Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

DISPENSATIEBEPALINGEN IN CAO’S,
een onderzoek naar aanleiding van de aanscherping van de eisen aan
dispensatiebepalingen in cao’s naar mogelijke veranderingen van deze bepalingen
in zowel cao’s als in de toepassing ervan in de praktijk

September 2016

A.H. Houtkoop
E.C. Junger-van Hoorn
W. Smits
G. Wiggers

INHOUDSOPGAVE

Blz

SAMENVATTING

I

1
1.1
1.2
1.3

INLEIDING
Vraagstelling
Onderzoeksopzet
Opzet rapportage

1
3
4
5

2
2.1
2.2
2.2.1
2.2.2

RESULTATEN CAO-ONDERZOEK
Enkele achtergrondkenmerken
Specifieke onderzoeksresultaten
Avv’de cao’s met een avv’de dispensatiebepaling
Avv’de cao’s zonder een avv’de dispensatiebepaling

7
7
8
10
16

3
3.1
3.2

RESULTATEN ONDERZOEK TOEPASSINGSPRAKTIJK
Aantal dispensatieverzoeken
Afzonderlijke dispensatieverzoeken

17
17
19

4

CONCLUSIE

23

Overzicht onderzochte cao’s

27

BIJLAGE
Bijlage I

SAMENVATTING
Algemeen verbindend verklaren (avv) van bedrijfstak-cao’s heeft tot doel de
totstandkoming en de inhoud van collectieve afspraken over arbeidsvoorwaarden te
ondersteunen. Concurrentie op arbeidsvoorwaarden door niet gebonden werkgevers
en werknemers moet hiermee worden voorkomen. Voor bepaalde ondernemingen
of subsectoren kan de avv echter op bezwaren stuiten omdat sprake is van
samenloop van collectieve overeenkomsten, of omdat de situatie van de
onderneming(en)/subsectoren verschilt van de ondernemingen die onder de avv’de
cao vallen.
Maatwerk voor ondernemingen voor wie de avv’de bedrijfstak-cao niet passend is,
kan op meerdere manieren worden gerealiseerd. Eén van de mogelijkheden is om
een dispensatiebepaling in de cao op te nemen. Per 1 april 2014 is in het
Toetsingskader AVV bepaald, dat in zo’n dispensatiebepaling duidelijk moet zijn
aangegeven tot welke instantie een dispensatieverzoek moet worden gericht, aan
welke voorwaarden een dispensatieverzoek moet voldoen, op basis van welke
criteria zo’n verzoek wordt beoordeeld, hoe de behandelingsprocedure van een
dispensatieverzoek er uit ziet, en dat de beslissing op het verzoek schriftelijk en
gemotiveerd zal worden meegedeeld. Als de dispensatiebepaling niet aan deze
criteria voldoet dan wordt deze niet avv'd, tenzij cao-partijen tijdens de avvprocedure de dispensatiebepaling zodanig aanpassen dat deze wel aan de criteria
voldoet.
Naar aanleiding van de aanscherping van het Toetsingskader is onderzocht of de
dispensatiebepalingen in cao’s zijn aangepast (cao-onderzoek), en of er sprake is
van
wijzigingen
op
het
gebied
van
dispensatieverlening
(onderzoek
toepassingspraktijk). Om mogelijke veranderingen in beeld te krijgen, is gekeken of
dispensatiebepalingen in cao’s in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 verschillen
van die in de periode 1 april 2012 – 1 april 2014. Daarnaast is gekeken hoeveel
dispensatieverzoeken in beide periodes daadwerkelijk zijn ingediend, en hoeveel
daarvan zijn toe- of afgewezen. Ook is voor afzonderlijke dispensatiebepalingen
gekeken voor welke delen van de cao zo’n verzoek is ingediend, en wat de redenen
zijn om zo’n verzoek toe of af te wijzen.
Resultaten cao-onderzoek
In de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 zijn 115 avv-verzoeken ingediend
waarvoor in deze periode ook een avv-besluit is genomen1. Ongeveer de helft van
de 115 cao’s (57 cao’s) kent een avv’de dispensatiebepaling. Voor 41 cao’s was bij
het indienen van het avv-verzoek al sprake van een bepaling die voldeed aan de
eisen van het Toetsingskader. In 30 van deze 41 is de dispensatiebepaling zoals die
in de vorige avv’de cao was opgenomen, tijdig (dat wil zeggen vóór de indiening
van het avv-verzoek) aangepast aan die eisen. Voor vijf cao’s was dat niet nodig,
omdat ook de oorspronkelijke dispensatiebepaling al voldeed aan de nieuwe eisen
die in het Toetsingskader aan een dispensatiebepaling worden gesteld. In vijf
andere cao’s is voor het eerst een dispensatiebepaling opgenomen. Tot slot is er
één cao die in de onderzoeksperiode voor het eerst is aangemeld.
Voor 16 van de 57 avv’de cao’s was bij het indienen van het avv-verzoek nog geen
sprake van een dispensatiebepaling die aan de eisen van het Toetsingskader
1

Ten aanzien van vijf daarvan zijn tijdens de ter visie leggingsperiode één of meerdere
dispensatieverzoeken ingediend.

I

voldeed. In het algemeen hebben cao-partijen de bepaling tijdens de avv-procedure
aangepast aan de nieuwe eisen2.
Uit het cao-onderzoek blijkt dat 58 van de 115 avv’de bedrijfstak-cao’s geen avv’de
dispensatiebepaling kennen. 35 (voornamelijk fonds-)cao’s bevatten geen
dispensatiebepaling; in de overige 23 cao’s voldoet de dispensatiebepaling niet aan
de eisen van het Toetsingskader3. Met betrekking tot deze groep cao’s hebben caopartijen noch voor de indiening van het avv-verzoek, noch tijdens de avv-procedure
de dispensatiebepaling zodanig vorm gegeven dat deze bepaling kon worden avv’d.
Resultaten onderzoek toepassingspraktijk
Aan het onderzoek naar de toepassingspraktijk heeft bijna 95% van de 57 avv’de
cao’s met een dispensatiebepaling deelgenomen. Dit onderzoeksdeel laat zien dat
het aantal dispensatieverzoeken na 1 april 2014 (het moment waarop de
aanscherping van het Toetsingskader met betrekking tot dispensatiebepalingen in
cao’s is ingegaan) is toegenomen in vergelijking met eenzelfde periode daarvoor.
Het percentage toewijzingen is min of meer constant gebleven. Bijna een derde
deel heeft noch voor, noch na de aanscherping van het Toetsingskader
dispensatieverzoeken gekregen. Ruim een derde deel heeft meer verzoeken
ontvangen; en circa een vijfde deel heeft er minder gekregen. Of de aanscherping
van het Toetsingskader heeft geleid tot veranderingen in de ingediende
dispensatieverzoeken of de behandeling van die verzoeken, valt blijkens reacties
van dispensatie-organen door de korte periode sinds de aanscherping nog niet te
zeggen.
Wat de afzonderlijke dispensatieverzoeken betreft blijkt dispensatie vooral te
worden aangevraagd voor de gehele cao, voor de toepassing van de loonschalen in
de cao, of voor diverse aspecten van beloning. De belangrijkste criteria voor de
beoordeling van de verzoeken zijn zwaarwegende omstandigheden en een eigen,
gelijkwaardige arbeidsvoorwaardenregeling. Bij zwaarwegende omstandigheden
gaat het vooral om de financiële positie van de onderneming. Bij een eigen,
gelijkwaardige arbeidsvoorwaardenregeling gaat het vooral om een eigen
ondernemings-cao die in zijn totaliteit minstens gelijkwaardig is aan de avv’de cao
waarvan dispensatie wordt gevraagd.

2

3

II

In drie avv’de cao’s is sprake van een dispensatiebepaling die niet aan de eisen van het
Toetsingskader voldoet. In één geval gaat het om een dispensatiebepaling van de gehele cao, maar
is de betreffende taak van de Vaste Commissie in die cao niet avv’d. In de twee andere gevallen gaat
het niet om dispensatie van de gehele cao, maar om mogelijke dispensatie ingeval van een ander
beoordelingssysteem en/of beroepsmogelijkheid; en om dispensatie van de verplichting tot
aanvulling van gederfd loon na toekenning van een WTV-aanvraag.
Tijdens de avv-periode mogen cao-partijen de dispensatiebepaling daarom niet toepassen, ook niet
op werkgevers die rechtstreeks aan de cao gebonden zijn.

1

INLEIDING

Algemeen verbindend verklaren (avv) van bedrijfstak-cao’s heeft tot doel de
totstandkoming en de inhoud van collectieve afspraken over arbeidsvoorwaarden te
ondersteunen. Concurrentie op arbeidsvoorwaarden door niet gebonden werkgevers
en werknemers moet hiermee worden voorkomen. Voor bepaalde ondernemingen
of subsectoren kan de avv echter op bezwaren stuiten omdat sprake is van
samenloop van collectieve overeenkomsten, of omdat de situatie van de
onderneming(en)/subsectoren verschilt van de ondernemingen die onder de avv’de
cao vallen4.
Er zijn drie mogelijkheden om maatwerk voor onderneming(en)/subsectoren, voor
wie de avv’de bedrijfstak-cao niet passend is, te realiseren. In de eerste plaats
kunnen cao-partijen bij het indienen van een avv-verzoek in de werkingssfeer van
een cao al aangeven dat de cao niet van toepassing is op één of meer andere, met
name genoemde ondernemingen of deelbedrijfstakken5. Dit is bijvoorbeeld het
geval in de cao voor de zuivelindustrie. In die cao is bepaald dat:
1.

Deze CAO is niet van toepassing op
a. Hochwald Nederland b.v.;
b. de onderneming of het onderdeel van de onderneming waarop de
CAO voor het Partikulier Kaaspakhuis van toepassing is.

