2011D26944

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond er
bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 30 maart 2011 inzake het actieplan» Ouderen in veilige
handen» (29 389, nr. 30).
De op 24 mei 2011 toegezonden vragen en opmerkingen zijn hieronder
afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets
De griffier van de commissie,
Teunissen

nds-tk-2011D26944

1

Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het actieplan «Ouderen in veilige handen». Zij onderschrijven het
belang van een stevige aanpak van ouderenmishandeling, maar hebben
een aantal vragen.
De reikwijdte van het actieplan is niet geheel duidelijk. Wat deze leden
betreft moet alle ouderenmishandeling – ongeacht de locatie waar deze
plaatsvindt – aangepakt worden. Kan de staatssecretaris bevestigen dat
het actieplan niet alleen betrekking heeft op ouderen die in instellingen
wonen, maar ook op ouderen die zelfstandig wonen in een huur- of
koopwoning?
In de begeleidende brief geeft de staatssecretaris aan dat ouderenmishandeling in twee settings voorkomt: binnen de professionele setting en in
huiselijke kring. Het actieplan grijpt op beide settings aan, echter in de
huiselijke kring alleen concreet ten aanzien van vrijwilligers en een
algemene voorlichtingscampagne. De cijfers omtrent ouderenmishandeling laten zien dat in 90% van de gevallen de dader een familielid is en
in 1% een professional (cijfers 2009, van Movisie). Een deel hiervan kan
gezien worden in het kader van overbelaste mantelzorgers, maar zeker
niet alle gevallen. Kan de staatssecretaris toelichten welk deel van de
ouderenmishandeling door familieleden plaatsvindt in het kader van
overbelaste mantelzorg en welk deel niet? De leden van de VVD-fractie
vragen de staatssecretaris voorts toe te lichten hoe zij verwacht de
ouderenmishandeling die plaatsvindt door familieleden – zoals hierboven
vermeld het overgrote deel van de ouderenmishandeling – terug te
dringen.
Ten aanzien van de signalering van ouderenmishandeling vinden de leden
van de VVD-fractie het zeer relevant dat 90% van de gevallen van
ouderenmishandeling door een familielid wordt gepleegd en slechts 1%
door een professional. Toch wordt gekozen voor een meldplicht omtrent
mishandeling door professionals en een meldcode bij mishandeling door
een familielid. De kans dat een professional lucht krijgt van ouderenmishandeling door een familielid is dus vele malen groter dan mishandeling
door een andere professional, maar hij hoeft dit niet verplicht te melden.
Niet alleen komt mishandeling door familieleden veel vaker voor, het ligt
bovendien voor de hand dat ouderen nog minder geneigd zijn aangifte te
doen tegen een familielid dan tegen een zorgprofessional aangezien er
niet alleen een afhankelijkheidsrelatie maar ook een familieband is. Wat
deze leden betreft dienen daarom professionals die met ouderen werken
altijd verplicht melding te doen van ouderenmishandeling, wie de dader
ook is, professional of familielid.
In het actieplan wordt aangekondigd dat een Verklaring Omtrent Gedrag
(VOG) verplicht wordt gesteld voor mensen die beroepsmatig werkzaam
zijn in de langdurige zorg. Eenmaal afgegeven kan een VOG niet met
terugwerkende kracht worden ingetrokken. De leden van de VVD-fractie
vragen de staatssecretaris aan te geven in hoeverre een periodieke
actualisatie van de VOG – zoals bijvoorbeeld voorgesteld door de
commissie Gunning naar aanleiding van het onderzoek naar kindermisbruik in Amsterdam – van toegevoegde waarde kan zijn bij het voorkomen
van ouderenmishandeling door professionals.
In het actieplan is sprake van crisisopvang voor slachtoffers van ouderenmishandeling. De leden van de VVD-fractie hebben grote bezwaren tegen
de gedachte dat ouderen tijdelijk op een andere locatie worden ondergebracht uit bescherming tegen een mishandelaar. Het kan wat hen betreft

