De staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Mw. dr. J Bussemaker
Postbus 20350
2500 EA DEN HAAG

Datum

Uw kenmerk

Ons kenmerk

18 augustus 2009

DMO/SSO-2909637

2009-0000447689

Inlichtingen bij

Doorkiesnummer

G.A. van Nijendaal

070 - 426 7232

Bijlagen

Onderwerp

Advies verdeelsleutel maatschappelijke opvang

Geachte mevrouw Bussemaker,
Bij brief van 22 juni 2009 vraagt u een reactie van de Raad voor de
financiële verhoudingen (Rfv) op het nieuwe verdeelmodel voor
maatschappelijke opvang, verslavingsbeleid en openbare geestelijke
gezondheidszorg (specifieke uitkering MO). Bij deze voldoet de Raad aan
uw verzoek.
Samenvatting
De Raad plaatst bij het nieuwe verdeelmodel enige kanttekeningen. Hij
merkt daarbij op dat het moeilijk is een definitief oordeel te geven omdat
de kosten zich nog niet volledig hebben uitgekristalliseerd. Het nu
voorliggende verdeelvoorstel doet echter veel beter recht aan de
verschillen in objectieve kosten dan de huidige verdeling. De Raad beveelt
daarom aan het verdeelmodel nu in te voeren en tegelijkertijd de
kostenontwikkeling goed te blijven volgen en de verdeling daarop zonodig
aan te passen.
Een belangrijk winstpunt is dat met het voorgestelde model, helderheid
ontstaat over de afbakening van voorzieningen die in aanmerking komen
voor bekostiging uit andere wettelijke financieringsbronnen. De Raad is
van oordeel dat het Rijk primair verantwoordelijk is voor de overheveling
van voorzieningen naar andere vormen van wettelijk gefinancierde zorg.
Deze overheveling is namelijk wel een voorwaarde voor een succesvolle

Fluwelen Burgwal 56 Telefoon 070-4267540
Postbus 20011
Telefax 070-4267625
2500 EA‘s-Gravenhage E-mail rob-rfv@minbzk.nl

invoering van het objectieve verdeelmodel voor de maatschappelijke
opvang.
Een belangrijke meerwaarde van het verdeelmodel is ook dat het
onderscheid maakt in de kostendrijvers voor preventie /nazorg en de
feitelijke opvang. Het op het rapport gebaseerde verdeelmodel biedt goede
aanknopingspunten voor de ontwikkeling van de zorgtaken van gemeenten.
Naar het oordeel van de Raad doet het verdeelmodel voldoende recht aan
de verschillende externe factoren die samenhangen met de objectieve
vraaggerelateerde kenmerken van de doelgroep in de regio.
De herverdeeleffecten van het verdeelmodel sluiten in belangrijke mate
aan bij de huidige verschillen in eigen bijdragen die centrumgemeenten.
Het verdeelmodel komt daarmee in voldoende mate tegemoet aan de
huidige knelpunten. Wel plaatst de Raad vraagtekens bij de wijze waarop
de verhouding tussen centrumgemeenten en regiogemeenten in het
verdeelmodel is uitgewerkt. De huidige uitgaven veronderstellen een
zelfstandige invloed van de (grootstedelijke) kenmerken van de
centrumgemeente op de maatschappelijke opvang. Daarbij honoreert het
verdeelmodel een basisniveau vooruitlopend op een te verwachten
uitgavenontwikkeling bij met name kleinere centrumgemeenten. De Raad
is echter niet op voorhand overtuigd dat de eigen bijdrage van met name
kleinere centrumgemeenten die nu nog in een ontwikkelingsfase zitten, op
termijn wel op gelijke hoogte komen met die van de grootstedelijke
centrumgemeenten.
Een aanpassing van het verdeelmodel kan niet geïsoleerd worden
benaderd maar moet in samenhang met de (inhoudelijke)
verdeelkenmerken worden bezien. Dit zou gezien het stadium waarin de
keuze voor het verdeelmodel zich bevindt leiden tot een keuze waarbij het
mogelijk “betere” de vijand van het “goede” wordt. Het nu voorliggende
verdeelmodel acht de Raad op dit moment als het maximaal haalbare. Het
voorliggende verdeelmodel kan de toets der kritiek doorstaan. De
herverdeling sluit qua richting aan bij de eigen inspanningen van de
centrumgemeenten. Mede gelet op de nog niet uitgekristalliseerde
verdeling van de kosten tussen de verschillende bekostigingsbronnen
(grensstrook) en de (nieuwe) aanpak op basis van de stedelijke kompassen,
acht de Raad het van belang de ontwikkeling van de kosten de komende
vier jaar goed te blijven volgen en de verdeling daarop aan te passen.
De introductie van het verdeelmodel dient gepaard te gaan met een goede
inhoudelijke toelichting. De Raad beveelt aan om voor de
inwerkingtreding van het nieuwe verdeelmodel de verzorgingsgebieden in
samenspraak met de centrumgemeenten te toetsen op consistentie en
zonodig aan te passen.

