Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

26 407

Biodiversiteit

Nr. 49

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 november 2010
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de resultaten van de tiende
bijeenkomst van partijen bij de Conventie inzake Biologische Biodiversiteit
(COP-10 CBD), die van 18 tot en met 29 oktober werd gehouden in
Nagoya, Japan. Tevens bevat deze brief een reactie op de rapporten
«Living Planet Report 2010» van het World Wildlife Fund (WWF) en
«Mainstreaming the Economics of Nature» van TEEB, zoals gevraagd door
uw Kamer op respectievelijk 18 en 26 oktober 2010.
Resultaten Biodiversiteitsconferentie Nagoya
COP10 is ondanks moeizame onderhandelingen uitgemond in een succes.
Op de 3 belangrijkste agendapunten (protocol genetische bronnen,
strategisch plan 2011–2020, en financiering) zijn besluiten genomen die de
internationale samenwerking op het gebied van biodiversiteit een
belangrijke impuls geven. In het kort komen de resultaten op het volgende
neer:
– Het is thans gelukt om na lange, al jaren durende, onderhandelingen
bindende afspraken te maken over het reguleren van de toegang tot en
de eerlijke verdeling van de winsten die voortvloeien uit het gebruik
van genetische kennis en materiaal (access and benefit sharing, ABS).
– Afgesproken is dat alle partijen de noodzakelijke acties in gang zetten
om het verlies aan biodiversiteit volledig stop te zetten en te bewerkstelligen dat in 2020 alle ecosystemen weer veerkrachtig zijn. Het is
duidelijk dat dit een zeer ambitieus doel en immense opgave is,
waarvoor grote stappen gezet moeten worden.
– De afspraken over financiering zijn nog niet concreet. Het uiteindelijke
besluit van COP10 met betrekking tot financiering geeft aan dat in 2012
(COP11) nadere afspraken over financiële doelen zullen worden
gemaakt. Over de verdere ontwikkeling van innovatieve financieringsmethoden, waar onder meer de EU sterk aan hechtte, is evenmin thans
een duidelijke afspraak vastgelegd.

kst-26407-49
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 407, nr. 49

1

(In de bijlage bij deze brief is per resultaat een meer gedetailleerde
beschrijving opgenomen.)
Er is brede overeenstemming over de aanpak van de uitdagingen. Wel
blijven er flinke verschillen van inzicht bestaan tussen de ontwikkelde en
de ontwikkelingslanden over de financiering van de extra inspanningen.
De resultaten van «Nagoya» in de context van het Regeerakkoord
Tijdens de conferentie is de urgentie van de biodiversiteitsproblematiek
nogmaals duidelijk aangegeven. Noemenswaardig is het indringende
appel van de president van Gabon, als vertegenwoordiger van Afrika, dat
snel handelen nodig is omdat de aarde stervende is. De urgentie spreekt
ook uit het «Living Planet Report» van het World Wildlife Fund (WWF). De
hoofdboodschap van het rapport is dat tussen 1970 en 2007 de Living
Planet Index (LPI, een maat die het WWF gebruikt om de kwaliteit van de
mondiale biodiversiteit uit te drukken) met 30% is afgenomen en dat de
ecologische voetafdruk van de mensheid is gestegen.
Het regeerakkoord onderkent deze urgentie, en benadrukt daarbij dat deze
moet worden gezien in de context van andere grote internationale
uitdagingen rond voedselzekerheid, armoedebestrijding, energie, water,
klimaat, vrede en stabiliteit. Bescherming en duurzaam gebruik van
biodiversiteit is daarvan een integraal onderdeel. Omdat de onderliggende drijvende krachten van al deze uitdagingen gelijk zijn (groei van de
wereldbevolking tot 9 miljard in 2 050, groei van consumptie en productie
en de daarmee gepaarde groei van benutting van natuurlijke hulpbronnen, verandering van landgebruik en verstedelijking) is een geïntegreerde
aanpak noodzakelijk. Dat vergt aanpassingen in het Nederlandse beleid,
alsook in de internationale aanpak. Alleen door een combinatie van
beleid, zoals reproductieve gezondheidszorg en rechten van vrouwen,
onderwijs, duurzame hoogproductieve voorziening van voedsel, hout en
biomassa wereldwijd op een gelijkblijvend areaal binnen duurzame
grenzen («eco-efficiënt»), kan het biodiversiteitverlies worden afgeremd.
Verbinden van internationaal met nationaal beleid, in het bijzonder het
bevorderen van de coherentie tussen economie en natuur/biodiversiteit is
daarvoor een voorwaarde.
De economie van de natuur
Verbinden van economie met natuur en biodiversiteit is het centrale
thema van het VN-rapport «Mainstreaming the Economics of Nature» van
TEEB (The Economics of Ecosystems and Biodiversity). Het rapport, een
synthese van drie jaar TEEB-studie onder verantwoordelijkheid van het
Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP), is met succes
gepresenteerd op de COP-10 CBD te Nagoya. Doel van de TEEB-rapporten
is om de waarde van biodiversiteit economisch zichtbaar te maken en
handreikingen te geven om deze waarde ook een plek te geven in het
economische verkeer, door kosten en baten van biodiversiteit op te
nemen in de prijs van producten en diensten.
Ook het bedrijfsleven is zich in toenemende mate bewust van de
economische waarde van biodiversiteit. Dit geldt bijvoorbeeld voor de
Nederlandse agrofoodsector – waaronder de tuinbouw en de visserij –,
maar ook voor de financiële sector. Deze sectoren zijn zich steeds meer
bewust van de afhankelijkheid van natuurlijke hulpbronnen en van de
risico’s op langere termijn.
Nederland hecht grote waarde aan de inzichten uit de COP-10 CBD en de
TEEB-studie. Mede daarom heeft het vorige kabinet eind 2009 op verzoek
van UNEP en de Europese Commissie, het Planbureau voor de Leefom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 407, nr. 49