2

absoluut niet de bedoeling zijn dat de oudere weggehaald wordt uit de
vertrouwde omgeving om weg te komen van een dader. Dit is de
omgekeerde wereld en zeker geen verbetering van de positie van het
slachtoffer. Juist de dader moet weggehaald worden uit de situatie – in
huiselijke kring kan gebruik worden gemaakt van het huisverbod en
zorgprofessionals die ouderen mishandelen dienen ontslagen te worden –
terwijl de oudere gewoon in de vertrouwde omgeving kan blijven. De
leden van de VVD-fractie ontvangen graag een reactie van de staatssecretaris op dit punt. Is zij het met deze leden eens dat het verplaatsen van het
slachtoffer de omgekeerde wereld is? Is zij bereid te bezien welke
mogelijkheden bestaan om juist de dader uit de situatie te verwijderen, en
deze zo nodig uit te breiden?
Tenslotte pleiten de leden van de VVD-fractie voor zwaardere straffen bij
geweld in afhankelijkheidsrelaties, zoals ouderenmishandeling. Wat hen
betreft worden delicten in afhankelijkheidsrelaties net zo zwaar gestraft als
geweld tegen medewerkers met een publieke taak, te weten een drie keer
zo hoge straf in vergelijking met het «reguliere» mishandelingartikel. Zij
vragen de staatssecretaris een reactie op dit voorstel, waarbij in ieder
geval ingegaan wordt op de mogelijkheden hiertoe in het strafrecht.
Inbreng PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA hebben met zowel interesse als enige
reserveringen kennisgenomen van de brief van de staatssecretaris waarin
zij het actieplan «Ouderen in veilige handen» omschrijft. Het actieplan is
een poging om ouderen, en specifiek ouderen die afhankelijk zijn van
zorg, een zekere vorm van bescherming te bieden tegen mishandeling en
geweld in afhankelijkheidsrelaties. Daarmee richt het plan zich alleen
tegen mishandeling en geweld in huiselijke kring en professionele setting.
De leden van de PvdA-fractie hechten veel belang aan de erkenning van
de kwetsbare situatie van veel zorgafhankelijke ouderen, en zijn daarom
blij dat er met dit plan een begin wordt gemaakt met het versterken van
de positie van deze ouderen. De leden van de PvdA-fractie zijn echter wel
van mening dat het plan dat nu wordt gepresenteerd erg reactief is, en
weinig oog heeft voor de oorzaken van het probleem. Overbelasting van
zorgpersoneel en mantelzorgers, beiden debet aan het probleem, worden
nauwelijks aangestipt. Daarmee lijkt de staatssecretaris zelf geen enkele
verantwoordelijkheid op zich te nemen en is dit plan onvolledig en slechts
een pleister op de wonde. De beroepsgroep komt er niet zo gemakkelijk
vanaf. De leden van de PvdA-fractie verwachten daarom enige aanvulling
van dit actieplan met betrekking tot preventie. Ondersteuning van
mantelzorgers en het aanpakken van werkdruk van zorgprofessionals
dienen daarvan een onderdeel te zijn.
In het plan wordt onderscheid gemaakt tussen de thuissituatie en
professionele situatie. De staatssecretaris wil dat de zorgaanbieder
onderzoek doet naar iemands functioneren voordat hij of zij wordt
aangenomen. De leden van de PvdA-fractie kunnen zich daar tot zekere
hoogte in vinden, maar zijn wel van mening dat dit onderzoek naar
verhouding moet zijn. Het kan niet de bedoeling zijn mensen levenslang te
weren uit een baan in de zorg vanwege totaal ongerelateerde aanvaring
met justitie in een ver verleden.
Onderzoek naar iemands functioneren kan gedaan worden kan door een
VOG verplicht te stellen. Wordt er bij dat onderzoek ook gebruik gemaakt
van andere bronnen, het BIG-register bijvoorbeeld of getuigschriften van
eerdere werkgevers? Worden VOG en BIG aan elkaar gekoppeld?
Geldt de verplichting voor het aandragen van een VOG bij sollicitatie
alleen voor mensen in de langdurige zorg, of ook in ziekenhuizen? Geldt
het dan voor alle personeel; ook de schoonmaker, administratief

