Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 733

Beleidsbrief Defensie

nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 20 mei 2011
De vaste commissie voor Defensie1 heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de minister van Defensie over de brief van 8 april 2011 inzake de
beleidsbrief van Defensie (Kamerstuk 32 733, nr. 1).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 19 mei 2011.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Beek
De adjunct-griffier van de commissie,
Lemaier

1

Samenstelling:
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), voorzitter,
Bommel, H. van (SP), Staaij, C.G. van der
(SGP), Timmermans, F.C.G.M. (PvdA), Eijsink,
A.M.C. (PvdA), Miltenburg, A. van (VVD),
Knops, R.W. (CDA), Jacobi, L. (PvdA),
Brinkman, H. (PVV), Voordewind, J.S. (CU),
Broeke, J.H. ten (VVD), Dijk, J.J. van (SP),
Thieme, M.L. (PvdD), Rouwe, S. de (CDA),
ondervoorzitter, Berndsen, M.A. (D66),
Kortenoeven, W.R.F. (PVV), Monasch, J.S.
(PvdA), Bosman, A. (VVD), El Fassed, A. (GL),
Hernandez, M.M. (PVV), Bruins Slot, H.G.J.
(CDA), Hachchi, W. (D66) en Grashoff, H.J.
(GL).
Plv. leden: Taverne, J. (VVD), Raak, A.A.G.M.
van (SP), Dijkgraaf, E. (SGP), Smeets, P.E.
(PvdA), Wolbert, A.G. (PvdA), Dijkhoff,
K.H.D.M. (VVD), Ferrier, K.G. (CDA), Samsom,
D.M. (PvdA), Helder, L.M.J.S. (PVV), Wiegmanvan Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Nicolaï, A
(VVD), Irrgang, E. (SP), Ouwehand, E. (PvdD),
Ormel, H.J. (CDA), Schouw, A.G. (D66),
Bontes, L. (PVV), Heijnen, P.M.M. (PvdA),
Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Peters, M.
(GL), Roon, R. de (PVV), Haverkamp, M.C.
(CDA), Pechtold, A. (D66) en Braakhuis, B.A.M.
(GL).

kst-32733-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

1

1
Wat zijn de (financiële) gevolgen van de bezuinigingen voor onderzoek
door TNO?
In het licht van de doelstellingen in de beleidsbrief streeft Defensie,
ondanks de bezuinigingen op een breed terrein, naar een stabiele
financiële basis ten behoeve van de ontwikkeling en instandhouding van
de defensiespecifieke kennisbasis. De beleidsbrief bevat daarom geen
aanvullende bezuinigingen op de defensiebudgetten voor kennis- en
technologieontwikkeling, waarmee tevens ten dele wordt tegemoetgekomen aan de motie-Ten Broeke (Kamerstuk 32 500 X, nr. 58). Als gevolg
van het amendement-Ten Broeke op de defensiebegroting 2011
(Kamerstuk 32 500 X, nr. 74) is voorts eenmalig € 6 miljoen vrijgemaakt
voor projecten bij TNO. Het streven van Defensie laat onverlet dat de
bezuinigingen bij Defensie en bij de rijksoverheid als geheel 2011 ook de
defensiespecifieke kennisbasis bij de strategische partners van Defensie
niet ongemoeid zullen laten. Om de gevolgen voor de defensiespecifieke
kennisbasis zo veel mogelijk te kunnen beperken, zal Defensie in overleg
met haar strategische partners, waaronder TNO, en andere ministeries de
eventuele effecten hiervan in kaart brengen.
2
In hoeverre sluit u aan bij rijksbrede initiatieven voor kostenbesparingen
zoals vastgoed (Rijksgebouwendienst, RGD), ICT, personeelsadministratie
en catering?
Onder meer door het specifieke karakter van de operationele commando’s
en de aparte arbeidsvoorwaardensector is in het uitvoeringsprogramma
Compacte Rijksdienst vastgelegd dat per business case wordt bezien waar
deelneming van Defensie meerwaarde oplevert. In dat kader wordt onder
andere de deelneming bekeken aan de volgende projecten: concentratie
rijkskantorenlocaties, ICT-infrastructuur, verminderen rijksinkooppunten,
één verlener van ondersteunende diensten voor de internationale functie
van het Rijk, en vastgoed.
3
Zal er met het Ministerie van Veiligheid en Justitie (V&J) worden
samengewerkt op het gebied van cyber security? Zo ja, op welke manier?
Zo nee, waarom niet?
Door de grote wederzijdse afhankelijkheid van netwerken en systemen en
de verregaande verbondenheid tussen publieke en private partijen is
intensieve en structurele samenwerking noodzakelijk. Het delen van
kennis en informatie over dreigingen, kwetsbaarheden en oplossingen is
essentieel om gezamenlijk de weerbaarheid te vergroten. Defensie heeft
daarom actief bijgedragen aan de totstandkoming van de Nationale Cyber
Security Strategie en zal participeren in de Nationale Cyber Security Raad
en het Nationale Cyber Security Centrum, in ieder geval door inzet van de
MIVD en het Defensie Computer Emergency Response Team (DefCERT).
Ook zal worden onderzocht hoe Defensie binnen de kaders van civielmilitaire samenwerking de nationale strategie kan ondersteunen.
4
Waarom worden niet alle Fennek landmachtvoertuigen geschrapt?
Als een eenheid wordt geschrapt, verdwijnen ook de organieke
voertuigen. Zodoende wordt niet per se het hele bestand aan voertuigen
geschrapt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

2

5
Is het waar dat in totaal negen manoeuvrebataljons in stand gehouden
worden?
In totaal worden vier pantserinfanteriebataljons, drie luchtmobiele
bataljons en twee mariniersbataljons in stand gehouden.
6
Heeft u overwogen om het vrachttransport te outsourcen? Zo ja, zijn er
offertes aangevraagd bij het bedrijfsleven? Zo nee, waarom niet? Waarom
heeft u uiteindelijk besloten het vrachttransport niet uit te besteden?
Op termijn zal het goederentransport dat in een lijndienst wordt uitgevoerd in de sourcing agenda worden opgenomen om te onderzoeken of
de inschakeling van de markt voor Defensie voordelen biedt. Goederentransport tussen locaties van Defensie dat niet tot de lijndienst behoort,
zal zoveel mogelijk worden uitgevoerd met de militaire transportcapaciteit
van het Commando landstrijdkrachten. De operationele voertuigen die
daarvoor beschikbaar zijn, kunnen zo doelmatig worden ingezet.
7
Zijn er mogelijkheden om de inzet van schepen bij bepaalde missies te
verlengen door bemanningen in te vliegen en daarmee te besparen op de
transits? Kan een globale schatting worden gegeven hoeveel dit ongeveer
op zou kunnen leveren?
Het wisselen van bemanningen is in specifieke gevallen mogelijk om het
verblijf van een schip in het operatiegebied te verlengen. De kosteneffectiviteit is afhankelijk van het type schip, de locatie van de operatie, de
beschikbaarheid van trainingsfaciliteiten in Nederland, de duur van het
opwerken van een schip en de ingevlogen bemanning en de beschikbaarheid van onderhoudsfaciliteiten in het operatiegebied. Ook speelt in
de doelmatigheid de tewerkstelling van de afgeloste bemanning een rol.
Omdat het intensievere gebruik van een schip leidt tot verkorting van de
levensduur, is de levensduur ook een factor van belang. Op basis van deze
variabele factoren is het niet mogelijk in generieke zin het gebruik van
wisselbemanningen te definiëren. Daarom is het ook niet mogelijk op
voorhand een schatting te maken van de besparingen, zo die er al zijn.
Wel past het Commando zeestrijdkrachten het gebruik van wisselbemanningen in specifieke situaties toe, zoals nu bij de hydrografische
opnemingsvaartuigen en in het verleden bij de expeditionaire inzet van
mijnenjagers in de Arabisch Golf.
8 en 142
Wanneer worden de eerste financiële baten van de uitbestedingen
verwacht? Is het al mogelijk voor sommige uitbestedingen een inschatting
te maken van de voordelen? Komen de financiële voordelen die eventueel
behaald zullen worden door outsourcing ten goede van de defensiebegroting? Zo nee, waarom niet?
Welk bedrag denkt u te besparen met het uitbesteden van activiteiten?
Defensie onderzoekt de mogelijkheden voor uitbesteding. Op dit moment
zijn nog geen resultaten beschikbaar. In de nu berekende besparingen is
niet vooruitgelopen op mogelijke financiële baten daarvan. Deze zullen
ten goede komen aan de defensiebegroting.
9
Met Duitsland zijn verschillende afspraken voor het inkopen van munitie
gemaakt die inmiddels zijn vastgelegd in een Memorandum of Understanding (MoU). Het gaat onder andere om de 120mm voor de Leopard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

3

tank. Heeft het afstoten van de Leopard tanks door Nederland (financiële)
gevolgen voor deze overeenkomst?
Afstoting van de Leopard-gevechtstank heeft geen logistieke of financiële
gevolgen voor het Memorandum of Understanding (MoU) zelf; in het
kader van het MoU wordt alleen minder munitie afgenomen dan eerder
was voorzien.
10, 149, 150 en 157
Is het waar dat er de afgelopen jaren 220 miljoen euro is geïnvesteerd op
Gilze-Rijen voor onder andere het onderhoudsmaterieel van helikopters?
Wie hebben er bijgedragen aan deze investeringen? Worden de investeringen overbodig door de afstoot van de Cougar helikopter en de
verplaatsing van het onderhoud naar Woensdrecht?
Waarom wordt het hoger onderhoud voor de helikopters verplaatst van
Gilze-Rijen naar Woensdrecht? Klopt het dat er op Gilze-Rijen aanzienlijke
investeringen zijn gedaan in het kader van het hoger onderhoud en dreigt
nu kapitaalvernietiging? Welke besparingen denkt u te kunnen realiseren
en hoe verhoudt zich dat tot de kosten?
Welke voordelen kunnen worden behaald met het overhevelen van het
hoger onderhoud van de helikopters van Gilze-Rijen naar Woensdrecht?
Gelden de efficiëncyvoordelen niet vooral voor het componentenonderhoud, maar juist niet ten aanzien van het overige onderhoud?
Wat wordt gedaan met de enorme investeringen in gebouwen en
installaties op de vliegbasis Gilze-Rijen? Zijn er ook investeringsplannen
voor Woensdrecht? Zo ja, hoe verhouden deze zich tot de faciliteiten op
Gilze-Rijen?
Met de investeringen ten behoeve van de verplaatsing van de transporthelikopters van Soesterberg naar Gilze-Rijen, inclusief het onderhoud van
de helikopters, was de afgelopen jaren € 232,5 miljoen gemoeid. Deze
investeringen zijn gefinancierd uit de begroting van het Commando
DienstenCentra (CDC). Na de afstoting van de Cougar-helikopter zal deze
infrastructuur onder meer worden aangewend voor de stationering en het
onderhoud van de transportversie van de NH-90 op Gilze-Rijen. Tevens zal
de Chinook-vloot worden uitgebreid. Hierdoor zal een groot deel van de
gebouwen en de installaties op Gilze-Rijen ook na de afstoting van de
Cougar nog gebruikt worden.
De concentratie van het hoger onderhoud van de helikopters op het
Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW) leidt tot besparingen. Het betreft
kosten op het gebied van infrastructuur, materiële ondersteuning en
personeel. Het componentenonderhoud wordt al gedeeltelijk op het LCW
uitgevoerd of wordt uitbesteed. De verplaatsing van de fase-inspecties
van Gilze-Rijen naar het LCW en een verdere concentratie van het
componentenonderhoud op deze locatie leiden tot doelmatigheidsvoordelen. Overigens strookt de concentratie van hoger onderhoud op het
LCW met het in het regeerakkoord opgenomen initiatief Maintenance
Valley. De ontwikkeling hiervan is een goed voorbeeld van het positioneren van het Nederlandse bedrijfsleven. Maintenance Valley berust op
het programma «Pieken in de Delta» van het ministerie van Economische
Zaken, Landbouw & Innovatie en heeft onder meer ten doel in
West-Brabant de bedrijvigheid op onderhoudsgebied, bijvoorbeeld van
vliegtuigen, te stimuleren. Naast het onderhoud van militaire vliegtuigen
in West-Brabant zijn er ook in andere regio’s initiatieven voor samenwerking.
Als gevolg van samenvoeging met de Logistieke Divisie Rhenen zijn
investeringen voorzien voor het LCW. Deze investeringen staan los van de
faciliteiten op Gilze-Rijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

4

11, 68, 167, 181 en 184
Kunt u een inschatting maken hoeveel militairen na gedwongen ontslag
aan de slag zouden kunnen gaan in de sector «transport en logistiek»?
Heeft Defensie contacten met deze sector om militairen die hier in
geïnteresseerd zijn zo spoedig mogelijk aan een baan te helpen? Zijn er
ook contacten gelegd met andere sectoren?
Op welke wijze zal Defensie in het kader van het Sociaal Beleidskader
militairen die gedwongen worden ontslagen begeleiden naar andere
werksectoren? Wanneer komt hier meer duidelijkheid over in de
gesprekken met de centrales van overheidspersoneel? Zijn er naast de
transportsector en de politie nog afspraken gemaakt met andere sectoren?
Is uw beleid erop gericht om werknemers die Defensie moeten verlaten in
samenwerking met de (defensie)industrie aan een baan te helpen in het
bedrijfsleven? Zo nee, waarom niet en bent u van plan een dergelijk
initiatief op te zetten? Zo ja, wat houdt dit beleid in?
Op welke wijze zet u in op werk-naar-werk? Naar welke sectoren wordt
gekeken in het kader van « werk-naar-werk»?
Hoe ziet het traject van externe herplaatsing en bemiddeling naar werk er
grofweg uit?
Alle medewerkers die Defensie zullen moeten verlaten, worden
aangemeld bij een centrale regieorganisatie. Deze regieorganisatie zal de
medewerkers begeleiden naar ander werk. Hierbij zal ook gebruik worden
gemaakt van reeds bestaande afspraken met brancheorganisaties en
bedrijven.
Er zijn afspraken gemaakt met brancheorganisaties en bedrijven uit de
volgende sectoren: beveiliging, politie, bouw, metaal, transport en
logistiek en installatietechniek. De afspraken zijn gericht op de reguliere
uitstroom en zullen worden aangepast om ook overtollig personeel te
begeleiden van werk naar werk.
Overtollige medewerkers worden, indien noodzakelijk, begeleid bij het
vinden van een andere baan buiten Defensie en zullen daartoe worden
aangemeld bij een externe gespecialiseerde partij. Deze partij, met een
breed netwerk en een modern instrumentarium, zal de feitelijke bemiddeling naar een functie buiten Defensie verzorgen onder verantwoordelijkheid van Defensie. De centrale regieorganisatie stuurt dit proces aan.
In de beleidsbrief heb ik uiteengezet dat ongeveer 6 000 medewerkers in
aanmerking komen voor externe bemiddeling.
12, 40, 211, 212, 257, 443 en 463
Wat voor gevolgen heeft het verdwijnen van ruim 200 arbeidsplaatsen bij
de Lichamelijke Oefening/Sportorganisatie van het Commando Landstrijdkrachten (CLAS)? Gaat het schrappen van deze arbeidsplaatsen ten koste
van de fysieke fitheid en inzetbaarheid van individuele militairen en
eenheden?
Wordt er bezuinigd op het Defensie topsportprogramma? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, waarom zijn deze bezuinigingen niet terug te vinden?
Klopt het dat er bezuinigd wordt op sport? Zo ja, hoeveel, en hoe wordt de
bezuiniging concreet ingevuld?
Betreffen de (mogelijke) bezuinigingen op sport alleen de internationale
sporttoernooien, of ook de reguliere sportinstructeurs die er voor zorgen
dat militairen het gewenste conditionele niveau moeten behouden?
Kunt u uiteenzetten hoeveel er wordt bezuinigd op sportinstructeurs,
zowel in aantallen als in geld? Wat is de impact hiervan op de fysieke
capaciteit van het personeel, en daarmee op de kwaliteit van te ondernemen missies?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

5

Waarom is ervoor gekozen om een groot deel van de sportinstructeurs
weg te bezuinigen? Welke gevolgen heeft dit voor de fysieke inzetbaarheid
van militairen?
Welke functies zullen worden gecombineerd? Om hoeveel functies gaat
het per krijgsmachtdeel? Welke besparing wordt per krijgsmachtdeel
behaald door het combineren van functies?
In het kader van de maatregel «combineren van functies» is bezien in
hoeverre hierdoor winst kan worden geboekt. Hierbij zijn twee taakvelden
bekeken, te weten de sport- en de chauffeursfuncties. Ten aanzien van de
sportfuncties is gebleken dat de sportinstructeurs bij Defensie, naast het
ondersteunen van algemene en functiespecifieke fysieke training en sport,
in ruime mate worden ingezet voor het ondersteunen van breedtesport
(zowel binnen als buiten de reguliere werktijd) en van een groot aantal
(militaire) wedstrijdsporten. Voorts worden sportinstructeurs in
voorkomend geval ingezet ter ondersteuning van het fysieke
re-integratieproces van militairen. De nadruk van de activiteiten van de
sportinstructeurs van Defensie ligt bij de ondersteuning van de fysieke
gesteldheid van de militair. Deze fysieke basistraining wordt belegd in het
opleidings- & trainingsproces en is daarmee de verantwoordelijkheid van
de uitvoerende commandant en diens kader. De professionele begeleiding
van commandanten en het kader, alsmede de begeleiding van de militaire
wedstrijdsport, is de taak van een regionaal georiënteerde organisatie. Het
Defensie topsportprogramma wordt reeds gereduceerd als gevolg van
eerdere maatregelen die ik heb gemeld in mijn brief van 4 november 2010
(Kamerstuk 32 500 X, nr. 13).
In het taakveld chauffeurs is een aantal chauffeursfuncties geselecteerd
waarvan aan de hand van de functiebenaming en de functieomgeving is
vastgesteld dat de desbetreffende chauffeurstaken in beginsel kunnen
worden gecombineerd met andere algemene taken. Met inachtneming
van een zekere marge zijn 82 functies geïdentificeerd die kunnen worden
gecombineerd.
13, 145 en 146
In hoeverre wordt het project SPEER beïnvloed door de bezuinigingen?
Wordt er vanwege een krimpende organisatie geld bespaard, of moeten er
juist aanpassingen worden gedaan die geld kosten?
Welke gevolgen hebben de bezuinigingen voor de financiële administratie
(finad)? Hoeveel extra werknemers zullen er worden ingezet om het
systeem aan te passen op de reorganisatie van SPEER ten gevolge van de
bezuinigingen? Voor welke periode? Wat zijn hier de kosten van?
Welke gevolgen hebben de bezuinigingen voor Materieellogistiek?
Hoeveel extra werknemers zullen er worden ingezet om het systeem aan
te passen op de reorganisatie van SPEER ten gevolge van de bezuinigingen? Voor welke periode? Wat zijn hier de kosten van?
Zoals gemeld op 13 april 2011 (Kamerstuk 31 460, nr. 19) zal ik u in de
volgende voortgangsrapportage SPEER nader informeren over de
gevolgen van de beleidsbrief op dit programma, waarvan de financiële en
materieellogistieke administratie deel uitmaakt. De gevolgen van de
overige bezuinigingen in het materieellogistieke domein staan beschreven
in de beleidsbrief.
14
In hoeverre dragen Curaçao, Sint Maarten en Aruba bij aan de specifiek
door Defensie gemaakte kosten voor de inzet en ondersteuning aan de
kustwacht in het Caribisch gebied?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

6

De financiering en instandhouding van de Kustwacht is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van de landen. Nederland, Curacao, Sint Maarten en
Aruba dragen volgens een verdeelsleutel ieder een aandeel in de kosten
van de Kustwacht, met uitzondering van de kosten voor de inzet van
defensiemiddelen. Deze kosten worden gedragen door Nederland.
15
Wat zou het eventuele gevolg kunnen zijn als de personeelsreducties te
positief zijn ingeschat? Wat voor consequenties heeft dit voor het budget
en hoe zou dit eventueel opgevangen worden?
De reductie op de personele exploitatie is een belangrijk onderdeel van de
totale bezuinigingsoperatie. Indien de gevolgen van de personeelsreductie
tegenvallen, zijn onder meer aanvullende personele maatregelen
onvermijdelijk.
16
Beschikt Defensie over een mechanisme dat een garantie biedt dat de
voortgang van deze bezuinigingsoperatie afdoende wordt bewaakt?
Worden er, behalve het instellen van de tijdelijke pool van topfunctionarissen nog andere maatregelen getroffen op dit gebied?
De bezuinigingsmaatregelen worden taakstellend opgelegd aan de
verschillende defensieonderdelen. Dit betekent dat de lijnmanagers
verantwoordelijk zijn voor de realisatie van de bezuinigingsmaatregelen. Hierbij gelden de strakke regels van de budgetdiscipline. Dit houdt
onder meer in dat, indien de situatie zich voordoet dat bezuinigingsmaatregelen vertraging oplopen, deze tegenvallers binnen het eigen begrotingsonderdeel moeten worden opgevangen. Dit is een belangrijke impuls
om vertragingen te voorkomen. Via de reguliere managementrapportage
wordt de voortgang van de bezuinigingsmaatregelen nauwlettend
gevolgd en zo nodig bijgestuurd.
17
Hoe verhouden de bezuinigingen en specifiek de bezuinigingen in spoor 3
zich tot de genoemde tekorten in de European Headline Goals 2010? In
hoeverre vergroten de bezuinigingen de bekende tekorten binnen Europa?
Wat voor gevolgen heeft dit voor de Europese defensieambities?
Bij de bezuinigingen is zoveel mogelijk rekening gehouden met de
tekorten die in EU- en Navo-verband zijn geconstateerd en de daarbinnen
gehanteerde prioriteiten. Alleen bij de Cougar is er tijdelijk sprake van
enige spanning met de internationale agenda.Er is vooral gesneden in de
overhead en ondersteunende diensten, juist om de operationele capaciteiten te ontzien. Bij de keuzes in het operationele domein is meegewogen
in hoeverre deze middelen ook bij andere landen beschikbaar zijn. Ten
slotte is bij de intensiveringen specifiek rekening gehouden met de
prioriteiten in Navo-verband, het zogenoemde Lisbon Capability Package.
De invloed op de tekorten in Europa en daarmee de gevolgen voor de
Europese defensieambities zijn zo beperkt mogelijk gehouden. Nederland
blijft zich ervoor inspannen die ambities zoveel mogelijk op peil te houden
door de effectiviteit van de nationale defensie-inspanningen te verbeteren
en internationale samenwerking te verbreden en te verdiepen.
18, 178 en 208
Hoe draagt Defensie zorg voor het behoud van personeel met de hoogste
kwaliteit bij de reductie van haar personeelsbestand? In hoeverre weegt
kwaliteit als criterium mee bij de overwegingen voor gedwongen ontslag
bij het personeel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

7

Welke maatregelen neemt u gericht op het behoud van kwalitatief goed
personeel?
Welke ruimte krijgen commandanten om personeel op kwaliteit en
ervaring te selecteren?
Commandanten gebruiken onder meer de criteria «kwaliteit» en
«ervaring» bij het functietoewijzingsproces, ook bij de reorganisaties die
deel uitmaken van de bezuinigingen.
19
Wanneer is er een aanpassing beschikbaar van het Defensie Strategisch
Plan (DSP) naar aanleiding van deze bezuinigingen? Hoe gaat deze er
grofweg uitzien?
Sinds de jaren negentig maakt het Defensie Strategisch Plan geen deel
meer uit van de besturing van Defensie.
20
Wordt er gemonitord wat de gevolgen van de bezuinigingen zijn op het
moraal van het personeel? Zo ja, wanneer en hoe wordt dit gerapporteerd? Zo nee, waarom niet?
Het Dienstencentrum Gedragswetenschappen (DC GW) voert tweejaarlijks
een werkbelevingsonderzoek uit onder het defensiepersoneel, waarvan de
door medewerkers ervaren kwaliteit van het leidinggeven deel uitmaakt.
Ook zal het DC GW de impact van de bezuinigingen op de motivatie van
het personeel monitoren. Daarnaast vindt halfjaarlijks een bijeenkomst
plaats van de klankbordgroep «sociaal veilige werk- en leefomgeving». In
deze werkgroep zijn onder meer de vakbonden en lokale vertrouwenspersonen vertegenwoordigd.
21
Wordt in het kader van «best practices» gekeken naar de wijze waarop de
Finse regering het onderhoud van de krijgsmacht heeft uitbesteed?
Defensie volgt de ontwikkelingen in het buitenland, waaronder die in
Finland. De eerste resultaten van de Finse uitbesteding zijn veelbelovend
en wijzen op een kostenbesparing en een verhoogde inzetbaarheid. De
Finse defensieorganisatie is echter vooral gericht op nationale taken met
onderhoud op het eigen grondgebied. Finland besteedt daarnaast veel
onderhoud uit aan staatsbedrijven, waarvan veel onderhoudspersoneel
reservist is en in crisissituaties uitgezonden kan worden. De Finse situatie
wijkt dus af van de Nederlandse, waardoor met Finland vergelijkbare
effecten zich niet vanzelfsprekend zullen voordoen bij uitbesteding in
Nederland.
22
Blijft de Defensie Materieel Organisatie (DMO) in ambtelijke zin verantwoordelijk voor projecten die het DMP-proces doorlopen?
Het Defensie Materieel Proces (DMP) kent vijf fasen. Ten aanzien van
investeringen in materieel blijft de Commandant der Strijdkrachten (CDS)
ambtelijk verantwoordelijk voor de behoeftestellingsfase (A-fase). De
Directeur DMO blijft ambtelijk verantwoordelijk voor de voorstudiefase
(B-fase), de studiefase (C-fase), de verwervingsvoorbereidingsfase
(D-fase) en de projectevaluatie (E-fase).
23, 191 en 220
Geldt uitbesteding ook voor opleidingen? In hoeverre gaat het bedrijfsleven een rol spelen bij opleiding/training van personeel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

8

In hoeverre gaat het bedrijfsleven een rol spelen bij opleiding en training
van personeel?
In welke specifieke situaties is het uitgangspunt «civiel tenzij» van
toepassing?
Bij opleidingen geldt het principe «civiel tenzij». Samenwerking met
civiele partijen heeft in beginsel plaats met erkende onderwijsinstellingen.
Deze instellingen maken waar nodig gebruik van het bedrijfsleven.
24
Houdt Defensie capaciteit in stand om hoogwaardige technologie te
ontwikkelen?
Ja. In de reorganisatietrajecten wordt specifiek aandacht gegeven aan het
behoud of de overdracht van (technologische) kennis. Defensie blijft, op
grond van de kennisprioriteiten in de strategie-, kennis- en innovatieagenda (SKIA), investeren in hoogwaardige technologische kennis bij haar
strategische partners, zoals TNO en de Grote Technologische Instituten.
Ook het centrale budget voor technologieontwikkeling wordt gehandhaafd.
25
Op welke wijze wordt in de krimpende defensieorganisatie noodzakelijke
kennis bewaard zoals kennis die verloren dreigt te gaan door het afstoten
van complete onderdelen?
Kennis over het optreden van eenheden en formaties in het operationele
domein wordt nationaal en internationaal vastgelegd in doctrines,
handboeken en instructies. Waar complete onderdelen en bijbehorende
wapensystemen worden afgestoten, wordt de afhankelijkheid van
internationale publicaties groter. Er zal een groter beroep moeten worden
gedaan op de kennisontwikkeling en -instandhouding door de Navo, de
EU en andere partnerlanden. Voor Nederland is het in de toekomst alleen
door deelneming aan internationale opleidingen en oefeningen nog
mogelijk ervaringen op te doen met dergelijke systemen. De kennis die
Nederland nu zelfstandig heeft, zal uit de organisatie verdwijnen.
26, 27 en 74
Is er inmiddels overleg geweest met de NAVO over de bezuinigingen? Zo
ja, wat was de reactie van de NAVO op de bezuinigingen en de intensiveringen? Waren de intensiveringen van Defensie volgens de NAVO
voldoende om capaciteiten die worden verminderd te compenseren
binnen het bondgenootschap? Zo nee, waarom is er nog geen overleg
gevoerd?
Is er internationaal overleg geweest over de bezuinigingen? Zijn de
bezuinigingen in bepaalde mate afgestemd met de NAVO en/of
NAVO-lidstaten, zoals expliciet is gesteld in paragraaf 32 van de Political
Guidance van 10 maart 2011? Is er internationaal overleg geweest over de
bezuinigingen? Zijn de bezuinigingsplannen in bepaalde mate afgestemd
met de NAVO en/of NAVO-lidstaten, zoals expliciet is gesteld in paragraaf
32 van de Political Guidance van 10 maart 2011?
Heeft consultatie met de NAVO plaatsgevonden? Kan de Kamer kennis
nemen van de reactie van de NAVO?
Bij de opstelling van de beleidsbrief is nadrukkelijk rekening gehouden
met de capaciteiten waaraan de Navo behoefte heeft, zoals het Lisbon
Capability Initiative. Zoals in de beleidsbrief staat vermeld, zijn met
verschillende landen gesprekken gevoerd om te bezien of er mogelijkheden voor internationale samenwerking bestaan. Genoemde paragraaf
32 van de Political Guidance, die in maart 2011 is vastgesteld toen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

9

beleidsbrief al ver gevorderd was, vraagt bondgenoten om andere landen
(en niet de Navo) in te lichten over aanstaande grote veranderingen in de
samenstelling van de krijgsmacht. Hieraan is voldaan.
Zodra de beleidsbrief was vastgesteld, is deze beschikbaar gesteld aan de
Navo en is een toelichting op de keuzes gegeven. Van de Navo is daarop
geen formele reactie ontvangen. In een persoonlijke reactie aan de CDS
heeft de voorzitter van het Militair Comité gesteld dat hij erkentelijk is dat
Nederland bij de bezuinigingen rekening heeft gehouden met de
behoeften en prioriteiten van de Navo. Verder kan uit de brief worden
afgeleid dat de Navo elke verkleining van operationele capaciteiten van
het bondgenootschap betreurt, maar dat begrip bestaat voor de keuzes
die, gegeven de financiële randvoorwaarden, in de beleidsbrief zijn
gemaakt.
28, 29, 31, 32, 39, 54, 70, 76, 78 t/m 80, 169, 235, 268, 272, 273 en 460
Welke capaciteiten behoudt de krijgsmacht om in zware conflicten mee te
kunnen doen? Kunt u nader uiteenzetten hoe de operationele inzetbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht verandert na het doorvoeren
van de bezuinigingen?
Wat is het ambitieniveau tot 2014 en hoe verschilt deze van de periode na
2014? Zo nee, welke inzet (soort, lengte, duur) is er tot 2014 mogelijk?
Welke missies (soort, hoeveelheid per jaar, lengte) moet de Nederlandse
krijgsmacht tot 2014 uit kunnen voeren? Welke missies (soort,
hoeveelheid per jaar, lengte) moet de Nederlandse krijgsmacht na 2014 uit
kunnen voeren?
Hoe zou u in een aantal zinnen het ambitieniveau voor de krijgsmacht, na
doorvoering van de bezuinigingen zoals aangegeven in de beleidsbrief
formuleren?
Deelt u de mening dat het ambitieniveau onder druk van de bezuinigingen
in feite gelijk wordt aan de beleidsoptie «Kort en krachtig» zoals geformuleerd in het Eindrapport Verkenningen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke
conclusies verbindt u hier aan?
Waarom ontbreekt een formulering van het ambitieniveau? Kunt u dit
alsnog uitwerken?
Wat zijn de mogelijkheden tot operationele inzet van deze «kleinere
krijgsmacht in goede conditie»? Wordt gedoeld op een bepaald soort
missie, gedurende een afgebakende periode?
Welke visie/ambitie hanteert u op de inzet van de krijgsmacht in deze
kabinetsperiode, nu u aangeeft dat de ambitie van een veelzijdig inzetbare
krijgsmacht de komende jaren niet haalbaar is?
Kunt u uiteenzetten wat concreet bedoeld wordt met de opmerking dat de
krijgsmacht onvermijdelijk aan gevechtskracht inboet, kwalitatief en
kwantitatief, en dat de inzetbaarheid zal afnemen? Is de implicatie van
deze zin dat de ambities van de krijgsmacht moeten worden bijgesteld?
Zo ja, wat zijn dan de gevolgen van zo een bijstelling?
Kunt u de genoemde ambitie «gereed voor elke inzet binnen haar
mogelijkheden» concretiseren?
Wat is er in de korte periode tussen het verschijnen van het regeerakkoord
en het opstellen van deze brief gebeurd waardoor de doelstelling uit het
regeerakkoord van een veelzijdig inzetbare krijgsmacht door u terzijde is
geschoven?
Wat zijn de defensieambities die door het personeel waargemaakt moeten
worden?
Wat bedoelt u specifiek met de bepaling dat het ambitieniveau van een
veelzijdig inzetbare krijgsmacht niet volledig kan worden waargemaakt?
Op welke specifieke terreinen ziet u de meeste problemen om dit
ambitieniveau waar te maken?
In hoeverre kan de doelstelling uit het regeerakkoord voor een veelzijdig
inzetbare krijgsmacht binnen de nieuwe financiële kaders wél worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

10

waargemaakt? Welke onderdelen van de doelstelling kunnen worden
waargemaakt, en welke onderdelen kunnen niet worden waargemaakt?
Gesteld wordt dat met de financiële kaders van het regeerakkoord de
doelstelling van een veelzijdig inzetbare krijgsmacht met het bijbehorende
ambitieniveau zoals uitgewerkt in de Verkenningen niet volledig kan
worden waargemaakt. Welk deel van het ambitieniveau kan dan wel
worden waargemaakt?
Is de zin «Dat betekent bijvoorbeeld dat de krijgsmacht capaciteiten moet
behouden om in zware conflicten te kunnen meedoen» niet strijdig met de
noodzakelijke verlaging van het ambitieniveau?
Kunt u uiteenzetten wat verstaan moet worden onder «korte, krachtige en
hoogwaardige bijdragen»? Om wat voor soort bijdragen gaat het dan?
De in het regeerakkoord vastgelegde wens om te blijven beschikken over
een veelzijdig inzetbare krijgsmacht is leidend geweest. Zoals de
beleidsbrief echter duidelijk maakt, strookt deze wens niet volledig met de
financiële kaders van het regeerakkoord. Moeilijke keuzes waren mede
daardoor onvermijdelijk. Ondanks deze maatregelen staat het streven
naar een veelzijdig inzetbare krijgsmacht recht overeind. De Nederlandse
krijgsmacht moet uiteenlopende militaire bijdragen kunnen blijven
leveren in uiteenlopende conflicten, op zee, te land en in de lucht.
De maatregelen in de beleidsbrief hebben op tal van terreinen gevolgen
voor de inzetbaarheid en de output van de krijgsmacht. De omvang en de
duur van de bijdragen van de krijgsmacht aan internationale missies
zullen aan grotere beperkingen onderhevig zijn. Door de opheffing van de
tankbataljons, de afstoting van een kwart van alle pantserhouwitsers, een
deel van de mortieren 120mm en de vermindering van het aantal
jachtvliegtuigen boet de krijgsmacht aan slagkracht in. Als gevolg van de
afstoting van alle Cougar-transporthelikopters zijn er minder middelen om
eenheden snel binnen een operatiegebied te verplaatsen. De mijnenbestrijdingscapaciteit op zee wordt beperkt. Er zal telkens een keuze moeten
worden gemaakt tussen de uitvoering van structurele taken op de
Noordzee en de bijdrage aan internationale operaties en aan de Standing
Naval Forces van de Navo. Daardoor kan de bewegingsvrijheid op zee
worden ingeperkt. De resterende twee patrouilleschepen worden ingezet
in de Caribische regio en voor kustwachttaken in Nederland. De permanente beschikbaarheid van een patrouilleschip voor deze taken kan echter
niet langer worden gewaarborgd, waardoor ook andere oppervlakteschepen hiervoor zullen moeten worden ingezet. De halvering van het
aantal patrouilleschepen betekent ook dat er nauwelijks capaciteit in de
vorm van patrouilleschepen resteert voor internationale operaties, zoals
die ter bescherming van de koopvaardij tegen piraterij, de bewaking van
de Europese buitengrenzen en de bestrijding van de illegale immigratie.
Voor de logistieke ondersteuning op land en op zee wordt de krijgsmacht
afhankelijker van anderen.
Met inachtneming van deze beperkingen hanteert Defensie voor deze
kabinetsperiode de onderstaande inzetbaarheidsdoelstellingen. De
inzetbaarheidsdoelstellingen brengen tot uitdrukking wat de krijgsmacht,
binnen de financiële kaders voor de komende jaren, moet kunnen. Zij
komen in de plaats van het ambitieniveau zoals dat sinds begin jaren
negentig is gehanteerd. Zij vormen een concreter uitgangspunt voor de
operationele gereedstelling en zullen ook worden betrokken bij het
overleg met het ministerie van Financiën over een andere indeling en
presentatie van de begroting.
Besluiten over de inzet van de krijgsmacht worden, met uitzondering van
structurele nationale taken, van geval tot geval genomen. Nederlandse
bijdragen zullen in de regel afhankelijk van de missie en van de bijdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

11

van andere landen worden samengesteld. Er is geen onderscheid tussen
nationaal of internationaal inzetbare middelen; het gaat om een geheel
van eenheden waaruit kan worden geput voor alle doeleinden.
Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie tot 2015
De krijgsmacht is inzetbaar voor:
1. de bescherming – en zo nodig verdediging – van het eigen en het
bondgenootschappelijke grondgebied, inclusief de Caribische delen
van het Koninkrijk, zo nodig met alle beschikbare middelen;
2. eenmalige bijdragen aan internationale interventieoperaties met:
• een taakgroep van brigadeomvang, inclusief helikopters;
• een squadron jachtvliegtuigen;
• een batterij Patriot-raketverdediging;
• een maritieme taakgroep, inclusief helikopters.
Een combinatie van deze bijdragen of bijdragen met andere
eenheden waarover de krijgsmacht beschikt, zijn eveneens mogelijk;
3. langdurige bijdragen aan stabilisatieoperaties. Het gaat hierbij in het
bijzonder om bijdragen:
• aan maximaal twee operaties te land met bataljonstaakgroepen;
• aan één operatie in de lucht met jachtvliegtuigen, waarbij als
uitgangspunt gemiddeld acht toestellen worden ingezet;
• met een eenheid bewapende helikopters en een eenheid
transporthelikopters;
• aan maximaal twee operaties op zee met, afhankelijk van de
operationele vereisten, een fregat, een ander groot oppervlakteschip of een onderzeeboot.
De krijgsmacht kan hiermee ook langdurig bijdragen aan de
bescherming, in het bijzonder tegen piraterij, van aanvoerlijnen die
van belang zijn voor de Nederlandse economie, de handhaving van
een embargo of een vliegverbod en de bewaking van de buitengrenzen van de Europese Unie (Frontex). Een combinatie van deze
bijdragen of bijdragen met andere eenheden waarover de krijgsmacht beschikt, zijn eveneens mogelijk. Voor de logistieke ondersteuning is de krijgsmacht vooral bij langdurige operaties gedeeltelijk
afhankelijk van derden. In het geval van een beroep op de krijgsmacht ten behoeve van een interventieoperatie, kan het nodig zijn
bijdragen aan stabilisatieoperaties – tijdelijk – te verminderen of te
beëindigen;
4. het optreden als leidinggevende natie (lead nation) op het niveau van
een brigade of een maritieme taakgroep en, samen met andere
landen, op legerkorpsniveau. Ook moeten in de domeinen zee, land
en lucht staffunctionarissen kunnen worden geleverd aan internationale operationele staven;
5. de uitvoering van speciale operaties in het buitenland ter bescherming van de belangen van het Koninkrijk, met inbegrip van
contraterrorisme-operaties en operaties ter evacuatie van Nederlandse staatsburgers;
6. deelneming aan politiemissies, waaronder die van de European
Gendarmerie Force (EGF), met functionarissen en eenheden van de
Koninklijke marechaussee en aan kleinschalige missies met een
civiel-militair karakter;
7. het op voortdurende basis beschikbaar stellen van deskundigen uit
de staande organisatie ten behoeve van de training en advisering van
veiligheidsorganisaties in andere landen;
8. bijdragen binnen de grenzen van het Koninkrijk aan de veiligheid van
onze samenleving, onder civiel gezag. Het gaat hierbij in het
bijzonder om:
• de uitvoering van structurele nationale taken, zoals de politietaken
van de Koninklijke marechaussee (onder meer het grenstoezicht,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

12

9.

de bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit en de
illegale migratie), de aansturing en het beheer van de kustwachten
in Nederland en in de Caribische delen van het Koninkrijk, de
ruiming van explosieven op het land en te water en de bestrijding
van het luchtvaartterrorisme (in het bijzonder met behulp van de
quick reaction alert taak van jachtvliegtuigen);
• militaire bijstand bij de handhaving van de openbare orde en
veiligheid evenals de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, zoals door middel van de structurele bijdrage aan de
bijzondere bijstandseenheden;
• militaire bijstand bij de bestrijding van branden, rampen, crises of
bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, in overeenstemming
met de bestuurlijke en, in het geval van het Calamiteitenhospitaal,
wettelijke afspraken;
het op verzoek van civiele autoriteiten met beschikbare middelen
bijdragen aan internationale noodhulpoperaties.

