Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2016

Nr. 9

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 12 oktober 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 24 september 2015 voorgelegd aan de Minister en de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Bij brief van
12 oktober 2015 zijn ze door de Minister en de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Boeve

kst-34300-VIII-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

1

1.
Hoeveel procent van de leerkrachten heeft last van een hoge, dan wel te
hoge werkdruk, uitgesplitst naar po, vo en mbo? Welke maatregelen
neemt de regering om de werkdruk van docenten te verlagen?
Het aandeel leraren dat een hoge dan wel te hoge werkdruk ervaart
(peildatum voorjaar 2015), is te vinden in onderstaande tabel:
In welke mate wordt werkdruk als een
probleem ervaren (docenten, %)
In sterke mate
In zeer sterke mate

Po

Vo

Mbo

24,3
8,3

20,6
5,8

22,0
5,6

Bron: Regioplan (2015).

In het NOA zijn met het onderwijsveld afspraken gemaakt over vermindering van de werkdruk en over meer ruimte voor professionele ontwikkeling. Verder helpen ook de forse investeringen in professionaliteit van
leraren en schoolleiders bij het verminderen van werkdruk. Leraren die
over meer vaardigheden beschikken, zullen beter kunnen omgaan met de
eisen die het onderwijs van deze tijd stelt. Daarnaast zijn met ingang van
2015 extra middelen beschikbaar gesteld voor het aanstellen van
conciërges en klassenassistenten in po en vo, zodat leraren zich meer
kunnen concentreren op hun lesgevende taak. Tot slot is in dit kader ook
de regeldrukagenda van belang, waarin wordt beschreven welke stappen
OCW, raden en bonden zetten om regeldruk in het onderwijs te
verminderen.
2.
Welke maatregelen neemt de regering om de werkdruk in het speciaal
onderwijs te verlagen?
Zie het antwoord op vraag 1.
3.
Om welke reden bestaat er geen recht op passend vervoer naar het
speciaal onderwijs?
De aanname dat er geen recht op passend vervoer naar het speciaal
onderwijs zou zijn, berust op een misverstand. Op grond van artikel 4,
vierde lid, van de Wet op de expertisecentra moet de gemeenteraad een
regeling opstellen die erin voorziet dat het vervoer kan plaatsvinden op
een wijze die voor de leerling passend is.
4.
Hoeveel leerlingen maken gebruik van het leerlingenvervoer, uitgesplitst
naar reden zoals vervoer naar bijzonder en speciaal onderwijs?
Het leerlingenvervoer is een naar de gemeenten gedecentraliseerde
regeling. Uit de nulmeting van de monitor Leerlingenvervoer in
Nederland1, met een uitvraag bij alle gemeenten in Nederland, komt naar
voren dat ongeveer 79.000 kinderen van leerlingenvervoer gebruik maken.
Hiervan betreft 9% het basisonderwijs, 23% het speciaal basisonderwijs
en de overige 68% het speciaal onderwijs.
Vanwege een slechte registratie en respons is een uitsplitsing naar
vervoersreden alleen maar indicatief te geven. Leerlingenvervoer
1

http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ocw/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/03/27/
leerlingenvervoer-in-nederland.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

2

vanwege een handicap neemt zo’n 65% van de totale kosten voor zijn
rekening. Verder betreft 16% vervoer op grond van afstand en 8% een
combinatie van afstand en denominatie; 3% betreft stagevervoer en de
resterende 8% gaat om overige redenen.
5.
Hoeveel hebben gemeenten in 2014 en 2015 bezuinigd op het
leerlingenvervoer?
Aangezien het een gemeentelijke taak betreft, bekostigd via het gemeentefonds, is er geen landelijk overzicht van eventuele bezuinigingen door
gemeenten. Daarbij geldt overigens dat eventuele gemeentelijke
bezuinigingen nooit zover kunnen gaan dat gemeenten hun wettelijke
verplichtingen niet meer uitvoeren.
6.
Kan de regering de Kamer een overzicht doen toekomen van het totale
budget voor leerlingenvervoer dat is toegevoegd aan het Gemeentefonds
in de jaren 2010 tot en met 2015?
Nee, dat overzicht is er niet. Het leerlingenvervoer is geen aparte post
binnen het gemeentefonds, maar is onderdeel van het cluster Educatie. Bij
de eerder (zie vraag 4) genoemde nulmeting van de monitor Leerlingenvervoer in Nederland gaven de gemeenten aan in het schooljaar
2012–2013 € 230 miljoen aan het leerlingenvervoer uitgegeven te hebben
(bedrag op basis van 300 representatieve gemeenten geëxtrapoleerd naar
alle gemeenten). Eind 2015 en 2017 staan de volgende metingen gepland.
7.
Hoeveel onderwijsbestuurders in Nederland hebben een contract van
meer dan 1,0 fte?
Volgens de gegevens die digitaal zijn aangeleverd in het kader van de
WNT-jaarrapportage 2013 (Kamerstukken II, 2014/15, 30 111 nr. 74, bijlage)
zijn er in het primair onderwijs 80 bestuurders (6%) en in het voortgezet
onderwijs 12 bestuurders (2%) met een contract van meer dan 1,0 fte. In
het primair onderwijs was de opgegeven omvang maximaal 1,2 fte en in
het voortgezet onderwijs 1,25 fte. Volgens de CAO PO mag een maximale
betrekkingsomvang 120 procent van een normbetrekking op jaarbasis zijn.
De CAO bestuurders VO gaat uit van een werkweek van 40 uur en bepaalt
dat het bezoldigingsmaximum van toepassing is, ongeacht de overeengekomen arbeidsduur. In het mbo, hbo en wo zijn er geen bestuurders
opgegeven met een contract van meer dan 1,0 fte. Van belang is dat het
WNT-maximum (of het sectorale maximum) van toepassing is, ook als het
contract groter is dan 1,0 fte.
8.
Kan de regering de Kamer een lijst van onderwijsbestuurders met
nevenfuncties in het onderwijs aan de Kamer toesturen?
Het is geen overheidstaak om informatie over nevenfuncties van
onderwijsbestuurders systematisch te verzamelen, daarom is een
dergelijk overzicht niet beschikbaar. Conform de sectorale codes voor
goed bestuur geven de websites of de jaarverslagen van de instellingen
informatie over relevante nevenfuncties.
9.
Hoeveel geld gaat er naar declaraties en lonen van bestuurders in het
hoger onderwijs? Kan de regering dat per instelling aanleveren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

3

Uit de WNT-jaarrapportage 2013 (Kamerstukken II, 2014/15, 30 111 nr. 74,
bijlage) kan worden afgeleid dat de totale bezoldiging van in totaal 108
bestuurders in het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk
onderwijs € 19,1 miljoen bedraagt. Dit is ongeveer 0,003% van de totale
bekostiging. Het is niet bekend hoeveel geld naar declaraties van
bestuurders in het hoger onderwijs gaat. Deze informatie is beschikbaar in
de jaarverslagen van de instellingen.
10.
Klopt het dat op basis van tabel 3.4a in het Panteia onderzoek naar de
bekostiging in het groen onderwijs het verschil tussen door Economische
Zaken (EZ) en |Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) gefinancierd
onderwijs € 351 euro per student is?
De omvang van de basisbekostiging per student in het mbo ligt voor het
door EZ bekostigde onderwijs over de gehele onderzoeksperiode lager
dan voor het door OCW bekostigde onderwijs. Het verschil is in 2014
inderdaad € 351 per student. Daar tegenover staat een aanzienlijk bedrag
per leerling waarmee EZ de mbo-instellingen aanvullend bekostigt. De
totale uitgaven per mbo-student gewogen voor BOL/BBL voor het door EZ
bekostigde onderwijs liggen in 2014 € 1.113 hoger dan voor het OCW
bekostigde onderwijs. Panteia heeft de vergelijkingen gebaseerd op de
bekostiging inclusief de vernieuwingssubsidies groen onderwijs welke na
2015 vervallen. Daarnaast geeft Panteia aan (blz. 6 en 32) dat het effect
van de verschillende prijsfactoren waarmee de bekostiging plaatsvindt op
basis van de aard van de opleiding niet kon worden meegenomen en dat
daarom de prijzen niet vergelijkbaar zijn.
11.
Wat is het begrootte verschil in gewogen bekostiging per student tussen
het EZ-mbo en het OCW-mbo in 2016?
Het onderzoek van Panteia heeft betrekking op de periode 2004–2014.
Voor 2016 zijn geen vergelijkende cijfers beschikbaar.
12.
Wat is het begrootte verschil in gewogen bekostiging per student tussen
het EZ-hbo en het OCW-hbo in 2016?
Het onderzoek van Panteia heeft betrekking op de periode 2004–2014.
Voor 2016 zijn geen vergelijkende cijfers beschikbaar.
13.
Waar is de «ramingsbijstelling» voor jaren 2017–2020, van € 94,3 miljoen
jaarlijks, in de verticale toelichting op gebaseerd?
De incidentele ramingsbijstelling is gebaseerd op de bijdrage van OCW
aan het oplossen van de ruilvoetproblematiek. De bijstelling zal bij de
begroting 2017 worden verdeeld over de verschillende begrotingsartikelen, nadat rekening is gehouden met de budgettaire situatie op basis
van de referentie- en studiefinancieringsraming 2016.
14.
Klopt het dat in het OCW-persbericht over de Onderwijsbegroting 2016
vermeld is dat van de grootste tranche van het Nationaal Onderwijsakkoord van € 292 miljoen in 2016 (slechts) € 1,1 miljoen naar het wetenschappelijk onderwijs gaat? Op welke titel wordt dit bedrag toegekend? Is
dit bedrag verwerkt in de berekeningen van de ontwerprijksbijdrage 2016?
Kan de relatief kleine omvang van dit bedrag worden toegelicht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

4

Op pagina 137 van de OCW-begroting (Verdiepingshoofdstuk, Algemeen,
tabel 4) staat de verdeling van de tranche 2016 over de onderwijssectoren.
Het klopt dat voor 2016 € 1,1 miljoen naar wetenschappelijk onderwijs
gaat.
Deze verdeling is conform de verdeling uit het Regeerakkoord 2012. De
totale intensivering (€ 689 miljoen in 2017) bestaat uit:
– € 75,0 miljoen voor wetenschappelijk onderzoek;
– € 344,0 miljoen voor primair en voortgezet onderwijs;
– € 250,0 miljoen voor het middelbaar beroepsonderwijs; en
– € 20,0 miljoen het hoger onderwijs.
Tranche 2016 bedraagt in totaal € 292,0 miljoen en het aandeel voor
hoger onderwijs hierin is € 10,0 miljoen. Deze € 10,0 miljoen voor het
hoger onderwijs is bestemd voor de bekostiging van het experiment
vraagfinanciering en de pilots flexibilisering in het kader van flexibel
hoger onderwijs voor volwassen (leven lang leren). Deze € 10 miljoen is
op basis van het aandeel deeltijdstudenten verdeeld over het hbo en wo,
waardoor er aan het wo € 1,1 miljoen is toebedeeld. Dit bedrag is niet
verwerkt in de ontwerprijksbijdrage 2016, maar wordt afzonderlijk
bekostigd via de aanvullende bekostigingsregelingen in het kader van het
experiment vraagfinanciering en pilots flexibilisering.
15.
Kan de regering een overzicht geven van de ontwikkeling van de
solvabiliteit (eigen vermogen gedeeld door balanstotaal) in de sectoren
po, vo, mbo, hbo en wo sinds 2009? Kan de regering daarnaast een
overzicht geven van de ontwikkeling van de liquiditeit (vlottende activa
gedeeld door kortlopende schulden) in po, vo, mbo, hbo en wo sinds
2009?
De door de Kamer in vraag 15 bedoelde overzichten zijn voor het
funderend onderwijs, het mbo, het hbo en het wo te vinden in de
onderstaande overzichten. Voor wat betreft het funderend onderwijs zijn
de cijfers te vinden in de rapportage die de Staatssecretaris op
17 december 2014 aan de Kamer heeft gestuurd. In de begeleidende brief
geeft de Staatssecretaris aan dat met ingang van 2015 de rapportage zal
worden uitgebreid met informatie over de overige onderwijssectoren en
van meer duiding zal worden voorzien. Deze nieuwe rapportage zal voor
het eind van 2015 aan de Kamer worden gestuurd. In aanvulling daarop
merk ik op dat de rentabiliteit over het jaar 2013 sterk wordt bepaald door
de incidentele toevoeging aan de lumpsum conform het Begrotingsakkoord. Ook daaraan zal in de nieuwe rapportage aandacht worden
besteed.
PO
Kengetallen

2009

2010

2011

2012

2013

Rentabiliteit
Solvabiliteit II
Liquiditeit

– 0,4
0,71
2,21

– 1,5
0,69
2,03

– 1,2
0,69
1,98

0,0
0,70
2,04

3,3
0,72
2,37

Kengetallen

2009

2010

2011

2012

2013

Rentabiliteit
Solvabiliteit II
Liquiditeit

0,3
0,59
1,32

– 1,0
0,56
1,15

– 0,9
0,56
1,08

1,2
0,57
1,20

3,2
0,59
1,45

VO

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

5

MBO
Kengetallen

2009

2010

2011

2012

2013

Rentabiliteit %
Solvabiliteit II
Liquiditeit

0,6
0,54
0,89

0,5
0,53
0,90

– 0,4
0,52
0,95

– 0,1
0,53
0,95

2,3
0,54
1,11

HBO
Kengetallen

2009

2010

2011

2012

2013

Rentabiliteit %
Solvabiliteit II
Liquiditeit

1,2
0,41
0,77

3,8
0,41
0,96

2,7
0,44
1,04

1,7
0,46
1,01

2,8
0,48
1,03

Kengetallen

2009

2010

2011

2012

2013

Rentabiliteit %
Solvabiliteit II
Liquiditeit

0,6
0,58
0,92

1,0
0,56
0,91

1,4
0,56
0,94

1,9
0,54
0,99

2,4
0,55
0,98

WO

16.
Wat is het verschil tussen de netto uitgaven in de tabel en die in het
overzicht in de miljoenennota van de Minister van Financiën?
In de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap wordt het totaal aan geraamde uitgaven op de
OCW-begroting voor het begrotingsjaar 2016 weergegeven (€ 36,9
miljard).
Het overzicht op pagina 3 van de miljoenennota van de Minister van
Financiën geeft het saldo van uitgaven minus ontvangsten weer: € 36,9
miljard -/- € 1,4 miljard = € 35,5 miljard. Daarnaast worden de volgende
uitgaven en ontvangsten niet meegeteld:
– de niet-kaderrelevante uitgaven en ontvangsten studiefinanciering (per
saldo € 1,4 miljard); en
– de bedragen die onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) vallen (€ 0,1 miljard).
Het bedrag dat in de miljoenennota wordt gepresenteerd is: € 35,5 miljard
-/- € 1,4 miljard -/- € 0,1 miljard = € 34,0 miljard.
In de internetbijlagen bij de miljoenennota (de horizontale toelichting en
de verticale toelichting), zijn de totalen per begroting exclusief de
bedragen die onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking
(HGIS) vallen; deze uitgaven worden separaat in de miljoenennota
gepresenteerd.
17.
Hoe merkt het onderwijs dat zij het vertrouwen verdient?
We stimuleren dat onderwijsinstellingen en docenten waar dat kan meer
ruimte krijgen. Voorbeelden zijn de veranderde urennorm per 1 augustus
2014 in het mbo, modernisering van de normen onderwijstijd in het
voortgezet onderwijs en de pilot regelluwe scholen. Daarnaast is ons
uitgangspunt dat naarmate scholen hun kwaliteitszorg beter op orde
hebben en de kwaliteit van het onderwijs goed is, de inspectie meer
ruimte biedt vanuit het principe verdiend vertrouwen. Om te zorgen dat
de ruimte die er is ook bekend is en wordt opgepakt, zijn we met het
onderwijs een dialoog gestart over de ruimte die scholen hebben om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