2

1.
Inleiding
De totale uitgaven voor de maatschappelijke opvang, verslavingsbeleid en
openbare geestelijke gezondheidszorg belopen € 458 mln. Het Rijk neemt
daarvan via de specifieke uitkering maatschappelijke opvang (MO) € 282
mln voor zijn rekening. Dit betreft de huidige specifieke uitkering MO van
circa € 250 mln en de extra toe te voegen OB-middelen psychosociaal van
circa € 32 mln.1 De overige kosten komen ten laste van de
(centrum)gemeenten. Duidelijk is dat het voor (centrum)gemeenten om
substantiële bedragen gaat.
Specifieke uitkering MO
De basis van het huidige verdeelmodel is tien jaar geleden door de Raad
ontwikkeld.2 In de loop der tijd zijn er middelen toegevoegd, de schotten
tussen de budgetten voor maatschappelijke opvang en verslavingsbeleid
zijn weggehaald en zijn centrumgemeenten verdwenen en toegevoegd.
Ook de maatschappelijke ontwikkelingen hebben niet stilgestaan: te
denken valt aan de toegenomen aandacht voor overlastbestrijding, de
vermaatschappelijking van de zorg en aan de modernisering van de zorg.
De druk op de maatschappelijke opvang is de afgelopen tien jaar
onmiskenbaar groter geworden. Deze toegenomen druk heeft zich niet in
alle (centrum)gemeenten in gelijke mate voorgedaan. De afgelopen jaren
heeft de Raad er in verschillende adviezen op gewezen dat de huidige
verdeling niet voldoet. Eén van de grondoorzaken is dat de objectieve
verdeling feitelijk is ondergraven door het de instandhouding van het
historisch aandeel in de verdeling. Maar ook los daarvan moet worden
vastgesteld dat de objectieve verdeling onvoldoende recht doet aan de
huidige verschillen in kosten. Er zijn verschillende pogingen gedaan te
komen tot een beter verdeelmodel. 3
Het onderzoeksbureau Cebeon heeft nu een nieuwe verdeelsystematiek
voor de specifieke uitkering MO ontwikkeld.4 U vraagt - mede naar
aanleiding van een verzoek uit de Tweede Kamer – nu het oordeel van de
Raad over deze nieuwe verdeelsystematiek.

1

De OB-middelen zijn de gelden voor ondersteunende begeleiding algemeen op
psychosociale grondslag en de middelen voor ondersteunende begeleiding dag en
persoonlijke verzorging op psychosociale grondslag.
2
Raad voor de financiële verhoudingen (1998), Advies specifieke uitkeringen
vrouwenopvang, maatschappelijke opvang en verslavingszorg, Den Haag.
3
Raad voor de financiële verhoudingen (2007) Advies second opinion Verdeelonderzoek
maatschappelijke opvang en verslavingszorg, Den Haag.
4
Cebeon (2009), Verdeelsystematiek specifieke middelen voor maatschappelijke opvang,
verslavingsbeleid en openbare gezondheidszorg, Amsterdam.