30
Welke afspraken zijn er met welke internationale partners gemaakt ten
aanzien van de inzet van Nederlandse onderzeeboten als het gaat om de
uitwisseling van inlichtingen en de inzet van de inlichtingencapaciteit?
Over operationele aangelegenheden en samenwerking met partners op
het gebied van inlichtingen worden in het openbaar geen mededelingen
gedaan.
31 en 32
Welke missies (soort, hoeveelheid per jaar, lengte) moet de Nederlandse
krijgsmacht tot 2014 uit kunnen voeren? Welke missies (soort,
hoeveelheid per jaar, lengte) moet de Nederlandse krijgsmacht na 2014 uit
kunnen voeren?
Hoe zou u in een aantal zinnen het ambitieniveau voor de krijgsmacht, na
doorvoering van de bezuinigingen zoals aangegeven in de beleidsbrief
formuleren?
Zie het antwoord op vraag 28.
33, 34, 93, 97, 122 en 446
Voor welke materieelsystemen is er een koper gevonden? Voor welke
(nog) niet? Wie zijn de kopers van de materieelsystemen?
Wat zijn de totale verwachte opbrengsten van de verkoop van de
verschillende materieelsystemen? Kunt u in een overzicht per materieelsysteem aangeven wat de verwachte opbrengsten zijn, aan wie het
materieel wordt verkocht, en per wanneer de inkomsten hiervan kunnen
worden ingeboekt?
Wat gebeurt er wanneer de verkoopopbrengsten de schatting
overschrijden?
Kunt u een specificatie maken van de schatting van de verkoopopbrengsten van 120 miljoen euro in de latere jaren van deze kabinetsperiode? En is dit bedrag meegenomen in de ombuigingen?
In de brief wordt een bedrag van € 120 miljoen geraamd voor de verkoop
van overtollig materieel. Zijn dit alle geraamde opbrengsten, en zo ja,
kunnen alle opbrengsten voor intensiveringen bij Defensie worden
aangewend?
Welk gedeelte van de verwachte bezuinigingen door het afstoten van
defensiematerieel wordt naar verwachting gerealiseerd door middel van
de verkoop van overtollig defensiematerieel? Wat is het totaal aan
verwachte opbrengsten van de verkoop van overtollig defensiematerieel
als onderdeel van de maatregelen uit de beleidsbrief?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

13

Voor het overtollige defensiematerieel is nog geen koper gevonden.
Binnen de kaders van het Nederlandse wapenexportbeleid zal de markt
proactief worden benaderd. In overeenstemming met de motie-Van den
Doel (Kamerstuk 22 054, nr. 24 van 17 december 1996) zal de Kamer over
de verkoop van overtollige wapensystemen worden geïnformeerd.
De totale geraamde netto inkomsten uit de verkoop van de verschillende
materieelsystemen bedragen tot en met 2020 € 401 miljoen. De
genoemde € 120 miljoen betreft de raming van de verkoopopbrengsten in
deze kabinetsperiode. De verwachte opbrengsten van de verkoop van
overtollige wapensystemen dienen om commerciële redenen vertrouwelijk te blijven. Zie ook het antwoord op vraag 242. De eerste inkomsten
zijn voorzien vanaf 2014.
Over de opbrengsten van de verkoop van materieel voor deze kabinetsperiode is afgesproken dat:
• deze in beginsel worden gebruikt voor de kosten die zijn gemoeid met
een mogelijke afstotingsorganisatie en met het verkoopgereed maken
van het materieel;
• de netto ontvangsten die dit oplevert door Defensie mogen worden
gebruikt voor het opvangen van tegenvallers op de begroting.
Wanneer er geen tegenvallers zijn, mogen de ontvangsten worden
gebruikt voor intensiveringen.
Deze afspraken vloeien voort uit de implementatie van de taakstellingen
uit het regeerakkoord. De verkoopopbrengsten maken geen deel uit van
de taakstellingen uit het regeerakkoord. De opbrengsten uit de verkoop
van infrastructuur en gronden zijn nog niet geraamd omdat het Integraal
Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie nog niet is vastgesteld.
35
Kunt u in een tabel opnemen welke maatregel naar verwachting welke
bezuiniging oplevert, waarbij in ieder geval wordt meegenomen:
1) opbrengst verkopen materieel, 2) personeel (aantal werknemers), 3)
bezuiniging op arbeidsvoorwaarden, 4) doelmatigheid en sourcing
In de beleidsbrief is in annex A inzicht gegeven in de opbrengsten per
maatregel. De verkoopopbrengsten worden om commercieel vertrouwelijke redenen in paragraaf 1 van de beleidsbrief alleen weergegeven als
totaalopbrengst ad € 120 miljoen. Ten aanzien van de formatieve reductie
betreft het in de respectievelijke sporen:
• Spoor 1 (bestuur): circa 1 950 functies.
• Spoor 2 (ondersteuning): circa 5 650 functies.
• Spoor 3 (operationele domein): circa 4 350 functies.
Er zijn vooralsnog geen bezuinigingen op arbeidsvoorwaarden ingeboekt,
omdat deze opbrengsten sterk afhankelijk zijn van het arbeidsvoorwaardenoverleg. De doelmatigheid treedt op in spoor 2 (ondersteuning).
Defensie brengt de mogelijkheden voor uitbestedingin kaart. Er is nog niet
vooruitgelopen op eventuele baten.
36
Kunt u een analyse geven van de herkomst van de 400 miljoen euro
«lijken in de kast» die de huidige regering aantrof bij Defensie? Kunt u
deze analyse voorzien van een financieel overzicht waarin de 400 miljoen
euro inzichtelijk wordt gemaakt? Zo nee, waarom niet?
Naast de taakstelling van € 636 miljoen moet Defensie € 175 miljoen
besparen om de financiële huishouding op orde te brengen. Dit bedrag is
nodig voor het onderhoud van wapensystemen en het aanvullen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

14

voorraden. Naast dit bedrag is er behoefte aan enige extra financiële
ruimte voor intensiveringen. Daarnaast is rekening gehouden met
tijdelijke kosten voor het Sociaal Beleidskader.
37
Op welke wijze wordt gestreefd naar samenwerking, samenvoeging en
afstemming tussen de krijgsmachtdelen? Welke concrete voorstellen doet
het kabinet hiertoe en welke analyse ligt hier aan ten grondslag?
Verdergaande samenwerking, samenvoeging en afstemming tussen de
operationele commando’s is leidend geweest bij de onderzoeken en
analyses die de basis vormden voor de maatregelen in de beleidsbrief,
zowel in de sporen bestuur en bedrijfsvoering als in het operationele
domein. Concrete voorstellen zijn de vorming van een poolsysteem voor
alle operationele wielvoertuigen, de invoering van centraal beheer van
alle 6000 civiele dienstauto’s, de vergroting van de uitwisselbaarheid
tussen Fire Support Teams van het Commando zeestrijdkrachten en het
Commando landstrijdkrachten, de oprichting van een joint counter
IED-organisatie, de intensivering van de samenwerking bij speciale
operaties, de vorming van één Joint IV Commando, de bundeling van
P&O-capaciteiten in een nieuwe Directie Personeel & Organisatie, de
bundeling van luchtverdedigingsmiddelen en mortieren 120mm en de
concentratie van role 2 geneeskundige elementen onder single service
management bij het Commando landstrijdkrachten.
38, 43, 72 en 77
Welke veiligheidsanalyse ligt aan deze bezuinigingen ten grondslag? Op
welke rapporten heeft u zich voor het maken van deze veiligheidsanalyse
gebaseerd? Kunnen de door u gemaakte veiligheidsanalyse en de
achterliggende rapporten naar de Kamer worden gestuurd? Zo nee,
waarom niet?
Kunt u de Kamer schriftelijk informeren over uw omgang met, en de
verwerking van, de informatie uit het Eindrapport Verkenningen in de in
dit rapport voorgestelde bezuinigingsmaatregelen?
Welke beleidsoptie uit het rapport Verkenningen vindt u van toepassing
op de krijgsmacht, nu u zelf aangeeft dat de in het regeerakkoord
genoemde optie «Veelzijdig inzetbaar» niet haalbaar is?
Waarom ontbreekt een analyse op de veiligheidssituatie in de wereld, die
ten grondslag zou moeten liggen aan de beleidskeuzes, maar wordt
slechts gesteld «Het kabinet onderschrijft de grondige analyse die in het
kader van de Verkenningen is uitgevoerd.»? Waarom wordt bijvoorbeeld
geen antwoord gegeven op de vijf strategische vragen voor de politiek
voor besluitvorming over de toekomst van de krijgsmacht, die op blz. 299
van de Verkenningen geformuleerd staan?
Zoals de beleidsbrief duidelijk maakt, onderschrijft het kabinet de
grondige analyse die in het kader van het interdepartementale project
Verkenningen uit 2010 is uitgevoerd. Bij de besluiten die in de beleidsbrief
zijn vervat is dan ook van deze analyse uitgegaan. Met de keuze in het
regeerakkoord voor een veelzijdig inzetbare krijgsmacht en de uitwerking
daarvan in de beleidsbrief is impliciet antwoord gegeven op de strategische vragen waarmee het Verkenningen-rapport afsluit. Een belangrijk
deel van de in- en extensiveringsmaatregelen in het operationele domein
strookt voorts met de uitwerking van de beleidsoptie «Veelzijdig
inzetbaar» in het rapport Verkenningen.
Zoals de beleidsbrief ook duidelijk maakt, kan met de financiële kaders
van het regeerakkoord de doelstelling van een veelzijdig inzetbare
krijgsmacht niet volledig worden waargemaakt. De veranderlijkheid van
de internationale veiligheidssituatie en de eisen die zij aan de krijgsmacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

15

stelt, laten de wenselijkheid van een veelzijdig inzetbare krijgsmacht
niettemin onverlet. Om in de toekomst werkelijk van een dergelijke
krijgsmacht te kunnen spreken, is aanpassing van het defensiebudget
nodig. Deze afweging is aan het volgende kabinet, ook tegen de achtergrond van de dan geldende staat van de openbare financiën.
39
Deelt u de mening dat het ambitieniveau onder druk van de bezuinigingen
in feite gelijk wordt aan de beleidsoptie «Kort en krachtig» zoals geformuleerd in het Eindrapport Verkenningen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke
conclusies verbindt u hier aan?
Zie het antwoord op vraag 28.
40
Wordt er bezuinigd op het Defensie topsportprogramma? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, waarom zijn deze bezuinigingen niet terug te vinden?
Zie het antwoord op vraag 12.
41
Zal de functie van Inspecteur-generaal der Krijgsmacht (IGK) komen te
vervallen? Zo ja, wat levert deze bezuiniging op qua kosten voor stafcapaciteit en het defensiecomplex De Zwaluwenberg? Zo nee, waarom niet en
wat zou deze bezuiniging hebben opgeleverd?
De functie van Inspecteur-generaal der Krijgsmacht komt niet te vervallen
omdat de onafhankelijke inspectierol van belang blijft. Opheffing van de
functie en het bijbehorende apparaat zou resulteren in een besparing van
€ 1,8 miljoen.
42
Op welke wijze werken de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD)
momenteel samen? Wordt deze samenwerking geïntensiveerd om kosten
te besparen? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Het doel van de samenwerking tussen beide diensten is het vergroten van
de synergie en efficiency. De MIVD en de AIVD werken samen in twee
gemeenschappelijke teams, te weten het Team Caribisch Gebied en de
Unit Contra Proliferatie. Beide teams werken voor beide diensten en
treden op als een eenheid. Dit leidt tot een doeltreffende taakuitvoering,
zonder doublures in de werkzaamheden. Nauwe samenwerking en
afstemming hebben ook plaats op terreinen als het Aanwijzingsbesluit
Buitenland, Veiligheidsonderzoeken en Open Source Intelligence. Ten
slotte werken de MIVD en de AIVD al langere tijd samen in de Nationale
Sigint Organisatie, die zich onder andere richt op het onderscheppen van
gegevens uit draadloze telecommunicatie.
43
Kunt u de Kamer schriftelijk informeren over uw omgang met, en de
verwerking van, de informatie uit het Eindrapport Verkenningen in de in
dit rapport voorgestelde bezuinigingsmaatregelen?
Zie het antwoord op vraag 38.
44
In hoeverre houdt u rekening met de aangenomen motie Heijnen en De
Pater-Van der Meer over het bijdragen van reorganisaties van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

16

rijksoverheid aan de economische structuur van krimpgebieden
(32 123 VII, 35)?
Zoals eerder gemeld bij de beantwoording van vragen van het lid Wolbert
over de gevolgen van de bezuinigingen voor de Johan Willem Friso
kazerne in Assen (Handelingen TK 2010–2011, aanhangsel 715 van
7 december 2010) en over het bericht dat Assen de Johan Willem Friso
kazerne gaat verliezen (Handelingen TK 2010–2011, aanhangsel 1972 van
25 maart 2011) liggen defensieterreinen vooral in de gebieden waarop
deze motie betrekking heeft. Defensie kan deze gebieden daarom niet per
definitie uitsluiten van bezuinigingen. Ik verwacht op 1 juli a.s. een
Integraal Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie vast te stellen, waarna de
herziening van de belegging van het vastgoed kan worden bekendgemaakt.
45
Heeft u overwogen om over te gaan tot de oprichting van een «Nationaal
Helikopter Commando», waarbinnen alle helikopters van de Rijksoverheid
(KLPD, ANWB) belegd worden? Welke schaal- en andere efficiencyvoordelen, alsmede operationele winst, zouden hiermee bereikt kunnen
worden?
In het kader van de brede heroverwegingen (rapport 15 – Veiligheid &
Terrorisme van april 2010) is reeds onderzocht of verdergaande samenwerking op dit gebied mogelijk is. Er zijn toen geen mogelijkheden naar
voren gekomen die tot een bezuiniging zullen leiden.
46
Waarom is enerzijds besloten om het derde luchtmobiele bataljon te
behouden, in afwijking van de zogenoemde «min-variant» van de
Verkenningen, maar tegelijkertijd besloten om alle Cougars af te stoten,
een belangrijke luchttransportcapaciteit voor luchtmobiele eenheden? Hoe
verklaart u deze onbalans?
Voor het scheiden en gescheiden houden van strijdende partijen, het
beschermen van de bevolking en voor het creëren van randvoorwaarden
voor duurzame vrede en stabiliteit zijn infanteristen onontbeerlijk. Zij
vormen de kern van het landoptreden, de «boots on the ground». De inzet
van (luchtmobiele) infanterie-eenheden was van groot belang voor het
succes van de operaties in Bosnië, Kosovo, Irak en Afghanistan. Ook voor
nationale inzet is deze lichte infanteriecapaciteit veelzijdig en flexibel
inzetbaar. Inzet is niet per definitie gebonden aan helikopters maar is ook
mogelijk met voertuigen en te voet. Een vermindering van deze essentiële
en kwalitatief hoogstaande infanteriecapaciteit is daarom niet gewenst.
De afstoting van de Cougar-helikopters zal van invloed zijn op de
beschikbaarheid van helikopters voor het luchtmobiele optreden. Daarbij
moet niet uit het oog worden verloren dat het aantal Chinook-helikopters
wordt uitgebreid en dat de NH-90 instroomt. De thans voorziene capaciteit
aan Chinooks en NH-90 zal pas in 2018 volledig beschikbaar zijn.
47
Bent u van mening dat voor een project als Verbeterd Operationeel
Soldaat Systeem (VOSS) waar geen discussie rondom de aanschaf over
bestaat, zo spoedig mogelijk dient te worden overgegaan tot de eindfase
van het Defensie Materieelproces (DMP)? Bent u bereid om hiervoor de
optimale kaders te stellen om dit proces te begeleiden?
Ik onderschrijf het belang van het project VOSS volledig. Het project
bevindt zich thans in de DMP C-fase. In deze fase is de overeenkomst over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

17

de samenwerking met België en Luxemburg getekend. Hierover en over
andere resultaten van de C-fase zal ik u aan de hand van de C-brief
informeren. Binnen de kaders van het DMP-proces zal ik overgaan tot een
zo spoedig mogelijke instroom. De instroom zal gefaseerd over verschillende jaren plaatshebben.
48 en 151
Hoe «hard» zijn de bezuinigingen in spoor 1 en 2, in vergelijking met
spoor 3? Waarom zijn de opbrengsten van spoor 1 en 2 bewust terughoudend geraamd en zijn de baten van «sourcen» en infrastructuur nog
niet meegenomen? Ontstaat hiermee niet het risico dat er «regretbeslissingen» vallen bij de operationele capaciteiten, terwijl tegelijkertijd
de prikkel om de volledige taakstelling in spoor 1 en 2 te halen wordt
gereduceerd?
Uiteengezet wordt dat de opbrengsten terughoudend zijn geraamd en de
opbrengsten van sourcing en het opheffen van locaties nog niet zijn
meegenomen. Hoe wordt voorkomen dat er onnodig veel bezuinigd wordt
in spoor 3, zeker als het gaat om onderdelen waarvoor geen weg terug is
na het doorvoeren van de voorgestelde bezuinigingen, zoals het opheffen
van de tankbataljons?
De bezuinigingen in alle drie de sporen vinden hun weerslag in de
komende begroting en worden daarmee taakstellend. Eerst zijn de
maatregelen uitgewerkt in spoor 1 (bestuur) en spoor 2 (ondersteuning)
om te voorkomen dat onnodig wordt gekort in spoor 3 (operationele
domein). Ingrijpen in het operationele domein bleek echter onvermijdelijk
om de taakstelling uit het regeerakkoord op te brengen. Risico’s voor het
gehele pakket aan maatregelen zijn afgedekt in een algemene risicovoorziening om de tegenvallers in de uitvoering te kunnen opvangen en de
opbrengsten zeker te stellen. Zo wordt voorkomen dat voor elke tegenvaller in de uitvoering aanvullende maatregelen nodig zijn.
De baten voortvloeiend uit uitbestedingen infrastructuur zijn bewust niet
in de opbrengsten meegenomen vanwege het onzekere karakter. Defensie
brengt de mogelijkheden voor uitbesteding in kaart. In de nu berekende
besparingen is niet vooruitgelopen op financiële baten. Eventuele baten
van uitbestedingkomen ten goede aan de defensiebegroting. Voor de
herbelegging van de infrastructuur wordt eerst een Integraal Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie opgesteld. Er is niet vooruitgelopen op
mogelijke opbrengsten als gevolg van de afstoting van locaties.
49 en 275
Waarom heeft u geen voorbeeld genomen aan de wijze waarop het
Verenigd Koninkrijk bezuinigingen doorvoert, namelijk het vooralsnog
tijdelijk nemen van maatregelen uit financiële noodzaak, het tijdelijk
deactiveren van operationele eenheden, met het oogmerk die later weer
te activeren, zodra de overheidsfinanciën dit toelaten?
De Engelse regering heeft ervoor gekozen om tijdelijk een aantal
operationele eenheden te deactiveren, om zo op korte termijn de
noodzakelijke bezuinigingen te realiseren. Zodra de overheidsfinanciën dit
toelaten kunnen deze onderdelen weer worden geactiveerd. Heeft u dit
overwogen? Waarom is hier niet voor gekozen, zeker gelet op de
verantwoordelijkheid die het huidige kabinet legt bij een volgend kabinet?
Anders dan in het Verenigd Koninkrijk staan de financiële kaders van het
regeerakkoord niet toe dat de maatregelen in de beleidsbrief vooruitlopen
op een verhoging van de defensiebegroting. Deze afweging is aan het
volgende kabinet, ook tegen de achtergrond van de dan geldende staat
van de openbare financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

18

50, 82 en 439
Waarom wordt in het bezuinigingsproces begonnen met maatregelen in
spoor 3, terwijl in de beleidsbrief nadrukkelijk begonnen wordt met spoor
1 en 2? Kunt u aangeven waarom u deze werkwijze in de uitvoering niet
volgt?
In de beleidsbrief wordt gesteld dat gepoogd is zoveel mogelijk bezuinigingen te vinden in bestuur en bedrijfsvoering, en dat pas in laatste
instantie de blik op bestaande operationele capaciteiten is gericht. Hoe
wordt gegarandeerd dat niet alleen in de voorbereiding maar ook in de
uitvoering deze volgorde wordt gehanteerd? Is de nu al zeer concrete
uitwerking van spoor drie, en de onvolledige uitwerking van spoor één en
twee daarmee niet in strijd?
Kunt u uitleggen waarom er in 2012 nog geen bezuiniging mogelijk is op
bestuur (spoor 1)? Wanneer zijn de nadere plannen uitgewerkt om de
beoogde bezuinigingen op het bestuur en de bedrijfsvoering te
realiseren?
De bezuinigingen beslaan een pakket aan maatregelen. De uitvoering van
deze maatregelen start gelijktijdig. De implementatietrajecten hebben
echter een verschillend tijdschema. De eerste opbrengsten doen zich voor
in spoor 3. Bij het stilzetten van operationele onderdelen of capaciteiten
vervalt namelijk direct een deel van de materiële exploitatie. Ook is bij
bezuinigingsmaatregelen in spoor 3 meteen duidelijk welke functies direct
bij de ingreep betrokken zijn. In de sporen 1 en 2 moeten eerst
complexere reorganisatietrajecten worden doorlopen om de nieuwe
organisatie vast te stellen. Een deel van de opbrengsten wordt in de
aanloopperiode teniet gedaan door de kosten van het Sociaal Beleidskader. De samenhangende bezuinigingen op de personele exploitatie
(vrijval) kunnen daarom pas later worden ingeboekt. Een voorbeeld zijn de
bezuinigingen op bestuur. De reorganisatietrajecten beginnen in augustus
a.s. en zullen in 2012 nog niet volledig zijn voltooid.
51
Waarom worden het Korps Mariniers en de Luchtmobiele Brigade nog
steeds gescheiden naast elkaar intact gehouden, ieder met eigen scholen
en staven en wordt alleen in de gevechtssteun en gevechtsondersteuning
beperkte samenwerking gezocht? Welke mogelijkheden ziet u om de
teeth-to-tail ratio voor deze vijf lichte infanteriebataljons te verbeteren,
door de gevechtskracht intact te houden maar de staven, de opleidingscapaciteit en de gehele gevechtssteun en logistieke ondersteuning samen te
voegen? Welke besparingen zijn op zo’n manier mogelijk?
Het Korps mariniers en de Luchtmobiele brigade hebben ieder hun eigen
specifieke functionaliteit van amfibisch respectievelijk air assault optreden
tot in de hoogste geweldsniveaus. Amfibische en air assault operaties zijn
complex, waarbij het vooral gaat om een goede synchronisatie van een
groot aantal activiteiten. De Luchtmobiele brigade onderhoudt een nauwe
samenwerking met het Defensie Helikopter Commando en het Korps
mariniers met de vloot en Britse partners. Deze specifieke operaties
kennen eigen doctrines en als afgeleide daarvan een eigen opleidings- en
trainingsprogramma. Samenvoeging en het verbreken van de huidige
verbanden zal de operationele effectiviteit nadelig beïnvloeden.
Evenals de gevechtssteun en de logistieke ondersteuning maken de
desbetreffende staven rechtstreeks deel uit van de operationele capaciteit
en daarmee van de «teeth». In de beleidsbrief zijn maatregelen aangekondigd om de ondersteuning efficiënter te regelen. Zo wordt als
maatregel de draagbare Stinger-capaciteit van het Korps mariniers samen
met dezelfde capaciteit van de Luchtmobiele brigade belegd bij de
(mobiele) Stinger-pelotons van het Commando grondgebonden luchtver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

19

dediging. De mortieren 120mm van het Korps mariniers en die van de
Luchtmobiele brigade worden belegd in één joint afdeling veldartillerie
onder single service management bij het Commando landstrijdkrachten.
52
Welke consequenties heeft de reductie van staven voor de capaciteit om
Provincial Reconstruction Teams (PRT’s) en trainingsteams zoals Police
Operational Mentor and Liaison Teams (POMLT’s) uit te zenden?
Personeel uit compagnies- en bataljonsstaven is door opleiding en
ervaring vaak geschikt voor inzet in PRT’s en POMLT’s. Door de opheffing
van de tankbataljons, de samenvoeging van twee afdelingen artillerie en
de reorganisatie van de CIS-bataljons en de herstelcompagnieën neemt
de capaciteit om deze taken te vervullen af. Ook de verkleining van de
hogere staven brengt een vermindering van beschikbare kandidaten met
zich mee. De reductie van staven die belast zijn met de voorbereiding en
uitzending van operationele eenheden zal zo beperkt mogelijk zijn.
53 en 331
Wordt op enigerlei wijze de capaciteit in het kader van de 3-D benadering
(Defence, Development & Diplomacy) getroffen door de bezuinigingen?
Voorgesteld wordt om de pantsergeniecapaciteit te verminderen. Wat is
de impact daarvan op de diplomacy component van de internationaal zo
geroemde 3-D aanpak door Nederland? Wordt bij missies niet juist door
deze specialisten de brug geslagen richting de lokale bevolking?
Om uitvoering te geven aan de 3D-benadering wordt per missie bezien
welke capaciteiten hiervoor het geschiktst zijn en op welke wijze deze
optimaal kunnen samenwerken. Daarbij wordt zowel capaciteit van
Defensie als van andere organisaties binnen en buiten de rijksoverheid
ingezet. Hoewel niet specifiek wordt gekort op capaciteit voor de
uitvoering van de 3-D benadering heeft de vermindering van de operationele capaciteit in het algemeen tot gevolg dat de defensiecapaciteit voor
internationale missies wordt beperkt. Dat geldt ook voor missies waarbij
de 3D-benadering leidend is. Afhankelijk van de missie en de situatie in
het operatiegebied kan de effectiviteit van de inzet hierdoor worden
verminderd.
Contact maken met de bevolking in een operatiegebied is niet voorbehouden aan pantsergenie-eenheden. Wel kan pantsergenie onder meer
van belang zijn voor de bewegingsvrijheid van de militairen en de
burgermedewerkers in het operatiegebied. Dat was bijvoorbeeld het geval
in Uruzgan gezien de dreiging van Improvised Explosive Devices (IED’s).
Om deze dreiging ook in toekomstige operaties te kunnen tegengaan
wordt een permanente counter IED-organisatie opgericht.
54
Waarom ontbreekt een formulering van het ambitieniveau? Kunt u dit
alsnog uitwerken?
Zie het antwoord op vraag 28.
55 en 92
Welke consequenties heeft de ingrijpende verkleining van het investeringsvolume in met name 2012 en 2013? Wanneer wordt herstel tot boven
de 20% voorzien?
Wat zijn de gevolgen van de verdere daling van de investeringsquote voor
de inzetbaarheid en het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

20

De verkleining van het investeringsbudget voor de jaren 2012 en 2013
heeft tot gevolg dat een groot aantal investeringsprojecten is vertraagd, in
omvang aangepast of geschrapt. In annex B van de beleidsbrief is een
overzicht opgenomen van de desbetreffende projecten en de consequenties daarvoor. Naar verwachting zal het investeringspercentage
omstreeks het einde van de begrotingsperiode weer rondom de 20
uitkomen.
56 en 197
Hoe wordt gewaarborgd dat de noodzakelijke verjonging van de organisatie niet stuit op externe hindernissen? Wat vindt u van het idee om
iedereen opnieuw te laten solliciteren, zodat echt het beste personeel
overblijft?
Welke maatregelen worden er getroffen om te zorgen voor een meer
jonge leeftijdsopbouw van de Defensieorganisatie? Hoe verhouden de
verminderde instroom voor de komende jaren en de numerus fixus zich
tot elkaar?
In de beleidsbrief is uiteengezet dat Defensie streeft naar een verjonging
van het militaire personeelsbestand. Daarom wordt de instroom van jong
(militair) personeel zo veel als mogelijk in stand gehouden. Voorts wil ik
de personeelsopbouw actief reguleren via de numerus fixus. Ook dit zal
bijdragen tot de verjonging. Bij de reorganisaties worden de bestaande
regels voor functietoewijzing gehanteerd. Indien een onderdeel niet wordt
gereorganiseerd, is er geen reden om functionarissen opnieuw te laten
solliciteren. Alleen indien er sprake is van nieuwe functies of als er minder
van dezelfde functies overblijven, wordt gebruikgemaakt van een
sollicitatieprocedure.
57
Ongeveer 12 000 functies komen te vervallen. In de media is bericht over
een stijging van het aantal werknemers dat vrijwillig Defensie verlaat. Om
hoeveel personen gaat het hierbij tot nog toe? Welke rang hebben zij of in
welke schaal zitten zij? Leidt dit tot tekorten in bepaalde sectoren en/of
onderdelen? Zo ja, welke?
In de eerste vier maanden van 2011 hebben 971 personeelsleden Defensie
verlaten. Dit is een stijging van 19 procent ten opzichte van dezelfde
periode in 2010. Het is niet bekend of deze ontslagen verband houden met
de berichtgeving over de reducties bij Defensie. De toename is het grootst
bij het militaire personeel van het Commando zeestrijdkrachten. Bij de
overige onderdelen is sprake van vergelijkbare cijfers of een kleine
stijging ten opzichte van 2010.
58, 60, 61, 100 en 120
Welk beleid wordt er ten aanzien van het snijden in de bestuursstaven
gevoerd? Op welke plaatsen in de organisatie komen de meeste functies
binnen de bestuursstaven te vervallen? Welke onderdelen van de
organisatie worden hierbij ontzien?
Geldt de inkrimping van de staven met dertig procent ook voor de
operationele commando’s? Krijgen alle onderdelen te maken met een
gelijke reductie?
Wordt er in de staven van het Commando DienstenCentra (CDC) en de
Defensie Materieel Organisatie (DMO) relatief meer gesneden dan in de
staven van de operationele commando’s? Zo ja, hoe veel meer? Zo nee,
waarom niet?
Wat wordt exact onder «staven» verstaan die vallen onder de reductie van
dertig procent? Welke organisatie-elementen betreft het?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

21

Kunt u een uitwerking geven van de bezuinigingsplannen onder spoor 1
(bestuur)? Zijn deze plannen gebaseerd op opgedane ervaringen tijdens
eerdere bezuinigingsrondes?
Als regel geldt voor de inkrimping van de bestuursstaf en de staven van
de commandanten van de andere defensieonderdelen het motto «je gaat
erover of niet». Met een vereenvoudiging van de bestuurlijke relaties en
processen leidt dit tot heldere verhoudingen zonder doublures tussen de
organisatiedelen. De bestuursstaf voert met enkele sleutelfunctionarissen
de regie op hoofdlijnen, zodat de andere defensieonderdelen zich kunnen
concentreren op de uitvoering. Dit geldt zowel voor de operationele
commando’s als voor de ondersteunende defensieonderdelen CDC en
DMO. De ervaringen van de laatste jaren hebben vanzelfsprekend een rol
gespeeld bij dit voornemen van de voorgenomen herinrichting van het
bestuur.
Uitgangspunt is dat deze maatregel een reductie oplevert van 30 procent
van de functies, waarbij geen onderscheid gemaakt wordt tussen de
bestuursstaf, de operationele commando’s en de dienstverleningsorganisaties. Pas na vaststelling van de reorganisatieplannen is te zeggen waar
de reducties precies vallen.
59 en 234
Kunt u een overzicht geven van de aantallen mensen die gedwongen de
organisatie verlaten, per krijgsmachtdeel, gespecificeerd naar salarisschaal, categorie burger/militair, leeftijdscategorie, verdeling man/vrouw?
Kunt u dit doen voor de jaren 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
Wanneer verwacht u dat de eerste gedwongen ontslagen zullen vallen?
Hoe snel kunt u zekerheid geven aan het personeel of zij bij deze groep
zullen horen?
Door de bezuinigingen bij Defensie komen 12 000 arbeidsplaatsen te
vervallen en zullen 6000 medewerkers overtollig worden. De reorganisaties moeten nog beginnen, waardoor het niet mogelijk is een overzicht
te geven van de verdeling over de gedwongen uitstroom in de komende
jaren. De reorganisatietrajecten beginnen in augustus a.s. en zullen in
2012 nog niet volledig zijn voltooid. Defensie streeft er echter wel naar
individuele medewerkers in 2012 meer duidelijkheid te geven.
60
Geldt de inkrimping van de staven met dertig procent ook voor de
operationele commando’s? Krijgen alle onderdelen te maken met een
gelijke reductie?
Zie het antwoord op vraag 58.
61
Wordt er in de staven van het Commando DienstenCentra (CDC) en de
Defensie Materieel Organisatie (DMO) relatief meer gesneden dan in de
staven van de operationele commando’s? Zo ja, hoe veel meer? Zo nee,
waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 58.
62 en 190
Kunt u in een overzicht voor de jaren 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 per
krijgsmachtdeel uiteenzetten hoeveel VTE militair-, burger en extern
personeel gewenst is voor het optimaal functioneren van het krijgsmachtdeel? Kunt u in ditzelfde overzicht weergeven hoeveel VTE er in de
gevraagde categorieën en jaren naar verwachting beschikbaar zal zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

22

Hoeveel medewerkers heeft de Defensieorganisatie in de verschillende
rangen/standen en burgerschalen nodig om te kunnen voldoen aan het
ambitieniveau van dit kabinet?
De reorganisaties die in de beleidsbrief zijn aangekondigd, moeten nog
beginnen. Hierdoor is het niet mogelijk een overzicht te geven van het
aantal functies per operationeel commando, verdeeld over de jaren. In de
beleidsbrief is het totaal aantal burger- en militaire werknemers genoemd.
Defensie streeft naar een volledig gevulde organisatie in 2014. De
defensieorganisatie, exclusief agentschappen, zal in 2016 naar
verwachting bestaan uit ongeveer 52 000 vte’n. Pas na vaststelling van de
reorganisatieplannen is te zeggen hoe de verhouding burger- en militair
personeel er precies gaat uitzien. Bij vraag 201 wordt nader ingegaan op
de omvang van de agentschappen.
63
Kunt u in een overzicht weergeven hoe de verschillende bestuursstaven,
inclusief die van de operationele commando’s, zullen krimpen in de jaren
2012, 2013, 2014, 2015 en 2016? Kunt u in ditzelfde overzicht aangeven
wat de geschatte besparing van deze inkrimping per jaar is?
In de beleidsbrief heb ik uiteengezet dat de bestuursstaf en de staven bij
de andere defensieonderdelen met 30 procent worden ingekrompen. Dit
zal resulteren in een bezuiniging van € 151 miljoen. De studies naar de
vereenvoudiging van het bestuur moeten nog worden voltooid. In annex
A van de beleidsbrief staan de besparingen per jaar vermeld. Pas na
vaststelling van de reorganisatieplannen is te zeggen waar de reducties
precies vallen.
64, 75 en 86
Kunt u een overzicht geven van de som van de uitbetaalde salarissen per
maand door Defensie voor het jaar 2011? Kunt u in ditzelfde overzicht de
geschatte som van uitbetaalde salarissen per maand weergeven voor de
jaren 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
Hoeveel geld heeft u begroot voor de voorzieningen die u moet treffen
voor het personeel dat de organisatie verlaat/moet verlaten?
Welk bedrag wordt door defensie momenteel uitgegeven aan wachtgelden en pensioenen? Hoe hoog zal dit bedrag zijn in 2012, 2013, 2014,
2015 en 2016?
Onderstaande tabel geeft de gerealiseerde dan wel de verwachte uitgaven
weer voor de formatie per maand in 2011 (x 1 000 €). Een schatting per
maand voor 2012 en verder is nu nog niet te maken.
Jan
Feb
Maart
April
Mei
Juni

231 357
230 696
234 630
245 490
395 552
235 729

Juli
Aug
Sept
Okt
Nov
Dec

226 457
224 982
226 918
223 904
310 454
229 492

De meerjarenramingen voor pensioenen en uitkeringen, en wachtgelden
en inactiviteitswedden op begrotingsartikel 90 (algemeen) bedragen:
x miljoen €

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Salaris
Pensioenen en uitkeringen

3 016.
1 143

2 709
1 168

2 593
1 157

2 413
1 167

2 353
1 180

2 351
1 190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

23

x miljoen €

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Wachtgelden en Inactiviteitswedden

126

111

100

84

73

57

Over het totale pakket van voorzieningen voor personeel dat Defensie
gaat verlaten, moet nog worden onderhandeld met de centrales van
overheidspersoneel. Zodra hierover overeenstemming bestaat, wordt dit
opgenomen in de meerjarenramingen.
65 en 66
Kunt u uiteenzetten wat het leidende motief is geweest voor de maatregelen zoals aangekondigd in de beleidsbrief? Is de constatering juist dat
«de toestand van de rijksbegroting» de doorslag gaf en niet de «toestand
in de wereld»?
Hoe rijmt u het begin en einde van de beleidsbrief met elkaar als enerzijds
gesproken wordt over de «de toestand van de rijksbegroting» die het
kabinet dwingt tot deze ingrijpende maatregelen en anderzijds beschreven
wordt hoe Nederland ertoe doet in de wereld en «als lid van de NAVO en
de EU niet aan de zijlijn kan blijven staan»; «stormachtige ontwikkelingen
in Noord-Afrika en het Midden-Oosten duidelijk maken hoe onverwacht
veranderingen zich kunnen aandienen» en we de krijgsmacht «hard nodig
hebben om onze welvaart en ons welzijn op lange termijn te beschermen
en te behouden». Bovenstaande zou toch juist moeten leiden tot een
versterking van de krijgsmacht?
De bezuinigingen op Defensie zijn ingegeven door de financiële situatie en
de keuze van het kabinet in het regeerakkoord voor de beleidsoptie
veelzijdig inzetbaar. Zoals het eindrapport van het interdepartementale
project Verkenningen duidelijk heeft gemaakt, geeft de analyse van de
mondiale, Europese en nationale veiligheidssituatie geen aanleiding tot
een vermindering van de defensie-inspanning. Nederland zal zijn
verantwoordelijkheden blijven nemen en, met een kleinere krijgsmacht,
militaire bijdragen blijven leveren aan internationale missies.
67 en 117
Hoe wordt voorkomen dat, gelet op de concrete uitwerking van spoor 3 en
de daarbij behorende personele gevolgen «onder aan de trap», de trap
van onder naar boven wordt schoongeveegd in plaats van van boven naar
beneden?
Hoe draagt u er zorg voor dat er daadwerkelijk een reductie van 30% van
de staven plaatsvindt? Wordt er gebruik gemaakt van een nulmeting? Hoe
wordt voorkomen dat na het stilzetten van het materieel de noodzaak van
de reductie van de staf op de achtergrond raakt?
De maatregelen in de drie sporen zijn taakstellend neergelegd in de
begroting en zullen onder andere via reorganisatietrajecten worden
gerealiseerd. Het totale pakket aan maatregelen is nodig om de benodigde
bezuinigen te realiseren. De uitvoering van de maatregelen start gelijktijdig in augustus a.s. maar de implementatietrajecten lopen uiteen en
kennen verschillende tijdschema’s. Het stilzetten van materieel staat los
van de reductiemaatregel op de staven. Over de voortgang van de
realisatie zal worden gerapporteerd.De maatregel bestuur is gekoppeld
aan een grondslag (nulmeting) op basis waarvan de reductie van 30
procent moet worden behaald. Deze grondslag heeft geen overlap met het
personeel dat bij de uitwerking van de maatregelen in spoor 3 is
betrokken. In die zin zijn spoor 1 en spoor 3 beide noodzakelijke treden
van de trap die tot de nodige opbrengsten leidt. Zonder reductie van
staven kan Defensie niet voldoen aan de bezuinigingstaakstelling, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

24

ook niet zonder de maatregelen in spoor 3. De voortgang van de realisatie
van de maatregelen is onderdeel van de managementrapportages en
indien nodig zal hierop worden gestuurd.
68
Op welke wijze zal Defensie in het kader van het Sociaal Beleidskader
militairen die gedwongen worden ontslagen begeleiden naar andere
werksectoren? Wanneer komt hier meer duidelijkheid over in de
gesprekken met de centrales van overheidspersoneel? Zijn er naast de
transportsector en de politie nog afspraken gemaakt met andere sectoren?
Zie het antwoord op vraag 11.
69 en 436
In 2014 moeten alle achterstanden zijn opgeruimd. Betekent dit dat in de
periode tot 2013 er nog een structureel tekort is aan voorraden en dat er
nog niet volledig geoefend kan worden? Hoe worden deze problemen
tijdelijk opgevangen?
Kan nader ingegaan worden op het streven dat de krijgsmacht in de loop
van 2014 weer geheel op orde is? Betekent dit dat op dat moment alle
achterstanden op het gebied van onderhoud, opleidingen, geoefendheid,
munitie, reservedelen, en ondervulling van het personeelsbestand
weggenomen zijn?
Defensie gaat ervan uit dat eind 2014 de tekorten aan reservedelen en
andere voorraden zijn ingelopen. Dit impliceert dat er tot in 2014 nog
tekorten zijn aan bepaalde voorraden en dat deze de komende jaren
geleidelijk teruglopen. Om problemen met beschikbaarheid te verminderen zal bij het voorraadherstel prioriteit worden gegeven aan de
voorraden die essentieel zijn voor de inzet van de krijgsmacht. Hierbij
wordt aangetekend dat de eenheden die door de reorganisatie opnieuw
moeten worden samengesteld, tijd nodig hebben om het gewenste niveau
te bereiken. Dat kan pas worden voltooid nadat de reorganisatie van de
desbetreffende eenheid is voltooid.
Aanpassingen in de oefenprogramma’s als gevolg van de bezuinigingsmaatregelen moeten worden verwerkt in de bedrijfsplannen. De tijd die
nodig is om de bedrijfsplannen aan te passen, is gemiddeld één tot
anderhalf jaar en hiermee kan worden gestart als de plannen voor de
reorganisatie zijn goedgekeurd. Als gevolg hiervan kan in 2013 weer een
volledig oefenprogramma worden uitgevoerd.
De beperkingen van de operationele inzetbaarheid worden op dit moment
voornamelijk veroorzaakt door het materieel. In 2012 daalt de vulling van
het huidige organieke functiebestand. Dit is een stap op weg naar
de nieuwe organisatie die minder functies gaat omvatten. Hierbij is het
streven de operationele eenheden met prioriteit te vullen. In 2014 is het
streven de nieuwe, kleinere organisatie maximaal gevuld te hebben.
In de beleidsbrief is geschetst dat Defensie afhankelijk is van externe
(markt)factoren. Zo is Defensie voor de aanschaf van long lead items
afhankelijk van de leveranciers van deze reservedelen. Het betreft hier
vooral reservedelen en munitiesoorten met een levertijd van twee of drie
jaar. Om de achterstanden voor eind 2014 te kunnen oplossen, zullen deze
bestellingen zo vroeg mogelijk worden geplaatst. Naar verwachting zullen
met de in de beleidsbrief geïnventariseerde bedragen eind 2014 de
structurele problemen in de materiële exploitatie zijn opgelost en de
onderhoudsachterstanden zijn weggewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