3

medewerker, leidinggevende en lid van de Raad van Bestuur, invallers,
inleners en vakantiekrachten, en verderop in de keten, bijvoorbeeld bij
medewerkers van zorgbemiddelingsbureaus? Op welke manier zal
worden gewogen of een aantekening in de VOG ook (nog) relevant is? Bij
welke functies voor vrijwilligers acht de staatsecretaris het opvragen van
een VOG wel gewenst?
De brief benadrukt ook de verschillende vormen van mishandeling van
ouderen. Toch lijkt in de uitwerking van het plan de nadruk te liggen op
geweld. In de brief schrijft de staatssecretaris namelijk: «Het risico van
geweld moet zo vroeg mogelijk gesignaleerd worden, het geweld moet zo
snel mogelijk stoppen, de positie van het slachtoffer moet worden
versterkt en de pleger moet worden aangepakt, om herhaling te
voorkomen». De leden van de PvdA-fractie betwijfelen of verwaarlozing
en financiële uitbuiting van ouderen voldoende worden ondervangen met
het voorgestelde plan. Het is immers vastgesteld dat het in 40% van de
gevallen van ouderenmishandeling gaat om financieel misbruik.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat er grotere stappen
nodig zijn om afspraken over bewindvoering beter te regelen. Stappen die
verder rijken dan de huiselijke of professionele sfeer en die ook uitbuiting
en oplichting door onbekenden aanpakken. Een project «Voorkomen van
financiële uitbuiting» is dan wat mager.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de afhankelijkheidspositie van ouderen wordt verergerd door de voorgenomen veranderingen
in de AOW, die ertoe leiden dat ouderen die inwonen bij hun kinderen een
deel van hun AOW-uitkering moeten inleveren, omdat er voortaan wordt
uitgegaan van het huishoudinkomen. Kan de staatssecretaris daarop
reageren? Hoe ziet zij dat in het kader van dit actieplan en het optreden
tegen die afhankelijkheid en voor de positie van ouderen?
Tenslotte hebben de leden van de PvdA-fractie een aantal losse vragen
over het actieplan:
– Wat is de reactie van de beroepsgroep van verpleegkundigen en
verzorgenden op het actieplan?
– In hoeverre is dit plan van toepassing op andere mensen die zorgbehoevend zijn en daardoor afhankelijk zijn van mantel- of professionele
zorg?
– Waarom stelt de staatssecretaris voor organisaties die met vrijwilligers
werken geen meldplicht om te melden voor, maar een meldcode?
– Waar kunnen mensen met meldingen over financiële uitbuiting/
verwaarlozing terecht? Is dat bij het Steunpunt Huiselijk Geweld
(SHG)? Worden meldingen van mishandeling aan de Inspectie ook
gemonitord, en dus niet alleen de meldingen die via het SHG
binnenkomen?
Inbreng PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met vreugde kennisgenomen van het
actieplan «Ouderen in veilige handen». Het is goed dat er nu een
kabinetsplan is om de lang in de taboesfeer verstopte, maar wijdverbreide
misstand ouderenmishandeling te bestrijden. Zij verwelkomen de
aangekondigde voorlichtingscampagnes, het meldpunt, de hulp en
ondersteuning voor slachtoffers, de trainingen voor professionals, de
intensivering van het toezicht, de registratieregeling en de betere
screening voor zorgpersoneel door onder andere een verplichte VOG voor
nieuwe medewerkers.

