Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1824
Vragen van de leden Ellemeet en Kröger (beiden GroenLinks) aan de
Ministers van Justitie en Veiligheid en van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over de aanhouding van klimaatactivisten (ingezonden
27 januari 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen
10 maart 2023)Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 1594
Vraag 1
Kent u het bericht dat vanochtend vroeg een zestal klimaatactivisten door de
politie is gearresteerd wegens opruiing? Zo ja, klopt dit bericht? Waarom zijn
precies deze klimaatactivisten aangehouden? Is deze aanpak normaal in dit
soort situaties? Welke concrete dreiging rechtvaardigde precies deze
ingrijpende aanpak? Kunt u aangeven hoe het besluit om tot de arrestatie
over te gaan tot stand is gekomen?1
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met dit bericht en kan bevestigen dat het klopt dat er die
ochtend zes mensen zijn aangehouden. In totaal zijn er acht personen voor
opruiing aangehouden voorafgaand aan de demonstratie. In mijn antwoord
op vraag 2 zal ik ingaan waarom deze mensen zijn aangehouden.
Vraag 2
Houden deze arrestaties en de eerdere aanhouding van een woordvoerder
van Extinction Rebellion verband met een aangekondigde actie om aandacht
te vragen voor de klimaatcrisis? Zo ja, deelt u de mening dat dit preventief
aanhouden op gespannen voet staat, zo niet in strijd is met de in artikel 9
Grondwet verankerde demonstratievrijheid? Kunt u bij de beantwoording van
deze vraag ook de uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam van vorig jaar,
waarin werd gesteld dat het oproepen tot een blokkade geen strafbaar feit is,
betrekken?

1

ah-tk-20222023-1824
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Exctinction Rebellion, 26 januari 2023, «Politie arresteert tenminste zes geweldloze klimaatactivisten thuis voor opruiing», https://extinctionrebellion.nl/politie-arresteert-tenminste-zesgeweldloze-klimaatactivisten-thuis-voor-opruiing/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 2
De acht aanhoudingen zijn verricht als gevolg van de verdenking tot een
strafbaar feit, namelijk opruiing. De opruiing had op dat moment al plaatsgevonden. De verdachten zijn dezelfde dag weer op vrije voeten gesteld. Wel is
aan deze verdachten een gedragsaanwijzing in de vorm van een gebiedsverbod opgelegd waardoor zij zich niet op of bij de Utrechtsebaan (de A12)
mochten begeven. Vijf van de acht opgelegde gedragsaanwijzingen zijn
inmiddels door de rechtbank in stand gehouden.2 Deze verdachten mogen
zich gedurende een bepaalde periode niet op de Utrechtsebaan begeven, zij
mogen wel weer in de naastgelegen straten komen. De gedragsaanwijzing
van de andere drie verdachten is niet in stand gehouden. De verdachten
konden op 28 januari jl. wel demonstreren op andere plekken die door de
gemeente zijn aangedragen. Door de rechtbank Den Haag is bovendien
onlangs nog geoordeeld dat een blokkade van de A12 gevaarlijk is en
strafbaar kan zijn.3 Hierbij heeft de rechtbank uitdrukkelijk rekening gehouden
met het demonstratierecht en de vreedzaamheid van de voorgenomen actie
en geoordeeld dat het ingrijpen van de politie noodzakelijk en proportioneel
was. Het Gerechtshof Amsterdam heeft eerder geoordeeld dat de oproep tot
het blokkeren van wegen een potentieel strafbaar feit is, maar dat de
verdachte in deze specifieke zaak niet strafbaar was aangezien naar het
oordeel van het Hof niet bewezen kon worden dat de verdachte opzet had op
het aansporen tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het
openbaar gezag, of dat hij bewust de aanmerkelijke kans daartoe op de koop
heeft toegenomen.4
Vraag 3
Deelt u de mening dat deze handelwijze intimiderend is en valt te kwalificeren
als een poging om demonstranten te ontmoedigen om uiting te geven aan
hun zorgen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Zoals hierboven aangegeven zijn deze aanhoudingen verricht als gevolg van
een verdenking van een strafbaar feit dat al had plaatsgevonden. Deze
demonstranten zijn niet ontmoedigd om uiting te geven aan hun zorgen en
konden demonstreren op de andere aangewezen plekken door de gemeente.
In het kader van de aanhouding treedt de politie op onder het gezag van de
officier van justitie. De politie maakt zelf een operationele afweging in de
wijze van aanhouden.
Vraag 4
In hoeverre zijn in dit geval de door het College voor de Rechten van de
Mens, Amnesty International en andere mensenrechtenorganisaties geformuleerde uitgangspunten voor demonstraties gevolgd? Is bijvoorbeeld in dit
geval een afweging gemaakt of ingrijpen in de demonstratievrijheid
gerechtvaardigd en noodzakelijk is? Vindt u dat dit ingrijpen is gebaseerd op
voldoende informatie? Welke informatie is nog meer gebruikt, naast de
oproepen tot vreedzame demonstraties op sociale media? Deelt u de mening
dat het preventief arresteren van klimaatactivisten ter voorkoming van
verkeershinder een disproportionele maatregel is? Zijn andere minder
vergaande opties overwogen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Ik verwijs u naar mijn antwoorden op de vragen 1, 2 en 3.
Vraag 5
Deelt u de mening dat deze preventieve arrestatie van deze klimaatactivisten
indruist tegen de beginselen van de democratische rechtstaat? Zo nee,
waarom niet en wordt dit staand beleid bij (aangekondigde) demonstraties?
Zo ja, welke maatregelen neemt u zich voor om vrijlating te bespoedigen en

2

Rechtbank Den Haag, 28 februari 2023, ECLI:NL:RBDHA:2023:2284 en ECLI:NL:RBDHA:2023:2286.
3
Rechtbank Den Haag, 13 januari 2023, ECLI:NL:RBDHA:2023:174.
4
Gerechtshof Amsterdam, 9 maart 2022, ECLI:NL:GHAMS:2022:726.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

de aangekondigde klimaatactie volgens de regels van de Grondwet en de Wet
openbare manifestaties te laten plaatsvinden?
Antwoord 5
Zoals in de beantwoording op de vragen 1, 2 en 3 opgenomen zijn de
aanhoudingen verricht als gevolg van de verdenking van een strafbaar feit
dat op dat moment al was gepleegd, namelijk opruiing. De verdachten zijn
diezelfde dag nog in vrijheid gesteld, met een gedragsaanwijzing om zich
gedurende een bepaalde periode niet te begeven op of bij de Utrechtsebaan
te Den Haag. Het stond hen vrij om op andere door de gemeente aangewezen plekken te demonstreren.
Vraag 6
Bent u bereid om deze vragen per omgaande (in elk geval voor de aanvang
van de aangekondigde demonstratie) en afzonderlijk van elkaar te beantwoorden?
Antwoord 6
Het is mij niet gelukt om uw vragen binnen één dag te beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3