6

goed onderwijs te geven. Dit doen we onder meer via de website
delerarenagenda.nl.
18.
Betekent de «mogelijkheid» voor leerlingen om bij de mbo-opleiding van
aanmelding een studiekeuze-advies te vragen dat instellingen wettelijk
verplicht worden dit studieadvies te verstrekken en dat leerlingen recht
hebben op het verkrijgen van een studieadvies?
Ja, dat klopt. Met het wetsvoorstel «ter invoering van een vroege
aanmelddatum voor en een toelatingsrecht tot het beroepsonderwijs», dat
uw Kamer volgens planning voorjaar 2016 ontvangt, wordt een recht
geïntroduceerd op een studiekeuzeadvies voor iedere student die zich
uiterlijk op 1 april aanmeldt bij een beroepsopleiding. De instelling wordt
verplicht een studiekeuzeadvies te geven aan iedere tijdig aangemelde
student, die daarom verzoekt. De student die om een studieadvies
verzoekt, krijgt dit advies alleen als hij deelneemt aan de activiteiten die
de instelling organiseert teneinde dat advies te kunnen geven. Uiteraard
kan een studiekeuzeadvies ook voor studenten die zich later aanmelden,
van belang zijn. Daarom kan een instelling ook aan die studenten, die
daarom verzoeken en die deelnemen aan de activiteiten die de instelling
daartoe organiseert, een studiekeuzeadvies uitbrengen.
19.
Op basis van welke criteria wordt besloten om middelen die beschikbaar
zijn voor het bestrijden van zittenblijven vanaf 2017 ofwel toe te voegen
aan de lumpsum dan wel de prestatiebox?
Zoals ook in reactie op vraag 106 is aangegeven, is de afspraak in het
Sectorakkoord VO dat de middelen (€ 9 miljoen structureel) vanaf 2017
zullen worden toegevoegd aan de lumpsum, tenzij de resultaten behaald
met de subsidieregeling in 2015 en 2016, aanleiding geven om hiervan af
te wijken. Dan kan besloten worden de beschikbare middelen na 2016 nog
één jaar of meerdere jaren meer gericht in te blijven zetten, via een
subsidieregeling of via de prestatiebox. Of dit wenselijk is, zal in het
najaar van 2016 blijken. Uw Kamer zal hierover geïnformeerd worden.
20.
Wat is er bekend over opbrengsten van zomerscholen die reeds zijn
verzorgd, nu er voor vo-scholen de mogelijkheid komt om in 2016 voor de
tweede maal subsidie aan te vragen voor het verzorgen van een
zomerschool?
Op grond van de subsidieregeling Zomerscholen VO 2015 zijn in de zomer
van 2015 124 zomerscholen verzorgd, waar leerlingen van in totaal 260
VO-scholen (124 uitvoerende scholen met 136 partnerscholen in alle
provincies van Nederland) een zomerschoolprogramma hebben gevolgd.
Er is voor 6.750 leerlingen, waarvan de aanvragende scholen verwachtten
dat zij zonder aanvullende maatregelen zouden blijven zitten, subsidie
aangevraagd en verstrekt. Een groot deel van deze leerlingen (3.271
leerlingen, hetgeen overeenkomt met 48% van de prognose) heeft een
zomerschoolprogramma gevolgd. Daarvan zijn zeker (2.696) leerlingen na
het volgen van het zomerschoolprogramma alsnog overgegaan naar het
volgende leerjaar.
Naast het feit dat dit jaar 2.696 leerlingen, die anders zouden zijn blijven
zitten, door het volgen van een zomerschoolprogramma alsnog zijn
overgegaan naar de volgende klas, heeft de subsidieregeling ertoe geleid
dat de ambitie van een landelijk dekkend netwerk van zomerscholen reeds
in 2015 grotendeels gehaald is. Naar verwachting zal in 2016 zowel dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

7

netwerk, als het aantal leerlingen dat naar een zomerschool kan en zal
gaan, groter worden.
21.
Kan de regering aangeven op welke wijze de roc’s bij de vervroegde
aanmelddatum voor het mbo een reële inschatting kunnen maken van het
aantal stageplaatsen dat zij beschikbaar heeft en dus het aantal leerlingen
dat zij op grond van hun zorgplicht arbeidsmarktperspectief kunnen
toelaten op een opleiding?
Mbo-instellingen kunnen een inschatting maken van het aantal stageplekken dat zij beschikbaar hebben, en daarmee van het aantal leerlingen
dat zij kunnen toelaten, op basis van het aantal plekken in voorgaande
jaren, bestaande afspraken met werkgevers in de regio en de regionale
arbeidsmarktsituatie. Het voornemen is niet om mbo-instellingen in het
kader van de vervroegde aanmelddatum te verplichten om het aantal
opleidingsplekken voor het nieuwe studiejaar onveranderbaar vast te
laten leggen. Wel is het voornemen om instellingen te verplichten hun
toelatingsprocedure te communiceren zodat aspirant-studenten weten
hoe opleidingsplekken worden toegewezen indien er meer aanmeldingen
dan plekken blijken te zijn.
22.
Wat wordt er concreet onder het «samen op te trekken» met leraren en
schoolleiders verstaan bij de curriculumvernieuwing in het po en vo
waaraan in 2016 wordt begonnen met de ontwerpfase; de vertaling van
het advies naar concrete kerndoelen en eindtermen? Op welke wijze
hebben leraren zeggenschap in de ontwerpfase en besluitvorming
hierover?
Rond de jaarwisseling zal platform #Onderwijs2032 een eindadvies over
een toekomstgericht curriculum opleveren. Dit eindadvies zal samen met
de beleidsreactie aan uw Kamer worden aangeboden. In deze beleidsreactie zal worden ingegaan op het eindadvies en wordt een voorstel
gedaan over de wijze waarop leraren en schoolleiders betrokken worden
in het vervolgproces. Wij zien de betrokkenheid van leraren en schoolleiders als een belangrijke voorwaarde om het eigenaarschap over het
curriculum te vergroten.
23.
Hoeveel scholen geven één dan wel twee, of meer dan drie uur
bewegingsonderwijs? Kan de regering een overzicht daarvan sturen van
zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs?
Uit de nulmeting van het Mulier Instituut (Kamerstuk 31 293, nr. 186,
bijlage), 2013, blijkt dat driekwart van de basisscholen twee lesuren
bewegingsonderwijs in de week verzorgt; het resterende kwart verzorgt
minder dan twee uur. Momenteel wordt voor het basisonderwijs een
opvraging gedaan bij de 37 grootste gemeenten van Nederland hoeveel
lesuren de scholen in die gemeenten bewegingsonderwijs aanbieden.
Deze gegevens worden aangevuld met de gegevens van de provincies en
provinciale sportraden. De Tweede Kamer wordt hier in het najaar over
geïnformeerd.
Uit de nulmeting van Mulier Instituut, 2014, blijkt dat middelbare scholen
gemiddeld op het vereiste niveau van de minimumlessentabel zitten. Dit
betekent gemiddeld 2,5 lesuren voor vmbo, gemiddeld 2,2 lesuren voor
havo en gemiddeld 2 lesuren voor vwo, conform de adviesurentabel van
2005, uitgaande van lesuren van 50 minuten en 40 schoolweken per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

8

leerjaar. Er wordt geen landelijk overzicht bijgehouden van het aantal
gegeven lesuren bewegingsonderwijs per middelbare school.
24.
Kan de regering aangeven of de gemeenschap van mbo-colleges en de
samenwerkingsschool de preferente modellen worden in het mbo, of dat
het aan de instellingen zelf is of zij gebruik willen maken van de extra
mogelijkheden die de Minister met deze bestuurlijke modellen wil
scheppen?
Tijdens het algemeen overleg over ROC Leiden is toegezegd in het najaar
te komen met een brief waarin de visie over kleinschaligheid en herkenbaarheid in het mbo is opgenomen. Hierbij zal expliciet worden ingaan op
de gemeenschap van mbo-colleges en het samenwerkingscollege als
mogelijkheden voor mbo-instellingen om hun onderwijs vorm te geven.
25.
Hoe gaat de regering de keuzevrijheid van de student in het mbo borgen
als er gekozen wordt voor een samenwerkingsschool of een gemeenschap
van mbo-colleges?
De keuzevrijheid van studenten in het mbo blijft behouden als
mbo-instellingen hun onderwijs gaan organiseren in kleinere en
herkenbare colleges. Ik wil bevorderen dat mbo-instellingen hun
onderwijs kleinschaliger organiseren zodat studenten zich gekend en
gehoord voelen en daarnaast dat het onderwijs op zo’n manier wordt
vormgegeven dat dit voor de buitenwereld zeer herkenbaar is. Dit wil ik
bereiken door de ontwikkeling van een gemeenschap van mbo-colleges.
Een gemeenschap van mbo-colleges doet geen afbreuk aan keuzevrijheid.
Minderjarige MBO-studenten, in de beroepsopleidende leerweg (bol)
krijgen vanaf uiterlijk 1 januari 2017 een studentenreisvoorziening,
waarmee zij kunnen reizen. Hiermee worden eventuele drempels die zij
ervaren bij hun studiekeuze en stage voorkomen. Met een samenwerkingscollege wordt het mogelijk gemaakt om het aanbod van opleidingen
van twee of meer instellingen op een doelmatigere wijze vorm te geven.
26.
Hoe betrekt de regering de commissie fusietoets bij het beoordelen van
de bewegingen naar een college van mbo-instellingen?
Dit voorstel heeft geenszins de bedoeling fusies in het mbo aan te
moedigen of te ontmoedigen. Fusie is geen voorwaarde om tot een
gemeenschap van MBO-colleges te komen Het ligt daarom niet voor de
hand de commissie fusietoets (CFTO) nadrukkelijk te betrekken bij de
meningsvorming over de gemeenschap van mbo-colleges.
27.
Wat zijn de uitkomsten van een analyse die de Staatssecretaris na het
zomerreces 2015 verwachtte, inzake de knelpunten voor goed personeelsbeleid en hun effect op de kwaliteit van onderwijs?
Met de Tweede Kamer is afgesproken dat we eenmaal per jaar rapporteren over de voortgang van het lerarenbeleid. Deze maand wordt de
voortgangsrapportage van de Lerarenagenda naar uw Kamer verzonden
waarin wordt ingegaan op de uitkomsten van deze analyse.
28.
Wanneer is de evaluatie experiment prestatieafspraken en prestatiebekostiging hoger onderwijs afgerond?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

9

De evaluatie van het experiment prestatiebekostiging hoger onderwijs zal
in het eerste kwartaal van 2017 worden afgerond.
29.
Wordt het criterium «student-docent ratio» ook in de evaluatie
meegenomen?
Het criterium «student-docent ratio» maakt geen onderdeel uit van de
huidige prestatieafspraken. Om die reden zal dit criterium niet worden
meegenomen in de evaluatie van de prestatieafspraken. Wel is het –
gezien het belang van kleinschalig onderwijs – denkbaar dat het belang en
de wenselijkheid van dit criterium wordt meegewogen bij de vormgeving
van de kwaliteitsafspraken.
30.
Wanneer worden de 4.000 extra banen gerealiseerd?
De 4.000 extra banen worden gerealiseerd wanneer instellingen er voor
kiezen om – vanaf 2025 – het gehele beschikbare budget voor de
bestedingsrichtingen «kleinschalig intensief onderwijs» en «talentprogramma’s» (50 respectievelijk 10 procent van de extra middelen) ook
daadwerkelijk hiervoor in te zetten. Zie ook het antwoord op vraag 36.
31.
In hoeverre is het nodig dat scholen extra formatie kunnen aanstellen
opdat zij docenten de nascholing kunnen laten volgen die geldt als
voorwaarde voor herregistratie in het Lerarenregister, zonder dat dit leidt
tot buitenproportionele lesuitval? In hoeverre dienen zij deze extra
formatie te financieren uit hun reguliere bekostiging?
Het huidige vrijwillige lerarenregister is gebaseerd op een scholingsomvang van in totaal 160 uur per vier jaar. De verwachting is dat deze
scholingsomvang ook zal gelden voor het verplichte lerarenregister. Dat
betekent dat een leraar per jaar gemiddeld 40 uur werkt aan zijn eigen
professionele ontwikkeling. Hiervoor maakt hij zelf de keuze welke
activiteiten hij onderneemt om aan de eisen van de beroepsgroep te
voldoen. Deze scholingsomvang valt ruim binnen de uren die op basis
van de cao in de verschillende sectoren al beschikbaar zijn voor scholing.
In het voortgezet onderwijs kan het bevoegd gezag per schooljaar
maximaal twaalf voor leerlingen roostervrije dagen inplannen, waarvan
maximaal zes direct voorafgaand aan of aansluitend op de centraal
vastgestelde zomervakantie. Deze voor leerlingen roostervrije dagen
kunnen worden benut voor bijvoorbeeld professionalisering van leraren
en schoolontwikkeling. Bovendien is niet voor elke scholingsactiviteit
vervanging nodig.
32.
Op welke wijze kan de doelstelling dat in 2017 alle leraren (100%) zijn
geregistreerd in het lerarenregister worden behaald, nu dit betekent dat in
een korte tijd van anderhalf jaar meer dan 80% van de leraren zich nog
moet registreren?
Het afgelopen jaar is intensief met de beroepsgroep overlegd over de
manier waarop het register een wettelijke basis kan krijgen. De uitkomst
van dit overleg is dat het lerarenregister wordt gedragen door de
beroepsgroep. Dat is een belangrijk signaal voor leraren die de keuze voor
inschrijving nog niet hebben gemaakt. Het is overigens altijd het
gezamenlijke streven van de betrokken partijen geweest om zoveel
mogelijk inschrijvingen te hebben voor 2017. Hiervoor werken we aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

10

registerpilots op scholen, enerzijds bedoeld om leraren en schoolleiders
vertrouwd te maken met het register, anderzijds om waardevolle inzichten
op te doen voor een succesvolle vormgeving van het register.
Daarnaast gaan ambassadeurs (leraren) langs scholen om leraren te
informeren over het register en hen de mogelijkheid te bieden zich direct
te registreren. Voortzetting van de projecten op scholen en communicatie
gericht op bekendheid van en draagvlak voor het register spelen hierbij
een belangrijke rol. De Onderwijscoöperatie werkt momenteel gedetailleerde plannen uit voor de implementatie van het verplichte register.
Verder zorgen we ervoor dat het registratieproces zo eenvoudig mogelijk
is. De meeste gegevens staan straks klaar in het systeem, zodat leraren
deze dan niet meer zelf hoeven in te voeren. Dit is voor leraren een
vereenvoudiging ten opzichte van het huidige vrijwillige register.
33.
Op welke manier kan worden gegarandeerd dat de extra middelen uit de
invoering van het studievoorschot door de instellingen ook echt worden
ingezet ten behoeve van het doel om in het hoger onderwijs circa 4.000
extra docenten aan te nemen? Hoe is het toezicht hierop georganiseerd?
In het akkoord over het studievoorschot is afgesproken dat de middelen
die vrijkomen met het studievoorschot worden geïnvesteerd in het hoger
onderwijs en worden gekoppeld aan de strategische plannen van de
instellingen en kwaliteitsafspraken die met OCW (respectievelijk EZ)
worden gemaakt. De wijze waarop die kwaliteitsafspraken worden
vormgegeven en het toezicht daarop wordt georganiseerd zal pas
ingevuld worden na de evaluatie van de huidige prestatieafspraken.
34.
Hoe berekent de regering dat met de extra middelen uit het studievoorschot het mogelijk is om 4.000 extra docenten aan te nemen in het hoger
onderwijs?
In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek 2015–2025 «De
Waarde(n) van weten» is aangegeven dat indien instellingen ervoor kiezen
(structureel) alle middelen van bestedingsrichting 1 (Kleinschalig en
intensief onderwijs) en bestedingsrichting 2 (talentprogramma’s) in te
zetten voor extra docenten er ruimte is om ca. 4.000 extra docenten aan te
nemen.
Bij de berekening is uitgegaan van gemiddelde salariskosten van € 92.000
in het hbo en € 100.000 in het wo van een docent aan het einde van
schaal 12/13 (en hoogleraren in het wo). Structureel is voor de twee
bestedingsrichtingen € 231 miljoen beschikbaar in het hbo en € 141
miljoen in het wo. De verwachting is dat veel instellingen van deze extra
middelen ook junior docenten zullen aannemen. Daarom is het, vanaf
2025, mogelijk om 4.000 docenten extra aan te nemen.
35.
Heeft de regering de verwachting dat deze extra docenten ook worden
aangenomen?
De investeringen in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en
Onderzoek 2015–2025 «De waarde(n) van weten», in het bijzonder voor de
bestedingsrichtingen «kleinschalig intensief onderwijs» en «talentprogramma’s» waar ongeveer 60 procent van de middelen aan gekoppeld
zijn, kunnen door instellingen aangewend worden om extra docenten aan
te nemen. De instellingen hebben wel ruimte voor een eigen integrale
aanpak. Zij kunnen in dialoog met hun eigen docenten en studenten
(opleidingscommissies en medezeggenschap) hun eigen afwegingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