4

De leden van de PVV-fractie zijn daarentegen ontevreden dat de
meldplicht voor ouderenmishandeling wordt beperkt tot mishandeling
gepleegd door professionals. Zij vinden de argumentatie dat een
meldplicht niet bijdraagt aan een betere signalering onvoldoende, en
hechten meer waarde aan het argument dat elke vorm van ouderenmishandeling verdient te worden gemeld en aangepakt. Zij vragen de
staatssecretaris deze keuze te herzien.
Deze leden constateren in het actieplan een weifelende houding ten
aanzien van wat dient te gebeuren als de thuissituatie van een mishandelde oudere onhoudbaar is geworden. Enerzijds wil het plan onderzoeken of er speciale crisisopvang voor mishandelde ouderen moet
komen, anderzijds wordt voorzichtig de mogelijkheid verkend om de wet
tijdelijk huisverbod in te zetten tegen de mishandelende huisgenoot.
Waarom wordt niet de duidelijke morele keuze gemaakt dat het slachtoffer
thuis moet kunnen blijven en de dader een huisverbod verdient?
Bij de justitiële aanpak van plegers wordt niet de mogelijkheid genoemd
om plegers strafverzwaring te geven, vanwege de bijzondere kwetsbaarheid van hun slachtoffers. Is de staatssecretaris bereid alsnog een
strafverzwaring voor plegers van ouderenmishan-deling in al zijn vormen
aan het actieplan toe te voegen?
Inbreng CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het actieplan «Ouderen in veilige handen». Hiermee wordt de passage
in het gedoogakkoord over ouderenmishandeling omgezet in concrete
acties voor de komende jaren. Tot hun tevredenheid wordt de aanpak
breed gedragen bij de verschillende relevante organisaties.
Zij hebben nog wel enkele vragen.
De meldplicht staat in het regeer- en gedoogakkoord. De leden van de
CDA-fractie vragen hoe dit precies zal uitwerken in de praktijk. Graag
ontvangen zij een reactie hierop van de staatssecretaris.
Vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) spelen gemeenten
een belangrijke (regie)rol als het gaat om de aanpak van ouderenmishandeling. Uit onderzoek van Movisie blijkt dat in 2008 94% van alle
gemeenten een info- en adviespunt ouderenmishandeling had. De
doelstelling van het project «Stop ouderenmishandeling» voor 2010 was
dat er 100% dekking zou zijn. Is die doelstelling inmiddels behaald? Zo
niet, hoe wil de staatssecretaris ervoor zorgen dat deze doelstelling alsnog
behaald wordt?
De staatssecretaris geeft aan conform het regeer- en gedoogakkoord het
project «Stop ouderenmishandeling» te willen voortzetten. Welke rol
speelt dit project binnen het actieplan en wat zijn de doelen van dit
project?
Hoe wil de staatssecretaris ervoor zorgen dat er binnen het actieplan een
uitwisseling van «best practices» plaatsvindt?
De leden van de CDA-fractie vragen wat de doelstelling van het actieplan
is. Is dat alleen het doorbreken van een taboe en het tot stand brengen
van een snelle en goede ketenaanpak, of zijn er ook meetbare doelstellingen die bij de evaluatie meegenomen kunnen worden?
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie wanneer het actieplan zal
worden geëvalueerd.

