Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

23 645

Openbaar vervoer

Nr. 324

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 27 oktober 2009
De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1 heeft op 29 september
2009 overleg gevoerd met staatssecretaris Huizinga-Heringa van Verkeer
en Waterstaat over:
– de brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat d.d.
8 september 2009 over de tarieven nationale vervoerbewijzen
(strippenkaart) (23 645, nr. 309).
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Jager
De griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Sneep

1

Samenstelling:
Leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Staaij
(SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Mastwijk
(CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans
(CDA), Gerkens (SP), Van der Ham (D66),
Nicolaï (VVD), Aptroot (VVD), Samsom (PvdA),
Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA), Jansen
(SP), Cramer (ChristenUnie), Van Heugten
(CDA), Roemer (SP), Koppejan (CDA), Ten
Broeke (VVD), ondervoorzitter, Ouwehand
(PvdD), Polderman (SP), Tang (PvdA), De
Rouwe (CDA), Linhard (PvdA) en De Mos
(PVV).
Plv. leden: Halsema (GroenLinks), Van der
Vlies (SGP), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA),
Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya
(D66), Neppérus (VVD), De Krom (VVD),
Vermeij (PvdA), Jacobi (PvdA), Besselink
(PvdA), Anker (ChristenUnie), Sterk (CDA), Van
Leeuwen (SP), Knops (CDA), Verdonk
(Verdonk), Thieme (PvdD), Lempens (SP),
Waalkens (PvdA), Haverkamp (CDA), Depla
(PvdA) en Agema (PVV).

KST136082
0910tkkst23645-324
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

1

Voorzitter: Jager
Griffier: Tijdink
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Roefs, Van Gent, Aptroot,
Roemer, Jager en Mastwijk
en staatssecretaris Huizinga-Heringa, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Ik heet iedereen en in het bijzonder de staatssecretaris van
harte welkom bij deze vergadering van de vaste commissie voor Verkeer
en Waterstaat. Aan de orde is een algemeen overleg over de tarieven
nationale vervoerbewijzen, de strippenkaart. Ik stel voor spreektijden van
maximaal drie minuten per fractie te hanteren en één interruptie in deze
ronde toe te staan, ook omdat wij slechts één uur voor dit overleg hebben
uitgetrokken.
De heer Roemer (SP): Voorzitter. Een dalend aantal reizigers in het openbaar vervoer, in het stad- en streekvervoer, en toch maar weer een forse
tariefstijging van maar liefst van 4,3%. En dat, omdat wij ooit rekenmodelletjes hebben afgesproken en niet omdat er verder enige logica in
zit.
Het moet niet gekker worden. De portemonnee zal dit jaar, als wij een
beetje geluk hebben, vermoedelijk met 2% groeien, als er al sprake is van
groei, maar de strippenkaart uit diezelfde portemonnee wordt in een keer
wel 4,3% duurder. Dan kun je toch niet spreken van een beperking van de
tariefstijging zoals het nu wordt gebracht? Dit is gewoon een extra vette
verhoging van de prijs van de strippenkaart.
De staatssecretaris schrijft in haar brief dat de tarieven volgens de
beroemde rekenmodelletjes nog verder hadden mogen stijgen. Waar elke
sector ongeveer last heeft van de economische crisis, worden de
busbedrijven hiervoor immuun gemaakt. Met de Wet personenvervoer
beschouwt de staatssecretaris deze sector als een markt, maar zij erkent
toch dat dit een beschermde markt dient te zijn door die geheel immuun
te maken voor de inflatie, de stijging van de dieselprijzen en de
vraaguitval?
Mevrouw Roefs (PvdA): Mijn enige interruptie gebruik ik om aan de heer
Roemer te vragen: hoeveel is een vette prijsverhoging van 4,3% in absolute termen, dat wil zeggen in geld?
De heer Roemer (SP): Je kunt dit brengen met de boodschap dat het
maar een paar centen of een paar dubbeltjes zijn, maar als je elke dag de
bus gebruikt, zijn het er behoorlijk wat. Een dubbeltje keer hoeveel per
week, keer hoeveel per maand, keer hoeveel per jaar en dat zo veel jaren
op rij, mevrouw Roefs. Sinds de invoering van de marktwerking in het
openbaar vervoer heeft de reiziger 37% meer betaald voor zijn strippenkaart.
Tussen 2002 en 2009 steeg de prijs van een strippenkaart 17% meer dan
de inflatie. Waar is al dat geld gebleven? De marktwerking zou het toch
juist goedkoper maken? Veel slecht gevulde en daardoor dure bussen
werden geschrapt, het aantal reizigers nam per saldo toe en de klant ging
fors meer betalen. Dan moet er toch wel ergens meer winst worden
gemaakt? Kan de staatssecretaris dat voor mij in kaart brengen? Ofwel:
waar gaat het geld van al die tariefstijgingen heen? Het lijkt er sterk op dat
vooral de winstrekening van de busbedrijven hiervan zal profiteren of
steken de provincies al dat geld in hun zakken?
Nu moeten de reizigers niet alleen fors meer betalen, het perspectief op
goedkoper of zelfs gratis openbaar vervoer op termijn wordt hun ook nog
ontnomen. Dit was een van de successen die de PvdA in dit kabinet wist