11

maken. Er is echter breed draagvlak voor het belang van kleinschalig en
intensief onderwijs. De LSVb, ISO, Vereniging Hogescholen en de VSNU
hebben in april van dit jaar een gezamenlijke brief gestuurd waarin
«intensiever onderwijs» en «meer en betere begeleiding van studenten»
als belangrijkste prioriteiten werden genoemd in het licht van de
opbrengsten van het studievoorschot. Voor beide prioriteiten zijn extra
docenten noodzakelijk.
36.
Welke afspraken heeft de regering gemaakt met het hoger onderwijs over
het aannemen van deze 4.000 extra docenten? Met wie zijn deze afspraken
gemaakt?
In het akkoord over het studievoorschot is afgesproken dat de middelen
die vrijkomen met het studievoorschot worden geïnvesteerd in het hoger
onderwijs en worden gekoppeld aan de strategische plannen van de
instellingen en kwaliteitsafspraken die met OCW (resp. EZ) worden
gemaakt.
De investeringen in de strategische agenda zijn opgedeeld in acht
verschillende bestedingsrichtingen die aansluiten op de doelstellingen
van de strategische agenda. De bestedingsrichtingen «kleinschalig
intensief onderwijs» en «talentprogramma’s» waar ongeveer 60 procent
van de middelen aan gekoppeld zijn kunnen door instellingen aangewend
worden om extra docenten aan te nemen. Deze bestedingsrichtingen zijn
echter geen blauwdruk. Instellingen hebben – in overleg met hun
medezeggenschap – de ruimte voor een eigen integrale aanpak die
aansluit op de eigen specifieke context. De wijze waarop die kwaliteitsafspraken worden vormgegeven zal pas plaatsvinden na de evaluatie van de
huidige prestatieafspraken. Deze zal in het eerste kwartaal van 2017
worden afgerond.
37.
In hoeverre vormt de wens om lesuitval terug te dringen voor schoolleiders een reden om terughoudend te zijn bij het tegemoet komen aan
nascholingswensen van hun onderwijspersoneel?
Het recht op nascholingsuren is geregeld in de cao. Wij kennen geen
onderzoek waaruit blijkt dat het voorkomen van lesuitval van invloed zou
zijn op het al dan niet tegemoetkomen aan nascholingswensen van
onderwijspersoneel.
38.
Welke opbrengsten worden beoogd nu scholen worden geacht «vaker
opbrengstgericht te werken»? Op welke wijze kan worden voorkomen dat
scholen en toezichthouders zich hierbij alleen richten op meetbare
opbrengsten?
Het onderwijs heeft een brede opdracht om te zorgen dat leerlingen en
studenten optimaal voorbereid zijn op de uitdagingen van de toekomst.
Leraren streven ernaar het maximale uit elke leerling te halen. Opbrengstgericht werken houdt in essentie in dat leraren hun onderwijs zo geven
dat het uitgaat van de capaciteiten, behoeften en ontwikkelmogelijkheden
van leerlingen. Op grond daarvan stellen leraren doelen, die zich niet
hoeven te beperken tot cognitieve vaardigheden, maar ook sociale
vaardigheden kunnen bevatten. Het brede kwaliteitsbegrip van onderwijs
en het opbrengstgericht werken komt ook terug in de toezichtkaders van
de Inspectie van het Onderwijs. Daarmee draagt ook het toezicht bij aan
de kwaliteits- en verbetercultuur in brede zin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

12

39.
Welke mogelijke rol zouden «kritische vrienden» in het toezicht op en
beoordeling van de onderwijskwaliteit kunnen spelen, als er wordt
benoemd dat scholen als «kritische vrienden» veel van elkaar kunnen
leren?
Naarmate schoolbesturen zelf over betere informatie over de kwaliteit van
hun scholen beschikken en zich daarover verantwoorden kan de inspectie
meer op deze informatie vertrouwen. Het organiseren van een kring van
kritische vrienden is een manier voor het schoolbestuur om deze
informatie te vergaren. Daarnaast kan men denken aan de eigen analyses
van de bereikte leergroei op school, informatie uit systematische
lesobservaties, gezamenlijk met andere besturen uitgevoerde evaluaties
en tevredenheidsonderzoeken bij ouders en leerlingen. Dit maatwerk in
het toezicht betekent niet dat de inspectie alleen nog maar afgaat op
papieren verantwoording; er is altijd sprake van toetsing in de praktijk van
de school. In de pilots met gedifferentieerd toezicht wordt samen met de
scholen gezocht naar de precieze invulling van deze manier van werken.
40.
Welke mogelijke nadelige gevolgen zijn verbonden aan de vereenvoudiging van de bekostiging in het po en vo waaraan wordt gewerkt?
De vereenvoudigingstrajecten in het po en vo beogen juist de nadelen in
de huidige bekostiging weg te nemen. Dit betreft met name complexiteit
en onbedoeld sturende werking. Dit gebeurt door het aantal parameters in
de bekostiging sterk te reduceren en te bekostigen op bestuursniveau.
41.
Om welke benodigde aanpassingen gaat het bij de instellingen die
worden ondersteund bij de invoering van de herziening van de
kwalificatiestructuur en de benodigde aanpassing van processen en
ICT-systemen?
De belangrijkste aanpassingen bij instellingen rondom de herziening van
de kwalificatiestructuur zijn:
• (her)ontwerpen van onderwijsprogramma’s en examinering op basis
van herziene kwalificatiedossiers;
• inrichten van werkprocessen en systeemondersteuning rondom de
implementatie van keuzedelen;
• ontwerpen van onderwijs en examinering voor keuzedelen;
• aanpassen van de bedrijfsvoeringsprocessen als gevolg van de
implementatie van keuzedelen;
• aanpassen van de ict-systemen met betrekking tot studentadministratie, verantwoording en onderwijslogistiek.
42.
Wanneer worden de wetsvoorstellen voor vereenvoudiging bekostiging
primair onderwijs en voortgezet onderwijs ingediend?
Het wetsvoorstel over de vereenvoudiging van de bekostiging in het vo
zal naar verwachting eind 2016 worden ingediend. Voor wat betreft het po
zal de Tweede Kamer voor de zomer van 2016 per brief worden geïnformeerd over de hoofdlijnen van het nieuwe bekostigingsmodel.
43.
Wat zijn de verwachte invoeringsdata van de nieuwe vereenvoudigde
bekostigingssystemen primair onderwijs en voortgezet onderwijs?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

13

De beoogde inwerkingtreding van de nieuwe bekostigingssystematiek in
het vo is 1 januari 2018. Voor het po is in het bestuursakkoord met de
PO-raad de doelstelling opgenomen om in 2020 de gemoderniseerde
bekostiging in te voeren.
44.
Kan de regering een update geven ten aanzien van de nulmeting ten
behoeve van de kwaliteitsafspraken in het mbo?
Met de kwaliteitsafspraken wordt extra geïnvesteerd in verbetering van de
onderwijskwaliteit. Alle mbo-instellingen hebben dit voorjaar een
kwaliteitsplan ingediend. In het kwaliteitsplan spelen de mbo-instellingen
in op belangrijke landelijke thema’s die gerelateerd zijn aan kwaliteitsverbetering: professionalisering, taal en rekenen, kwaliteit van de beroepspraktijkvorming, excellent vakmanschap, voortijdig schoolverlaten en
studiewaarde. Daarmee worden mbo-instellingen extra gestimuleerd om
werk te maken van betere onderwijskwaliteit. Die verbetering wordt onder
andere zichtbaar in de resultaten op de indicator studiewaarde. Die komen
begin 2016 beschikbaar. Daarnaast wordt de uitvoering van de kwaliteitsplannen door de inzet van de mbo-accountmanagers en door MBO in
Bedrijf gevolgd. Dit najaar komt de eerste rapportage van MBO in Bedrijf
beschikbaar, waarin op stelselniveau een beeld wordt geschetst van de
activiteiten die mbo-instellingen ondernemen om de onderwijskwaliteit te
verbeteren.
45.
Welke berekening ligt ten grondslag aan het vrijkomen van één miljard
extra middelen door het leenstelsel in 2026? Verwacht de regering hierop
nog een correctie?
De onderbouwing van de extra middelen is gedetailleerd weergegeven in
de financiële tabel bij het initiële akkoord over het studievoorschot2, in de
memorie van toelichting bij de Wet studievoorschot hoger onderwijs3, in
de parlementaire behandeling van deze wet4, en in antwoord op vragen
van de leden Schouten (ChristenUnie), Jasper van Dijk (SP), Rog (CDA) en
Bisschop (SGP)5. Kortheidshalve wordt daar naar verwezen.
Mocht de opbrengst van het studievoorschot onverhoopt achterblijven bij
de huidige studiefinancieringsraming, dan betekent dit niet zonder meer
dat de investeringsruimte kleiner wordt. Nu de Strategische agenda Hoger
onderwijs is vastgesteld, is er geen een-op-een relatie meer tussen de
opbrengst van het studievoorschot en de investeringsagenda. De raming
ten behoeve van de begroting wordt jaarlijks aangepast aan de meest
actuele uitvoeringsinformatie. Bij het nieuwe stelsel hoort de doelstelling
om het studentenreisproduct beter te benutten en € 200,0 miljoen aan
middelen vrij te spelen. Eind van het jaar wordt het eindrapport van de
taskforce Beter Benutten Onderwijs en Openbaar Vervoer verwacht.
46.
Waarvan is de datum van invoering van de studentenreisvoorziening
waarop ook minderjarige mbo-studenten uiterlijk 1 januari 2017 recht
krijgen, afhankelijk? Wat staat een eerdere invoering hiervan in de weg?
Invoering van de studentenreisvoorziening voor minderjarige
mbo-deelnemers is afhankelijk van de technische systemen bij DUO, de
2

Kamerstuk 24 724 VIII, nr. 123
Kamerstuk 34 035 nr. 3
4
O.a. Kamerstuk 34 035, nr. 18
5
Vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel van de Handelingen, 2862
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

14

ReisrechtStudentenRegisseur (RSR) en de uitvoeringsorganisatie van de
OV-vervoerders, van de praktische mogelijkheden van de OV-vervoerders,
en de financiële kaders in 2016. Aan alle drie moet voldaan zijn om de
kaart in te voeren en het laat zich aanzien dat de mogelijkheden van de
vervoerders, om voldoende materieel vóór 1 januari 2017 gereed te
hebben, beperkt zijn. Zo is bijvoorbeeld een belangrijke aanschaf van
nieuw NS (sprinter-)materieel in begin 2017 voorzien; het blijkt niet
mogelijk de aanschaf te vervroegen.
47.
Wat wordt er onder de betere afstemming van onderwijs en vervoer
verstaan, die moet leiden tot beperking van de Rijksuitgaven aan het
studentenreisproduct?
De regering heeft een taskforce ingesteld die met concrete voorstellen zal
komen om de rijksuitgaven aan het studentenreisproduct op € 750,0
miljoen per jaar te maximeren vanaf 2025 (prijspeil 2014). De taskforce
gaat in brede samenwerking onder meer onderzoeken hoe de spitsdrukte
in het openbaar vervoer (ov) afgevlakt kan worden door een verandering
van het reisgedrag van studenten.
48.
Hoe ziet de agenda eruit van de invoering van de nieuwe Mediawet, die
per 1 januari 2016 moet ingaan?
Op 8 oktober was het debat in de Tweede Kamer over het voorstel tot
wijziging van de Mediawet 2008. Van de zijde van het kabinet zal alles in
het werk gesteld worden om het mogelijk te maken dat het debat over dit
wetsvoorstel vóór het eind van het jaar met de Eerste Kamer kan worden
gevoerd. Dat maakt inwerkingtreding per 1 januari 2016 mogelijk,
gelijktijdig met de start van de nieuwe concessieperiode van de landelijke
publieke omroep.
49.
Wat verklaart de relatief lage toename van studenttevredenheid (van 34%
in 2010–2011 naar 36% in 2013–2014) en het ontbreken van een concretere
streefwaarde dan het percentage te verhogen?
Dit betreft het percentage studenten in het mbo dat zich uitgedaagd voelt
en niet het percentage studenttevredenheid. Het is een indicator die
beleving meet en van jaar op jaar iets kan variëren. Hij geeft niet aan dat
het onderwijs feitelijk uitdagend is (daarover doet deze indicator geen
uitspraak), maar of studenten aangeven dat zij de opleiding als uitdagend
ervaren. Hierop kunnen externe en interne school-, opleiding- en
klas-/groepsfactoren van invloed zijn, alsook persoonlijke factoren. Om die
reden is er voor deze indicator geen streefwaarde opgenomen.
In de beleidsbrief van juni 2014 «Ruim baan voor vakmanschap: een
toekomstgericht mbo» is aangegeven dat de opleidingen in mbo4 van 4
naar 3 jaar worden teruggebracht (wet doelmatige leerwegen). Daarnaast
wordt een extra impuls aan het excellentiebeleid gegeven om daarmee de
leeruitdagingen in het beroepsonderwijs te vergroten. Instellingen die
extra ambities hebben om excellentie in het onderwijs concreet vorm te
geven maken hiertoe een excellentieplan. Het excellentieplan is onderdeel
van het kwaliteitsplan dat alle mbo-instellingen opstellen in het kader van
de Regeling Kwaliteitsafspraken mbo. Verwacht wordt dat studenten die
aan het excellentieprogramma deelnemen zich dan meer uitgedaagd
zullen voelen. Deze maatregelen zijn mede bedoeld om het onderwijs nog
uitdagender te maken voor studenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

15

50.
Waardoor kan worden verklaard dat van het aandeel thuiszittende
leerlingen dat drie of meer maanden thuis zit zonder passend onderwijsaanbod noch een basiswaarde, noch een tussenwaarde wordt benoemd?
Deze indicator is nog in ontwikkeling. Hierdoor is nog geen basiswaarde
en tussenwaarde te geven. Betrouwbare gegevens zijn op zijn vroegst
eind 2015 beschikbaar vanuit de leerplichttelling over het schooljaar
2014–2015, het schooljaar waarin passend onderwijs is ingevoerd.
51.
Zijn alle thuiszitters in beeld bij de samenwerkingsverbanden? Is er een
traject voor iedere thuiszitter? Zijn ook alle kinderen die ontheven zijn uit
de leerplicht in beeld?
De aanpak van de thuiszittersproblematiek staat hoog op de agenda bij de
samenwerkingsverbanden. Voor een goede aanpak is het van belang dat
dan de thuiszittende leerlingen bij samenwerkingsverbanden, scholen en
gemeenten goed in beeld zijn. Om dit te bevorderen, gaat de inspectie
samenwerkingsverbanden elke twee maanden bevragen op het aantal
thuiszittende leerlingen en op basis van de opbrengsten hiervan waar
nodig gericht aanspreken. Van belang is dat steeds per geval wordt
gekeken hoe de terugleiding naar school kan worden gerealiseerd.
Landelijk is er geen overzicht van het aantal thuiszittende leerlingen
waarvoor reeds een dergelijk traject is afgesproken.
De kinderen die ontheffing hebben van de leerplicht zijn in beeld bij de
leerplichtambtenaar van de gemeente. Deze verleent deze ontheffing op
verzoek van de ouders. Zolang de ouders een leerling met ontheffing niet
aanmelden bij een school, is de leerling niet in beeld van het samenwerkingsverband.
52.
Wat zijn de redenen dat het percentage studenten in het hbo dat tevreden
is over uitdagend onderwijs verder is teruggelopen van 59% naar 54%?
Er wordt ingezet op het bewerkstelligen van een cultuuromslag bij de
instellingen waarin uitblinken en talentontwikkeling worden gestimuleerd.
Zo heeft het Sirius-programma een belangrijke impuls gegeven aan de
ontwikkeling van excellentietrajecten in hbo en wo en zijn er prestatieafspraken gemaakt met instellingen. In de Strategische Agenda Hoger
Onderwijs en Onderzoek 2015–2025 «De waarde(n) van weten» die in juli
2015 is gepresenteerd, wordt expliciet aandacht besteed aan de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs en aan uitdagend onderwijs voor
studenten. Met de sector wordt in gesprek gegaan over de manier waarop
hier verdere invulling aan gegeven kan worden, opdat studenten
verbetering gaan ervaren.
Het betreft hier overigens een indicator die beleving meet. Hij geeft dus
niet aan dat het onderwijs feitelijk minder uitdagend is geworden
(daarover doet deze indicator geen uitspraak), maar dat studenten de
afgelopen jaren minder vaak aangeven dat zij het als uitdagend ervaren.
Hierop kunnen andere externe factoren van invloed zijn.
53.
Zijn de verslechtering van studiesucces en uitval in het eerste jaar in het
hbo nader te duiden?
Hogescholen zijn de afgelopen jaren geconfronteerd met een bijzondere
uitdaging. Zij werken hard aan het verhogen van het eindniveau van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

