Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 279

Zorg rond zwangerschap en geboorte

Nr. 205

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2020
Op 17 april jongstleden1 heeft mijn ambtsvoorganger uw Kamer voor het
laatst geïnformeerd over de stand van zaken in de kraamzorg. Sindsdien
heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) het kostenonderzoek in de
kraamzorg en de analyse van de binnengekomen meldingen afgerond. Bij
deze brief zijn beide rapporten van de NZa gevoegd2. Met deze brief
informeer ik u over de onderzoeken van de NZa, geef ik een stand van
zaken van de motie van de leden Regterschot en Bergkamp3 en stel ik u
op de hoogte van de stand van zaken rondom de afspraken in het
bestuurlijk overleg kraamzorg. Ook ga ik nog in op de toezegging van mijn
ambtsvoorganger inzake de uitvraag door de NZa bij zorgverzekeraars
over de verloskundige capaciteit in ziekenhuizen. Tot slot licht ik toe over
welke onderwerpen inzake geboortezorg ik uw Kamer dit najaar nog zal
informeren.
Resultaat kostenonderzoek NZa
Zoals eerder besproken was de NZa het afgelopen jaar bezig met de
uitvoering van het kostenonderzoek voor de kraamzorg. Over het
financiële beeld van de sector bent u in de bovengenoemde brief van
17 april geïnformeerd.
De belangrijkste bevindingen uit het kostenonderzoek en de vertaling
hiervan naar tarieven zijn:
• De berekende kostprijzen zijn gebaseerd op gegevens van aanbieders
die 92% van de macro-omzet in de sector vertegenwoordigen en is ook
door de werkgroep als representatief beoordeeld. Daarmee vormen zij
een goede basis voor de tariefherijking.
• Er is aanvullend onderzoek gedaan waarin gekeken is naar kosten die
niet in het peiljaar 2018 gemaakt zijn maar die in het kader van goede
1

Kamerstuk 32 279, nr. 196
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Kamerstuk 32 279, nr. 191
2

kst-32279-205
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 205

1

•

kwaliteit van zorg en gezondheid van de sector wel als gewenst gezien
werden door kraamzorgaanbieders. Uit dit aanvullend onderzoek bleek
dat een generieke ophoging van het kostenniveau voor opleiding en
ICT voor de gehele sector niet gerechtvaardigd was. Er is dan ook niet
afgeweken van de werkelijk gemeten kosten.
De feitelijk gemeten solvabiliteit lag lager dan wat doorgaans
gehanteerd wordt als een financieel gezonde balansverhouding

