ALGEMEEN
Rapport Algemene Rekenkamer en bevindingen voor de
werkgroepen
Tussen beleid en uitvoering. Lessen uit recent onderzoek van de
Algemene Rekenkamer, 27 maart 2003
De Algemene Rekenkamer heeft enkele jaren geleden dertig
rapporten met elkaar vergeleken en die analyse gepubliceerd in het
rapport Tussen beleid en uitvoering. De essentie van onze analyse
was dat de door de politiek vastgelegde beleidsambities en de
daarvoor beschikbare mensen, tijd en middelen niet met elkaar
klopten. De rapporten die we sindsdien hebben gepubliceerd
onderstrepen die analyse. Wij noemen dit de vierkantsvergelijking.
Er moet sprake zijn van een kloppende vierkantsvergelijking. Met
andere woorden: beleidsambities, tijd, mensen en middelen moeten
met elkaar in overeenstemming zijn.
De werkgroepen hebben de opdracht om in de
heroverwegingsoperatie te kijken naar versobering van doelstellingen
en beleidsambities. Wij onderstrepen daarom nogmaals het belang
van een juiste balans tussen ambities en de daarvoor beschikbare
mensen, tijd en middelen.
Signaleren van fraude, 11 maart 2008
Dit studierapport had als doel bij te dragen aan het inzicht in
frauderisico’s en aan het vroegtijdig signaleren hiervan. Het rapport
bevat een meta-analyse van openbare onderzoeksrapporten over
fraudeaffaires. Daaruit blijkt dat er in vrijwel alle gevallen vroege
signalen waren. Om deze tijdig te herkennen is een cultuur van
integriteit noodzakelijk. Het melden van fraudesignalen is daarin
onderdeel van correct professioneel handelen.
Als vervolg op dit rapport is in samenwerking met het Bureau
Integriteitbevordering Openbare Sector (BIOS) het instrument ‘FCtrl', aandacht voor fraudesignalen’ ontwikkeld. Dit helpt
overheidsorganisaties bij het vroegtijdig herkennen van
fraudesignalen.
Publieke omroep in beeld, financiering, bedrijfsvoering en
toezicht, 11 september 2008
Het onderzoek is op verzoek van de Tweede Kamer uitgevoerd om
het inzicht in de financieringsstromen te vergroten. De
bedrijfsvoering, de verantwoording daarvan en het toezicht op
omroepverenigingen verdienen op onderdelen verbetering.
Wanneer een omroep voor een programma een contract met een
producent afsluit dat betrekking heeft op meer jaren, bestaat het
risico dat een omroep verplichtingen aangaat waarvoor hij later,

als het programma mogelijk niet geplaatst wordt, geen bijdrage
ontvangt. Dit risico is groter bij zogenoemde ‘outputdeals’. Door de
afnameverplichting die een omroep aangaat en de daaraan eventueel
gekoppelde boeteclausules ontstaan substantiële risico’s voor een
ondoelmatige besteding van publieke middelen en het weglekken van
deze middelen naar private partijen.
De toezichtactiviteiten van de verschillende actoren (het
Commissariaat, de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en de
Commissie Integriteit Publieke Omroep (CIPO) vertonen een
overlap. Ook ontbraken concrete werkafspraken. Wij bevalen de
minister van OCW aan om het initiatief te nemen tot een traject
waarbij de toezichtactiviteiten van actoren beter op elkaar worden
afgestemd: waar zitten overlap en lacunes en waar kunnen actoren
beter gebruik maken van het werk van anderen en het toezicht ook
voor de omroepen efficiënter inrichten?
De NPO geeft aan niet over voldoende adequate instrumenten te
beschikken om de doelmatige besteding van middelen te bevorderen
wanneer daar geen directe externe aanleiding voor is. Voor ons is
onvoldoende duidelijk waarom de NPO andere maatregelen niet zou
kunnen toepassen. Te denken valt aan het uitvoeren van
benchmarkstudies van bepaalde kostenposten en het vergelijken van
de toegekende referentiebedragen met de daadwerkelijke
programmakosten.
Ook menen wij dat van de lumpsumvergoeding voor indirecte en
directe-kosten een grotere doelmatigheidsprikkel zou uitgaan,
wanneer de aansluiting van deze vergoeding op de daadwerkelijk
gemaakte kosten periodiek zou worden geëvalueerd.
Wij bevalen de NPO aan om de in de wet omschreven taak helder uit
te werken in een plan met concrete activiteiten en dit plan af te
stemmen met de minister van OCW. De publieke omroep ontving in
2007 circa € 563 miljoen aan publiek geld (exclusief reclamegelden).
Europese regelgeving: implementatie van Europese richtlijnen
en handhaving van Europese verordeningen in Nederland,
17 juni 2008
Te late omzetting van EU-richtlijnen in Nederlandse wet- en
regelgeving is een persistent probleem en er zijn hardnekkige
handhavingtekorten bij de EU-verordeningen. De effectiviteit van
EU-beleid kan hierdoor worden aangetast en Nederland kan door de
Europese Commissie in gebreke wordt gesteld en uiteindelijk door
het Hof van Justitie boetes en/of dwangsommen krijgt opgelegd.
Oplossing voor richtlijnen:
Uitvoering van de bestaande maatregelen, betere afspraken en de
organisatie ervan. Vooral als meer dan één ministerie betrokken is.
Inter- en intradepartementale coördinatie en samenwerking moet
beter georganiseerd worden. Het kabinet zou één bewindspersoon het