16

bachelor. Dit betekent ook hogere eisen aan studenten. Onder deze
condities is het verhogen van het rendement een lastige opgave. De
Vereniging Hogescholen spreekt in dit verband over het trilemma
waarvoor de hogescholen staan: de opgave om het eindniveau van de
bachelor te verhogen en meer studenten naar dat eindniveau te leiden,
terwijl de instroom van studenten zeer divers is. Hogescholen hebben
ingezet op het verbeteren van hun kwaliteit, wat hun resultaten op
studiesucces en uitval in het eerste jaar heeft beïnvloed.
54.
Wat gaat het hbo doen aan de verslechtering van studiesucces en uitval in
het eerste jaar in het hbo?
Hogescholen zetten in op het verhogen van het eindniveau. Tegelijkertijd
moeten zij blijvend werken aan het verbeteren van studiesucces en het
terugdringen van uitval in het eerste jaar. Daartoe worden verschillende
stappen gezet. Zo profiteren nieuwe studenten die recent in het hbo zijn
begonnen inmiddels van de maatregelen die de afgelopen periode zijn
genomen om te zorgen voor een betere matching tussen student en zijn
of haar opleiding. Hierbij kun je denken aan diverse maatregelen die,
mede in het kader van de wet Kwaliteit in Verscheidenheid, zijn gedaan.
Zoals het vervroegen van de aanmelddatum naar 1 mei en de studiekeuzecheck voor nieuwe studenten in het hbo. Ook is er ingezet op curriculaverbetering, intensivering van onderwijs en begeleiding en docentprofessionalisering. Dit is winst, maar we zijn er nog niet. Zoals ook is
aangekondigd in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek
2015–2025 «De waarde(n) van weten», zal de regering in de komende
jaren samen met de onderwijssectoren blijvend aandacht geven aan elke
student op de juiste plek. Hierbij zal ook een goede aansluiting vanuit
vooropleidingen op het hbo een speerpunt zijn. Op sectorniveau zet de
Vereniging Hogescholen zich actief in door kennisuitwisseling te organiseren binnen de hbo sector over het verbeteren van studiesucces en het
tegengaan van uitval in het eerste jaar.
55.
Hoe worden de indicatoren bij doelstelling «ambitieus onderwijs dat alle
leerlingen en studenten uitdaagt» uit de tabel «indicatoren» gemeten?
De doelstelling «Ambitieus onderwijs dat alle leerlingen en studenten
uitdaagt» is uitgewerkt en voorzien van indicatoren met bijbehorende
streefwaardes passend bij de beleidsambities. Deze indicatoren worden
op verschillende manieren gemeten, waaronder met de registerdata van
DUO, gegevens uit het Onderwijsverslag van de Inspectie van het
Onderwijs en de studentenmonitor en lopende onderzoeken van een
aantal onderzoeksinstellingen als het Researchcentrum voor Onderwijs en
Arbeidsmarkt (ROA). Voor meer informatie over de gehanteerde bronnen
wordt verwezen naar de meta-data op www.trendsinbeeldocw.nl.
56.
Waarom bedraagt het aantal voortijdige schoolverlaters in het vo en mbo
15.000, zowel in het schooljaar 2014–2015, als in het schooljaar 2015–2016.
Waarom ontbreekt een ambitie om het aantal voortijdige schoolverlaters
te verlagen?
Het aantal voortijdig schoolverlaters (vsv) is de laatste jaren aan het dalen,
maar is nog altijd onacceptabel hoog. In het schooljaar 2013/2014 is het
aantal vsv’ers gedaald naar 25.970 (voorlopige cijfers) en komt de
kabinetsdoelstelling van maximaal 25.000 (geen 15.000) nieuwe vsv’ers
over het schooljaar 2014/2015 in zicht. Ook na dit schooljaar wil het
kabinet verder gaan met de aanpak van voortijdig schoolverlaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

17

Momenteel werkt het kabinet de vervolgaanpak van voortijdig schoolverlaten verder uit inclusief het al dan niet invoeren van een nieuwe
landelijke doelstelling. Om de vervolgaanpak zorgvuldig vorm te kunnen
geven is de bestaande vsv-aanpak met een jaar verlengd, voor het
schooljaar 2015–2016. Voor dat jaar geldt dezelfde landelijke doelstelling
van maximaal 25.000 vsv’ers, om niet voor te lopen op het besluit over
een nieuwe landelijke doelstelling. Dat wil niet zeggen dat een ambitie om
het aantal voortijdig schoolverlaters omlaag te brengen ontbreekt.
Onderwijsinstellingen en gemeenten leveren ieder jaar opnieuw een
prestatie door de schooluitval laag te houden. Dat blijven ze ook in het
schooljaar 2015–2016 doen. Voor het schooljaar 2015–2016 zijn weer
normen vastgesteld voor het percentage vsv’ers van onderwijsinstellingen en worden de onderwijsinstellingen die deze percentages
halen beloond. Daarmee zorgen we er samen voor dat het aantal
voortijdig schoolverlaters verder gaat dalen.
57.
Kan de regering een nadere toelichting geven van het lage percentage
gediplomeerden wo, 57%, dat aangaf dat de opleiding voldoende basis
was om te starten op de arbeidsmarkt?
In de WO-monitor van de VSNU is gevraagd in hoeverre de wo-opleiding
een goede basis heeft geboden om te starten op de arbeidsmarkt. 57%
van de werkzame alumni geeft aan dat de opleiding in (zeer) sterke mate
deze basis heeft geboden. Daarbovenop vindt 28% van de werkzame
alumni dat de opleiding in enige mate een goede basis heeft geboden.
Alumni van het wo hebben (vaker dan alumni van het hbo) werk in een
andere sector dan de richting waarin ze zijn afgestudeerd. Dit kan van
invloed zijn geweest op de score.
58.
Wat is de reden dat het percentage dat deelneemt aan een leeractiviteit in
het kader van Leven Lang Leren niet stijgt, maar eerder daalt?
Het percentage dat deelneemt aan een leeractiviteit in het kader van
Leven Lang Leren is al lange tijd stabiel en laat de laatste jaren een lichte
stijging zien, zie http://www.onderwijsincijfers.nl/kengetallen/
sectoroverstijgend/na-het-onderwijs/een-levenlang-leren. In Nederland
geeft bijna 18% van de 25- tot 65-jarigen aan een opleiding of cursus te
volgen. Hiermee ligt de deelname aan leven lang leren in Nederland
hoger dan gemiddeld in de EU.
Wel is er een daling in de deelname van volwassenen aan formele
opleidingen in het mbo en hoger onderwijs. Om die opleidingen aantrekkelijker te maken voor volwassenen en de deelname te stimuleren heeft
het kabinet een aantal maatregelen aangekondigd, zoals pilots flexibilisering en experimenten vraagfinanciering in het hoger onderwijs, en ook
de mogelijkheid om in het niet-bekostigd mbo-onderwijs een deel van de
opleiding af te ronden met een certificaat.
U wordt over het Leven Lang Leren beleid geïnformeerd in de Voortgangsrapportagebrief Leven Lang Leren 2015 die voor de begrotingsbehandeling aan de Kamer zal worden verzonden.
59.
Geldt het percentage dat deelneemt aan een leeractiviteit in het kader van
Leven Lang Leren voor een volledige opleiding, of is hier ook in meegenomen het percentage dat een deel van een opleiding volgt?
Deze indicator is onderdeel van het Europese werkprogramma Onderwijs
en Training 2020. In mei 2009 is door de Europese Onderwijs- Jeugd- en
Cultuurraad een set van gezamenlijke doelstellingen vastgesteld. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

18

deelname aan Leven Lang Leren is gedefinieerd als het percentage 25–64
jarigen, dat deelneemt aan (formeel of niet-formeel) leeractiviteit in de
afgelopen 4 weken voorafgaand aan de enquête. Onder Leven Lang Leren
vallen alle opleidingen en cursussen die personen van 25 tot 65 jaar
volgen of recent (in de afgelopen 4 weken) gevolgd hebben.
60.
Is de daling van het aantal leerlingen in lijn met de verwachtingen?
Ja. Het aantal leerlingen in het primair onderwijs daalt landelijk al sinds
2008. Voor de komende jaren wordt ook een daling in het voortgezet
onderwijs verwacht. Aan onder andere de geboortecijfers die door CBS
worden gepubliceerd, kon de verwachte daling worden afgelezen. De
verwachtingen omtrent leerlingenaantallen worden jaarlijks bijgesteld op
basis van nieuwe gegevens. Dit jaar ontstaan de bijstellingen vooral door
demografische ontwikkelingen (meer geboorten en immigratie volgens de
nieuwe bevolkingsprognose van het CBS). De ontwikkeling van het aantal
leerlingen verschilt per regio. Zo groeit naar verwachting het aantal
leerlingen basisonderwijs in de grote steden, terwijl in 246 van de 393
gemeenten de komende jaren een daling van het aantal basisschoolleerlingen is te verwachten.
61.
Wat is uw analyse over de daling van het aantal leerlingen?
Het aantal leerlingen bepaalt voor een groot deel de bekostiging van
scholen en instellingen. Als het aantal leerlingen daalt, neemt het totaal
aan middelen voor een onderwijsinstelling dus af. Dat is op zich niets
nieuws. Door de vertraagde vertaling van leerlingendaling in de bekostiging, hebben scholen de gelegenheid om daar adequaat mee om te
gaan. Maar wanneer een school door de leerlingendaling beneden een
bepaalde omvang komt, wordt het lastiger de kwaliteit van het onderwijs
goed en doelmatig te organiseren. Dan kan het onvermijdelijk zijn om een
school te sluiten of een opleiding af te stoten. Maar als besturen hier niet
proactief optreden, kunnen deze sluitingen een willekeurig karakter
krijgen, met als risico dat het onderwijsaanbod in een regio onvoldoende
wordt. Dit kan ten koste gaan van de keuzevrijheid, de diversiteit van het
aanbod en de toegankelijkheid. Schoolbesturen in het primair en
voortgezet onderwijs moeten daarom nu met elkaar en met gemeenten in
gesprek gaan hoe ze een divers, kwalitatief goed en bereikbaar aanbod
kunnen handhaven in regio’s met leerlingendaling. Zo’n aanpak biedt ook
mogelijkheden om het onderwijsaanbod doelmatiger te organiseren. Het
Rijk ondersteunt dit proces in de regio’s actief, neemt hiervoor belemmeringen weg en vervult de randvoorwaarden. Zie de voortgangsrapportage
over de genomen maatregelen (Kamerstuk 2014/15, 31 289, nr. 251).
62.
Welke consequenties heeft de daling van het aantal leerlingen voor het
onderwijs?
Zie het antwoord op vraag 61.
63.
Bij welke subsidies is sprake van onderuitputting?
De laatste jaren is er op het totaal van het instrument subsidies binnen de
OCW-begroting sprake van onderuitputting, veroorzaakt door diverse
subsidies. Daarom is het instrument subsidies voor de onderwijsartikelen
vanaf 2016 naar beneden bijgesteld (naar rato van de omvang van het
instrument subsidies).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

19

64.
Welk bedrag is er per subsidieregeling gekort op het budget voor de jaren
2016 tot en met 2020?
Er is geen sprake van een korting per subsidieregeling maar van een
korting op het totale instrument subsidies. Zie ook het antwoord op vraag
63.
65.
Met hoeveel wordt het geraamde budget van het onderwijsachterstandenbeleid verlaagd in 2016?
Het geraamde budget voor onderwijsachterstandenbeleid (gewichtenregeling) wordt in 2016 verlaagd met € 10,0 miljoen.
66.
Is het waar dat het budget voor onderwijsachterstanden vanaf 2019/2020
verlaagd wordt met € 120 miljoen, waarbij € 70 miljoen uit de lumpsum
van het primair onderwijs wordt gehaald en het budget voor onderwijsachterstanden verlaagd wordt met € 50 miljoen? Kan de regering deze
verlagingen verklaren?
Het budget voor de gewichtenregeling wordt niet met € 70 miljoen, maar
oplopend tot € 50 miljoen naar beneden bijgesteld. Per schoolgewicht
blijft hetzelfde bedrag beschikbaar.
De periode 2009–2014 laat een duidelijke (autonome) daling zien van het
aantal gewichtenleerlingen. Landelijk is het aantal gewichtenleerlingen in
deze periode met circa 28 procent afgenomen. Dit is het gevolg van het
toegenomen opleidingsniveau van de ouders en de algemene leerlingendaling die in het basisonderwijs is opgetreden na 2008. Op basis hiervan
worden de geraamde budgetten voor de gewichtenregeling en voor het
gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid naar beneden bijgesteld.
De ramingen voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid zijn
gebaseerd op het landelijke schoolgewicht en worden vanwege de daling
van het aantal gewichtenleerlingen ook naar beneden bijgesteld. Het
betreft een ramingsbijstelling van € 50 miljoen op een totaal van € 361
miljoen. Ook hiermee blijft het bedrag dat gemeenten per schoolgewicht
ontvangen ten minste gelijk.
67.
Wanneer volgt het advies van de Raad voor Cultuur over de Meerjarenbegroting 2016 – 2020 van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO)?
Het is niet gebruikelijk en ook niet wettelijk verplicht dat de Raad voor
Cultuur adviseert over de Meerjarenbegroting van de publieke omroep.
De Raad voor Cultuur heeft het kabinet op 17 september uitgebreid
geadviseerd over het concessiebeleidsplan van de publieke omroep. Dat
advies is meegenomen bij de beoordeling van de Meerjarenbegroting
2016–2020 van de NPO. Daarnaast wordt het advies van het Commissariaat voor de Media vóór 15 oktober 2015 verwacht, over de Meerjarenbegroting 2016–2020 van de NPO (artikel 2.170, lid 6 van de Mediawet 2008).
Conform voorgaande jaren zal, op basis van het advies van het Commissariaat voor de Media en op basis van de Meerjarenbegroting 2016–2020
van de NPO in de mediabegrotingsbrief 2016, het budget voor de
landelijke publieke omroep voor 2016 worden vastgesteld. De Kamer
ontvangt de mediabegrotingsbrief 2016 begin november.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