25

70
Wat zijn de mogelijkheden tot operationele inzet van deze «kleinere
krijgsmacht in goede conditie»? Wordt gedoeld op een bepaald soort
missie, gedurende een afgebakende periode?
Zie het antwoord op vraag 28.
71
Op welke wijze heeft u zich georiënteerd op visies van bondgenoten? Om
welke bondgenoten gaat het? Wat waren de uitkomsten van het overleg
met deze bondgenoten en welke afspraken zijn er gemaakt?
De visies van vooral Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de
Verenigde Staten worden standaard meegenomen in de ontwikkeling van
het Nederlandse defensiebeleid. In dit geval zijn ze ook specifiek
betrokken bij het eindrapport Verkenningen. Er zijn vooraf geen afspraken
gemaakt met bondgenoten over de keuzes in de beleidsbrief, behoudens
uiteraard de voornemens op het gebied van internationale samenwerking.
72
Welke beleidsoptie uit het rapport Verkenningen vindt u van toepassing
op de krijgsmacht, nu u zelf aangeeft dat de in het regeerakkoord
genoemde optie «Veelzijdig inzetbaar» niet haalbaar is?
Zie het antwoord op vraag 38.
73
Wat was de inbreng van de medewerkers ten aanzien van het project
Vervanging F-16? Op welke wijze wordt recht gedaan aan de inbreng van
medewerkers ten aanzien van dit project?
De inbreng van de medewerkers ten aanzien van het project Vervanging
F-16 betrof vooral de aantallen aan te schaffen toestellen en de keuze voor
alternatieve typen. Alle ideeën zijn betrokken bij de ontwikkeling van de
maatregelen.
74
Heeft consultatie met de NAVO plaatsgevonden? Kan de Kamer kennis
nemen van de reactie van de NAVO?
Zie het antwoord op vraag 26.
75
Hoeveel geld heeft u begroot voor de voorzieningen die u moet treffen
voor het personeel dat de organisatie verlaat/moet verlaten?
Zie het antwoord op vraag 64.
76
Welke visie/ambitie hanteert u op de inzet van de krijgsmacht in deze
kabinetsperiode, nu u aangeeft dat de ambitie van een veelzijdig inzetbare
krijgsmacht de komende jaren niet haalbaar is?
Zie het antwoord op vraag 28.
77
Waarom ontbreekt een analyse op de veiligheidssituatie in de wereld, die
ten grondslag zou moeten liggen aan de beleidskeuzes, maar wordt
slechts gesteld «Het kabinet onderschrijft de grondige analyse die in het
kader van de Verkenningen is uitgevoerd.»? Waarom wordt bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

26

geen antwoord gegeven op de vijf strategische vragen voor de politiek
voor besluitvorming over de toekomst van de krijgsmacht, die op blz. 299
van de Verkenningen geformuleerd staan?
Zie het antwoord op vraag 38.
78 t/m 80
Kunt u uiteenzetten wat concreet bedoeld wordt met de opmerking dat de
krijgsmacht onvermijdelijk aan gevechtskracht inboet, kwalitatief en
kwantitatief, en dat de inzetbaarheid zal afnemen? Is de implicatie van
deze zin dat de ambities van de krijgsmacht moeten worden bijgesteld?
Zo ja, wat zijn dan de gevolgen van zo een bijstelling?
Kunt u de genoemde ambitie «gereed voor elke inzet binnen haar
mogelijkheden» concretiseren?
Wat is er in de korte periode tussen het verschijnen van het regeerakkoord
en het opstellen van deze brief gebeurd waardoor de doelstelling uit het
regeerakkoord van een veelzijdig inzetbare krijgsmacht door u terzijde is
geschoven?
Zie het antwoord op vraag 28.
81
In de beleidsbrief wordt uiteengezet dat al jaren een zware wissel op het
defensiepersoneel wordt getrokken, dat de uitzenddruk hoog is, en dat
reorganisaties en bezuinigingen elkaar opvolgen. Dit wetende en
erkennende, waarom kiest u er dan toch voor om een bezuiniging voor te
stellen met een omvang die nog niet eerder gekend is bij Defensie?
De toestand van de rijksbegroting dwingt het kabinet tot ingrijpende
maatregelen. Defensie is daarvan niet uitgezonderd. Bovenop de € 635
miljoen die Defensie binnen enkele jaren structureel dient te bezuinigen
als taakstelling uit het regeerakkoord moet de komende jaren € 175
miljoen worden bezuinigd om de financiële huishouding van de krijgsmacht op orde te brengen.
82
In de beleidsbrief wordt gesteld dat gepoogd is zoveel mogelijk bezuinigingen te vinden in bestuur en bedrijfsvoering, en dat pas in laatste
instantie de blik op bestaande operationele capaciteiten is gericht. Hoe
wordt gegarandeerd dat niet alleen in de voorbereiding maar ook in de
uitvoering deze volgorde wordt gehanteerd? Is de nu al zeer concrete
uitwerking van spoor drie, en de onvolledige uitwerking van spoor één en
twee daarmee niet in strijd?
Zie het antwoord op vraag 50.
83
Het is de stellige inzet van deze regering om de krijgsmacht «zo spoedig
mogelijk weer geheel op orde te brengen». Wat verstaat u daaronder?
Betekent dit voornemen dat er geen onomkeerbare stappen gezet worden
met betrekking tot de inrichting van de Nederlandse krijgsmacht, zoals
bijvoorbeeld het opheffen van beide tankbataljons?
Het zo spoedig mogelijk weer geheel op orde brengen van de krijgsmacht
betreft de materiële situatie, het personeel en de organisatie en de
geoefendheid van de krijgsmacht na de transformatie naar een nieuwe
defensieorganisatie. In 2013 zullen de operationele eenheden weer
volledig gevuld raken en in 2014 de overige eenheden. Tegen het einde
van de kabinetsperiode moeten alle achterstanden zijn opgeruimd en
moeten de financiën weer op orde zijn. Nederland beschikt dan over een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

27

kleinere krijgsmacht in goede conditie, met het benodigde personeel om
taken uit te voeren, met voorraden die op peil zijn en met eenheden die
naar behoren kunnen oefenen.
84
Waar komt het structurele tekort, de «herschikking», van € 175 miljoen
vandaan? Hoe is dit ontstaan? Kunt u hier een precieze weergave van
geven door middel van een overzicht van de betreffende begrotingsposten die overschreden zijn de afgelopen jaren? Worden de structurele
problemen daadwerkelijk opgelost?
Zoals weergegeven in het overzicht «Taakstelling en structurele Problematiek» op pagina 4 van de beleidsbrief betreft het de post «interne
problematiek en voorraden». Het gaat om een bedrag van € 173 miljoen
in 2012 en € 135 miljoen euro structureel. Van het bedrag van € 173
miljoen in 2012 heeft € 45 miljoen betrekking op incidentele voorraad- en
onderhoudsachterstanden. Zoals in de afgelopen jaren is gemeld, onder
meer in achtereenvolgende jaarverslagen, heeft Defensie getracht de
aanhoudende tekorten telkens weer binnen de defensiebegroting op te
lossen door te compenseren vanuit de investeringen en de personele
exploitatiebegroting. Ook is ingeteerd op voorraden en onderhoud. Ook
het eindrapport Verkenningen maakt melding van een structureel tekort
van € 150 miljoen per jaar.
Het is de verwachting dat het genoemde bedrag toereikend is om de
structurele problemen op te lossen. In de beleidsbrief is een overzicht
opgenomen waarin per assortiment (brandstof, kleding en uitrusting,
reservedelen en munitie) wordt vermeld wanneer de structurele tekorten
aan voorraden naar verwachting zijn opgelost en de achterstanden zijn
ingelopen.
85
Een deel van de opbrengsten wordt behaald door fors te snijden in het
budget voor kleinere projecten waarover de defensieonderdelen zelf
kunnen beslissen. Hoeveel geld wordt hiermee bespaard? Wat betekent
dit voor de handelingsvrijheid van commandanten? Kan een gevolg zijn
dat zij minder flexibel kunnen zijn?
De defensieonderdelen beschikken over een budget waarmee ze kleinere
investeringsprojecten kunnen financieren. Op deze budgetten wordt voor
alle defensieonderdelen gezamenlijk ongeveer € 115 miljoen bezuinigd,
evenredig verdeeld over de jaren 2012, 2013 en 2014. Door de vermindering van dit budget zullen commandanten vaker prioriteiten moeten
stellen en neemt hun flexibiliteit af.
86
Welk bedrag wordt door defensie momenteel uitgegeven aan wachtgelden en pensioenen? Hoe hoog zal dit bedrag zijn in 2012, 2013, 2014,
2015 en 2016?
Zie het antwoord op vraag 64.
87
Bent u bereid om de nieuwe verhouding tussen investeringen en
exploitatie per wapensysteem vast te leggen voor de periode 2012, 2013,
2014, 2015, 2016?
Nee. De verhouding tussen investeringen en exploitatie is genormeerd op
het niveau van de defensiebegroting. Op het niveau van wapensystemen
bestaan er grote verschillen en jaarlijkse variaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

28

88
Hoe komt het dat de Bos- en Van Geel-gelden ontoereikend zijn gebleken
voor het compenseren van de slijtage aan materieel in Afghanistan? Kunt
u uiteenzetten hoe groot dit gat is? Wanneer kan de Kamer de evaluatie
van de Bos- en Van Geel-gelden tegemoet zien? Heeft Defensie een te
rooskleurig plaatje geschetst en daarom niet genoeg compensatiegelden
gekregen?
De operaties in Afghanistan hebben hun tol geëist van mens en
materieel. De evaluatie van de Van Geel-gelden wordt meegenomen in
de eindevaluatie ISAF die later dit jaar aan de Kamer wordt aangeboden. Daarin zullen onder meer deze vragen aan bod komen. De
evaluatie van de Bos-gelden maakt geen deel uit van de eindevaluatie
ISAF, want de besteding hiervan loopt nog door tot en met 2011. De
Kamer zal hierover in 2012 worden geïnformeerd.
89, 94 en 447
Door de financiële crisis heeft Defensie te maken met tegenvallers bij de
verkoop van materiaal. Wat zijn de gevolgen hiervan voor de opbrengstramingen van het materiaal dat als gevolg van deze bezuiniging verkocht zal
worden? Is bij de raming van de opbrengst tevens rekening gehouden
met een overschot van materiaal op de markt, aangezien Nederland niet
het enige land is dat materiaal in verkoop heeft?
De taakstelling van de verkoop van materieel is in het verleden vaak niet
gehaald. Is daarmee rekening gehouden bij de inschatting van 120 miljoen
euro opbrengsten van de verkoop van af te stoten materieel?
Op basis waarvan zijn de verwachte opbrengsten van de verkoop van
overtollig defensiematerieel berekend?
De verkoopopbrengsten worden, zoals gebruikelijk, conservatief geraamd.
De ramingen berusten op 60 procent van de geschatte verkoopwaarde.
Gelet op de marktomstandigheden zijn de verwachte inkomsten een jaar
later dan gebruikelijk ingeboekt. De onderrealisatie in het verleden was
mede het gevolg van een opgelegde taakstelling uit een eerder regeerakkoord. De verkoopopbrengsten maken geen deel uit van de taakstelling,
maar mogen worden aangewend voor tegenvallers op de begroting.
Wanneer deze zich niet voordoen, kunnen de middelen worden gebruikt
voor intensiveringen. De uiteindelijke verkoopprijs is het resultaat van
commerciële onderhandelingen met de koper.
90
Personeelskosten liepen hoger op door gebrekkige doorstroming
vanwege ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Is de situatie op de
arbeidsmarkt zodanig veranderd dat doorstroming geen probleem meer
vormt, en zijn de personeelsplannen dusdanig realistisch dat Defensie niet
weer achteraf geconfronteerd wordt met hogere personeelskosten?
In de aflopen periode was het voor de individuele medewerker die uit
eigen beweging Defensie wenste te verlaten moeilijk een baan buiten
Defensie te vinden. De mogelijkheden op de arbeidsmarkt waren beperkt.
Hierdoor was er sprake van een gebrekkige doorstroom naar de arbeidsmarkt. In de komende jaren zullen de mogelijkheden op de arbeidsmarkt naar verwachting verbeteren. Bovendien gaat Defensie haar
medewerkers actief begeleiden bij het vinden van een baan buiten
Defensie.
91 en 95
Wat zijn de directe en indirecte gevolgen van de verdere daling van het
Defensie-aandeel van het bruto nationaal product en het hiermee niet
voldoen aan de NAVO-norm voor Nederland op het internationale toneel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

29

Welke uitgavennormen zijn met de NAVO afgesproken?
De Navo-norm om twee procent van het BNP aan Defensie uit te geven is
een streven, maar geen bindende voorwaarde. Er zijn slechts vier landen
die op dit moment voldoen aan deze norm, te weten Albanië, Griekenland,
het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Vanwege de crisis is bij
bijna alle bondgenoten vanaf 2009 een daling zichtbaar. Nederland gaf in
2009 1,48 procent van het BNP uit aan Defensie. In 2011 is dit percentage
gedaald naar 1,38 en in 2015 zal het verder dalen naar 1,01. Deze daling is
een direct gevolg van de bezuinigingen, en wordt versterkt door de
stijgende lijn in de BNP-raming voor de komende jaren.
92
Wat zijn de gevolgen van de verdere daling van de investeringsquote voor
de inzetbaarheid en het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht?
Zie het antwoord op vraag 55.
93
Wat gebeurt er wanneer de verkoopopbrengsten de schatting
overschrijden?
Zie het antwoord op vraag 33.
94
De taakstelling van de verkoop van materieel is in het verleden vaak niet
gehaald. Is daarmee rekening gehouden bij de inschatting van 120 miljoen
euro opbrengsten van de verkoop van af te stoten materieel?
Zie het antwoord op vraag 89.
95
Welke uitgavennormen zijn met de NAVO afgesproken?
Zie het antwoord op vraag 91.
96, 98 en 102
Leidt de vereenvoudiging van de bestuurlijke relaties en processen in de
gehele organisatie tot aanpassing van het besturingsmodel? En zo ja, hoe
gaat dit eruit zien?
Welke specifieke functies en afdelingen bij de bestuursstaf worden
geschrapt?
Waarom ontbreekt een analyse van het functioneren van het besturingsmodel de afgelopen jaren? In hoeverre heeft het besturingsmodel
bijgedragen aan de financiële problematiek bij Defensie?
Zoals uiteengezet in de beleidsbrief zal het besturingsmodel worden
aangepast. Het functioneren van het besturingsmodel wordt periodiek
bezien en de bevindingen zijn meegenomen in de besluiten in de
beleidsbrief. De besturing van Defensie is mede bepalend voor de
kwaliteit van de bedrijfsvoering en daarmee dus ook voor het realiseren
van de begroting. Mede daarom zijn de voorgestelde verbeteringen van
groot belang. Het is nog niet exact te zeggen welke specifieke functies en
afdelingen worden geschrapt. Dit zal duidelijk zijn na vaststelling van de
reorganisatieplannen.
97
Kunt u een specificatie maken van de schatting van de verkoopopbrengsten van 120 miljoen euro in de latere jaren van deze kabinetsperiode? En is dit bedrag meegenomen in de ombuigingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

30

Zie het antwoord op vraag 33.
98
Welke specifieke functies en afdelingen bij de bestuursstaf worden
geschrapt?
Zie het antwoord op vraag 96.
99
Is de taakstelling «personeel en materieel van het Rijk» de generieke
taakstelling van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties?
Deze taakstelling betreft de in het regeerakkoord opgenomen besparing
Rijk, ZBO’s en agentschappen. Alle departementen (inclusief batenlastendiensten en uitvoerende ZBO’s) krijgen een taakstelling van
afgerond 1,5 procent netto per jaar in de periode 2013–2015, oplopend tot
afgerond 4,5 procent netto in 2015 op personeel en materieel. Daarnaast
zijn in het regeerakkoord kortingen opgenomen die een vermindering van
taken dan wel versoberingen vergen. Deze korting is ook opgenomen in
de taakstelling «personeel en materieel van het Rijk».
100
Wat wordt exact onder «staven» verstaan die vallen onder de reductie van
dertig procent? Welke organisatie-elementen betreft het?
Zie het antwoord op vraag 58.
101
Worden de staven en de overtollige functies van op te heffen eenheden
ook toegerekend aan de reductie van dertig procent van de staven? Zo ja,
worden opbrengsten van sporen 1, 2 en 3 dan niet dubbel ingeboekt?
Nee, de reductie van 30 procent van de staven betreft alleen de
bestuursstaf en de staven van de commandanten van de defensieonderdelen.
102
Waarom ontbreekt een analyse van het functioneren van het besturingsmodel de afgelopen jaren? In hoeverre heeft het besturingsmodel
bijgedragen aan de financiële problematiek bij Defensie?
Zie het antwoord op vraag 96.
103
Hoe verhoudt zich enerzijds het uitbreiden van de regelruimte van de
operationele commando’s voor het gereedstellingsproces met de
verantwoordelijkheid voor het onderhoud van hun eenheden, tot
anderzijds het beperken van die ruimte door de centralisatie van het
financieel beheer en de concentratie van de personeelslogistiek?
De CDS stelt zowel de gereedstellingsopdrachten vast voor de operationele commandanten als de daarmee samenhangende opdrachten aan de
DMO en het CDC. Na voltooiing van de huidige bestuurshervormingen zal
hij tevens de bijbehorende budgetten verdelen, binnen het kader van de
begroting die leidend is. Verdelingsvraagstukken die de gereedstelling en
geld betreffen, worden dan opgelost door de CDS en de operationele
commandanten. Parallel hieraan wordt de financiële en ontvangstenadministratie gecentraliseerd. De beoogde doelmatigheidswinst, kwaliteitsverbeteringen en eenvormigheid van financiële processen leiden geenszins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

31

automatisch tot verminderde mogelijkheden bij de operationele
commandanten.
Capaciteit voor operationele personeelsondersteuning, P&O-advies en
loopbaanbegeleiding ter ondersteuning van commandanten blijft op het
uitvoerende niveau belegd, in de nabijheid van eenheden. De bundeling
van capaciteiten in één centrale directie leidt echter tot defensiebreed
inzicht in de planning, bezetting en formatie van de gehele organisatie. De
bundeling levert verder een beperking van doublures op en versterkt de
uniformiteit in de uitvoering van beleid en regelgeving van alle personeelsaspecten. Bovendien kan één Directie Personeel & Organisatie
Defensie de arbeidsmarktontwikkelingen goed volgen. Ook deze verbeteringen leiden niet automatisch tot beperking van de ruimte voor de
operationele commandanten.
104, 105 en 107
Deelt u de opvatting dat in organisatie en bedrijfsvoering «perverse
prikkels» zitten omdat budgetten tegen het einde van het jaar hoe dan ook
opgemaakt moeten worden, omdat men de onderuitputting anders
«kwijt» is? Hoe wil u in het nieuwe besturingsmodel dergelijke negatieve
prikkels wegnemen?
Komt er in het nieuwe besturingsmodel ruimte voor een gezonde balans
van het financieel belonen en aanmoedigen van goed gedrag en straffen
van slecht gedrag in de organisatie? Zo ja, hoe gaat u dit realiseren?
Hoe gaat concreet invulling gegeven worden aan het motto «je gaat
erover of niet»? Hoe verhoudt zich dit motto tot de voorgenomen
centralisatie op het gebied van financiën bij de Hoofddirectie Financiën &
Control (HDFC)?
De in de beleidsbrief voorgestelde verbeteringen hebben tot doel het
inzicht te vergroten in de kosten en de normering van activiteiten en de
daarvoor benodigde middelen in de planfase. Hierbij is het uitgangspunt
dat besluitvorming over activiteiten en budgetten synchroon verloopt. In
het uitvoeringsjaar kan de (achterblijvende) budgetrealisatie dan ook
direct worden gerelateerd aan de (niet) gedane activiteiten en (niet)
behaalde doelstellingen. Het verbeterde inzicht tussen doelstellingen,
activiteiten en middelen resulteert in een betere planning. Door hierop
beter te sturen zal aan het eind van het uitvoeringsjaar veel minder sprake
zijn van onderuitputting.
Verder gelden voor Defensie als geheel en voor de afzonderlijke budgethouders binnen Defensie de regels van de budgetdiscipline. Deze regels
houden onder meer in dat gedurende het uitvoeringsjaar tegenvallers
binnen de eigen begroting, of een onderdeel van de begroting, moeten
worden opgevangen. Dit is een belangrijke impuls om de financiële
huishouding op orde te krijgen en te houden.
De Hoofddirectie Financiën en Control (HDFC) is onder meer belast met de
taken en verantwoordelijkheden zoals beschreven in de Comptabiliteitswet 2001 en het Besluit Taak FEZ. Dit houdt onder meer in dat de
HDFC de controllers van Defensie functionele aanwijzingen en richtlijnen
geeft. Dit houdt niet per definitie in dat ook alle controllers hiërarchisch
onder de HDFC vallen. Centralisatie is wenselijk wanneer dat leidt tot
doelmatigheid, meer kwaliteit en een vermindering van fouten. Mede om
de risico’s in het financieel beheer te verminderen is ervoor gekozen
bepaalde financiële processen (van behoeftestelling tot en met betaling en
voor het beheer daarvan) centraal te beleggen in één (financieel)
administratie- en beheerkantoor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

32

106, 108, 111 en 124
Waarom is bij het nieuwe besturingsmodel niet gekozen voor de
uitvoering van de aanbevelingen van de Commissie Franssen?
Wat was uw overweging bij het versterken van de rol van de
Commandant der Strijdkrachten (CDS)?
De rol van de CDS wordt vergroot. Is de rol van de Secretaris-generaal
(SG) en van de Hoofddirectie Beleid (HDB) na en tijdens de bezuinigingsoperatie ook vergroot of hebben zij netto minder taken en bevoegdheden
dan voor de bezuinigingen?
Wat is het verschil met de huidige bevoegdheden, verantwoordelijkheid
en budgetverantwoordelijkheid van de CDS?
De huidige besturing en organisatie van Defensie berusten mede op de
aanbevelingen uit het rapport van de commissie Opperbevelhebberschap
(2002). Sindsdien hebben zich uiteenlopende ontwikkelingen voorgedaan
en zijn er nieuwe ideeën opgedaan betreffende de besturing van grote
organisaties. Samen hebben zij geleid tot de verbetering zoals voorgesteld in de beleidsbrief. Defensie streeft naar een duurzaam evenwicht
tussen de doelstellingen, de activiteiten en de benodigde middelen. De
verantwoordelijkheid hiervoor wordt belegd bij één functionaris, te weten
de CDS. De bijbehorende bevoegdheden betreffen niet alleen de
operationele commando’s, maar ook de andere defensieonderdelen.
Daarmee is de rol van de CDS ontegenzeggelijk versterkt. De rol van de
Secretaris-Generaal is vastgelegd in een Koninklijk Besluit en verandert
niet. Bij de Hoofddirectie Beleid worden alle beleidstaken ondergebracht
die op dit moment verspreid in de bestuursstaf zijn belegd. Ook deze
aanpassing behelst een versterking van de rol. Het beleid bepaalt immers
de kaders waarbinnen ook de CDS functioneert.
107
Hoe gaat concreet invulling gegeven worden aan het motto «je gaat
erover of niet»? Hoe verhoudt zich dit motto tot de voorgenomen
centralisatie op het gebied van financiën bij de Hoofddirectie Financiën &
Control (HDFC)?
Zie het antwoord op vraag 104.
108
Wat was uw overweging bij het versterken van de rol van de
Commandant der Strijdkrachten (CDS)?
Zie het antwoord op vraag 106.
109, 110 en 115
Er komt een tijdelijke pool van tien topfunctionarissen om de overgangsperiode te overbruggen. Hoe lang zullen deze nog in dienst moeten
blijven?
Hoeveel levert het verminderen van het aantal topfunctionarissen op
jaarbasis op?
Komen de tien topfunctionarissen in de tijdelijke pool uit het totale aantal
topfunctionarissen van 119? Verdwijnen deze functionarissen zodra hun
taak erop zit uit de organisatie? Uit welke tien topfunctionarissen zal de
tijdelijke pool bestaan?
In de beleidsbrief heb ik gemeld dat het bestand topfunctionarissen bij
Defensie zal afnemen tot 80. Naast dit bestand zal er een tijdelijke pool
van tien topfunctionarissen zijn die, gelet op de omvang en complexiteit
van de veranderingen bij Defensie, op projectbasis zullen worden ingezet
voor de uitvoering van reorganisaties. Na het voltooien van hun
werkzaamheden verlaten deze functionarissen Defensie of zullen zij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

33

andere functie gaan vervullen. Het totaalbestand aan topfunctionarissen
zal bestaan uit 80 functies. De besparing van het aantal topfunctionarissen
van 119 naar 80 levert op jaarbasis ongeveer € 4,8 miljoen op.
111
De rol van de CDS wordt vergroot. Is de rol van de Secretaris-generaal
(SG) en van de Hoofddirectie Beleid (HDB) na en tijdens de bezuinigingsoperatie ook vergroot of hebben zij netto minder taken en bevoegdheden
dan voor de bezuinigingen?
Zie het antwoord op vraag 106.
112
Welke concrete voornemens bestaan er op het gebied van de uitbesteding
van diensten, internationale samenwerking en de afstoting van materieel?
Om welke diensten, welke samenwerking, op welk niveau gaat het? Kunt
u dit specificeren per krijgsmachtdeel?
In de beleidsbrief is uiteengezet welke onderzoeken op dit moment op de
sourcing agenda staan. Tevens is een doorkijk gegeven naar de onderzoeken die binnenkort op de agenda worden geplaatst. De sourcing
toetsen die nu op de kalender staan, zijn gericht op de dienstverlening die
het CDC en de DMO leveren.
Met Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en in Benelux-verband zijn
afspraken gemaakt om de mogelijkheden tot verdieping van de samenwerking te onderzoeken. Hiervoor bestaat de politieke bereidheid. Het is
echter op dit moment niet mogelijk de in de beleidsbrief geschetste
mogelijkheden nader te concretiseren, aangezien Defensie hierover nog in
gesprek is met de partners. De regering zal de Kamer in elk geval in de
begroting informeren over de voortgang op dit gebied.
Af te stoten materieel wordt bij voorkeur zo snel mogelijk stilgezet. Voor
het materieel dat als gevolg van de beleidsbrief wordt afgestoten, is dat
onlangs gebeurd. Er zal actief naar kopers worden gezocht.
113
Welk percentage van de 16.5% investeringsquote is voorzien voor
infrastructuur en bestuurlijke informatietechnologie?
Van het percentage van 16,5 voor de investeringsquote is 2,1 voorzien
voor infrastructuur en 1,1 voor informatievoorziening.
114
Kunt u in een organigram weergeven hoe de bestuursstaf er uit komt te
zien na instelling van het compact comité?
Nee, dit wordt momenteel nog uitgewerkt. Voor 6 juni zal dit zijn voltooid.
115
Komen de tien topfunctionarissen in de tijdelijke pool uit het totale aantal
topfunctionarissen van 119? Verdwijnen deze functionarissen zodra hun
taak erop zit uit de organisatie? Uit welke tien topfunctionarissen zal de
tijdelijke pool bestaan?
Zie het antwoord op vraag 109.
116
Wat wordt verstaan onder beheer van bestuursstaf, DMO en CDC? Bij wie
ligt de budgetverantwoordelijkheid van bestuursstaf, DMO en CDC?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

34

Onder verantwoordelijkheid van de Secretaris-Generaal (SG) voert de
plaatsvervangend Secretaris-Generaal (PSG) nu reeds het beheer over de
bestuursstaf en is de PSG binnen de begrotingskaders budgetverantwoordelijk. Deze taak wordt aangevuld. Voortaan rapporteren de commandanten van het CDC en de DMO aan de PSG. Zij blijven echter budgetverantwoordelijk binnen de begrotingskaders.
117
Hoe draagt u er zorg voor dat er daadwerkelijk een reductie van 30% van
de staven plaatsvindt? Wordt er gebruik gemaakt van een nulmeting? Hoe
wordt voorkomen dat na het stilzetten van het materieel de noodzaak van
de reductie van de staf op de achtergrond raakt?
Zie het antwoord op vraag 67.
118
In hoeverre bestaat het risico dat als de financiën op het hoogste niveau
worden vastgehouden bij de HDFC, niemand meer zicht en controle heeft
over de uitgaven en verplichtingen die op lagere niveaus worden gedaan?
Waarom kiest u niet voor het toekennen van budgetten aan alle relevante
(onder)commandanten?
De CDS wordt verantwoordelijk voor de allocatie van middelen voor de
zeven verschillende defensieonderdelen. De budgetten worden
vervolgens op basis van deze allocatiebeslissing in de organisatie belegd.
Momenteel wordt onderzocht waar de budgetten het beste kunnen
worden belegd. Het centraal beleggen van de budgetten is hierbij geen
optie. In ieder geval bepalen de operationele commandanten binnen de
kaders van de gereedstellingsopdracht en het beschikbare budget welke
diensten zij bij DMO en CDC afnemen.
119
Burgers zullen worden gestimuleerd om tenminste eens per vijf jaar van
functie te wisselen. Hoe zal deze gewenste mobiliteit van burgers
bevorderd worden?
In het huidige loopbaanbeleid voor burgerpersoneel bestaat de
mogelijkheid voor het maken van loopbaanafspraken die ertoe leiden dat
personeel uiterlijk na vijf jaar van functie wisselt. In de praktijk wordt
hiervan weinig gebruik gemaakt. Defensie neemt het stimuleren van de
mobiliteit van burgers nu met kracht ter hand en zal de randvoorwaarden
hiervoor verbeteren.
120
Kunt u een uitwerking geven van de bezuinigingsplannen onder spoor 1
(bestuur)? Zijn deze plannen gebaseerd op opgedane ervaringen tijdens
eerdere bezuinigingsrondes?
Zie het antwoord op vraag 58.
121
In de afgelopen decennia zijn veel ondersteunende taken ondergebracht
in het zogenaamde CDC. Is dit achteraf gezien een goede keus geweest?
Zijn hierdoor niet juist grote nieuwe organisaties ontstaan met eigen
staven en veel hogere functies? Is het Single Service Management voor
ondersteunende taken (bijv. werving en selectie, HRM, Materieel,
Onderhoud, Vervoer ) aan de gehele krijgsmacht niet goedkoper en
minstens net zo goed uit te voeren door een operationeel commando?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

35

De samenvoeging van ondersteunende taken in het CDC en de uitvoering
door het CDC hebben tot doelmatigheidswinst geleid. De structurele
taakstellingen van Defensie zijn mede behaald door de oprichting van het
CDC. Hierbij zijn ondersteunende taken overgeheveld van de defensieonderdelen naar het CDC, waardoor hun staven kleiner werden.
122
In de brief wordt een bedrag van € 120 miljoen geraamd voor de verkoop
van overtollig materieel. Zijn dit alle geraamde opbrengsten, en zo ja,
kunnen alle opbrengsten voor intensiveringen bij Defensie worden
aangewend?
Zie het antwoord op vraag 33.
123
In de beleidsbrief wordt internationale samenwerking gerelateerd aan
besparingen. Brengt internationale samenwerking niet eerst meer kosten
met zich mee dan dat het geld oplevert?
Internationale samenwerking is geen doel op zichzelf, maar beoogt de
verbetering van de effectiviteit van de deelnemende partners en kan
tevens concrete besparingen opleveren. Naast besparingen leidt
internationale samenwerking ook tot grotere interoperabiliteit en het
beschikbaar komen van capaciteiten die landen zich niet alleen kunnen
veroorloven. Het kan zijn dat de kost voor de baat uitgaat, maar elk
initiatief zal berusten op concrete voordelen voor de Nederlandse
krijgsmacht.
124
Wat is het verschil met de huidige bevoegdheden, verantwoordelijkheid
en budgetverantwoordelijkheid van de CDS?
Zie het antwoord op vraag 106.
125
Wat heeft het nieuwe voornemen om «van de plank» te kopen voor een
gevolgen voor bestaande materieelprojecten?
Dit voornemen is van toepassing op materieelprojecten waarvoor nog
geen contractuele verplichtingen zijn aangegaan, dan wel (internationale)
afspraken zijn gemaakt waaruit verplichtingen voortvloeien.
126 en 138
Is er gekeken naar de mogelijke outsourcing van informatievoorziening en
IT? Zijn hiervoor offertes aangevraagd bij het bedrijfsleven? Wat waren de
overwegingen om de informatievoorziening en IT niet uit te besteden,
maar om IVENT en C4I (Command, Control, Communication, Computers
& Information) samen te voegen? Levert dit laatste een grotere besparing
op dan het uitbesteden van het werk?
Welke ideeën bestaan er over het sourcen van ICT?
Op dit moment worden vijf sourcing toetsen uitgevoerd in het domein van
informatievoorziening (IV) en ICT-dienstverlening. Bij deze toetsen wordt
het bedrijfsleven geconsulteerd. De toetsen bevinden zich momenteel in
verschillende fases van onderzoek en besluitvorming. Voor één toets is
een aanbestedingstraject begonnen. Met deze vijf onderzoeken wordt een
omvangrijk deel van de IV- en ICT-dienstverlening binnen Defensie
onderzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

36

Met de oprichting van het Joint IV Commando wordt onder meer beoogd
de vraag naar en het aanbod van IV- en ICT-dienstverlening beter met
elkaar in overeenstemming te brengen. Dit staat uitbesteding van (delen
van) de dienstverlening niet in de weg, maar ondersteunt juist een goede
aansturing van zowel interne (bij inbesteding) als externe leveranciers (bij
uitbesteding of in een al dan niet strategisch samenwerkingsverband). De
oprichting van het JointIV Commando strookt met het uitgangspunt
zoveel mogelijk marktconforme producten en diensten van de markt te
betrekken.
127
De commandanten van de Operationele Commando’s (opco’s) worden
verantwoordelijk voor het onderhoud van hun systemen. Kunnen zij, als
zij daar behoefte aan hebben, het onderhoud laten uitbesteden? Zo nee,
wie dan wel? Kan uitbesteding worden opgelegd?
Het onderhoud wordt geoptimaliseerd in de wapensysteemmanagementdriehoek van onderhouder, gebruiker en normsteller. Uitbesteding kan
leiden tot verbeteringen. Met de overgang van de instandhoudingsbedrijven krijgen de operationele commando’s de rol van gebruiker én
onderhouder. Hiermee krijgen zij meer invloed in de driehoek en daarmee
ook op uitbestedingsvraagstukken. Waar mogelijk en zinvol zal uitbesteding van het onderhoud worden aangemoedigd. De operationele
commandanten blijven gebonden aan de financiële kaders van de
begroting en de kwaliteitseisen van de normsteller en van de sourcing
agenda die door de bestuursstaf wordt opgesteld.
128
Blijven het CDC en de DMO naast elkaar bestaan? Zo nee, op welke wijze
worden zij geïntegreerd, en op welke onderdelen? Zo ja, waarom?
Ja, het CDC en de DMO blijven als organisaties bestaan. Er zal echter wel
worden gestreefd naar optimalisatie per dienstencentrum, zowel door
herschikking van onderdelen als door middel van uitbesteding. Op termijn
is de samenvoeging van de resterende onderdelen denkbaar.
129
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor de Bedrijfsgroep Facility
Services van het CDC? Wat zijn de huidige taken van de Bedrijfsgroep
Facility Services en hoe verandert de taakstelling ten gevolge van de
bezuinigingen? Hoe verandert de leeftijdsopbouw van deze bedrijfsgroep?
De Bedrijfsgroep Facility Services is een dienstverlenende organisatie die
met het kleiner worden van de krijgsmacht in omvang zal afnemen. Dit
effect is indirect meegenomen (financieel) bij de besparingsmaatregelen.
De exacte consequenties zullen in de verdere reorganisatietrajecten
worden uitgewerkt, evenals de gevolgen voor de leeftijdsopbouw. Het
huidige takenpakket is een palet aan facilitaire diensten, zoals inkoop &
contracten, assortimentsmanagement, internationale sport en internationale ondersteuning, het financieel dienstencentrum en diverse
facilitaire bedrijven zoals het Haags facilitair bedrijf. Het pakket zal niet
drastisch wijzigen, maar mogelijk wel de wijze waarop de diensten
worden geleverd om zo een grotere doelmatigheid te bereiken. Het is op
dit moment nog onduidelijk welke effecten de reorganisatie heeft op de
leeftijdsopbouw. In algemene zin blijft Defensie streven naar een
verjonging van het personeelsbestand.
130
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor de Bedrijfsgroep IVENT
van het CDC? Wat zijn de huidige taken van de Bedrijfsgroep IVENT en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

37

welke taakstelling krijgt IVENT ten gevolge van de bezuinigingen? Hoe
verandert de leeftijdsopbouw van deze bedrijfsgroep?
In de beleidsbrief is gemeld dat een Joint IV Commando wordt opgericht
waarin de bedrijfsgroep IVENT zal opgaan (zie ook het antwoord op vraag
126). Daarnaast zullen de sourcing activiteiten effect hebben op de
IV-organisatie. De Bedrijfsgroep IVENT draagt er zorg voor dat de door
Defensie gewenste IV- en ICT-ondersteuning bij de uitvoering van de taken
te allen tijde en onder alle omstandigheden tijdig, effectief en efficiënt kan
worden geleverd. Ook levert de bedrijfsgroep hoogwaardige ICT- en
IV-diensten aan de ketenpartners in de rijksoverheid op het gebied van de
openbare orde en veiligheid. De taakstelling voor de gehele informatievoorziening in spoor 2 bedraagt € 52 miljoen (zie annex A van de
beleidsbrief). De exacte consequenties voor de Bedrijfsgroep IVENT zullen
in de verdere reorganisatietrajecten worden uitgewerkt. Ook is op dit
moment nog onduidelijk welke effecten de reorganisatie heeft op de
leeftijdsopbouw.
131
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor de Bedrijfsgroep
Vastgoed en Beveiliging van het CDC? Wat zijn de huidige taken van de
Bedrijfsgroep Vastgoed en Beveiliging en hoe verandert de taakstelling
ten gevolge van de bezuinigingen? Hoe verandert de leeftijdsopbouw van
deze bedrijfsgroep?
Vastgoed, beveiliging en infrastructurele dienstverlening, zoals projectmanagement, het ontwerpen van ontwikkelplannen, beleggingsplannen en
andere uitvoerende activiteiten, worden belegd bij deze bedrijfsgroep.
Delen hiervan zullen op de mogelijkheid tot outsourcen worden bezien.
Dat kan leiden tot een kleinere vaste organisatie. De behoefte aan
personeel zal daarnaast ook kleiner worden met de afname van het
vastgoedbestand en de vermindering van bouwactiviteiten voor infrastructuur. Het is op dit moment nog onduidelijk welke effecten de
reorganisatie heeft op de leeftijdsopbouw.
132, 202, 209 en 418
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor de Bedrijfsgroep
Personele Diensten van het CDC? Wat zijn de huidige taken van de
Bedrijfsgroep Personele Diensten en hoe verandert de taakstelling ten
gevolge van de bezuinigingen? Hoe verandert de leeftijdsopbouw van
deze bedrijfsgroep?
Waarom is niet eerder voor deze samenvoeging/bundeling van capaciteiten gekozen en hoeveel VTE’n levert deze herindeling personeelslogistiek op?
In hoeverre betekent de voorgenomen verdergaande centralisatie van de
personeelslogistiek een verdere bureaucratisering en een toename van de
afstand tussen personeelsbeheerders en het personeel? In hoeverre blijft
maatwerk mogelijk?
Blijft de huidige capaciteit voor operationele personeelsondersteuning,
P&O-advies en loopbaanbegeleiding voor commandanten op het
uitvoerende niveau ongemoeid?
De herinrichting van het gehele P&O-functiegebied zal ook bij de
bedrijfsgroep Defensie Personele Diensten (DPD) tot reducties leiden. De
toekomstige P&O-organisatie is een logische doorontwikkeling van de
bijna voltooide reorganisaties van de afgelopen jaren. Defensie wil met
deze voorgenomen reorganisatie in het P&O-functiegebied verdergaande
centralisatie doorvoeren, de afstand tussen beleid en uitvoering
verkleinen en het aantal coördinatiemomenten verminderen. Een
uitgangspunt is verder door beleidsvereenvoudiging de administratieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