mandaat moeten verlenen om collega-ministers aan te spreken op
achterstanden in de omzetting en op de naleving van afspraken. Dit
kan het proces versnellen, waarmee doelmatigheidswinst kan worden
behaald.
Oplossing verordeningen
Hoe meer ministeries betrokken zijn, hoe slechter de voorbereiding
van de handhaving. Zo bleek dat voor 46% van de onderzochte
verordeningen de ministeries te laat een handhaver hebben
aangewezen.
Doelmatigheidswinst kan behaald worden door beter samen te
werken en heldere afspraken te maken over verantwoordelijkheden.
De afstemming tussen ministers, handhavers en juristen is vooral
belangrijk is in de voorbereidingsfase van EU-verordeningen.
Handhaafbaarheidstoetsen werden weinig uitgevoerd, terwijl dit een
nuttig hulpmiddel kan zijn om vooraf belangrijke risico’s en
knelpunten te signaleren voor de handhaving van EU-verordeningen.
Een handhaafbaarheidstoets voor Europese verordeningen is
vergelijkbaar met de verplichte toets voor nationale wet- en
regelgeving met verwachte substantiële gevolgen voor de partijen die
bij de uitvoering en handhaving daarvan betrokken zijn (dit is de
zogenoemde uitvoerbaarheid- en handhaafbaarheidstoets). Deze toets
bestaat uit een aantal vragen die beogen de effecten van regelgeving
voor onder meer de uitvoeringsinstanties in kaart te brengen.
Op langere termijn kan hier doelmatigheidswinst worden geboekt.
Rapport bij de Nederlandse EU-lidstaatverklaring 2008,
29 mei 2009
Met de invoering van deze 'EU-lidstaatverklaring' wil Nederland
bijdragen aan een beter beheer, een betere verantwoording en een
betere controle van de gelden die Nederland afdraagt en ontvangt
vanuit de EU. De Algemene Rekenkamer is gevraagd hierover om
jaarlijks een oordeel te geven.
De werkgroepen wordt gevraagd om te kijken naar harmonisatie,
samenvoeging en vereenvoudiging van regelingen. Hiervoor hebben
wij op basis van dit rapport de volgende boodschappen:
- EU regelgeving niet te veel aanvullen met nationale wensen;
- Harmonisering van de wijze waarop ministeries omgaan met
EU regelgeving;
- Bij de Europese Commissie aandringen op stroomlijning van
verantwoording, controle en termijnen van EU-fondsen.
EU-trendrapport 2009, 5 februari 2009
Wij hebben onderstaande tekst op 27 november 2009 aangeboden
aan de werkgroepen in deze factsheet Algemeen. Op 10 februari
2010 is het EU-trendrapport 2010 gepubliceerd.

Nederland kan als gevolg van geconstateerde problemen bij de
Europese structuurfondsprogramma’s in Nederland, een financiële
tegenvaller tegemoet zien. Voor de structuurfondsperiode 2000–2006
zal de EU Nederland naar verwachting een correctie opleggen van
€ 155 miljoen vanwege de uitvoering van de Europees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling (EFRO) programma’s.
Daar komt voor het Rijk nog een tegenvaller bij van € 48,2 miljoen,
omdat het zich garant heeft gesteld voor de problemen die zijn
ontstaan doordat gemeenten en provincies btw hebben gedeclareerd
die al gedekt was door het btw-compensatiefonds. Tegelijkertijd
verloopt het opstarten van de nieuwe structuurfondsperiode 2007–
2013 moeizaam.
Het gaat erom de EU-gelden zo te beheren dat de kans op
terugvordering van EU-subsidies door de EU wordt verkleind. Dit
kan door een beter beheer en door het geld beter in te zetten.
Daarnaast kan meer inzicht in de doelmatigheid van het EU-beleid
mogelijk ook meer zicht bieden op effectiviteitvoordelen. Dit levert
mogelijk naast een besparing van middelen door lagere
terugbetalingen aan de EU ook een hoger resultaat van de bestede
EU-gelden en van nationale medefinancieringgelden op.
Staat van de beleidsinformatie 2007, 2008 en 2009 en Leren van
parlementair onderzoek, 11 oktober 2007
Wij willen er voor pleiten dat er vanuit de werkgroepen ook (en
vooral) aandacht en ruimte is voor factoren die op de langere termijn
structurele winst opleveren. Hiervoor is een overheid nodig die het
vermogen heeft te leren en (bij) te sturen. Voor een lerende en
(bij)sturende overheid gelden twee belangrijke voorwaarden:
1. Heldere doelen (om de richting te kunnen bepalen)
Uit onze reeks onderzoeken Staat van de beleidsinformatie komt
regelmatig naar voren dat doelen overambitieus geformuleerd blijken
zijn. De minister stelt zichzelf een doel, maar heeft vervolgens geen
of weinig greep op de realisatie hiervan bijvoorbeeld door externe
omstandigheden of beperkte bevoegdheden. Dit maakt een goede
afweging door de Kamer voor de aanwending van de middelen lastig
omdat de inzet van het geld niet garandeert dat de beoogde doelen
worden gerealiseerd. Ook komt het voor dat doelen niet zozeer
overambitieus, maar wel onduidelijk zijn geformuleerd (voorbeeld
hiervan is de doelstelling voor het grote project ICT in het
onderwijs). De Algemene Rekenkamer wil daarom wijzen op het
belang van een goede koppeling tussen de doelen en middelen bij de
heroverwegingen.