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

2

in te brengen, maar dat wordt nu dus uitgekleed. Ook dit potje voor gratis
openbaar vervoer wordt leeggehaald. Ondanks de positieve resultaten
van menige proef is de reiziger ook hier wederom de klos. Kan de staatssecretaris uitleggen waarom zij hier nu juist weer het mes in zet en hoe zij,
ondanks deze forse stijging, extra mensen naar het openbaar vervoer wil
trekken, bijvoorbeeld ouderen? Of laat zij hen hierdoor ook in de steek?
Kortom, de SP wil dat de busbedrijven openheid van hun boeken geven.
Ik wil namelijk weten waar de centen gebleven zijn zodat ik ook weet of zij
meer geld krijgen dan zij werkelijk nodig hebben. Bezuinigingen op gratis
openbaar vervoer zijn onverstandig en een tariefverhoging ruim boven de
inflatie is – zeker in deze economische tijden – onverantwoord.
Mijn vraag aan de staatssecretaris is of zij – nu zij dit overtuigende verhaal
heeft gehoord – bereid is om deze tariefstijging te voorkomen. Ik help haar
dan bij de begrotingsbehandeling graag bij het zoeken naar de benodigde
middelen hiervoor.
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Mijn fractie is behoorlijk geschrokken.
Het blijkt dat de tariefstijging eigenlijk 6,6% zou moeten zijn. Nu wordt er
gezegd: wij doen maar 4,3% want er is een kostenstijging van 4,3%. Ik
weet niet anders dan dat de inflatie dit jaar ongeveer 1% is en de tariefstijging is aanmerkelijk hoger. Voordat ik überhaupt een oordeel kan
hebben, laat staan instemmen met die forse verhoging, wil ik weten hoe
die prijsverhoging in elkaar steekt. De dieselprijs is ten opzichte van vorig
jaar bijvoorbeeld aanzienlijk gedaald. Misschien wordt die prijsverhoging
wel veroorzaakt door de heel dure aardgasbussen die sommige maatschappijen hebben gekocht met verkeerd aanbesteden. Misschien is dit
vooral een prijsstijging voor het vervoer in de grote steden waar niet is
aanbesteed. Ik weet het niet. Het is heel belangrijk dat de staatssecretaris
een goede becijfering geeft. Welke kosten zijn zo extreem gestegen? Zit
hem dit in een rare cao, in verkeerde bussen of wat dan ook?
Compensatie voor de vraaguitval is een gevaarlijke redenering. Ik begrijp
het wel, maar die redenering is gevaarlijk. Als je een dalend aantal klanten
hebt en je gaat de prijs extra verhogen, neemt het jaar daarop het aantal
klanten waarschijnlijk nog verder af en dan moet je weer extra verhogen.
Straks zitten er geen 20 mensen in de bus die €5 betalen, maar nog maar
twee mensen die € 50 moeten betalen. Ik weet zeker dat het dan afgelopen is met het openbaar vervoer.
Ik ben dus uiterst ongelukkig. Ik overweeg om een second opinion te
vragen als wij over de cijfers beschikken. Wij kunnen bijvoorbeeld de
Algemene Rekenkamer vragen kritisch te bekijken wat er met de kostenontwikkeling in het stad- en streekvervoer aan de hand is.
De heer Mastwijk (CDA): Voorzitter. Ik kan betrekkelijk kort zijn. Mijn
fractie stemt in met de lijn die de staatssecretaris in haar brief uitstippelt.
Ik wijs er nog eens op dat er wordt uitgegaan van de cijfers in het Centraal
Economisch Plan en voor de brandstofkosten van de gegevens van het
CBS. Ik heb geen reden om aan de juistheid van die cijfers te twijfelen. Ik
heb het idee dat wij enigszins achterlopen bij het volgen van de brandstofprijzen.
Het is een goede suggestie van de staatssecretaris om die 2,3% uit het
potje te halen dat haar nog ter beschikking staat en dat overigens ook is
bedoeld voor het openbaar vervoer.
Ik wijs nog wel op de brief van de Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland waarin staat dat er, als wij deze lijn volgen, mogelijkerwijs een
achterstand dreigt in de tariefverhoging in de komende jaren. Hoe
oordeelt de staatssecretaris hierover?
De heer Aptroot (VVD): Het is heerlijk voor de regering dat het CDA
meteen instemt, maar kan de heer Mastwijk een kostenstijging van 4,3%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

