Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2111

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 januari 2020
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
20 januari 2020.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-2111
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2111

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 20 januari 2020
Dit verslag betreft de Raad Buitenlandse Zaken van januari 2020. Tijdens
de Raad spraken ministers over de recente ontwikkelingen in Venezuela,
Libië en India, alsmede over de Sahel en klimaatdiplomatie. Tijdens de
aansluitende informele lunch kwam de Midden-Oostenregio, inclusief de
ontwikkelingen in Irak en Iran, aan de orde.
Current affairs
Bolivia
De Raad sprak kort over Bolivia, waarbij Hoge Vertegenwoordiger Borrell
aangaf dat de mogelijkheden voor EU-steun aan het organiseren van de
verkiezingen alsmede een EU-verkiezingswaarnemingsmissie worden
verkend. Een besluit hierover, evenals een bredere strategiediscussie over
Latijns-Amerika, is voorzien voor een volgende Raad.
Venezuela
De Raad sprak kort over Venezuela. Hoge Vertegenwoordiger Borrell wees
op het belang van het zoeken naar een politieke oplossing nu het
Oslo-proces zich in een impasse bevindt. Nederland heeft aangedrongen
op een spoedige bijeenkomst van de International Contact Group (ICG) en
heeft daarbij net als Spanje aangegeven bereid te zijn een dergelijke
bijeenkomst te organiseren. Nederland verwelkomde daarnaast het idee
van Hoge Vertegenwoordiger Borrell om speciaal adviseur Iglesias een
bezoek te laten brengen aan landen als Rusland, Cuba en China en hen
aan te moedigen een constructieve rol te spelen. Nederland, gesteund
door andere lidstaten, pleitte tijdens de Raad tevens voor het opvoeren
van de druk door middel van het instellen van additionele individuele
sancties om het Maduro-bewind terug naar de onderhandelingstafel te
krijgen.
Libië
De Duitse Minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas blikte terug op de
Berlijn-conferentie. Bij de deelnemers aan de conferentie bestond brede
steun voor de noodzaak van een staakt-het-vuren en het volledig
implementeren en handhaven van het wapenembargo. In de discussie die
volgde in de Raad werd brede steun voor het Duitse initiatief uitgesproken
en bestond brede overeenstemming over het belang van een duidelijke
Europese rol bij het beteugelen van de conflictsituatie in het land. Hoge
Vertegenwoordiger Borrell stelde hierbij dat ten aanzien van handhaving
van het wapenembargo naast een maritieme missie ook de mogelijkheden voor inzet op het land en in de lucht bezien moeten worden.
Daarnaast zal ten aanzien van het staakt-het-vuren, zodra de strijdende
partijen een akkoord bereiken, een monitoringsmissie nodig zijn. Hoge
Vertegenwoordiger Borrell kondigde aan hiertoe voorstellen te zullen
voorbereiden, inclusief het bezien van een mogelijke nieuwe focus van
operatie Sophia ten aanzien van de handhaving van het wapenembargo.
Ook Nederland sprak steun uit voor het Duitse initiatief en benadrukte het
belang van een sterk, verenigd en actief optreden van Europa in Libië, met
name vanwege de directe Europese belangen op het gebied van terrorisme en migratie. Vele lidstaten, waaronder Nederland, stelden uit te zien
naar de voorstellen die Hoge Vertegenwoordiger Borrell aankondigde te
zullen uitwerken in de aanloop naar de komende Raad Buitenlandse
Zaken. Er was brede overeenstemming dat deze voorstellen zullen moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2111