38

werklast te verminderen. Voorwaarde daarbij is wel dat maatwerk
mogelijk moet zijn. P&O-advies en loopbaanbegeleiding blijven bij de
eenheden. Op termijn zal wel op basis van de inrichting van de defensieorganisatie de omvang en inrichting van deze capaciteit nader worden
bezien. De totale reductie in de personeelslogistieke keten bedraagt in de
periode tot en met 2015 ongeveer 500 vte’n. Het is op dit moment nog
onduidelijk welke effecten de reorganisatie heeft op de leeftijdsopbouw.
133, 409 en 444
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor de Bedrijfsgroep
Gezondheidszorg van het CDC? Wat zijn de huidige taken van de
Bedrijfsgroep Gezondheidszorg en hoe verandert de taakstelling ten
gevolge van de bezuinigingen? Hoe verandert de leeftijdsopbouw van
deze bedrijfsgroep?
Welke herziening van het aantal gezondheidscentra en de personele
bezetting zal worden gedaan? Hoe wordt de capaciteit aangepast? Welke
besparingen levert dit op?
Waaruit bestaan de bezuinigingen in de gezondheidszorg die worden
doorgevoerd?
De militaire gezondheidszorg is opgebouwd uit drie geneeskundige
diensten bij de operationele commando’s, de Bedrijfsgroep Gezondheidszorg bij het CDC en de Directie Militaire Gezondheidszorg bij de
Hoofddirectie Personeel (HDP). In het kader van de bezuinigingen is het
hele veld integraal beschouwd. In totaal zal ongeveer 23 procent op de
omvang van de gezondheidszorg worden bezuinigd en zal een aanmerkelijke taakherschikking plaatshebben. De koers die daarbij wordt gevolgd is
dat operationeel geneeskundige eenheden in kleinere omvang bij de
operationele commando’s ingedeeld blijven, terwijl alle overige
elementen, waaronder deskundigheid, sturing en beheersing van kwaliteit
en patiëntveiligheid, bij een ondersteunend gezondheidszorgbedrijf
worden belegd. Hierin gaan de huidige taken van de Bedrijfsgroep
Gezondheidszorg op en worden de gezondheidscentra in een eerstelijns
zorgorganisatie ondergebracht. Eén tandheelkundige dienst met regionale
centra maakt daarvan eveneens deel uit.
De totale reductie van ongeveer 23 procent wordt bereikt door een
reductie van stafelementen, een reductie in aantal en omvang van
operationele gezondheidszorgeenheden, de halvering van het aantal
gezondheidscentra, samenvoeging van diverse expertise-elementen en
een verdere clustering van gelijksoortige uitvoeringstaken. De vulling van
de gezondheidscentra wordt met 35 procent verlaagd. Deze deelmaatregel
bespaart ongeveer € 14 miljoen op de personele exploitatie. In totaal
wordt een besparing van ongeveer € 45 miljoen voorzien. Het is op dit
moment nog onduidelijk welke effecten de reorganisatie heeft op de
leeftijdsopbouw.
134
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor de Bedrijfsgroep
Transport van het CDC? Wat zijn de huidige taken van de Bedrijfsgroep
Transport en hoe verandert de taakstelling ten gevolge van de bezuinigingen? Hoe verandert de leeftijdsopbouw van deze bedrijfsgroep?
De Bedrijfsgroep Transport zal sterk worden verkleind en een deel van de
taken wordt overgeheveld naar de Directie Operaties van de Defensiestaf
(regie en planning van transport) en het Operationeel Ondersteuningscommando Land (planning en uitvoering van wegvervoer). Alleen de rol
van broker (inhuur op de markt) blijft belegd bij de Bedrijfsgroep
Transport. Ook het niet-operationele personenvervoer (VIP- en
busvervoer) blijft belegd bij de Bedrijfsgroep Transport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

39

Daarnaast worden de volgende taken/producten ingekrompen:
• het niveau van dienstverlening van de militaire postbezorging wordt
verlaagd van 24 uur naar 48 uur bezorgtijd;
• de taxikaart Haagse regio wordt afgeschaft;
• de capaciteit van de pool VIP-vervoer wordt met € 0,75 miljoen per
jaar verlaagd.
Het is op dit moment nog onduidelijk welke effecten de reorganisatie
heeft op de leeftijdsopbouw.
135, 215 en 221
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor de Nederlandse Defensie
Academie van het CDC? Wat zijn de huidige taken van de Nederlandse
Defensie Academie en hoe verandert de taakstelling ten gevolge van de
bezuinigingen? Hoe verandert de leeftijdsbouw van dit onderdeel van
CDC?
Welke studierichtingen bij de Nederlandse Defensie Academie (NLDA)
zullen worden geschrapt?
Heeft het ontstaan van grotere klassen bij de NLDA gevolgen voor de
kwaliteit van het onderwijs en wat betekent het dat de Leergang Topmanagement Defensie verdwijnt?
De Nederlandse Defensie Academie (NLDA) verzorgt voor Defensie de
initiële officiersopleidingen, het hoger loopbaanonderwijs en cursussen.
Voorts levert de NLDA een belangrijke bijdrage aan professioneel
leiderschap en verricht ze wetenschappelijk onderzoek. Door de aangekondigde bezuinigingen worden de taken van de NLDA niet aangepast.
Wel wordt het aantal studierichtingen teruggebracht naar drie: Krijgswetenschappen, Militaire Bedrijfswetenschappen en Militaire Systemen &
Technologie. De studierichtingen Civiele Techniek en Commandovoerings-, Informatie- & Communicatiesystemen verdwijnen als zelfstandige
studierichtingen en worden onderdeel van de richting Militaire Systemen
& Technologie. Hierdoor zullen de klassen groter worden en is een
efficiënter gebruik van de onderwijscapaciteit mogelijk zonder de kwaliteit
van het onderwijs negatief te beïnvloeden. De Leergang Topmanagement
Defensie zal geen deel meer uitmaken van het opleidingscurriculum voor
hogere officieren. Er is niet specifiek voor deze maatregel te melden wat
de invloed is op de leeftijdsopbouw.
136
Is het advies van de DMO en het CDC bij bestedingsbeslissingen een
bindend advies? Welke personen binnen de DMO en het CDC krijgen de
adviserende rol toebedeeld bij bestedingsbeslissingen? Wie heeft de
eindverantwoordelijkheid bij bestedingsbeslissingen?
De kleinere bestuursstaf moet nog nader worden uitgewerkt. Daarbij zal
ook worden bezien hoe de adviesrol van DMO en CDC er uit zal komen te
zien. Zie ook het antwoord op vraag 114.
137
Om hoeveel VTE’n gaat het bij de beleidsmatige functies DMO?
De omvang van de huidige beleidsdirectie van de DMO betreft ongeveer
honderd vte’n. De directie wordt opgeheven en beleid wordt geconcentreerd in de Hoofddirectie Beleid in de bestuursstaf.
138
Welke ideeën bestaan er over het sourcen van ICT?
Zie het antwoord op vraag 126.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

40

139 en 166
Hoe gaat u om met de spanning tussen enerzijds minder staf en anderzijds de bestaande rapportageverplichtingen?
Betekent het automatiseren van in- en externe rapportages dat operationele commandanten minder tijd bezig zullen zijn met het schrijven van
rapportages of zullen zij dit nog meer tijd achter hun computer
doorbrengen in plaats van leidinggeven aan de eenheid?
Er wordt bekeken welke interne rapportages kunnen worden verminderd
of kunnen vervallen. Het doel daarvan is het terugdringen van de
administratieve last. Zowel operationele commandanten als staven
profiteren hiervan.Rapportages worden meer gericht op de essentiële
informatie en het totstandkomingsproces zal verder worden geautomatiseerd.
140
Wat is de overweging om nog niet te besluiten tot het sluiten of afstoten
van vastgoedlocaties?
De opbrengsten als resultaat van de herbelegging van eenheden is
nagenoeg volledig afhankelijk van de omvang, samenstelling en bedrijfsvoering van de toekomstige krijgsmacht. Pas nadat er duidelijkheid was
over de te nemen maatregelen, kon worden gestart met het Integraal
Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie. Op basis van dit plan zal duidelijk
worden hoeveel en welke objecten niet meer nodig zijn, alsmede de
financiële omvang en fasering van de herbeleggingen.
Infrastructurele herbeleggingen vergen veel tijd in verband met een
veelheid aan wet- en (bouw)regelgeving, politiek-bestuurlijke dynamiek,
het verkrijgen of aanpassen van vergunningen en de eventueel benodigde
infrastructurele aanpassingen ter ondersteuning van een veranderende
bedrijfsvoering.
141
Is er inmiddels een begin gemaakt met het uitbesteden van activiteiten
aan het bedrijfsleven? Zo nee, wanneer wordt hiermee begonnen? Zo ja,
welke activiteiten?
Defensie besteedt sinds lange tijd diensten uit aan het bedrijfsleven.
Voorbeelden daarvan zijn het onderhoud aan wissellaadsystemen, de
Bushmaster, vliegtuig- en helikoptermotoren en de KDC-10. Ook op het
gebied van HRM, juridische zaken, transport en bouwactiviteiten besteedt
Defensie diensten uit. Verder wordt bezien of het efficiënter is de markt in
te schakelen voor bijvoorbeeld het onderhoud aan (nieuwe) wielvoertuigen. Zie tevens het antwoord op vraag 156.
142
Welk bedrag denkt u te besparen met het uitbesteden van activiteiten?
Zie het antwoord op vraag 8.
143
Er is een structurele bezuiniging van 53,4 miljoen euro ingeboekt op
infrastructuur, terwijl het strategisch vastgoedplan nog niet gereed is.
Hoeveel van de 53,4 miljoen wordt bezuinigd op vastgoed? Gaat dit om
een schatting of is het een vaststaand bedrag? Wat zouden de eventuele
gevolgen zijn in de operationele sfeer als dit bedrag niet zou worden
gehaald?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

41

Van de € 54,3 miljoen die wordt genoemd in de beleidsbrief wordt
ongeveer € 47 miljoen bezuinigd op vastgoed. Dit wordt behaald door de
introductie van het Nieuwe Werken op kantoorlocaties, een strakkere
handhaving van de normen voor legering en opslag, evenals een
vermindering van het aantal (onderhouds)werkplaatsen. De rest van de
bezuiniging wordt behaald in de organisatie van het vastgoedbeheer en
de Defensie Bewakings- en Beveiligingsorganisatie (DBBO). Het bedrag is
taakstellend aan de defensieonderdelen opgelegd. Er is een algemene
risicovoorziening getroffen om eventuele tegenvallers bij de uitvoering
van de maatregelen te kunnen opvangen. De uitwerking van de maatregelen is onderdeel van het Integraal Herbeleggingsplan Vastgoed
Defensie.
144 en 148
Welk deel van de besparingen in het materieellogistieke domein wordt
aangemerkt als opbrengsten voor het programma SPEER? Waar in het
materieellogistieke domein worden deze besparingen behaald? Om welk
bedrag gaat het?
Wat bedoelt u met de opmerking dat een deel van de besparingen in het
materieellogistieke domein wordt aangemerkt als opbrengsten voor het
programma SPEER?
Een deel van de opbrengsten van het programma SPEER valt samen met
besparingsmogelijkheden die in de beleidsbrief zijn vastgesteld. Het
betreft € 14 miljoen voor besparingen van meer dan 300 vte’n in de
formatie. Om dubbeltellingen met de reeds ingeboekte SPEERopbrengsten te voorkomen is dit deel van de opbrengsten in het materieellogistieke domein aangemerkt als opbrengst voor het programma
SPEER.
145 en 146
Welke gevolgen hebben de bezuinigingen voor de financiële administratie
(finad)? Hoeveel extra werknemers zullen er worden ingezet om het
systeem aan te passen op de reorganisatie van SPEER ten gevolge van de
bezuinigingen? Voor welke periode? Wat zijn hier de kosten van?
Welke gevolgen hebben de bezuinigingen voor Materieellogistiek?
Hoeveel extra werknemers zullen er worden ingezet om het systeem aan
te passen op de reorganisatie van SPEER ten gevolge van de bezuinigingen? Voor welke periode? Wat zijn hier de kosten van?
Zie het antwoord op vraag 13.
147
Kunt u aangeven wat de normen van het Nieuwe Werken precies
inhouden en hoe de Kromhoutkazerne hier actief bij wordt betrokken?
Defensie onderzoekt momenteel de toepassing van het Nieuwe Werken in
een proefomgeving op de Kromhoutkazerne. Nu beschikt vrijwel elke
kantoormedewerker over ten minste één eigen werkplek, die soms niet is
bezet vanwege onder meer vergaderingen, dienstreizen en verlof. De
bevindingen in de proefomgeving van de Kromhoutkazerne moeten
volgend jaar leiden tot een verlaging van de ruimtenormen voor defensiekantoren naar een situatie waarin er minder kantoorwerkplekken zijn dan
functionarissen.
148
Wat bedoelt u met de opmerking dat een deel van de besparingen in het
materieellogistieke domein wordt aangemerkt als opbrengsten voor het
programma SPEER?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

42

Zie het antwoord op vraag 144.
149 en 150
Waarom wordt het hoger onderhoud voor de helikopters verplaatst van
Gilze-Rijen naar Woensdrecht? Klopt het dat er op Gilze-Rijen aanzienlijke
investeringen zijn gedaan in het kader van het hoger onderhoud en dreigt
nu kapitaalvernietiging? Welke besparingen denkt u te kunnen realiseren
en hoe verhoudt zich dat tot de kosten?
Welke voordelen kunnen worden behaald met het overhevelen van het
hoger onderhoud van de helikopters van Gilze-Rijen naar Woensdrecht?
Gelden de efficiëncyvoordelen niet vooral voor het componentenonderhoud, maar juist niet ten aanzien van het overige onderhoud?
Zie het antwoord op vraag 10.
151
Uiteengezet wordt dat de opbrengsten terughoudend zijn geraamd en de
opbrengsten van sourcing en het opheffen van locaties nog niet zijn
meegenomen. Hoe wordt voorkomen dat er onnodig veel bezuinigd wordt
in spoor 3, zeker als het gaat om onderdelen waarvoor geen weg terug is
na het doorvoeren van de voorgestelde bezuinigingen, zoals het opheffen
van de tankbataljons?
Zie het antwoord op vraag 48.
152
Op welke wijze gaat u een effectieve vraag/aanbod organisatie inrichten/
organiseren om succesvolle kaders te creëren voor de sourcing/ppstrajecten?
Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan een leidraad voor de
inrichting van de vraag-/aanbodorganisatie. Kern van deze organisatie is
dat ze vraag en aanbod op elkaar afstemt en in staat is zowel interne als
externe leveranciers aan te sturen.
153
Welke maatregelen gaat u treffen om de genoemde sourcing/pps-trajecten
tot een succesvol einde te brengen binnen de gestelde termijnen. Gaat u
hierbij gebruik maken van de «lessons learned» van recente (mislukte)
sourcing/pps trajecten?
Een eerder dit jaar opgerichte hoogambtelijke stuurgroep, waarin het
ministerie van Financiën is vertegenwoordigd, voert de regie over de
uitvoering van de sourcing toetsen. Een programmabureau sourcing in de
bestuursstaf ondersteunt de stuurgroep. Daarnaast bundelt dit bureau de
kennis over sourcing en ondersteunt het de uitvoerders van de sourcing
toetsen, onder meer door de lessons learned van eerdere onderzoeken
aan te reiken.
154
In de beleidsbrief wordt uiteengezet dat voortaan als regel materiaal van
de plank gekocht zal worden. Is dat niet in strijd met de ambitie van een
inzetbare krijgsmacht gericht op vernieuwing en de wens ruimte te
scheppen voor nieuwe ideeën, technologieën en processen? Is er een
inschatting gemaakt van de te verwachten gevolgen van het van de plank
kopen voor het innovatievermogen van Defensie en de spin off daarvan?
Zo nee, waarom niet. Zo ja, wat zijn de te verwachten gevolgen?
Het innovatieve vermogen van de krijgsmacht zal meer dan voorheen
vooral gestalte moeten krijgen door van de plank verworven materieel zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

43

slim mogelijk te integreren en te gebruiken (smart user) en nieuwe
technologieën snel binnen de krijgsmacht toe te passen (early adopter).
Voorts kan Defensie in uitzonderingsgevallen als smart specifier en smart
developer betrokken zijn bij de ontwikkeling van defensiemiddelen. In
deze uitzonderingsgevallen moet in DMP-documenten, op grond van een
strikt toetsingskader, overtuigend zijn aangetoond dat het benodigde
materieel alleen of aanzienlijk goedkoper kan worden verkregen door te
deel te nemen aan een ontwikkeling of door de systeemontwikkeling en
-integratie gedeeltelijk in eigen beheer uit te voeren.
De mogelijkheden van Defensie om als launching customer op te treden
worden voorts verruimd door de oprichting van de Commissie Defensie
Materieel Ontwikkeling (Kamerstuk 32 500 X, nr. 42). Met het begrip
launching customer wordt bedoeld dat de overheid als belangrijke eerste
afnemer een stimulerende rol speelt bij de toepassing van nieuwe
technieken in de ontwikkeling van innovatieve producten. Het budget dat
Defensie hiervoor beschikbaar heeft, bedraagt in totaal € 5 miljoen voor
de jaren 2010 tot en met 2012. Met dit instrument geeft Defensie gevolg
aan de motie van de leden Eijsink, Knops en Voordewind (Kamerstuk
32 123 X, nr. 76).
155 en 161
Is Defensie van plan de gehele catering uit te besteden? Zo nee, waarom
niet?
Wat zijn specifiek de gevolgen voor Paresto als het voornemen van
uitbesteding van de catering in gang wordt gezet? Hoeveel besparingen
kunnen hiermee worden gehaald?
Het voornemen bestaat de zelfstandige organisatie-eenheid Paresto op te
heffen. De regiefunctie (vraag- en aanbodmanagement en contractmanagement) en de operationele cateringdienstverlening worden elders in
de defensieorganisatie belegd. Uit het Eindrapport sourcing toets Paresto
van maart 2010 blijkt dat over een periode van tien jaar een besparing te
verwachten is van ongeveer € 36 miljoen. De situatie ten opzichte van de
uitgangspunten van het rapport is aanzienlijk gewijzigd. De doelmatigheid
is verbeterd en er is sprake geweest van vraagdemping en versobering
van het aanbod. Daarom wordt de business case eerst herijkt en de
potentiële besparing opnieuw vastgesteld voordat delen van de catering
inderdaad worden uitbesteed.
156 en 163
Wanneer worden de eerste onderzoeksresultaten verwacht voor samenwerking of uitbesteding aan defensiegerelateerde industrie?
Welke onderhoudsactiviteiten worden precies uitbesteed? Aan wie? Gaat
het om innovatieve diensten of maatwerk dat gepaard gaat met beheerskosten? Kunt u dit inzichtelijk maken? Hoe worden de contracten met
derden gemonitord? Is hier voldoende capaciteit voor?
164
Komen er pilots in het kader van het uitbesteden van onderhoud?
Er is een sourcing agenda. Daarin staan onderwerpen uit de hele
organisatie, waaronder materieellogistiek. Uit sourcing toetsen moet
blijken of Defensie bepaalde activiteiten geheel zelf zal uitvoeren, of dat zij
kan samenwerken binnen de rijksoverheid, met andere krijgsmachten of
met het bedrijfsleven. Ook kan blijken dat activiteiten beter geheel kunnen
worden uitbesteed. Het uitgangspunt is dat niet-strategische onderhoudsactiviteiten zoveel mogelijk worden uitbesteed. Dat zijn doorgaans geen
innovatieve diensten. Bij strategische onderhoudsactiviteiten die
rechtstreeks samenhangen met de inzet van de krijgsmacht wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

44

gestreefd naar meer samenwerking met het bedrijfsleven. De verwervingsinstanties van de desbetreffende defensieonderdelen monitoren de
uitvoering en naleving van gesloten contracten.
In het plan van aanpak voor de instandhouding van defensiematerieel
(Kamerstuk 27 830, nr. 88 van 3 november 2010) is een overzicht
opgenomen van de belangrijkste projecten voor de instandhouding van
materieelsystemen waarbij Defensie reeds samenwerkt met marktpartijen.
Defensie onderzoekt momenteel op basis van quick-scans de mogelijkheden voor sourcing van de volgende onderhoudsactiviteiten:
• calibratie-, meet- en testapparatuur;
• onderhoud van kleine vaartuigen;
• onderhoud van luchtverkeersbeveiligingssystemen.
Tevens wordt een extern onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden
van sourcing bij de systeemlogistieke bedrijven van de DMO. De eerste
resultaten daarvan worden nog deze zomer verwacht.
157
Wat wordt gedaan met de enorme investeringen in gebouwen en
installaties op de vliegbasis Gilze-Rijen? Zijn er ook investeringsplannen
voor Woensdrecht? Zo ja, hoe verhouden deze zich tot de faciliteiten op
Gilze-Rijen?
Zie het antwoord op vraag 10.
158
Welke investeringen zijn dit jaar voorzien op het gebied van gebouwen en
terreinen? Welke investeringen zijn voorzien op het gebied van gebouwen
en terreinen voor de jaren 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
De onderstaande tabel bevat de investeringsbudgetten voor vastgoed,
inclusief leningen en honorarium engineering (bedragen in € miljoen):
2011

2012

2013

2014

2015

2016

171

158

193

136

160

159

159
Verstrekt het Ministerie van Financiën leningen bij bouwprojecten? Zo ja,
onder welke voorwaarden en wat is het voordeel voor Defensie?
Leningen voor infrastructuur (bouwprojecten) worden door het ministerie
van Financiën verstrekt aan de Defensie Vastgoed Dienst binnen de regels
voor baten-lastendiensten van het Rijk.
160
Wat houdt de «omgekeerde benadering» precies in? Welke partijen vallen
in de categorie tweeden? Welke partijen vallen in de categorie derden?
Welke diensten kan Defensie aan tweeden en derden gaan leveren en aan
welke partijen binnen en buiten de rijksoverheid wordt gedacht?
Defensie kan diensten aan interne defensieafnemers ook leveren aan
afnemers buiten Defensie. Defensie zal in voorkomend geval, in het
verlengde van haar kerntaken, dienstverlening leveren aan partners in de
openbare orde en veiligheidssector. Als Defensie besluit (delen van)
dienstverlening zelf te blijven uitvoeren en er bij deze diensten sprake is
van een overcapaciteit aan kostbare kapitaalgoederen, kan de benuttingsgraad van deze goederen worden verhoogd door diensten te verlenen aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

45

tweeden (rijksoverheid) of derden (buiten de rijksoverheid). Met de
«omgekeerde benadering» wordt dus bedoeld dat Defensie niet uitbesteedt, maar werk aantrekt om de kosten voor Defensie te verlagen.
161
Wat zijn specifiek de gevolgen voor Paresto als het voornemen van
uitbesteding van de catering in gang wordt gezet? Hoeveel besparingen
kunnen hiermee worden gehaald?
Zie het antwoord op vraag 155.
162
Wanneer wordt de strategie-, kennis- en innovatieagenda (SKIA)
verwacht?
De SKIA ontvangt u gelijktijdig met deze antwoorden toe (defensienummer BS2011012911).
163 en 164
Welke onderhoudsactiviteiten worden precies uitbesteed? Aan wie? Gaat
het om innovatieve diensten of maatwerk dat gepaard gaat met beheerskosten? Kunt u dit inzichtelijk maken? Hoe worden de contracten met
derden gemonitord? Is hier voldoende capaciteit voor?
Komen er pilots in het kader van het uitbesteden van onderhoud?
Zie het antwoord op vraag 156.
165
Hoe gaat de samenstelling van het administratie- en beheerkantoor eruit
zien en wat is het huidige verschil met de Auditdienst Defensie en HDFC?
Het administratie- en beheerkantoor voert de financieel-administratieve
handelingen uit in de keten van behoeftestelling tot betaling. Daarnaast
wordt het beheer gevoerd over verplichtingen, vorderingen, voorschotten
en financiële rekeningen. Deze taken worden nu verspreid over tientallen
locaties uitgevoerd. Met de centralisatie wordt uniformiteit en standaardisering van processen en procedures bereikt en wordt kennis en kunde
geclusterd. Naast een kwalitatieve impuls voor het financieel beheer kan
hiermee het proces doelmatiger worden uitgevoerd.
Het administratie- en beheerkantoor wordt gecombineerd met het al
bestaande Financieel Dienstencentrum waar momenteel alle betalingen
van Defensie worden gedaan, de vorderingen- en voorschottenadministratie wordt gevoerd en dienstverlening op het gebied van fiscale en
douaneactiviteiten wordt verricht.
Het administratie- en beheerkantoor is als ondersteunende shared service
eenheid belast met de uitvoering van de administratieve en beheerhandelingen van alle financiële stromen binnen Defensie. Vanuit het Besluit Taak
FEZ is de HDFC verantwoordelijk voor het toezicht op de ordelijkheid van
de departementale administraties, de rechtmatige besteding van
middelen, de inning van ontvangsten en de beheersing van budgetten
binnen geautoriseerde totalen. In die hoedanigheid stelt HDFC de
beleidskaders vast voor het administratie- en beheerkantoor. De Auditdienst heeft de controletaak inzake de financiële verantwoording van
Defensie.
166
Betekent het automatiseren van in- en externe rapportages dat operationele commandanten minder tijd bezig zullen zijn met het schrijven van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

46

rapportages of zullen zij dit nog meer tijd achter hun computer
doorbrengen in plaats van leidinggeven aan de eenheid?
Zie het antwoord op vraag 139.
167
Is uw beleid erop gericht om werknemers die Defensie moeten verlaten in
samenwerking met de (defensie)industrie aan een baan te helpen in het
bedrijfsleven? Zo nee, waarom niet en bent u van plan een dergelijk
initiatief op te zetten? Zo ja, wat houdt dit beleid in?
Zie het antwoord op vraag 11.
168
Betekent het uitvoeren van risicoanalyses dat nu niet helder is hoe een en
ander moet lopen qua financiën?
Nee. Risicoanalyses dienen ertoe om snel maatregelen te nemen om een
mogelijke verlaging van de kwaliteit van beheer te beperken. Zoals
gemeld in de beleidsbrief is een tijdelijke verlaging van de kwaliteit van
het beheer onvermijdelijk gezien de overgangsperiode waarin de
reorganisaties hun beslag krijgen.
169
Wat zijn de defensieambities die door het personeel waargemaakt moeten
worden?
Zie het antwoord op vraag 28.
170
Welke ideeën heeft u voor de herziening en harmonisering van het
bezoldigingsbeleid en de toelagesystematiek voor militair personeel?
Bij de herziening en harmonisering van het bezoldigingsstelsel staan
modernisering, uniformering en vereenvoudiging centraal. Daarbij bestaat
onder meer het voornemen de nu nog twee verschillende rangstelsels,
alsmede de verschillende bezoldigingsstelsels, te harmoniseren. Ook
worden de mogelijkheden bestudeerd voor de totstandkoming van een
flexibeler bezoldigingsstelsel en – in combinatie daarmee – een vereenvoudiging van het toelagestelsel. Het gaat om een complex traject waarbij
in eerste instantie op basis van een scenarioanalyse de mogelijkheden
zullen worden verkend. Besluitvorming over het vervolgtraject heeft
daarna plaats.
171
Komt er naar aanleiding van de aangenomen motie Hernandez een
onderzoek naar de systematiek van promoties bij vlag- en opperofficieren? Zo nee, waarom niet?
Defensie hanteert voor de vulling van de militaire topfuncties een systeem
van management development (MD). Dit systeem is onder meer gericht
op het in kaart brengen van de kandidaten op kolonelsniveau en hoger die
over de kwaliteiten beschikken om functies op het topniveau te vervullen.
Bij het proces van functietoewijzing voor een vlag- en opperofficier wordt
een afgewogen keuze gemaakt om de functie aan de meest geschikte
kandidaat toe te wijzen, dan wel om de functie toe te wijzen aan een
kandidaat waarbij de functievervulling past bij diens (door de organisatie)
wenselijk geachte verdere ontwikkeling. Er is op dit moment geen
aanleiding om deze systematiek te heroverwegen en een onderzoek te
doen naar alternatieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

47

172
Wat wordt verstaan onder een flankerend en activerend sociaal beleid?
Hieronder wordt verstaan het sociaal beleid dat Defensie de komende
jaren nodig heeft om de personeelsreducties zorgvuldig en voortvarend te
laten verlopen. Met «activerend» wordt bedoeld dat de procedures en het
instrumentarium van het flankerend sociaal beleid de overgang van werk
naar werk optimaal moeten ondersteunen.
173
Wat betekent die herverdeling van taken tussen functioneringsniveaus?
Betekent het minder taken of zwaardere taken?
Om de gewenste, evenwichtige en structureel betaalbare rang- en
schaalopbouw binnen Defensie te bereiken, zal een herverdeling van
taken moeten worden gemaakt. Bij deze herverdeling wordt
ernaar gestreefd de taken zodanig te verdelen dat deze passen binnen de
nagestreefde rang- en schaalopbouw die wordt bepaald in de numerus
fixus. Dit kan een concentratie of deconcentratie van taken tot gevolg
hebben. Of dit leidt tot een taakvermindering of taakverzwaring is nog niet
te zeggen.
174
U schrijft dat personeelsleden zo snel en zo goed mogelijk geïnformeerd
zullen worden over de gevolgen van de besluiten in deze beleidsbrief. Is
dat gebeurd, en zo ja hoe?
Op 8 april jl. is gestart met het informeren van het defensiepersoneel. Het
informeren van het personeel is een continu proces. Naast de eerste
informatiesessie van 8 april jl., hebben de afgelopen tijd diverse voorlichtingsbijeenkomsten over de bezuinigingen plaatsgehad, onder meer bij de
onderdelen die op 9 mei jl. zijn stilgezet. Er is in de lijn gecommuniceerd
en ondersteunende communicatie is gebeurd door de inzet van verschillende defensiemedia zoals intranet en de Defensiekrant. Ook in de
komende periode heeft het informeren van personeel grote aandacht.
175 en 177
Hoe gaat u de overtolligheid van het burgerpersoneel afbouwen?
Hoe wordt gekeken naar de opbouw van de burgerfuncties? Hoeveel
burgers worden gedwongen ontslagen? Wat is het top- en lager segment
voor burgers?
De overtolligheid van burgerpersoneel wordt onder meer verkleind door
natuurlijk verloop. Ook wordt de vacaturestop voor burgerpersoneel
gehandhaafd. De resterende reductie wordt bereikt door de komende
reorganisaties. Zoals uiteengezet in de beleidsbrief wordt bij de inrichting
van de nieuwe defensieorganisatie gestreefd naar een evenwichtige
schaalopbouw binnen het burgerbestand. Het is nog onbekend hoeveel
burgers er gedwongen worden ontslagen.
176, 183 en 203
Welke rangen vallen onder het topsegment van onderofficieren en
officieren?
Welke militaire rangen vallen in het «lage» segment en welke vallen in het
«hoge» segment? Hoe verhoudt dit zich tot burgerfuncties?
Kunt u duidelijker aangeven vanaf welke rangen er gesproken kan worden
van het lage segment en het hoge segment in het militaire personeelsbestand?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

48

Het topsegment onderofficieren bestaat uit sergeant-majoors en
adjudanten. Voor officieren betreft het hoge segment de rangen van
majoor en hoger. Het hoge segment voor burgerfuncties beslaat salarisschaal 11 IBBAD en hoger.
177
Hoe wordt gekeken naar de opbouw van de burgerfuncties? Hoeveel
burgers worden gedwongen ontslagen? Wat is het top- en lager segment
voor burgers?
Zie het antwoord op vraag 175.
178
Welke maatregelen neemt u gericht op het behoud van kwalitatief goed
personeel?
Zie het antwoord op vraag 18.
179 en 276
Wat gebeurt er met de cadetten en aspirant-onderofficieren die voor de
cavalerie zijn opgekomen?
Op 9 mei 2011 worden operationele eenheden die worden opgeheven al
stilgezet. Hoe ziet de nabije toekomst voor betrokken personeelsleden
eruit? Hoe wordt voorkomen dat zij de komende maanden in grote
onzekerheid en zonder werkelijk te kunnen werken door moeten brengen?
Personeel van eenheden die op 9 mei jl. zijn stilgezet heeft nog een
arbeidsplaats en wordt niet direct herplaatsingskandidaat. De arbeidsplaatsen vervallen pas na voltooiing van het reorganisatietraject.
Personeel dat bij de eenheid nodig is om overblijvende activiteiten uit te
voeren, blijft daar werkzaam. Naast deze basisbezetting komt ook
personeel beschikbaar voor het vervullen van een functie bij de nog op te
richten afstotingsorganisatie. Personeel waarvoor geen alternatieve
werkzaamheden zijn, zoals het eventueel versterken van projectorganisaties of het ondersteunen van andere eenheden, kan tijdelijk «vrij van
dienst» worden gegeven. Het streven is de eenheden die niet opgeheven
worden, zo spoedig mogelijk volledig te vullen binnen de toegestane
personele vullingskaders. Voor alle militairen van de op te heffen
eenheden geldt dat zij direct beschikbaar zijn voor het functietoewijzingsproces. Het burgerpersoneel is in de gelegenheid om direct naar andere
functies te solliciteren. Ook wordt het personeel van de op te heffen
eenheden in staat gesteld individuele trainingen en opleidingen te blijven
volgen. Personeel dat nog in opleiding is voor een op te heffen eenheid
wordt zo mogelijk herbestemd voor een andere functie.
180
Welke gevolgen hebben de bezuinigingen voor de verhouding
tooth-to-tail?
Op de stafcapaciteit wordt verhoudingsgewijs meer bezuinigd dan op de
operationele capaciteit. Dit heeft een positief effect op de teeth-to-tail
ratio.
181
Op welke wijze zet u in op werk-naar-werk? Naar welke sectoren wordt
gekeken in het kader van «werk-naar-werk»?
Zie het antwoord op vraag 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

49

182 en 217
Wat is de stand van zaken van de onderhandelingen met de vakbonden?
Welke aanknopingspunten voor een constructieve gedachtewisseling met
de partners wordt bedoeld? Op welke termijn? Met welke partners?
De centrales van overheidspersoneel hebben de onderhandelingen
opgeschort en aangekondigd op 26 mei een landelijke actiedag te houden.
Ik wil de onderhandelingen snel daarna hervatten om helderheid te
bieden aan het personeel over het sociaal beleid dat wordt gehanteerd bij
de aangekondigde reducties. Dit sociaal beleid maakt deel uit van de
onderhandelingen. Het huidige Sociaal Beleidskader loopt af op 1 januari
2013.
183
Welke militaire rangen vallen in het «lage» segment en welke vallen in het
«hoge» segment? Hoe verhoudt dit zich tot burgerfuncties?
Zie het antwoord op vraag 176.
184
Hoe ziet het traject van externe herplaatsing en bemiddeling naar werk er
grofweg uit?
Zie het antwoord op vraag 11.
185
Wordt er bij de numerus fixus per rang onderscheid gemaakt op basis van
rang of juist ook van wapen/dienstvak?
Bij de numerus fixus wordt onderscheid gemaakt naar rang c.q. schaal en
krijgsmachtdeel.
186
Waarom wordt bij de inrichting van de staven (bijvoorbeeld de
bestuursstaf) niet gekozen voor geschiktheid in plaats van kleur van het
uniform?
In de beleidsbrief heb ik uiteengezet dat ik de personeelsopbouw van
Defensie wil reguleren door onder meer gebruik te maken van de
numerus fixus. Binnen deze numerus fixus wordt onderscheid gemaakt
naar rang, schaal en krijgsmachtdeel. De numerus fixus is ook van
toepassing op de functies bij de staven. Zoals bij elke functietoewijzing
zijn kwaliteit en geschiktheid belangrijke criteria voor toewijzing van de
functie.
187
Kan aangaande de 119 generaals in een overzicht worden weergegeven
hoe hun rangsniveau zich in de afgelopen 10 jaar heeft ontwikkeld (welke
functies bekleedden zij met welke rang tien jaar geleden en welke functie
en rang nu)?
Ik ga niet in op de carrièreontwikkeling van individuele militairen.
188
Hoeveel zorgcoördinatoren zijn er momenteel werkzaam bij de Defensieorganisatie? Hoeveel zorgcoördinatoren zullen er na doorvoering van de
bezuinigingen werkzaam zijn bij de Defensieorganisatie, in de jaren 2012,
2013, 2014, 2015 en 2016?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

50

Bij de defensieorganisatie zijn acht case coördinatoren (zorgcoördinatoren) werkzaam. Voorts wordt een aantal taken van de case coördinatoren ook uitgevoerd door personeelsfunctionarissen en zijn bij de
brigades van het Commando landstrijdkrachten vijf zogenoemde Brigade
Sociaal Coördinatoren werkzaam. In de beleidsbrief is uiteengezet dat
Defensie toezeggingen op het gebied van nazorg gestand doet.
189
Hoeveel geestelijk verzorgers zijn er momenteel werkzaam bij de
Defensieorganisatie? Hoeveel geestelijk verzorgers zullen er na
doorvoering van de bezuinigingen werkzaam zijn bij de Defensieorganisatie, in de jaren 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
Op dit moment zijn 150 vte’n gereserveerd voor geestelijk verzorgers
(GV). Met de zendende instanties is afgesproken dat er een onderzoek zal
worden uitgevoerd naar de consequenties die de bezuinigingen hebben
voor het benodigde aantal GV’ers.
190
Hoeveel medewerkers heeft de Defensieorganisatie in de verschillende
rangen/standen en burgerschalen nodig om te kunnen voldoen aan het
ambitieniveau van dit kabinet?
Zie het antwoord op vraag 62.
191
In hoeverre gaat het bedrijfsleven een rol spelen bij opleiding en training
van personeel?
Zie het antwoord op vraag 23.
192 en 193
Welke hindernissen gelden er bij de overgang van personeel van Defensie
naar het bedrijfsleven? Hoe worden deze hindernissen weggenomen door
Defensie?
Op welke wijze kan zorg worden gedragen voor een soepele overgang van
personeel naar het bedrijfsleven? Zijn er fondsen om mensen van werk
naar werk te begeleiden?
Er zijn geen hindernissen, anders dan de opzegtermijn van drie maanden
waar in de huidige situatie met beider instemming van kan worden
afgeweken. Voor een soepele overgang van personeel is het activerend
sociaal beleid van belang. Hierover zal met de centrales van overheidspersoneel overeenstemming moeten worden bereikt. Het budget voor sociaal
beleid zal op basis van de met de centrales van overheidspersoneel te
maken afspraken binnen de defensiebegroting worden vrijgemaakt.
194 en 213
Wat zijn de effecten van de bezuinigingen op de samenwerking met de
verschillende ROC’s? Zal met een kleiner aantal ROC’s worden samengewerkt? Zo ja, welke ROC’s vallen af?
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor het ROC-programma?
De bezuinigingen hebben geen invloed op de samenwerking met de
Regionale Opleidingscentra (ROC’s). Het aantal ROC’s waarmee Defensie
samenwerkt is sinds 2010 uitgebreid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

51

195
Worden de behoeften aan instroom per schooljaar vanuit de ROC’s
bijgesteld? Zo ja, met welke getallen voor de jaren 2011/2012, 2012/2013,
2013/2014, 2014/2015, 2015/2016? Zo nee, waarom niet?
In de beleidsbrief heb ik uiteengezet dat Defensie ernaar streeft het
personeelsbestand te verjongen. De instroom van leerlingen van de
Veiligheid en Vakmanschapopleiding (VeVa) is hierbij van belang. Het
huidige geplande aantal blijft gehandhaafd en het wordt jaarlijks
geactualiseerd. De voortgang en het rendement van de VeVa-opleidingen
worden nauwkeurig gemonitord. Dit biedt Defensie de mogelijkheid in te
spelen op fluctuaties in de instroom van VeVa-leerlingen.
196
Kunnen de ruim 400 personen voor wie de opkomstdatum is verschoven
van 2010 naar 2011 nog rekenen op een baan bij Defensie? Zo nee,
hoeveel van deze personen krijgen geen baan bij Defensie en hoe worden
zij gecompenseerd?
Ja, deze personen kunnen rekenen op een baan bij Defensie.
197
Welke maatregelen worden er getroffen om te zorgen voor een meer
jonge leeftijdsopbouw van de Defensieorganisatie? Hoe verhouden de
verminderde instroom voor de komende jaren en de numerus fixus zich
tot elkaar?
Zie het antwoord op vraag 56.
198
Hoe zal de leeftijdsopbouw van de Defensieorganisatie naar verwachting
veranderen in de jaren 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016? In welk jaar heeft
de organisatie de gewenste leeftijdsopbouw? Welke verhouding tussen
leeftijdscategorieën heeft de organisatie op dat moment?
De gemiddelde leeftijd van burgers is 46 jaar en van militairen 33 jaar.
Omdat de nadruk bij de personele reducties van de hogere functies wordt
gelegd, zal de gemiddelde leeftijd in 2016 naar verwachting met één of
twee jaar zijn gedaald. Dit geldt vooral voor het militaire personeel,
waarbij de relatie tussen rang en leeftijd sterker aanwezig is. Omdat de
reorganisaties nog moeten worden uitgevoerd, is geen exacte planning te
geven.
199
Kunt u uiteenzetten hoe groot de operationele inzetbaarheid van de
verschillende krijgsmachtdelen op dit moment is in relatie tot de vulling
van het personeelsbestand? Kunt u tevens uiteenzetten hoe u verwacht
dat deze vulling verandert voor de jaren 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
De operationele inzetbaarheid wordt op dit moment nauwelijks negatief
beïnvloed door de vulling van het personeelsbestand, maar wordt vooral
bepaald door factoren van materiële aard. De gewenste vulling van het
totale personeelsbestand voor 2011 bedraagt 91,2 procent ten opzichte
van de planningsnorm. De feitelijke vulling van het personeelsbestand per
1 mei 2011 varieert van 82 tot 95,5 procent en bedraagt defensiebreed
89,9 procent. Gelet op de te doorlopen reorganisatieprocessen bij de
defensieonderdelen en staven en de vast te stellen numerus fixus is het
nu nog niet mogelijk om een verwachting uit te spreken over de exacte
vullingspercentages in de periode 2012–2016. Het streven is dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