In de tweede plaats kunnen ondernemingen of partijen bij een andere cao, nadat
cao-partijen een avv-verzoek hebben ingediend, tijdens de periode van ter visie
legging bij het ministerie van SZW een dispensatieverzoek indienen. Zo hebben
bijvoorbeeld Lassie Nederland, Meneba en Quaker Oats dispensatie gevraagd (en
gekregen) van de cao voor de graanbe- en verwerkende industrie. Een ander
voorbeeld in dit verband is de cao voor het uitzendwezen. Met betrekking tot deze
cao zijn dispensatieverzoeken ontvangen (en toegewezen) van onder andere
Please, Connexie Payroll & Loonadministratie, en Tentoo Collective Freelance & Flex
BV6.
De derde mogelijkheid is dat cao-partijen in de cao waarvoor een avv-verzoek
wordt ingediend, een dispensatiebepaling opnemen. Op basis van zo’n bepaling kan
een onderneming tijdens de looptijd van de avv’de cao een verzoek indienen om
van één of meer bepalingen in de cao te worden gedispenseerd 7.
Hoewel cao-partijen veelal een dispensatieregeling opnemen in de (avv’de) cao zijn
deze regelingen niet transparant en wordt er slechts in beperkte mate uitvoering
4

5
6

7

Gebaseerd op Beleidsregel van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van
22 juni 2015, 2015-0000158456, tot wijziging van de beleidsregel Toetsingskader
Algemeen Verbindend Verklaring CAO-bepalingen in verband met onder meer de
verlenging van de duur van een besluit tot algemeen verbindend verklaren van
bepalingen van collectieve arbeidsovereenkomsten, paragraaf 7 Dispensatie, Staatscourant
17 658, 30 juni 2015
Cao-partijen kunnen ook in de brief waarmee het avv-verzoek wordt ingediend, verzoeken om
bedrijven of andere cao’s buiten de avv te houden.
In totaal zijn in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 ten aanzien van 5 van de 115 cao’s
waarvoor in deze periode een avv-verzoek is ingediend en waarover een besluit is genomen, één
of meer dispensatieverzoeken ontvangen (zie paragraaf 1.2 voor een toelichting op de gekozen
onderzoeksperiode).
Als een cao een (al dan niet avv-bare) dispensatiebepaling bevat, kan een georganiseerde
werkgever (dat is een werkgever die is aangesloten bij een werkgeversorganisatie die betrokken
is bij de tot standkoming van de cao) in de periode tussen het indienen van een cao en het
besluit tot algemeen verbindend verklaren van een cao, al een dispensatieverzoek indienen.

1

aan gegeven8. De minister van SZW heeft in een adviesaanvraag van 18 april 2012
de Stichting van de Arbeid (StvdA) advies gevraagd over het voornemen om in het
Toetsingskader AVV een nieuwe voorwaarde voor avv op te nemen. De voorwaarde
heeft betrekking op de aanwezigheid en transparantie van een dispensatiebepaling
in de bedrijfstak-cao waarvoor avv wordt gevraagd. In reactie hierop heeft de
Stichting aangegeven dat zij decentrale cao-partijen zal aanbevelen een
dispensatiebepaling in de cao op te nemen met de volgende elementen 9:
o
een duidelijke aanduiding tot wie men zich moet wenden met een
dispensatieverzoek;
o
duidelijke beoordelingscriteria en voorwaarden waaraan het dispensatieverzoek
moet voldoen;
o
een beschrijving van de procedure waarin concrete termijnen zijn vermeld;
o
de beslissing op het dispensatieverzoek dient te allen tijde schriftelijk en
gemotiveerd te zijn;
o
een uitgeschreven klachtenprocedure, waarbij zo nodig ook een beroep gedaan
kan worden op een derde-deskundige.
Deze elementen zijn, met uitzondering van het laatstgenoemde element, met
ingang van 1 januari 2014 opgenomen in het Toetsingskader 10. Deze aanscherping
van de eisen aan dispensatiebepalingen in cao’s is per 1 april 2014 in werking
getreden. Vanaf die datum moeten de dispensatiebepalingen in alle cao’s waarvoor
een avv-verzoek wordt ingediend, aan de nieuwe criteria voldoen om algemeen
verbindend te kunnen worden verklaard11.
Zowel de minister als de Stichting willen monitoren in hoeverre cao-partijen een
transparante dispensatiebepaling in de cao opnemen dan wel de bestaande
dispensatiebepaling zo nodig transparanter maken.
Met het onderhavige onderzoek wordt in deze monitor voorzien. Het onderzoek
bestaat
uit
twee
delen:
een
onderzoek
naar
cao-afspraken
over
dispensatiebepalingen, en een onderzoek naar de toepassing van de
dispensatiebepalingen in cao’s in praktijk.
In de twee volgende paragrafen komen de vraagstelling en de onderzoeksopzet van
deze monitor aan de orde.

8
9
10
11

2

Brief van de minister van SZW aan de Stichting van de Arbeid, 18 april 2012
Stichting van de Arbeid, Dispensatie in de cao, 12 juni 2012, p. 8
Staatscourant 2013, nr 34009, 6 december 2013
Als cao-partijen de dispensatiebepaling niet aanpassen en deze dus niet kan worden avv’d, dan
mag de bepaling ook niet worden toegepast op werkgevers die rechtstreeks aan de cao gebonden
zijn.

1.1

Vraagstelling

In de monitor staan twee vragen centraal.
De eerste vraag betreft de dispensatiebepaling in cao’s: is, na in werking treding
van de aanscherping van de eisen aan dispensatiebepalingen in cao’s in het
Toetsingskader AVV per 1 april 2014, in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016
sprake van aanpassing van dispensatiebepalingen in avv’de bedrijfstak-cao’s?
Deze eerste centrale vraag (cao-onderzoek) leidt tot de volgende deelvragen met
betrekking tot de aanpassing van dispensatiebepalingen in avv’de bedrijfstak-cao’s:
1
2
3

4

5
6

Bevat de bedrijfstak-cao waarvoor in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 avv
wordt gevraagd, een dispensatiebepaling12;
Zo ja, bevat de avv’de cao een dispensatiebepaling;
Als de avv’de cao een dispensatiebepaling bevat, is deze dan gelijk aan die in
de eerst ingediende bedrijfstak-cao, of is deze tijdens de avv-procedure
aangepast13 (en ten aanzien van welke aspecten); en in het verlengde hiervan:
is de dispensatiebepaling in de bedrijfstak-cao gewijzigd ten opzichte van de
vorige avv’de bedrijfstak-cao;
Als sprake is van een dispensatiebepaling in de avv’de bedrijfstak-cao, ten
aanzien van welke onderwerpen kan dan dispensatie worden gevraagd; welke
beoordelingscriteria worden gehanteerd; welke (procedurele) voorwaarden
worden aan een dispensatieverzoek verbonden; en welke termijnen zijn aan de
behandeling van een dispensatieverzoek verbonden;
Als de bedrijfstak-cao geen dispensatiebepaling bevat, bevatte de vorige avv’de
bedrijfstak-cao ook geen dispensatiebepaling, of is deze bepaling in de nieuwe
bedrijfstak-cao vervallen?
Als
de
bedrijfstak-cao
wel,
en
de
avv’de
bedrijfstak-cao
geen
dispensatiebepaling bevat, is de dispensatiebepaling dan buiten het avvverzoek gehouden, of is deze tijdens de avv-procedure alsnog gerenvoieerd.

De tweede vraag betreft de toepassing van dispensatiebepalingen in cao’s in
praktijk: is in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 sprake van wijzigingen op het
gebied van dispensatieverlening ten opzichte van de periode 1 april 2012 – 1 april
2014?
Aan deze tweede centrale vraag (onderzoek toepassingspraktijk) zijn de volgende
deelvragen verbonden:
1
2

3
4
12

13

hoeveel dispensatieverzoeken zijn in de beide onderscheiden periodes ( 1 april
2012 – 1 april 2014 en 1 april 2014 – 1 april 2016) ingediend;
hoeveel van die ingediende dispensatieverzoeken zijn in die beide periodes toeof afgewezen, en hoeveel verzoeken hebben (nog) niet tot een beslissing over
toe- of afwijzing geleid (verzoek is nog in behandeling, ingetrokken, of
dergelijke);
is na de aanscherping van het Toetsingskader sprake van veranderingen in
ingediende dispensatieverzoeken en de behandeling van deze verzoeken?
waarom heeft een bedrijf/bedrijfstak een dispensatieverzoek ingediend;
Onder dispensatiebepalingen zijn niet alleen de bepalingen begrepen waarin letterlijk het woord
‘dispensatie’ staat, maar ook bepalingen die dispensatie als materieel effect hebben. Denk hierbij
aan formuleringen als ‘ontheffing verlenen van de cao’, ‘verzoek om toestemming door partijen
tot afwijking van de cao’, of het ‘verlenen van een vergunning voor afwijken van de cao ’
Als de dispensatiebepaling tijdens de avv-procedure is aangepast, dan moet de cao opnieuw
worden ingediend, met daarin de aangepaste dispensatiebepaling.

3

5
6
7
8
9

1.2

voor welke onderdelen van de cao is in de dispensatieverzoeken dispensatie
aangevraagd;
als het dispensatieverzoek is afgewezen, op welke gronden heeft de afwijzing
plaatsgevonden;
als het dispensatieverzoek is toegewezen, op welke gronden heeft de
toewijzing plaatsgevonden;
als het dispensatieverzoek is toegewezen, betreft de toewijzing dan de gehele
looptijd van de avv’de cao, of een beperkte periode (en in het laatste geval:
waarom een kortere periode);
welke invulling wordt in de behandeling van dispensatieverzoeken gegeven aan
de begrippen “zwaarwegende omstandigheden” en “eigen, gelijkwaardige
arbeidsvoorwaardenregeling”.
Onderzoeksopzet

Voor de beantwoording van de eerste onderzoeksvraag naar aanpassing van
dispensatiebepalingen in cao’s (cao-onderzoek) zijn alle bedrijfstak-cao’s
onderzocht waarvoor in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 een verzoek tot
algemeen verbindend verklaring is ingediend en waarover een besluit is genomen.
Naast de reguliere cao’s zijn ook de fondscao’s onderzocht. Indien het avv-verzoek
een tussentijdse wijziging betreft, is dit avv-verzoek alleen in het onderzoek
betrokken als in de tussentijdse wijziging sprake is van een dispensatiebepaling.
Dispensatiebepalingen waarvoor de transparantievereisten uit het Toetsingskader
AVV niet waren bedoeld, vallen buiten de reikwijdte van dit onderzoek. Hierbij kan
worden
gedacht
aan
dispensatiebepalingen
die
zijn
bedoeld
voor
werkingssfeerafbakening met een andere avv’de bedrijfstak-cao, of bepalingen over
een dispensatiemogelijkheid voor een branche RI&E of verplichte verzekering. Deze
dispensatiebepalingen zijn van een andere aard, omdat deze verplicht worden
voorgeschreven in het Toetsingskader als voorwaarde voor avv.
Voor alle bedrijfstak-cao’s waarvoor binnen de periode 1 april 2014 – 1 april 2016
een avv-verzoek is ingediend en waarvoor ook een besluit is genomen, zijn drie
documenten onderzocht: de eerst ingediende cao (“nieuwe cao”), de avv’de cao
(“avv’de cao”) en de voorafgaande, laatste avv’de cao (“vorige avv”, of als deze
ontbreekt, de laatste cao). De eerste twee documenten (nieuwe cao en avv’de cao)
zijn gebruikt om na te gaan of de avv’de cao een dispensatiebepaling heeft, en zo
ja, of deze gelijk is aan cq afwijkt van de dispensatiebepaling in de nieuwe cao. In
het eerste geval voldeed de dispensatiebepaling in de nieuwe cao al aan de eisen
van het Toetsingskader; in het tweede geval zijn tijdens de avv-procedure
aanpassingen in de dispensatiebepaling aangebracht. De nieuwe cao en de vorige
avv zijn met elkaar vergeleken om na te gaan of cao-partijen naar aanleiding van
de nieuwe eisen in het Toetsingskader de vormgeving hebben aangepast aan deze
nieuwe eisen.
Voor de beantwoording van de tweede onderzoeksvraag naar wijzigingen op het
gebied van dispensatieverlening (onderzoek toepassingspraktijk) zijn in de periode
1 april 2016 – 1 juni 2016 alle dispensatieorganen benaderd, die verbonden zijn
aan avv’de cao’s met een dispensatiebepaling die voldoet aan de eisen die het
Toetsingskader aan dergelijke bepalingen stelt.
In de avv-correspondentie aan cao-partijen is vanaf 1 april 2014 een passage
opgenomen waarin naar het onderzoek naar de toepassingspraktijk wordt
verwezen. Daarin worden cao-partijen ook verzocht om te zijner tijd medewerking