2

worden geplaatst in het licht van een nog te bereiken akkoord tussen de
strijdende partijen over een staakt-het-vuren waarop de EU voorbereid wil
zijn.
India
De Raad sprak kort over India, mede in het licht van de komende EU-India
Top in maart van dit jaar. Hoge Vertegenwoordiger Borrell koppelde terug
over zijn bezoek aan India en gaf aan dat India de relatie met de EU graag
wil versterken op de gebieden van handel, multilateralisme, klimaatverandering en veiligheid.
Sahel
De Raad sprak over de Sahel in het licht van de verslechterende veiligheidssituatie in de regio. Ministers deelden zorgen over de recente
aanslagen in Mali, Burkina Faso en Niger alsmede het risico van spill-over
naar buurlanden in de regio. Nederland bracht daarnaast namens de
Benelux het belang op van het versterken van de rechtsstaat, de
bescherming van mensenrechten en een geïntegreerde aanpak ten
aanzien van programma’s en initiatieven van de EU en de Lidstaten. Net
als verschillende andere lidstaten wees Nederland ook op de noodzaak
van eigenaarschap bij de G51-landen. Hoge Vertegenwoordiger Borrell
besloot de discussie door te wijzen op de bespreking tijdens de Raad
Buitenlandse Zaken van februari, waar opnieuw zal worden gesproken
over de Sahel met het oog op de Top en marge van de Europese Raad van
26 maart aanstaande.
Klimaatdiplomatie
De Raad sprak tot slot over klimaatdiplomatie. Een aantal lidstaten wees
er in de discussie op dat de EU weliswaar een voorbeeldfunctie kan
vervullen maar dat ook andere landen op hun verantwoordelijkheid
moeten worden aangesproken. Europa kan dit niet alleen. Met name de
komende toppen met China en India, maar ook die met Afrika, werden
hiervoor als geschikte gelegenheden genoemd, conform het kabinet
stelde in de geannoteerde agenda voor deze Raad (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2101).
De Raad herbevestigde de toewijding aan het Parijs Akkoord, maar merkte
daarbij op dat de recente klimaattop in Madrid de noodzaak had onderstreept voor verdere actie van staten, lokale en regionale autoriteiten, het
maatschappelijk middenveld en de private sector. Daarbij werd geconcludeerd dat de EU derde landen moet aansporen en ondersteunen in hun
inspanningen om de klimaatdoelstellingen te behalen, op een manier die
specifiek is afgestemd op de samenwerking waarbinnen de EU dit
opbrengt.
Informele lunch: MOVP en Midden-Oosten
Tijdens de afsluitende informele lunch spraken de ministers van Buitenlandse Zaken over de laatste ontwikkelingen in het Israëlisch-Palestijns
conflict. De lidstaten blijven de twee-statenoplossing als enige politieke
oplossing zien. De vraag was vooral welke rol de EU kan spelen ten
aanzien van het Amerikaanse Kushner-plan en de Palestijnse verkiezingen.

1

Samenwerkingsverband tussen Mali, Mauritanië, Niger, Tsjaad en Burkina Faso opgericht in
februari 2014 met als doel veiligheid, economische ontwikkeling en goed bestuur te
ontwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2111

3

Tevens kwam de situatie in Irak/Iran kort aan bod. Hoge Vertegenwoordiger Borrell kondigde aan op korte termijn naar zowel Irak en Iran als de
VS te reizen voor nader overleg over de rol die de EU kan spelen bij
verdere de-escalatie in de regio. Nederland vroeg aandacht voor de
maritieme missie naar de Straat van Hormuz (EMASoH, European
Maritime Awareness in the Strait of Hormuz), inclusief het daarbij
behorende diplomatieke spoor. Een gezamenlijke verklaring van de
deelnemende landen en een aantal lidstaten die de missie steunen werd
en marge van de Raad gepubliceerd.2 Naast Frankrijk en Nederland
hebben ook Denemarken en Griekenland een materiële of personele
bijdrage toegezegd. Hoge Vertegenwoordiger Borrell verwelkomde
EMASoH en de bijdrage die deelnemende landen leveren aan de-escalatie
en het waarborgen van de vrije doorvaart in de Golfregio.
Conform motie van het lid De Roon (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2107) heeft
Nederland opgebracht dat het doden van demonstranten door Iran moet
worden veroordeeld en Iran moet worden opgeroepen om vreedzame
demonstranten te respecteren en hun rechten te beschermen. Ook sprak
Nederland steun uit voor de vreedzame demonstranten in Iran.
Overig
INSTEX
Het kabinet kondigde reeds eerder aan dat Nederland samen met België,
Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden zal toetreden tot INSTEX,
het special purpose vehicle dat moet bijdragen aan het faciliteren van
betalingsverkeer tussen Europese en Iraanse bedrijven nu commerciële
banken daarin nagenoeg niet meer voorzien. Conform eerdere toezegging
door de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking maakt het kabinet graag
van deze gelegenheid gebruik om uw Kamer, zoals door de Minister van
Buitenlandse Zaken toegezegd aan het lid De Roon (PVV) tijdens het
Algemeen Overleg Maritieme veiligheid van 18 december 2019, te
informeren dat Nederland zich op 21 januari officieel heeft aangemeld als
aandeelhouder bij INSTEX. Bij goedkeuring door INSTEX neemt het
Ministerie van Buitenlandse Zaken een aandeel ter waarde van
€ 225.000,–.
Motie Sjoerdsma inzake moordzaak-Nissi
In de procedurevergadering van 16 januari jongstleden vroeg uw Kamer
om een brief naar aanleiding van de motie van het lid Sjoerdsma
(Kamerstuk 33 783, nr. 38). Zoals reeds vermeld in de Kamerbrief van
17 december 2019 (Kamerstuk 35 300 V, nr. 56) worden in de openbaarheid nooit uitspraken gedaan over het werk van de inlichtingendiensten.
In algemene zin kan wel gemeld worden dat inlichtingendiensten
informatie uit hun kanalen kunnen delen met opsporingsdiensten indien
dit opportuun is.

2

https://www.diplomatie.gouv.fr/en/french-foreign-policy/european-union/news/article/europeanmaritime-awareness-in-the-soh-emasoh-political-statement-by-the

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-02, nr. 2111

4