Op basis van dit kostenonderzoek heeft de NZa de tarieven voor de
kraamzorgsector voor 2021 vastgesteld. Zij hanteert hierbij de volgende
uitgangspunten:
• De tarieven worden gebaseerd op werkelijk gemaakte kosten en
werkelijk geleverde aantallen zorgprestaties;
• De kostprijs wordt bepaald op basis van het gewogen gemiddelde van
alle aanbieders samen;
• In de tarieven wordt een vergoeding voor het aanhouden van eigen
vermogen toegevoegd, dat wil zeggen een opslag voor het ondernemersrisico;
• De berekende tarieven op basis van prijspeil 2018 worden geïndexeerd
naar prijspeil 2021.
Met deze uitgangspunten is de aangeleverde kostprijsinformatie over
boekjaar 2018 vertaald in tarieven per kraamzorgprestatie voor 2021.
Daarbij heeft de NZa ook rekening gehouden met de geconstateerde
relatief lage solvabiliteit. Om die reden is ervoor gekozen om een tijdelijk
opslag in de tarieven van de kraamzorg op te nemen van +2,5%. Hiermee
wordt aan de kraamzorgorganisaties meer ruimte geboden om de
benodigde reserves aan te sterken. In vergelijking met de tarieven zoals
die in 2020 gehanteerd, worden is er sprake van een structureel overall
effect (na indexatie) van +6,4%. Voor de stijgingen per afzonderlijk tarief
verwijs ik u naar het bijgevoegde kostenonderzoek.
Om zorgverzekeraars en kraamzorgaanbieders de ruimte te geven
afspraken te maken met in achtneming van de herijkte tarieven, heb ik per
2021 het budgettair kader Kraamzorg structureel met € 10 miljoen
verhoogd.
Zoals toegelicht in de brief van 17 april4 hadden zorgverzekeraars tot 1 juli
een generieke maatregel getroffen om kraamzorgorganisaties financieel te
ondersteunen. Nu het kostenonderzoek is afgerond heeft Zorgverzekeraars Nederland (ZN) haar achterban opgeroepen om conform het
kostenonderzoek voor het tweede halfjaar van 2020 afspraken te maken
met aanbieders. Ik stel het op prijs dat ZN op deze wijze gevolg geeft aan
het kostenonderzoek en ik verwacht dat alle zorgverzekeraars hier nu op
een gepaste wijze invulling aan geven.
ZN, Bo geboortezorg, de NZa en VWS zullen in het voorjaar van 2021 in
grote lijnen terugkijken op de contractering voor 2021 en de gezamenlijke
thema’s bespreken waar ZN en Bo geboortezorg de komende jaren aan
willen gaan werken.
Analyse meldingen bij de NZa
De NZa heeft de afgelopen periode de binnengekomen meldingen van
kraamzorgaanbieder onderzocht waarin zij aangaven dat de gecontracteerde tarieven ontoereikend waren. De NZa heeft hiertoe contact gehad
met alle kraamzorgaanbieders die hun gegevens hadden achtergelaten,
over de te lage
4

Kamerstuk 32 279, nr. 196

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 205

2

gecontracteerde tarieven en het gebrek aan dialoog met de verzekeraars.
Hierover heeft de NZa ook met zorgverzekeraars gesproken.
Naar aanleiding van de binnengekomen meldingen bij de NZa en de
gemaakte afspraken in het bestuurlijk overleg kraamzorg, is de NZa
gestart met een toezichtstraject. Vervolgens heeft de NZa zowel een
belactie gehouden onder zorgaanbieders die zich gemeld hebben, als
interviews gehouden met zorgverzekeraars. De NZa geeft aan dat, op