4

aan het onderzoek te verlenen en daarvoor de relevante gegevens over
dispensatieverlening te bewaren.
Vóór de start van dit onderzoeksdeel zijn de dispensatieorganen half april 2016 zo
veel mogelijk telefonisch benaderd om de daadwerkelijke start van het onderzoek
aan te kondigen. In dat telefonisch contact is nogmaals om medewerking aan het
onderzoek verzocht. Half mei zijn de dispensatieorganen die nog geen gegevens
hebben aangeleverd, nogmaals telefonisch benaderd met het verzoek de gevraagde
gegevens alsnog aan te leveren. Begin augustus en half september is een laatste
rappel gehouden.
Aan de dispensatieorganen zijn twee vragenlijsten toegestuurd. De eerste
vragenlijst richt zich op het totaal aantal dispensatieverzoeken en toe- en
afwijzingen van dergelijke verzoeken in de periode 1 april 2012 – 1 april 2014 en in
de periode 1 april 2014 – 1 april 2016. Daarnaast is gevraagd naar mogelijke
veranderingen in de behandeling van dispensatieverzoeken, en in de ingediende
dispensatieverzoeken. De tweede vragenlijst richt zich op afzonderlijke
dispensatieverzoeken. In deze vragenlijst gaat het onder meer om reden voor het
indienen van een dispensatieverzoek, en voor toe- en afwijzingen van zo’n verzoek.
Ook is gevraagd naar de invulling van de begrippen “zwaarwegende
omstandigheden” en “gelijkwaardig arbeidsvoorwaardenpakket”.
1.3

Opzet rapportage

In de volgende twee hoofdstukken worden de onderzoeksresultaten weergegeven.
Hoofdstuk 2 gaat in op het cao-onderzoek. In dat hoofdstuk worden enkele
achtergrondkenmerken van de onderzochte cao’s beschreven, en worden de
resultaten van dit onderzoeksdeel weergegeven. Hoofdstuk 3 bevat de resultaten
van het onderzoek naar de toepassingspraktijk. In dat hoofdstuk wordt zowel
ingegaan op het totale aantal dispensatieverzoeken, als op afzonderlijke
dispensatieverzoeken. Hoofdstuk 4 geeft de conclusies van het cao-onderzoek en
van het onderzoek naar de toepassingspraktijk weer.

5

6

2

RESULTATEN CAO-ONDERZOEK

2.1

Enkele achtergrondkenmerken

In de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 zijn 115 avv-verzoeken ingediend die in
die periode ook tot een avv-besluit hebben geleid. In 10 gevallen is sprake van een
tussentijdse wijziging (TTW) met daarin onder meer een nieuwe afspraak over
dispensatie14,15.
In onderstaande twee tabellen worden de 115 cao’s naar economische sector en
grootteklasse vergeleken met het totale aantal avv’de cao’s 16. Uit de tabellen blijkt
dat naar type cao er sprake is van 75 reguliere cao’s en 40 fondscao’s, waarvoor in
de periode 1 april 2014 -1 april 2016 een avv-verzoek is ingediend en een avvbesluit is genomen. Voor de reguliere cao’s gaat het om ongeveer twee op de drie
cao’s; voor de fondscao’s bijna de helft van de cao’s. Dit relatief lage percentage
voor fondscao’s hangt waarschijnlijk samen met de langere looptijd van dergelijke
cao’s: reguliere cao’s kennen in het algemeen een looptijd van maximaal twee jaar;
voor fondscao’s is dit maximaal vijf jaar.
Tabel 2.1

Overzicht cao’s met avv-verzoek én avv-besluit in de periode 1 april 2014 –
1 april 2016, naar economische sector en type cao (tussen haakjes % binnen de
sector)
economische sector
totaal aantal avv’de cao’s
avv-verzoeken/-besluiten
1-4-2014/1-4-2016
reguliere
fondscao’s
reguliere cao’s
fondscao’s
cao’s
Landbouw
3
2
3 (100%)
2 (100%)
Industrie
28
25
21 (75%)
12 (48%)
Bouw
10
7
7 (70%)
4 (57%)
Handel en horeca
32
36
19 (59%)
12 (33%)
Vervoer en communicatie
11
7
5 (45%)
3 (43%)
Zakelijke dienstverlening
10
6
8 (80%)
4 (67%)
Overige dienstverlening
19
6
12 (63%)
3 (50%)
Totaal
113
89
75 66%)
40 (45%)

Uit tabel 2.1 blijkt dat naar percentage cao’s binnen de economische sector de
avv’de reguliere cao’s vooral voorkomen in de sectoren landbouw, industrie en
zakelijke dienstverlening. De avv’de fondscao’s komen vooral voor in de sectoren
landbouw en zakelijke dienstverlening.

14
15
16

Er zijn in de onderzoeksperiode wel meer TTW’en, maar daarin zijn geen afspraken opgenomen
over een nieuwe dispensatiebepaling. Deze TTW’en zijn buiten beschouwing gebleven.
Als in de onderzoeksperiode voor een cao meerdere malen een avv-besluit is genomen, dan is óf
de avv’de cao met een dispensatiebepaling meegenomen, óf (als een eerdere avv’de cao geen
dispensatiebepaling bevatte) de laatste avv’de cao.
Deze totale groep avv’de cao’s is samengesteld op basis van de groep cao’s die in 2013 - 2015
algemeen verbindend is verklaard. Het aantal reguliere cao’s en fondscao’s komt hoger uit dan in
de rapportage Cao-afspraken 2015, omdat daarin alleen naar de groep cao’s in 2015 is gekeken.
Deze groep cao’s in 2015 geeft geen goed beeld van het potentiële aantal avv’de cao’s, omdat
geen rekening wordt gehouden met het aanmeldmoment van een cao (vaak later dan de
expiratiedatum van de vorige cao) en de duur van de avv-procedure.

7

Tabel 2.2

Overzicht
cao’s
met
avv-verzoek
én
avv-besluit
in
de
periode
1 april 2014 – 1 april 2016, naar grootteklasse en type cao (tussen haakjes %
binnen grootteklasse)
grootteklasse
totaal aantal avv’de cao’s
avv-verzoeken/-besluiten
1-4-2014/1-4-2016
reguliere
fondscao’s
reguliere
fondscao’s
cao’s
cao’s
< 5.000 wns
45
22
27 (60%)
12 (55%)
5.000 – 10.000 wns.
19
15
13 (68%)
9 (60%)
10.000 – 25.000 wns
22
24
13 (59%)
9 (38%)
25.000 – 50.000 wns
12
10
11 (92%)
3 (30%)
50.000 – 100.000 wns
5
4
4 (80%)
1 (25%)
>= 100.000 wns.
10
14
7 (70%)
6 (43%)
Totaal
113
89
75 (66%)
40 (45%)

Tabel 2.2 laat zien dat naar percentage cao’s binnen de grootteklasse de avv’de
reguliere cao’s vooral voorkomen in de grootteklassen 25.000 – 50.000
werknemers en 50.000 – 100.000 werknemers. Voor de fondscao’s zijn dit de
grootteklassen 5.000 – 10.000 werknemers en minder dan 5.000 werknemers.
2.2

Specifieke onderzoeksresultaten

Van de 115 avv’de cao’s die voor de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 zijn
onderzocht, hebben er 57 wél een avv’de dispensatiebepaling en 58 geen avv’de
dispensatiebepaling. Van de reguliere avv’de cao’s heeft 60% een avv’de
dispensatiebepaling (hieronder valt bijna 70% van de werknemers onder de
onderzochte reguliere cao’s); van de fondscao’s is dit 30% (zie tabel 2.3).
Tabel 2.3

Avv’de cao’s met en zonder avv’de dispensatiebepaling, naar type cao (tussen
haakjes % cao’s)
wel/geen
reguliere cao
fondscao
totaal
dispensatiebepaling
Wel dispensatiebepaling
45 (60%)
12 (30%)
57 (50%)
Geen dispensatiebepaling
30 (40%)
28 (70%)
58 (50%)
Totaal
75
40
115

Het schema op de volgende pagina geeft een meer gedetailleerde specificatie van
de 115 onderzochte, avv’de bedrijfstak-cao’s. In paragraaf 2.2.1 wordt gekeken
naar de groep van 57 avv’de bedrijfstak-cao’s met een dispensatiebepaling. In
paragraaf 2.2.2 komen de 58 avv’de bedrijfstak-cao’s zonder zo’n bepaling aan de
orde.

8

Schema 2.1

Overzicht 115 onderzochte avv’de bedrijfstak-cao’s naar een aantal categorieën (disp.bep = dispensatiebepaling)

Aantal onderzochte avv’de
cao’s
115

Aantal avv’de cao’s met
disp.bep. in cao
80

Aantal avv’de cao’s met
avv’de disp.bep.

Aantal avv’de cao’s
zonder avv’de disp.bep.