20

68.
Wat wordt exact bedoeld met de kasschuif voor de ov-studentenkaart van
de jaren 2017 en 2018 naar 2016?
Een deel van de verplichtingen aan de vervoersbedrijven voor de
OV-studentenkaart voor 2017 en 2018 worden in 2016 vooruitbetaald.
Deze kasschuif draagt bij aan de optimalisatie van het kasritme van het
totaal aan uitgaven van de staat.
69.
Welke maatregelen worden beoogd om de streefwaarde van 0%
leerlingen dat na drie of meer maanden thuis zit zonder passend
onderwijs in 2020 te behalen (tabel 1.1 1.a)?
Het afgelopen jaar zijn veel extra maatregelen in gang gezet om het aantal
thuiszittende leerlingen terug te dringen. Deze maatregelen worden
uitgebreid beschreven in de Leerplichtbrief (Kamerstuk 26 695, nr. 110), de
voortgangsrapportage passend onderwijs (Kamerstuk 31 497, nr 169) en
de brief passend onderwijs van afgelopen september (Kamerstuk 31 497,
nr. 177). Kortheidshalve wordt u verwezen naar die documenten.
70.
Welke maatregelen worden er genomen om het aandeel leraren in het
primair onderwijs met een afgeronde wo-bachelor of hbo-/wo masteropleiding in 2020 op 30% te krijgen (tabel 1.1 2.a)?
Om het uiteindelijke doel te bereiken wordt via een aantal routes het
aandeel masteropgeleide leraren en leraren met een wo-bachelor
vergroot. Zittende leraren worden gefaciliteerd een (master-)opleiding te
volgen via de Lerarenbeurs en Vierslagleren; pas afgestudeerde masters
en academici, en professionals met een carrière buiten het onderwijs
worden via verschillende trajecten gestimuleerd voor het lerarenberoep te
kiezen (zoals via de tegemoetkoming studiekosten onderwijsmasters).
Vertegenwoordigers van scholen en opleidingen ondernemen gezamenlijke acties om de inzet van masteropgeleide leraren en leraren met een
wo-bachelor voor schoolontwikkeling en de ontwikkeling van onderwijskwaliteit te stimuleren. Goed HRM-beleid is hiervoor een belangrijke
randvoorwaarde. De gewenste ontwikkeling wordt verder gefaciliteerd
door in te spelen op regionale verschillen, omdat duidelijk is geworden
dat de aanpak, focus en behoefte aan professionalisering van leraren
(waaronder de masterambitie) verschilt per regio. Voor een verdere
toelichting op de aanpak verwijzen wij u naar de voortgangsrapportage
Lerarenagenda, die in oktober verstuurd wordt aan de Tweede Kamer.
71.
Wat is er tot op heden ondernomen om het aantal leraren dat in het
lerarenregister staat ingeschreven te bevorderen (tabel 1.1 2.a en tabel
4.1, onder punt 2)?
Voor het verhogen van het aantal inschrijvingen in het register speelt de
Onderwijscoöperatie (OC) een centrale rol. De OC organiseert registerbijeenkomsten op scholen waarbij ambassadeurs (leraren) het register
presenteren en leraren in de gelegenheid zijn om zich direct te registreren.
Daarnaast worden in samenwerking met de sectorraden op scholen
registerpilots georganiseerd. Enerzijds zijn die bedoeld om leraren en
schoolleiders vertrouwd te maken met het register, anderzijds om
waardevolle inzichten op te doen voor een succesvolle vormgeving van
het register. Ook zijn er stands op grote evenementen zoals de Nationale
Onderwijstentoonstelling en het Lerarencongres en is een communicatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

21

campagne in de maak. Voor deze campagne kon worden uitgevoerd
moest duidelijkheid bestaan over de wijze waarop het register wettelijk
wordt verplicht. Inmiddels is hierover overeenstemming met de beroepsgroep bereikt. Vanuit het ministerie wordt inschrijving in het register
gestimuleerd door registratie als voorwaarde te stellen voor de Lerarenbeurs en voor het Lerarenontwikkelfonds. De OC werkt momenteel
gedetailleerde plannen uit voor de implementatie van het verplichte
register. Voortzetting van de projecten op scholen en communicatie
gericht op bekendheid van en draagvlak voor het register, spelen hierbij
een belangrijke rol.
Verder wordt verwezen naar het antwoord op vraag 32.
72.
Hoeveel kinderen volgen geen primair onderwijs, maar zitten thuis? Kan
de regering een tabel aanleveren voor de jaren 2010 tot en met 2015?
Onderstaande tabel geeft het aantal thuiszitters (leerlingen die wel staan
ingeschreven maar langer dan vier weken ongeoorloofd verzuimen) in het
primair onderwijs weer.
Thuiszitters in het speciaal basisonderwijs
Soort onderwijs

Thuiszitters bij
aanvang
schooljaar

Thuiszitters
toename

Thuiszitters
opgelost

Actueel aantal
thuiszitters

222
103
159

407
278
320

282
288
292

347
93
141

2011–2012
2012–2013
2013–2014

De gevraagde gegevens zijn vanaf het schooljaar 2011–2012 te leveren.
Pas vanaf dat moment worden thuiszitters als verzuimsoort meegenomen
in de jaarlijkse DUO-leerplichtrapportage waarvoor gemeenten verzuimgegevens leveren.
Eind 2015 worden de cijfers van het schooljaar 2014–2015 bekend. De
gegevens over absoluut verzuim zijn te vinden in het antwoord op vraag
74.
73.
Hoeveel kinderen hebben een ontheffing of vrijstelling van de leerplicht
op 1 oktober voor de jaren 2010 tot en met 2015?
Onderstaande tabel geeft het aantal vrijstellingen van de leerplicht weer
voor de jaren 2010 tot 2014. Over het algemeen is er een stijging in aantal
afgegeven ontheffingen of vrijstellingen van de leerplicht te zien, zowel op
grond van artikel 5 Leerplichtwet onder a (leerlingen die thuiszitten op
lichamelijke of psychische gronden), onder b (leerlingen die thuiszitten
vanwege overwegende bedenkingen tegen de richting van het onderwijs),
als onder c (leerlingen die ingeschreven staan op een school buiten
Nederland en deze regelmatig bezoeken). De cijfers voor het schooljaar
2014–2015 komen eind 2015.

2009–2010
2010–2011
2011–2012
2012–2013
2013–2014

Leerplichtwet
Art. 5 onder a

Leerplichtwet
Art. 5 onder b

Leerplichtwet
Art. 5 onder c

2.964
3.107 (+5%)
3.317 (+7%)
3.840 (+16%)
4.444 (+15%)

328
341 (+4%)
447 (+31%)
470 (+5%)
575 (+22%)

5.884
5.743 (-2%)
6.492 (+13%)
6.962 (+7%)
7.933 (+14%)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

22

74.
Hoeveel leerlingen staan niet ingeschreven op een school op 1 oktober in
de jaren 2010 tot en met 2015 (absoluut verzuim)?
Er is geen overzicht van het aantal leerlingen dat op de peildatum
1 oktober niet ingeschreven staat. Wel is er een overzicht van het aantal
leerplichtigen dat op enig moment in een schooljaar niet ingeschreven
stond. Deze aantallen zijn weergegeven in onderstaande tabel.
Absoluut verzuim. Laatst genoten onderwijs
2012–2013

2013–2014

1.876
374
1.408
837
775
1.492
6.762

2.080
423
1.831
790
204
1.386
6.714

(Speciaal) Basisonderwijs
(Voorgezet) speciaal onderwijs
Voortgezet onderwijs
Middelbaar beroepsonderwijs
Onbekend
Geen onderwijs
Totaal
Uit leerplichtbrief 2015, Kamerstuk 26 695, nr. 100

Vanaf schooljaar 2012–2013 is er een nieuwe reeks van vergelijkingen
gestart, waar een meer eenduidige meetmethode wordt gehanteerd. Uit
onderzoek van ITS (2013) kwam naar voren dat gemeenten op verschillende manieren telden. Gegevens over absoluut verzuim uit eerdere jaren
zijn daarom niet betrouwbaar. Eind 2015 worden de cijfers van het
schooljaar 2014–2015 bekend.
75.
Hoeveel leerlingen hadden op 1 oktober in de jaren 2010 tot en met 2015
een verzuim van vier weken of langer zonder ontheffing (thuiszitters)?
Thuiszitters

2011–2012
2012–2013
2013–2014

Thuiszitters per
1/9

Toename
tijdens
schooljaar

1.533
1.088
1.101

2.610
2.702
2.865

Opgelost Verhuisd
in
schooljaar
-2.443
-2.419
-2.313

18 jaar
geworden

Saldo eind
schooljaar

-278
-394

1.700
1.093
1.084

-175

Uit leerplichtbrief 2015, Kamerstuk, 26 695, nr. 100

Cijfers voor het schooljaar 2010–2011 zijn niet bekend. Aantallen thuiszitters worden pas vanaf schooljaar 2011–2012 meegenomen in de
jaarlijkse leerplichttelling. Eind 2015 worden de cijfers van het schooljaar
2014–2015 bekend.
76.
Hoeveel leerlingen die een toelaatbaarheidsverklaring voor een school
voor (voortgezet) speciaal onderwijs hebben, gingen in 2010 tot en met
2015 niet naar school?
Pas vanaf het schooljaar 2014–2015 kunnen er toelaatbaarheidsverklaringen voor het (voortgezet) speciaal onderwijs ((v)so) worden afgegeven.
De verzuimgegevens over dat schooljaar 2014–2015 worden pas eind 2015
bekend. Onderstaande tabel geeft het aantal thuiszitters in het (v)so weer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

23

Thuiszitters (voortgezet) speciaal onderwijs
Thuiszitters bij
aanvang schooljaar
2011–2012
2012–2013
2013–2014

Thuiszitters
toename

Thuiszitters
opgelost

Actueel aantal
thuiszitters

312
380
443

318
359
360

197
191
179

203
170
186

Cijfers voor het schooljaar 2010–2011 zijn niet bekend. Aantallen thuiszitters worden pas vanaf schooljaar 2011–2012 meegenomen in de
jaarlijkse leerplichttelling.
77.
Wat is de instroom van leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs in
de jaren 2010 tot en met 2014 en wat zijn de cijfers van 2015 tot nu toe en
wat is de uiteindelijke verwachting?
De eerste tabel geeft de instroom weer in het speciaal onderwijs (so), in
duizendtallen, met de schoolsoort van herkomst. De tweede tabel geeft
hetzelfde weer voor het voortgezet speciaal onderwijs (vso).
Instroom in het speciaal onderwijs (x 1.000 leerlingen)

2010
2011
2012
2013
2014

BAO

SBAO

VSO

Geen onderwijs

3,6
3,8
3,5
3,7
3,4

0,8
0,8
0,8
0,9
1,0

0,1
0,1
0,1
0,1
0,0

2,8
2,9
2,6
2,6
2,5

Bron: Onderwijs in cijfers.

De instroom vanuit «geen onderwijs» betreft met name reguliere
instroom van 4-jarigen.
Instroom in het voortgezet speciaal onderwijs (x 1.000 leerlingen)

2010
2011
2012
2013
2014

BAO

SBAO

SO

VO (incl
LWOO en
PRO)

Geen onderwijs

0,7
0,8
0,8
0,8
0,8

0,5
0,6
0,6
0,5
0,6

4,0
4,2
4,5
5,4
4,4

3,6
3,9
4,0
4,1
4,1

1,1
0,8
0,7
0,7
0,6

Bron: Onderwijs in cijfers.

De cijfers van 2015 zijn nog niet bekend. Een uiteindelijke verwachting is
niet te geven, omdat die afhankelijk is van veel factoren, met name de
keuzes van samenwerkingsverbanden, maar bijvoorbeeld ook het aanbod
van voorzieningen en de voorkeuren van ouders.
78.
Hoeveel leerlingen zijn in de jaren 2010 tot en met 2014 van het (voortgezet) speciaal (basis)onderwijs naar het regulier onderwijs gegaan en
wat zijn de cijfers van 2015 tot nu toe en wat is de uiteindelijke
verwachting?
Onderstaande tabellen geven de uitstroom uit respectievelijk het so en het
vso met hun bestemming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

24

Uitstroom uit het speciaal onderwijs (x 1.000 leerlingen)

2010
2011
2012
2013
2014

BAO

SBAO

VSO

VO

Geen onderwijs

0,7
0,7
0,7
0,8
0,8

0,9
0,9
0,8
0,8
0,8

4,0
4,2
4,5
5,4
4,4

1,1
1,1
1,2
1,2
1,4

0,6
0,6
0,7
0,6
0,4

Bron: onderwijs in cijfers.

Uitstroom uit het voortgezet speciaal onderwijs (x 1.000 leerlingen)

2010
2011
2012
2013
2014

VO

Geen onderwijs

3,6
4,3
4,3
4,4
4,8

3,8
4,6
4,9
4,8
5,2

Bron: onderwijs in cijfers.

De uitstroom naar «geen onderwijs» betreft onder andere uitstroom naar
dagbesteding en arbeidsmarkt.
Ook hier geldt dat de cijfers van 2015 nog niet bekend zijn. Een uiteindelijke verwachting is niet te geven, omdat die afhankelijk is van veel
factoren, met name de keuzes van samenwerkingsverbanden, maar
bijvoorbeeld ook het aanbod van voorzieningen en de voorkeuren van
ouders.
79.
Hoeveel onderwijsplekken zijn er in het speciaal onderwijs in de jaren
2010 tot en met 2015? Welke verwachtingen heeft de regering van het
aantal plekken in het speciaal onderwijs voor de jaren 2015 tot en met
2020?
Het (voortgezet) speciaal onderwijs kent, evenals het overig onderwijs,
geen onderwijsplekken. Wat telt, is het aantal ingeschreven leerlingen.
Onderstaande tabel geeft deze aantallen weer.
Leerlingaantallen in speciaal en voortgezet speciaal onderwijs
1-10-2010

1-10-2011

1-10-2012

1-10-2013

1-10-2014

34.215
34.648

34.241
35.919

33.345
37.077

31.822
39.411

31.103
39.891

SO
VSO
Bron: onderwijs in cijfers

Een verwachting voor de komende jaren is niet te geven, omdat die
afhankelijk is van veel factoren, met name de keuzes van samenwerkingsverbanden, maar bijvoorbeeld ook het aanbod van voorzieningen en de
voorkeuren van ouders.
80.
Welke gevolgen zijn merkbaar van de afschaffing van de conciërgeregeling in 2015?
De conciërgeregeling (regeling loonkostensubsidie ondersteunend
personeel basisscholen) is per 1 augustus 2015 beëindigd. De daarmee
vrijgevallen middelen zijn per die datum toegevoegd aan de lumpsumbekostiging van alle basisscholen (circa € 3.000,– per school). Omdat deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

25

middelen daarmee niet langer aan circa 2.000 maar aan circa 6.500
basisscholen worden uitgekeerd, zullen er herverdeeleffecten optreden.
Overigens hebben alle basisscholen daarnaast met ingang van 1 januari
2015 extra middelen (circa € 4.500,– per school; in totaal € 29 mln per
jaar) voor conciërges ontvangen voortvloeiend uit de Begrotingsafspraken
2014.
De aangegeven extra middelen voor conciërges uit de conciërgeregeling
en uit de Begrotingsafspraken 2014, brengen het genormeerde bedrag dat
per school voor ondersteunend personeel (inclusief conciërges) in de
lumpsum beschikbaar is op ruim € 16.000,–. Conclusie: er is meer ruimte
gekomen om concierges aan te stellen.
81.
Kan de regering aangeven hoeveel conciërges er in 2014 en 2015 zijn
aangenomen dankzij de conciërgeregeling (€ 50 miljoen uit het begrotingsakkoord)? Zo niet, waarom niet?
Nee, dat is niet aan te geven. De bedoelde € 50 miljoen uit de Begrotingsafspraken 2014 is met ingang van 1 januari 2015 structureel aan de
lumpsum van basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs
toegevoegd. Daarmee is niet vast te stellen hoeveel conciërges en
klassenassistenten specifiek op deze middelen zijn aangenomen. Er zijn in
de bestuursakkoorden met de sectororganisaties daarover ook geen
afspraken gemaakt. Wel zijn daarin met de sectororganisaties afspraken
gemaakt over de doelen die met het totaal aan investeringen bereikt
moeten worden. Bij de inzet van bedoelde € 50 miljoen zijn de afspraken
die zijn gemaakt over meer tijd, geld en ruimte voor professionele
ontwikkeling van leraren, over minder werkdruk en over het versterken
van de werkgelegenheid relevant. De voortgang op de afgesproken
doelen wordt periodiek aan uw Kamer gerapporteerd. Daarbij wordt
bijgestuurd als de doelen niet worden gehaald.
82.
Hoeveel leerkrachten zijn er werkzaam in het primair onderwijs in de jaren
2010 tot en met 2015 in personen en fte’s? Hoeveel was dit in het
(voortgezet) speciaal (basis)onderwijs?
In onderstaande tabel is het aantal fte’s en personen onderwijsgevend
personeel opgenomen. Deze aantallen zijn inclusief interne begeleiders en
remedial teachers, die niet als aparte categorie worden geteld.
Onderwijsgevend personeel (inclusief interne begeleiders en remedial teachers)
BAO
Jaar
2010
2011
2012
2013
2014

Fte’s
86.694
83.078
80.073
79.692
78.349

SBAO

Personen
118.062
114.839
111.431
110.013
109.487

Fte’s
4.824
4.541
4.303
4.276
3.998

(V)SO

Personen
6.376
6.067
5.799
5.642
5.437

Fte’s
12.036
11.546
11.187
11.296
10.919

Personen
14.879
14.323
14.017
14.019
13.915

Bron: onderwijs in cijfers

83.
Hoeveel klassenassistenten zijn er werkzaam in het primair onderwijs in
de jaren 2010 tot en met 2015 in personen en fte’s? Hoeveel was dit in het
(voortgezet) speciaal onderwijs?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

26

Het Ministerie van OCW beschikt niet over de aantallen klassenassistenten
als aparte categorie, maar alleen over cijfers voor het totale onderwijsondersteunend personeel (inclusief organisatie- en beheerspersoneel). Het
aantal fte’s en personen onderwijsondersteunend personeel is in
onderstaande tabel weergegeven.
Onderwijsondersteunend personeel (OOP/OBP)
BAO
Jaar
2010
2011
2012
2013
2014

Fte’s
11.822
11.508
10.870
10.663
10.591

SBAO

Personen
19.712
19.212
18.158
17.770
17.769

Fte’s
1.812
1.692
1.605
1.614
1.471

(V)SO

Personen

Fte’s

3.037
2.840
2.702
2.669
2.496

8.711
8.301
7.896
7.890
7.689

Personen
12.268
11.692
11.186
10.977
11.022

Bron: onderwijs in cijfers.