3

De Raad heeft zich bij de beoordeling van de verdeelsystematiek primair
laten leiden door de vraag of het nu voorliggende verdeelmodel op basis
van objectieve inhoudelijke criteria in voldoende mate tegemoet komt aan
de verschillen in opvangdruk in de centrumgemeenten. Een belangrijke
indicatie voor de opvangdruk vormen de huidige verschillen in eigen
bijdragen van centrumgemeenten. Het verdeelmodel moet recht doen aan
objectieve kostenverschillen tussen de verschillende regio’s. Het moet
daarbij steunen op een deugdelijke en adequate verdeling van bestuurlijke
verantwoordelijkheden.
2. Afbakening kosten maatschappelijke opvang
2.1 Afbakening maatschappelijke opvang ten opzichte van andere
wettelijke financieringsbronnen voor (residentiële) zorg
De Raad heeft eerder aandacht gevraagd voor een deugdelijke afbakening
van de uitgaven die voor rekening van de specifieke uitkering MO dienen
te komen.5 Eén van de grensvlakken betreft de voorzieningen die in
aanmerking komen voor bekostiging uit andere wettelijke
financieringsbronnen: zoals de Algemene wet bijzondere ziektekosten
(Awbz), de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet op de Jeugdzorg (Wjz).
De gelden voor deze voorzieningen worden voorlopig nog wel aan de
centrumgemeenten beschikbaar gesteld, maar via de “grensstrook” buiten
het objectieve verdeelmodel gehouden. Door deze ingreep is het mogelijk
de objectieve verdeling van de maatschappelijke opvang beter te laten
aansluiten op de werkelijke kosten van de centrumgemeenten.
In het Cebeon-rapport wordt duidelijk welk deel van de uitgaven
betrekking heeft op voorzieningen die niet relevant zijn voor de objectieve
verdeelsystematiek. De Raad acht dit een belangrijk winstpunt.
In de komende periode zullen de voorzieningen uit de grensstrook moeten
worden overgeheveld naar de Awbz, de Zvw of de Wjz. Daarmee wordt
€ 38 mln vrijgespeeld voor de objectieve verdeling. Het verdeelmodel
neemt hiermee een voorschot op het ‘leegrekenen’ van de grensstrook. Dit
leegrekenen is overigens naar de opvatting van de Raad méér dan het
verschuiven van de rekening. Het gaat er om dat de verantwoordelijkheid
komt te liggen waar die gezien de bestaande verdeling van
verantwoordelijkheden ook behoort te liggen. Op grond van heldere
criteria moet duidelijk worden welk financieringssysteem voor welke
zorgvraag van toepassing is. Dit vereist afstemming tussen met name de
5

Raad voor de financiële verhoudingen (2005), Advies evaluatie verdeling
maatschappelijke opvang, verslavingsbeleid en vrouwenopvang, Den Haag.

4

Awbz gefinancierde zorginstellingen of -organisaties, het ministerie van
VWS en de centrumgemeenten. Onduidelijk is op welke wijze het Rijk
centrumgemeenten gaat faciliteren, begeleiden en/of stimuleren om de
voorzieningen uit de grensstrook te krijgen en ten laste van andere
bekostigingsbronnen te brengen.
De Raad is van oordeel dat het Rijk primair verantwoordelijk is voor de
overheveling van voorzieningen naar andere vormen van wettelijk
gefinancierde zorg. Dit mag niet louter afhankelijk zijn van de
inspanningsverplichting van de centrumgemeenten. Het Rijk heeft de plicht
zorg te dragen voor een goede verdeling van bestuurlijke en financiële
verantwoordelijkheden. Het is een voorwaarde voor een succesvolle
invoering van het objectieve verdeelmodel voor de maatschappelijke
opvang. De overheveling is een belangrijk toetspunt bij de evaluatie.
Het voorstel is om de vrijvallende middelen uit de grensstrook te verdelen
via de maatstaven voor preventie en nazorg. Het belang van preventie
wordt door de Raad onderschreven, maar de indruk bestaat dat de keuze in
eerste aanleg wordt ingegeven door de wens om herverdeeleffecten te
matigen. Het gaat bij preventie vooral om het goed onderkennen van
risicogroepen en -factoren. Dit is echter nauw verweven met de algemene
preventieve zorgtaak van alle gemeenten. Om preventie aan betekenis te
laten winnen is meer nodig dan het via de verdeling beschikbaar stellen
van de structurele vrijval van middelen aan centrumgemeenten. De Raad
beveelt aan de stand van zaken na vier jaar te bezien en opnieuw te
beoordelen.
De Raad is van oordeel dat de komende periode de vinger aan de pols
moet worden gehouden om te bezien hoe de verdeling en de kosten zich
ontwikkelen.
2.2 Afbakening kosten maatschappelijke opvang Rijk en
(centrum)gemeenten
De specifieke uitkering voor de maatschappelijke opvang is niet
kostendekkend. Vanuit het verleden wordt er van uitgegaan dat
centrumgemeenten en regiogemeenten zelf bijdragen aan de bekostiging
van relevante uitgaven. De huidige omvang bedraagt € 458 mln. De totaal
beschikbare rijksbijdrage is € 282 mln. De overige € 176 mln, oftewel
bijna 40%, komt voor rekening van de (centrum)gemeenten. De
verschillen tussen de gemeentelijke bijdragen in de kosten voor de
maatschappelijke opvang zijn groot. Sommige (kleinere)
centrumgemeenten dragen nog geen 10% bij in de totale kosten, terwijl
een aantal vooral grootstedelijke centrumgemeenten meer dan 50% van de
kosten uit eigen middelen bijdraagt.