57

23

Disp.bep. in cao voldeed
bij indiening van avvverzoek al aan
Toetsingskader
41

Disp.bep. in cao bij
indiening van avvverzoek afwijkend van
Toetsingskader
16

Aantal avv’de cao’s
zonder disp.bep. in cao
35

Aantal avv’de cao’s met
avv’de disp.bep. in
vorige avv’de cao
1

Disp.bep. buiten
avv-verzoek
gehouden

Disp.bep. alsnog
buiten avv-verzoek
door renvooi

9

14

Aantal avv’de cao’s
zonder avv’de disp.bep.
in vorige avv’de cao
34

9

2.2.1

Avv’de cao’s met een avv’de dispensatiebepaling

Van de 57 cao’s met een dispensatiebepaling is nagegaan of de dispensatiebepaling
in de avv’de cao overeenkomt met de eerst aangemelde cao, en zo niet, op welke
aspecten dan tijdens de avv-procedure aanpassingen hebben plaatsgevonden; ten
aanzien van welke onderwerpen dispensatie kan worden gevraagd; op basis van
welke criteria dispensatie kan worden gevraagd; welke procedurele voorwaarden
aan een dispensatieverzoek worden verbonden; en welke termijnen voor de
behandeling van een dispensatieverzoek worden gehanteerd.
Avv’de cao versus eerst aangemelde cao en vorige avv’de cao
De dispensatiebepaling in de avv’de cao mag niet afwijken van die in de
aangemelde cao. Als de dispensatiebepaling in de eerst aangemelde cao niet
voldoet aan de criteria die in het Toetsingskader zijn vermeld, dan moeten caopartijen die bepaling zodanig aanpassen dat deze wel aan die criteria voldoet en
daardoor voor avv in aanmerking kan komen. Dat betekent dus dat tijdens de avvprocedure cao-partijen een wijziging van de dispensatiebepaling aanbrengen.
In het onderzoek is nagegaan in welke mate de dispensatiebepaling in de eerst
aangemelde cao al voldoet aan de criteria van het Toetsingskader. Als de
dispensatiebepaling niet voldeed, is onderzocht ten aanzien van welke aspecten de
bepaling is aangepast, zodat wel aan die criteria wordt voldaan. Tot slot is bekeken
of de vorige avv’de cao ook een dispensatiebepaling had en of die al aan de criteria
van het Toetsingskader voldeed.
Van de 57 avv’de cao’s met een avv’de dispensatiebepaling zijn er 41 waarin de
dispensatiebepaling in de eerst aangemelde cao al voldeed aan de criteria die in het
Toetsingskader zijn opgenomen17. In 16 cao’s is dat niet het geval. In drie daarvan
voldoet de dispensatiebepaling niet aan de criteria die in het Toetsingskader zijn
vermeld. In de avv-procedure zijn deze drie “er door heen geslipt”. In één geval
gaat het om een dispensatiebepaling van de gehele cao, maar is de betreffende
taak van de Vaste Commissie in die cao niet avv’d. In de twee andere gevallen gaat
het niet om dispensatie van de gehele cao, maar om mogelijke dispensatie ingeval
van een ander beoordelingssysteem en/of beroepsmogelijkheid; en om dispensatie
van de verplichting tot aanvulling van gederfd loon na toekenning van een WTVaanvraag18.
Een voorbeeld van een avv’de dispensatiebepaling die aan de eisen van het
Toetsingskader voldoet, is te vinden in de cao voor de open teelten.
Open teelten
Artikel 52 Ontheffing van cao bepalingen
1. Van één of meer bepalingen van deze cao kan de paritaire commissie Open Teelten aan de
werkgever ontheffing verlenen wanneer er naar haar oordeel daar bijzondere redenen voor zijn.
2. De paritaire commissie verleent de ontheffing in geval van zwaarwegende argumenten op
grond waarvan toepassing van deze bepalingen redelijkerwijs niet van de verzoeker kan worden
gevergd. Van zwaarwegende argumenten kan sprake zijn wanneer de specifieke
bedrijfskenmerken van verzoeker op essentiële punten verschillen van de ondernemingen die
onder de cao vallen.
3. Een verzoek tot dispensatie dient schriftelijk per gewone brief of e-mail te worden ingediend
bij de paritaire commissie open teelten per adres Actor, Stationsweg 1, 3445 AA te Woerden,

17

18

10

SZW heeft in het traject vóór indiening van een avv-verzoek contact met cao-partijen gehad om
hen te wijzen op de eisen die in het Toetsingskader aan een dispensatiebepaling worden gesteld,
en op de consequenties als een dispensatiebepaling niet aan die eisen voldoet en dus kan niet
worden avv’d.
Bij een volgend avv-verzoek voor deze drie cao’s zal SZW er op letten dat deze cao-bepalingen
niet nogmaals worden avv’d.

paritaire.commissie@actor.nl. en dient ten minste te bevatten:
a. de naam en het adres van de verzoeker;
b. de ondertekening door de verzoeker;
c. een nauwkeurige beschrijving van de aard en het bereik van het verzoek;
d. de motivering van het verzoek;
e. de dagtekening;
en dient vergezeld te gaan van een positief advies van het medezeggenschapsorgaan of de
meerderheid van het personeel als er geen medezeggenschapsorgaan is ingesteld.
4. De verzoeker verschaft desgevraagd binnen een daartoe aangegeven termijn (aanvullende)
gegevens en bescheiden, die voor de beoordeling van het verzoek nodig zijn.
5. Een verzoek wordt in behandeling genomen nadat de verstrekte informatie voldoende is voor
de beoordeling van het verzoek.
6. De paritaire commissie kan, indien zij dat nodig acht, verzoeker uitnodigen om te worden
gehoord om het verzoek nader toe lichten. Verzoeker kan zich bij de hoorzitting laten bijstaan
door deskundigen evenals zich laten vertegenwoordigen door een gemachtigde. Indien een partij
zich wil laten bijstaan of vertegenwoordigen stelt zij de paritaire commissie ten minste 7 dagen
voor de
zitting daarvan schriftelijk op de hoogte.
7. Kosten die de verzoeker maakt ter zake van het ontheffingsverzoek, komen voor rekening van
verzoeker.
8. De paritaire commissie neemt binnen 2 maanden na datum ontvangst van het complete
dossier van het ontheffingsverzoek verzoek een schriftelijk en gemotiveerd besluit. De
beslistermijn van twee maanden kan indien nodig met hoogstens 1 maand worden verlengd.
9. Het secretariaat van de paritaire commissie zendt zo spoedig mogelijk het schriftelijk en
gemotiveerd besluit aan verzoeker.
10. De ontheffing wordt ten hoogste verleend voor de looptijd van deze cao. Indien een nieuwe
cao van toepassing wordt, dient verzoeker opnieuw een ontheffingsverzoek in te dienen.

In 13 van de 16 cao’s is de dispensatiebepaling tijdens de avv-procedure
aangepast. De meeste aanpassingen hebben betrekking op de beschrijving van de
procedure die wordt gevolgd als een dispensatieverzoek wordt ingediend (10 cao’s),
en van de criteria waarop een dispensatieverzoek wordt beoordeeld (8 cao’s). In
zes cao’s is geëxpliciteerd dat een dispensatieverzoek schriftelijk moet worden
ingediend.

Contractcatering, cao
De werkzaamheden respectievelijk de taken van de Vakraad bestaan uit:
……….
f. Het geven van dispensatie van één of meerdere bepalingen van de cao. De Vakraad heeft de
bevoegdheid om een gegeven dispensatie te allen tijde in te trekken.
Contractcatering, avv’de cao
ARTIKEL 108: Afwijkingen van bepalingen van deze cao
1. Werkgevers kunnen verzoeken om dispensatie van (één of meer bepalingen in) deze overeenkomst.
Dispensatie wordt verleend door de Vakraad overeenkomstig het Reglement dispensatieverzoek
opgenomen in bijlage 13 bij deze overeenkomst. De Vakraad kan dispensatie verlenen:
• als vanwege zwaarwegende argumenten toepassing van de cao redelijkerwijze niet kan worden
gevergd. Van zwaarwegende argumenten is met name sprake als de specifieke bedrijfskenmerken op
essentiële punten verschillen van ondernemingen die tot de werkingssfeer van de cao gerekend kunnen
worden of;
• als het afwijkende arbeidsvoorwaardenpakket tot stand is gekomen in samenspraak met één of
meerdere werknemersorganisaties die onafhankelijk is (zijn) van de werkgever en het gehele
arbeidsvoorwaardenpakket tenminste gelijkwaardig blijft aan deze cao.
2. Voor het verkrijgen van dispensatie van artikel 100 I geldt dat in de gewenste toe te passen andere
regeling, een premiebijdrage ten behoeve van een sociaal fonds, vergelijkbaar met dat van FBA, op
gelijkwaardige wijze is geborgd.
3. Dispensatie wordt ten hoogste verleend voor de looptijd van de cao of de duur van de regeling die
wordt voorgelegd voor dispensatie.

11

4. De Vakraad kan een gegeven dispensatie te allen tijde intrekken. Indien zij daartoe overgaat zal zij
dit schriftelijk en gemotiveerd kenbaar maken aan degene die om
dispensatie had verzocht.
BIJLAGE 13 REGLEMENT DISPENSATIEVERZOEK (UITWERKING Artikel 108)
1.Het verzoek wordt door de betreffende werkgever (hierna te noemen: de indiener) schriftelijk
ingediend bij het secretariaat van de Vakraad, Postbus 693, 4200 AR Gorinchem.
2.Het verzoek omvat tenminste:a.de bepaling(-en) waarop het verzoek zich richtb.een beknopt
overzicht van feiten en argumenten waarom dispensatie zou moeten worden verleend.
3.De secretaris van de Vakraad stuurt de indiener een ontvangstbevestiging en vermeldt daarin tevens
wanneer de Vakraad het verzoek behandelt.
4.In beginsel behandelt de Vakraad het verzoek in de eerstvolgende reguliere vergadering van de
Vakraad. Indien het verzoek een spoedeisend karakter heeft of indien de eerstvolgende reguliere
vergadering later dan 8 weken weg ligt, zal het verzoek, eventueel via een schriftelijke ronde,
behandeld worden.
5.Indien (de secretaris van) de Vakraad dat nodig acht, kan worden besloten tot het vragen van een
nadere schriftelijke reactie.
6.De Vakraad kan besluiten tot het houden van een hoorzitting. Indiener kan zich bij de hoorzitting
laten bijstaan door deskundigen evenals zich laten vertegenwoordigen door een gemachtigde. Indien
een partij zich wil laten bijstaan of vertegenwoordigen, stelt zij de secretaris van de Vakraad ten minste
7 dagen voor de zitting daarvan schriftelijk op de hoogte. Kosten voortvloeiend uit de
vertegenwoordiging door derden zijn voor de indiener.
7.De Vakraad kan besluiten om, indien gewenst, deskundigen op te roepen om te raadplegen en te
horen.
8.Indien de Vakraad van mening is dat het geen verzoek betreft zoals genoemd in artikel 106 van deze
cao, wordt het verzoek niet ontvankelijk verklaard.
9.De Vakraad doet uitspraak binnen 8 weken nadat het verzoek aan de secretaris van de Vakraad is
voorgelegd. Als een nadere schriftelijke reactie wordt gevraagd of een hoorzitting wordt gepland kan de
Vakraad besluiten om de beslissingstermijn met 2 x 2 weken te verlengen.
10.Uiterlijk 2 weken na behandeling van het verzoek door de Vakraad informeert de secretaris van de
Vakraad de Vakraad en de indiener over het besluit. Dit geschiedt schriftelijk per aangetekend
schrijven. Het besluit bevat de motieven die tot de uitspraak hebben geleid.