52

operationele eenheden weer volledig gevuld raken in 2013 en de overige
eenheden in 2014.
200
Kunt u per krijgsmachtdeel in een overzicht voor de jaren 2012, 2013,
2014, 2015 en 2016 aangeven hoeveel VTE militair-, burger en extern
personeel gewenst is om de eenheid optimaal te doen functioneren en
hoeveel VTE militair-, burger en extern personeel in de genoemde jaren
naar verwachting beschikbaar zal zijn?
In de komende maanden zullen de reorganisatieprocessen bij de
defensieonderdelen en de staven moeten beginnen om de organisatie, de
nieuwe materieelsituatie en de personeelsopbouw weer met elkaar in
evenwicht te brengen. Daarbij speelt de numerus fixus een belangrijke rol.
Het is niet mogelijk nu al te schetsen hoe de optimale functieverdeling per
krijgsmachtdeel en per eenheid eruit zal gaan zien. De beschikbaarheid
van toekomstig personeel zal afhankelijk zijn van de ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt en van de wijze waarop Defensie zich als werkgever
profileert.
201
Kunt u een overzicht geven van het aantal mensen dat werkzaam is bij
agentschappen (per agentschap ingedeeld) in de jaren 2011, 2012, 2013,
2014, 2015 en 2016?
Bij de agentschappen werken 4132 personen, terwijl was gepland dat er in
2011 maximaal 4734 personen werkzaam zouden zijn. Voor 2012 is de
organisatieomvang gepland op maximaal 4602 vte’n. Een eerste schatting
is dat in de periode 2013–2016 de personele omvang daalt naar 4473
vte’n, onder andere als gevolg van doelmatigheid. De omvang van de
agentschappen zal waarschijnlijk kleiner worden als de vraag naar
diensten afneemt door een de krimpende organisatie en als gevolg van
uitbesteding.
202
Waarom is niet eerder voor deze samenvoeging/bundeling van capaciteiten gekozen en hoeveel VTE’n levert deze herindeling personeelslogistiek op?
Zie het antwoord op vraag 132.
203
Kunt u duidelijker aangeven vanaf welke rangen er gesproken kan worden
van het lage segment en het hoge segment in het militaire personeelsbestand?
Zie het antwoord op vraag 176.
204
Is de verhouding tussen het lage en hoge segment van de beoogde
nieuwe bestandsopbouw van militair personeel vergelijkbaar met landen
als België en Duitsland (specifiek de ratio tussen generaals en kolonels op
het totaal aantal militairen)?
Onderstaande tabel geeft de verhouding weer tussen de verschillende
rangen in België en Duitsland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

53

Militairen (totaal)

Kolonels

Generaals

35 473
252 000

229
1 335

37
200

België
Duitsland

Eerder is gebleken dat het vergelijken van alleen militaire topfuncties een
vertekend beeld oplevert, onder meer omdat in Nederland bestuurlijke
topfuncties ook vervuld worden door militairen en in Duitsland voornamelijk door burgers. Het aantal functies is niet alleen afhankelijk van de
omvang van de krijgsmacht. Ook kent men in België bij de nationale
functies het niveau van brigadegeneraal niet en slaat een kolonel bij
bevordering die rang over. Voorts vervullen Nederlandse militairen relatief
veel functies bij internationale staven.
205
Hoe groot wordt de controletoren en hoe verhoudt de Planning &
Controlcyclus zich tot de verkleining van de staven?
De controletoren maakt deel uit van de staven die een taakstelling kennen
van 30 procent. Pas na vaststelling van de reorganisatieplannen is te
zeggen hoe groot de reductie in de controletoren uitvalt. De planning- en
controlcyclus zal worden geoptimaliseerd. Centraal zal staan een beter
inzicht in de kosten en in het normeren van activiteiten en de daarvoor
benodigde middelen, inclusief die voor ondersteunende diensten. Dit is
ook een voorwaarde om stapsgewijs weer een structureel evenwicht
tussen doelstellingen, activiteiten en middelen te bewerkstelligen.
206
Welke beperkende maatregelen zijn of gaan genomen worden in de sfeer
van de leefomstandigheden?
Er zijn geen beperkende maatregelen genomen. Het is wel mogelijk dat de
planning van infrastructurele projecten wordt aangepast, zoals ook
gemeld in annex B van de beleidsbrief.
207 en 210
Welke overwegingen liggen ten grondslag aan het bepalen van de
numerus fixus?
Hoe wordt voorkomen dat met de numerus fixus de organisatie wordt
«dichtgetimmerd»? Hoe wordt er voor gezorgd dat voldoende flexibiliteit
en mogelijkheden voor maatwerk behouden blijven?
De doorslaggevende overweging om de personeelsopbouw door middel
van de numerus fixus te reguleren is de behoefte om de defensieorganisatie op langere termijn structureel betaalbaar te maken en te houden.
Met de numerus fixus wordt de scheefgroei in de personeelopbouw
gecorrigeerd. Er resteert echter voldoende flexibiliteit om rekening te
houden met de specifieke inrichtingseisen van de defensieonderdelen.
208
Welke ruimte krijgen commandanten om personeel op kwaliteit en
ervaring te selecteren?
Zie het antwoord op vraag 18.
209
In hoeverre betekent de voorgenomen verdergaande centralisatie van de
personeelslogistiek een verdere bureaucratisering en een toename van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

54

afstand tussen personeelsbeheerders en het personeel? In hoeverre blijft
maatwerk mogelijk?
Zie het antwoord op vraag 132.
210
Hoe wordt voorkomen dat met de numerus fixus de organisatie wordt
«dichtgetimmerd»? Hoe wordt er voor gezorgd dat voldoende flexibiliteit
en mogelijkheden voor maatwerk behouden blijven?
Zie het antwoord op vraag 207.
211
Klopt het dat er bezuinigd wordt op sport? Zo ja, hoeveel, en hoe wordt de
bezuiniging concreet ingevuld?
Zie het antwoord op vraag 12.
212
Betreffen de (mogelijke) bezuinigingen op sport alleen de internationale
sporttoernooien, of ook de reguliere sportinstructeurs die er voor zorgen
dat militairen het gewenste conditionele niveau moeten behouden?
Zie het antwoord op vraag 12.
213
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor het ROC-programma?
Zie het antwoord op vraag 194.
214, 222, 226, 246, 289, 290, 296 en 445
Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen voor de rol die reservisten
gaan spelen in de krijgsmacht?
Zijn er veranderingen gekomen in de rol van de reservisten in vergelijking
met hun rol vóór het verschijnen van deze beleidsbrief?
Welke gevolgen hebben de bezuinigingen op de hoeveelheid reservisten
en de taken? Hoe wordt de structurele bezuiniging van 6 miljoen euro op
de reservisten ingevuld?
Op welke wijze wordt het reservistenbeleid van Defensie aangepast op de
nieuwe krijgsmacht?
Met hoe veel personen zal het reservistenbestand naar verwachting
toenemen in de jaren 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
Is rekening gehouden met een toename van het aantal reservisten als
gevolg van de bezuinigingen? Zo ja, hoe is het beleid hier op aangepast?
Zo nee, waarom niet?
Erkent u dat een uitbreiding van het bestand aan reservisten, wat mogelijk
is ten gevolge van de uitstroom door de bezuinigingen, waardevol kan zijn
voor de Defensieorganisatie? Zo ja, hoe wordt het reservistenbeleid
aangepast? Zo nee, waarom niet?
Hoe verhoudt zich de structurele bezuiniging op reservisten van € 6
miljoen tot de motie Bruins Slot (Kamerstuknummer 32 500 X, nr. 18)
waarin de regering verzocht wordt bij de totstandkoming van de beleidsbrief de mogelijkheid van een verdere vergroting van het reservisten te
betrekken, voor zowel frontfill- als backfilltaken, en daarbij tevens te
overwegen om reservisteneenheden op te richten van nationale taken? Op
welke wijze heeft u invulling aan deze motie gegeven?
De inzet en de rol van reservisten blijven waardevol voor Defensie. Hierin
komt door de beleidsbrief geen verandering. Een groei van het reservistenbestand is op dit moment niet voorzien. De bezuiniging wordt vooral

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

55

bereikt door burgermedewerkers in de toekomst in te zetten als reservist.
Verder zal een deel van de bezuiniging worden behaald door de inzet van
reservisten te verminderen.
215
Welke studierichtingen bij de Nederlandse Defensie Academie (NLDA)
zullen worden geschrapt?
Zie het antwoord op vraag 135.
216
De functieduur voor militair personeel wordt verlengd. Hoe lang wordt de
functieduur van militair personeel verlengd? Hoe lang wordt de nieuwe
functieduur voor militair personeel? Wat voor gevolgen heeft dit op lange
termijn voor de leeftijdsopbouw bij Defensie?
Het Algemeen Militair Ambtenarenreglement biedt de mogelijkheid voor
een functievervulling van maximaal vijf jaar, waarvan de laatste twee jaar
met instemming van de militair. Voor specifieke functiegroepen kan een
functieduurvervulling van maximaal zeven jaar worden vastgesteld.
217
Welke aanknopingspunten voor een constructieve gedachtewisseling met
de partners wordt bedoeld? Op welke termijn? Met welke partners?
Zie het antwoord op vraag 182.
218
Welke rol is er belegd voor medezeggenschap binnen de Defensieorganisatie? Hoe wordt de medezeggenschap georganiseerd?
Defensie is momenteel in overleg met de medezeggenschap over de
gevolgen van de beleidsbrief voor de organisatie en de bedrijfsvoering.
Bij het overleg met de medezeggenschap worden de bestaande kaders
gehanteerd, zoals opgenomen in het Besluit medezeggenschap Defensie
2008 (BMD), de Regeling overlegprocedure bij reorganisaties (ROR) en de
Aanwijzing SG Uitvoering Reorganisaties Defensie (URD).
219
Competentiegericht onderwijs wordt in de onderwijswereld teruggedraaid. Waarom gaat Defensie hiermee door?
De meeste functies en opleidingen bij Defensie zijn op MBO-niveau. De
ontwikkelingen in het MBO-onderwijs zijn dan ook van wezenlijk belang
voor Defensie, omdat Defensie ervoor wil zorgen dat het personeel een
goede aansluiting vindt op de civiele arbeids- en opleidingsmarkt bij het
verlaten van de organisatie. Onlangs heeft de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap aangekondigd de competentiegerichte
kwalificatiestructuur van het MBO-onderwijs te willen vereenvoudigen,
waarbij kwalificaties en opleidingen worden gebundeld. Deze maatregelen
zijn erop gericht de doelmatigheid van het onderwijs te vergroten en niet
in de eerste plaats het competentiegericht onderwijs terug te draaien.
220
In welke specifieke situaties is het uitgangspunt «civiel tenzij» van
toepassing?
Zie het antwoord op vraag 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

56

221
Heeft het ontstaan van grotere klassen bij de NLDA gevolgen voor de
kwaliteit van het onderwijs en wat betekent het dat de Leergang Topmanagement Defensie verdwijnt?
Zie het antwoord op vraag 135.
222
Zijn er veranderingen gekomen in de rol van de reservisten in vergelijking
met hun rol vóór het verschijnen van deze beleidsbrief?
Zie het antwoord op vraag 214.
223
Hebben de maatregelen tot gevolg dat soldaten alleen nog via de module
«Veiligheid en vakmanschap» kunnen instromen?
Nee, er blijft een beperkte directe instroom bestaan. Instroom via de
VeVa-opleidingen bij de ROC’s vormt echter de hoofdstroom en bij
fluctuaties van de instroombehoefte zal de directe instroom daarop
worden aangepast.
224 en 245
Hoe zit het met de wedde van de initiële onderofficiersopleiding?
Wat is het fiscale voordeel van het geven van zakgeld in plaats van wedde
aan leerlingen bij de initiële officiersopleiding?
Met het voornemen voor een zakgeldregeling voor initiële officiersopleidingen wordt uitvoering gegeven aan de motie-Hernandez/Bosman
(Kamerstuk 32 500 X, nr. 64). Deelnemers aan initiële onderofficiersopleidingen houden aanspraak op bezoldiging. Omdat zakgeld en wedde
normaal worden belast, is er geen fiscaal voordeel voorzien.
225
Wat wordt verstaan onder een gemeenschappelijk referentiemodel?
Het gemeenschappelijke referentiemodel is een krijgsmachtbrede norm
voor de inrichting van het opleidingsveld, waarbij opleiders, trainers en
kenniswerkers bij elk operationeel commando worden ondergebracht in
één organisatie. Hierbij worden onder meer ook de verhouding
instructeur–leerling en de verhouding tussen de «direct bij het onderwijs
betrokkenen» en de «overhead» genormeerd en krijgsmachtbreed
toegepast.
226
Welke gevolgen hebben de bezuinigingen op de hoeveelheid reservisten
en de taken? Hoe wordt de structurele bezuiniging van 6 miljoen euro op
de reservisten ingevuld?
Zie het antwoord op vraag 214.
227
Hoe denkt u de wervingskracht voor verjonging van het personeelsbestand van Defensie te behouden als uitstekende prestaties van de
krijgsmacht in bijvoorbeeld Uruzgan gevolgd worden door ongekende
bezuinigingen met grote gevolgen voor het personeel dat die prestatie
heeft neergezet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

57

Een verjongde krijgsmacht met goede arbeidsvoorwaarden, loopbaanmogelijkheden, modern materieel en een gerede kans op operationele inzet,
zal ook in de toekomst voldoende wervingskracht bieden.
228 en 229
Verjonging van het militaire personeelsbestand is essentieel, en personeel
dat ervoor kiest langer bij Defensie te blijven en ervaring opbouwt blijft
van grote waarde, zo schrijft u. Is deze ambitie en gewenste opbouw van
het personeelsbestand te realiseren als er slechts voor één op de drie
militairen perspectief is om door te stromen, wetende dat er een
maximum is van acht jaar dienen per rang? Is er een inschatting gemaakt
van de wervingskracht van Defensie en mogelijkheden om ervaren
personeel te behouden binnen dit voornemen?
Is er niet een heel groot risico dat, gelet op demografische ontwikkelingen
en de personeelspiramide bij Defensie, in 2014/2015 de organisatie met
erg veel vacatures te maken gaat krijgen die moeilijk te vervullen zijn? Hoe
reëel zijn ingeboekte besparingen op de personele exploitatie? Hoe wordt
voorkomen dat net, zoals eerder, Defensie erg veel moeite zal moeten
doen om in een aantrekkende arbeidsmarkt aan voldoende gekwalificeerd
personeel te komen en mensen aan te moeten stellen met hogere
salarissen en hoge premies en bindingspremies ingezet moeten worden
om personeel binnen te houden?
Het personeelssysteem voorziet erin het juiste aantal militairen te kunnen
laten doorstromen, om zo de beoogde verhouding in het personeelsbestand te bewerkstelligen. Daarvoor worden de sturingsinstrumenten
«maximum looptijd in rang» en «maximum aantal militairen per rang»
gebruikt. Militairen krijgen de gelegenheid zich te ontwikkelen en zich te
kwalificeren voor hogere functieniveaus. Doorstroming hangt af van de
ambitie van de militair, zijn capaciteiten en het aantal beschikbare
plaatsen in de verschillende rangen. Een deel van de militairen zal na een
aantal jaren op eigen initiatief de organisatie verlaten en de loopbaan
voortzetten buiten Defensie, zoals ook nu het geval is. Door de
ontwikkelings- en opleidingsmogelijkheden die Defensie biedt, vinden
militairen doorgaans goede aansluiting bij de civiele arbeidsmarkt.
De verwachting is dat van het nieuwe personeelssysteem voldoende
wervingskracht zal uitgaan. De maximum looptijden in rang zullen over
het algemeen perspectief bieden op een langer verblijf als militair dan de
aanstellingen voor bepaalde tijd die in het verleden werden aangeboden.
Door militairen tijdig duidelijkheid te bieden over doorstroommogelijkheden, kan voldoende gekwalificeerd personeel worden behouden voor
de hogere functieniveaus.
230
Is temporisering van afbouw van personeel niet goedkoper dan nu zo snel
mogelijk mensen ontslaan, gezien de verwachte demografische ontwikkeling en de personeelspiramide bij Defensie?
In de afgelopen periode heeft Defensie beleid ingezet om de personeelssamenstelling te verjongen en de scheefgroei in de kwalitatieve rang-en
schaalopbouw op te heffen. Met de huidige regelgeving is dit een
langdurig traject. De aanstaande herstructurering biedt de mogelijkheid
dit traject te verkorten. De kosten van de herstructurering zullen inderdaad
op de korte termijn hoger zijn, maar op langere termijn ontstaat een
goedkopere en structureel betaalbare defensieorganisatie met een jonger
personeelsbestand en een evenwichtige rang- en schaalopbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

58

231
Is het mogelijk om het personeel goed en snel te informeren zodat zij
duidelijkheid hebben over hun baan en toekomst als enerzijds een
beleidsbrief verschijnt met concrete, met name operationele, bezuinigingsvoorstellen terwijl er anderzijds nog erg veel onduidelijkheid is over
de uitwerking daarvan en dus onduidelijkheid over personele gevolgen?
Waarom is er niet gewacht met het uitbrengen van de voorstellen totdat
deze meer in detail uitgewerkt waren, zoals ook de toekomst van de
verschillende defensielocaties pas later bekend zal worden?
Defensie heeft ervoor gekozen het personeel zo snel mogelijk inzicht te
geven in de gevolgen van de beleidsbrief. Dat daarmee nog niet voor
iedere medewerker duidelijkheid is over zijn of haar toekomst, is
onvermijdelijk. Ook een verdere uitwerking van de plannen zou geen
soelaas bieden, omdat meer duidelijkheid pas zal ontstaan als gevolg van
de afzonderlijke reorganisaties.
232
«Het huidige Sociaal Beleidskader loopt op 1 januari 2013 af. Op korte
termijn echter moet worden gesproken over flankerend sociaal beleid bij
de nu aangekondigde, omvangrijke bezuinigingsmaatregelen, waarvan
sommige spoedig ingaan.» Welke maatregelen gaan al spoedig in?
Betekent het aanvangen van het gesprek over flankerend sociaal beleid
dat het huidige Sociaal Beleidskader vervangen wordt?
Met de bezuinigingsmaatregelen die al spoedig ingaan, wordt gedoeld op
de operationele eenheden die per 9 mei jl. zijn stilgezet en waarvan het de
bedoeling is dat deze na het doorlopen van het reorganisatietraject
worden opgeheven. Het streven is deze reorganisatietrajecten op een
zorgvuldige maar ook voortvarende wijze te doorlopen, zodanig dat het
betrokken personeel mogelijk nog dit jaar duidelijkheid kan worden
gegeven. Met de aanvang van het gesprek over nieuw flankerend beleid
wordt inderdaad bedoeld dat Defensie beoogt dat het huidige Sociaal
Beleidskader wordt vervangen. Defensie streeft een activering na, met als
doel het stimuleren van de overgang van werk naar werk en een gelijke
behandeling van iedereen tijdens de reductieoperatie.
233
Hoeveel extra geld krijgt de Centrale Organisatie Integriteit Defensie
(COID)? Waar gaat dit geld aan besteed worden? Wat voor kosten worden
er verder gemaakt bij de professionalisering van de integriteitszorg?
Het budget voor de Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID) wordt
verhoogd met € 0,2 miljoen structureel. Dit budget wordt besteed aan
uitbreiding van de onderzoekscapaciteit.
234
Wanneer verwacht u dat de eerste gedwongen ontslagen zullen vallen?
Hoe snel kunt u zekerheid geven aan het personeel of zij bij deze groep
zullen horen?
Zie het antwoord op vraag 59.
235
Wat bedoelt u specifiek met de bepaling dat het ambitieniveau van een
veelzijdig inzetbare krijgsmacht niet volledig kan worden waargemaakt?
Op welke specifieke terreinen ziet u de meeste problemen om dit
ambitieniveau waar te maken?
Zie het antwoord op vraag 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

59

236
Wat gebeurt er met de tradities van eenheden die worden opgeheven?
De traditieraden zullen bezien of, en zo ja, welke eenheid de tradities van
de op te heffen eenheden kan voortzetten.
237 t/m 241, 452, 283 en 287
Wat zijn de operationele verschillen tussen een Oceangoing Patrol Vessel
(OPV) en een M-fregat?
Kunt u een vergelijking maken van de inzetbaarheid van M-fregatten en
OPV’s tijdens missies ter bestrijding van drugshandel en piraterij, en
grensbewaking?
Wat zijn de jaarlijkse exploitatiekosten van een OPV? Kunt een vergelijking
geven van de exploitatiekosten van een OPV met de grotere oppervlakteschepen?
Wat zijn de operationele overwegingen om twee OPV’s na aflevering te
verkopen?Wat zijn de gevolgen van het schrappen van twee OPV’s voor
de Nederlandse deelnames aan internationale missies in het kader van
drugs- en piraterijbestrijding en grensbewaking?
Waarom is besloten tot het behoud van de M-fregatten?
Wat kost het per jaar om een M-fregat in de vaart te houden?
Waarom is er voor gekozen om twee patrouilleschepen af te stoten? Wat
zijn de gevolgen van de afstoting van twee patrouilleschepen voor de
mogelijkheden van Nederland om in de toekomst bij te kunnen dragen
aan anti-piraterij missies?
Waarom is er voor gekozen om twee van de vier patrouilleschepen af te
stoten, terwijl deze veel taken kunnen uitvoeren die grotere eenheden nu
doen (counterdrugs, embargo-operaties, non-combattant-evacuations,
piraterijbestrijding, etcetera) en tegen lagere exploitatiekosten? Welke
bezuiniging levert dit op?
Defensie hecht veel belang aan de mogelijkheden van een omvangrijke en
flexibele inzet van de zeestrijdkrachten, op alle geweldsniveaus. Ook na de
voorgenomen vermindering van het totale aantal platforms blijft dit
haalbaar door het behoud van twee Oceangoing Patrol Vessels (OPV’s) en
zes fregatten.
Door twee van de vier OPV’s niet in dienst te stellen zal de maritieme
capaciteit voor drugs- en piraterijbestrijding en grensbewaking kleiner zijn
dan in de Marinestudie 2005 was voorzien, maar nog altijd groter dan de
huidige capaciteit. Met de beide OPV’s kan de derde hoofdtaak van
Defensie, de ondersteuning van civiele autoriteiten, voldoende worden
uitgevoerd. Wel zullen in de toekomst voor deze taken ook andere
scheepsklassen moeten worden ingezet.
OPV’S zijn, zoals gesteld in de Marinestudie 2005, vooral bedoeld en
toegerust voor handhavingstaken en search and rescue op de Noordzee
en in de West. OPV’s zijn met hun sensoren en wapensystemen uitsluitend
geschikt voor missies met lage geweldsniveaus, terwijl M-fregatten zijn
uitgerust met sensoren en wapens voor operaties met hogere geweldsniveaus. Fregatten kunnen ook worden ingezet voor taken waarvoor OPV’s
geschikt zijn, maar omgekeerd geldt dat niet; OPV’S kunnen niet worden
ingezet in operaties waar met geweldsescalatie rekening moet worden
gehouden. Voor de eerste twee hoofdtaken – de bescherming van de
territoriale belangen en van de internationale rechtsorde – zijn dus
multifunctionele capaciteiten nodig. Met de M-fregatten als zwaardere
capaciteit kan een operatie ook bij een escalatie van een conflict worden
voortgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

60

De jaarlijkse exploitatiekosten van een OPV bedragen € 7,7 miljoen en die
van een M-fregat € 17,7 miljoen. De maatregel levert € 15,4 miljoen op.
Een M-fregat heeft een grotere bemanning en complexere techniek dan
een OPV en vergt meer ondersteuning door de walorganisatie van het
Commando zeestrijdkrachten, de DMO en het CDC. De M-fregatten
worden overigens met België gezamenlijk geëxploiteerd.
242, 292, 295, 314, 315, 339, 340, 359, 360 en 389
Heeft u al zicht op mogelijke verkoop van tanks? Wat schat u dat de
verkoop van de tanks zal opleveren?
Wie zal de vier mijnenjagers kopen? Wat levert de verkoop op? Welke
bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken
voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Wie zal de twee patrouilleschepen kopen? Wat levert de verkoop op?
Welke bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het
gereedmaken voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Wie zal de Nederlandse tanks kopen? Wat levert de verkoop op? Welke
bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken
voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Wie zal de pantserhouwitsers kopen? Wat levert de verkoop op? Welke
bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken
voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Wie zal de Stinger-luchtverdediginssystemen kopen? Wat levert de
verkoop op? Welke bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld
t.a.v. het gereedmaken voor verkoop, training en opleiding aan kopers,
etc.)?
Wie zal de 80 Medium Range Anti Tank wapensystemen kopen? Wat levert
de verkoop op? Welke bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld
t.a.v. het gereedmaken voor verkoop, training en opleiding aan kopers,
etc.)?
Wie zal de 19 overtollige F-16 toestellen kopen? Wat levert de verkoop op?
Welke bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het
gereedmaken voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Wie zal de Cougar-helikopters kopen? Wat levert de verkoop op? Welke
bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken
voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Wie zal de DC-10 kopen? Wat levert de verkoop op? Welke bijkomende
kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken voor
verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
De opbrengsten van de verkoop van overtollig defensiematerieel zijn altijd
het resultaat van commercieel vertrouwelijke onderhandelingen. Hierbij
speelt de restwaarde van het materieel een rol, evenals de omstandigheden op de markt voor defensiematerieel. Bijkomende kosten zijn onder
meer afhankelijk van de afspraken die worden vastgelegd in het verkoopcontract. Zie tevens het antwoord op vraag 33.
243, 251, 261, 262, 311, 323 en 330
Hoe zal het verlies van de tankcapaciteit worden opgevangen?
Waarom is niet overwogen om een deel van de cavalerie onderdeel uit te
laten maken van de infanteriecompagnieën?
Waarom is er niet voor gekozen om dertig tanks operationeel te houden,
onder te brengen bij de pantserinfanteriebetaljons, en daarmee de staven
en stafeskadrons bij de tanks op heffen en alle materieellogistieke en
facilitaire ondersteuning onder te brengen bij Duitsland, alsmede de
opleidingen in samenwerking met Duitsland te verzorgen?
Waarom bent u met het afstoten van alle gevechtstanks verder gegaan
dan de zogenoemde «min-variant» van de Verkenningen? Neemt u
daarmee niet een «regret-beslissing» met als gevolg dat de krijgsmacht
niet langer veelzijdig inzetbaar is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

61

Waarom worden beide tankbataljons opgeheven? Welke totale bezuiniging (inclusief ten aanzien van personeel, onderhoudsbedrijven etc.)
levert dit op?
Het opheffen van beide tankbataljons is een gevoelig verlies voor de
slagkracht van de krijgsmacht, zo schrijft u. Wat zijn de redenen waarom
dan toch gekozen is voor het opheffen van beide bataljons? Zijn er
alternatieven onderzocht, zoals bijvoorbeeld het operationeel houden van
een aantal tanks en deze onder te brengen bij bestaande pantserinfanteriebataljons en gelijktijdig besparen door samenwerking met Duitsland,
dat hetzelfde wapensysteem heeft? Zo ja, hoeveel zou dat kosten? Zo nee,
waarom niet?
Een van de hoofdtaken van de tanks is het bestrijden van andere tanks en
zwaar gepantserde doelen. Voor deze taak zijn ook de Anti Tank Wapensystemen geschikt. Hoe worden deze taken uitgevoerd nu niet alleen
beide tankbataljons worden opgeheven, maar ook de Medium Range Anti
Tankwapensystemen worden gehalveerd?
De opheffing van de volledige tankcapaciteit levert aanzienlijk meer op
dan een verkleining van het bestand. Ook zonder gevechtstanks is de
krijgsmacht gedeeltelijk «Veelzijdig inzetbaar». Bij de besluitvorming zijn
diverse alternatieven overwogen, waaronder gehele of gedeeltelijke
integratie met de pantserinfanterie. Internationale samenwerking,
bijvoorbeeld met Duitsland, is niet overwogen. Tanks zijn relatief duur in
de exploitatie en op korte termijn (vanaf 2019) zou vervanging aan de orde
zijn. De besparingen bedragen € 91,4 miljoen structureel.
Het verlies van de tankcapaciteit wordt gedeeltelijk opgevangen door de
Medium Range Anti Tank (MRAT) eenheden en – voor lichter gepantserde
doelen – het Infanteriegevechtsvoertuig CV-90. Ook de Apache-gevechtshelikopter en het F-16 jachtvliegtuig kunnen een deel van de rol van de
tank overnemen.
244
Wat gebeurt er met de bemanning van de Hr. Ms Zuiderkruis nadat zij
terug zijn gekomen van de inzet in de operatie Atalanta? Is er een kans dat
zij direct na thuiskomst hun baan kwijt zullen zijn?
De bemanningsleden worden na terugkomst herplaatst in de organisatie
en verliezen dus niet direct na thuiskomst hun baan.
245
Wat is het fiscale voordeel van het geven van zakgeld in plaats van wedde
aan leerlingen bij de initiële officiersopleiding?
Zie het antwoord op vraag 224.
246
Op welke wijze wordt het reservistenbeleid van Defensie aangepast op de
nieuwe krijgsmacht?
Zie het antwoord op vraag 214.
247
Kunt u een overzicht geven van de bestaande bilaterale samenwerking op
het gebied van mijnenbestrijdingscapaciteit?
De bilaterale samenwerking op het gebied van mijnenbestrijding met de
Belgische Zeemacht berust op de ministeriële kaders van de NederlandsBelgische Militaire Overeenkomst (1948) en de Regeling van de Samenwerking tussen de Belgische en Nederlandse Marine (BENESAM, 1995).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

62

Het betreft het gezamenlijk opereren (Admiraal Benelux-organisatie), het
gezamenlijk opleiden, opwerken en trainen (Mine Counter Measures
Operational Sea Training (MOST) en de Belgisch-Nederlandse Mijnenbestrijdingsschool Eguermin), het gezamenlijk onderhouden van de
Nederlandse Alkmaarklasse-mijnenbestrijdingsvaartuigen te Zeebrugge
en het gezamenlijk modificeren (bv. het Project Aanpassing mijnenbestrijdingscapaciteit). Daarnaast is er ook bilaterale samenwerking met
Duitsland en Zweden.
248
Wat zullen de extra kosten zijn om de Hr. Ms. Amsterdam een extra jaar in
de vaart te houden tot medio 2015 als de Joint Support Ship (JSS) in de
vaart kan worden genomen?
De extra kosten om Hr.Ms. Amsterdam een extra jaar in de vaart te
houden bedragen ongeveer € 16,0 miljoen.
249
Liggen er in andere (Europese) landen ook plannen op tafel om gevechtstanks op te heffen? Zo ja, welke?
Ja. In België is jaren geleden het besluit genomen de gevechtstanks uit te
faseren en te vervangen door gepantserde wielvoertuigen. De laatste
35 gevechtstanks zullen, in afwachting van de levering van de
laatste gepantserde wielvoertuigen, naar verwachting in 2014 uit dienst
worden gesteld.
250
Hebben er al landen interesse getoond in onze gevechtstanks? Zo ja,
welke landen?
Verschillende landen hebben enige belangstelling getoond. Om commercieel vertrouwelijke redenen kan hierover geen nadere informatie worden
verstrekt. Zie tevens het antwoord op vraag 33.
251
Waarom is niet overwogen om een deel van de cavalerie onderdeel uit te
laten maken van de infanteriecompagnieën?
Zie het antwoord op vraag 243.
252
Wat gebeurt er met de cavalerie-verkenningseenheden?
De verkenningspelotons van de tankbataljons zijn, evenals de rest van de
eenheden, stilgezet en worden opgeheven. De brigadeverkenningseskadrons van de gemechaniseerde brigades blijven als eenheid in stand.
253
De patrouilleschepen ontberen een adequate zelfverdedigingscapaciteit
tegen luchtdoelen. Mocht evenwel een toekomstige klant voor de
overname van de twee voor verkoop aangeboden schepen alsnog deze
schepen willen toerusten met een compact-, modulair- en eventueel
missieafhankelijk te plaatsen zelfverdedigingwapensysteem tegen
luchtdoelen, bent u dan bereid om eventueel aan te sluiten bij een
dergelijke initiatief, teneinde de twee Nederlandse OPV’s alsnog van een
adequate zelfverdedigingscapaciteit tegen luchtdoelen te voorzien?
Nee, dit komt niet overeen met de eisen van het project Patrouilleschepen
waarover de Kamer is geïnformeerd met de brief over de gecombineerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

63

voorstudie-, studie- en verwervingsvoorbereidingsfase (Kamerstuk 31 200
X, nr. 42 van 14 november 2007). Een dergelijk initiatief zou bovendien
leiden tot extra kosten.
254 t/m 256
Welke kosten zijn gemoeid met de annulering van de aanschaf van twee
patrouilleschepen? Wegen deze kosten op tegen de beoogde besparingen
ter grootte van 15,4 miljoen euro per jaar?
Wat zijn de kosten voor het annuleren van de speciaal voor de patrouilleschepen ontwikkelde radarmast voor het derde en vierde patrouilleschip?
Moet Defensie betalen voor de reeds bestelde voortstuwing etc. van het
derde en vierde patrouilleschip (waarvan de aanschaf geannuleerd
wordt)? Of zijn er boetes die betaald moeten worden aan onderleveranciers?
De vier patrouilleschepen (OPV’s) worden in overeenstemming met het
contract van het project Patrouilleschepen betaald en afgenomen. De twee
schepen die niet in de vaart worden genomen, worden gereed gemaakt
voor verkoop. De radarmast die voor de OPV’s is ontwikkeld wordt ook
gebruikt voor het Joint Logistiek Ondersteuningsschip (JSS). Defensie
hoeft geen annuleringskosten of boetes te betalen aan leveranciers en
onderleveranciers.
257
Kunt u uiteenzetten hoeveel er wordt bezuinigd op sportinstructeurs,
zowel in aantallen als in geld? Wat is de impact hiervan op de fysieke
capaciteit van het personeel, en daarmee op de kwaliteit van te ondernemen missies?
Zie het antwoord op vraag 12.
258, 325 en 326
Is het waar dat bij de DMO door het opheffen van het tankbestand grote
aantallen functies niet kunnen worden wegbezuinigd omdat er nog een
aantal afgeleide types van de tank in de organisatie zijn (zoals 10 Leopard
genietanks, 25 Leopard bergingstanks en 10 Leopard bruglegtanks)? Zou
het in deze lijn niet logisch zijn om voor onze krijgsmacht voor alle
materieelsoorten met kleine verzorgingsaantallen Europees te gaan
samenwerken en dit onder te brengen bij landen met veel grotere
verzorgingsaantallen, zoals bij de Leopard tanks?
Kunt u uiteenzetten wat de kosten van het wapensysteem tank per stuk
zijn indien enige tientallen operationeel zouden blijven terwijl alle staf- en
management functies bij DMO, CDC en Opleidings- en trainingcommando
(OTCo) zijn opgeheven en de werkzaamheden ge «outsourced» zijn in een
ander land.
Hoeveel functies kunnen bij DMO worden bezuinigd door het opheffen
van het tankbestand, gelet op feit dat er nog een aantal afgeleide types
van de tank in de organisatie zijn, zoals de Leopard genietank, de Leopard
bergingstank en de Leopard bruglegtank?
Bij de besparingen door de opheffing van het tankbestand is gekeken naar
het beslag dat deze capaciteit legt op de hele begroting voor zowel directe
als indirecte effecten. Hierdoor wordt voorkomen dat alleen naar de teeth
wordt gekeken en niet naar de tail. De tankcapaciteit drukt relatief zwaar
op de budgetten voor (logistieke) ondersteuning, bijvoorbeeld de
instandhoudingbudgetten en formatiebudgetten van de DMO. Bij de
uitvoering van de maatregel wordt de nieuwe organisatie vormgegeven.
Europese samenwerking en overleg kosten tijd en besparingen kunnen
pas worden ingeboekt als er concrete afspraken zijn (zie ook het antwoord
op de vragen 259 en 327). Dergelijke afspraken voor het volledig uitbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

64

steden van werkzaamheden in een ander land zijn er niet voor de
tankcapaciteit.
259
Is het waar dat Duitsland, Denemarken en Noorwegen hun Leopard 2
tanks in ongeveer dezelfde configuratie als de Nederlandse versie
operationeel en inzetbaar houden, waarbij Denemarken en Noorwegen dit
in relatief kleine aantallen doen en ook in Duitsland het aantal tanks sterk
wordt teruggebracht? Ligt Europese samenwerking met deze landen dan
niet voor de hand, zoals het «poolen» van alle functies gerelateerd aan
configuratiemanagement, incidentele modificaties, aanschaf van
reservedelen en munitie, alsmede het onderhouden van componenten?
Waarom is dit niet overwogen?
Van alle landen met Leopard 2 tanks is ongeveer 40 procent van het
Duitse tankbestand enigszins te vergelijken met het Nederlandse type
Leopard 2. Qua configuratie is alleen de Duitse 2A6 enigszins te vergelijken met de Nederlandse Leopard 2A6NL, maar zij zijn niet inwisselbaar.
Er is in het verleden uiteraard samengewerkt, onder andere in het
LEOBEN-overleg (Leopard Benutzer), maar alleen met Duitsland is een
MoU getekend over de gezamenlijke aanschaf van munitie. Verdere
samenwerking op het gebied van bijvoorbeeld configuratiemanagement
is niet overwogen. Defensie streeft permanent naar verdere Europese
samenwerking. Deze processen zijn echter verre van eenvoudig, omdat
soevereine staten veelal hun eigen verantwoordelijkheden willen blijven
dragen.
260 en 328
Klopt het dat de Leopard tank in veel opzichten kosteneffectiever is dan de
Apache helikopter, zoals inzet op de grond in relatie tot vlieguren, en in
munitiegebruik?
De Apache-helikopter zou een deel van de taken van de tank kunnen
vervangen tijdens een missie. Kunt u uiteenzetten hoeveel de inzet van
een Apache kost, inclusief het gebruik van munitie, en hoeveel de inzet
van een tank kost?
Hoewel er een overlap is tussen de taken van de Leopard 2 tank en de
Apache-gevechtshelikopter zijn het verschillende capaciteiten waarvan de
kosteneffectiviteit niet objectief kan worden vergeleken.
261
Waarom is er niet voor gekozen om dertig tanks operationeel te houden,
onder te brengen bij de pantserinfanteriebetaljons, en daarmee de staven
en stafeskadrons bij de tanks op heffen en alle materieellogistieke en
facilitaire ondersteuning onder te brengen bij Duitsland, alsmede de
opleidingen in samenwerking met Duitsland te verzorgen?
Zie het antwoord op vraag 243.
262
Waarom bent u met het afstoten van alle gevechtstanks verder gegaan
dan de zogenoemde «min-variant» van de Verkenningen? Neemt u
daarmee niet een «regret-beslissing» met als gevolg dat de krijgsmacht
niet langer veelzijdig inzetbaar is?
Zie het antwoord op vraag 243.
263 en 264
Waarom wordt bij de landstrijdkrachten vastgehouden aan de bestaande
hoofdstructuur van twee gemechaniseerde en één luchtmobiele brigade-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

65

staven, alsmede een binationale legerkorpsstaf, terwijl er in de operationele eenheden fors gesneden wordt? Hoe verhoudt zich dit tot het
uitgangspunt om te komen tot een reductie van staven?
Waarom is er niet voor gekozen om de twee gemechaniseerde brigades
samen te voegen tot één brigade, met behoud van de operationele
eenheden? Welke voordelen kunnen hiermee behaald worden?
Het brigadeniveau vormt de hoeksteen van het landoptreden en stelt
Nederland in staat een actieve en effectieve bijdrage te leveren in de Navo
en de EU. Brigadestaven zijn operationele staven die het mogelijk
maakten dat Nederland het commando kon voeren over Regional
Command South in Afghanistan en ruim vier jaar leiding kon geven aan
de Task Force Uruzgan. Daarnaast vormt een brigadestaf bij toerbeurt het
Force Headquarters voor de EU Battlegroup. De brigadestaf is het
operationele niveau waar de 3-D benadering gestalte krijgt. Hier vindt in
het operatiegebied de integrale afstemming voor de inzet van militaire
middelen plaats en de integratie met diplomaten, OS-medewerkers,
vertegenwoordigers van overige departementen, internationale partners
en non-gouvernementele organisaties. De legerkorpsstaf gaf twee maal
leiding aan de ISAF-operatie in Afghanistan en vormt bij toerbeurt de kern
voor de Nato Response Force. Nederland beschikt met de DuitsNederlandse legerkorpsstaf over een hoofdkwartier dat op operationeel
niveau grote operaties kan aansturen.
Het brigadeniveau speelt een sleutelrol in het kernproces van het
Commando landstrijdkrachten. Het is randvoorwaardelijk voor het
opleiden en trainen, formeren en gereedstellen van in te zetten eenheden.
Personeel in de brigadestaven en de legerkorpsstaf doet relevante
operationele kennis en ervaring op die ook van groot belang is voor het
functioneren in internationale hoofdkwartieren. De span of control van de
brigadestaf, ook na de voorgenomen bezuinigingen, is dusdanig dat
samenvoeging van staven geen reële optie is.
Ten slotte zijn de brigadestaven ook van groot belang voor de nationale
operaties. Door het integreren van de brigadestaven van de Koninklijke
landmacht met de Regionale Militaire Commando’s spelen de brigadestaven een belangrijke rol in de uitvoering en coördinatie van Militaire
Bijstand en Militaire Steunverlening (onder andere bij rampenbestrijding).
Op deze wijze geven zij gestalte aan de derde hoofdtaak van Defensie en
de intensivering van de Civiel-Militaire Samenwerking (ICMS).
265
Waarom heeft geen integrale heroverweging plaatsgevonden van de
organisatiestructuur van het CLAS (brigades, bataljon, compagnie,
peloton, etc.)? Dit in het licht van het feit dat de eenheden van het CLAS
de afgelopen jaren nauwelijks organiek ingezet zijn, maar bijna altijd in
joint Battle Groups en Task Forces? In hoeverre zou het principe «train as
you fight» tot een aanpassing van de organisatiestructuur moeten leiden?
Iedere missie heeft haar eigen karakteristieken en vereist, afhankelijk van
een groot aantal factoren, een specifieke samenstelling van eenheden. De
kracht van de organisatiestructuur van het Commando landstrijdkrachten
is de modulariteit van de brigade en haar eenheden. Hierdoor is het
mogelijk om, geheel toegesneden op de missie, eenheden te formeren en
gereed te stellen waarbij bataljonsstaven (Battlegroups) en brigadestaven
(Task Forces) de niveaus van commandovoering zijn. Daarnaast is het pas
mogelijk om geïntegreerd te oefenen en te opereren nadat een eenheid
eerst qua opleiding en training gereed is op het eigen vakgebied. Zo
leiden genisten eerst genisten op voordat de integratie met andere
eenheden plaatsvindt. Voor deze opleiding en training is expertise nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