2

geving (PBL) samen met andere onderzoeksinstellingen opgedragen de
TEEB-studies kwantitatief door te rekenen. Dit heeft geresulteerd in het
PBL-rapport «Rethinking Global Biodiversity Strategies, dat onlangs is
verschenen en aan de Tweede Kamer is gestuurd. Het PBL concludeert dat
het traditionele natuurbeleid werkt, maar onvoldoende zal zijn om
biodiversiteit adequaat te beschermen.
Het PBL wijst er daarbij op dat zonder fundamentele keuzes in de wijze
waarop voedsel, hout en biomassa worden geproduceerd en geconsumeerd, het verlies aan biodiversiteit tot 2 050 onverminderd zal doorgaan.
Tot slot – hoe gaat Nederland invulling geven aan de Nagoyaafspraken
Het kabinet hecht grote waarde aan een duurzame ontwikkeling waarbij
economie en ecologie in evenwicht zijn. Het vigerende Beleidsprogramma
Biodiversiteit 2008–2011 biedt hiervoor in hoofdlijnen de kaders, waarbij
de afspraken uit het Regeerakkoord extra accenten leggen op:
• Verbinden van natuur en biodiversiteit met zowel de belangen als de
bijdragen van ondernemers;
• Coherentie van beleid;
• Voorzieningszekerheid van grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen
voor de Nederlandse economie;
• Het afronden van de herijkte EHS op doelmatige en efficiënte wijze.
In december 2010 zal de Europese Commissie naar verwachting zijn
nieuwe biodiversiteitsstrategie presenteren en daarin aangeven hoe de
EU zal bijdragen aan het realiseren van de Nagoya-afspraken. Een
belangrijk onderdeel van die strategie zal het integreren van biodiversiteitsaspecten in ander EU-beleid zijn, zoals de herziening van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en de nieuwe financiële perspectieven van de EU. In informele contacten met de Europese Commissie
heeft Nederland reeds aandacht gevraagd voor bovengenoemde
accenten.
Ter voorbereiding op Europese besluitvorming zal het kabinet op korte
termijn een politieke agenda uitwerken hoe Nederland kan en wil
bijdragen aan realisering van de Nagoya-afspraken en de nieuwe
Europese biodiversiteitsstrategie.
De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 407, nr. 49