5

De veronderstelde eigen bijdrage van centrumgemeenten klemt ook omdat
de omvang van de centrumgemeente ten opzichte van het
verzorgingsgebied waarvoor zij verantwoordelijk zijn sterk uiteenloopt.
Er zijn centrumgemeenten waar minder dan 20% van de inwoners van het
verzorgingsgebied in de centrumgemeente zelf woont. Er zijn ook
centrumgemeenten waar meer dan 80% van de inwoners van het
verzorgingsgebied in de centrumgemeente woonachtig is. Naarmate aan
een centrumgemeente een groter verzorgingsgebied ten deel valt, trekt dit
een zwaardere wissel op de draagkracht van die gemeente.
De Raad beschouwt de historisch gegroeide verdeling van kosten als een
gegeven. Hij stelt daarmee vast dat een diffuse financiële
verantwoordelijkheid blijft bestaan voor een adequaat bekostigingsniveau
voor de maatschappelijke opvang. Naast het Rijk zijn de
centrumgemeenten en de regiogemeenten verantwoordelijk voor de
maatschappelijke opvang. Gelet op deze gedeelde financiële
verantwoordelijkheid acht de Raad het redelijk dat aan de huidige
verhouding tussen het rijksaandeel en het gemeentelijk aandeel in de
kosten van de maatschappelijke opvang wordt vastgehouden. Het past niet
de kostenstijging geheel ten laste van de (centrum)gemeenten te laten
komen.
De Raad is van mening dat de maatschappelijke opvang als één van de
taakvelden onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in zijn
geheel onder de financiële verantwoordelijkheid van de gemeenten moet
komen te vallen. Hij beseft dat dit op dit moment een brug te ver is en dat
het de introductie van een nieuw verdeelmodel onnodig zou compliceren.
Het is nu van belang dat de centrumgemeenten met de stedelijke
kompassen aan de slag gaan en daarin worden gesteund door een
verdeelsystematiek die recht doet aan de eigen inspanningen.6 Bij de
evaluatie zal moeten worden bezien of de kosten voldoende zijn
uitgekristalliseerd en een verantwoorde overheveling mogelijk is.
Een belangrijke meerwaarde van het Cebeon-rapport is dat de kosten voor
preventie en nazorg herkenbaar in het verdeelmodel zijn opgenomen.
Niet alleen de feitelijke opvangcapaciteit is immers van belang, maar ook
preventie en nazorg verdienen aandacht. Preventie en nazorg zijn echter
niet alleen een zaak van centrumgemeenten maar van álle gemeenten.

6

Stedelijke kompassen zijn gericht op het bieden van een persoonsgerichte en sluitende
ketenaanpak.