3

in een jaar direct doorgronden en ook goedkeuren als de inflatie nauwelijks 1% is? De laatste maanden is de inflatie bijna nul, maar zeg toch maar
1%.
De heer Mastwijk (CDA): Bij het openbaar vervoer speelt niet zozeer de
ontwikkeling van de inflatie een rol als wel de ontwikkeling van de
brandstofkosten. Ik herinner mij nog een debat over de bevindingen van
de commissie-Kist en alles wat daaraan annex is en toen speelden de
brandstofkosten ook een belangrijke rol. Toen hebben de ov-bedrijven al
aangegeven dat ze wat dit betreft al op achterstand staan. Als wij ons
conformeren aan de cijfers van het CBS, zitten wij naar mijn mening op
een goede, objectieve en neutrale lijn.
De heer Roemer (SP): Ik vind dit verhaal wel erg snel door de bocht. In
zeven jaar tijd is het voor de reiziger 37% duurder geworden. Provincies
klagen inmiddels steen en been over de nieuwe aanbestedingen die fors
duurder zijn. De bedrijven zeggen allemaal dat zij gruwelijk in de rode
cijfers zitten. De marktwerking moest het allemaal toch goedkoper en
efficiënter maken? Het wordt alleen maar duurder en onbetaalbaar en wij
weten niet waar het geld is gebleven. Waarom wil het CDA dat niet
weten?
De heer Mastwijk (CDA): Ik heb het al vaker in deze commissie gezegd en
ik zeg het nog maar een keer: in verschillende onderzoeken is aangetoond
dat openbare aanbestedingen hebben geleid tot meer en betere reizigerskilometers voor hetzelfde of minder geld. Los daarvan hebben wij in de
afgelopen jaren een ontwikkeling van de brandstofprijzen gezien die zijn
weerga niet kent. Het lijkt mij niet meer dan reëel dat de brandstofprijzen
worden gecompenseerd of nu de provincie betaalt of het ov-bedrijf.
De heer Roemer (SP): De heer Mastwijk kan wel een mooi riedeltje
afsteken, maar wat hij zegt, klopt niet. Hij zegt: voor hetzelfde geld. De
reiziger betaalt 37% meer, veel meer dan de kosten zijn gestegen. De
ov-bedrijven staan voor miljoenen in het rood. De provincies betalen fors
meer. Hoezo voor hetzelfde geld?
De heer Mastwijk (CDA): Als de heer Roemer dit soort berekeningen
maakt, toont dat al aan dat de prijsverhoging niet meer dan normaal is. Ik
herhaal wat ik zo-even al zei: uit verschillende onderzoeken is gebleken
dat aanbesteding leidt tot meer en betere reizigerskilometers voor
hetzelfde of minder geld. De heer Roemer en ik hebben steeds discussies
over dit punt. Los daarvan, ik weet niet of de heer Roemer autorijdt, maar
ik doe het wel en mij is de laatste drie, vier, vijf jaar opgevallen dat de
brandstofkosten enorm zijn gestegen. Die bussen lopen op diesel en dat
kost ook geld. De heer Roemer wil dat blijkbaar niet horen of erkennen of
zien. Ik weet niet waar het aan ligt, maar dit is wel een feit.
De heer Roemer (SP): Ook hier is sprake van geschiedvervalsing, want de
SP-fractie heeft vorig jaar die motie van 16 mln. ingediend mede naar
aanleiding van de perikelen over de cao die alles te maken hadden met de
brandstofprijzen. Ik weet niet waar de heer Mastwijk mee bezig is, maar
het staat hem niet helemaal zuiver meer voor ogen. Jammer dat hij dit
soort onzinnige argumenten nodig heeft.
De voorzitter: Wil de heer Mastwijk tot slot nog reageren?
De heer Mastwijk (CDA): Dank u voor het compliment, zegt de heer
Aptroot in mijn oor. Ik gun de SP die motie, maar dit doet niets af aan wat
ik heb gezegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

4

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. De sfeer zit er weer goed in.
Wij hebben deze discussie vorig jaar ook gevoerd. Ook toen sprak een
deel van de Kamer, waaronder de GroenLinks-fractie, uit dat die prijsverhogingen een schande zijn.
Om een herhaling van zetten te voorkomen, wil ik de staatssecretaris een
voorstel doen. Het is voor ons duidelijk dat de systematiek op de helling
moet. Ik pleit ervoor om de prijsstijging in het stad- en streekvervoer te
koppelen aan de gemiddelde prijsstijging voor autorijden. Dan sla je twee
vliegen in een klap. Je kunt beter concurreren ten opzichte van de auto en
het is ook evenwichtiger. Ik zal daar zo op terugkomen. Zo voorkom je
ook, en dat is mijn belangrijkste punt, dat het ov zich letterlijk uit de markt
prijst.
Ik heb een aantal vragen. Is het niet een beetje beschamend om tijdens
een economische recessie met economische krimp en een inflatie die het
nulpunt nadert, met een prijsverhoging van 4,3% op de proppen te
komen? Dat is misschien maar een dubbeltje, mevrouw Roefs – ik sprak
net al over het «Dubbeltje van Roefs» – maar zo moet je moet het niet
benaderen. Het zijn steeds weer dubbeltjes en je moet natuurlijk goed
kunnen blijven concurreren. Bij de huren is het volstrekt normaal – dat is
zelfs in het coalitieakkoord opgenomen – om de inflatie te volgen. Zo’n
groot taboe hoeft dit dus niet te zijn.
Volgens een onderzoek van reizigersvereniging Rover is de prijs van het
stads- en streekvervoer in de periode 2002–2009 17% meer gestegen dan
de inflatie. Zo prijst het ov zich dus uit de markt wat ook wel blijkt uit de
geprognosticeerde reizigerskrimp van 2,3%. Zou het een goede gedachte
zijn om de prijsstijging in het openbaar vervoer te koppelen aan de gemiddelde prijsstijging voor autorijden? Er gaapt nu een groot gat tussen het
debat over de kilometerheffing waarbij kostenneutraliteit voor automobilisten in beton is gegoten en het gemak waarmee busreizigers met prijsstijgingen worden geconfronteerd. Dit lijkt mij zeer onevenwichtig. Ik
overweeg een motie op dit punt in te dienen, maar misschien kan de
staatssecretaris toezeggen dat zij de mogelijkheid van een dergelijke
systematiek zal onderzoeken.
Het is één ding dat mensen die blijven reizen met de bus in 2010 niet
hoeven op te draaien voor de gederfde inkomsten van hen die de bus
verlaten, maar daarmee is de reizigerskrimp niet van tafel. Hoe rijmt de
staatssecretaris dit bijvoorbeeld met de aangenomen motie-Duyvendak
waarin de regering wordt verzocht de groeiambities op het spoor, plus
5%, en het regionaal ov goed op elkaar te laten aansluiten?
Mevrouw Roefs (PvdA): Voorzitter. Ooit hebben wij afspraken gemaakt
over de manier waarop wij de tarieven voor de strippenkaart berekenen.
Voor 2010 zijn die dus gebaseerd op de situatie in 2008. 2008 was een
bijzonder jaar, zeker in vergelijking met de huidige situatie. De loonkosten
stegen sterk en de brandstofprijzen rezen de pan uit. Daarbovenop de
inflatiecorrectie en dan komt er dus een stijgingspercentage van 6,6% uit.
Als het niet het laatste jaar zou zijn dat wij op deze manier de tarieven
vaststellen, zou het goed zijn om de methodiek nog eens tegen het licht te
houden. Dat is nu niet aan de orde.
De PvdA kan zich vinden in de oplossing die de staatssecretaris heeft
gevonden om het stijgingspercentage te verlagen tot 4,3%. Absoluut
gezien, praten wij dan over een verhoging van de prijs van een strippenkaart met tussen de 10 en 30 cent.
Indachtig het gesternte van Klaas de Vries pleit ik er niet voor om zonder
bijlappen het stijgingspercentage nog verder te verlagen. Ik ken namelijk,
net als de staatssecretaris, de stand van de staatskas.
Ik wil wel van de staatssecretaris weten hoe zij ervoor zorgt dat het bedrag
van 7,6 mln. echt bij de vervoerders terechtkomt en niet in een of ander
potje bij de provincie. Verder dring ik erop aan dat ook in de komende
jaren wordt gerekend met die 6,6%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