3

Nadere uitwerking resultaten Biodiversiteitsconferentie Nagoya
Protocol inzake de eerlijke verdeling van de opbrengsten van genetische
bronnen
Het is thans gelukt om na lange, al jaren durende, onderhandelingen
bindende afspraken te maken over het reguleren van de toegang tot en de
eerlijke verdeling van de winsten die voortvloeien uit het gebruik van
genetische kennis en materiaal (access and benefit sharing, ABS). De
ontwikkelingslanden maakten vooraf duidelijk dat overeenstemming over
een protocol voor ABS een voorwaarde was om tot overeenstemming
over een nieuwe strategisch plan voor de CBD te komen.
Mede dankzij de inspanningen van voorzitter Japan en de ministers van
diverse landen kon een oplossing worden gevonden voor de belangrijkste
tegenstellingen die nog bestonden. De komende tijd zal het protocol op
een aantal punten verder moeten worden uitgewerkt om operationeel te
kunnen worden.
Strategisch Plan 2011–2020
De inzet was om tot een ambitieus maar ook realistisch plan van aanpak
voor de komende 10 jaar te komen. De onderhandelingen hebben
geresulteerd in een nieuwe missie. Deze houdt in dat alle partijen de
noodzakelijke acties in gang zetten om het verlies aan biodiversiteit
volledig stop te zetten en te bewerkstelligen dat in 2020 alle ecosystemen
weer veerkrachtig zijn. De missie is uitgewerkt in een twintigtal strategische doelen voor 2020 die de volle breedte van het biodiversiteitsbeleid
weergeven. Zo zijn er doelen gericht op soorten (stopzetting uitsterven
van bedreigde soorten), natuurgebieden (17% van het land en 10% van de
zee aangemerkt als beschermde gebieden), duurzaam beheer van visserij,
landbouw en bosbouw, stopzetting nadelige subsidies, integratie
biodiversiteitswaarden in nationale rekeningen, opstelling duurzame
productie- en consumptieplannen, herstel van ecosysteemdiensten, en de
toepassing van het protocol inzake genetische bronnen.
De komende tijd zullen aan de 20 doelen voor 2020 indicatoren worden
gekoppeld waarmee het mogelijk wordt de voortgang in de realisering
stelselmatig te volgen.
Mobilisering van financiële steun voor biodiversiteitsbeleid
De ontwikkelingslanden (G77 en China) oefenden zware druk uit op de
ontwikkelde landen om over de brug te komen met extra financiën voor
de bekostiging van de nieuwe doelen voor 2020. Daarbij bleken zij zeer
negatief te staan tegenover de ontwikkeling van nieuwe financieringsmethoden uit private geldstromen, zoals bijvoorbeeld het door Nederland
voorgestelde Green Development Mechanism. Deze opstelling vloeide
voort uit de angst dat de rijke landen hun bijdragen uit overheidsmiddelen
(zoals de ontwikkelingsgelden) willen verminderen, en daarvoor als veel
onzekerder beschouwde financiering uit private bronnen in de plaats wil
laten komen. Het argument dat naast overheidsgeld ook geld uit de markt
op basis van een economische waardering van biodiversiteit en ecosysteemdiensten noodzakelijk is om de ambitieuze biodiversiteitsdoelen te
kunnen realiseren, kon een aantal landen niet overtuigen.
Het uiteindelijke besluit van COP10 met betrekking tot financiering geeft
aan dat in 2012 (COP11) nadere afspraken over financiële doelen zullen
worden gemaakt. Hoewel niet expliciet vermeldt, lijkt de tekst ruimte te
bieden voor de ontwikkeling van innovatieve financieringsmethoden,
waaraan onder meer de EU sterk hechtte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 407, nr. 49

4

Overige resultaten COP10
COP10 heeft in totaal over 46 onderwerpen nieuwe afspraken vastgelegd
in de vorm van besluiten. Naast de hierboven genoemde zijn met name
ook de volgende resultaten van belang.
Er is een pakket maatregelen afgesproken om in 2012 de totstandkoming
van een representatief netwerk van zeereservaten, met name in wateren
buiten nationale jurisdictie, te stimuleren. Onder meer wordt wetenschappelijke en technische informatie verzameld om de identificatie van de
ecologisch of biologisch belangrijke gebieden mogelijk te maken.
De samenhang tussen klimaat- en biodiversiteitsbeleid zal verder worden
versterkt door het ontwikkelen van gezamenlijke activiteiten tussen CBD,
UNFCCC en UNCCD.
Het besluit over biobrandstoffen en biodiversiteit gaat in op de wijze
waarop negatieve effecten van biobrandstoffen op biodiversiteit en
socio-economische condities, zoals voedsel, energie, landrechten en
natuurlijke hulpbronnen, kunnen worden verminderd of vermeden, en de
positieve effecten worden versterkt. De tekst is gebalanceerd, waarbij
zowel de voor- als nadelen op een goede wijze worden geadresseerd en
kaders worden gegeven waarin een duurzaam biobrandstoffenbeleid
dient plaats te vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 26 407, nr. 49

5