6

Deze taken behoren nu al tot het reguliere deel van de zorgtaak van
gemeenten op grond van de Wmo van elke gemeente.7
Een aandachtspunt voor de komende periode acht de Raad daarbij de
betrokkenheid van de regiogemeenten bij de maatschappelijke opvang,
vooral waar het gaat om de preventieve taak en nazorg. In het perspectief
van de ontwikkeling van de zorgtaken van gemeenten is een eenduidige
verdeling van bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheden van Rijk,
centrumgemeenten en regiogemeenten voor de maatschappelijke opvang
van belang. Het verdeelmodel biedt daarvoor goede aanknopingspunten.
Gelet op de complexe structuur beveelt de Raad aan de introductie van het
nieuwe verdeelmodel gepaard te laten gaan met een goede inhoudelijke
toelichting aan (centrum)gemeenten over de kosten die ten laste komen
van deze doeluitkering, hoe de inspanningen zich verhouden tot de
reguliere preventie en zorgtaken in het kader van de Wmo, de
(preventieve) jeugdzorg en de afbakening van het zorggebied.
2.3 Bestuurlijke afbakening
Gelet op het voorgaande is een belangrijke voorwaarde dat het
verzorgingsgebied ook aansluit op de perceptie en de logica van de
(centrum)gemeenten. Het kan verstorend werken als centrumgemeenten
voor aanpalende zorgtaken en/of openbare orde en veiligheid te maken
hebben met steeds verschillende gemeenten uit de regio. In sommige
gevallen is door een gemeentelijke herindeling een niet logische indeling
ontstaan.8 Er is in de loop der tijd op verzoek van centrumgemeenten al
een aantal correcties doorgevoerd.9 Naar de opvatting van de Raad is op
dit vlak nog winst te boeken.
De Raad beveelt aan om voorafgaande aan de inwerkingtreding van het
nieuwe verdeelmodel de verzorgingsgebieden in samenspraak met de
centrumgemeenten te toetsen op consistentie en zonodig aan te passen.

7

Het Cebeon- rapport stelt ook dat de maatschappelijke voor ex-daklozen op termijn als een
lokale taak op grond van de Wmo kan worden beschouwd.
8
Zo is mede door de gemeentelijke herindeling in de provincie Utrecht de gemeente
Veenendaal los komen te liggen van de centrumgemeente Amersfoort terwijl Veenendaal
qua oriëntatie meer gericht is op Ede.
9
Zo is de gemeente Haarlemmermeer overgeheveld van de regio Amsterdam naar de
regio Haarlem.

7

3.
Het verdeelmodel
Bij het objectieve verdeelmodel gaat het er om dat het model recht doet
aan geobjectiveerde kostenverschillen in de maatschappelijke opvang van
de centrumgemeenten. De herverdeeleffecten dienen daarbij plausibel te
zijn.
3.1 Inhoudelijk onderbouwing
Bij de inhoudelijke onderbouwing gaat het er om dat de objectieve
vraaggerelateerde externe factoren van de doelgroep in de regio ook in het
model tot uitdrukking komen. In het verdeelmodel worden verschillende
aandachts- en risicogroepen onderscheiden, zoals jongeren tussen de 10 en
25 jaar, minderheden, eenouderhuishoudens, uitkeringsontvangers enz.
Daarnaast wordt expliciet rekening gehouden met de centrumfunctie,
zowel in relatie met de doelgroep 18 tot 45 jarigen, als met het aantal
huishoudens met lage inkomens. Dit is vooral van betekenis voor het
aanbod van opvangvoorzieningen in de centrumgemeenten. De kenmerken
die het verdeelmodel honoreert zijn in belangrijke mate te beschouwen als
preciseringen van de kenmerken van het huidige objectieve model, met
name het later ingebrachte OGGz-deel.
De Raad is van oordeel dat de inhoudelijke onderbouwing van de
verdeelmaatstaven deugdelijk is. Het verdeelmodel doet in globale zin
recht aan de verschillende risicogroepen.
3.2 Herverdeeleffecten
Het is schier onmogelijk een eenduidige beoordeling van de
herverdeeleffecten te geven. Daar zijn verschillende verklaringen voor.
Het huidige uitgavenniveau wordt beïnvloed door historische en
incidentele factoren. Het toekomstige uitgavenniveau staat onder invloed
van de ambities uit de stedelijke kompassen. De toevoeging van de OBmiddelen heeft een zelfstandige invloed op de herverdeeleffecten. Het
effect van het leegrekenen van de grensstrook is ongewis. Daarbij geldt dat
er een verschil is in het effect op regioniveau en het effect voor de
centrumgemeente sec.
Het beperken van herverdeeleffecten mag geen uitgangspunt zijn. Het
nieuwe verdeelmodel beoogt immers een herverdeling te bewerkstelligen.
Een herverdeling die recht doet aan de verschillen in eigen bijdrage van de
centrumgemeenten. De eigen bijdrage van de centrumgemeente beschouwt
de Raad als een indicatie van de opvangdruk.
De Raad is van oordeel dat de herverdeeleffecten van het verdeelmodel
voldoende plausibel zijn. Plausibel in de zin dat ze aansluiten op de

