Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3145
Vragen van het lid Stoffer (SGP) aan de Ministers van Financiën en van
Economische Zaken en Klimaat over het bericht dat China het oog laat vallen
op (verzwakte) Nederlandse bedrijven (ingezonden 14 mei 2020).
Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) en van
Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat), mede namens de
Minister van Financiën (ontvangen 15 juni 2020).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «China laat oog op (verzwakte)
Nederlandse bedrijven vallen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herkent u de signalen dat China grote interesse lijkt te hebben om Nederlandse bedrijven in de maritieme industrie over te nemen, mede in het kader
van de «Made in China 2025» strategie?
Antwoord 2
Het kabinet is bekend met de «Made in China 2025»-strategie en de Chinese
ambitie op het gebied van de maritieme maakindustrie. Het beeld dat dit leidt
tot een toename in overnames van Nederlandse bedrijven, wordt niet
herkend.
Vraag 3
Klopt het dat deze strategie mede mogelijk gemaakt wordt door staatssteun
van de Chinese overheid en wat heeft dit voor gevolgen voor de concurrentiepositie van de Nederlandse (en Europese) maritieme industrie?
Antwoord 3
De mondiale scheepsbouw kent een lange traditie van scherpe internationale
concurrentie waarbij een directe overheidsbetrokkenheid geen uitzondering
is. De Nederlandse maritieme maakindustrie heeft door een strategie gericht

1

ah-tk-20192020-3145
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Nos.nl, 2 mei 2020, «China laat oog op (verzwakte) Nederlandse bedrijven vallen» (https://
nos.nl/artikel/2332506-china-laat-oog-op-verzwakte-nederlandse-bedrijven-vallen.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

op de ontwikkeling en productie van hoogwaardige innovatieve schepen een
onderscheidende positie weten op te bouwen. Dat neemt niet weg dat het
kabinet zich in internationaal en Europees verband hard maakt voor een gelijk
speelveld voor het Nederlandse bedrijfsleven, inclusief de maritieme
maakindustrie. Onderdeel hiervan is de kabinetsinzet voor het realiseren van
een gelijk speelveld op de Europese interne markt voor alle ondernemingen
(level playing field instrument) (Kamerstuk 21 501-30, nr. 470).
Vraag 4
Hoe waarborgt u de concurrentiepositie van de Nederlandse maritieme
industrie, zeker nu deze door de gevolgen van de coronacrisis lijkt te
verzwakken, en bent u hierover in overleg met de sector?
Antwoord 4
De concurrentiepositie van de Nederlandse maritieme maakindustrie is
vanwege de sterke internationale oriëntatie van deze industrie een terugkerend agendapunt in mijn gesprekken met vertegenwoordigers van de
bedrijven en de brancheorganisaties in deze sector. Met de Topsector Water &
Maritiem en diverse specifieke instrumenten wordt het innovatievermogen,
duurzame ontwikkeling en de toegang tot financiering versterkt. Tegelijkertijd
is het Nederlandse marinebouwcluster, als onderdeel van de maritieme
sector, van groot strategisch belang voor Nederland. Zoals beschreven in de
Defensie Industrie Strategie uit 2018 (Kamerstuk 34 225, nr. 23) is het vanuit
strategisch belang wenselijk een zelfscheppend marinebouwcluster te
behouden, beschermen en versterken.
Vraag 5
Bent u van mening dat het onwenselijk is voor de Nederlandse economie als
China maritieme bedrijven overneemt, die door de coronacrisis verzwakt zijn?
Antwoord 5
Het kabinet is van mening dat directe buitenlandse investeringen bijdragen
aan ons innovatievermogen, onze werkgelegenheid en onze concurrentiekracht. Dit geldt ook voor overnames en investeringen in de Nederlandse
maritieme maakindustrie en in tijden van economische tegenwind. Ook in
deze tijden is het wenselijk dat kapitaal in eerste aanleg door marktpartijen
wordt verschaft; dat leidt eveneens tot minder noodzaak tot financiële
ondersteuning door de overheid. Niettemin, wanneer overnames en
investeringen binnen de maritieme sector tot risico’s voor de nationale
veiligheid leiden, is het wenselijk dat de overheid in kan grijpen. In beginsel
zal hierbij gezocht worden naar oplossingen vanuit de markt. Tegelijkertijd
moet ook hier benadrukt worden dat het kabinet zich inzet voor het verbeteren van een gelijk speelveld zodat er geen sprake is van oneigenlijke
voordelen voor ondernemingen van buiten Europa.