84.
Hoeveel begeleidend personeel zoals interne begeleiders en remedial
teachers waren er werkzaam in de jaren 2010 tot en met 2015 in het
primair onderwijs in personen en fte’s? Hoeveel was dit in het (voortgezet)
speciaal onderwijs?
Het Ministerie van OCW beschikt niet over deze cijfers; interne begeleiders
en remedial teachers worden meegeteld bij het onderwijsgevend
personeel. Zie ook het antwoord op vraag 82.
85.
Waren er het afgelopen jaar scholen en locaties voor (voortgezet) speciaal
onderwijs die hun deuren moesten sluiten? Wat is de verwachting voor
het komende jaar?
Er zijn het afgelopen jaar verschillende vestigingen voor (voortgezet)
speciaal onderwijs gesloten, maar er zijn ook nieuwe vestigingen
geopend. Op 1 oktober 2014 waren er in totaal 563 (v)so-vestigingen. Op
dit moment zijn het er 560. Er bestaat geen overzicht van vestigingen die
volgend jaar gaan sluiten. Wel is er op verschillende plekken in het land
sprake van herschikking van (v)so-scholen en -vestigingen, of verkenningen daartoe, en wordt bekeken of er intensiever kan worden samengewerkt met andere (v)so-scholen of met het regulier onderwijs. Daarmee
willen (v)so-scholen tot een betere spreiding van voorzieningen en een
kwalitatief beter en breder aanbod komen. Samen met de onderwijsorganisaties en de inspectie worden deze ontwikkelingen gevolgd.
86.
Hoeveel leerlingen zijn er middels een toelaatbaarheidsverklaring
geplaatst op het (voortgezet) speciaal onderwijs in het afgelopen jaar en
hoe verhoudt dit zich tot het aantal plaatsingen in het (v)so voordat dit de
taak werd van de samenwerkingsverbanden?
Het aantal leerlingen dat het afgelopen jaar met een toelaatbaarheidsverklaring naar het (v)so is gegaan, is nog niet bekend. Naar verwachting zijn
deze gegevens in december 2015 beschikbaar. Het is dus ook nog niet
mogelijk om een vergelijking te maken met de instroom in het (v)so in
voorgaande jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

27

87.
Welke deel van de lumpsum van het primair onderwijs wordt besteed aan
overhead en welk deel aan bureaucratie? Kan de regering deze cijfers
onderbouwen? Zo nee, is de regering bereid om hier onderzoek naar te
doen?
In de brief van 29 oktober 2014 over «uitgaven aan overhead in het
onderwijs» (Kamerstuk 34 000 VIII, nr. 13) is opgenomen dat uit diverse
onderzoeken blijkt dat de gemiddelde overhead in het basisonderwijs
circa 14% bedraagt. Daarbij is tevens aangetekend:
– dat deze 14% laag is vergeleken met andere onderdelen van de
publieke sector;
– dat de opgegeven percentages met enige voorzichtigheid beoordeeld
moeten worden omdat er geen eenduidigheid is met betrekking tot de
definitie van overhead.
Het genoemde percentage van 14% betreft zowel management als beheer.
Welk onderdeel bureaucratie daarvan uitmaakt valt niet aan te geven;
overigens is zeker ook ten aanzien van dit begrip geen sluitende definitie
te geven. De onderbouwing van genoemd aandeel aan overhead vindt u
in de rapporten en onderzoeken, zoals genoemd in bovenbedoelde brief.
88.
Op welke manier borgt de regering de kwaliteit van het Nederlands
onderwijs in het buitenland op de langer termijn, aangezien de kwaliteitssubsidie van € 3,3, miljoen euro voor het Nederlands Onderwijs in het
Buitenland per 1 januari 2017 stopt?
De bedoelde financiële ondersteuning loopt inderdaad af op 1 januari
2017. Maar de kwaliteit van het Nederlands onderwijs in het buitenland is
ook ná die datum geborgd. Scholen waar NTC-onderwijs wordt gegeven
endie aangesloten zijn bij stichting Nederlands Onderwijs in het
Buitenland (NOB) staan onder toezicht van de Inspectie van het
Onderwijs. Daarnaast ontvangt NOB jaarlijks € 2,1 miljoen subsidie ten
behoeve van ondersteuning van de scholen en Nederlandse taal- en
cultuurcentra. Deze ondersteuning door NOB omvat onder meer het
geven van advies en het bijscholen van leraren.
89.
Is de continuïteit van het Nederlands onderwijs in het buitenland
gewaarborgd in de tweede helft van het schooljaar 2016–2017?
Over de periode 2014 tot en met 2016 ontvangen scholen die zijn
aangesloten bij NOB een directe financiële ondersteuning van € 3,3
miljoen per jaar. Deze tijdelijke ondersteuning loopt af op 1 januari 2017.
De scholen waar NTC onderwijs wordt gegeven weten dat deze tijdelijke
subsidie afloopt en kunnen daar rekening mee houden in de kosten voor
de ouders van het onderwijs in het schooljaar 2016–2017. Dit zal vermoedelijk betekenen dat de bijdrage van de ouders in het schooljaar
2016–2017 hoger zal zijn dan in het voorgaande jaar.
90.
Hoeveel geld gaat er vanuit de landelijke overheid naar het geven van
zwemonderwijs via basisonderwijs?
Als scholen kiezen om zwemonderwijs aan te bieden kunnen zij dit
financieren uit de lumpsumbekostiging, hier wordt geen specifieke
verantwoording over afgelegd. In het algemeen wordt zwemonderwijs
betaald door ouders. Voor ouders met lage inkomens kunnen scholen een
bijdrage vragen aan het Jeugdsportfonds of aan de gemeente.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

28

91.
Wat is de totaliteit aan subsidies die verstrekt worden aan Platform Beta
en Techniek?
Aan het Platform Bèta en Techniek wordt naar verwachting in 2016 in
totaal een bedrag van € 15,4 miljoen verstrekt. Het gaat daarbij om de
volgende projectsubsidies.
– € 7,1 miljoen: school aan zet (artikel 1)
– € 3,0 miljoen: beter presteren (artikel 3)
– € 1,8 miljoen: sectorplan mbo-hbo techniek (Centra voor innovatief
vakmanschap) (artikel 4)
– € 2,5 miljoen: stimulering Béta/techniek (Centres of Expertise) (artikel
6)
– € 0,6 miljoen: Ondersteuning reviewcommissie hoger onderwijs en
onderzoek (artikel 6 en 7)
– € 0,4 miljoen: ontplooien van activiteiten zorgpact en uitvoering van
de subsidieregeling regionaal investeringsfonds mbo (artikel 4)
Verder verzorgt het platform in 2016 ook het project «meer en betere
bèta’s» (artikel 1), maar daarvoor is in dat jaar geen bedrag opgenomen.
92.
Welke projecten vallen onder het Platform Beta en Techniek?
Zie het antwoord op vraag 91.
93.
Waarom wordt in de begroting voor 2016 € 50 miljoen minder achterstandsmiddelen verstrekt aan schoolbesturen via de lumpsum bekostiging
ten opzichte van de begroting van 2015 (€ 300 miljoen in plaats van € 350
miljoen)?
Zie het antwoord op vraag 66.
94.
Wat is een groeibekostiging en hoe wordt deze per school bepaald?
Personele groeibekostiging wordt toegekend in het basisonderwijs zodra
op de scholen van een bestuur 13 leerlingen of meer staan ingeschreven
dan het aantal (inclusief de normatieve verhoging met 3% ter compensatie van de instroom van 4-jarigen gedurende het schooljaar die
onderdeel is van de reguliere bekostiging van alle basisscholen) waarop
de bekostiging tot dan toe is gebaseerd. Personele groeibekostiging wordt
dus niet per school maar per bestuur bepaald.
Daarnaast wordt er groeibekostiging voor de materiële instandhouding
toegekend indien een basisschool op 1 maart 13 of meer leerlingen heeft
dan het aantal op 1 oktober voorafgaand. Ook dit aantal is inclusief de
normatieve verhoging met 3% ter compensatie van de instroom van
4-jarigen gedurende het schooljaar die onderdeel is van de reguliere
bekostiging van alle basisscholen.
95.
Welke scholen en welke onderwijsniveaus maken vooral gebruik van
schatkistbankieren?
Op alle onderwijsniveaus wordt gebruik gemaakt van schatkistbankieren.
Hieronder is een overzicht op genomen van het aantal instellingen per
sector (stand medio 2015).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

29

Onderwijsniveau

Aantal instellingen

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Middelbaar Beroepsonderwijs
Hoger onderwijs
Wetenschappelijk onderwijs

30
23
16
17
3

96.
Hoeveel speciale voorzieningen (pluspunten, speciale klassen, orthopedagogisch didactisch centra, etc.) zijn er op scholen in het primair en
voortgezet onderwijs bijgekomen voor zorgleerlingen naar aanleiding van
het passend onderwijs? Is er hier een kostenoverzicht van?
Er is geen landelijk overzicht van alle speciale voorzieningen, zoals
plusklassen, die binnen een school kunnen worden ingericht. Als het gaat
om tussenvoorzieningen, die tussen scholen worden georganiseerd, biedt
de wet de samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs de
mogelijkheid om orthopedagogisch didactische centra (opdc’s) in te
richten. Vanaf april 2015 worden deze bij DUO geregistreerd. Op dit
moment zijn er 33 opdc’s in het voortgezet onderwijs. In het primair
onderwijs bestaat de mogelijkheid van een opdc nog niet. Dit wordt met
ingang van 1-8-2016 wettelijk mogelijk gemaakt. Een opdc wordt betaald
vanuit de ondersteuningsmiddelen van het samenwerkingsverband. Er is
geen landelijk overzicht van de uitgaven hieraan.
97.
Heeft de regering zicht op de besteding van de ondersteuningsmiddelen
door de samenwerkingsverbanden en kan de regering daar een overzicht
van maken en de Kamer doen toekomen?
Samenwerkingsverbanden passend onderwijs verantwoorden zich in hun
jaarverslagen over de besteding van hun middelen. De samenwerkingsverbanden dienen te voldoen aan de Richtlijnen jaarverslaggeving
onderwijs. Van de 152 samenwerkingsverbanden hebben er 93 een
jaarverslag ingediend over 2014. Het overige deel heeft gekozen voor een
verlengd boekjaar, waardoor afgelopen zomer nog geen jaarverslag
aangeleverd hoefde te worden. Dit verslag over 2014 en 2015 volgt in de
zomer van 2016. In het Onderwijsverslag over het afgelopen boekjaar
ontvangt uw Kamer een globaal (financieel) beeld van de samenwerkingsverbanden die zich hebben verantwoord.
98.
Hoeveel scholen voor speciaal onderwijs worden door de vereveningssystematiek in negatieve zin getroffen (inkrimping dan wel sluiting van
scholen)?
De verevening heeft gevolgen voor het ondersteuningsbudget op het
niveau van het samenwerkingsverband. Hoe de samenwerkingsverbanden het ondersteuningsbudget inzetten ten behoeve van de scholen
voor speciaal onderwijs is aan de samenwerkingsverbanden. Het is
daardoor niet mogelijk om de gevolgen van de verevening op het niveau
van de scholen voor speciaal onderwijs weer te geven. De gevolgen van
de verevening per samenwerkingsverband zijn wel beschikbaar. Die zijn te
vinden op de website https://swv.passendonderwijs.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

30

99.
Kan de regering een overzicht geven van het onderwijsachterstandenbudget voor schoolbesturen voor 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 en 2020,
voor zowel de gemeentelijke achterstandsmiddelen als de lumpsumbekostiging middelen voor achterstandsleerlingen?
Voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid is € 362 miljoen
beschikbaar (zie onderstaande tabel). De ramingen voor het gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid worden oplopend tot € 50 miljoen naar
beneden bijgesteld vanwege de daling van het aantal gewichtenleerlingen.
x € 1 miljoen

2015

Gemeentelijk
onderwijsachterstanden beleid
bijstelling
Gemeentelijk
onderwijsachterstanden beleid

362

0
362

2016

2017

2018

2019

2020

362

362

362

362

362

0

– 10

– 30

– 40

– 50

362

352

332

322

312

In de begroting is voor 2016 € 300 miljoen beschikbaar voor de
gewichten- en impulsregeling ten behoeve van onderwijsachterstanden
aan schoolbesturen van het basisonderwijs. Daarnaast worden ook
middelen (€ 40 miljoen) beschikbaar gesteld voor onderwijsachterstanden
aan schoolbesturen in het speciaal basisonderwijs en het (voortgezet)
speciaal onderwijs (zie onderstaande tabel). Door de ramingsbijstelling
vanwege de daling van het aantal gewichtenleerlingen, is het bedrag ten
opzichte van de geraamde bedragen uit begroting 2015 naar beneden
bijgesteld. Het in de begroting 2015 opgenomen bedrag van € 350 miljoen
voor de periode 2016 – 2020 is voor het jaar 2016 met € 10 miljoen
verlaagd tot € 340 miljoen. Deze verlaging loopt op tot € 50 miljoen in
2020, zodat daar nu een bedrag van € 300 miljoen resteert.
x € 1 miljoen
Onderwijsachterstanden
WPO en WEC
Bijstelling
Onderwijsachterstanden
WPO en WEC

2015

2016

2017

2018

2019

2020

370

350

350

350

350

350

0

– 10

– 20

– 30

– 40

– 50

370

340

330

320

310

300

100.
Betekent de streefwaarde voor het aandeel lessen dat wordt gegeven door
bevoegde en benoembare leraren voor 2017 dat elke docent dan ook de
vakinhoudelijke en vakdidactische kennis en vaardigheden voor het vak of
de vakken die hij of zij geeft op orde heeft?
De streefwaarde laat zien welk percentage van de lessen wordt gegeven
door leraren die voldoen aan de wettelijke eisen voor benoembaarheid,
waarin vakinhoudelijke en vakdidactische kennis centraal staan. De wet
staat in een aantal gevallen toe dat een leraar die nog niet aan de
vakinhoudelijke of vakdidactische bekwaamheidseisen voldoet toch
benoemd kan worden. Dit betekent vaak dat de betreffende leraar in
opleiding zal moeten. Deze oplossing is bedoeld om in een in de praktijk
gevoelde behoefte te voorzien, bijvoorbeeld bij tekortvakken of
zij-instromers. Dergelijke leraren moeten in de regel wel in opleiding zijn
en moeten deze binnen maximaal 4 jaar afronden. De inspectie is
gevraagd hierop toe te zien. In het plan van aanpak «Tegengaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