66

binnen de eenheid en de staf. Als je al deze benodigde expertise op
bataljonsniveau (Battlegroup) wilt neerleggen, creëer je feitelijk «mini
brigadestaven» met veel specifieke trainingsexpertise.
266, 267, 270, 313 en 410
Wat zijn de gevolgen van de personele reducties in het Duits-Nederlandse
legerkorpshoofdkwartier voor de Duits-Nederlandse samenwerking?
Hoeveel Nederlands defensiepersoneel is nu werkzaam op het hoofdkwartier van het Duits-Nederlandse legerkorps?
Welke andere eenheden zullen een deel van het takenpakket van de staf
Operationeel Ondersteuningscommando Land (OOCL) overnemen?
Waarom wordt de staf van het Duits-Nederlandse legerkorpshoofdkwartier en het Operationeel Ondersteuningscommando Land verkleind?
Welke bezuinigingen levert dit op?
Welke functies worden (grofweg) bij het Duits-Nederlandse legerkorpshoofdkwartier geschrapt?
Nederland vervult 182 functies in de staf van het gezamenlijke DuitsNederlandse hoofdkwartier in Münster. Voorts zijn er nog ruim honderd
Nederlandse militairen in Münster geplaatst voor ondersteuningstaken, bij
een geïntegreerd Duits-Nederlands ondersteuningsbataljon. Om kosten te
besparen, vooral door de ondersteunende capaciteit anders in te richten,
streeft Nederland ernaar – in nauw overleg met Duitsland – 70 tot 100 van
deze Nederlandse militairen terug te trekken. Tijdens het ministerieel
overleg in Berlijn op 10 mei jl. is overeengekomen dat het hoofdkwartier,
als ankerpunt in de bilaterale samenwerking, het binationale karakter zal
behouden en dat beide landen evenredig zullen reduceren. Over de
precieze uitwerking en de modaliteiten wordt nog verder overlegd.
Het takenpakket van de staf van het Operationeel Ondersteuningscommando Land verandert niet. Wel is vanuit de ervaring met de
Redeployment Taskforce gebleken dat dit Ondersteuningscommando
beter gebruik kan maken van de stafcapaciteit van de ondergeschikte
eenheden. Hierdoor kunnen 80 vte’n worden bespaard.
268
In hoeverre kan de doelstelling uit het regeerakkoord voor een veelzijdig
inzetbare krijgsmacht binnen de nieuwe financiële kaders wél worden
waargemaakt? Welke onderdelen van de doelstelling kunnen worden
waargemaakt, en welke onderdelen kunnen niet worden waargemaakt?
Zie het antwoord op vraag 28.
269 en 284
Kunt u een overzicht geven van het aantal dagen per jaar dat de Nederlandse onderzeeboten zijn ingezet, per jaar vanaf het jaar 2001? Kunt u in
dit overzicht ook opnemen wat de kosten van deze inzet per jaar waren?
Tot wanneer wil Defensie beschikken over een onderzeedienst? Wat is de
inzetbaarheid van de vier onderzeeboten in vaardagen per jaar?
De onderzeeboten van Defensie zijn momenteel van groot belang voor de
operationele inzet van de krijgsmacht. Vooralsnog zal dit niet veranderen.
Het voorziene aantal vaardagen van de onderzeeboten bedraagt 160 per
jaar per boot. Door onvoorziene omstandigheden kan het aantal
vaardagen van bepaalde eenheden toenemen. Defensie hanteert hierbij
een richtlijn van maximaal 200 vaardagen per jaar.
In de afgelopen tien jaar zijn de Nederlandse onderzeeboten gemiddeld 95
dagen per jaar ingezet. De uitgaven verbonden aan de gereedstelling van
onderzeeboten komen ten laste van beleidsartikel 21 (Commando

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

67

zeestrijdkrachten). De additionele uitgaven verbonden aan de inzet van
onderzeeboten komen ten laste van beleidsartikel 20 (uitvoeren crisisbeheersingsoperaties). De kosten per jaar worden verantwoord in de
beleidsartikelen 20 en 21 van de jaarverslagen van Defensie.
270
Welke andere eenheden zullen een deel van het takenpakket van de staf
Operationeel Ondersteuningscommando Land (OOCL) overnemen?
Zie het antwoord op vraag 266.
271
Kunt u een overzicht geven van het aantal defensiemedewerkers van de
verschillende brigadestaven van de gemechaniseerde brigades (uitgesplitst op rangen)?
Onderstaande tabel geeft de functies weer van de brigadestaven van de
13e en 43e Gemechaniseerde Brigades.
rang
Brigadegeneraal
Kolonel
Luitenant-kolonel
Majoor
Kapitein
Luitenant
Adjudant
Sergeant-majoor
Sergeant
Korporaal
Soldaat
Schaal 11
Schaal 10
Schaal 9
Schaal 8
Schaal 7
Schaal 5

13 mechbrig

43 mechbrig

1
1
5
18
25
11
19
15
14
28
25
1
1
6
1
2
1

1
1
5
17
27
11
19
15
14
28
25
1
1
6
1
2
1

272 en 273
Gesteld wordt dat met de financiële kaders van het regeerakkoord de
doelstelling van een veelzijdig inzetbare krijgsmacht met het bijbehorende
ambitieniveau zoals uitgewerkt in de Verkenningen niet volledig kan
worden waargemaakt. Welk deel van het ambitieniveau kan dan wel
worden waargemaakt?
Is de zin «Dat betekent bijvoorbeeld dat de krijgsmacht capaciteiten moet
behouden om in zware conflicten te kunnen meedoen» niet strijdig met de
noodzakelijke verlaging van het ambitieniveau?
Zie het antwoord op vraag 28.
274
Deelt u de mening dat het stelsel van integriteitzorg verder moet
professionaliseren, bijvoorbeeld door externe onderzoeken voortaan niet
door voormalige generaals uitgevoerd te laten worden?
Ik deel de mening dat het stelstel van integriteitszorg verder moet
professionaliseren. De professionalisering van integriteitzorg heeft
onlangs onder andere vorm gekregen door de oprichting van de COID.
Ook de uitkomsten van het onderzoek van de commissie integriteitszorg
zullen bij de professionalisering van het stelsel worden betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

68

275
De Engelse regering heeft ervoor gekozen om tijdelijk een aantal
operationele eenheden te deactiveren, om zo op korte termijn de
noodzakelijke bezuinigingen te realiseren. Zodra de overheidsfinanciën dit
toelaten kunnen deze onderdelen weer worden geactiveerd. Heeft u dit
overwogen? Waarom is hier niet voor gekozen, zeker gelet op de
verantwoordelijkheid die het huidige kabinet legt bij een volgend kabinet?
Zie het antwoord op vraag 49.
276
Op 9 mei 2011 worden operationele eenheden die worden opgeheven al
stilgezet. Hoe ziet de nabije toekomst voor betrokken personeelsleden
eruit? Hoe wordt voorkomen dat zij de komende maanden in grote
onzekerheid en zonder werkelijk te kunnen werken door moeten brengen?
Zie het antwoord op vraag 179.
277, 297 en 361 t/m 367
Wat zijn de jaarlijkse operationele kosten van een F-16 momenteel? Wat
zijn deze kosten in 2014? Wat zijn deze kosten in 2018?
Kunt u de schatting van 300 miljoen euro voor het langer doorvliegen met
68 F-16’s nader specificeren?
Welke berekening ligt ten grondslag aan de schatting dat doorvliegen met
68 F-16’s 300 miljoen euro kost? Kunnen de kosten (300 miljoen) worden
onderbouwd en uitgesplitst? Wat is de verdeling van deze kosten per jaar,
voor de jaren 2011, 2012, 2013, 204, 2015 en 2016?
Kunt u in een overzicht weergeven welke kostenposten opgeteld de
ongeveer 300 miljoen euro opmaken die gemoeid zijn met het langer
doorvliegen met de 68 F-16’s? Vanaf welk jaar worden deze extra kosten
gemaakt? Hoeveel extra kosten zijn dit per kostenpost en per tailnummer?
Betreft het geschatte bedrag van 300 miljoen euro de kosten van
onderhoud naast het reguliere onderhoud? Zo nee, welke kosten betreft
het hier dan? Zo ja, kunt u dit bedrag uitsplitsen per toestel per jaar?
Kunt u per tailnummer aangeven wat de kosten zijn voor het langer
doorvliegen met de F-16’s? Kunt u tevens aangeven hoeveel vlieguren er
per tailnummer staan gepland in de periode dat er langer doorgevlogen
wordt?
Hoe wordt het bedrag van 300 miljoen euro ingeboekt op de begroting
(welk bedrag voor welk jaar, tot en met welk jaar)? Op welk begrotingsartikel(en) is dit bedrag ingeboekt?
Kunt u de Kamer een overzicht geven van de procentuele stijging van de
exploitatiekosten, uitgesplitst in verschillende kostenposten, per vlieguur
van de F-16’s over de jaren 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
Kunt u de Kamer een overzicht geven van de verwachte kostenontwikkeling ten aanzien van het onderhoud per vlieguur, per tailnummer van de
F-16’s over de jaren 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
Zoals gemeld in de brief van 28 januari jl. (Handelingen TK 2010–2011,
aanhangsel nr. 1234) is in 2010 voor de 87 F-16’s in totaal € 122,8 miljoen
uitgegeven voor reparaties, vervanging van reservedelen, instandhouding
en personeelskosten voor onderhoud. Hierbij zijn de personeelskosten
van het onderhoud van de in de Verenigde Staten gestationeerde
toestellen niet verwerkt. Voor dit onderhoud is een meerjarig contract met
de Amerikaanse overheid gesloten. De kosten van ongeveer € 300 miljoen
betreffen het drie jaar langer doorvliegen met de 68 F-16’s in verband met
het uitstel van de vervanging van de F-16 tot 2019 in plaats van 2016. Het
gaat bij de € 300 miljoen niet om exploitatiekosten maar om investeringskosten vanaf ongeveer 2015 voor aparte, extra instandhoudingsprojecten,
vliegveiligheid, luchtwaardigheid en zelfbescherming. Deze projecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

69

zullen de daarvoor gebruikelijke procedures doorlopen in overeenstemming met het DMP en komen hoofdzakelijk ten laste van begrotingsartikel 25 (DMO).
Tevens zal langer doorvliegen met de F-16 gepaard gaan met een
stijgende onderhoudswerklast en een toename van onvoorziene
reparaties. De exploitatiekosten zullen als gevolg hiervan toenemen terwijl
de beschikbaarheid voor oefeningen en operationele inzet afneemt. Een
gedetailleerde meerjarige raming hiervan is echter vanwege de grote
onzekerheden niet te maken. Daarom is het ook niet mogelijk een
specificatie te geven per jaar of per afzonderlijk vliegtuig («tailnummer»),
te meer omdat niet per toestel is te voorspellen wat voor defecten zich
zullen voordoen. Over de planning van het gemiddelde aantal vlieguren
per toestel in de komende jaren moeten nog besluiten worden genomen.
Zie hiervoor ook het antwoord op de vragen 370 en 371.
278 en 279
Wat bedoelt u met «in operationeel opzicht zal de F-16 allengs minder
voldoen aan de eisen van de tijd»? Wat zijn die eisen precies? Kunt u deze
tekortkomingen specificeren? Gaat dit ten koste van de veiligheid van
Nederlandse vliegers tijdens internationale missies? Beperkt dit de
inzetbaarheid van Nederlandse F-16’s tijdens internationale missies? Zo
ja, kunt u dit specificeren?
Kunnen F-16’s ingezet worden in landen die in bezit zijn van een operationeel luchtafweersysteem van het type «double digit SAM»? Zo nee, wat
betekent dit voor de internationale inzetbaarheid van de Nederlandse
luchtmacht?
Uitstel van de vervanging van de F-16’s brengt operationele risico’s en
daarmee beperkingen mee. Onder meer vanwege de proliferatie van
moderne luchtverdedigingssystemen en gevechtsvliegtuigen, ook in
Afrika, Azië en Zuid-Amerika, zal het steeds vaker voorkomen dat de inzet
van de F-16’s onder hoge dreigingsomstandigheden niet meer verantwoord is. Op welk moment de F-16 niet meer kan voldoen aan de
operationele eisen is echter niet te voorspellen aangezien dat afhankelijk
is van de vereiste inzet en de dreigingsomgeving. Die zullen van geval tot
geval verschillen.
280
Zijn de Lynx, de Alouette en de AB412 net als de Cougar in staat om
brandblustaken uit te voeren?
Nee, de Lynx, de Alouette en de AB412 zijn niet in staat blustaken uit te
voeren.
281, 350 en 358
Wat zou de totale besparing zijn als drie verschillende helikoptertypes (de
Lynx, de Alouette en de AB412) zouden worden afgestoten? Zou u dit
kunnen uiteenzetten inclusief de dan overbodige logistieke keten en
onderhoudsbenodigdheden?
Wat zijn de operationele overwegingen geweest om de Cougar-helikopters af te stoten? Wat levert dit op en is dit meer dan het gezamenlijk
afstoten van de Lynx, de Alouette en de AB412 (SAR)?
Waarom wordt de Cougar-helikopter afgestoten? Welke bezuiniging levert
dit op?
De volledige afstoting van een wapensysteem, in dit geval de Cougarhelikopter, levert een aanzienlijke besparing op in de bedrijfsvoering.
Hierdoor zal er structureel ongeveer € 50 miljoen worden bespaard op de
materiële en personele exploitatiekosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

70

De afstoting van de Lynx en de AB-412 is gekoppeld aan de invoering van
de NH-90-helikopter. De verwachte opbrengsten van de afstoting van deze
helikoptertypes zullen worden aangewend voor de exploitatie van de
NH-90. Dit levert geen besparing op. De afstoting van de vier Alouette
III-helikopters is momenteel niet voorzien. Momenteel bedragen de
exploitatiekosten voor deze vier helikopters ongeveer € 1 miljoen per jaar.
282 en 310
Zou de Cougar, ook zonder midlife-update, in staat zijn de taken van de
Lynx, de Alouette en de AB412 over te nemen tot deze wordt vervangen
door de NH90?
Zullen de drie Cougar-helikopters en vier bemanningen, die vooralsnog
gehandhaafd blijven voor search and rescue-taken op de Noordzee en het
patiëntenvervoer op de Waddeneilanden, ook ingezet worden voor andere
nationale taken, zoals het blussen van branden? Zullen de nu voorziene
personele bezetting en het aantal helikopters daarvoor wel voldoende
zijn?
Met uitzondering van de boordhelikoptertaken (inclusief search and
rescue) van de Lynx kan de Cougar ook zonder midlife update de overige
transporttaken van de Lynx, de Alouette en de AB-412 overnemen. De
Cougar is uitgerust voor het vervoer van passagiers. De drie Cougars
worden tot en met 2012 in beginsel ingezet als back up voor het patiëntenvervoer. Hiervoor is de capaciteit van de helikopters en bemanningen
toereikend. Momenteel wordt er hoist-apparatuur ingebouwd in de drie
helikopters, waardoor deze een deel van de search and rescue taken
overdag kunnen uitvoeren. Blushelikopters worden door Defensie ingezet
op grond van beschikbaarheid. Tot de invoering van de NH-90 in 2014 zal
de blustaak in beginsel door de Chinook-helikopter worden uitgevoerd.
283
Waarom is er voor gekozen om twee patrouilleschepen af te stoten? Wat
zijn de gevolgen van de afstoting van twee patrouilleschepen voor de
mogelijkheden van Nederland om in de toekomst bij te kunnen dragen
aan anti-piraterij missies?
Zie het antwoord op vraag 240.
284
Tot wanneer wil Defensie beschikken over een onderzeedienst? Wat is de
inzetbaarheid van de vier onderzeeboten in vaardagen per jaar?
Zie het antwoord op vraag 269.
285 en 291
Welke veiligheidsanalyse ligt ten grondslag aan de beslissing vier van de
tien mijnenvegers af te stoten? Welke risico’s brengt dit met zich mee,
bijvoorbeeld ten aanzien van de beveiliging van de Rotterdamse haven?
Waarom is er gekozen voor het afstoten van vier van de tien mijnenjagers? Welke bezuiniging levert dit op?
De mijnenbestrijdingscapaciteit op zee wordt beperkt tot de minimaal
benodigde capaciteit voor de uitvoering van structurele taken op de
Noordzee, zoals in het kader van de kustwacht en de explosievenruiming
op zee. Er resteert een beperkte mijnenbestrijdingscapaciteit voor
internationale operaties en de Standing Naval Forces van de Navo. Het
gevolg van deze maatregel is dat er minder kan worden geoefend in
internationaal verband. Hierdoor zullen de geoefendheid en de effectiviteit
tijdens internationale operaties ook afnemen. De maatregel levert een
besparing op van € 14,3 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

71

286
Is overwogen om de mijnenveegcapaciteit volledig af te stoten en in
internationaal verband een mijnenveegcapaciteit op te zetten? Zo ja,
waarom is het niet gelukt hier met partners afspraken over te maken? Zo
nee, waarom niet? Zijn er internationaal afspraken gemaakt over
afstemming van de mijnenveegcapaciteit? Welk land(en) gaat nu deze
nichecapaciteit invullen binnen Europa?
Op dit moment beschikt Nederland niet over een mijnenveegcapaciteit.
Het project Herintroductie Mijnenveegcapaciteit is in het kader van
financiële prioritering geschrapt. Andere landen hebben geen capaciteit
om structurele mijnenbestrijdingstaken op het Nederlandse deel van
de Noordzee uit te voeren. Indien een grote mijnenbestrijdingsoperatie
noodzakelijk is, zijn de landen op samenwerking aangewezen om de
mijnendreiging aan te pakken. Deelneming aan Standing Naval Forces
met de restcapaciteit is dan ook van belang om effectief in internationaal
verband te kunnen optreden.
Onderzocht wordt of de samenwerking met Duitsland en het Verenigd
Koninkrijk kan worden geïntensiveerd om de schaarsere mijnenbestrijdingscapaciteit zo doeltreffend mogelijk vorm te geven. Dit overleg is
inmiddels begonnen en zal worden voortgezet.
287
Waarom is er voor gekozen om twee van de vier patrouilleschepen af te
stoten, terwijl deze veel taken kunnen uitvoeren die grotere eenheden nu
doen (counterdrugs, embargo-operaties, non-combattant-evacuations,
piraterijbestrijding, etcetera) en tegen lagere exploitatiekosten? Welke
bezuiniging levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 240.
288 en 293
Waarom wordt de Hr. Ms. Zuiderkruis door een Joint Support Ship (JSS)
vervangen en niet door een tanker zoals de Hr. Ms. Amsterdam? Deelt u
de mening dat dit een goedkoop alternatief zou zijn, dat bovendien
aantrekkelijk is omdat er in NAVO verband geen overschot is aan tankers?
Waarom is er voor gekozen een van de twee bevoorradingsschepen af te
stoten? Welke bezuiniging levert dit op? Wie zal het bevoorradingsschip
kopen? Wat levert de verkoop op? Welke bijkomende kosten heeft de
verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken voor verkoop, training en
opleiding aan kopers, etc.)?
Zoals beschreven in de Marinestudie 2005 (Kamerstuk 30 300 X, nr. 9 van
14 oktober 2005) wordt voor de zeestrijdkrachten de ondersteuning van
landoperaties steeds belangrijker. Het betreft bijvoorbeeld transportcapaciteiten, helikopteroperaties nabij de kust en logistieke ondersteuning. Het
JSS voorziet daarin. Daarnaast kan het JSS de taken van een bevoorradingsschip uitvoeren. Dit heeft ertoe geleid dat Defensie heeft besloten tot
de verwerving van het JSS. Met de afstoting van een bevoorradingsschip
is jaarlijks een besparing van € 16 miljoen gemoeid. De opbrengsten van
de verkoop van overtollig defensiematerieel zijn altijd het resultaat van
commerciële vertrouwelijke onderhandelingen. Zie ook de antwoorden op
de vragen 33 en 242.
289 en 290
Met hoe veel personen zal het reservistenbestand naar verwachting
toenemen in de jaren 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

72

Is rekening gehouden met een toename van het aantal reservisten als
gevolg van de bezuinigingen? Zo ja, hoe is het beleid hier op aangepast?
Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 214.
291
Waarom is er gekozen voor het afstoten van vier van de tien mijnenjagers? Welke bezuiniging levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 285.
292
Wie zal de vier mijnenjagers kopen? Wat levert de verkoop op? Welke
bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken
voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Zie het antwoord op vraag 242.
293
Waarom is er voor gekozen een van de twee bevoorradingsschepen af te
stoten? Welke bezuiniging levert dit op? Wie zal het bevoorradingsschip
kopen? Wat levert de verkoop op? Welke bijkomende kosten heeft de
verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken voor verkoop, training en
opleiding aan kopers, etc.)?
Zie het antwoord op vraag 288.
294 en 312
Waarom is er voor gekozen de luchtverdedigingsmiddelen en de
mortieren 120 mm van het Korps Mariniers te bundelen met die van
andere eenheden? Welke bezuiniging levert dit op?
Waarom wordt een kleiner aantal pantserhouwitsers met 120mm
mortieren in een afdeling veldartillerie ondergebracht? Welke totale
bezuiniging (inclusief personeel, onderhoudsbedrijven, etc.) levert dit op?
Vuursteun en luchtverdediging zijn operationele capaciteiten die niet in
elke operatie in volle omvang nodig zijn. De inzet bij de landmacht en
mariniers zijn technisch grotendeels identiek. De verkleining van het
aantal middelen beperkt het voortzettingsvermogen, maar leidt in
combinatie met centralisering tegelijkertijd tot een efficiëntere bedrijfsvoering en daarmee tot kostenbesparing. Bij operationele inzet worden
deze middelen vanuit de afdeling veldartillerie en/of het Commando
grondgebonden luchtverdediging toegewezen. De verkleining van het
aantal pantserhouwitsers en de centralisering van vuursteunmiddelen
leveren een besparing op van € 18,9 miljoen per jaar. De vermindering en
bundeling van de Stinger-luchtverdedigingsmiddelen van het Korps
mariniers en de Luchtmobiele brigade in het Commando grondgebonden
luchtverdediging leveren een besparing op van € 5,9 miljoen per jaar.
295
Wie zal de twee patrouilleschepen kopen? Wat levert de verkoop op?
Welke bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het
gereedmaken voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Zie het antwoord op vraag 242.
296
Erkent u dat een uitbreiding van het bestand aan reservisten, wat mogelijk
is ten gevolge van de uitstroom door de bezuinigingen, waardevol kan zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

73

voor de Defensieorganisatie? Zo ja, hoe wordt het reservistenbeleid
aangepast? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 214.
297
Kunt u de schatting van 300 miljoen euro voor het langer doorvliegen met
68 F-16’s nader specificeren?
Zie het antwoord op vraag 277.
298
Is het niet goedkoper om de af te stoten F-16’s te gebruiken als reservedelenvoorraad? Hoeveel kosten zijn ermee gemoeid om deze toestellen op te
knappen voor de verkoop? Kunt u hier een overzicht van geven?
De mogelijkheden om de af te stoten F-16’s of een deel daarvan te
gebruiken als reservedelenvoorraad worden onderzocht. Een kostenbatenanalyse, waarin de reeds geraamde verkoopopbrengsten worden
meegenomen, maakt hiervan deel uit. De afleveringskosten van toestellen
die worden verkocht zijn afhankelijk van de wensen van de koper. Deze
worden betrokken bij de verkooponderhandelingen.
299 en 357
Waarom is niet overgegaan tot het afstoten van twee F-16 squadrons,
zodat alle F-16’s op één vliegbasis geconcentreerd zouden kunnen
worden, met alle besparingen van dien? Welke operationele beperkingen
zou zo’n reductie opleveren voor de luchtstrijdkrachten?
Waarom wordt het aantal jachtvliegtuigen verminderd? Welke besparing
levert dit op?
Het aantal jachtvliegtuigen wordt verminderd tot 68. Dit levert structureel
€ 41,4 miljoen per jaar op. Door deze vermindering neemt het voortzettingsvermogen van de F-16 eenheden af. Op dit moment zijn er F-16’s
gestationeerd op twee vliegbases, Leeuwarden en Volkel. De concentratie
van alle in Nederland gestationeerde F-16’s op één vliegbasis is niet
mogelijk binnen de huidige geluidszones van deze vliegbases. Een
verdere vermindering van het aantal F-16’s, zoals in vraag 299 ook wordt
geopperd, is echter onwenselijk omdat het voortzettingsvermogen
daardoor onverantwoord zou afnemen. Nederland zou minder goed in
staat zijn met F-16’s een bijdrage aan internationale operaties te leveren.
Overigens biedt het openhouden van twee vliegbases belangrijke
voordelen. Het biedt een uitwijkmogelijkheid in geval van nood en het
vermindert de operationele kwetsbaarheid. Ook is het voortzettingsvermogen gebaat bij het feit dat het Commando luchtstrijdkrachten met twee
vliegbases voor F-16’s beschikt over meer ondersteunende en logistieke
capaciteiten. Bij dit alles moet rekening worden gehouden met toekomstige stationering van de onbemande MALE UAV-toestellen in Nederland.
300
In de slotbeschouwing van de beleidsbrief wordt ingegaan op de sterke
internationale positie van Nederland, o.a. met een sterk ontwikkelde
economie, de grootste haven van Europa en een relatief omvangrijke
koopvaardijvloot. Is, gelet hierop, de bestrijding van piraterij voor dit
kabinet een belangrijk speerpunt? Wat voor impact hebben de bezuinigingen bij het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) op het vermogen van
de Nederlandse krijgsmacht om piraterij te bestrijden?
Het regeerakkoord maakt duidelijk dat het kabinet groot belang hecht aan
de deelneming aan missies die de koopvaardij beschermen tegen piraterij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

74

Met in totaal zes fregatten, twee patrouilleschepen, vier onderzeeboten en
twee amfibische transportschepen (LPD’s) zal het Commando zeestrijdkrachten zo nodig langdurig een bijdrage kunnen blijven leveren aan de
bescherming van de koopvaardij en de bestrijding van piraterij.
Als gevolg van de maatregelen in de beleidsbrief zijn de mogelijkheden
wel afgenomen. Zo worden twee van de vier patrouilleschepen
afgestoten. Deze schepen zijn primair bedoeld en toegerust voor
handhavingstaken en search and rescue op de Noordzee en in de West.
De resterende twee patrouilleschepen worden ingezet in de Caribische
regio en voor kustwachttaken in Nederland. De halvering betekent onder
meer dat er minder capaciteit in de vorm van patrouilleschepen resteert
voor internationale operaties, zoals die ter bescherming van de
koopvaardij tegen piraterij, de bewaking van de Europese buitengrenzen
en de bestrijding van de illegale immigratie. Zie ook het antwoord op
vraag 237.
301
Is overwogen om de twee patrouilleschepen tijdelijk uit de vaart te nemen
en ze weer in te zetten zodra de overheidsfinanciën dit toelaten? Zo nee,
waarom niet? Wat zijn de kosten voor het tijdelijk uit de vaart nemen van
twee patrouilleschepen voor enkele jaren?
Dit is niet overwogen. Ook geconserveerde schepen hebben aanzienlijke
instandhoudingskosten, onder meer door onderhoud en het bijhouden
van de juiste modificatieversie. Verder zal de functionele veroudering van
het schip doorgaan.
302
Is overwogen om de Cougar-helikopters onder te brengen in een
Europese pool van transporthelikopters, waarin een deel van de Nederlandse Cougar-helikopters kan worden ondergebracht? Zo nee, waarom
niet? Welke besparingen zijn mogelijk?
Nee, dit is niet overwogen. De oprichting van een Europese pool van
transporthelikopters is niet voorzien. Dit was dan ook geen alternatief
voor de bezuinigingen bij Defensie.
303
Hoe verhoudt de afstoten van alle Cougar-helikopters zich tot het
Europese tekort aan middelzware transporthelikopters?
Op grond van de internationale normen behoort de Cougar-helikopter tot
de categorie lichte transporthelikopters. Nederland beschikt met de
Chinook-helikopter ook over een middelzware transporthelikopter. Met de
komende levering van de zes in 2007 bestelde Chinooks komt het aantal
helikopters van dit type op zeventien. Hierdoor neemt het tekort aan deze
toestellen in Europa iets af.
304 en 305
In hoeverre wordt Defensie met het afstoten van de Cougar-helikopters
afhankelijk van civiele inhuur van helikoptercapaciteit? Welke risico’s en
operationele beperkingen brengt dit met zich voor het defensiepersoneel
in uitzendgebieden? Acht u zulke risico’s en beperkingen verantwoord?
Kunt u een inschatting van de kosten maken van de civiele inhuur van
transporthelikoptercapaciteit die nodig zal zijn als gevolg van het afstoten
van de Cougar-helikopters? Zal Nederland bijvoorbeeld voor een
medische evacuatie civiel gaan inhuren in Kunduz?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

75

De noodzaak van civiele inhuur is afhankelijk van de operationele en
logistieke behoefte in een bepaalde situatie of operatie. Voor personeel in
uitzendgebieden doen zich geen risico’s of operationele beperkingen voor.
De helikopterbehoefte in uitzendgebieden wordt vastgelegd in de
zogenoemde Combined Joint Statement of Requirements/Theatre
Statement of Requirements waarin landen wordt verzocht de gevraagde
capaciteiten, naar (nationale) mogelijkheden en beschikbaarheid, te
leveren. Met het afstoten van de Cougars zal Nederland beperktere
bijdragen kunnen leveren aan de gevraagde helikoptercapaciteit in
uitzendgebieden.
Voor de geïntegreerde politietrainingsmissie is geen inzet van Nederlandse militaire transporthelikopters voorzien. Voor medische evacuaties
wordt gebruik gemaakt van reeds beschikbare helikopters van bondgenoten. Met de Chinook en NH-90 helikopters blijft militaire transporthelikoptercapaciteit voor toekomstige missies beschikbaar.
306
Bent u bereid de mogelijkheden te onderzoeken om in plaats van de
transportversie van de NH-90 over te gaan tot aanschaf van EC725 Caracal
helikopters, de nieuwste Cougar-variant, die zowel voor de maritieme taak
als de transporttaak geschikt zijn? Welke voordelen zou dit kunnen
opleveren, gezien ook de opgelopen kosten en vertragingen bij de
aanschaf van de transportversie van de NH-90?
Nee, zoals eerder uiteengezet (Kamerstuk 27 830, nr. 87 van 4 november
2010) zou het gebruik van meer varianten van de NH-90 een aanzienlijke
verhoging van de jaarlijkse exploitatiekosten tot gevolg hebben. Dit geldt
ook bij de verwerving van een extra type van de Cougar-helikopter, zoals
de EC725 Caracal, in plaats van de transportversie van de NH-90. Defensie
heeft juist besloten tot de afstoting van de Cougar omdat dit een
aanzienlijke besparing in de bedrijfsvoering oplevert. Bovendien leidt
de aanschaf van de EC725 Caracal tot extra investeringskosten. Overigens
worden door de verwerving van andere helikoptertypes de vertragingen
bij het helikopterproject NH-90 niet ongedaan gemaakt en zou dit leiden
tot een aanpassing van het contract met de leverancier. Hiermee gaan ook
extra kosten gepaard. Zie verder het antwoord op vraag 318.
307
Is er sprake van (mogelijke) vertragingen bij de midlife-update van de
Chinooks en de ontwikkeling van de Chinook F-versies? Kunnen deze
vertragingen ertoe leiden dat er nauwelijks helikoptercapaciteit
beschikbaar is totdat de NH-90 en de nieuwe Chinooks volledig operationeel zijn? Zo ja, acht u dit verantwoord?
Over de planning van het project Chinook Midlife Update zal de Kamer
later dit jaar met de brief over de behoeftestellingsfase (DMP A-brief)
worden geïnformeerd. Over de planning van het project Chinook
uitbreiding en versterking bent u geïnformeerd met de brief van
15 september 2010 (Kamerstuk 32 123 X, nr. 158). Momenteel is er een
vertraging voorzien bij de levering van de Chinook CH-47F. Zodra meer
duidelijkheid bestaat over deze vertraging zal de Kamer hierover worden
geïnformeerd.
308
Is het waar dat het Verenigd Koninkrijk, tegenovergesteld aan Nederland,
(zware) Chinook-helikopters heeft afbesteld en in plaats daarvan investeert in (lichte) Puma helikopters? Waarom houdt u vast aan veel zware, in
gebruik dure Chinooks en worden alle Cougar-helikopters afgestoten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

76

Naast de modernisering van de Puma-helikopters zal het Verenigd
Koninkrijk juist extra Chinook-helikopters verwerven. Defensie behoudt de
Chinook-helikopter omdat de transportcapaciteit van dit toestel ruim twee
maal groter is dan die van de Cougar. Daarnaast kan Defensie door het
gebruik van de Chinook-helikopter de inzet van helikoptertransportcapaciteit tijdens expeditionaire operaties garanderen, bijvoorbeeld op grotere
hoogte waar de lucht ijler is en bij warme weersomstandigheden.
309
In hoeverre is het efficiënt om lichte transporttaken, die nu door de
Cougar-helikopters verricht worden, te laten verrichten door de Chinook
en de NH-90? Hoe verhouden zich de exploitatiekosten van deze
helikopters tot die van de Cougar?
De exploitatiekosten van de NH-90 zijn vergelijkbaar met die van de
Cougar-helikopter. De exploitatiekosten van de Chinook zijn hoger. De
uitvoering van lichte transporttaken van de Cougar door een Chinook leidt
tot een minder doelmatig gebruik van de grotere transportcapaciteit van
de Chinook. Daar staat tegenover dat de helikoptervloot doelmatiger kan
worden onderhouden naarmate deze uit minder verschillende typen
helikopters bestaat.
310
Zullen de drie Cougar-helikopters en vier bemanningen, die vooralsnog
gehandhaafd blijven voor search and rescue-taken op de Noordzee en het
patiëntenvervoer op de Waddeneilanden, ook ingezet worden voor andere
nationale taken, zoals het blussen van branden? Zullen de nu voorziene
personele bezetting en het aantal helikopters daarvoor wel voldoende
zijn?
Zie het antwoord op vraag 282.
311
Waarom worden beide tankbataljons opgeheven? Welke totale bezuiniging (inclusief ten aanzien van personeel, onderhoudsbedrijven etc.)
levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 243.
312
Waarom wordt een kleiner aantal pantserhouwitsers met 120mm
mortieren in een afdeling veldartillerie ondergebracht? Welke totale
bezuiniging (inclusief personeel, onderhoudsbedrijven, etc.) levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 294.
313
Waarom wordt de staf van het Duits-Nederlandse legerkorpshoofdkwartier en het Operationeel Ondersteuningscommando Land verkleind?
Welke bezuinigingen levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 266.
314 en 315
Wie zal de Nederlandse tanks kopen? Wat levert de verkoop op? Welke
bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken
voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Wie zal de pantserhouwitsers kopen? Wat levert de verkoop op? Welke
bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken
voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

77

Zie het antwoord op vraag 242.
316, 320 en 321
Aan welke herprioritering in overleg met het gezag wordt gedacht door
het capaciteitsverlies bij de Koninklijke Marechaussee (KMar)?
Klopt het dat de KMar door de taakstellingen overgaat tot een reductie
van de personele vulling? Zo ja, om welke reductie gaat het? Acht u dit
verenigbaar met de intensiveringen in het Regeerakkoord op het gebied
van de nationale veiligheid?
Bestaat er, gezien de taakstellingen bij de KMar, een risico dat de KMar
niet kan voldoen aan de intensiveringen en ambities uit het Regeerakkoord?
Als gevolg van de taakstelling neemt bij de Koninklijke marechaussee de
personele vulling in eerste instantie af tot 95 procent, te beginnen in 2011.
Op korte termijn wordt bezien of een verdere verlaging nodig is, maar
hierop kan thans nog niet worden vooruitgelopen. Structureel worden de
bezuinigingsopbrengsten in doelmatigheid gevonden. Met het oog op de
bezuinigingen zullen in overleg met het bevoegd gezag prioriteiten
worden gesteld voor de operationele inzet. Hierbij krijgen (wettelijk)
verplichte taken voorrang. De desbetreffende elementen in het regeerakkoord worden eveneens bij de besluitvorming betrokken.
317
Hoe worden de reducties in de bestuur- en bedrijfsvoering van de KMar
gevonden?
Bij de reducties in het bestuur en de bedrijfsvoering wordt voor het
overgrote deel aangesloten bij de maatregelen die defensiebreed worden
genomen. Het restant moet worden gevonden in doelmatigheidsmaatregelen bij de staven en in de bedrijfsvoering van de Koninklijke
marechaussee.
318
Klopt het dat het geschikt maken van de NH-90 voor transporttaken (de
zogenoemde TNFFH variant) de ontwikkeling van een nieuw type NH-90
inhoudt, speciaal voor Nederland ontwikkeld? Hoe verhoudt zich dat tot
het uitgangspunt om materieel zoveel mogelijk «van de plank» te kopen?
Nee. De maritieme helikopter (NFH) en de transporthelikopter (TNFH) zijn
van hetzelfde type, alleen de apparatuur die wordt ingebouwd verschilt.
Zoals toegezegd in het algemeen overleg over materieel van 27 april jl.
wordt de Kamer binnenkort geïnformeerd over de herijking van het
helikopterproject NH-90. Dan zal ik nader ingaan op dit onderwerp
319 en 387
Welke consequenties heeft het snijden in de Object Grondverdedigings(OGRV)-pelotons voor de inzet van jachtvliegtuigen en helikopters? Wordt
het voortzettingsvermogen aangetast? Worden de taken van de
OGRV-pelotons in voorkomend geval door eenheden van het CLAS
overgenomen?
Waarom worden er twee Object Grondverdedigings (OGRV)-pelotons
opgeheven? Welke besparing levert dit op?
Twee pelotons met als hoofdtaak grondverdediging tijdens expeditionaire
operaties worden opgeheven. Dit besluit is om financiële redenen
genomen. OGRV blijft nodig bij de inzet van jachtvliegtuigen en
helikopters. De reductie heeft gevolgen voor het voortzettingsvermogen
van OGRV. Hiertegenover staat dat de gelijktijdige reductie van jachtvliegtuigen en helikopters leidt tot een lagere behoefte aan OGRV. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

78

OGRV-taak kan in voorkomend geval worden uitgevoerd door de drie
resterende pelotons of door eenheden van het Commando zeestrijdkrachten en het Commando landstrijdkrachten, zoals ook in Afghanistan is
gebeurd. De capaciteit aan hondengeleiders van beide op te heffen
pelotons wordt herbelegd. Deze maatregel levert een besparing op van
€ 3,5 miljoen per jaar.
320 en 321
Klopt het dat de KMar door de taakstellingen overgaat tot een reductie
van de personele vulling? Zo ja, om welke reductie gaat het? Acht u dit
verenigbaar met de intensiveringen in het Regeerakkoord op het gebied
van de nationale veiligheid?
Bestaat er, gezien de taakstellingen bij de KMar, een risico dat de KMar
niet kan voldoen aan de intensiveringen en ambities uit het Regeerakkoord?
Zie het antwoord op vraag 316.
322
Was het vaartuig van de KMar waar van af wordt gezien ook bestemd
voor inzet in het kader van Frontex? Zo ja, hoe valt deze bezuiniging te
rijmen met de doelstellingen in het Regeerakkoord om de illegale
immigratie te beperken?
Het beoogde operatiegebied voor het vaartuig was primair de Zeeuwse
wateren en het aangrenzend Noordzeegebied. Het kabinet hecht er groot
belang aan dat Nederland bijdragen blijft leveren aan Frontex-operaties.
Nederland zal dan ook blijven voldoen aan de gemaakte afspraken over de
inzet van oppervlakteschepen daarvoor.
323
Het opheffen van beide tankbataljons is een gevoelig verlies voor de
slagkracht van de krijgsmacht, zo schrijft u. Wat zijn de redenen waarom
dan toch gekozen is voor het opheffen van beide bataljons? Zijn er
alternatieven onderzocht, zoals bijvoorbeeld het operationeel houden van
een aantal tanks en deze onder te brengen bij bestaande pantserinfanteriebataljons en gelijktijdig besparen door samenwerking met Duitsland,
dat hetzelfde wapensysteem heeft? Zo ja, hoeveel zou dat kosten? Zo nee,
waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 243.
324
Is juist de tank niet een wapensysteem bij uitstek dat geschikt is voor de
voorgenomen intensievere internationale samenwerking op het gebied
van burden sharing.
Elke operationele bijdrage van Nederland aan een internationale missie is
een vorm van burden sharing en van risk sharing.
325 en 326
Kunt u uiteenzetten wat de kosten van het wapensysteem tank per stuk
zijn indien enige tientallen operationeel zouden blijven terwijl alle staf- en
management functies bij DMO, CDC en Opleidings- en trainingcommando
(OTCo) zijn opgeheven en de werkzaamheden ge «outsourced» zijn in een
ander land.
Hoeveel functies kunnen bij DMO worden bezuinigd door het opheffen
van het tankbestand, gelet op feit dat er nog een aantal afgeleide types
van de tank in de organisatie zijn, zoals de Leopard genietank, de Leopard
bergingstank en de Leopard bruglegtank?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