5

Mijn fractie kan zich dus vinden in het voorgenomen besluit.
De voorzitter: Ik geef het woord aan de staatssecretaris. Ik stel voor de
interrupties in deze ronde tot twee per fractie te beperken.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter. Ik heb in mijn brief helder
uitgelegd hoe ik tot de stap ben gekomen om de vraaguitval te compenseren met het oog op de economische crisis en alles wat daarmee samenhangt. Ik zal mij nu omwille van de tijd vooral richten op het beantwoorden van de gestelde vragen.
Een aantal leden heeft gevraagd waar deze becijfering vandaan komt. De
inflatie is minder dan 1% en de vraag is hoe dan kan worden verklaard dat
de prijs voor het openbaar vervoer zo gigantisch stijgt. In dit kader neem
ik ook de suggestie mee van mevrouw Van Gent om de prijs van het openbaar vervoer te koppelen aan de prijs van het autorijden. De loonkosten
vormen de belangrijkste component van het kaartje. Er is een model
waarmee al 15 jaar wordt gerekend al is het tussentijds natuurlijk wel eens
aangepast aan de tijd. Zo zijn de brandstofprijzen eraan toegevoegd of in
ieder geval opgehoogd. Met deze berekening wordt dus al jarenlang
gewerkt. Het overgrote deel van de kosten bestaat uit de loonkosten,
namelijk 65%. Daarnaast is het aandeel van de prijzen in de berekening
27,8% en van de brandstof 7,2%. Een stijging van de cao heeft dus direct
een stijging van het tarief van het ov tot gevolg, want het moet linksom of
rechtsom natuurlijk wel worden betaald. Dat maakt de vergelijking met de
autoprijzen anders, want daarin heb je niet te maken met loonkosten zoals
in het openbaar vervoer. Dat is de opbouw van het tarief. De cijfers voor
lonen en prijzen komen uit het Centraal Economisch Plan van maart 2009
en de brandstofcomponent is afkomstig van het Centraal Bureau voor de
Statistiek.
De heer Roemer heeft gevraagd waar het geld van de tariefstijgingen
naartoe gaat. Het geld van de kaartjes gaat naar de vervoerders die het
openbaar vervoer verzorgen, behalve in Noord-Brabant, Groningen en
Drenthe, want daar is de provincie opbrengstverantwoordelijk. Daar komt
de opbrengst van het tarief van het kaartje dus bij de provincie terecht.
Er is geen sprake van dat er zo maar wat wordt gedaan met de tarieven. Ik
hoor sommige leden zeggen dat 4,3% een gigantische stijging is. Ik vond
6,6% echt te veel in deze tijd. Daarom heb ik besloten de vraaguitval die
ook in het economisch model meetelt, in ieder geval te compenseren uit
het potje gratis of goedkoper openbaar vervoer. Er is gevraagd of er daardoor geen experimenten met gratis openbaar vervoer meer mogelijk zijn.
Nee, dat betekent dit niet. Het potje is erg ruim bemeten en ondanks deze
toevoeging van geld aan de kaartjes blijft er voldoende over om door te
gaan met experimenten.
De heer Roemer (SP): Ik begon mijn termijn niet voor niets met de
opmerking dat de staatssecretaris zich voor het derde jaar op rij verschuilt
achter die eerder gekozen rekenmodelletjes. Daar komt altijd uit wat je
erin stopt en daar kun je je altijd gemakkelijk achter verschuilen. Het gaat
mijn fractie er voor het derde jaar op rij om dat wij proberen om meer
mensen de bus in te krijgen. Een aantal zaken heeft daar invloed op. Ik
noem de betrouwbaarheid en het comfort van het openbaar vervoer en de
prijs-/kwaliteitverhouding. Als wij sinds 2001 de prijs van de bussen met
37% laten stijgen, moeten wij het niet gek vinden dat de staatssecretaris
de gewenste 2,1% reizigersgroei per jaar niet haalt. Als zij daar blind voor
blijft en niet tot de conclusie komt dat daar ander beleid voor nodig is dan
het rekenmodelletje dat ooit is afgesproken, blijven wij mensen de bus
uitjagen. Dat is een fundamenteel verschil van mening tussen de
SP-fractie en het kabinet dat dus niet voor ogen heeft dat de hoogte van
de prijzen voor de strippenkaart en de bussen zo’n invloed heeft op de
beslissing van reizigers om de bus te nemen. Daarover zou het moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