31

onbevoegd lesgeven», dat u dit najaar ontvangt, wordt verder ingegaan
op het beleid voor de verschillende categorieën leraren die nog niet
beschikken over de vakinhoudelijke en vakdidactische kennis en vaardigheden om bevoegd les te geven.
101.
Waarom is het aandeel «zittenblijvers» geplaatst onder de doelstelling
«ambitieus onderwijs»?
Het handelingsrepertoire van scholen en leraren bij leerlingen die een te
grote leer- of ontwikkelachterstand hebben om zonder meer door te
stromen naar de volgende klas, beperkt zich nog te vaak tot het laten
zitten of het laten afstromen van de leerling. Het kan, om goede onderwijskundige of sociaal-emotionele redenen, het meest in het belang zijn
van de leerling een jaar te «herkansen». Dit is echter zeker niet voor alle
leerlingen het geval. Zittenblijven is voor veel leerlingen een nogal «bot»
en demotiverend instrument. Een leerling moet immers een vol jaar
hetzelfde onderwijsprogramma volgen, terwijl de achterstand vaak slechts
betrekking heeft op een deel van de stof. Maatregelen gericht op het
tegengaan van onnodig zittenblijven, zoals zomerscholen, beogen mede
een ambitieuzer leerklimaat te creëren, om dergelijke demotivatie te
voorkomen.
102.
Hoeveel leerlingen zaten in de jaren 2010 tot en met 2015 drie of meer
maanden thuis zonder passend onderwijsaanbod?
Er zijn op dit moment geen landelijke gegevens beschikbaar over het
aantal leerlingen in de jaren 2010 tot en met 2015 dat drie of meer
maanden thuis zat zonder passend onderwijsaanbod. In de cijfers die tot
op heden zijn verzameld is geen onderscheid gemaakt tussen korter en
langer dan 3 maanden thuiszitten. Eind 2015 komen vanuit de leerplichttelling 2014–2015 voor het eerst verzuimgegevens beschikbaar waarbij dit
wel het geval is.
103.
Wat zijn de beleidsmaatregelen die moeten leiden tot de doelstelling 100%
bevoegde en benoembare docenten?
Hierover wordt u bericht in het plan van aanpak tegengaan onbevoegd
lesgeven dat dit najaar aan de Kamer gestuurd wordt.
104.
In hoeverre is de indicator »aandeel toptalenten dat zich veel verveelt» nu
werkelijk een maatstaf voor de kwaliteit van het onderwijs?
Kwalitatief goed onderwijs is onderwijs waarin alle leerlingen hun
talenten optimaal kunnen ontwikkelen. Om dit te bereiken moeten alle
leerlingen leerstof aangeboden krijgen die hen uitdaagt, ook toptalenten.
Leerlingen die zich vervelen in de klas worden niet uitgedaagd.
105.
Is de gewenste stijging van het aandeel leerlingen in de beroepsgerichte
leerweg vmbo dat kiest voor techniek een succes van de technieklobby of
is het werkelijk een maatstaf voor een verbeterde aansluiting op de
arbeidsmarkt?
De arbeidsmarkt vraagt om meer technici. Duidelijk is dat de stimulering
om voor techniek te kiezen, voor het techniekonderwijs zijn vruchten heeft
afgeworpen. Het imago van het techniekonderwijs in het vmbo is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

32

verbeterd. Het heeft ouders en leerlingen gestimuleerd om technologie als
kansrijke route te zien.
106.
Worden de structurele middelen voor zittenblijven verstrekt als subsidie,
dan wel toegevoegd aan de prestatiebox?
Zoals ook in reactie op vraag 19 is aangegeven, is de afspraak in het
Sectorakkoord VO dat de middelen (€ 9 miljoen structureel) vanaf 2017
zullen worden toegevoegd aan de lumpsum, tenzij de resultaten behaald
met de subsidieregeling in 2015 en 2016, aanleiding geven om hiervan af
te wijken. Dan kan besloten worden de beschikbare middelen na 2016 nog
één jaar of meerdere jaren meer gericht in te blijven zetten, via een
subsidieregeling of via de prestatiebox. Of dit wenselijk is, zal in het
najaar van 2016 blijken. Uw Kamer zal hierover geïnformeerd worden.
107.
Hoe worden vakinhoudelijke verenigingen zoal betrokken bij het streven
uit het sectorakkoord voortgezet onderwijs om te komen tot professionele
scholen die zich voortdurend verbeteren en werken aan uitdagend
onderwijs afgestemd op de behoefte van de leerling?
Bij vakontwikkeling in het voortgezet onderwijs worden altijd de betreffende vakinhoudelijke verenigingen betrokken. De verenigingen worden
vertegenwoordigd in de vernieuwingscommissies. Zo zijn de verschillende vakinhoudelijke verenigingen voor de bètavakken nauw betrokken
geweest bij werkzaamheden van de vakvernieuwingscommissies ten
behoeve van de recente vakvernieuwing van het bèta-onderwijs in de
tweede fase havo/vwo. Ook bij – recente – vakvernieuwing examenprogramma’s van de economische vakken en van de klassieke talen zijn
vakinhoudelijke verenigingen betrokken.
108.
Wat betekent het in de praktijk voor vo-scholen dat er vanaf 2016 geen
subsidie voor ICT-projecten meer is begroot?
Het niet verder begroten van deze ICT-projecten heeft in de praktijk geen
effect voor vo-scholen. Het betreft hier tijdelijke subsidies die nu gericht
zijn op het stroomlijnen van de informatiehuishouding op landelijk niveau.
Scholen merken niets van het beëindigen van de subsidie, omdat deze
niet op het niveau van de scholen zelf aangewend wordt.
109.
Hoeveel leerkrachten zijn er werkzaam in het voortgezet onderwijs en het
mbo in de jaren 2010 tot en met 2015 in personen en fte’s?
VO

Onderwijsgevend
Personeel
(fte x 1.000)

Onderwijsgevend
Personeel
(personen x 1.000)

2010
2011
2012
2013
2014

62,7
61,3
60,6
60,7
61,2

76,5
75,5
74,6
74,4
75,2

MBO

Onderwijsgevend
Personeel
(fte x 1.000)

Onderwijsgevend
Personeel
(personen x 1.000)

2010

22,0

32,2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

33

MBO

Onderwijsgevend
Personeel
(fte x 1.000)

Onderwijsgevend
Personeel
(personen x 1.000)

2011
2012
2013
2014

21,3
20,7
20,4
20,7

31,1
30,6
30,2
30,6

Gegevens over 2015 zijn nog niet bekend.
110.
Hoeveel onderwijsassistenten of praktijkbegeleiders zijn er werkzaam in
het voortgezet onderwijs en het mbo in de jaren 2010 tot en met 2015 in
personen en fte’s?
Exacte gegevens zijn niet bekend aangezien in de gegevensleveringen
door instellingen het onderwijsondersteunend personeel niet wordt
onderverdeeld naar de verschillende functies.
Het totale onderwijsondersteunende personeel van beide sectoren is wel
bekend:
VO

2010
2011
2012
2013
2014

Onderwijsondersteunend
Personeel
(fte x 1.000)

Onderwijsondersteunend
Personeel
(personen x 1.000)

20,4
20,2
19,9
20
19,9

27,2
26,9
26,4
26,3
26,3

Onderwijsondersteunend
Personeel
(fte x 1.000)

Onderwijsondersteunend
Personeel
(personen x 1.000)

17,1
16,3
14,7
14,2
14,5

21,2
20,2
18,4
17,9
18,1

MBO

2010
2011
2012
2013
2014

111.
Hoeveel begeleidend personeel zoals interne begeleiders, zorgcoördinatoren en remedial teachers waren er werkzaam in het voortgezet
onderwijs en in het mbo, in personen en fte’s?
Zie beantwoording vraag 110.
112.
Kan de regering inzichtelijk maken hoeveel middelen er nu in zijn totaliteit
beschikbaar zijn voor de RMC-regio’s en het beleid ten aanzien van
kwetsbare jongeren, inclusief de middelen uit de regionale aanpak vsv, de
kwaliteitsafspraken, de plusvoorziening overbelaste jongeren en de
regeling prestatiebox en hoeveel jongeren het betreft?
De regering heeft in 2015 in totaal € 168 miljoen beschikbaar gesteld voor
het beleid ten aanzien van voortijdig schoolverlaten en jongeren in een
kwetsbare positie. De bijdrage aan RMC-contactgemeenten voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

34

uitoefening van hun taak is € 32,6 miljoen. De middelen voor de regionale
aanpak bestaan uit subsidie voor de uitvoering van het regionaal
programma voortijdig schoolverlaten (€ 25,9 miljoen, waarvan € 6,7
miljoen via het gemeentefonds aan de G4 wordt verstrekt) en de
plusvoorzieningen (€ 30,4 miljoen). Naast de plusvoorzieningen
ontvangen de 35 grootste gemeenten een decentralisatie-uitkering Jeugd
ter hoogte van € 21,7 miljoen om uitval onder overbelaste jongeren te
bestrijden. De prestatiesubsidie aan vo-scholen bedraagt in totaal € 17
miljoen. De prestatiesubsidie aan mbo-instellingen bedraagt in totaal
€ 40,6 miljoen.
Daarbuiten kunnen mbo-instellingen het investeringsbudget voor de
kwaliteitsafspraken (€ 191,6 miljoen) ook inzetten voor het bestrijden van
voortijdig schoolverlaten en het ondersteunen van jongeren in een
kwetsbare positie, bijvoorbeeld door de inzet van schoolmaatschappelijk
werk. Mbo-instellingen kunnen zelf bepalen hoeveel ze daaraan besteden.
113.
Kan de regering aangeven hoe het effect van de bestede middelen aan het
beleid rond «kwetsbare jongeren» gemeten gaat worden?
Er zijn verschillende monitors die uitval van leerlingen meten en/of de
overgang naar onderwijs en arbeidsmarkt. Daarbij worden de leerlingen
afkomstig uit vso en pro binnenkort ook meegenomen in de vsv-aanpak
en komen daardoor ook beter in beeld. Daarmee kunnen we effecten van
het ingezette beleid volgen. Gegevens over VSV, aansluiting onderwijsarbeidsmarkt zijn te vinden op onderwijsincijfers.nl
114.
Waarom staan er in het vo-deel expliciet middelen voor eerste opvang
vreemdelingen, maar bij po niet? Hoeveel middelen zijn voor het po
beschikbaar voor onderwijs aan asielkinderen?
De middelen voor eerste opvang vreemdelingen zijn binnen het po
onderdeel van de lumpsumbekostiging. Daarom staan deze middelen in
de budgettaire tabel onder het kopje hoofdbekostiging. In het vo zijn deze
middelen onderdeel van het leerplus-arrangement en staan deze onder
het kopje aanvullende bekostiging.
Voor een asielzoekerskind, is naast de reguliere bekostiging, de volgende
bijzondere bekostiging beschikbaar, waarbij voor een asielzoekerskind
meerdere elementen gelijktijdig van toepassing kunnen zijn (bedragen
Regeling bekostiging personeel PO 2014 – 2015):
– Toename aantal asielzoekerskinderen (artikel 43): het gaat in het eerste
jaar om een bedrag per toegenomen kind van ca € 1.400,– op
jaarbasis. Om voor toekenning in aanmerking te komen moet de groei
wel minimaal 10 asielzoekerskinderen betreffen.
– Eerste opvang vreemdelingen (artikel 44): het gaat hier om een bedrag
van ca€ 2.800,– per jaar per kind. Om voor toekenning in aanmerking
te komen moeten bij de school ten minste 4 vreemdelingenkinderen
ingeschreven zijn die korter dan een jaar in Nederland verblijven.
– Opvang asielzoekerskinderen in procesopvanglocaties en gezinslocaties (artikel 45): het gaat hier om een bedrag per op 1 oktober aanwezig
kind van ca € 800,– per jaar. Dit bedrag wordt (met een jaar vertraging)
toegekend voor ieder jaar dat het kind op 1 oktober in de bedoelde
locaties verblijft. Daarnaast wordt bekostiging verstrekt als er sprake is
van groei van minimaal 10 leerlingen ten opzichte van het op basis van
dit bekostigingsonderdeel bekostigde aantal asielzoekerskinderen. Het
gaat hierbij op jaarbasis om hetzelfde bedrag per leerling als hierboven (€ 800,–), waarbij rekening wordt gehouden met de duur van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

35

–

resterende schooljaar. Deze aanvulling is maximaal 12 maanden voor
de school beschikbaar.
In overleg met de sector zal bekeken worden wat de consequenties
voor het MBO zijn.

115.
Kunnen met de aanvullende bekostiging voor de eerste opvang voor
vreemdelingen, gelet op de actuele instroom van vluchtelingen, de
geraamde middelen als voldoende beschouwd?
De regelingen voor het onderwijs aan nieuwkomers zijn normaal
gesproken afdoende. Scholen ontvangen bekostiging voor alle leerlingen,
ook voor de asielzoekerskinderen. Daarnaast is er aanvullende bekostiging
voor nieuwkomers. Dit is op dit moment voldoende om goed onderwijs
aan nieuwkomers te garanderen. Mocht blijken dat, gezien de actuele
instroom van vluchtelingen, hier een tekort ontstaat dan zal dit zoals
gebruikelijk worden meegenomen in de Voorjaarsnota besluitvorming.
116.
Is de huidige regeling voor het financieren van onderwijs aan nieuwkomers nog adequaat gezien de grote instroom van vluchtelingen op dit
moment?
De regelingen voor het onderwijs aan nieuwkomers zijn normaal
gesproken afdoende. Scholen ontvangen vanaf de peildatum bekostiging
voor deze leerlingen. Om scholen nog beter in te kunnen laten spelen op
de huidige toename van het aantal asielzoekerskinderen wordt in het
voortgezet onderwijs een tweede peildatum voor de regeling nieuwkomers VO geïntroduceerd. Daarnaast verkeren sommige scholen in een
uitzonderlijke situatie waarvan de oplossing niet in een regeling te vangen
is en waar maatwerk nodig is. In het primair onderwijs is dit tot nu toe
nog niet nodig geweest, in het voortgezet onderwijs ontvangen vier
scholen maatwerk.
Het Ministerie van OCW blijft in gesprek met alle betrokken partijen. Zo
heeft op donderdag 24 september een bestuurlijk overleg plaatsgevonden
met het Ministerie van OCW, PO-raad, VO-raad, MBO-raad, LOWAN, VNG,
G4, het Ministerie van VenJ, het Ministerie van SZW, het Ministerie van
VWS, AOB, CNV, Inspectie van het Onderwijs en het COA. Uw Kamer
wordt hierover nader geïnformeerd in de Kamerbrief over onderwijs aan
vluchtelingen, welke u voor de begrotingsbehandeling zult ontvangen.
Hierin wordt ook ingegaan op de motie Klaver (34 300, nr. 25).
In het MBO is geen specifieke nieuwkomersregeling maar in overleg met
de sector wordt bekeken of aanvullende maatregelen gewenst zijn.
117.
Hoeveel jonge leraren zullen in 2016 behouden blijven voor het onderwijs
en/of hoeveel jonge leraren komen er in 2016 bij als gevolg van het
Nationaal Onderwijs Akkoord? Hoeveel geld wordt er daartoe ingezet in
2016? In hoeverre kan dat worden gegarandeerd?
In het Nationaal Onderwijs Akkoord is afgesproken dat er een incidenteel
bedrag van
€ 150 miljoen in 2013 beschikbaar komt voor scholen in het primair en
voortgezet onderwijs, te besteden in 2014. Dit is als overbrugging naar het
jaar 2015 en volgende waarin de aan de lumpsum toegevoegde intensiveringsmiddelen ruimte bieden voor extra werkgelegenheid. Er zijn geen
specifieke afspraken gemaakt over het aantal jonge leraren dat er in 2016
bijkomt en hoeveel geld schoolbesturen daarvoor inzetten uit deze aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