79

Zie het antwoord op vraag 258.
327
Is overwogen om voor alle materieelsoorten met kleine verzorgingsaantallen Europees te gaan samenwerken en dit onder te brengen bij landen
met veel grotere verzorgingsaantallen? Zo ja, welke mogelijkheden zijn er
en wat zou de opbrengst hiervan zijn? Zo nee, waarom niet?
De mogelijkheden voor internationale samenwerking zijn integraal
betrokken bij de voorbereiding van de beleidsbrief. Met verschillende
landen is besproken in hoeverre verdergaande samenwerking bij
overeenkomstig materieel tot de mogelijkheden zou kunnen behoren. In
de beleidsbrief zijn de concrete afspraken met vooral Duitsland en in
Benelux-verband genoemd om deze samenwerkingsagenda verder te
gaan uitwerken. In dit stadium kunnen daaraan nog geen concrete
opbrengsten worden verbonden. Ook is in de brief gewezen op de
intensievere samenwerking met het NATO Maintenance & Supply Agency
(NAMSA). NAMSA bundelt namelijk de vraag van diverse landen
waardoor schaalvergroting en scherpere prijsstelling ontstaan. Hiermee
kunnen naar verwachting aanzienlijke kostenreducties worden geboekt.
Internationaal overleg kost echter tijd en besparingen kunnen pas worden
ingeboekt indien er concrete afspraken zijn.
328
De Apache-helikopter zou een deel van de taken van de tank kunnen
vervangen tijdens een missie. Kunt u uiteenzetten hoeveel de inzet van
een Apache kost, inclusief het gebruik van munitie, en hoeveel de inzet
van een tank kost?
Zie het antwoord op vraag 260.
329
Leidt het opheffen van tanks tot hogere eigen verliezen aan mensen, meer
omgevingsschade (collataral damage), verlies aan expertise en substantieel hogere exploitatiekosten in geval van een missie, zoals enkele
militaire experts aangeven?
Er is geen direct verband tussen de opheffing van tankbataljons en meer
verliezen, schade of kosten. Wapensystemen als MRAT, CV-90 of de
Apache die in theorie een deel van de taken van tanks kunnen overnemen,
zijn ook nauwkeurig, zodat nevenschade kan worden beperkt. De afstoting
van de gevechtstanks betekent verlies aan kennis en deskundigheid op het
gebied van tankoptreden. De exploitatiekosten van een missie zijn sterk
situationeel gebonden en daardoor moeilijk te vergelijken.
330
Een van de hoofdtaken van de tanks is het bestrijden van andere tanks en
zwaar gepantserde doelen. Voor deze taak zijn ook de Anti Tank Wapensystemen geschikt. Hoe worden deze taken uitgevoerd nu niet alleen
beide tankbataljons worden opgeheven, maar ook de Medium Range Anti
Tankwapensystemen worden gehalveerd?
Zie het antwoord op vraag 243.
331
Voorgesteld wordt om de pantsergeniecapaciteit te verminderen. Wat is
de impact daarvan op de diplomacy component van de internationaal zo
geroemde 3-D aanpak door Nederland? Wordt bij missies niet juist door
deze specialisten de brug geslagen richting de lokale bevolking?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

80

Zie het antwoord op vraag 53.
332, 342 en 343
Dienstauto’s worden in centraal beheer genomen. Is hierbij ook gekeken
naar mogelijke uitbesteding? Zijn er offertes aangevraagd bij het
bedrijfsleven voor het leasen van dienstauto’s? Waarom is uiteindelijk
besloten de dienstauto’s niet uit te besteden?
Levert de verkoop van alle 6 000 civiele dienstauto’s en het uitbesteden
van vervoer niet veel meer geldbesparing op dan het centraal in beheer
nemen en onderbrengen in pools? Kunt u een kostenvergelijking maken
van beide opties?
Van welk type voertuig zal Defensie over het algemeen bij het civiele
dienstvervoer gebruik maken?
In mijn brief van 8 december 2010 (Handelingen TK 2010–2011,
Aanhangsel nr. 726) heb ik uiteengezet op welke manier het beheer van
civiele dienstvoertuigen bij Defensie wordt uitgevoerd. Het onderbrengen
van civiele dienstauto’s in (decentrale) pools is een aanpassing van de
huidige bedrijfsvoering. Met deze nieuwe werkwijze, die op relatief korte
termijn kan worden ingevoerd, zal de bezettingsgraad van civiele
dienstauto’s toenemen waardoor inhuur kan afnemen en er uiteindelijk
minder civiele dienstauto’s nodig zullen zijn. Het streven is dan ook het
totale bestand van civiele dienstauto’s stapsgewijs tot ongeveer 5 000
stuks kan afnemen.
Het contract voor het beheer van het wagenpark is tot stand gekomen na
een aanbestedingsprocedure. In extern onderzoek is aangetoond dat full
operational lease niet leidt tot kostenbesparing omdat deze vorm van
wagenparkbeheer niet leidt tot een lagere kilometerprijs. In mijn brief van
4 november 2010 (Kamerstuk 32 500 X, nr. 13) heb ik uiteengezet van
welke type civiele dienstvoertuigen Defensie gebruik maakt.
333, 335, 347 en 348
Waarom is er gekozen voor verkleining van de genie-constructiecapaciteit? Welke bezuiniging levert dit op?
Waarom wordt de genieconstructiecapaciteit verminderd? Welke
bezuiniging levert dit op?
Hoe wordt de capaciteit voor mobiliteit en contramobiliteit opgevangen,
in het licht van vermindering van constructiegeniecapaciteit?
In welke mate staan de kosten voor het een beroep doen op externe
partijen in verhouding tot de opbrengsten van het opheffen van de
constructiegeniecapaciteit?
De genie is berekend op een scala aan taken op het gebied van advies,
mobiliteit, contramobiliteit en bescherming. Mobiliteits- en contramobiliteitstaken zijn vooral belegd bij de pantsergenie-eenheden en in mindere
mate bij de constructiegenie. De verkleining van de constructiegeniecapaciteit heeft dus weinig gevolgen voor de mobiliteits- en contramobiliteitscapaciteit.
In een missiegebied kunnen constructie-eenheden uiteenlopende taken
verrichten, waaronder het opbouwen, onderhouden en het ontmantelen
van kampen en patrouillebases. Deze taken, die vragen om gespecialiseerd personeel, kunnen in een aantal gevallen ook door constructieeenheden van partnerlanden of door civiele partijen worden uitgevoerd.
Hierdoor kan de geniecapaciteit worden verkleind, wat een structurele
besparing oplevert van € 4,9 miljoen. De kosten van inhuur van externe
capaciteit kunnen hoger zijn dan die van de inzet van eigen capaciteit. Dit
nadeel doet zich echter incidenteel voor en weegt op tegen de kosten van
het permanent in stand houden van een grote eigen capaciteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

81

334
Waarom is er gekozen voor halvering van de luchtverdedigingcapaciteit
van de landstrijdkrachten? Welke bezuiniging levert dit op?
Luchtverdediging is een operationele capaciteit die niet in elke operatie (in
volle omvang) nodig is. Vanuit het oogpunt van kostenreductie is daarom
gekozen voor de aanpassing van de luchtverdedigingscapaciteiten van de
landstrijdkrachten. De maatregel levert per jaar een besparing op van
€ 10,2 miljoen.
335
Waarom wordt de genieconstructiecapaciteit verminderd? Welke
bezuiniging levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 333.
336
Waarom wordt de pantsergeniecapaciteit van de landstrijdkrachten
gehalveerd? Welke bezuiniging levert dit op?
Pantsergenie-eenheden spelen een belangrijke rol in de ondersteuning
van de manoeuvre-eenheden. Deze ondersteuning bestaat uit een
adviesdeel en uit een operationeel deel. Door de afname van het aantal
manoeuvre-eenheden (het afschaffen van twee tankbataljons) kan het
aantal advieselementen worden verminderd. Daarom wordt per pantsergeniebataljon één compagniesstaf opgeheven. De pelotons van de
opgeheven compagniesstaven worden herverdeeld over de andere
compagnieën waardoor het bestaande tekort aan geniepelotons wordt
gerepareerd. De operationele pantsergeniecapaciteit wordt daarom
uiteindelijk niet verkleind. De opbrengst is € 2,6 miljoen per jaar.
337
Waarom wordt de 101 Artillerieondersteuningsbatterij opgeheven? Welke
bezuiniging levert dit op?
De taak van 101 Artillerieondersteuningsbatterij is vijandelijke mortier- en
artillerieaanvallen te detecteren en hiervoor te waarschuwen. Hierdoor
kan personeel bescherming zoeken en kan de afvuurlocatie worden
aangevallen. Door deze taak te herbeleggen bij het Commando grondgebonden luchtverdediging kan 101 Artillerieondersteuningsbatterij worden
opgeheven. Dit levert een besparing op van € 4,5 miljoen per jaar.
338
Waarom wordt de onderhoudscapaciteit met twee onderhoudscompagnieën gereduceerd? Welke bezuiniging levert dit op?
Het uitgangspunt bij de herinrichting van de onderhoudseenheden is
alleen het operationele onderhoud bij de eenheden te houden en al het
niet-operationele onderhoud meer centraal te beleggen. Hierdoor kan
kosteneffectiever worden gewerkt. Het niet-operationele onderhoud wordt
ontvlochten uit de onderhoudseenheden en belegd bij het Defensiebedrijf
Grondgebonden Systemen (DBGS). Ook wordt de één-op-één relatie
tussen onderhoudspelotons en te ondersteunen bataljons losgelaten en
worden de onderhoudspelotons meer generiek ingericht zodat zij meerde
bataljons kunnen ondersteunen. Hiermee kan het aantal onderhoudscompagnieën en pelotons worden gereduceerd. Dit levert een besparing op
van 600 vte’n.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

82

339 en 340
Wie zal de Stinger-luchtverdediginssystemen kopen? Wat levert de
verkoop op? Welke bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld
t.a.v. het gereedmaken voor verkoop, training en opleiding aan kopers,
etc.)?
Wie zal de 80 Medium Range Anti Tank wapensystemen kopen? Wat levert
de verkoop op? Welke bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld
t.a.v. het gereedmaken voor verkoop, training en opleiding aan kopers,
etc.)?
Zie het antwoord op vraag 242.
341, 344 en 345
Welke civiele (goedkopere) dienstauto’s zullen in de toekomst worden
aangeschaft voor het VIP-vervoer (type en indicatie van de aanschafprijs)?
Hoeveel van de 37 luxe personenauto’s zullen daadwerkelijk worden
verkocht en hoeveel voertuigen zullen er in de VIP-pool worden ondergebracht?
Kunt u een overzicht geven van alle topfunctionarissen die gebruik zullen
maken van het VIP-vervoer?
In de beleidsbrief heb ik uiteengezet dat het VIP-vervoer zal worden
versoberd, onder meer door goedkopere dienstauto’s aan te schaffen. In
de nadere uitwerking van door de bezuinigingsoperatie is onder andere
een studie naar het VIP-vervoer voorzien. Ik wil niet op de uitkomst
hiervan vooruitlopen.
342
Levert de verkoop van alle 6 000 civiele dienstauto’s en het uitbesteden
van vervoer niet veel meer geldbesparing op dan het centraal in beheer
nemen en onderbrengen in pools? Kunt u een kostenvergelijking maken
van beide opties?
Zie het antwoord op vraag 332.
343
Van welk type voertuig zal Defensie over het algemeen bij het civiele
dienstvervoer gebruik maken?
Zie het antwoord op vraag 332.
344
Hoeveel van de 37 luxe personenauto’s zullen daadwerkelijk worden
verkocht en hoeveel voertuigen zullen er in de VIP-pool worden
ondergebracht?
Zie het antwoord op vraag 341.
345
Kunt u een overzicht geven van alle topfunctionarissen die gebruik zullen
maken van het VIP-vervoer?
Zie het antwoord op vraag 341.
346
Kunt u al meer inzicht geven in de tijdslijnen, aantallen en eventuele
opsplitsing van het project Defensiebrede Vervanging Operationele
Wielvoertuigen? Bent u bereid de prioriteit, met het oog op de inzet voor
toekomstige missies, met name te leggen bij de aanschaf van het 12,5 kN
voertuig?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

83

Het project is eind 2008 begonnen en loopt tot 2020. Het project zal op
enig moment in deelprojecten worden gesplitst. De realisatievolgorde is
nog niet definitief bepaald, maar zal, afgestemd op de operationele
behoefte en de mogelijkheden van de markt, zo doelmatig mogelijk
worden gekozen. De maatregelen van de beleidsbrief (opheffen/
reorganiseren eenheden, pooling, sourcing) zullen worden verwerkt in de
behoefte. Momenteel wordt onderzocht of het mogelijk is het civiele
voertuig (de 7,5 kN) al in de studiefase als deelproject te behandelen en
versneld te verwerven. Dit voertuigtype vervangt een aanzienlijk aantal
militaire voertuigen die worden gebruikt voor opleidingsondersteuning en
lichte operationele taken waarvoor geen hoge militaire eisen hoeven te
worden gesteld. Deze vervanging maakt een wezenlijke verlaging van de
exploitatiekosten mogelijk. Tevens zal hier het pooling concept worden
toegepast. U zult hierover na de zomer worden geïnformeerd.
De overige delen van het project worden in de komende maanden nader
uitgewerkt. De voorziene leveringsvolgorde voor de overige delen van dit
project is eerst het voertuig 12 kN (vanaf 2014) en vervolgens de
voertuigen 50/100 kN en ladingdragers. De Kamer zal hierover te zijner tijd
nader worden geïnformeerd.
347 en 348
Hoe wordt de capaciteit voor mobiliteit en contramobiliteit opgevangen,
in het licht van vermindering van constructiegeniecapaciteit?
In welke mate staan de kosten voor het een beroep doen op externe
partijen in verhouding tot de opbrengsten van het opheffen van de
constructiegeniecapaciteit?
Zie het antwoord op vraag 333.
349 en 412
Hoe wordt de veiligheid van defensiepersoneel op compounds gewaarborgd, gelet op het voorstel om de 101 Artillerieondersteuningsbatterij op
te heffen en de eenheid waar deze taken worden belegd, de grondgebonden luchtverdediging van de landstrijdkrachten, te halveren. Is de
wapenlocatieradar van 101 Artillerieondersteuningsbatterij niet de enige
capaciteit om personeel te waarschuwen tegen beschietingen met
geïmproviseerde raketten en mortieren? Kunt u een nadere verklaring
geven voor deze maatregelen, ook in het licht van de toenemende
dreiging van onbemande vliegtuigjes, die met zeer eenvoudige middelen
kunnen worden voorzien van springstof of gif en heel precies gestuurd
kunnen worden naar een beoogd doel?
Er wordt veel aandacht geschonken aan de bescherming tegen
bermbommen (IED’s). Op wat voor manier wordt aandacht gegeven aan
bescherming tegen andere dreigingen, zoals het onbemande vliegtuig en
geïmproviseerde raketten en mortieren? Is het waar dat deze dreiging in
omvang toeneemt? Klopt het dat Defensie nu niet beschikt over capaciteiten om eenheden, compounds of objecten tegen dergelijke onbemande
vliegtuigen te beschermen? Is overwogen om ook hierin te investeren? Zo
nee, waarom niet? Wat zijn de kosten om hier wel in te investeren?
Uitgezonden eenheden kunnen in een inzetgebied te maken krijgen met
de dreiging van mortieren en al dan niet geïmproviseerde raketten.
Daarnaast zal de dreiging van onbemande vliegtuigen naar verwachting
toenemen. Vooral plaatsen waar zich veel personeel bevindt, zoals
vliegvelden en compounds, zijn kwetsbaar. Voor de veiligheid van het
personeel worden al zoveel mogelijk maatregelen getroffen. Daarbij kan
het gaan om passieve beschermingsmiddelen zoals gepantserde
containers en actieve beschermingsmiddelen zoals luchtverdediging. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

84

waarschuwingsfunctie van de wapenlocatieradar is onderdeel van de
passieve bescherming.
Bij een aanval met mortieren of raketten met een korte dracht kunnen de
uitgezonden eenheden de afvuurlocaties aanvallen, maar verder beschikt
Defensie nog niet over actieve verdedigingsmiddelen tegen deze wapens.
Dergelijke actieve verdedigingsmiddelen worden momenteel wel door
een aantal landen ontwikkeld. Nederland volgt deze ontwikkelingen
nauwgezet. Over enkele jaren zullen de huidige wapenlocatieradar en het
Stinger-luchtverdedigingssysteem worden vervangen. De desbetreffende
projecten zullen de gebruikelijke procedure doorlopen. Defensie bestudeert de mogelijkheden om door middel van deze projecten te komen tot
de verwerving van een systeem dat zowel bescherming biedt tegen
mortieren en raketten als tegen (on)bemande vliegtuigen. Met een
geïntegreerd systeem kunnen de sensoren en de luchtverdedigingssystemen optimaal worden ingezet. De overdracht van de taken van 101
Artillerieondersteuningsbatterij aan het Commando grondgebonden
luchtverdediging past bij deze integratie.
350
Wat zijn de operationele overwegingen geweest om de Cougarhelikopters af te stoten? Wat levert dit op en is dit meer dan het
gezamenlijk afstoten van de Lynx, de Alouette en de AB412 (SAR)?
Zie het antwoord op vraag 281.
351, 375 en 376
Zal het nog op te richten Defensie Cyber Expertise Centrum een onderdeel
worden van het Nationale Cyber Security Centrum, of staan deze los van
elkaar? Waarom is in het laatste geval niet gekozen voor een geïntegreerd
cyber security centrum van zowel Veiligheid & Justitie en Defensie? Wat
zijn de operationele overwegingen hiervan geweest en wat zou Defensie
kunnen besparen als er toch een geïntegreerd centrum zou komen?
Hoe zal de samenwerking van het Defensie Cyber Expertise Centrum met
de Nationale Cyber Security Centrum gestalte krijgen?
Waar zal het Defensie Cyber Expertise Centrum onder worden gebracht?
Welke rang zal daar aan het hoofd komen te staan? Hoeveel mensen
komen er te werken? Zal het ook een opleidingsfunctie krijgen?
Het ministerie van Defensie richt op grond van de behoefte aan specifieke,
aan de krijgsmacht gerelateerde kennis over cyber security een eigen
expertisecentrum in. Dit Defensie Cyber Expertise Centrum wordt een
zelfstandige eenheid onder functionele aansturing door de CDS. De
personele invulling van het centrum moet nog worden vastgesteld. Het
centrum zal onder meer voorzien in specifieke cybertrainingen en
-opleidingen. Uiteraard zal, waar mogelijk, met het nationale centrum
worden samengewerkt.
352, 377, 382, 393 t/m 396 en 413
In welke landen zullen de onbemande luchtsystemen (UAV’s) in eerste
instantie worden gestationeerd? Wanneer verwacht u dat Europese
regelgeving voor de luchtruimintegratie van de UAV’s gereed zal zijn? Ziet
u ook opties voor binnenlandse inzet? Hoeveel geld is er met de investering gemoeid?
Om welk specifiek systeem gaat het bij de verwerving van de UAV’s? Gaat
het hier om een Predator, Reaper of een ander model?
Wat is de toegevoegde waarde van het MALE-systeem als er in Nederland
zeer beperkt gevlogen kan worden en er extra kosten voor stationering in
het buitenland moeten worden gemaakt? Wat gebeurt er met de RAVEN
die net is ingevoerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

85

Hoe lang zal het systeem in het buitenland worden gestationeerd en om
welk land en exacte locatie gaat het hier?
Zijn er al genoeg defensiemedewerkers voor handen die ervaring hebben
met deze nieuwe systemen? Hoe zullen de opleidings- en trainingsfaciliteiten er precies komen uit te zien?
Op welke plek in Nederland zal in de nabije toekomst het commandocentrum voor de onbemande vliegtuigen worden ingericht? Hoe wordt
deze capaciteit organisatorisch bij het Commando Luchtstrijdkrachten
ondergebracht/geïntegreerd?
Wanneer valt er duidelijke Europese regelgeving te verwachten voor de
luchtruimintegratie voor deze systemen? Welke beperkingen zal Defensie
tot die tijd ondervinden van het ontbreken van dergelijke regelgeving?
Wordt in het DMP-project Onbemande vliegtuigen ook aandacht besteed
aan Europese kandidaten? Zo ja, aan welke? Zo nee, waarom niet?
De Kamer is op 30 september 2006 geïnformeerd (Kamerstuk 30 806, nr. 1)
over de behoeftestellingsfase (A-fase) van het project MALE UAV voor
onbemande vliegtuigen met een groot bereik. De financiële omvang van
dit project bedraagt tussen de € 100 miljoen en € 250 miljoen. In 2007 is
besloten het project voorlopig niet voort te zetten. Nu Defensie alsnog zal
overgaan tot de verwerving van een MALE UAV-capaciteit wordt bezien
of, en zo ja in hoeverre, de toenmalige behoeftestelling moet worden
aangepast. In overeenstemming met het DMP zal in het vervolg van het
project worden onderzocht welke kandidaten aan de eisen kunnen
voldoen. Ook Europese kandidaten komen in beginsel in aanmerking.
Defensie geeft de voorkeur aan de verwerving «van de plank» van een
product dat zich operationeel heeft bewezen.
De op te richten MALE UAV-eenheid zal in de aanvangsfase waarschijnlijk
voor een periode van enkele jaren in het buitenland worden gestationeerd, onder meer vanwege de benodigde logistieke, opleidings- en
trainingsfaciliteiten die in Nederland voorlopig onvoldoende beschikbaar
zijn. De desbetreffende medewerkers moeten nog worden opgeleid. De
UAV-eenheid komt te vallen onder het Commando luchtstrijdkrachten.
Europese regelgeving voor luchtruimintegratie van onbemande luchtsystemen wordt verwacht. Defensie kan onbemande luchtsystemen
vooralsnog alleen inzetten in voor dat doel vrijgemaakte delen van het
luchtruim, zogenoemde segregated areas. De inzet van onbemande
luchtsystemen in het kader van ICMS zoals met de Raven geschiedt op
deze wijze. Tegelijkertijd worden ontwikkelingen in andere landen op de
voet gevolgd. Duitsland zal dit jaar bij wijze van proef vluchten uitvoeren
met onbemande luchtsystemen in niet-gesegregeerde delen van het
luchtruim.
De MALE UAV kan ook in Nederland taken verrichten, bijvoorbeeld
kustwachttaken. Het mini-UAV systeem Raven en het tactische-UAV
systeem Sperwer wijken met een bereik van ongeveer tien kilometer sterk
af van de MALE UAV. Raven wordt gebruikt door de verkenningseenheden
van het Commando landstrijdkrachten en het Korps mariniers. De
Sperwer wordt gebruik door het ISTAR-bataljon van het Commando
landstrijdkrachten. Defensie zal de Raven in gebruik houden en de
Sperwer binnenkort vervangen door het tactische-UAV systeem
ScanEagle.
353 t/m 355
Is het vervangingsschema voor de F-16’s al bekend? Welke kosten zijn in
deze periode met onderhoud van het planningsaantal van aan te schaffen
JSF-toestellen gemoeid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

86

Kunt u gedetailleerd uiteenzetten hoe het mogelijk is dat het aantal F-16’s
verder wordt gereduceerd naar 68, het investeringsbudget voor het
project Vervanging F-16 wordt teruggebracht van 7.6 miljard euro naar 4.5
miljard euro, maar het planningsaantal voor de JSF blijft staan op 85?
Hoeveel JSF toestellen kunnen er door Nederland worden aangeschaft
voor 4,5 miljard euro? Hoeveel toestellen zijn er dan werkelijk in
Nederland aanwezig (dus met aftrek van de twee testtoestellen die
blijvend onbruikbaar zijn voor operaties, en de toestellen die in de
Verenigde Staten blijven voor training)?
Het laatst vastgestelde budget voor het project Vervanging F-16 bedroeg
€ 6,2 miljard. In de beleidsbrief is uiteengezet dat, gelet op de financiële
staat van Defensie en in afwachting van een vervangingsbesluit in een
volgende kabinetsperiode, in het investeringsoverzicht € 4,5 miljard wordt
gereserveerd voor de vervanging van de F-16. Besluitvorming over de
vervanger van de F-16, het aantal toestellen en het daarvoor benodigde
budget zijn aan het volgende kabinet. In afwachting daarvan blijft het
planningsaantal ongewijzigd. Gelet op de bestelsystematiek die de
Amerikaanse overheid hanteert, zal de vervanger van de F-16 niet eerder
instromen bij Defensie dan vanaf 2019. Het nieuwe geplande invoerschema van de F-35 en het uitvoerschema van de F-16 moeten nog
worden vastgesteld. Overigens zijn de twee testtoestellen na de voltooiing
van de operationele testfase in beginsel bruikbaar voor operaties.
Met de jaarrapportage van het project Vervanging F-16 over 2010
(Kamerstuk 26 488, nr. 258) is de Kamer geïnformeerd over de raming van
de exploitatiekosten van de F-35. Deze raming heeft betrekking op de
gehele levensduur van 30 jaar en het planningsaantal van 85 toestellen.
De raming komt neer op ongeveer € 4,4 miljoen per toestel per jaar
(prijspeil 2010, plandollarkoers $ 1,00 = € 0,83).
356
Kunt u de volgende zinnen weerleggen? «De bezuinigingen komen
onevenredig zwaar te liggen bij de Koninklijke Landmacht en de Koninklijke Marine doordat de regering vasthoudt aan de aanschaf van twee JSF
testtoestellen. De landmacht en de marine betalen op deze manier mee
aan de JSF testtoestellen.»
De in deze vraag verwoorde stelling is onjuist. Een operationele testfase is
onvermijdelijk. Deelneming aan de operationele testfase met twee
testtoestellen samen met het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten
levert niet alleen betere resultaten op dan een testfase die Nederland zelf
zou uitvoeren, maar is bovendien naar verwachting goedkoper. Onder
meer de jaarrapportage van het project Vervanging F-16 over 2009
(Kamerstuk 26 488, nr. 232) is hierop ingegaan. Verder is de vervanging
van de F-16 voor de gehele krijgsmacht van belang. Investeringsbeslissingen worden genomen met het oog op de belangen van Defensie als
geheel en een verdeelsleutel tussen de operationele commando’s bestaat
niet. Overigens wordt de pijn van de bezuinigingen defensiebreed
gevoeld.
357
Waarom wordt het aantal jachtvliegtuigen verminderd? Welke besparing
levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 299.
358
Waarom wordt de Cougar-helikopter afgestoten? Welke bezuiniging levert
dit op?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

87

Zie het antwoord op vraag 281.
359 en 360
Wie zal de 19 overtollige F-16 toestellen kopen? Wat levert de verkoop op?
Welke bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het
gereedmaken voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Wie zal de Cougar-helikopters kopen? Wat levert de verkoop op? Welke
bijkomende kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken
voor verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Zie het antwoord op vraag 242.
361 t/m 367
Welke berekening ligt ten grondslag aan de schatting dat doorvliegen met
68 F-16’s 300 miljoen euro kost? Kunnen de kosten (300 miljoen) worden
onderbouwd en uitgesplitst? Wat is de verdeling van deze kosten per jaar,
voor de jaren 2011, 2012, 2013, 204, 2015 en 2016?
Kunt u in een overzicht weergeven welke kostenposten opgeteld de
ongeveer 300 miljoen euro opmaken die gemoeid zijn met het langer
doorvliegen met de 68 F-16’s? Vanaf welk jaar worden deze extra kosten
gemaakt? Hoeveel extra kosten zijn dit per kostenpost en per tailnummer?
Betreft het geschatte bedrag van 300 miljoen euro de kosten van
onderhoud naast het reguliere onderhoud? Zo nee, welke kosten betreft
het hier dan? Zo ja, kunt u dit bedrag uitsplitsen per toestel per jaar?
Kunt u per tailnummer aangeven wat de kosten zijn voor het langer
doorvliegen met de F-16’s? Kunt u tevens aangeven hoeveel vlieguren er
per tailnummer staan gepland in de periode dat er langer doorgevlogen
wordt?
Hoe wordt het bedrag van 300 miljoen euro ingeboekt op de begroting
(welk bedrag voor welk jaar, tot en met welk jaar)? Op welk begrotingsartikel(en) is dit bedrag ingeboekt?
Kunt u de Kamer een overzicht geven van de procentuele stijging van de
exploitatiekosten, uitgesplitst in verschillende kostenposten, per vlieguur
van de F-16’s over de jaren 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
Kunt u de Kamer een overzicht geven van de verwachte kostenontwikkeling ten aanzien van het onderhoud per vlieguur, per tailnummer van de
F-16’s over de jaren 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016?
Zie het antwoord op vraag 277.
368, 369 en 390 t/m 392
Hoeveel jachtvliegtuigen zijn er operationeel inzetbaar binnen de
Europese Unie (in totaal en per land)?
Hoeveel jachtvliegtuigen zijn er operationeel inzetbaar binnen de NAVO
(in totaal en per land)?
Hoeveel operationele transporthelikopters zijn er beschikbaar binnen de
EU (per type en per land)?
Hoeveel operationele gevechtshelikopters zijn er beschikbaar binnen de
EU (per type en per land)?
Hoeveel operationele gevechtshelikopters zijn er beschikbaar binnen de
NAVO (per type en per land)?
Op grond van afspraken in zowel de Navo als de EU is de informatie over
de beschikbaarheid en de operationele inzetbaarheid van wapensystemen
gerubriceerd. Daarom kunnen deze gegevens niet openbaar worden
gemaakt.
370 en 371
Als uitgegaan wordt van 180 vlieguren, klopt het dan dat de F-16 per week
(maandag-vrijdag) 2,5 uur vliegt? Wat betekent deze geringe ureninzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

88

voor de inzetbaarheid van de F-16? Komt deze in het gedrang? Zo nee,
waarom niet?
Als uitgegaan wordt van 200 vlieguren, klopt het dan dat de F-16 per week
(maandag-vrijdag) 2,9 uur vliegt? Wat betekent deze geringe ureninzet
voor de inzetbaarheid van de F-16? Komt deze in het gedrang? Zo nee,
waarom niet?
Het geplande jaarlijkse aantal vlieguren per F-16 wordt gebruikt voor de
planning van het onderhoud en de inzetbaarheid van de toestellen. Een
productie van gemiddeld 180 tot 200 vlieguren per F-16 per jaar is een
realistisch uitgangspunt. Het gemiddelde aantal vlieguren per toestel in
2008 was 174,4, in 2009 was dit 183,3 en in 2010 was het 182,5. Hierbij is
rekening gehouden met toestellen die langdurig niet inzetbaar waren
vanwege groot onderhoud en modificaties.
372
Krijgt Nederland in navolging van andere landen ook een cyber-generaal?
Bij de intensiveringen op het terrein van digitale weerbaarheid en
cyberoperaties is het uitgangspunt dat deze een bijdrage moeten leveren
aan het waarborgen van het voorzettingsvermogen en het versterken van
het operationele vermogen van de krijgsmacht (zie hiervoor ook het
antwoord op vraag 419). De CDS is verantwoordelijk voor de integrale
aanpak binnen Defensie van de verschillende activiteiten op dit dossier.
De rang van de nog aan te stellen programmamanager is nog niet
bepaald.
373
Welke specifieke aandacht zal Defensie geven aan cyber op de verschillende opleidingsinstituten van Defensie?
De volledige behoefte aan cybergerelateerde opleidingen is nog niet
uitgewerkt. Wel is vastgesteld dat het Defensie Cyber Expertise Centrum
specifieke cyber opleidingen gaat ontwikkelen en dat bij de NLDA in 2012
een leerstoel cyber operations en beleid zal worden ingesteld.
374
Hoe zal de oprichting van een operationele cybercapaciteit gestalte
krijgen? Worden er cybereenheden verdeeld onder alle operationele
commando’s? Hoe zal de belangrijke uitvoerende rol voor het CLAS in het
operationele domein worden ingevuld?
De operationele cybercapaciteit zal onder verantwoordelijkheid van de
CDS worden ontwikkeld op grond van een nog te definiëren behoeftestelling. Op dit moment kan nog geen informatie worden gegeven over de
organisatorische ophanging van de cybercapaciteit. De Kamer zal hierover
nader worden geïnformeerd.
375
Hoe zal de samenwerking van het Defensie Cyber Expertise Centrum met
de Nationale Cyber Security Centrum gestalte krijgen?
Zie het antwoord op vraag 351.
376
Waar zal het Defensie Cyber Expertise Centrum onder worden gebracht?
Welke rang zal daar aan het hoofd komen te staan? Hoeveel mensen
komen er te werken? Zal het ook een opleidingsfunctie krijgen?
Zie het antwoord op vraag 351.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

89

377
Om welk specifiek systeem gaat het bij de verwerving van de UAV’s? Gaat
het hier om een Predator, Reaper of een ander model?
Zie het antwoord op vraag 352.
378
De kosten van het langer doorvliegen met 68 F-16’s worden geschat op
€ 300 miljoen (p 19, 1e alinea onder vermindering jachtvliegtuigen).
Waarom wordt de optie van langer doorvliegen met de F-16 niet
overwogen als alternatief voor deelname aan het JSF-project?
Indien Defensie voor een langere periode zou willen doorvliegen met de
F-16 dan nu wordt voorzien, zouden de toestellen grondig moeten worden
gemoderniseerd. In onder meer de brieven van 18 december 2008 en
10 februari 2009 (Kamerstukken 26 488, nrs. 132 en 139) is ingegaan op de
belangrijke nadelen van een dergelijke endlife update. De periode
waarmee de levensduur kan worden verlengd is aanzienlijk korter dan de
levensduur van een nieuw toestel. De onderhoudskosten van de F-16
zullen toenemen vanwege onder meer scheurvorming in de dragende
delen en het feit dat oudere toestellen vaker te kampen krijgen met
plotselinge defecten. Verder zullen de kosten van een endlife update hoog
zijn en zal Nederland de technische en financiële risico’s van een dergelijk
project waarschijnlijk grotendeels of geheel zelf moeten dragen, terwijl
ons land nu nog bij zowel de F-16 als de F-35 kan profiteren van de
intensieve internationale samenwerking. Bepaalde operationele tekortkomingen van de F-16 kunnen niet worden verholpen, zoals het gebrek aan
stealth eigenschappen. Al met al is het rendement van de investeringen in
een endlife update gering, worden de operationele risico’s steeds groter
en worden de noodzakelijke vervangingsinvesteringen slechts voor een
relatief korte periode uitgesteld.
379, 380 en 381
Wat betekent de voorgenomen afstoting van de Cougar-helikopters voor
de transportcapaciteit van de krijgsmacht? Is het waar dat bij afgelopen
missies er juist een tekort was aan helikopters?
Een deel van de capaciteit van de op te heffen Cougar-helikopters zal
worden opgevuld met nieuwe Chinooks en de NH-90. Hoe groot is het
capaciteitsgebrek na instroom van de voorgenomen nieuwe helikopters?
Kunt u uiteenzetten of de veiligheid van militairen bij een toekomstige
missie in het geding is met de nieuwe, minder grote helikoptercapaciteit?
Gaat het inperken van helikoptercapaciteit niet ten koste van de veiligheid
van het personeel, aangezien de toename van het gebruik van improvised
explosive devices (IED’s) door de tegenstander dwingt tot verplaatsing
door de lucht?
Door de afstoting van de Cougar zal de transportcapaciteit afnemen. De
behoefte fluctueert al naar gelang de omstandigheden en het soort
missie. De capaciteit aan transporthelikopters is in algemene zin beperkt.
Dit wordt in het operationele planningsproces meegenomen. De
veiligheid van militairen is niet in het geding omdat (tactisch) luchttransport ook kan worden verkregen via partnerlanden en civiele inhuur.
382
Wat is de toegevoegde waarde van het MALE-systeem als er in Nederland
zeer beperkt gevlogen kan worden en er extra kosten voor stationering in
het buitenland moeten worden gemaakt? Wat gebeurt er met de RAVEN
die net is ingevoerd?
Zie het antwoord op vraag 352.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

90

383, 397 en 399
Zal de nog op te richten permanente joint Counter-IED (C-IED)-organisatie
samenwerken met TNO? Kunt u toelichten wat de C-IED-organisatie
precies gaat uitvoeren?
Waar zal de nieuw op te richten joint C-IED-organisatie worden ondergebracht?
Waarom is gekozen voor een verdere versterking van de C-IED? Welk
bedrag is met deze intensivering gemoeid?
De krijgsmacht heeft in recente missies waardevolle kennis en ervaringen
opgedaan met het optreden tegen IED’s en IED-netwerken. Met de
voorgenomen intensivering worden die kennis en capaciteit structureel
belegd in de staande krijgsmacht. Hiermee is ongeveer € 71 miljoen aan
investeringen gemoeid en een structurele exploitatie oplopend tot
uiteindelijk € 7 miljoen per jaar.
De permanente joint counter IED-organisatie zal worden ondergebracht bij
het Commando landstrijdkrachten. Haar taken berusten op die van de
huidige, tijdelijke organisatie. Deze organisatie is het krijgsmachtbrede
kenniscentrum en aanspreekpunt voor counter IED-capaciteiten en zij
coördineert de diverse ontwikkelingen. Daarbij wordt onder meer
samengewerkt met TNO.
384, 385 en 388
Waarom is er voor gekozen om het aantal patriots te verminderen? Welke
besparing levert dit op?
Waarom wordt de patriot-luchtverdedigingscapaciteit teruggebracht van
vier naar drie batterijen? Welke besparing levert dit op?
Kunt u beargumenteren dat Nederland, ondanks de inkrimping van het
aantal patriots, blijft beschikken over voldoende luchtverdediging,
bijvoorbeeld tegen kruisraketten?
Lucht- en raketverdediging zijn operationele capaciteiten die niet in elke
operatie (in volle omvang) nodig zijn. Vanuit het oogpunt van kostenreductie is, ondanks dat de Navo een tekort aan raketverdedigingsmiddelen
heeft, gekozen voor de opheffing van één Patriot-eenheid. Door drie
systemen volledig operationeel te houden en het materieel van het vierde
systeem als reserve te behouden, behoudt Nederland een relevante en
hoogwaardige lucht- en raketverdedigingscapaciteit en blijft het daarmee
een belangrijke bijdrage aan de Navo leveren. De samenvoeging van
Patriot- en luchtverdedigingssystemen van de landstrijdkrachten, maar
ook de voorgenomen Duits-Nederlandse bundeling van luchtverdedigingskrachten versterken de gezamenlijke capaciteit. De vermindering van
het aantal Patriot-systemen levert een jaarlijkse besparing op van € 8
miljoen en eenmalig een vrijval van € 3,3 miljoen in 2016.
386
Waarom wordt er een DC-10 toestel afgestoten? Welke besparing levert
dit op?
Door de bezuinigingen moet Defensie prioriteiten stellen. Gezien de
verkleining van de krijgsmacht kan Defensie afzien van de uitbreiding van
de strategische luchttransportcapaciteit in de vorm van een derde DC-10.
Indien zich piekbehoeften voordoen aan strategische luchttransportcapaciteit, kan hierin worden voorzien door internationale samenwerking en
door civiele inhuur. De voorziene besparing bedraagt structureel € 9
miljoen per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

91

387
Waarom worden er twee Object Grondverdedigings (OGRV)-pelotons
opgeheven? Welke besparing levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 319.
388
Kunt u beargumenteren dat Nederland, ondanks de inkrimping van het
aantal patriots, blijft beschikken over voldoende luchtverdediging,
bijvoorbeeld tegen kruisraketten?
Zie het antwoord op vraag 384.
389
Wie zal de DC-10 kopen? Wat levert de verkoop op? Welke bijkomende
kosten heeft de verkoop (bijvoorbeeld t.a.v. het gereedmaken voor
verkoop, training en opleiding aan kopers, etc.)?
Zie het antwoord op vraag 242.
390
Hoeveel operationele transporthelikopters zijn er beschikbaar binnen de
EU (per type en per land)?
Zie het antwoord op vraag 368.
391
Hoeveel operationele gevechtshelikopters zijn er beschikbaar binnen de
EU (per type en per land)?
Zie het antwoord op vraag 368.
392
Hoeveel operationele gevechtshelikopters zijn er beschikbaar binnen de
NAVO (per type en per land)?
Zie het antwoord op vraag 368.
393 t/m 396
Hoe lang zal het systeem in het buitenland worden gestationeerd en om
welk land en exacte locatie gaat het hier?
Zijn er al genoeg defensiemedewerkers voor handen die ervaring hebben
met deze nieuwe systemen? Hoe zullen de opleidings- en trainingsfaciliteiten er precies komen uit te zien?
Op welke plek in Nederland zal in de nabije toekomst het commandocentrum voor de onbemande vliegtuigen worden ingericht? Hoe wordt
deze capaciteit organisatorisch bij het Commando Luchtstrijdkrachten
ondergebracht/geïntegreerd?
Wanneer valt er duidelijke Europese regelgeving te verwachten voor de
luchtruimintegratie voor deze systemen? Welke beperkingen zal Defensie
tot die tijd ondervinden van het ontbreken van dergelijke regelgeving?
Zie het antwoord op vraag 352.
397
Waar zal de nieuw op te richten joint C-IED-organisatie worden
ondergebracht?
Zie het antwoord op vraag 383.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