enkele gevallen na, er geen sprake lijkt te zijn van acute financiële
problemen op de korte termijn. Dat wil zeggen dat een kraamzorgorganisatie niet verwacht binnen zes maanden betalingsproblemen te krijgen.
Waar dat wel van toepassing was, was er al contact met de preferente
zorgverzekeraars en kwam men tot maatwerkafspraken. Uit het onderzoek
is ook gebleken dat in de kraamzorg sprake is van een hoge contracteergraad, namelijk hoger dan 98 procent. Dit betekent dat zorgverzekeraars
zo goed als alle kraamzorg via een contract inkopen. De NZa stelt vast dat
er geen sprake is van schending van de zorgplicht jegens verzekerden en
dat er geen aanwijzingen zijn dat het inkoopproces met kraamzorgaanbieders niet op een transparante wijze wordt doorlopen. Wel concludeert
de NZa dat de relatie tussen kraamzorgaanbieders en zorgverzekeraars
kwetsbaar is, en om tot een beter dialoog te komen tussen kraamzorgaanbieder en zorgverzekeraars, er meer (financiële) onderbouwing van de
situatie van de aanbieder en transparantie nodig is. De NZa geeft in haar
brief aan dat beide partijen hierop kunnen inzetten. Het onderzoek geeft
de NZa geen aanleiding tot een vervolg, maar de NZa blijft de ontwikkelingen volgen.
Ik ga ervan uit dat zowel kraamzorgaanbieders als zorgverzekeraars met
de aanbeveling van de NZa ten aanzien van de transparantie aan de slag
gaan.
Bestuurlijk overleg – afrondende afspraken
Op 3 september jongstleden heeft bestuurlijk overleg plaatsgevonden met
Zorgverzekeraars Nederland (ZN), Bo geboortezorg, de NZa en VWS. In
dat overleg zijn beide rapporten van de NZa in relatie tot de gemaakte
afspraken om te komen tot het goede gesprek besproken. Tijdens het
bestuurlijk overleg hebben de partijen met elkaar geconstateerd dat de
kraamzorgorganisaties en de verzekeraars belangrijke stappen hebben
gezet en dat er een constructieve dialoog is tussen de beide brancheorganisaties en tussen kraamzorgaanbieders en zorgverzekeraars.
Met de generieke maatregel tot 1 juli, het kostenonderzoek van de NZa, de
oproep van ZN aan haar leden om hier gevolg aan te geven en de analyse
van de meldingen zijn er belangrijke stappen gezet om de continuïteit van
zorg te blijven borgen. Het is nu aan zorgverzekeraars en kraamzorgaanbieders om met elkaar in gesprek te gaan en maatwerkafspraken te
maken. Als kraamzorgaanbieders financiële problemen ervaren moeten zij
hierover tijdig contact opnemen met zorgverzekeraars. Transparantie over
de bedrijfsvoering en financiële situatie is daarbij van belang. Zorgverzekeraars dienen adequaat te handelen op grond van ontvangen signalen
vanuit hun verantwoordelijkheid de continuïteit van zorg te borgen.
De komende tijd zullen Bo geboortezorg en ZN een gezamenlijke notitie
opstellen met een aantal thema’s waar zij zich samen op gaan richten om
zo verder te werken aan een krachtige sector.
Ik ben blij met de constructieve dialoog die nu plaatsvindt tussen
kraamzorgaanbieders en verzekeraars en heb veel vertrouwen in hun
gezamenlijke inzet om te werken aan een toekomstbestendige en
krachtige kraamzorgsector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 205