5

Inbreng SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het actieplan Ouderen in veilige handen. De bescherming van ouderen
tegen verwaarlozing, mishandeling en uitbuiting is voor deze leden altijd
een speerpunt geweest. Zij delen de analyse van de staatssecretaris dat
de schatting van jaarlijks 200 000 gevallen van ouderenmishandeling een
topje van de ijsberg is. Zij zijn namelijk van mening dat mishandeling,
verwaarlozing en uitbuiting van ouderen bij uitstek daar kunnen plaatsvinden waar ouderen in een situatie van isolement verkeren. Zij zijn
daarom van mening dat de inspanningen van de staatssecretaris zich ook
moeten richten op het voorkomen van isolement van ouderen en andere
groepen in een kwetsbare, afhankelijke positie. De genoemde leden
vrezen dat maatregelen van dit kabinet, zoals het schrappen van
begeleiding en dagbesteding uit de AWBZ, tot verdere vereenzaming van
ouderen zullen leiden en daarmee de kans vergroten dat deze ouderen het
slachtoffer worden van misstanden. De staatssecretaris stelt in de
aanbiedingsbrief bij het actieplan dat zij onder ouderenmishandeling
verstaat: het handelen of het nalaten van handelen van al degenen die in
een terugkerende persoonlijke of professionele relatie met de oudere
(iemand van 65 jaar of ouder) staan, waardoor de oudere persoon
lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt en waarbij van
de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of
volledige afhankelijkheid».De leden van de SP-fractie zijn van mening dat
de definitie die de staatssecretaris hanteert in de praktijk vooral van
toepassing is op situaties van tekortschietende of ontspoorde zorg. De
leden roepen hierbij de debatten over HWW Zorg, Monteverdi en Osira in
herinnering. Om deze reden verbaast het de leden van de SP-fractie dan
ook hogelijk dat de staatssecretaris in haar brief schrijft dat zij fouten in de
zorg van deze definitie uitzondert. Deze leden ontvangen hierop graag een
nadere toelichting. Indien een oudere schade oploopt door het uitblijven
van voldoende toezicht op een afdeling van een verpleeghuis, of wanneer
door nalatigheid in de verzorging infecties ontstaan of verergeren, is er
dan naar het oordeel van de staatssecretaris geen sprake van ouderenmishandeling? Indien de ene demente bewoner in een instelling de andere
demente inwoner verwondt of aanrandt, richt de handhaving van de
staatssecretaris zich dan in eerste instantie op de dader of op de instelling
die nalatig is geweest in het uitoefenen van toezicht?
De staatssecretaris stelt dat het actieplan zich richt op de gemeenten, in
het bijzonder hun verantwoordelijkheden in het kader van de Wmo en de
Wet publieke gezondheid (Wpg). Tegelijkertijd heeft de staatssecretaris
een bestuursakkoord gesloten met de VNG dat voorziet in het afschaffen
van het toezicht door de Inspectie voor de Gezondheidszorg op de aan de
gemeenten gedecentraliseerde verantwoordelijkheden voor de gezondheidszorg. De leden van de SP-fractie vernemen graag hoe de staatssecretaris dit met elkaar rijmt.
De leden van de SP-fractie delen de opvatting van de staatssecretaris dat
de gemeentelijke preventieve ouderenzorg op grond van de Wpg moet
worden verbeterd. Deze verplichting voor gemeenten vloeit immers voort
uit een door de Kamer aangenomen SP-amendement. De leden van de
SP-fractie vragen de staatssecretaris om een antwoord op de vraag
waarom de inwerkingtreding van artikel 5 Wpg aanvankelijk was
uitgesteld en waarom de gemeenten geen middelen hebben ontvangen
om uitvoering te geven aan dit wetsartikel. De genoemde leden vragen
ook aan de staatssecretaris hoe zij wil waarborgen dat haar handreiking
daadwerkelijk wordt opgevolgd door gemeenten. Dat gemeenten de wijze
waarop zij de preventieve ouderenzorg aanpassen aan de concrete lokale
omstandigheden en behoeften, vinden deze leden logisch. Indien echter in

6

de ene gemeente wel een adequaat preventief ouderenbeleid wordt
gevoerd en in de andere gemeente niet, dan ontstaat naar het oordeel van
de leden van de SP-fractie een onaanvaardbare rechtsongelijkheid. Zij
vragen de staatssecretaris of zij deze opvatting deelt, en op welke wijze zij
rechtsongelijkheid gaat voorkomen. Zorgtaken kunnen naar gemeenten
worden gedecentraliseerd, maar omdat gezondheidszorg een sociaal
grondrecht is, blijven de minister en staatssecretaris uiteindelijk
verantwoordelijk.
De leden van de SP-fractie wijzen de staatssecretaris erop dat zij regelmatig meldingen ontvangen van familieleden die geen toegang meer
krijgen tot hun (dementerende) naaste verwant, omdat er een bewindvoerder is aangesteld die dit contact onmogelijk maakt. Deze leden vinden
dit een zorgwekkende situatie die het risico op isolement en uitbuiting
vergroot. In enkele van de door de SP-fractie ontvangen meldingen
bestaat een sterke verdenking van financiële uitbuiting door een bewindvoerder. Deze leden vragen de staatssecretaris hierop te reageren. Op
welke wijze wordt toezicht gehouden op bewindvoerders van ouderen en
op welke wijze kunnen zij tot openheid worden gedwongen indien een
vermoeden van misbruik bestaat? Deze leden vragen de staatssecretaris
ook in hoeverre zij het aanvaardbaar vindt dat bewindvoerders ouderen
afschermen van hun familie. Wat zijn de regels en is de staatssecretaris
van mening dat deze regels aanpassing behoeven? Zij vragen de
staatssecretaris voorts hoe vaak het voorkomt dat door een zorginstelling
een bewindvoerder wordt aangewezen en of zij deze gang van zaken
wenselijk acht. Op welke wijze zal in het project Financiële Uitbuiting met
het door de leden van de SP-fractie geschetste probleem worden
omgegaan? De genoemde leden vragen de staatssecretaris ook of
voorlichting omtrent onterechte bijbetalingen in de AWBZ onderdeel zal
uitmaken van het project Financiële Uitbuiting en of zij haar antwoord wil
toelichten.
De leden van de SP-fractie vragen de staatssecretaris of de eis van een
VOG in de langdurige zorg ook gaat gelden voor bestuurders en zorgmanagers. Indien de staatssecretaris deze vraag ontkennend beantwoordt
vragen deze leden haar uitgebreid toe te lichten op grond waarvan zij dit
onderscheid maakt. Daarnaast vragen zij in hoeverre de staatssecretaris
een verband ziet tussen slechte bejegening, of zelfs mishandeling van
ouderen, en de inzet van onvoldoende of onvoldoende gekwalificeerd
personeel. Wat gaat de staatssecretaris ondernemen tegen zorgbestuurders die, bijvoorbeeld uit kostenoverwegingen, ongekwalificeerd
personeel inzetten zoals we hebben gezien bij Stichting Charim in Zeist en
vele andere instellingen.
De leden van de SP-fractie vernemen graag van de staatssecretaris welke
doorzettingsmacht de ouderenmentor zal krijgen bij vermoedens van
ouderenmishandeling. Kan de staatssecretaris hierop een toelichting
geven? Ook vragen zij of de ouderenmentor bij vermoedens van familieleden of andere naasten van uitbuiting door een bewindvoerder de
bevoegdheid krijgt om de bewindvoerder tot openheid te dwingen.
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd of de staatssecretaris
voornemens is voor de opvangplekken voor mishandelde ouderen een
eigen bijdrage in te voeren. Zij zouden dit bijzonder immoreel vinden,
zoals zij ook een eigen bijdrage in de vrouwenopvang en maatschappelijke opvang als hartvochtig en onrechtvaardig beschouwen. Eigen
bijdragen zijn immers remgeld om het gebruik van zorg te ontmoedigen.
Kan de staatssecretaris uitleggen wat het karakter wordt van de
opvangplek? Betreft het een AWBZ-instelling of wordt het op een andere