6

gaan. Waarom probeert de staatssecretaris niet om met een prijsbeleid
alsnog die 2,1% reizigersgroei te halen?
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik herinner mij inderdaad ook
debatten in vorige jaren over de tariefstelling in het openbaar vervoer. Ik
herinner mij ook een debat waarin de heer Roemer opkwam voor de
positie van de vervoerbedrijven. Hij was van mening dat het kabinet er
vooral ook rekening mee moest houden dat vervoerbedrijven voldoende
opbrengst moeten hebben. Zij mochten niet worden uitgeperst, omdat dat
zou leiden tot lagere loonkosten voor de werknemers in het openbaar
vervoer. Nu is er een model waarin met al die zaken rekening wordt
gehouden. De decentrale overheden, de vervoerders en de consumentenorganisaties zijn het erover eens dat dit het juiste moment is om tot een
juiste tariefstelling te komen. Nu zegt de heer Roemer ineens: dat is een
rekenmodelletje en dat kunnen wij wel aan de kant leggen. Waar is zijn
compassie gebleven voor de vervoerbedrijven die toch ook in staat
moeten zijn om een goed bedrijf te runnen? Waar is de gedachte gebleven
die hem vorig jaar nog zo helder voor ogen stond dat de tariefstijgingen
ook te maken hebben met een goed salaris voor de chauffeurs in de
bussen? Waar is die compassie nu gebleven? Wij kunnen toch niet zo
maar zeggen: vervoerbedrijven krijgen geen redelijke vergoeding meer
voor hun kaartjes omdat dit ons op dit moment beter uitkomt? Het is geen
rekenmodelletje, het is een manier om op een betrouwbare en goede
wijze te komen tot een gerechtvaardigde verhoging van de tarieven.
Omdat ik van mening ben dat een verhoging van 6,6% echt uitzonderlijk
is, gelet op de economische situatie, heb ik de uitzonderlijke stap gezet
om te zeggen: dan betaalt de rijksoverheid die vraaguitval bij. Dit is iets
uitzonderlijks. Ik had eigenlijk verwacht dat ik de heer Roemer hier
juichend zou aantreffen en dat hij zou zeggen: staatssecretaris wat fijn dat
u hebt begrepen dat het niet alleen gaat om de vervoerders, maar ook om
de reizigers, en dat u op deze manier een goed midden hebt gevonden.
Dat had ik verwacht en de opmerkingen die hij nu maakt, vind ik eerlijk
gezegd onbegrijpelijk.
De heer Roemer (SP): Nu breekt mij toch echt de klomp. Ik weet niet waar
de staatssecretaris dit sprookje vandaan haalt. Passie voor de vervoerbedrijven? Ik had passie voor de reiziger. Ik heb vorig jaar tot driemaal toe
een debat aangevraagd, want het duurde een eeuwigheid voordat er een
oplossing kwam omdat het gevecht tussen de vervoerbedrijven en het
kabinet over de hoogte van de dieselprijzen werd uitgevochten over de
ruggen van de chauffeurs. Daar hebben wij op ingegrepen, daar lag de
compassie en daar ligt hij nog steeds. Wij proberen het openbaar vervoer
aantrekkelijker te maken. Ik heb net gezegd welke drie punten daarvoor
van belang zijn: comfort, betrouwbaarheid en een goede prijs-/kwaliteitverhouding. Op die drie punten blijven wij ver achter onder het motto:
de markt doet het wel. Dat blijkt echter iedere keer tegen te vallen. Mijn
vraag aan de staatssecretaris is daarom wanneer zij het prijsbeleid zal
gebruiken om mensen te verleiden om de bus te nemen in plaats van de
reizigers er met prijsverhogingen uit te jagen. Voor het derde jaar op rij
probeer ik dat en voor het derde jaar op rij is dat mijn verhaal. Blijkbaar
heeft de staatssecretaris die andere jaren ook heel slecht geluisterd. Dat
was mijn vraag en daar gaat zij niet op in. Op die vraag krijg ik geen
antwoord.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Op de vraag van de heer Roemer hoe
wij meer mensen in het openbaar vervoer kunnen trekken en of wij daarvoor het prijsbeleid zullen gebruiken, is het antwoord: nee, ik zal het prijsbeleid daar niet voor gebruiken. De prijs wordt nu voor de laatste of voor
de een na laatste keer afgesproken door de rijksoverheid, daarna zijn de
decentrale overheden verantwoordelijk voor de prijsstelling. Al zou ik, wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