Vraag 6
Erkent u dat de huidige coronacrisis (familie)bedrijven in de maritieme
industrie, maar ook in andere sectoren, kwetsbaar maakt door bijvoorbeeld
vraaguitval en dat deze bedrijven daarom een makkelijke prooi worden voor
overnemende partijen, zoals investeerders uit China?
Antwoord 6
Zonder twijfel hebben bedrijven in sommige branches, vooral die direct lijden
onder de noodzakelijke coronamaatregelen, hun marktwaarde zien dalen. Het
kabinet heeft echter vooralsnog geen signalen ontvangen van ongewenste
overnames of investeringen in de maritieme industrie of in andere sectoren
als gevolg van de coronacrisis. Vanwege de economische situatie is het
mogelijk dat ondernemingen goedkoper worden overgenomen. Tegelijkertijd
biedt dat ook kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Daar staat
tegenover dat potentiele ondernemende partijen ook hun buffers hebben
moeten aanspreken en daarmee een kleinere oorlogskas hebben. Wat per
saldo het effect is, is moeilijk te zeggen. Vooralsnog is geen sprake van een
overnamegolf, ook niet binnen de maritieme industrie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 7
Kunt u ingaan op de zorgen die leven in de maritieme industrie omtrent de
risico’s op overnames? Hoe gaat u aan deze zorgen tegemoetkomen?
Antwoord 7
Het kabinet heeft begrip voor de zorgen die leven binnen de Nederlandse
maritieme maakindustrie ten aanzien van het risico’s op overnames. Het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat staat in nauw contact met de
grote ondernemingen, de familiebedrijven en brancheorganisaties om
voortdurend op te hoogte te blijven van ontwikkelingen in de sector. We doen
dit proactief, zodat signalen van ongewenste overnames of investeringen
tijdig worden opgepakt.
Vraag 8
Kunt u aangeven welke mogelijke oplossingen en instrumenten er zijn en/of
worden genomen om de door de coronacrisis verzwakte maritieme industrie
te beschermen tegen onwenselijke overnames bijvoorbeeld vanuit China?
Kunt u daarbij onderscheid maken tussen de nationale en de Europese inzet?
Antwoord 8
Het Nederlandse ondernemingsrecht kent een aantal reguliere beschermingsmaatregelen waarmee ondernemingen zichzelf kunnen beschermen tegen
vijandige overnames, waaronder blokkeringsmaatregelen en – indien het een
beursgenoteerde onderneming betreft – het uitgeven van prioriteitsaandelen
of beschermings-preferente aandelen of het buitenplaatsen van bepaalde
strategische activa.
Het kabinet werkt daarnaast in den brede aan de uitbreiding van het
instrumentarium in geval van ongewenste overnames of investeringen. Het
wetsvoorstel Bedenktijd door het bestuur van een beursvennootschap ligt
momenteel voor in uw Kamer. Dit wetsvoorstel biedt aanvullende bescherming in geval van een vijandige overname. Op 17 april 2020 heeft uw Kamer
de Nota naar aanleiding van het verslag ontvangen.
In uitzonderlijke gevallen, wanneer er sprake is van risico’s voor onze
nationale veiligheid, zal de overheid in moeten kunnen grijpen bij overnames
of investeringen. Het kabinet ontwikkelt hiervoor zowel sectorspecifiek als
generiek instrumentarium. Op 11 november 2019 is uw Kamer geïnformeerd
over de implementatie van de EU-verordening voor de screening van
buitenlandse directe investeringen (Kamerstuk 30 821, nr. 97). De Uitvoeringswet hiervoor wordt naar verwachting voor de zomer naar uw Kamer
verstuurd. In dezelfde brief bent u ook geïnformeerd over het breder
wetsvoorstel voor een stelsel van investeringstoetsing op risico’s voor de
nationale veiligheid. Dit stelsel gaat toezien op de screening van overnames
en investeringen binnen aanbieders van de vitale processen of vitale
infrastructuur en bij ondernemingen die technologieën ontwikkelen die raken
aan nationale veiligheid. Het wetsvoorstel voor de brede investeringstoets
wordt naar verwachting eind 2020 aan uw Kamer aangeboden.