Voor de 41 cao’s die al in de eerst aangemelde cao een dispensatiebepaling kenden
die voldeed aan de criteria van het Toetsingskader, is nagegaan of in de vorige,
laatste avv’de cao ook al zo’n dispensatiebepaling voorkwam. Dat blijkt in vijf cao’s
inderdaad het geval te zijn. Van de overige 36 cao’s zijn er 30 waarin de “oude”
dispensatiebepaling bij de aanmelding van de “nieuwe” cao is vervangen door een
dispensatiebepaling die aansluit bij de eisen van het Toetsingskader. Vijf andere
cao’s bevatten in de vorige avv’de cao geen dispensatiebepaling. In deze vijf cao’s
is dus voor het eerst een dispensatiebepaling opgenomen, die ook meteen voldoet
aan de criteria van het Toetsingskader. Tot slot is er één cao met een adequate
dispensatiebepaling die tijdens de onderzoeksperiode voor het eerst is aangemeld
(sociaal fonds voor graanbe- en verwerkende bedrijven).
Dispensatie-onderwerpen
Voor de 57 avv’de cao’s met een dispensatiebepaling is nagegaan met betrekking
tot welke onderwerpen dispensatie kan worden verleend. Onderstaande tabel bevat
een overzicht.

12

Tabel 2.4
Overzicht dispensatie-onderwerpen1
Onderwerpen
Aantal cao’s
Gehele cao
16
Loonschalen
4
Collectieve verzekeringen
3
Werktijden
8
Verlof
1
Beloning overig
8
Fondsen
1
Reiskosten
2
Niet gespecificeerd (van één of meer bepalingen)
41
Betaald scholingsverlof
2
Overig
12
1
In een cao kan over meerdere onderwerpen een dispensatiemogelijkheid zijn afgesproken

Tabel 2.4 laat zien dat de onderwerpen waarvoor dispensatie kan worden gevraagd,
in het algemeen niet zijn gespecificeerd. Andere, relatief vaak voorkomende
onderwerpen zijn dispensatie van de gehele cao, dispensatie met betrekking tot
werktijden, en dispensatie ten aanzien van overige onderwerpen. Hierbij kan
worden gedacht aan dispensatie met betrekking tot de inzet van uitzendkrachten,
onderwijs met behoud van loon, en tochtvrij werken.
In de volgende box zijn verschillende voorbeelden met betrekking tot de
dispensatie-onderwerpen opgenomen.

Slagersbedrijf, dispensatie gehele cao
Om voor dispensatie van de gehele cao of van één of meerdere cao-bepalingen in aanmerking te komen,
beoordeelt de Commissie een verzoek tot dispensatieverlening aan de hand van een aantal zaken.
Zoetwarenindustrie, dispensatie loonschalen
Partijen hebben een Beroepscommissie ingesteld ter bevordering van een eenvormige uitleg en
toepassing van de bepalingen van deze overeenkomst, het oplossen van geschillen over de uitleg of
toepassing van bepalingen van deze overeenkomst, over de indeling van de functie van een werknemer,
over de procedure ten aanzien van het beoordelingssysteem zoals bedoeld in bijlage XI van deze CAO
(indien van toepassing) alsmede voor het verlenen van dispensatie van het systeem van
functiewaarderingen salarissysteem resp. dispensatie van het beoordelingssysteem.
Schilders …, dispensatie werktijden
Artikel 15D – Dispensatie
De werkgever kan met inachtneming van artikel 8 van deze cao aan cao-partijen dispensatie vragen om
af te wijken van de in de voorgaande artikelen gestelde grenzen van werkspreiding. Dispensatie wordt
verleend indien:
……
het aantal in het hoogseizoen te sparen uren per dag blijft binnen de grenzen van de overlegregeling
arbeidstijden als opgenomen in artikel 12;
………
Zuivelindustrie, beloning overig
De Contact Commissie is bevoegd zo haar dat gegrond voorkomt, toestemming te verlenen tot het
afwijken van de in deze CAO vastgestelde arbeidsvoorwaarden, waaronder:
– de beloningsbepalingen, i.c. de loonbestanddelen genoemd in de definitie van het tijdloon (artikel 1
sub 6),
– de eindejaarsuitkering (artikel 26A) en
– de vakantietoeslag (artikel 26B).
Recreatie, dispensatie-onderwerp niet gespecificeerd
Een werkgever kan verzoeken om dispensatie van (één of meer bepalingen) van deze cao.
Besloten busvervoer, dispensatie overig
1.Accommodatie Indien de werknemer redelijkerwijs niet geacht kan worden thuis te overnachten, dient
de werkgever zorg te dragen voor een zodanige accommodatie dat de werknemer in een zo groot

13

mogelijke mate van privacy een ongestoorde dagelijkse rusttijd kan genieten, zodat een veilige
uitoefening van zijn functie wordt gewaarborgd. De werknemer heeft hierbij recht op een éénpersoons
hotelkamer met toilet en douche op de kamer. Werkgevers kunnen dispensatie aanvragen bij CAO
partijen voor die werknemers die instemmen met een alternatieve locatie, voor de looptijd van de CAO.

Dispensatiecriteria
Op basis van de 57 avv’de cao’s met een dispensatiebepaling is ook gekeken naar
de criteria die worden gehanteerd voor de beoordeling van een dispensatieverzoek.
Twee criteria springen er uit: zwaarwegende omstandigheden (38 cao’s) en
gelijkwaardige arbeidsvoorwaardenregeling (31 cao’s). Daarnaast worden nog
verscheidene andere beoordelingscriteria genoemd. In onderstaande box zijn hier
enkele voorbeelden van opgenomen.
Schoonmaak, zwaarwegende omstandigheden
Artikel 46 Dispensatie
De RAS is bevoegd, indien bijzondere omstandigheden in een onderneming of een groep van
ondernemingen daartoe aanleiding geven, afwijkingen van de bepalingen van deze overeenkomst toe te
staan. De Wet op de Ondernemingsraden blijft hierbij onverminderd van toepassing.
Zuivelindustrie, gelijkwaardige arbeidsvoorwaarden
Goedkeuring voor afwijking van de arbeidsvoorwaarden wordt alleen verleend indien en voor zover een
arbeidsvoorwaardenniveau aannemelijk kan worden gemaakt dat gelijk of hoger is dan de in deze cao
opgenomen bepalingen; e.e.a. blijkend uit een bedrijfs-cao.
Orsima, overige criteria
… het een werkgever betreft die deze cao niet eerder toepaste en de werkgever gebruik wil maken van
het in bijlage XI opgenomen ingroeimodel cao Orsima.
Schilders …, bedrijfstak eigen regelingen, overige criteria
Een verzoek tot verlenen van dispensatie kan alleen worden toegekend indien:
– voldaan wordt aan de criteria die zijn benoemd in de cao bepaling waarvan dispensatie wordt gevraagd

Procedurele voorwaarden
Een ander aspect met betrekking tot de dispensatiebepalingen zijn de (procedurele)
voorwaarden waaraan een dispensatieverzoek moet voldoen. De meest genoemde
voorwaarden zijn dat een goede motivatie voor het dispensatieverzoek moet
worden gegeven (45 cao’s), en dat het verzoek schriftelijk moet worden ingediend
(44 cao’s). In 24 cao’s is afgesproken dat de OR/PV moet instemmen met het
dispensatieverzoek. Tot slot worden nog een aantal andere voorwaarden genoemd,
zoals het meesturen van een actuele, eigen ondernemings-cao, het aangeven van
de gevolgen voor de werknemers, en overleg met partijen betrokken bij de andere
cao. Onderstaande box bevat enkele voorbeelden.
Beroepsgoederenvervoer, (procedurele voorwaarden) algemeen
3 Het verzoek dient ten minste te vermelden:
a. Naam en adres van de verzoeker;
b. Ondertekening door de verzoeker;
c. Een nauwkeurige beschrijving van de aard en het bereik van het dispensatieverzoek;
d. De argumenten van verzoeker om voor dispensatie in aanmerking te komen;
e. De dagtekening.
Besloten busvervoer, (procedurele voorwaarden) instemming OR/PV
g.Verzoeken tot dispensatie worden alleen in behandeling genomen na instemming van de
Ondernemingsraad (OR) (bij afwezigheid van een OR, de personeelsvertegenwoordiging of het gehele
personeel).
Bouwnijverheid, (procedurele voorwaarden) soort werkzaamheden
Artikel 70b: Bijzondere veiligheids- en arbobepalingen bouwplaatswerknemers
10. Het is werkgevers en werknemers niet toegestaan teer te verwerken, tenzij na advies van de
Stichting Arbouw partijen daarvoor dispensatie verlenen.

14

Uitzendbranche, sociaal fonds, (procedurele voorwaarden) schriftelijk indienen
De partijen die een dispensatieverzoek indienen dienen hun verzoek schriftelijk en met redenen omkleed
in te dienen bij de dispensatiecommissie.
Bouwnijverheid, (procedurele voorwaarden) overige aspecten
Wanneer de dispensatieverzoeker zich niet kan vinden in de
dispensatieverzoeker hierover een klacht indienen.

gevolgde

procedure,

kan

de

Termijnen voor de behandeling van een dispensatieverzoek
Tot slot is gekeken naar de termijnen die aan de behandeling van een
dispensatieverzoek zijn verbonden. Het gaat hierbij om vier aspecten: de termijn
waarbinnen een bevestiging van de ontvangst van het dispensatieverzoek wordt
verstuurd, de duur van de behandeling van het dispensatieverzoek, de termijn
waarbinnen het besluit over het dispensatieverzoek aan de aanvrager wordt
meegedeeld, en de totale doorlooptijd van de behandeling van een
dispensatieverzoek.
In 24 cao’s zijn afspraken opgenomen over de termijn waarbinnen een bevestiging
van de ontvangst van het dispensatieverzoek wordt verstuurd. In 12 hiervan wordt
die termijn niet verder gespecificeerd. Een voorbeeld hiervan is te vinden in de cao
voor de contractcatering:
De secretaris van de Vakraad stuurt de indiener een ontvangstbevestiging en
vermeldt daarin tevens wanneer de Vakraad het verzoek behandelt.
In twee cao’s is afgesproken de bevestiging binnen een week te versturen. In
negen cao’s gebeurt dat binnen twee weken, en in één cao binnen drie weken. Een
voorbeeld is te vinden in de cao voor de bitumineuze dakbedekking:
De secretaris van CAO-partijen stuurt de indiener binnen twee weken na
ontvangst een ontvangst-bevestiging en vermeldt daarin tevens wanneer het
verzoek door CAO-partijen behandeld zal worden.
In 40 cao’s wordt aandacht besteed aan de periode die de behandeling in beslag
neemt. In drie cao’s wordt het dispensatieverzoek binnen twee weken behandeld.
In 10 andere cao’s kan de behandeling acht weken in beslag nemen. In 19 cao’s
wordt het besluit in de eerstvolgende vergadering van de dispensatiecommissie
behandeld. In drie cao’s is de duur van de behandeling niet gespecificeerd. Dat is
bijvoorbeeld het geval in de cao voor de bouwnijverheid:
De commissie doet zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen acht weken
nadat het verzoek in behandeling is genomen, uitspraak. De commissie kan
deze termijn eenmaal met acht weken verlengen. Het bureau deelt de
uitspraak schriftelijk en gemotiveerd mede aan de verzoeker.’
29 cao’s bevatten afspraken over de termijn waarbinnen het besluit op het
dispensatieverzoek wordt meegedeeld. In de meeste gevallen (14 cao’s) wordt het
besluit binnen 2 weken meegedeeld.
De totale doorlooptijd van de behandeling van een dispensatieverzoek is in 51 cao’s
aangegeven. De doorlooptijd loopt uiteen van 6 – 19 weken. In de meeste gevallen
(19 cao’s) bedraagt de doorlooptijd 10 weken. Een doorlooptijd van 8 weken komt
bijvoorbeeld voor in de cao’s voor de open teelten, de recreatie en de schoonmaak.
Een termijn van 10 weken wordt onder meer genoemd in de cao’s voor de