7

wijze gefinancierd? Zullen deze initiatieven puur afhankelijk worden van
de mate waarin een gemeente bereid en in staat is dit te subsidiëren?
De staatssecretaris is voornemens om spoedindicaties in te gaan zetten
indien mantelzorgers de zorg niet meer aankunnen en overbelast raken.
De leden van de SP-fractie vragen de staatssecretaris om een bespiegeling op de situatie van mantelzorgers in Nederland en het verband
tussen overbelaste mantelzorgers en een tekortschietend zorgaanbod. Zij
verwijzen hierbij met nadruk naar de gegevens van mantelzorgorganisatie
Mezzo, die herhaaldelijk heeft gewezen op het feit dat mantelzorgers in
Nederland massaal overbelast zijn. De leden van de SP-fractie steunen de
inzet van een spoedindicatie wanneer dat nodig is, maar vragen zich
tevens af of hier niet het paard achter de wagen wordt gespannen.
Immers, kan door een toereikend zorgaanbod in Nederland te creëren niet
worden voorkomen dat mantelzorgers overbelast raken? Zou het niet
beter zijn als de staatssecretaris maatregelen neemt om te voorkomen dat
de situatie dermate ontspoort dat een «spoedindicatie» noodzakelijk is?
Tot slot vragen de leden van de SP-fractie of er nog een uitbreiding van
het justitieel kader nodig is, zowel qua wetgeving als qua beschikbare
mankracht en expertise.. Zijn het opsporingsapparaat en de rechterlijke
macht voldoende geëquipeerd om van ouderenmishandeling een
prioriteit te maken? Beschikken politie en het openbaar ministerie over
voldoende mankracht en expertise? Deze leden hopen dat de staatssecretaris hen hiervan kan overtuigen.
Inbreng ChristenUniefractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het actieplan «Ouderen in veilige handen». Zij delen de
bezorgdheid van de staatssecretaris en zien de noodzaak om het taboe
rondom ouderenmishandeling te doorbreken. Door te komen met een
actieplan en het vrijmaken van budget zijn de eerste stappen gezet. Wel
hebben zij bij een aantal punten nog een aantal opmerkingen.
In de brief komt naar voren dat ouderenmishandeling voor veel mensen
een blinde vlek is. Ze weten niet van het bestaan af of denken dat dit niet
in hun omgeving voorkomt. De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van
mening dat het daarom helder moet zijn wanneer er gesproken wordt van
ouderenmishandeling. Zij vragen zich daarom af waarom er niet is voor
gekozen is om in het hele actieplan een onderscheid te maken tussen
«ontspoorde zorg» en «mishandeling»? Zij zien duidelijk een onderscheid
tussen beide. Bij «mishandeling» is er sprake van opzet, terwijl dit bij
«ontspoorde zorg» niet het geval is. Het maken van onderscheid kan juist
bijdragen aan het herkennen en erkennen ervan. Door alleen te spreken
van mishandeling en niet ook van ontspoorde zorg kunnen bijvoorbeeld
mantelzorgers, die vaak met veel hulp, zorg en aandacht een dierbare
verzorgen zich waarschijnlijk moeilijker herkennen in het actieplan.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat er een koppeling
gemaakt wordt tussen het actieplan «Ouderen in veilige handen» en de
Zorgbeginselenwet. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af of
het wel verstandig is om een deel van de uitvoering van het actieplan te
verankeren in een nog niet bestaande wet. Zij zien liever dat er aansluiting
gezocht wordt bij huidige wetgeving.