8

verschillen in eigen bijdragen die centrumgemeenten nu doen. Gemeenten
als Utrecht, Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven, Den Haag, Maastricht en
Den Bosch, die in de huidige situatie zowel in euro’s per inwoner als in
percentage van de beschikbare middelen een relatief groot aandeel voor
hun rekening nemen, gaan er op vooruit. De herverdeling verkleint de
verschillen in eigen bijdrage, maar neemt deze niet geheel weg.
De verdeling sluit aan op de door met name de G4 veel genoemde
cumulatieproblematiek en aanzuigende werking op sociaal zwakkeren uit
de regio.
Tegelijkertijd gaat een aantal centrumgemeenten dat nu verhoudingsgewijs
minder dan gemiddeld uit eigen middelen bijdraagt, er op achteruit. Bij de
nadeelgemeenten geldt dat de nieuwe verdeling deze gemeenten zal
aansporen een nadere afweging te maken over de rechtvaardiging van hun
– nu relatief beperkte – eigen inzet van eigen middelen.
Ondanks de bevestiging dat de herverdeeleffecten globaal in
overeenstemming zijn met de huidige eigen bijdragen van gemeenten,
sluiten de herverdeeleffecten niet over de gehele linie aan op de huidige
eigen bijdrage van alle centrumgemeenten. Dat geldt overigens voor zowel
bepaalde voor- als nadeelgemeenten. Bij sommige voordeelgemeenten,
bijvoorbeeld Almere, heeft dit duidelijk een relatie met de fase waarin zij
zich bevinden. Het Cebeon-rapport verklaart dit verder voor een deel uit de
effecten van de herverdeling van de OB-middelen en de niet volledig
geschoonde uitgaven, dan wel de relatief hoge kosten “per eenheid”.
Naast deze verklaring wijst de Raad op een mogelijke verklaring vanuit de
werking van het objectieve verdeelmodel. De Raad heeft vraagtekens bij de
wijze waarop de relatie tussen centrumgemeenten en regiogemeenten gestalte
heeft gekregen. De maatstaf “klantenpotentieel” is in het verdeelmodel
gebonden aan een niet nader bepaald minimum- en maximumniveau. Dit is
gedaan om kleine centrumgemeenten een basisniveau te garanderen en
uitschieters te voorkomen aan de top. Zowel het bodemniveau, als de vorm
van aftopping wordt niet duidelijk. Met het honoreren van een basisniveau
wordt vooruitgelopen op de te verwachten uitgavenniveaus van vooral
kleinere (landelijke) centrumgemeenten. Dit knelt met de objectiviteit van de
verdeling.
In de optiek van de Raad is daarbij niet zozeer het aantal regiogemeenten van
belang, als wel de verhouding tussen de omvang van de centrumgemeenten en
de regiogemeenten. De (grootstedelijke) kenmerken van de
centrumgemeenten hebben een zelfstandige invloed op de maatschappelijke
opvang. In de kern gaat het immers bij de maatschappelijke opvang om
grootstedelijke problematiek. Het ontbreken van sociale netwerken doet zich
vooral in de centrumgemeenten zelf gelden. De omvang van de doelgroep