7

niet zo is, het een goede manier vinden om dit via het prijsbeleid te doen,
dan zou het een achterhoedegevecht zijn want dit ligt volgend jaar bij de
decentrale overheden.
Op welke manier zullen wij wel proberen zodanige voorwaarden te
scheppen dat er meer reizigers in het openbaar vervoer komen? Ik doe dit
door de reiziger centraal te stellen. Het is bekend dat wij masterclasses
beginnen waarin alle decentrale overheden worden aangesproken op de
manier waarop zij er bij concessieverlening voor kunnen zorgen dat de
reiziger centraal staat, namelijk door de kwaliteit van het openbaar
vervoer te verbeteren.
Ik werk aan een visie op het regionaal ov. Ik ben daarvoor vanmiddag
weer bij mensen geweest die momenteel erg enthousiast nagaan op
welke manier wij ervoor kunnen zorgen dat wij in de toekomst een goed
openbaar vervoer hebben in de stad, met zijn eigen eisen, en op het platteland, waar sprake is van krimp. Het is bekend dat ik 500 mln. heb uitgegeven voor het Actieprogramma Regionaal OV. In dit kader zijn er bijna 50
spoedprojecten in het openbaar vervoer voorgesteld die alle nog deze
kabinetsperiode zullen beginnen. Verder zijn wij ook nog bezig met een
quickscan regionaal spoor waarmee de decentrale overheden de kwaliteit
van hun regionale treindiensten kunnen verbeteren. Er gebeurt dus heel
veel om de kwaliteit en het aanbod te verbeteren en om meer reizigers in
het openbaar vervoer te krijgen.
De heer Aptroot heeft gevraagd welke kosten zo extreem zijn gestegen dat
deze prijsstijging nodig is. Dit geldt met name voor de component loonkosten. Die kosten zijn volgens het Centraal Planbureau in de marktsector
met 4,3% gestegen.
De heer Mastwijk heeft gezegd: dit is mooi, maar het is slechts voor een
jaar. Hij vraagt hoe het volgend jaar gaat. Volgend jaar is een overgangsjaar. Ik hoop dat ik dan de tarieven niet meer hoef vast te stellen, maar
mogelijk moet dat nog wel gebeuren voor een deel van het jaar. Aan de
hand van de situatie dan en de economische ontwikkeling in 2010 zal ik
bekijken hoe ik daarmee omga. In het voorjaar van 2010 zal ik daarover
met de decentrale overheden praten. Het is dan duidelijker hoe de economische situatie zich ontwikkelt en wij hebben dan meer zicht op de loonontwikkeling, of die inderdaad gematigd zal zijn zoals wij eigenlijk
aannemen. Het kan zijn dat de tariefstijging dan heel anders uitvalt. Ik heb
daar zeker aandacht voor en ik zal er met de decentrale overheden over
spreken, maar wij moeten voorlopig afwachten hoe het gaat.
De heer Mastwijk (CDA): Ik leid uit het antwoord van de staatssecretaris
af dat hetgeen de FMN in zijn brief schrijft, onderdeel zal zijn van de
bespreking volgend jaar over de tarieven.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Kan de heer Mastwijk nog even
herhalen op welk deel van de brief hij precies doelt?
De heer Mastwijk (CDA): De FMN schrijft dat het theoretisch denkbaar is
dat er volgend jaar een verhoging uit de bus komt waardoor de vervoerbedrijven een financiële achterstand oplopen als de 2,3% nu buiten de
tariefstijging blijft. Dat was mijn vraag.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik meen dat mevrouw Roefs hier ook
aan refereerde. Daar is inderdaad aandacht voor en dat wordt in rekening
gebracht. Wij gaan uit van een stijging van 6,6%.
Mevrouw Roefs heeft gevraagd hoe zeker kan worden gesteld dat het
bedrag van 7,6 mln. dat naar de overheden gaat, terechtkomt waar wij
willen dat het terechtkomt. Dit verloopt via de provincies. Ik kan immers
niet direct geld overmaken aan de vervoerbedrijven; dat zou staatssteun
zijn. Ik zal in het Nationaal Mobiliteitsberaad afspreken dat het geld direct
en zo snel mogelijk wordt overgemaakt aan de vervoerbedrijven in die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

8

gevallen waar dat moet. Waar de provincie zelf opbrengstverantwoordelijk
is, ligt de zaak natuurlijk anders.
Mevrouw Van Gent heeft gevraagd of de prijsstijging kan worden gekoppeld aan de prijsstijging van de autokosten. Daar ben ik al op ingegaan.
Door de looncomponent die bij het ov wel een rol speelt en bij de autokosten afwezig is, is dit geen begaanbare weg.
Voorzitter. Ik heb geen vragen meer liggen. Ik heb de indruk dat ik ze allemaal heb beantwoord.
De voorzitter; Mevrouw Van Gent, er werd zojuist een vraag van u beantwoord terwijl u in gesprek was met uw buurvrouw. U mag daar zo nog op
terugkomen. Ik geef gelegenheid voor een tweede termijn van één minuut
per fractie.
De heer Roemer (SP): Voorzitter. Je kunt hier lang en breed over spreken,
maar voor wat het waard is, zal ik de Kamer om een uitspraak vragen om
een verdere afbraak van het stad- en streekvervoer te voorkomen.
Ik constateer dat wij een enorm verschil van inzicht hebben over de vraag
hoe om te gaan met het stad- en streekvervoer en de invloed die de prijs
van het vervoer kan hebben op de beslissing van reizigers om de auto te
laten staan en de bus te nemen. Het kabinet en de staatssecretaris zien dat
niet. Dat is jammer. Dit is al sinds 2001 erg jammer. Een prijsstijging van
37% in zeven jaar zegt genoeg. Ik zal een poging wagen om de Kamer te
overtuigen dat het anders moet, maar wij zitten voor het stad- en streekvervoer met dit kabinet in ieder geval op een ongelooflijk dood spoor.
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Die prijsstijging van 37% is volgens
mij niet in zeven jaar, maar in negen jaar ontstaan. Los daarvan, ik kan het
nu nog niet beoordelen.
Ik dank de staatssecretaris voor het overzicht van de verdeling in loonkosten (65%) en andere componenten. Ik kan mij er iets bij voorstellen dat
de loonkosten een groot deel van de kosten uitmaken, maar ik vraag mij
af waarom de loonkosten in deze sector met 4,3% stijgen. Ik neem aan dat
dit niet een algemeen cijfer is. Ik begrijp dat de brandstofprijzen een jaar
achterlopen. Dit zou de stijging kunnen verklaren. Toch zou ik heel graag
nog eens op papier krijgen, binnen een of twee dagen, wat de verschillende componenten zijn en waar de cijfers vandaan komen opdat ik de
onderbouwing kan begrijpen. Ik heb nu nog geen definitief oordeel.
Dit neemt niet weg dat het gevoel blijft dat je vraaguitval krijgt als je het
tarief jaar in jaar uit structureel meer laat stijgen dan het algemene
inflatiecijfer. De prijzen moeten daardoor nog meer stijgen. Dit leidt tot
een neerwaartse spiraal en dat is echt niet goed. Dit is schadelijk voor het
openbaar vervoer. Ik krijg graag de toezegging dat wij nog een goede
specificatie krijgen waaruit blijkt welke component door welke oorzaken
duurder is geworden of uit welke statistieken blijkt dat er sprake is van
een afwijking van het normale gemiddelde. Dan kan ik een oordeel vellen.
Als de brandstofprijzen een jaar achterlopen, zou het tarief van het openbaar vervoer volgend jaar op dat onderdeel naar beneden kunnen. Dat lijkt
mij ook heel aantrekkelijk.
De voorzitter: De heer Mastwijk heeft geen behoefte aan een tweede
termijn.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ik heb in eerste termijn
gesuggereerd dat de systematiek ter discussie wordt gesteld. Ik heb de
motie-Duyvendak genoemd, een vergelijking met de kilometerheffing
gemaakt en verwezen naar de, in mijn ogen, terechte bezwaren van Rover.
Rover stelt dat de prijsstijgingen van de auto versus het openbaar vervoer
niet in evenwicht zijn. Wij zitten natuurlijk met een reizigerskrimp van
2,3% en dat tij moet gekeerd worden. Ik heb een redelijk verzoek gedaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