8

Actiepunt 5
Zoals de leden van ChristenUnie-fractie ook tijdens het schriftelijk overleg
over de «Hoofdlijnen beleidszorginstellingen» hebben aangegeven staan
zij positief tegenover het instellen van een meldcode, maar plaatsen zij
vraagtekens bij het invoeren van een meldplicht. Interpreteren deze leden
het actieplan juist dat er teruggekomen wordt van de meldplicht welke
wel in het regeerakkoord is opgenomen? Zo lezen zij: «Er wordt niet voor
een meldplicht gekozen omdat uit onderzoek is gebleken dat een
meldplicht in die soort gevallen niet bijdraagt aan een betere signalering
van geweld in huiselijke kring.» Graag ontvangen zij hierover meer
toelichting.
Actiepunt 9 Ondersteuning bij ontspoorde mantelzorg
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat niet alleen het
Steunpunt huiselijk geweld op de hoogte moet zijn van de mogelijkheid
om een spoedindicatie aan te vragen, maar dat dit breder bekend moet
zijn. Zij suggereren om een mogelijkheid tot spoedindicatie ook mee te
nemen in Actiepunt 1 «Gerichte voorlichting over ouderenmishandeling».
Een andere suggestie is gemeenten aansporen om hun mantelzorgers
beter te ondersteunen. Zo blijkt uit de «Barometer basiszorg» van Mezzo
dat de meeste gemeenten veel moeten verbeteren aan de organisaties en
uitvoering van de basisfuncties voor mantelzorgers. Juist omdat er de
komende jaren meer zaken worden overgeheveld van de AWBZ naar de
Wmo zal het belangrijk zijn dat gemeenten hun ondersteuningsaanbod
voor burgers goed op orde hebben.
Zo gaat het bijvoorbeeld om respijtzorg, maar ook om andere vormen van
begeleiding vrijwilligers. Ontspoorde zorg is namelijk te voorkomen. De
leden van de ChristenUnie-fractie noemen een aantal oorzaken van
ontspoorde (mantel) zorg: onkunde en onwetendheid, overbelasting en
onmacht en compassiemoeheid1. Een cursus waardoor de kennis over het
ziekteproces van ouderen wordt vergroot kan bijvoorbeeld al leiden tot
het wegnemen van fouten die gemaakt worden door onkunde en
onwetendheid. De genoemde leden vragen in dit licht bijzonder of de 10
mln. euro die is uitgetrokken voor het actieplan wel voldoende is?
Genoemde leden zien daarom graag dat bij Actieputn 6 «E-learning,
trainen en opleidingen» mantelzorgers expliciet worden meegenomen. Zij
zouden wel eens flink kunnen meeprofiteren van E-learning, trainen en
opleidingen.

1

Als zorgen even te veel wordt, ontsporing in
de mantelzorg aan ouderen en signaalherkenning. C. Jansen en M. Morée. (2003)

9