2. Periodiek evalueren (om te kunnen bijsturen door de koers of het
doel bij te stellen)
Evaluatie van uitgevoerd beleid kan wijzen op mogelijkheden voor
besparingen. Is bereikt wat men wilde bereiken en wat heeft dit
gekost? En als kosten en baten niet met elkaar in verhouding staan
hoe komt dit dan? Ook voor het beantwoorden van deze vragen is
overigens een helder doel noodzakelijk. Evalueren achteraf gebeurt
niet standaard.
Zo bleek uit Staat van de beleidsinformatie 2007 dat grote projecten
niet standaard worden geëvalueerd aan het eind. Dit is ook op 20 mei
2009 door de Commissie voor de Rijksuitgaven aan de Kamer
gemeld (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 26 399, nr. 9).
In Leren van parlementair onderzoek (2007) bleek dat in de
bouwnijverheid aanbestedingsresultaten nog steeds niet actief
werden geëvalueerd op signalen van marktverdeling. Het opvangen
van dit soort signalen is uiteraard van belang voor een doelmatige
uitbesteding. Dit is inmiddels wel het geval.
Fraudebestrijding: stand van zaken 2004. Terugblik 2007,
29 maart 2007
Het ministerie van SZW en haar partners moeten inzicht geven in de
effectiviteit van fraudebestrijding door middel van inzicht in
ontwikkelingen in het nalevingniveau én inzicht in ontwikkelingen in
het relatieve effect van de controle- en opsporingsinspanningen
(bijvoorbeeld door pakkansen) op onderdelen waarvan het
nalevingniveau nog verbeterd moet worden. SZW moet de koppeling
tussen nalevingniveau en de inzet van controle- en
opsporingsinspanningen nog maken. Als deze koppeling wordt
gemaakt kunnen controle en opsporing efficiënter worden ingezet
(waar sprake is van een relatief laag nalevingniveau, kunnen meer
controle- en opsporingsinspanningen geleverd worden)

GIS1 als middel om efficiënter audits uit te voeren, en gegevens
regionaal vergelijkbaar te maken
De Algemene Rekenkamer geeft de werkgroepen in overweging om
meer gebruik te maken van geografische informatie bij het
inzichtelijk maken van waar maatschappelijke problemen zich
voordoen (en in welke mate), welke instrumenten en middelen waar
worden ingezet om die maatschappelijke problemen aan te pakken en
waar welke resultaten worden gerealiseerd in het oplossen of
reduceren van maatschappelijke problemen.
1

Een Geografisch Informatiesysteem (GIS) is een informatiesysteem waarmee (ruimtelijke) gegevens of
informatie over geografische objecten, zogeheten geo-informatie kan worden opgeslagen, beheerd, bewerkt,
geanalyseerd, geïntegreerd en gepresenteerd.

Door het geografisch inzichtelijk maken van problemen, inzet van
middelen en instrumenten en resultaten kan niet alleen beter het
rendement bepaald worden van het ingezette beleidsinstrumentarium
maar kan ook het leren gestimuleerd worden via het benchmarken
van gebieden (zoals politieregio's, stadsregio's, gemeenten en
provincies).
De Algemene Rekenkamer is daarnaast van mening dat met behulp
van geografische informatie niet alleen de kloof tussen beleid en
uitvoering beter overbrugd kan worden, maar dat ook de
verantwoording en controle verbeterd kan worden. Verantwoording
kan dichter bij de burger gebracht worden: waar is geld van overheid
terecht gekomen, wat is ermee bereikt, ervaar ik dat ook zo?
Ook controle kan profiteren van beter geografisch inzicht: waar doen
de voornaamste risico's zich voor, welke deelwaarnemingen leveren
mij het meeste informatie op over het ontstaan van regionale
verschillen, waar zou aandacht aan besteed moeten worden, etc.?
We hebben inmiddels in een aantal onderzoeken geografische
informatie gebruikt. Als voorbeeld kan het onderzoek Bestrijden
witwassen en terrorismefinanciering dienen, zie hiervoor de factsheet
van werkgroep 15 Veiligheid en Terrorisme.