15

particuliere beveiliging, de bouwnijverheid en de contractcatering. Het
dispensatieverzoek wordt binnen een kwartaal afgehandeld in de cao’s voor onder
meer de afbouw en de zuivelindustrie.
Tot slot is gekeken of de termijnen voor de behandeling van een dispensatieverzoek
kunnen worden verlengd. Bijvoorbeeld omdat bij het indienen van een
dispensatieverzoek nog relevante stukken ontbreken. De mogelijkheid voor
verlenging van de termijnen komt in 44 cao’s aan de orde. Dit is onder meer het
geval in de cao’s voor het bakkersbedrijf, de bouwnijverheid, de recreatie en het
slagersbedrijf.
2.2.2

Avv’de cao’s zonder een avv’de dispensatiebepaling

Van de 115 onderzochte avv’de cao kennen 58 avv’de cao’s geen
dispensatiebepaling. Met betrekking tot deze groep cao’s is nagegaan of in de
nieuwe, aangemelde cao al dan niet een dispensatiebepaling is opgenomen. 23 van
de 58 blijken wel een dispensatiebepaling te hebben; de overige 35 hebben dat
niet. Daarvan hadden 34 cao’s ook in de vorige avv’de cao geen
dispensatiebepaling19. Deze groep van 35 cao’s blijft hier verder buiten
beschouwing.
Van de 23 nieuwe cao’s met een dispensatiebepaling hadden 16 in de vorige avv’de
cao ook een dispensatiebepaling. In zeven cao’s is de dispensatiebepaling voor het
eerst opgenomen, maar de bepaling voldoet dus nog niet aan de eisen van het
Toetsingskader.
Dat er 23 cao’s zijn met wel een dispensatiebepaling in de nieuwe cao, maar zonder
zo’n bepaling in de avv’de cao, betekent dat de bepaling in deze cao’s niet voldoet
aan de nieuwe eisen in het Toetsingskader. Cao-partijen kunnen besluiten de
betreffende bepaling buiten het avv-verzoek te houden, of de bepaling kan tijdens
de avv-procedure alsnog zijn gerenvoieerd. Het eerste is in negen cao’s het geval;
renvooi heeft in 14 cao’s alsnog plaatsgevonden. Dat de dispensatiebepaling in de
cao uiteindelijk niet is avv’d betekent dat de bepaling niet mag worden toegepast,
ook niet op werkgevers die rechtstreeks aan de cao gebonden zijn.

19

16

De cao voor de Zoetwarenindustrie Arbeid & Gezondheid kende in de vorige cao (expiratiedatum
30 juni 2009) wel een dispensatiebepaling, maar die is in de onderzochte nieuwe cao
(ingangsdatum 1 juli 2014) vervallen. De avv’de reguliere cao voor de Zoetwarenindustrie kent
overigens wel een adequate dispensatiebepaling.

3

Onderzoeksresultaten toepassingspraktijk

In de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 bevatten 57 avv’de cao’s een
dispensatiebepaling die voldoet aan de eisen die in het Toetsingskader aan zo’n
bepaling worden gesteld. De dispensatieorganen die aan deze cao’s zijn verbonden,
zijn
benaderd
voor
medewerking
aan
het
onderzoeksdeel
naar
de
toepassingspraktijk. Hiervan heeft bijna 95% (54 cao’s) aan het onderzoek
meegewerkt (van toepassing op 98% van de werknemers onder de avv’de cao’s
met een dispensatiebepaling).
In dit onderzoeksdeel is aan de dispensatieorganen gevraagd aan te geven hoeveel
dispensatieverzoeken men heeft ontvangen en hoeveel daarvan zijn toe- of
afgewezen (paragraaf 3.1) Daarnaast is voor een aantal afzonderlijke
dispensatieverzoeken gevraagd naar de redenen voor een verzoek, en voor de toeof afwijzing (paragraaf 3.2).
3.1

Aantal dispensatieverzoeken

Eén van de doelstellingen van de aanscherping van de eisen die aan een
dispensatiebepaling in cao’s wordt gesteld, is vergroting van de toegankelijkheid
van de dispensatiemogelijkheid die de cao biedt. Dat zou er toe kunnen leiden dat
er vaker een beroep op deze mogelijkheid wordt gedaan. In het onderzoek naar de
toepassingspraktijk is daarom aan de dispensatieorganen gevraagd naar het aantal
dispensatieverzoeken dat men in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 heeft
ontvangen. Om te kunnen beoordelen of er ná de ingangsdatum van de
aangescherpte eisen vaker een beroep op de dispensatiemogelijkheid wordt
gedaan, is ook voor een even lange periode vóór de ingangsdatum (1 april 2012 –
1 april 2014) gevraagd naar het aantal dispensatieverzoeken.
In de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 zijn meer dispensatieverzoeken ingediend
dan in de periode 1 april 2012 – 1 april 2014. Het percentage toegewezen
dispensatieverzoeken is in beide periodes min of meer constant. In de periode
1 april 2012 – 1 april 2014 zijn bij 26 van de 54 avv’de cao’s die aan het
praktijkonderzoek hebben deelgenomen, dispensatieverzoeken ingediend. Na de
invoering van de aangescherpte eisen in het Toetsingskader zijn in de periode 1
april 2014 – 1 april 2016 bij 31 van de 54 dispensatieverzoeken ingediend. In totaal
gaat het in de eerste periode om 176 dispensatieverzoeken, waarvan 52% is
toegewezen. In de tweede periode gaat het om 196 dispensatieverzoeken, waarvan
55% is toegewezen (zie tabel 3.1).
Tabel 3.1

Totaal
aantal
ingediende
dispensatieverzoeken
in
de
periode
1 april 2012 – 1 april 2014 en in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016 (N= 54)
1 april 2012 – 1 april 2014
1 april 2014 – 1 april 2016
Aantal dispensatieverzoeken,
176
196
waarvan:
toegewezen
91 (52%)
107 (55%)
afgewezen
77 (44%)
74 (38%)
nog geen beslissing
1 (1%)
3 (2%)
overig (ingetrokken,
7 (4%)
12 (6%)
geseponeerd, of dergelijke)

17

In 17 van de 54 cao’s die aan het onderzoek naar de toepassingspraktijk hebben
deelgenomen, zijn in de beide periodes geen dispensatieverzoeken ingediend. In 11
cao’s zijn er in de periode 1 april 2012 – 1 april 2014 meer dispensatieverzoeken
ingediend dan in de periode 1 april 2014 – 1 april 2016. In 19 cao’s is dat juist
andersom. Tot slot zijn er zes cao’s waarin in beide periodes een gelijk aantal
dispensatieverzoeken is ingediend.
In het onderzoek naar de toepassingspraktijk is ook gevraagd of de aanscherping
van het Toetsingskader op het punt van dispensatiebepalingen in cao’s heeft geleid
tot veranderingen in ingediende dispensatieverzoeken en/of in de behandeling van
deze verzoeken. Bij cao’s zonder dispensatieverzoeken vóór en ná de aanscherping
is er geen sprake van veranderingen. Bij de cao’s met dispensatieverzoeken blijkt
uit de reacties vooral dat er geen veranderingen hebben plaatsgevonden, of dat de
periode nog te kort is om veranderingen waar te kunnen nemen. Dat neemt echter
niet weg dat in een aantal gevallen na de aanscherping van het Toetsingskader
vooral ten aanzien van de behandeling van dispensatieverzoeken sprake is van
veranderingen. In onderstaande box enkele reacties:
Veranderingen in ingediende dispensatieverzoeken
Nee. De procedurele afwikkeling conform artikel 15.2 cao is ongewijzigd gebleven
Nee, deugdelijke onderbouwing en toevoeging relevante gegevens ontbreekt nog altijd veelal.
Tot 1-4-2015 stond er geen dispensatiebepaling in deze cao; nu wel dus dat maakt wel verschil
De dispensatieregeling is in eerste instantie eind 2013 aangepast, maar voor wat betreft de
beoordelingscriteria vanaf 1 januari 2016. De aanscherping van de dispensatiebepalingen is derhalve
nog maar kort van kracht.
De behandeling is conform het artikel en het reglement. Voor 1-4-2014 geen aanvraag dus geen
vergelijk mogelijk.
Er zijn geen dispensatieverzoeken ingediend na de wijziging van de dispensatiebepalingen in de cao.
Per 1/1 2016 is pas de nieuwe dispensatiebepaling in de cao opgenomen, de dispensatieverzoeken zijn
de gehele periode obv dezelfde bepaling beoordeeld en afgehandeld, procedure zal vanaf 1 januari
2016 wijzigen.
Het lijkt er wel op dat het meer uitschrijven van de regeling in artikel 46 Cao een positief effect heeft
gehad. Dat men weet waar ment aan toe is als verzoeker.
Aanscherping heeft niet geleid tot veranderingen. Reden van indienen dispensatieverzoek is de
individuele situatie waarin het bedrijf zich bevindt.
Nog moeilijk te beoordelen over deze korte periode vanaf 1-1-2015 tot 1-4-2016. over het algemeen
ontvangt de sector weinig verzoeken.
Op 12 oktober 2015 is een ttw inzake artikel 92 ingediend inclusief nieuwe aanmelding van de cao
een voortzetting van de avv-procedure tbv cao 1 januari 2014 t/m 31 december 2015. Daarna zijn er
geen dispensatieverzoeken meer ingediend.
Veranderingen in de behandeling van dispensatieverzoeken
De behandeling is geformaliseerd met termijnen.
Nee, de inhoudelijke beoordeling is ongewijzigd gebleven.
Ja, volgen nu de formele procedure zoals vastgelegd in de cao.
Dispensatieverzoeken worden sinds de aanscherping getoetst aan
beoordelingskader dat opgenomen is in de ontheffingsregeling in de cao.

een

helder

geformuleerd

1 onderneming heeft gebruik gemaakt van de klachtenprocedure, hetgeen een gevolg is van een

18

uitbreiding van de dispensatiebepalingen.
Wellicht: de aanvrager kent vooraf de te volgen procedure, weet ook welke motivatie en
onderliggende stukken aangeleverd moeten worden (cf. reglement Dispensatie). Uit het reglement
valt op te maken dat er zwaarwegende argumenten moeten zijn en/of een sterk afwijkende
bedrijfssituatie.
De procedure van artikel 46 Cao wordt gevolgd.
Geen verandering. De 10 criteria die werden gehanteerd, zijn nu geëxpliciteerd in de cao.
Er zijn nog geen dispensatieverzoeken ontvangen.