9

aan de staatssecretaris en ik vraag haar om daar nog eens naar te kijken.
In het debat over de kilometerheffing is het begrip prijsstijging in beton
gegoten. Dit is weinig evenwichtig. Ik neem aan de staatssecretaris wel
enige sympathie kan opbrengen voor dit standpunt. Als zij te weinig
toezegt, zal ik in het VAO dat de heer Roemer aanvraagt, een motie
indienen om ervoor te zorgen dat de stijging van de autokosten gelijke
tred houdt met die van de tarieven in het stad- en streekvervoer.
Mevrouw Roefs (PvdA): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de
antwoorden. Zij heeft gezegd dat in de toekomst wordt gerekend met
6,6%. Ik hoop dat wij dat zwart op wit vastleggen.
De voorzitter: U krijgt het verslag, mevrouw Roefs.
Mevrouw Roefs (PvdA): De staatssecretaris zegt dat de 7,6 mln. zo snel
mogelijk op de juiste plek terechtkomt. Ik hoop dat zij afspreekt dat er
onmiddellijk aan de bel wordt getrokken als dat niet het geval is.
In de zomer komt er een nota over regionaal openbaar vervoer. Daar kijk
ik naar uit, want wij moeten hier echt over van gedachten wisselen. Het
zou mij een lief ding waard zijn als wij dan ook over de tarieven voor het
regionaal openbaar vervoer en de bepaling daarvan in de toekomst
kunnen spreken. Het lijkt mij goed dat de gedachte die mevrouw Van Gent
heeft geopperd, in die nota wordt meegenomen, opdat wij die ook kunnen
meenemen als wij in de toekomst spreken over de tarieven, want wij gaan
een nieuwe periode tegemoet met de ov-chipkaart en het feit dat de
decentrale overheden de tarieven gaan vaststellen. Ik hoop dat wij dan
bijvoorbeeld kaders kunnen stellen om te voorkomen dat wij over een jaar
moeten vaststellen: wij hebben het nu eenmaal uit handen gegeven, wij
mogen er niets meer over zeggen, maar het zint ons absoluut niet. Met dit
bijltje hakken wij de laatste tijd wel vaker.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter. De heer Roemer concludeert dat het kabinet de reizigersgroei blijkbaar niet belangrijk acht. Ik heb
in mijn antwoord alles opgesomd wat wij doen om ervoor te zorgen dat
de reizigersaantallen in het openbaar vervoer wel groeien. Ik zie ervan af
om dit te herhalen, maar weet, mijnheer Roemer, dat wij daar heel hard
aan werken.
De heer Aptroot heeft gevraagd om een model op papier opdat duidelijk is
waarmee wordt gerekend, waar de cijfers vandaan komen, waardoor de
stijging wordt veroorzaakt en wat het na-ijlende effect is van de hoge
brandstofprijzen. Dit is geen enkel probleem, want die cijfers liggen klaar.
Ze komen per ommegaande naar de Kamer.
De heer Aptroot (VVD): Voor de vraaguitval zou het ook interessant zijn
als er een splitsing kan worden gemaakt tussen het vervoer in de steden
die niet hebben aanbesteed en de rest van het land. Is dat mogelijk?
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik weet niet of dat kan en of dat in
hetzelfde tempo kan. Ik weet niet of wij die cijfers zo beschikbaar hebben.
Het kan in ieder geval niet in twee dagen.
De heer Aptroot (VVD): Als het wat later wordt, ook graag opdat wij toch
dat inzicht krijgen.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Wij zullen het in twee stukken
splitsen. Wij sturen de Kamer eerst wat wij hebben liggen en daarna volgt
de onderverdeling.
Mevrouw Van Gent vroeg of wij de systematiek misschien ter discussie
moeten stellen. Ik heb in eerste termijn al gezegd dat wij dit zouden
kunnen doen, ware het niet dat dit het laatste of een na laatste jaar is dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