92

398
Hoeveel geld komt er beschikbaar voor de versterking van de samenwerking bij speciale operaties?
Hiervoor komt geen extra geld beschikbaar. De versterking bestaat uit de
intensivering van de samenwerking door procedures en trainingen op
elkaar af te stemmen.
399
Waarom is gekozen voor een verdere versterking van de C-IED? Welk
bedrag is met deze intensivering gemoeid?
Zie het antwoord op vraag 383.
400
Wat zijn de kosten van het handhaven van drie Cougar-helikopters en vier
bemanningen? Zorgt de handhaving van deze drie Cougar-helikopters niet
voor relatief hoge kosten qua inzet van personeel en onderhoud?
De meerkosten (of minderopbrengst) van de handhaving van drie Cougars
en vier bemanningen bedragen € 4 miljoen in 2012 en € 0,5 miljoen in
2013. Deze bedragen zijn niet hoger dan de kosten tot nu toe.
401 en 437
Is het afstoten van de Cougar-helikopter capaciteit op te vangen door de
«inzetbaarheid van de Chinooks te verbeteren en de transportversie van
de NH-90 in gebruik te nemen»? Op wat voor termijn kan deze
«noodzaak» werkelijkheid worden?
Hoe verhoudt zich het streven dat de krijgmacht in de loop van 2014 weer
«geheel op orde is» tot de grote gaten die er als gevolg van het afstoten
van de Cougar helikopters vallen in de helikoptercapaciteit? Klopt het dat
de krijgsmacht door vertragingen bij de invoer van de NH-90 en bij de
midlife-update van de Chinook pas rond 2019 weer volledig inzetgereed
zal zijn op het punt van de transporthelikoptercapaciteit?
De afstoting van de Cougar leidt tot een vermindering van capaciteit aan
transporthelikopters. Hierdoor kan op korte termijn de ondersteuning van
de luchtmobiele en amfibische transportcapaciteit en grondtroepen niet
worden gegarandeerd. De taken voor search and rescue en patiëntenvervoer worden gegarandeerd uitgevoerd. Andere taken in het kader van
de derde hoofdtaak van Defensie, zoals brandbestrijding, zullen primair
met andere helikoptertypen moeten worden uitgevoerd en kunnen eerder
onder druk komen te staan. Het project Chinook Midlife Update en de
opleiding van vliegers voor de gemoderniseerde Chinook leidt ook tot een
vermindering van de transporthelikoptercapaciteit. Vanaf 2014 zal het
tekort aan capaciteit gedeeltelijk worden opgevangen door acht NH-90
transporthelikopters en al eerder door de introductie van zes extra
Chinook-helikopters. In 2019 zullen zeventien Chinooks en acht NH-90
transporthelikopters volledig inzetbaar zijn. Zie ook het antwoord op vraag
303.
402 en 425
Wat verstaat u precies onder psychologische operaties (psyops)? Hoeveel
geld is met de investering in de psyops-capaciteit gemoeid?
Ervaringen in recente operaties onderstrepen het belang van de
beïnvloeding van doelgroepen met behulp van psychological operations
(«psyops»). Hebben Psyops zoals uitgevoerd door Defensie een binnenlandse component? Welke doelgroepen heeft Defensie op het oog? Valt
hieronder ook de beïnvloeding van binnenlandse of buitenlandse media?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

93

Psyops wordt binnen de doctrine gedefinieerd als: «Geplande activiteiten
die gebruik maken van communicatiemiddelen en andere methoden,
gericht op goedgekeurde doelgroepen om hun percepties, attitudes en
gedrag te beïnvloeden met als doel bij te dragen aan de verwezenlijking
van politieke en militaire doelstellingen». Psyops-activiteiten worden
alleen tijdens expeditionaire operaties uitgevoerd en richten zich alleen op
nationaal en door het hoofdkwartier van de operatie goedgekeurde
doelgroepen in het operatiegebied. Psyops wordt niet gericht op eigen
troepen, media en bevriende naties en ook niet op troepen of civiele
doelgroepen buiten het operatiegebied. Door de aard van de gebruikte
media en de globalisering van informatie kan echter niet worden
uitgesloten dat andere groepen dan de doelgroep kennis nemen van
psyops-boodschappen.
De materiële kosten bedragen eenmalig € 186 000. De personele
exploitatie wordt verhoogd met € 130 000 per jaar.
403
Waarom worden bij de verschillende krijgsmachtdelen verschillende
vuursteunteams gehandhaafd? Waarom wordt niet besloten om deze
teams op dezelfde wijze samen te stellen en met hetzelfde materieel uit te
rusten?
Voorwaartse waarnemers en Forward Air Controllers zullen worden
samengevoegd in zogeheten Fire Support Teams. Standaardisatie van
organisatie en uitrusting van de verschillende operationele commando’s
is daarbij een uitgangspunt. Slechts kleine verschillen zullen resteren. Dit
betreft bijvoorbeeld de verbindingssystemen waarmee de Fire Support
Teams van het Korps mariniers zullen zijn uitgerust omdat zij ook moeten
communiceren met Nederlandse vlooteenheden en met Britse eenheden
binnen de NL/UK Amphibious Force.
404, 405, 430, 431, 434 en 435
Wat kost of bespaart de intensievere samenwerking met de Benelux?
Is er al een verdere uitwerking van de intensievere Benelux-samenwerking? Zo nee, wanneer verwacht u deze? Zo ja, waar zal deze precies uit
bestaan?
Onderschrijft u het belang van samenwerking met internationale partners
in tijden van bezuinigingen, om tekorten en duplicaties op Europees
niveau, dan wel binnen de NAVO te voorkomen? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, welke nieuwe initiatieven zullen hiertoe concreet (ten aanzien van
welke wapensystemen, met welke partners) worden genomen?
Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over eventuele Beneluxdefensiesamenwerking?
Kunt u de verschillende samenwerkingsopties concretiseren, zowel wat
Nederland gaat leveren in de samenwerking en wat het Nederland
oplevert?
Wat is uw algehele visie ten aanzien van defensiesamenwerking met
Europese partners? Bent u bereid om concrete mogelijkheden tot
materiële samenwerking met nieuwe partnerlanden te onderzoeken?
Met de deelneming aan diverse samenwerkingsverbanden, zoals de
geïntegreerde Nederlands-Belgische marine, het geïntegreerde snel
inzetbare Duits-Nederlandse hoofdkwartier in Münster, het European Air
Transport Command en de European Gendarmerie Force, loopt Nederland
voorop in Europa waar het gaat om de verdieping van internationale
defensiesamenwerking. Het belang van samenwerking om de bestaande
tekorten terug te dringen wordt al jaren erkend en de huidige bezuinigingen leiden alleen maar tot een extra aansporing om samen meer uit
onze middelen te halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

94

Naast het delen van kosten en het realiseren van besparingen is het door
internationale samenwerking mogelijk gebruik te maken van capaciteiten
die voor landen te kostbaar zijn om aan te schaffen en te exploiteren. Een
voorbeeld hiervan is het C-17 initiatief ter vergroting van de strategische
luchttransportcapaciteit.
Het kabinet heeft er in de beleidsbrief voor gekozen de lopende bilaterale
en regionale samenwerkingsverbanden zoveel mogelijk voort te zetten.
Het kabinet is bereid bij alle capaciteiten verdere samenwerking te
overwegen, mits dit leidt tot meer effectiviteit of concrete besparingen en
mits autonoom kan worden besloten tot operationele inzet. Wat betreft
het onderzoek naar bijvoorbeeld de mogelijkheden van intensievere
samenwerking in de Benelux kunnen kosten en opbrengsten op bepaalde
deelgebieden verschillen. De doelstelling is dat de besparingen op het
totaalpakket voor alle deelnemende landen substantieel hoger zijn dan de
kosten.
Met Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en in Benelux-verband zijn
afspraken gemaakt om de mogelijkheden tot verdieping van de samenwerking te onderzoeken. De politieke bereidheid is hiervoor aanwezig. Het
is echter op dit moment nog niet mogelijk de in de beleidsbrief geschetste
initiatieven nader te concretiseren, aangezien hierover nog overleg
gaande is met partners. Het kabinet zal de Kamer in ieder geval in de
begroting en in het jaarverslag informeren over de voortgang op dit
gebied.
406
Waarom is er voor gekozen een groot aantal types landmachtgevechtsvoertuigen te behouden? Kunt u bij ieder type uitleggen waarom is
besloten deze te houden?
Militaire operaties vragen veel flexibiliteit, ook van de tactische
voertuigen. Hoewel Defensie streeft naar vergaande integratie en
uniformiteit, zijn de verschillende operationele eisen niet in één enkel type
voertuig te verenigen. Zo vervangt de CV-90 de sterk verouderde
YPR-gevechtsvoertuigen, levert de pantserhouwitser vuursteun op grote
afstand en zijn de bruglegger en genie-/doorbraaktank essentieel voor
mobiliteit en contramobiliteit in operaties. De bergingstank, ten slotte,
levert de noodzakelijke ondersteuning aan voornoemde zware voertuigen.
407 en 416
Wordt bij de voorgenomen investeringen het Europees Defensie
Agentschap betrokken om de kosten zo laag mogelijk te houden? Zo nee,
waarom niet?
Kunt u een overzicht geven van de gemeenschappelijke investeringsprogramma’s voor onderzoek en technologie, waar Nederland binnen
EDA-verband wil deelnemen?
Bij de voorgenomen investeringen zal steeds worden gezocht naar
kosteneffectieve oplossingen, waarbij meer dan voorheen als regel van de
plank zal worden gekocht. Daarbij zal steeds worden beoordeeld of
betrokkenheid van het Europees Defensie Agentschap voordelen kan
bieden. Wat betreft de investeringsprogramma’s op het gebied van
onderzoek en technologie heeft Nederland goede ervaringen opgedaan
met programma’s op het gebied van Force Protection en Unmanned
Maritime Systems. Daarnaast heeft Nederland het voornemen te
participeren in programma’s voor chemische, biologische, radiologische
en nucleaire (CBRN-)middelen en voor Unmanned Aerial Systems.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

95

408
Op welke wijze wordt de samenwerking tussen het korps commandotroepen, de luchtmobiele brigade en het korps mariniers versterkt?
Door de samenvoeging van delen van de gevechtssteun van het Korps
mariniers en de Luchtmobiele brigade wordt niet alleen een doelmatiger
beheer mogelijk, maar zal ook de opleiding en training van het gevechtssteunpersoneel gezamenlijk worden uitgevoerd. De oefenprogramma’s
van de eenheden worden in de komende periode opnieuw bezien met
meer aandacht voor gezamenlijk oefenen. De samenwerking tussen de
special forces componenten van het Commando landstrijdkrachten en het
Commando zeestrijdkrachten zal verder worden versterkt, waarbij de
ontwikkeling van een gezamenlijk curriculum voor de basisopleiding
special forces operator wordt onderzocht.
409
Welke herziening van het aantal gezondheidscentra en de personele
bezetting zal worden gedaan? Hoe wordt de capaciteit aangepast? Welke
besparingen levert dit op?
Zie het antwoord op vraag 133.
410
Welke functies worden (grofweg) bij het Duits-Nederlandse legerkorpshoofdkwartier geschrapt?
Zie het antwoord op vraag 266.
411
Ziet u ook samenwerkingsverbanden met landen als België en Duitsland
op het gebied van de nieuwe investeringen, zoals cyber, UAV’s, special
forces etcetera?
Bij ieder nieuw investeringsproject wordt de mogelijkheid tot internationale samenwerking bezien. Samenwerkingsverbanden met landen als
België en Duitsland worden daarbij in overweging genomen.
412
Er wordt veel aandacht geschonken aan de bescherming tegen
bermbommen (IED’s). Op wat voor manier wordt aandacht gegeven aan
bescherming tegen andere dreigingen, zoals het onbemande vliegtuig en
geïmproviseerde raketten en mortieren? Is het waar dat deze dreiging in
omvang toeneemt? Klopt het dat Defensie nu niet beschikt over capaciteiten om eenheden, compounds of objecten tegen dergelijke onbemande
vliegtuigen te beschermen? Is overwogen om ook hierin te investeren? Zo
nee, waarom niet? Wat zijn de kosten om hier wel in te investeren?
Zie het antwoord op vraag 349.
413
Wordt in het DMP-project Onbemande vliegtuigen ook aandacht besteed
aan Europese kandidaten? Zo ja, aan welke? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 352.
414
Kunt u uiteenzetten of het op termijn mogelijk is om onbemande
straaljagers te produceren, die net zo wendbaar zijn als de moderne
straaljagers en dezelfde motorcapaciteiten, manoeuvretactieken en
air-to-air-kenmerken hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

96

Het Unmanned Combat Air Vehicle (UCAV), een onbemand alternatief
voor moderne bemande gevechtsvliegtuigen, is nog in ontwikkeling. De
eerste operationele UCAV is nog niet in aantocht en de capaciteiten van
het toestel zijn nog niet duidelijk. Het is dan ook onzeker wanneer de
capaciteiten van een UCAV volledig vergelijkbaar zullen zijn met die van
moderne bemande gevechtsvliegtuigen.
415
Wordt de samenwerking met Noorwegen op een aantal terreinen ook
geïntensiveerd?
Er bestaat politieke bereidheid in Nederland en Noorwegen om de
lopende onderlinge defensiesamenwerking te verdiepen. De mogelijkheden hiertoe zullen in de loop van dit jaar verder worden onderzocht.
416
Kunt u een overzicht geven van de gemeenschappelijke investeringsprogramma’s voor onderzoek en technologie, waar Nederland binnen
EDA-verband wil deelnemen?
Zie het antwoord op vraag 407.
417
Op welke termijn zou Nederland kunnen toetreden tot het samenwerkingsverband van zes Europese landen met grotere defensie-industrieën
(Letter of Intent)?
Nederland bestudeert toetreding tot de Letter of Intent. Nederland kan
toetreden indien de huidige zes lidstaten daarmee unaniem instemmen.
418
Blijft de huidige capaciteit voor operationele personeelsondersteuning,
P&O-advies en loopbaanbegeleiding voor commandanten op het
uitvoerende niveau ongemoeid?
Zie het antwoord op vraag 132.
419
Wat wordt precies verstaan onder de gerichte uitbreiding van de
inlichtingencapaciteit bij de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst,
zowel voor defensieve als offensieve doeleinden? Vallen onder offensieve
operaties ook aanvallen op de elektronische infrastructuur van vreemde
mogendheden. Zo ja, onder welke internationale wetgeving vallen zulke
operaties?
De inlichtingencapaciteit van de MIVD zal worden uitgebreid om de
informatiepositie in het digitale domein te versterken. Hiermee wordt het
inzicht in de dreiging tegen de krijgsmacht in het digitale domein
verbeterd en kan digitale spionage beter worden tegengegaan. Het gaat
daarbij om de aard en herkomst van acute en potentiële dreigingen en de
(technische) capaciteiten en kenmerken van potentiële tegenstanders.
Hiertoe kan de minister, onder voorwaarden, bijzondere bevoegdheden
inzetten op grond van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
2002 (WIV2002). De inlichtingen worden gebruikt ten behoeve van
defensieve doeleinden, zoals de bescherming van de computernetwerken
waarvoor het ministerie van Defensie verantwoordelijk is.
Een offensieve cyberoperatie in militaire zin kan onder meer militaire
handelingen in het digitale domein betreffen, om door infiltratie van
computers, computernetwerken, software en het internet systemen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

97

beïnvloeden of uit te schakelen om daarmee het handelen van
opponenten te beïnvloeden of onmogelijk te maken. Ook voor dit soort
operaties zijn inlichtingen noodzakelijk. Dit soort offensieve cyberoperaties kan alleen onder verantwoordelijkheid van de CDS worden
uitgevoerd op grond van een toereikend volkenrechtelijk mandaat. Bij
dergelijke operaties is het humanitair oorlogsrecht van kracht.
420, 421 en 449
In welke situaties zou de krijgsmacht in de problemen kunnen raken om
haar nationale taken adequaat te kunnen uitvoeren?
Wat bedoelt u precies met de opmerking dat het de krijgsmacht meer
moeite zal kosten om de afspraken in voorkomend geval gestand te doen?
U schrijft dat de verkleining van de krijgsmacht onvermijdelijk leidt tot een
verminderde beschikbaarheid voor nationale taken. Kunt u uiteenzetten
welke taken in het gedrang komen? Worden er taken afgestoten, en zo ja
welke, of worden dezelfde taken op een andere manier uitgevoerd, en zo
ja, hoe?
Defensie blijft een volwaardige veiligheidspartner van civiele autoriteiten
en hulpdiensten. De capaciteiten van de krijgsmacht zoals opgenomen in
de ICMS-catalogus blijven beschikbaar. Door de reducties nemen de totale
capaciteiten echter wel af waardoor incidenteel de beschikbaarheid voor
nationale taken onder druk kan komen te staan. De krijgsmacht zal in
voorkomend geval meer inspanningen moeten leveren om capaciteit
beschikbaar te maken of kan tijdelijk een beperkte capaciteit inzetten.
422
Wat is op dit moment de status van de juridische basis van de mobiele
controles van de KMar? Wat zijn de problemen en op welke manier en
termijn worden deze opgelost?
De Koninklijke marechaussee voert mobiel toezicht uit in het grensgebied
ter bestrijding van illegaal verblijf en grensoverschrijdende criminaliteit.
Het Europese Hof van Justitie en de Afdeling Bestuursrechtspraak van de
Raad van State hebben uitspraken gedaan die gevolgen hebben voor het
toezicht aan de grens, op grond van artikel 50 van de Vreemdelingenwet
2000, zoals dat tot eind 2010 werd uitgevoerd. Als gevolg van deze
jurisprudentie is momenteel een voorstel tot wijziging van het Vreemdelingenbesluit 2000 door de minister voor Immigratie en Asiel voor
spoedadvies aangeboden aan de Raad van State.
423
Dragen Sint Maarten en Curaçao financieel bij aan de inzet en ondersteuning door de KMar op die eilanden? Zo nee, waarom niet?
Sint Maarten en Curaçao dragen momenteel niet bij aan de inzet van de
Koninklijke marechaussee. Gezien het directe Nederlandse belang bij de
uitvoering van de taken van de Koninklijke marechaussee in het Caribisch
deel van het Koninkrijk, wordt de inzet van de Koninklijke marechaussee
bekostigd uit Hoofdstuk IV, Koninkrijksrelaties. Het gaat daarbij om
ondersteuning van grensbewaking en regulering van migratiestromen,
alsmede om ondersteuning in de vorm van recherchecapaciteit in verband
met grensoverschrijdende criminaliteit.
424
Kunt u de ogenschijnlijke tegenstelling tussen het doen van investeringen
in Network Enabled Capabilities (NEC) en een lager budget voor
NEC-innovatie en experimenten in 2012 nader toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

98

De tijdelijke reductie van het budget voor NEC-experimenten is ingegeven
door de stand van de financiële kaders in 2012. De intensivering van
NEC-investeringen heeft betrekking op de verwerving van
NEC-capaciteiten op grond van kennis en inzichten die in experimenten
zijn opgedaan.
425
Ervaringen in recente operaties onderstrepen het belang van de
beïnvloeding van doelgroepen met behulp van psychological operations
(«psyops»). Hebben Psyops zoals uitgevoerd door Defensie een binnenlandse component? Welke doelgroepen heeft Defensie op het oog? Valt
hieronder ook de beïnvloeding van binnenlandse of buitenlandse media?
Zie het antwoord op vraag 402.
426
Past het optreden in NEC nog in het ambitieniveau? En verdediging tegen
ballistische raketten? Zo ja, op welke wijze en wat is hier het belang van?
De investeringen in Network Enabled Capabilities en in de verdediging
tegen ballistische raketten passen bij de ambitie van een moderne en
veelzijdig inzetbare krijgsmacht die op de toekomst is voorbereid. De
investeringen in Network Enabled Capabilities zijn des te meer van belang
omdat in een kleinere krijgsmacht het relatieve belang van interoperabiliteit eerder toe- dan afneemt. De krijgsmacht moet daarom beschikken
over meer en betere middelen om het genetwerkte militaire optreden
mogelijk te maken. Het betreft onder andere het project MAJIIC van negen
Navo-landen die streven naar meer coördinatie bij de inzet van sensoren
en een betere verspreiding van sensordata in een operatiegebied. Het
samenwerkingsmodel en de methodiek blijken zo doeltreffend dat het
project is verbreed van de verspreiding van videodata afkomstig van
luchtsystemen naar meer datasoorten afkomstig van een verscheidenheid
aan sensoren. Ook andere projecten worden geïntensiveerd.
De raketverdedigingsmiddelen van de krijgsmacht zijn een sprekend
voorbeeld van technologisch hoogwaardige capaciteiten die er in
internationaal verband toe doen. Gelet op de voortgaande verspreiding
van rakettechnologie naar risicolanden, is ten tijde van de Navo-top in
Lissabon in november 2010 het belang van deze capaciteiten opnieuw
onderstreept. Met de Patriot-luchtverdedigingscapaciteit en de radarcapaciteit aan boord van de LC-fregatten heeft Nederland in de Navo een
sterke positie waarin Defensie wil blijven investeren.
427 t/m 429
Welke noodzaak is er voor de doorvoer van intensiveringen ten aanzien
van tactical ballistic missile defence? Welke visie ligt hier aan ten
grondslag?
Wordt er overwogen om het SM-3 antiraketsysteem aan te schaffen?
Kan de keuze om te investeren in een modificatie van een radarsysteem
op de Luchtverdedigings- en Commandofregatten enerzijds en de
opheffing van een batterij van de Patriot luchtverdedigingcapaciteit
anderzijds,verder worden onderbouwd, aangezien de Patriots daadwerkelijk met inzet bijgedragen hebben aan luchtverdediging, terwijl dit bij de
fregatten niet het geval is geweest?
De verspreiding van massavernietigingswapens en van technologieën
voor de ontwikkeling en de fabricage van ballistische raketten met een
groot bereik vormt een groeiend veiligheidsrisico, zowel voor het eigen en
bondgenootschappelijke grondgebied als voor uitgezonden eenheden. De
Tweede Kamer is hierover op 10 november 2010 per brief geïnformeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

99

(Kamerstuk 28 676, nr. 118). Tijdens de Top van Lissabon in november
2010 heeft de Navo besloten een raketverdedigingscapaciteit te ontwikkelen. De Navo ontwikkelt de commandovoering, terwijl de sensoren en
wapensystemen als nationale bijdragen door de landen worden geleverd.
Zoals de beleidsbrief duidelijk maakt, heeft Nederland in de Navo al jaren
een sterke positie waarin Defensie wil blijven investeren. Door de
SMART-L radar van de vier Luchtverdedigings- en Commandofregatten
(LCF) te modificeren helpt Nederland het tekort aan raketverdedigingssensoren binnen de Navo te verkleinen. De LCF-radar en het Patriot-systeem
zijn geen vervangende, maar complementaire capaciteiten. Door de
koppeling aan de Nederlandse Patriot worden ook deze systemen
voorzien van vroegtijdige voorwaarschuwing, waarmee de inzeteffectiviteit wordt vergroot.
Omdat Nederland in het verleden niet beschikte over een radarsysteem
voor raketverdediging kon dit ook niet worden ingezet. Het aantal
Patriot-eenheden wordt weliswaar verminderd van vier naar drie, maar
het vierde systeem blijft beschikbaar als operationele en logistieke
reserve. Hiermee wordt de inzetbaarheid van de drie resterende systemen
vergroot. Op dit ogenblik wordt niet overwogen het Standard Missile-3
antiraketsysteem aan te schaffen.
430
Onderschrijft u het belang van samenwerking met internationale partners
in tijden van bezuinigingen, om tekorten en duplicaties op Europees
niveau, dan wel binnen de NAVO te voorkomen? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, welke nieuwe initiatieven zullen hiertoe concreet (ten aanzien van
welke wapensystemen, met welke partners) worden genomen?
Zie het antwoord op vraag 404.
431
Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over eventuele Beneluxdefensiesamenwerking?
Zie het antwoord op vraag 404.
432
Kan Defensie na de voorgenomen bezuinigingen nog voldoen aan de
internationale verplichtingen in NAVO en EU verband?
Nederland zal bijdragen kunnen blijven leveren aan de NATO Response
Force en de EU Battlegroups, alsmede aan EU- of Navo-operaties. Zoals
gesteld in de beleidsbrief zal Nederland zich meer toeleggen op korte,
krachtige en hoogwaardige bijdragen aan internationale operaties.
433
Is in het voorgestelde maatregelenpakket rekening gehouden met
bezuinigingen die door andere EU-lidstaten worden doorgevoerd? Zijn de
bezuinigingen in de diverse EU-landen complementair aan elkaar?
In het kader van de mogelijkheden tot internationale samenwerking zijn
de bezuinigingsvoornemens van relevante EU-lidstaten en
Navo-bondgenoten onderzocht. De bevindingen maakten integraal deel
uit van de informatie op grond waarvan de afwegingen in de beleidsbrief
tot stand zijn gekomen. Het is moeilijk te beoordelen of de bezuinigingen
in EU-landen complementair aan elkaar zijn, aangezien sommige landen
verder zijn in hun besluitvorming dan andere.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

100

434
Kunt u de verschillende samenwerkingsopties concretiseren, zowel wat
Nederland gaat leveren in de samenwerking en wat het Nederland
oplevert?
Zie het antwoord op vraag 404.
435
Wat is uw algehele visie ten aanzien van defensiesamenwerking met
Europese partners? Bent u bereid om concrete mogelijkheden tot
materiële samenwerking met nieuwe partnerlanden te onderzoeken?
Zie het antwoord op vraag 404.
436
Kan nader ingegaan worden op het streven dat de krijgsmacht in de loop
van 2014 weer geheel op orde is? Betekent dit dat op dat moment alle
achterstanden op het gebied van onderhoud, opleidingen, geoefendheid,
munitie, reservedelen, en ondervulling van het personeelsbestand
weggenomen zijn?
Zie het antwoord op vraag 69.
437
Hoe verhoudt zich het streven dat de krijgmacht in de loop van 2014 weer
«geheel op orde is» tot de grote gaten die er als gevolg van het afstoten
van de Cougar helikopters vallen in de helikoptercapaciteit? Klopt het dat
de krijgsmacht door vertragingen bij de invoer van de NH-90 en bij de
midlife-update van de Chinook pas rond 2019 weer volledig inzetgereed
zal zijn op het punt van de transporthelikoptercapaciteit?
Zie het antwoord op vraag 401.
438
Kunt u de bezuiniging van structureel 119,6 miljoen euro op het opleidingsveld specificeren?
De bezuinigingen in het opleidingsveld gaan uit van de huidige principes
competentiegericht opleiden, «just in time just enough», «paars tenzij» en
civiel uitbesteden. In overeenstemming met deze principes maken onder
andere de volgende maatregelen deel uit van de bezuinigingen in het
opleidingsveld:
De Algemene Militaire Opleiding en de Vaktechnische Opleiding worden
beperkt vanwege de instroom via de module «Veiligheid en vakmanschap» van de Regionale Opleidingscentra. De initiële opleidingen worden
compacter en delen ervan zullen bij operationele eenheden worden
belegd. Tevens wordt de civiele certificering van functieopleidingen
maximaal benut. Voorts komt er een gemeenschappelijk referentiemodel
met een defensiebrede normering en procesgang voor de opleidingsorganisaties van de operationele commando’s. Deze maatregelen leveren een
groot aandeel in de totale besparing in het opleidingsveld. Daarnaast
wordt het aanbod van studierichtingen bij de NLDA verkleind tot drie
bacheloropleidingen waardoor schaalvoordelen ontstaan en wordt het
aantal profielen en minors tot een minimum beperkt dan wel op civiele
universiteiten gevolgd. De kenniscentra Leidinggeven en Opleidingskunde
worden ondergebracht bij de NLDA en de Koninklijke Militaire School
(KMS). Ten slotte wordt de functieduur voor militair personeel verlengd,
wat een dempend effect heeft op de opleidingsbehoefte, en worden de
opleidingsbudgetten verlaagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

101

439
Kunt u uitleggen waarom er in 2012 nog geen bezuiniging mogelijk is op
bestuur (spoor 1)? Wanneer zijn de nadere plannen uitgewerkt om de
beoogde bezuinigingen op het bestuur en de bedrijfsvoering te
realiseren?
Zie het antwoord op vraag 50.
440
Drukken de kosten voor grensbewaking van de BES-eilanden alleen op de
Defensiebegroting of is hiervoor gecompenseerd uit de algemene
middelen?
Het budget voor de grensbewakingstaken op de BES-eilanden maakt deel
uit van de defensiebegroting. Hiervoor zijn middelen overgeheveld van de
ministeries van Veiligheid & Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties naar de defensiebegroting.
441
Waar bestaan de besparingen uit op militaire muziek, ceremonieel en
traditiekamers?
De besparing op de militaire muziek leidt tot enige beperking van de
capaciteit. Er resteert voldoende capaciteit voor ceremoniële ondersteuning en publieke presentaties bij elk krijgsmachtdeel. De reductie op
het ceremonieel betreft het afzien van de aanschaf van enkele ceremoniële uniformen. Bij de traditiekamers wordt de besparing gevonden door
de stringentere toepassing van de normen voor het ruimtebeslag voor de
diverse historische verzamelingen op onderdeelsniveau.
442
Waar bestaan de besparingen in de inlichtingen en veiligheid uit?
De verwerving van een geautomatiseerd HF-breedbandinterceptiesysteem
en een sigintverwerkingssysteem (Argo 2) betekent een aanzienlijke
personele besparing in de Sigint-keten. Ook zal de samenwerking tussen
de MIVD en het Joint ISTAR Commando (JISTARC) verder worden
geïntensiveerd, waarbij onder meer de doelmatigheid van de analyse- en
verwerkingscapaciteit zal worden vergroot. Met de samenvoeging van de
staven van het DIVI (Defensie Inlichtingen en Veiligheids Instituut) en het
JISTARC wordt een overheadbesparing behaald. Een personele reductie is
verder mogelijk bij de Short Range Tactical UAV, aangezien dit nieuwe
systeem minder personeelsintensief is dan de voormalige Sperwer.
Daarnaast leidt de opheffing van 101 Artillerieondersteuningsbatterij en
het vervolgens onderbrengen van de capaciteit bij het Commando
grondgebonden luchtverdediging tot een verdere besparing bij inlichtingen en veiligheid. Ten slotte zal ook een aantal aanvullende efficiencymaatregelen worden genomen.
443
Waarom is ervoor gekozen om een groot deel van de sportinstructeurs
weg te bezuinigen? Welke gevolgen heeft dit voor de fysieke inzetbaarheid
van militairen?
Zie het antwoord op vraag 12.
444
Waaruit bestaan de bezuinigingen in de gezondheidszorg die worden
doorgevoerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

102

Zie het antwoord op vraag 133.
445
Hoe verhoudt zich de structurele bezuiniging op reservisten van € 6
miljoen tot de motie Bruins Slot (Kamerstuknummer 32 500 X, nr. 18)
waarin de regering verzocht wordt bij de totstandkoming van de beleidsbrief de mogelijkheid van een verdere vergroting van het reservisten te
betrekken, voor zowel frontfill- als backfilltaken, en daarbij tevens te
overwegen om reservisteneenheden op te richten van nationale taken? Op
welke wijze heeft u invulling aan deze motie gegeven?
Zie het antwoord op vraag 214.
446
Welk gedeelte van de verwachte bezuinigingen door het afstoten van
defensiematerieel wordt naar verwachting gerealiseerd door middel van
de verkoop van overtollig defensiematerieel? Wat is het totaal aan
verwachte opbrengsten van de verkoop van overtollig defensiematerieel
als onderdeel van de maatregelen uit de beleidsbrief?
Zie het antwoord op vraag 33.
447
Op basis waarvan zijn de verwachte opbrengsten van de verkoop van
overtollig defensiematerieel berekend?
Zie het antwoord op vraag 89.
448
Is er onderzoek gedaan naar de vraag naar overtollig defensiematerieel? Is
er een analyse gemaakt van potentiële kopers? Is hierbij vooraf rekening
gehouden met de criteria uit het gemeenschappelijk standpunt wapenexport van de EU en de aankomende herziening van het wapenexportbeleid zoals aangekondigd door de Staatssecretaris van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie tijdens het algemeen overleg Wapenexport
van 24 maart 2011?
Er is geen onderzoek gedaan naar de vraag naar overtollig defensiematerieel en er is geen analyse gemaakt van potentiële kopers.
449
U schrijft dat de verkleining van de krijgsmacht onvermijdelijk leidt tot een
verminderde beschikbaarheid voor nationale taken. Kunt u uiteenzetten
welke taken in het gedrang komen? Worden er taken afgestoten, en zo ja
welke, of worden dezelfde taken op een andere manier uitgevoerd, en zo
ja, hoe?
Zie het antwoord op vraag 420.
450 en 451
Is de conclusie juist dat het belang van de krijgsmacht toeneemt, terwijl zij
minder beschikbaar is, gelet op de constatering dat «met het oog op de
groeiende kwetsbaarheid van de Nederlandse samenleving voor
maatschappelijke ontwrichting» het belang van de bijdrage van de
krijgsmacht aan veiligheid binnen de grenzen toeneemt, terwijl «de
verkleining van de krijgsmacht» onvermijdelijk leidt tot een verminderde
beschikbaarheid?
Wat wordt bedoeld met «groeiende kwetsbaarheid van de Nederlandse
samenleving voor maatschappelijke ontwrichting»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

103

De vaststelling dat sprake is van een groeiende kwetsbaarheid van de
Nederlandse samenleving voor massale ontwrichting en «samengestelde» dreigingen is ontleend aan het eindrapport van het interdepartementale project Verkenningen. De omgevingsanalyse in dit rapport geeft
geen aanleiding te veronderstellen dat het grondgebied van Nederland de
komende twee decennia zal blootstaan aan een grootschalige conventionele militaire dreiging. Wel wordt de Nederlandse samenleving, mede
door haar groeiende complexiteit en afhankelijkheden, potentieel
kwetsbaarder voor massale ontwrichting, bijvoorbeeld als gevolg van
pandemieën, overstromingen, terroristische aanslagen, ernstige ongeregeldheden of de grootschalige uitval van communicatie- en informatiesystemen.
Defensie blijft een volwaardige veiligheidspartner van civiele autoriteiten
en hulpdiensten en zal blijven voldoen aan de bestuurlijke afspraken die in
het kader van ICMS zijn gemaakt over de gegarandeerde beschikbaarheid
van militaire middelen. De verkleining van de krijgsmacht leidt onvermijdelijk wel tot een verminderde beschikbaarheid van militaire middelen
voor nationale taken. De beschikbaarheid voor nationale taken kan
daardoor in specifieke gevallen onder druk komen te staan.
452
Wat kost het per jaar om een M-fregat in de vaart te houden?
Zie het antwoord op vraag 237.
453
Kunt u de ogenschijnlijke tegenstelling tussen investeringen in de
capaciteiten voor civiel-militaire samenwerking met CBRN-response team
en CBRN-detectie en ontsmettingscompagnie, en het schrappen van
BADS en de betreffende kennisbasis bij TNO toelichten?
BADS (Bio Aerosol Detectie Systeem) is een mobiel detectieplatform voor
detectie en identificatie van aerosolen waarvoor TNO de technologie
ontwikkelde. Defensie moet om financiële redenen afzien van het BADS,
maar dat heeft geen gevolgen voor de ICMS-afspraken omdat BADS los
staat van capaciteiten die Defensie in dit kader heeft toegezegd. Er kunnen
echter wel gevolgen zijn voor de kennisbasis bij TNO op het gebied van
biologische bescherming. In overeenstemming met de SKIA wil Defensie
deze kennisbasis op een toereikend niveau in stand houden, bij voorkeur
samen met civiele veiligheidspartners. Over de mogelijkheden daartoe
wordt op dit ogenblik met TNO en met de civiele partners overlegd.
454
Welke consequenties heeft de vertraging van de verwerving van
HV-brillen voor de operationele capaciteit in het komende jaar?
De gevolgen van de vertraging van de verwerving van HV-brillen met een
jaar zijn gering. Door middel van een pool maken operationeel ingezette
eenheden gebruik van de HV-brillen van andere eenheden. Het totale
aantal HV-brillen zal gaandeweg door slijtage afnemen. Voor de nu
voorziene operationele inzet in 2012 zijn voldoende HV-brillen
beschikbaar.
455
Er wordt gezocht naar verdere samenwerking tussen de civiele en
militaire luchtverkeersleidingsorganisaties, omdat dit kan leiden tot
doelmatigheidswinst voor Defensie. Kunt u deze veronderstelling
onderbouwen met positieve ervaringen uit het verleden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

104

Samenwerking tussen civiele en militaire luchtverkeersleidingsorganisaties kan op verschillende manieren leiden tot doelmatigheidswinst. Er is
bijvoorbeeld minder personeel nodig, indien militair luchtverkeer in het
hogere luchtruim in de nacht en in het weekend wordt begeleid door de
civiele luchtverkeersleidingsorganistaties Maastricht Upper Area Control
(MUAC) en Luchtverkeersleiding Nederland. Met deze samenwerking is,
bij wijze van proef, onlangs positieve ervaring opgedaan. De uitwisseling
van radardata en samenwerking bij de vervanging van radioapparatuur
hebben eerder ook geleid tot doelmatigheidswinst.
456
Welke beperkingen geeft de vertraging van de extra special forces
voertuigen voor de operationele capaciteit tot 2012?
De vertraging heeft tot gevolg dat special forces operaties langer zullen
worden uitgevoerd met voertuigen die reeds geruime tijd in gebruik zijn
en waarvan de prestaties minder zijn dan die van de nieuw aan te
schaffen voertuigen.
De huidige voertuigen kunnen in de overbruggingsperiode deels worden
aangepast aan optreden dat specifieke eisen stelt aan materieel. Dit is ook
gebeurd met MB-voertuigen voor special forces operaties in Afghanistan
457
In hoeverre is het belang van een stabiele internationale rechtsorde voor
Nederland als handelsland meegewogen in deze bezuiniging?
De regering is zich er terdege van bewust dat een wereld waarin het recht
overheerst, in het belang is van een handelsnatie als Nederland. In het
regeerakkoord wordt, mede tegen deze achtergrond, aan de internationale
rechtsorde onverminderd belang gehecht. De handhaving en de bevordering van de internationale rechtsorde blijft één van de drie hoofdtaken
van Defensie. Deze taak is bovendien verankerd in Artikel 97 van de
Grondwet. De krijgsmacht wordt voorts in de praktijk herhaaldelijk ingezet
in het kader van de bevordering en de handhaving van de internationale
rechtsorde, zoals nu in Afghanistan, Libië en in de wateren bij Somalië, en
dat zal zo blijven. Als gevolg van de bezuinigingen zullen de mogelijkheden om bijdragen te leveren de komende jaren wel verminderen.
458 en 459
«Op basis hiervan kan er in 2013 weer een volledig oefenprogramma
zijn». Kunt u uiteenzetten wat de gevolgen zijn van een niet volledig voor
Nederlandse inzetbaarheid in 2011–2013?
Na 2013 zal er pas weer een volledig oefenprogramma zijn. Kan de
conclusie worden getrokken dat militairen in ieder geval tot 2014 niet
uitgezonden worden (aangezien dit betekent dat zij anders onvoldoende
geoefend op missie gaan)? Wat betekent dit voor de operationele
inzetbaarheid van de krijgsmacht?
Voor eenheden die in een reorganisatietraject terecht komen, zullen de
programma’s opnieuw moeten worden ontwikkeld en moet het (financiële) planningsproces worden aangepast. Nieuw samen te stellen
eenheden zullen gaan bestaan uit reeds bestaande en geoefende
elementen. De aangepaste oefenprogramma’s hebben betrekking op het
gezamenlijk laten oefenen van verschillende elementen die door de
reorganisatie in een nieuwe moedereenheid terechtkomen.
Voor de eenheden die niet worden geraakt door de reorganisatie is het
oefenprogramma sneller weer op orde. Voor militairen die kandidaat zijn
voor een uitzending worden speciale oefenprogramma’s opgesteld. Voor
deze speciale programma’s worden met prioriteit middelen beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

105

gesteld. De geoefendheid van uitgezonden personeel is daarmee
gewaarborgd. De krijgsmacht als geheel is in de komende periode
verminderd inzetbaar.
460
Kunt u uiteenzetten wat verstaan moet worden onder «korte, krachtige en
hoogwaardige bijdragen»? Om wat voor soort bijdragen gaat het dan?
Zie het antwoord op vraag 28.
461
Welke politietaken van de KMar verminderen, welke taken worden
afgestoten? Waarom zijn deze keuzes gemaakt, op basis van welke
veiligheidsanalyse?
De afname van de politietaken betreft de militaire politietaak. De daarvoor
benodigde personele capaciteit vermindert in overeenstemming met de
afname van eenheden, functies en locaties bij Defensie.
462
Kunt u in een overzicht weergeven welke besparing per jaar, uitgesplitst
per krijgsmachtdeel, er ten aanzien van de materieellogistiek (onderhoudsbedrijven onder opco’s) wordt behaald?
Onderstaande tabel geeft weer hoe de besparing momenteel budgettair in
de conceptbegroting voor 2012 is verwerkt. Het betreft de situatie voordat
de bedrijven worden overgeheveld naar de operationele commando’s. De
voorstellen voor overheveling worden momenteel nog verder uitgewerkt
in gedetailleerde blauwdrukken en reorganisatievoorstellen. Analoog aan
de verschuiving van de onderhoudsbedrijven van DMO naar de operationele commando’s zal ook de besparing verschuiven. Dit wordt verwerkt
in de begroting voor 2013.
Matlog

2012

2013

2014

2015

2016

x € 1 miljoen

– 3,0

– 89,2

– 63,7

– 66,3

– 68,4

Onderverdeling

2012

2013

2014

2015

2016

CZSK
CLAS
CLSK
KMAR
DMO
CDC
BS

0
0
0
0
– 3,0
0
0

0,6
– 36,8
0,6
0,2
– 57,9
4,1
0,1

2,2
– 29,9
0,7
0,3
– 41,4
4,3
0,1

2,2
– 29,9
0,7
0,3
– 44,0
4,3
0,1

2,2
– 29,9
0,7
0,3
– 46,1
4,3
0,1

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal

In de tabel zijn de negatieve bedragen besparingen. De bovenstaande
bedragen zijn exclusief de besparingen in het materieellogistieke domein
binnen spoor 1 en het programma SPEER. Omdat de besparing door
SPEER al is verdeeld over alle defensieonderdelen, maar de besparing in
de materieellogistiek voor het grootste gedeelte technisch is verwerkt bij
DMO, vertoont de tabel ook positieve bedragen.
463
Welke functies zullen worden gecombineerd? Om hoeveel functies gaat
het per krijgsmachtdeel? Welke besparing wordt per krijgsmachtdeel
behaald door het combineren van functies?
Zie het antwoord op vraag 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 733, nr. 2

106