3.2

Afzonderlijke dispensatieverzoeken

In het onderzoeksdeel naar de afzonderlijke dispensatieverzoeken is gevraagd wat
de redenen zijn voor het indienen van een dispensatieverzoek, voor welke
onderdelen van de cao zo’n verzoek wordt ingediend, wat de redenen zijn voor een
toe- of afwijzing van een verzoek, voor welke periode een dispensatieverzoek wordt
toegewezen, en naar de invulling van de begrippen ‘zwaarwegende
omstandigheden” en “eigen, gelijkwaardige arbeidsvoorwaardenregeling”.
Uit het onderzoek blijkt dat vooral “zwaarwegende omstandigheden” voor bedrijven
een reden zijn om een dispensatieverzoek in te dienen. In mindere mate leidt het
hebben van een eigen, gelijkwaardige arbeidsvoorwaardenregeling tot een verzoek
om dispensatie. In het verlengde hiervan worden in een aantal gevallen ook het
streven tot het verkrijgen van avv voor een eigen bedrijfstakcao of het willen
volgen van een andere cao als reden genoemd. Een andere reden die een aantal
keren is genoemd, is dat een cao de mogelijkheid biedt om dispensatie aan te
vragen voor de toepassing van een bepaalde salarisschaal.
Dispensatie wordt overwegend aangevraagd voor de gehele cao, de toepassing van
loonschalen die in de cao zijn opgenomen, en voor diverse beloningsaspecten. Wat
dit laatste betreft kan worden gedacht aan de toepassing van een afgesproken
loonsverhoging, toeslagen voor ploegendiensten of werken op bijzondere uren, en
loondoorbetaling bij ziekte. Dispensatie wordt (vrijwel) niet gevraagd voor caoafspraken over bijvoorbeeld werktijden, collectieve verzekeringen, verlof, caofondsen en functie-indelingen.
Afwijzing van een dispensatieverzoek heeft vooral te maken met het ontbreken van
zwaarwegende omstandigheden. Daarnaast wordt in een enkel geval als
afwijzingsgrond aangegeven dat de eigen cao van het dispensatieverzoekende
bedrijf al was geëxpireerd of dat een eigen cao ontbreekt, dat in de aanvraag niet is
aangetoond
dat
toepassing
van
de
cao
binnen
de
onderneming
onwenselijk/onmogelijk is, of dat de bescherming van werknemers in het geding is.
De toewijzing van een dispensatieverzoek is vooral gebaseerd op zwaarwegende
omstandigheden
of
het
hebben
van
een
eigen,
gelijkwaardige
arbeidsvoorwaardenregeling. De toewijzing loopt meestal tot aan de expiratiedatum
van de avv’de cao. Soms wordt de dispensatie echter voor een kortere periode
verleend, omdat bijvoorbeeld de looptijd van de eigen cao van het bedrijf dat om
dispensatie heeft verzocht, korter is dan die van de avv’de cao, of omdat de
dispensatie is gekoppeld aan de duur van het dienstverband van een leerling.

19

Zowel bij de toe- als afwijzingen spelen “zwaarwegende omstandigheden” een
belangrijke rol in de beoordeling van een dispensatieverzoek. Uit de toelichting op
de invulling van dit begrip blijkt, dat het vooral gaat om de financiële positie van
het bedrijf dat een dispensatieverzoek heeft ingediend. Daarnaast wordt bij de
beoordeling ook rekening gehouden met bijvoorbeeld bedrijfsspecifieke kenmerken.
In onderstaande box enkele voorbeelden.
Invulling begrip “zwaarwegende omstandigheden”
Concern - twee bedrijven en twee verschillende avv'de Bedrijfstak-cao's. Concern wilde eigen loonfunctiesysteem. Was volgens dispensatiecommissie niet voldoende zwaarwegend
Beoogde verzelfstandiging van de betreffende organisatie. Met vakorganisaties vastgesteld sociaal
plan. Afwijkende organisatie-inrichting.
… is van oordeel dat uit de aanvullend ontvangen informatie de bijzonderheid van de contracten waar
door S mee wordt gewerkt (zonder afname-verplichting) voldoende blijkt. Voorts is gebleken dat gegeven deze bijzondere omstandigheden- er bij S een zeer sterk wisselende vraag naar
arbeidskrachten is en blijft, en er aldus bij S sprake is van een uitzonderlijke behoefte aan flexibiliteit.
Dat blijkt naar het oordeel van … uit de meegestuurde cijfermatige informatie over de inzet van
uitzendwerk door S in de periode 2011-2013.Bedrijfseconomische omstandigheden aangetoond door overlegging van de verlies en winstrekening,
balans etc. over twee voorgaande jaren, kopie jaarrekening 2 voorgaande jaren en prognose huidig
jaar en de kostenreductie die de werkgever al heeft weten te realiseren
Bedrijfsspecifieke kenmerken die op essentiële punten afwijken van andere ondernemingen met
ploegendienst in de sector
Aantoonbare verminderde arbeidsprestatie
Tekort aan opleidingsplaatsen
Aantoonbare extra werkzaamheden
Gevaar werkgelegenheid is onvoldoende argument
Definitieve cijfers over boekjaar
Gelet op de bedrijfseconomische gegevens/definitieve cijfers
Geen sprake van bijzondere omstandigheden mbt eenmalige uitkeringen gelet op financiële situatie
bedrijf
Is geen sprake van blijkens financiële situatie (slechts tijdelijke dispensatie)
Op basis van bedrijfseconomische gegevens en prognose
Bedrijf heeft zwaar geleden onder slecht management voormalig directeur
Financiële omstandigheden, meerjarig verliesgevend, kritieke situatie waardoor continuïteit van de
onderneming in gevaar komt

Wat de invulling van het begrip “eigen, gelijkwaardige arbeidsvoorwaardenregeling”
betreft gaat het vooral om een eigen cao van een bedrijf, die gelijkwaardige of
betere arbeidsvoorwaarden bevat en is afgesloten met één of meerdere vakbonden.
Soms is ook aangegeven dat negatieve afwijkingen ten opzichte van de avv’de cao
waarvan dispensatie wordt verzocht, is toegestaan, mits daar voldoende
afwijkingen in positieve zin tegenover staan.
Het totaalpakket
aan
arbeidsvoorwaarden van de eigen ondernemings-cao moet in zo’n geval
gelijkwaardig of gunstiger zijn dan die van de avv’de cao. Onderstaande box bevat
enkele voorbeelden.

20

Invulling begrip “eigen, gelijkwaardige arbeidsvoorwaardenregeling”
negatieve afwijkingen zijn toegestaan, mits daar voldoende afwijkingen in positieve zin tegenover
staan. De arbeidsvoorwaarden moeten gelijkwaardig of gunstiger zijn. Dat is het geval bij cao
rapportage onafhankelijke deskundige waaruit gelijkwaardigheid beide
pakketten blijkt

arbeidsvoorwaarden-

aansluiting gezocht bij UWV aangegeven loonwaarde
dit bedrijf heeft een eigen cao met gelijkwaardige/betere arbeidsvoorwaarde afgesloten met
1/meerdere vakbonden
eigen cao was geruime tijd geëxpireerd

21

22

4

CONCLUSIE

Uit het onderzoek blijkt dat 57 van de 115 onderzochte avv’de bedrijfstak-cao’s een
dispensatiebepaling bevatten. Voor 41 cao’s was bij het indienen van het avvverzoek al sprake van een bepaling die voldeed aan de eisen van het
Toetsingskader AVV. In 30 van deze 41 is de dispensatiebepaling zoals die in de
vorige avv’de cao was opgenomen, tijdig (d.w.z. vóór de indiening van het avvverzoek) aangepast aan die eisen. Voor vijf cao’s was dat niet nodig, omdat ook de
oorspronkelijke dispensatiebepaling al voldeed aan de nieuwe eisen die in het
Toetsingskader aan een dispensatiebepaling worden gesteld. In vijf andere cao’s is
voor het eerst een dispensatiebepaling opgenomen. Tot slot is er één cao die in de
onderzoeksperiode voor het eerst is aangemeld.
Voor 16 van de 57 avv’de cao’s was bij het indienen van het avv-verzoek nog geen
sprake van een dispensatiebepaling die aan de eisen van het Toetsingskader
voldeed. In 13 cao’s hebben cao-partijen de bepaling tijdens de avv-procedure
aangepast aan de nieuwe eisen. In drie cao’s is tijdens de behandeling van het avvverzoek het Toetsingskader niet goed toegepast en is de betreffende bepaling “er
door heen geslipt”.
58 avv’de bedrijfstak-cao’s kennen geen dispensatiebepaling. 35 (voornamelijk
fonds-)cao’s bevatten geen dispensatiebepaling; in de overige 23 cao’s voldoet de
dispensatiebepaling niet aan de eisen van het Toetsingskader. Met betrekking tot
deze groep cao’s hebben cao-partijen noch voor de indiening van het avv-verzoek,
noch tijdens de avv-procedure de dispensatiebepaling zodanig vorm gegeven dat
deze bepaling kon worden avv’d.
Aan het onderzoek naar de toepassingspraktijk hebben negen van de tien
dispensatieorganen van de 57 avv’de cao’s met een dispensatiebepaling
deelgenomen. Dit onderzoeksdeel laat zien dat het aantal dispensatieverzoeken na
1 april 2014 (het moment waarop de aanscherping van het Toetsingskader met
betrekking tot dispensatiebepalingen in cao’s is ingegaan) is toegenomen in
vergelijking met eenzelfde periode daarvoor. Het percentage toewijzingen is min of
meer constant gebleven. Bijna een derde deel heeft noch voor, noch na de
aanscherping van het Toetsingskader dispensatieverzoeken gekregen. Ruim een
derde deel heeft meer verzoeken ontvangen; en circa een vijfde heeft er minder
gekregen. Of de aanscherping van het Toetsingskader heeft geleid tot
veranderingen in de ingediende dispensatieverzoeken of de behandeling van die
verzoeken, valt door de korte periode sinds de aanscherping nog niet te zeggen.
Wat de afzonderlijke dispensatieverzoeken betreft blijkt dispensatie te worden
aangevraagd voor de gehele cao, voor de toepassing van de loonschalen in de cao,
of voor diverse aspecten van beloning. De belangrijkste criteria voor de beoordeling
van de verzoeken zijn zwaarwegende omstandigheden en een eigen, gelijkwaardige
arbeidsvoorwaardenregeling. Bij zwaarwegende omstandigheden gaat het vooral
om de financiële positie van de onderneming. Bij een eigen, gelijkwaardige
arbeidsvoorwaardenregeling gaat het vooral om een eigen ondernemings-cao die in
zijn totaliteit minstens gelijkwaardig is aan de avv’de cao waarvan dispensatie
wordt gevraagd.