In aanvulling op het in ontwikkeling zijnde instrumentarium, heeft het kabinet
op 2 juni 2020 aangekondigd een peildatum op te nemen in het wetsvoorstel
investeringstoets op risico’s voor de nationale veiligheid (Kamerstuk 30 821,
nr. 113). Het opnemen van deze peildatum 2 juni 2020 in de toekomstige wet
heeft tot gevolg dat na inwerkingtreding van de wet, overnames en investeringen die vanaf 2 juni 2020 zijn gedaan, met terugwerkende kracht getoetst
kunnen worden wanneer daar vanuit de bescherming van onze nationale
veiligheid aanleiding voor is. Tegelijkertijd wordt het mogelijk strategisch
gedrag van ondernemingen of investeerders in aanloop naar de inwerkingtreding te voorkomen. Op deze manier zet het kabinet zich proactief in om
ongewenste overnames of investeringen met risico’s voor de nationale
veiligheid tegen de achtergrond van de coronacrisis te voorkomen.
Daarnaast werkt het kabinet ook aan sectorspecifieke wetgeving voor toetsing
op risico’s voor de nationale veiligheid bij overnames en investeringen in de
defensie-industrie, ter borging van de Nederlandse technologische en
industriële basis (Kamerstuk 31 125, nr. 108).
Op Europees vlak worden verschillende maatregelen ontwikkeld die bijdragen
een sterke concurrerende sectoren, inclusief de maritieme sector zodat die
weerbaar is tegen ongewenste overnames. Deze maatregelen zijn onderdeel
van onder andere de Europese industriestrategie van de EU. De Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

voorstellen, die zich onder meer concentreren rondom het verbeteren van het
mondiale gelijke speelveld, het stimuleren van innovatie, verduurzaming en
het ondersteunen van het mkb, zijn veelal ook in nationale beleidsdoelstellingen terug te vinden. Mede naar aanleiding van de motie Palland (Kamerstuk
21 501-30, nr. 475) wordt momenteel verkend in hoeverre specifieke
maatregelen noodzakelijk zijn ter bevordering van het gelijke speelveld voor
de maritieme maakindustrie.
Vraag 9
Bent u bereid om reeds geplande overheidsinvesteringen bij de maritieme
industrie naar voren te halen, zodat deze sector gestimuleerd wordt en zodat
de risico’s voor onwenselijke overnames mogelijk verkleind worden?
Antwoord 9
Momenteel brengen de collega’s van Infrastructuur en Waterstaat en Defensie
de mogelijkheden in kaart. Over de uitkomst hiervan kunnen nog geen
mededelingen gedaan worden.
Vraag 10
Wat kan het stelsel van investeringstoetsing op nationale veiligheidsrisico’s
betekenen voor de maritieme industrie en in hoeverre kan deze toetsing de
industrie ondersteunen tegen vijandige overnames, bijvoorbeeld uit China?
Antwoord 10
Wanneer ondernemingen in de Nederlandse maritieme industrie onder het
toepassingsbereik van het wettelijk instrumentarium voor investeringstoetsing komen te vallen – als het brede stelsel van investeringstoets dan wel de
sectorspecifieke toets voor de defensie-industrie in werking treedt – kan het
kabinet besluiten tot ingrijpen bij overnames en investeringen indien de
bescherming van de nationale veiligheid hier aanleiding toe geeft. Dit zal
mogelijk zijn wanneer de onderneming een aanbieder van een vitaal proces is
of een technologie ontwikkelt die raakt aan onze nationale veiligheid.
Wanneer de onderneming een aanbieder van het vitale proces Inzet Defensie
is (als onderdeel van de Nederlandse defensie technologische en industriële
basis), zal het in ontwikkeling zijnde wettelijke regime voor investeringstoetsing binnen de defensie-industrie van toepassing worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4