10

wij met dit model werken. De zaak nu nog eens helemaal op de schop
nemen, heeft dus weinig zin.
Zij sprak verder over de mogelijkheid van een vergelijking met de automobiliteit. Het grote verschil tussen de automobiliteit en het openbaar
vervoer is dat je in het openbaar vervoer te maken hebt met loonkosten.
Juist die loonkosten zijn, in ieder geval dit jaar, de factor waardoor het
tarief zo moet stijgen. Daar heb je bij automobiliteit niet mee te maken.
Het gaat er om dat je de kosten helder in beeld moet hebben, want die
moeten natuurlijk gedekt worden. Ik zie niet veel in die suggestie van
mevrouw Van Gent.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik begrijp het natuurlijk best van de
loonkosten en brandstofkosten, maar het gaat mij om de concurrentie ten
opzichte van elkaar. Als de kosten van het ov flink stijgen en de kosten van
de auto veel minder, ontstaat er natuurlijk een concurrentieverschil. Daar
heb ik op gewezen in verband met de afname van het aantal reizigers met
2,3% waarover ook de heer Roemer zich terecht druk maakt. Aan die
systematiek moet iets worden gedaan. Wellicht wil de staatssecretaris nog
ingaan op de suggestie van mevrouw Roefs, want ik snap ook wel dat dit
het laatste jaar is dat het zo gaat? Als je toch kaders wilt stellen, ook gedecentraliseerd, kun je dit punt er op de een of andere manier in meenemen.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: De heer Roemer heeft gevraagd of ik
prijsbeleid wil inzetten om reizigers te trekken. Ik zie echt veel meer in het
zorgen voor een goede kwaliteit en een goed aanbod, vandaar openbaar
vervoer waar daar om wordt gevraagd. Dat lijkt mij de eerste opdracht. De
2,3% daling van het afgelopen jaar, die natuurlijk buitengewoon betreurenswaardig is, wordt voor een groot deel veroorzaakt door de stakingen
in het streekvervoer en waarschijnlijk ook voor een klein deel door de
economische crisis. De stakingen zijn daar een belangrijke oorzaak van,
maar dan nog blijft staan dat er ook zonder de stakingen geen stijging van
het aantal reizigers zou zijn geweest. Er is dus alle reden om hier goed
naar te kijken opdat de kwaliteit van het openbaar vervoer verbetert. Ik
wijs nogmaals op de 50 spoedopenbaarvervoerprojecten, die nog deze
kabinetsperiode worden gestart, waarin aanbod en vraag in elkaar overlopen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb nog een vervolgvraag. De
reizigerskrimp is 2,3%. Ik noemde de motie-Duyvendak waarin wordt
gesproken over het spoor plus 5% en de aansluiting van het regionaal
vervoer daarop. Die motie is aangenomen door de Kamer. Ik vrees dat de
staatssecretaris nog wel even bezig is als zij dit gaat uitvoeren. Mijn vraag
is heel concreet: zal zij dat wel halen? De prijs is dan wel een probleem.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Dit zal een belangrijk onderwerp zijn
als wij spreken over de toekomst en de tariefstelling van de decentrale
overheden. Dit gesprek vindt plaats in het voorjaar van 2010. In antwoord
op een vraag van mevrouw Roefs heb ik gezegd dat daarbij wordt uitgegaan van een prijsstijging 6,6%. Het Rijk compenseert een deel, maar gaat
overigens uit van 6,6%. Dit staat zwart op wit. In het gesprek met de
decentrale overheden moet natuurlijk ook worden gesproken over de
tariefontwikkeling. Er is wel afgesproken dat de tarieven in het eerste jaar
van de ov-chipkaart gelijk blijven. Over de verdere ontwikkeling moet echt
met elkaar worden gesproken, maar daarvoor is wel de medewerking van
de decentrale overheden nodig want die worden dan tariefverantwoordelijk. Met dit besluit heeft het Rijk wel een bepaalde zeggenschap uit
handen gegeven. Dat is gebeurd voordat deze leden en ik hier zaten, maar
die werkelijkheid moeten wij wel onder ogen zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

11

Toezeggingen
–

–

De staatssecretaris stuurt de Kamer binnen twee dagen een uitgebreide toelichting op de onderbouwing van de tariefstijging van de
nationale vervoerbewijzen. Later voegt zij daar een uitsplitsing aan toe
naar de gebieden waar het ov wel en waar het niet is aanbesteed.
Bij de berekening van de tarieven van de nationale vervoerbewijzen in
2010 zal worden uitgegaan van 6,6% tariefsverhoging in 2009.

De voorzitter: Ik heb begrepen dat de heer Roemer een VAO zal
aanvragen. Ik neem aan dat hij dit morgen zal doen bij de regeling van
werkzaamheden. Ik neem verder aan dat mevrouw Van Gent zich hierbij
zal aansluiten. Wij zullen proberen hier donderdag over te stemmen.
De heer Aptroot (VVD): Wij krijgen de toegezegde informatie binnen een
of twee dagen. Daarom stel ik voor dat wij eerst die informatie afwachten
en dan het VAO houden. Dit lijkt mij logisch.
De voorzitter: Ik kan mij voorstellen dat u die afweging maakt. Dit betekent dat de drukkerij iets sneller zal moeten werken.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Mag ik nog een opmerking maken? Ik
zal mijn uiterste best doen om ervoor te zorgen dat de cijfers morgen bij
de Kamer liggen. Dan kan het VAO eventueel donderdag worden
gehouden. Ik zeg dit ook, omdat ik volgende week weg ben. Dan zit ik in
Vietnam en kan ik dus niet naar de Kamer komen, maar dan gaat het wel
knijpen. De Kamer krijgt morgen de onderbouwing.
De heer Aptroot (VVD): Dat lijkt mij prima, maar ik denk dat minister
Eurlings het ook wel een hoogtepunt in zijn carrière vindt om volgende
week een VAO te hebben over de prijzen van de nationale vervoerbewijzen.
De voorzitter: De staatssecretaris zorgt ervoor dat wij morgen de stukken
hebben. Als de heer Roemer morgen een VAO heeft aanvraagt, zullen wij
proberen of dit donderdag kan worden gepland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 23 645, nr. 324

12