23

24

BIJLAGE

25

26

BIJLAGE 1

OVERZICHT ONDERZOCHTE CAO’S

CAONAAM

Ingangsdatum avv

Expiratiedatum
avv/cao

Dispensatiebepaling1

aardappelen groenten en fruit, detailhandel

26-MAR-2015

01-APR-2016

avv

aardappelen, groenten en fruit, detailhandel, SF

01-JAN-2015

31-DEC-2015

geen

afbouw

31-JUL-2014

31-DEC-2014

avv

Afbouw, BTER

09-APR-2016

31-DEC-2016

avv

ambachtelijke pluimvee en wildbedrijven, FBA

11-FEB-2015

31-DEC-2017

avv

ambachtelijke pluimvee- en wildbedrijven

29-OCT-2014

21-DEC-2014

avv

architectenbureaus, SF

26-FEB-2015

31-DEC-2018

geen

bakkersbedrijf

24-MAR-2016

30-SEP-2016

avv

beroepsgoederenvervoer over de weg

12-FEB-2015

31-DEC-2016

avv

beroepsgoederenvervoer over de weg, O&O

31-JUL-2014

30-JUN-2017

avv

besloten busvervoer

14-MAY-2015

31-DEC-2016

avv

beveiligiging particuliere, SF

07-MAR-2015

01-JUL-2015

avv

beveiliging particuliere

04-MAR-2015

30-JUN-2015

avv

bitumineuze en kunststof dakbedekkingsbedrijven

21-OCT-2014

31-DEC-2014

avv

bloemen en planten detailhandel

19-DEC-2015

31-DEC-2017

geen

bloemen en planten groothandel

04-SEP-2015

30-JUN-2016

avv

bloemendetailhandel gespecialiseerde, SF

21-JUL-2014

31-DEC-2014

geen

boekhandel en kantoorvakhandel

26-SEP-2014

31-MAR-2016

cao

boekhandel en kantoorvakhandel, O&O

22-NOV-2014

31-DEC-2016

cao

bouw infra, BTER

01-JAN-2016

31-DEC-2016

avv

bouwmaterialen handel in, FCB

01-JAN-2015

31-DEC-2015

geen

bouwnijverheid

21-JUN-2014

31-DEC-2014

avv

colland

01-JUL-2015

30-JUN-2019

avv

contractcateringbranche

21-AUG-2014

01-APR-2019

avv

dierenspeciaalzaken

02-APR-2016

30-JUN-2016

cao

drankenindustrie en de groothandel in dranken

28-NOV-2015

31-DEC-2015

avv

drogisterijbranche

17-SEP-2015

31-JAN-2016

avv

elektrotechnische detailhandel, O&O

08-JAN-2016

01-JUL-2017

geen

elektrotechnische detailhandel

20-AUG-2015

31-DEC-2016

cao
cao

fashion & sport

23-DEC-2015

30-JUN-2016

gehandicaptenzorg

16-AUG-2014

30-APR-2015

cao

gemaksvoedingindustrie

02-MAR-2016

31-DEC-2016

avv

GGZ

17-MAR-2016

28-FEB-2017

geen

glastuinbouw

14-FEB-2015

01-JUL-2015

avv

graanbe-/verwerkende bedrijven

11-MAR-2016

31-MAR-2017

avv

graanbe-/verwerkende bedrijven SF

04-JUL-2015

31-DEC-2019

avv

groenten en fruitverwerkende industrie

20-FEB-2016

30-SEP-2016

cao

handel in bouwmaterialen

18-NOV-2015

31-DEC-2016

cao

handelsvaart

01-AUG-2015

31-MAR-2017

geen

jeugdzorg

11-JUL-2015

30-APR-2016

avv

HISWA

20-DEC-2014

31-DEC-2014

cao

houthandel

03-DEC-2015

31-MAR-2017

cao

houthandel O&A

01-JAN-2016

31-DEC-2020

geen

houtverwerkende industrie

29-JUL-2014

31-DEC-2014

geen

27

CAONAAM

Ingangsdatum avv

Expiratiedatum
avv/cao

Dispensatiebepaling1

houtverwerkende Industrie, SF

15-JUL-2014

31-DEC-2015

geen

hoveniersbedrijf

20-AUG-2015

29-FEB-2016

avv

huisartsenzorg

17-DEC-2014

28-FEB-2015

geen

kaaspakhuizen

22-OCT-2015

31-DEC-2015

cao

kalkzandsteen-cellenbetonindustrie

29-NOV-2014

31-MAR-2015

geen

kappersbedrijf

27-SEP-2014

30-JUN-2016

cao

kartoflex

14-MAY-2015

30-JUN-2015

cao

kartoflex, FCB

28-MAY-2015

31-DEC-2019

avv

kinderopvang

10-DEC-2015

31-DEC-2015

avv

landbouwwerktuigen exploiterende ondernemingen

14-AUG-2015

31-DEC-2015

geen

M&T carrosserie

29-JAN-2016

30-APR-2017

avv

M&T carrosserie, O&O

01-JAN-2015

31-DEC-2019

geen

M&T goud & Zilver

29-JAN-2016

30-APR-2017

avv

M&T goud&Zilver, O&O

01-JAN-2015

31-DEC-2019

geen

M&T isolatiebedrijf, O&O

01-JAN-2015

31-DEC-2019

geen

M&T isolatiebedrijf

29-JAN-2016

30-APR-2017

avv

M&T metaalbewerking

29-JAN-2016

30-APR-2017

avv

M&T metaalbewerking, O&O

15-JAN-2015

31-DEC-2019

geen

M&T technisch installatiebdrijf

29-JAN-2016

30-APR-2017

avv

M&T technisch installatiebedrijf, OTIB

26-FEB-2015

31-DEC-2019

geen

mode-, interieur-, tapijt- en textielindustrie

01-SEP-2015

30-JUN-2016

avv

mode-, interieur-, etc., MITT

25-DEC-2014

31-DEC-2014

geen

mode-, interieur-, etc., SAVA

09-AUG-2014

31-DEC-2016

geen

motorvoertuigen en tweewielerbedrijven, SF

11-SEP-2015

31-DEC-2018

geen

offshore catering

30-AUG-2014

31-OCT-2014

avv

open teelten

21-FEB-2015

30-JUN-2015

avv

openbaar vervoer

14-NOV-2015

31-DEC-2015

avv

openbare bibliotheken

17-SEP-2015

30-JUN-2019

avv

orgelbouwbedrijf

08-OCT-2015

31-DEC-2016

cao

orsima

28-AUG-2014

31-DEC-2014

avv

orsima, FBA

08-NOV-2014

31-DEC-2018

avv

parketvloerondernemingen

19-JUL-2014

31-DEC-2015

cao

pluimveeverwerkende industrie, FKB

29-JAN-2015

31-DEC-2019

geen

recreatie

20-MAY-2015

30-JUN-2016

avv

reisbranche

02-MAY-2015

31-OCT-2015

geen

SBDetailhandel

01-JAN-2016

31-DEC-2016

geen

SBW Stichting Bibliotheekwerk

03-JUL-2015

31-DEC-2018

geen

schilders- etc., BTER

13-AUG-2014

31-DEC-2015

avv

schilders-, glaszet- en afwerkingsbedrijf

21-AUG-2014

31-DEC-2014

avv

schoonmaak

13-SEP-2014

31-DEC-2016

avv

schoonmaak, A&G

17-SEP-2014

31-DEC-2014

cao

slagersbedrijf

17-MAR-2015

31-MAR-2015

avv

sport, arbeidsmarktfonds

12-JAN-2016

31-DEC-2017

geen

tankstations, bijdragefonds

01-JAN-2015

31-DEC-2019

geen

tankstations O&O

01-JAN-2015

31-DEC-2019

geen

taxivervoer

30-MAR-2016

30-JUN-2016

avv

taxivervoer, SF

30-MAR-2016

31-DEC-2016

avv

technische groothandel

25-JUN-2015

30-JUN-2016

avv

28

Ingangsdatum avv

Expiratiedatum
avv/cao

Dispensatiebepaling1

01-JAN-2016

31-DEC-2020

geen

textielgoederen

26-AUG-2015

31-MAR-2016

cao

theater en dans

20-MAR-2015

30-JUN-2016

avv

timmerindustrie

11-SEP-2015

31-MAR-2017

avv

timmerindustrie, SSWT

01-SEP-2015

31-DEC-2018

avv
cao

CAONAAM
technische groothandel, FKB

tuincentra

06-JUN-2014

30-SEP-2014

uitvaartbranche

20-AUG-2015

31-DEC-2015

cao

uitzendkrachten

18-MAR-2015

16-SEP-2015

avv

verzekeringsbedrijf binnendienst

13-MAR-2015

30-JUN-2016

cao

verzekeringsbedrijf buitendienst

13-MAR-2015

30-JUN-2016

cao

vlakglasbranche

13-NOV-2015

31-DEC-2016

geen

vleessector

15-NOV-2014

29-FEB-2016

cao

vleessector, FCB

15-NOV-2014

01-JUL-2018

geen

vleeswarenindustrie

14-JAN-2016

31-MAR-2016

avv

vleeswarenindustrie, FCB

15-NOV-2014

31-JUL-2019

geen

verpleeg-, verzorgingstehuizen en thuiszorg

03-MAR-2015

01-APR-2016

geen

waterbouw

16-AUG-2015

31-MAR-2018

avv

welzijn

05-MAR-2015

31-MAR-2016

avv

welzijn, FCB

01-JAN-2016

31-DEC-2017

geen

zeilmakerijen

28-AUG-2014

31-DEC-2014

avv

zoetwarenindustrie

19-JUL-2014

31-DEC-2014

avv

zoetwarenindustrie, A&G

11-SEP-2015

30-JUN-2019

geen

zuivelindustrie

20-DEC-2014

31-MAR-2016

avv

1

avv: de avv’de cao bevat een dispensatiebepaling (en de cao dus ook)
cao: de cao bevat wel een dispensatiebepaling, maar de avv’de cao niet
geen: de cao bevat geen dispensatiebepaling (en de avv’de cao dus ook niet)

29