9

brengt met zich mee dat er meer noodzaak is voor specialistische
voorzieningen, zoals gebruikruimten voor harddrugs en alcohol,
voorzieningen voor zwerfjongeren en speciale (zwaardere) groepen (begeleid
groepswonen, ex-prostituees).
Het nadeel van centrumgemeenten als Vlissingen en Leeuwarden, en in
mindere mate Spijkenisse, wordt daarentegen mede veroorzaakt door het
feit dat zij als relatief kleine centrumgemeenten een groot
verzorgingsgebied bestrijken. Niet alleen zullen zij te maken krijgen met
een negatief herverdeeleffect, maar bij handhaving van het huidige
uitgavenniveau betekent dit ook een bovenmatige beslag op de eigen
middelen. Een inspanning die een zware wissel trekt op het draagvlak van
deze centrumgemeenten. Daarmee is niet gesteld dat het huidige
uitgavenniveau objectief gerechtvaardigd is en in stand dient te blijven.
Ook Arnhem, Heerlen en Nijmegen krijgen bij volledige herverdeling en
handhaving van het huidige uitgavenniveau te maken met een relatief hoge
eigen bijdrage in euro’s per inwoner. De verklaring vanuit de werking van
het verdeelmodel is dat de grootstedelijke problematiek in deze
centrumgemeente relatief zwaar drukt op de maatschappelijke opvang.
Voor de goede orde zij opgemerkt dat sommige voordeelgemeenten bij
handhaving van het huidige uitgavenniveau nog steeds meer zullen
bijdragen dan deze nadeelgemeenten. Het zijn vooralsnog indicatieve
verklaringen voor de verschillen, die ook voorbijgaan aan de vraag of
handhaven van het huidige uitgavenniveau onvermijdelijk is.
De huidige verschillen in uitgavenniveaus veronderstellen een grotere en
zelfstandige invloed van centrumgemeenten en grootstedelijke problematiek
dan het verdeelmodel op dit moment honoreert. Naast de historisch gegroeide
aandacht voor dak- en thuislozen, die eigen is aan de concentratie van
grootstedelijke (sociale) problemen, valt een deel van de verschillen ook te
verklaren uit verschillen in gemeentelijk beleid. De Raad is evenwel niet op
voorhand overtuigd dat het aandeel van de eigen bijdrage van met name
kleinere centrumgemeenten die nu in een ontwikkelingsfase zitten, op termijn
op gelijke hoogte komt met die van grotere (stedelijke) centrumgemeenten.
De richting van de herverdeeleffecten wordt door de Raad als juist
beoordeeld. De Raad beschouwt het nu voorliggende verdeelmodel op dit
moment als het maximaal haalbare. Het verdeelmodel kan de toets der kritiek
doorstaan. De Raad is zich er daarbij van bewust dat een eventuele
aanpassing van het verdeelmodel niet geïsoleerd kan worden benaderd, maar
ook in samenhang met de (inhoudelijke) verdeelkenmerken zou moeten
worden bezien. Zonder extra middelen leidt een aanpassing van het
verdeelmodel immers ook tot mogelijk andere, minder wenselijke

10

herverdeeleffecten. Gezien het stadium waarin de keuze voor het verdeelmodel
zich bevindt leidt dit tot een keuze waarbij het mogelijk “betere” de vijand
van het “goede” wordt. De Raad beveelt daarom aan het verdeelmodel nu in
te voeren en te bezien of de uitgaven zich wel conform de verwachting
ontwikkelen.
Vooralsnog is het voorstel om de herverdeeleffecten voor Leeuwarden,
Arnhem en Vlissingen te maximeren tot € 350.000 per jaar. De Raad kan
hiermee instemmen, al had het met het oog op de draagkracht van gemeenten
meer voor de hand gelegen het herverdeeleffect te relateren aan het
inwonertal van de centrumgemeente of de hoogte van de huidige
doeluitkering.
4.
Conclusie
Dit is in de optiek van de Raad nog niet het ultieme verdeelmodel. De
kosten zijn nog niet volledig uitgekristalliseerd. Bij het nieuwe
verdeelmodel zijn los daarvan kanttekeningen te plaatsen en zijn (op
termijn) verbeteringen mogelijk en noodzakelijk. De Raad is evenwel van
oordeel dat het nu voorliggende verdeelmodel een belangrijke inhoudelijke
meerwaarde heeft ten opzichte van de bestaande verdeling. Het doet meer
recht aan de inspanningen van de gemeenten. Het is ook beduidend beter
dan eerder gepresenteerde alternatieven. Hoewel het model ingewikkeld
oogt, is het niet veel ingewikkelder dan het bestaande objectieve model.
Het belang van draagvlak voor het verdeelmodel mag niet onderschat
worden, maar dit mag geen afbreuk doen aan een verdeling die recht doet
aan structurele objectieve kosten. De Raad beveelt daarom aan de
kostenontwikkeling scherp te blijven volgen en de verdeling daar zonodig
ook op aan te passen.

De Raad voor de financiële verhoudingen,

Mr. M.A.P. van Haersma Buma, voorzitter

Dr. C.J.M Breed, secretaris

11