3

Stand van zaken motie van leden Regterschot en Bergkamp
Hierbij geef ik u een korte stand van zaken over de motie van leden
Regterschot en Bergkamp5. In deze motie is gevraagd om in de aangekondigde aanpak, met als doel kraamverzorgenden minder te belasten, tevens
met aanbevelingen te komen over hoe de problemen in de kraamzorgsector op een duurzame wijze opgelost kunnen worden. Met de brancheorganisatie BO Geboortezorg wordt gekeken of door middel van een pilot,
uit te voeren in 2021 en 2022, in kaart kan worden gebracht wat de
mogelijkheden zijn om wachtdiensten in de kraamzorg binnen verschillende organisaties te bundelen en wat het effect hiervan is op de kwaliteit
en het aanbod van de kraamzorg. De uitkomsten van deze pilot kunnen
worden benut om de wachtdiensten in de kraamzorg naar de toekomst
toe op een effectievere manier te organiseren.
Verloskundige capaciteit ziekenhuizen
Tijdens het Algemeen Overleg van 13 februari jongstleden (Kamerstuk
32 279, nr. 195) heeft mijn voorganger toegezegd aan de NZa te vragen
een uitvraag te doen onder zorgverzekeraars over de verloskundige
capaciteit in ziekenhuizen en hier ook het College Perinatale Zorg (CPZ) bij
te betrekken. De NZa heeft mij, in bijgevoegde brief, op de hoogte
gebracht van deze uitvraag en heeft dit ook met het CPZ besproken.
Hieruit geeft de NZa aan dat zorgverzekeraars herkennen dat in een aantal
regio’s sprake is van tekorten aan operationele verloskundige kamers in
ziekenhuizen. De oorzaken voor deze tekorten verschillen per regio, maar
worden veelal veroorzaakt door tekorten aan gespecialiseerde verpleegkundigen in de ziekenhuizen. Daardoor kunnen de verloskundigen niet
altijd terecht bij het gewenste of het dichtstbijzijnde ziekenhuis. Dit laatste
wordt bevestigd door data-analyses van de NZa. Zorgverzekeraars zoeken
met zowel verloskundigen als ziekenhuizen naar oplossingen voor deze
tekorten. De NZa geeft in haar brief aan geen noodzaak te zien voor verder
onderzoek. Wel zal de NZa de ontwikkelingen volgen, signalen over
mogelijke discontinuïteit van zorg behandelen en indien nodig actie
ondernemen. Ook het CPZ doet op dit moment een inventarisatie naar
regionale initiatieven gericht op het op korte termijn borgen van de
toegankelijkheid van de geboortezorg. Eerste bevindingen geven aan dat
deze initiatieven zich vooral richten op het benutten van bestaande
capaciteit. Naar verwachting wordt deze inventarisatie dit najaar afgerond
en dan zal ik u hierover informeren. Aanvullend heb ik nog navraag
gedaan bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). De IGJ heeft
afgelopen week aangegeven, dat zij sinds het Algemeen Overleg van
13 februari, geen signalen hebben ontvangen over capaciteitsproblemen
in de ziekenhuizen. Ook zijn er geen calamiteiten gemeld over geboortezorg waar capaciteitsproblemen een rol speelden.
Ik vind het van groot belang dat zorgverzekeraars, verloskundigen en
ziekenhuizen de ervaren problemen regionaal het hoofd bieden. Daarbij is
het belangrijk dat er meer specialistische verpleegkundigen worden
opgeleid. In het hoofdlijnenakkoord Medisch Specialistische Zorg (HLA
MSZ) van 2018 is daarom de ambitie opgenomen dat ziekenhuizen in 2021
volgens de ramingen van het Capaciteitsorgaan opleiden. Hiertoe heeft
een taskforce van ziekenhuizen aanbevelingen uitgebracht aan ziekenhuizen hoe dit te doen. Eén van de onderdelen was betere regionale
samenwerking. In verschillende regio’s, zoals Amsterdam, pakken
ziekenhuizen dit zelf op. Dit vind ik een positieve ontwikkeling.

5

Kamerstuk 32 279, nr. 191

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 205

4

Tevens is in het HLA MSZ afgesproken dat de verpleegkundige vervolgopleidingen beter gaan aansluiten bij de werkpraktijk en ontwikkeling van de
nieuwe taken, rollen en functies en dat daar een passende bekostiging bij
hoort. Om dit te realiseren subsidieert VWS het project CZO Flex Level.
Geboortezorg najaar 2020
Tot slot zal ik u dit najaar nog berichten over een aantal andere onderwerpen in het kader van de geboortezorg:
• op 9 september6 jl. heb ik u de rapporten van de NZa en het RIVM over
de bekostiging van de integrale geboortezorg toegezonden. Hierover
vindt overleg plaats met alle betrokken organisaties en zal ik dit najaar
een besluit nemen.
• Dit najaar verschijnt het onderzoek van het RIVM naar de perinatale
sterftecijfers: naar aanleiding van de stagnerende perinatale sterftecijfers heeft mijn voorganger het RIVM de opdracht gegeven te bezien
welke verbetermogelijkheden er zijn om antwoord te krijgen op de
vraag of we er nu alles aan doen om de perinatale sterfte verder terug
te dringen.
• Ook zal, net als in de voorgaande jaren, Perined de perinatale
sterftecijfers 2019 publiceren.
• Tot slot wil ik benadrukken dat ik erg blij ben met de stappen die de
afgelopen periode zijn gezet voor een goede kraamzorg in Nederland.
Dit draagt bij aan een goede geboortezorg in brede zin, een belangrijk
onderwerp, waar ik dit najaar de Kamer verder over zal informeren.
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark

6

Kamerstuk 32 279, nr. 203

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 205

5