36

lumpsum toegevoegde middelen. Schoolbesturen bepalen namelijk zelf
hoe zij hun beschikbare middelen inzetten. Dat is het gevolg van de keuze
voor de lumpsumsystematiek die we met elkaar hebben gemaakt. Wel is
de sectororganisaties gevraagd om een beeld te geven van de wijze
waarop instellingen zijn omgegaan met deze middelen. In de arbeidsmarktbrief die begin november naar uw Kamer gaat, zullen de resultaten
van de onderzoeken van de PO-Raad en de VO-raad worden meegenomen.
118.
Hoe wordt de inzet van middelen ten behoeve van de Regeling Functiemix
VO Randstadregio’s gevolgd?
VO-scholen in de Randstand ontvangen additionele middelen voor de
functiemix en moeten daarvoor hogere functiemixpercentages realiseren.
De inzet van deze middelen wordt gemonitord door jaarlijks op het niveau
van de onderwijssectoren de gerealiseerde percentages af te zetten tegen
de doelpercentages. Uw Kamer wordt daarover jaarlijks geïnformeerd.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/Kamerstukken/2015/05/29/
kamerbrief-over-stand-van-zaken-functiemix
119.
Welke subsidies worden verstrekt in specifiek het vmbo aan Loopbaanoriëntatie en – Begeleiding (LOB)?
Er wordt geen subsidie voor Loopbaan Oriëntatie en -Begeleiding (LOB) in
specifiek het vmbo verstrekt.
120.
Is er een tijdspad voor het laten stijgen van het percentage studenten op
het mbo dat zich uitgedaagd voelt? Zo ja, wat is het tijdspad en met
hoeveel procent moet dat aantal leerlingen stijgen (tabel 4.1, onder punt
1)?
Nee. Het betreft hier een indicator die beleving meet. Deze indicator doet
geen uitspraak of het onderwijs feitelijk uitdagend is. maar of studenten
aangeven dat zij de opleiding als uitdagend ervaren. Hierop kunnen
andere externe, interne en persoonlijke factoren van invloed zijn.
Verder wordt verwezen naar het antwoord bij vraag 49.
121.
Is er naast de kwantitatieve data over het aantal studenten dat tevreden is
over hun school en studie, ook een kwalitatieve analyse voorhanden?
Nee. De kwantitatieve gegevens uit het tevredenheidsonderzoek onder
mbo-studenten (JOB-monitor) worden wel door de onderwijsteams van
instellingen gebruikt om een eigen (kwalitatieve) analyse te maken om zo
gericht aan onderwijsverbetering te kunnen werken.
122.
Waarom is er voor het hbo en wo geen streefwaarde opgesteld als het
gaat om de tevredenheid van studenten over hun studie en school (tabel
4.1, onder punt 3)?
Er zijn voor de studenttevredenheid in hbo en wo geen landelijke
streefwaarden, omdat niet met alle instellingen over deze indicator
prestatieafspraken zijn gemaakt en bovendien deze afspraken (streefdoelen) per instelling zijn gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

37

123.
Kan de regering verklaren waarom het percentage studenten dat zich
uitgedaagd voelt in het mbo slechts met 2% is gegroeid in vier jaar en
blijft hangen op 36%?
Dit betreft het percentage studenten in het mbo dat zich uitgedaagd voelt.
Het is een indicator die beleving meet en van jaar op jaar iets kan
variëren. Hij geeft niet aan dat het onderwijs feitelijk uitdagend is
(daarover doet deze indicator geen uitspraak), maar of studenten
aangeven dat zij de opleiding als uitdagend ervaren. Hierop kunnen
andere externe en interne school-, opleiding- en klas-/groepsfactoren van
invloed zijn, alsook persoonlijke factoren. Een verklaring waarom het
percentage studenten dat zich uitgedaagd voelt in het mbo slechts met 2%
is gegroeid in vier jaar en blijft hangen op 36% is daarom niet gemakkelijk
te geven.
In de beleidsbrief van juni 2014 «Ruim baan voor vakmanschap: een
toekomstgericht mbo» heb ik aangegeven dat ik de opleidingen in mbo4
van 4 naar 3 jaar terugbreng (wet doelmatige leerwegen). Daarnaast geef
ik een extra impuls aan het excellentiebeleid om daarmee de leeruitdagingen in het beroepsonderwijs te vergroten. Instellingen die extra
ambities hebben om excellentie in het onderwijs concreet vorm te geven
maken hiertoe een excellentieplan. Het excellentieplan is onderdeel van
het kwaliteitsplan dat alle mbo-instellingen opstellen in het kader van de
Regeling Kwaliteitsafspraken mbo. Verwacht wordt dat studenten die aan
het excellentieprogramma deelnemen zich dan meer uitgedaagd zullen
voelen. Deze maatregelen zijn mede bedoeld om het onderwijs nog
uitdagender te maken voor studenten.
124.
Kan de regering verklaren waarom het percentage 25–64 jarigen dat
deelneemt aan een leeractiviteit met slechts 0,8% is gestegen?
Hoewel er over een langere periode (sinds de jaren negentig) sprake was
van een stijging in het aandeel werknemers dat een opleiding of cursus
volgt, neemt scholing het laatste decennium niet toe. Ook het aandeel
bedrijven waarin studieverlof werd aangevraagd, nam niet toe. Het zijn
relatief vaak werknemers met een vast contract die een aan het werk
gerelateerde cursus of opleiding volgen. Mogelijke verklaringen voor de
beperkte deelname aan scholing kunnen zijn de economische crisis
waardoor bedrijven minder bereid zijn om te investeren in scholing en de
groei van flexibele arbeidskrachten die minder in scholing investeren.
125.
Welke aanvullende maatregelen gaat u het komende jaar nemen om met
name het mbo aantrekkelijker te maken voor volwassenen?
De aantrekkelijkheid van het mbo wordt groter als bij de mbo-opleiding
rekening wordt gehouden met de reeds verworven werkervaring van
volwassenen. Ook de mogelijkheid om in niet-bekostigd onderwijs een
deel van een mbo-opleiding af te ronden met een certificaat maakt het
voor werkenden aantrekkelijker om een mbo-opleiding te volgen. In de
brief over Leven Lang leren van 30 oktober 2014 is een uitdagende agenda
gepresenteerd om een leven lang leren te stimuleren. Uw Kamer ontvangt
in het najaar van 2015 een Voortgangsrapportage Leven Lang Leren 2015.
In deze voortgangsrapportage wordt u geïnformeerd over eventuele
aanvullende maatregelen om de aantrekkelijkheid van het mbo voor
volwassenen te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

38

126.
Kan de regering aangeven of zij met het «responsiever» maken van het
mbo ook bedoelt dat er sneller nieuwe modules aan kwalificatiedossiers
moeten kunnen worden toegevoegd?
De herziening van de kwalificatiestructuur heeft responsiviteit zeker als
een van de doelstellingen. Met het wetsvoorstel wordt het mogelijk om
vier keer per jaar nieuwe keuzedelen vast te stellen, die mbo-scholen in
hun beroepsopleidingen kunnen opnemen. Kwalificatiedossiers kunnen
twee per jaar worden gewijzigd. Dat is beide sneller dan nu. Overigens
hebben scholen in hun vertaalslag van kwalificatiedossier naar het
curriculum en de examens voor de beroepsopleidingen ruimte om
modules of leseenheden, in goed overleg met het (regionale) bedrijfsleven, continu aan te passen.
127.
Met welk bedrag is de lumpsum financiering opgehoogd voor het
passend onderwijs in het mbo? Is dat exact dezelfde omvang als de
leerlinggebonden financiering van voor de invoering van het passend
onderwijs? Heeft de regering middelen om te controleren waar schoolbesturen dat geld aan uitgeven?
Als gevolg van de invoering van passend onderwijs zijn de voormalige
middelen voor leerlinggebonden financiering (LGF) van ongeveer € 50
miljoen toegevoegd aan het landelijk budget voor het mbo. Dit bedrag
komt overeen met de middelen die beschikbaar waren voor LGF in het
schooljaar voorafgaand aan de invoering van passend onderwijs. Deze
middelen zijn toegevoegd aan de lumpsumbekostiging van
mbo-instellingen. Mbo-instellingen leggen daar in hun jaarrekening
verantwoording over af. Daarnaast zijn mbo-instellingen gevraagd om in
hun jaarverslag aan te geven welke maatregelen ze in het kader van
passend onderwijs hebben genomen.
128.
Hoeveel leerlingen in het mbo kregen voorheen een «rugzakje» (lgf) en
hoeveel leerlingen ontvangen nu extra ondersteuning en, of zorg in het
mbo?
In 2013 kregen ongeveer 10.000 mbo-studenten leerlinggebonden
financiering (lgf). Het aantal studenten dat voor de invoering van passend
onderwijs lgf ontving en het aantal studenten dat na de invoering extra
ondersteuning ontvangt is niet zomaar met elkaar te vergelijken.
Mbo-instellingen bepalen namelijk zelf wat ze onder het verlenen van
extra ondersteuning verstaan. Daarom is het niet mogelijk om exact vast
te stellen hoeveel studenten in het mbo extra ondersteuning ontvangen.
129.
Hoe is het bedrag van € 100 miljoen van het Regionaal Investeringsfonds
mbo samengesteld?
Voor de Regeling regionaal investeringsfonds MBO is in totaal € 100
miljoen beschikbaar, met inbegrip van de kosten voor de uitvoering van
de regeling. In de periode 2014 tot en met 2017 kunnen aanvragen worden
toegekend die subsidie ontvangen met een looptijd van vier jaar.
Voor de kalenderjaren 2016 en 2017 zal het subsidieplafond voor nieuw in
te dienen aanvragen bekend worden gemaakt in de Staatscourant. Voor
de kalenderjaren 2014 en 2015 is het subsidieplafond vastgesteld op een
bedrag van € 24.0 miljoen respectievelijk € 34.0 miljoen. Aan de in 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

39

(18 aanvragen) en 2015 (29 aanvragen) toegewezen aanvragen is in totaal
een subsidie van € 38.2 miljoen toegekend.
130.
Waarom is het budget van de subsidie loopbaanoriëntatie mbo in 2016
met 800.000 euro is verminderd ten opzichte van 2015?
In het regeerakkoord Rutte II is een subsidietaakstelling opgenomen van
structureel € 200 miljoen op het subsidiebudget vanaf 2015. In 2014
bedroeg de taakstelling € 100 miljoen. In dat kader is er ook gekort op
Loopbaanoriëntatie. De korting betreft enkel incidentele projecten. De
resterende subsidie voor loopbaanoriëntatie wordt voornamelijk
geïnvesteerd in ondersteuning van (v)mbo-scholen zodat zij (aanstaande)
mbo-studenten beter kunnen begeleiden bij hun studieloopbaan,
studiekeuzes en persoonlijke bewustwording en ontwikkeling. De
taakstelling heeft beperkte impact op de uitvoering van het meerjaren LOB
impulsprogramma 2012–2015.Voor 2016 is 1,3 miljoen beschikbaar voor
vervolg inzet op verbetering lob.
131.
Kan de regering aangeven waaraan de middelen (€ 30.4 miljoen) voor
«plusvoorzieningen voor overbelaste jongeren» precies aan besteed
worden?
De plusvoorzieningen zijn erop gericht om ervoor te zorgen dat overbelaste jongeren niet uitvallen in het onderwijs. De voorzieningen zijn er om
jongeren die cognitief in staat zijn om een diploma te behalen, maar daar
op dat moment door een combinatie van verschillende problemen
(psychisch, thuissituatie, etc.) niet toe in staat zijn, in het onderwijs te
houden.
132.
Hoe wordt aan de Kamer gerapporteerd over het effect van de plusmiddelen voor overbelaste jongeren?
De plusvoorzieningen maken onderdeel uit van de regionale vsv-aanpak.
De effecten van de vsv-aanpak worden inzichtelijk gemaakt door middel
van de telling van het aantal voortijdig schoolverlaters, zowel op
landelijk-, regionaal-, als op schoolniveau. Panteia heeft daarnaast een
kwalitatieve evaluatie uitgevoerd naar het regionale vsv-beleid over de
jaren 2012–2015. In deze rapportage gaat Panteia onder andere in op het
effect van de plusvoorzieningen. Dit rapport samen met het plan voor de
vervolgaanpak van voortijdig schoolverlaten wordt dit najaar aan de
Kamer verstuurd.
133.
Kan de regering aangeven waarom de middelen voor Loopbaanoriëntatie
(LOB) het komende jaar verlaagd worden?
Zie het antwoord op vraag 130.
134.
Kan de regering aangeven waar in de begroting zichtbaar is dat de
additionele middelen voor ROC Leiden van in totaal € 40 miljoen ten laste
zijn gekomen van de bekostiging van alle roc’s (het macrokader)?
In artikel 4 is vermeld dat in het kader van de problematiek rondom ROC
Leiden in totaal een (maximale) financiële bijdrage van € 40 miljoen
beschikbaar gesteld zal worden. Dit bedrag zal in tranches verstrekt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

40

worden en komt uit het macrobudget en is toegevoegd aan het
subsidiebudget.
135.
Hoe gaat de regering ervoor zorgen, gezien de vsv-cijfers in het mbo van
afgelopen jaar bij vooral de niveau 1 opleidingen, de instellingen het
komend jaar wel in slagen het aantal voortijdig schoolverlaters te
verlagen?
Mbo-instellingen zijn er in het schooljaar 2013–2014 wel degelijk in
geslaagd om het aantal vsv’ers verder te verlagen. Ten opzichte van het
jaar daarvoor hadden ze 1.800 minder vsv’ers en ook het percentage
vsv’ers van 18 jaar en ouder neemt af. Dat neemt niet weg dat de uitval in
de entreeopleiding (voorheen mbo niveau 1) een serieus probleem is. Veel
mbo-instellingen hebben in 2013–2014 de normen voor niveau 1 niet
gehaald. In de brief over jongeren in een kwetsbare positie zijn daarom
verschillende maatregelen aangekondigd, waardoor onder andere de
studenten in de entreeopleiding meer begeleiding krijgen. In dit kader is
het voor het schooljaar 2015–2016 mogelijk gemaakt om de middelen
voor uitvoering van het regionaal programma voortijdig schoolverlaten,
ook in te zetten voor jongeren in een kwetsbare positie. Regio’s kunnen de
middelen nu ook inzetten om de overgang van pro en vso scholen naar
het mbo te vergemakkelijken. Met de invoering van de entreeopleiding
vanaf het schooljaar 2014–2015 is er bovendien meer maatwerk mogelijk
voor de jongeren in een kwetsbare positie. Met deze maatregelen worden
de onderwijsinstellingen en gemeenten bij het terugdringen van de uitval
in de entreeopleiding ondersteund.
136.
Hoe vaak en voor welke bedragen brengen regionale opleidingscentra
bijkomende opleidingskosten in rekening bij ouders en/of deelnemers?
Volgens de schoolkostenmonitor 2012/2013 zijn de totale schoolkosten
volgens mbo-instellingen voor de niveaus 3 en 4 van de voltijds beroepsopleidende leerweg (bol) en de beroepsbegeleidende leerweg (bbl)
structureel wat hoger dan voor de niveaus 1 en 2. Voor de bol niveau 3–4
en bbl niveau 3–4 wordt respectievelijk € 742,– en € 611,– gevraagd, voor
de bol niveau 1–2 en bbl niveau 1–2 wordt respectievelijk € 510,– en
€ 473,– gevraagd. Het gaat dan om de kosten voor schoolboeken,
gereedschappen/materialen, ICT, de vrijwillige bijdrage, eenmalige kosten
en kosten voor extra activiteiten zoals excursies. Een aantal kosten komen
jaarlijks terug en andere kosten, bijvoorbeeld die voor gereedschappen
worden vaak voor de gehele opleidingsduur aangeschaft. In de brief van
11 mei 2012 aan ROC’s, AOC’s en vakinstellingen (kenmerk 406854) van
mijn ambtsvoorganger wordt op dit punt een nadere uitleg gegeven. Ook
de Tweede Kamer is hierover op de hoogte gebracht met een brief van
15 mei 2012 (Kamerstuk 31 524, nr. 134). In deze brief wordt verduidelijkt
welke verantwoordelijkheden er bestaan voor schoolkosten, tussen de
school enerzijds en de student en zijn ouders anderzijds.
137.
Wat bedoelt de regering met de zinsnede «de regeling (subsidieregeling
praktijkleren) wordt vooral gericht op de groep jongeren in een kwetsbare
positie»?
Daarmee wordt bedoeld dat door de subsidieregeling bedrijven extra
worden gestimuleerd studenten, zeker de groep jongeren in een
kwetsbare positie omdat zij mogelijk extra begeleiding nodig hebben, een
leerwerkplaats aan te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

41

138.
Welke afrekenbare indicatoren worden gehanteerd voor het succes van de
subsidieregeling praktijkleren?
De belangrijkste indicator voor het succes van de subsidieregeling
praktijkleren is het aantal toegewezen subsidieaanvragen. Meer
aanvragen betekent meer gerealiseerde leerwerkplaatsen voor studenten,
en dus meer kans op arbeid na de studie.
139.
Hoe kan worden verklaard dat het percentage hbo-studenten dat tevreden
is over uitdagend onderwijs daalt in 2014 in vergelijking met 2011 en dat
op alle drie de indicatoren voor het vergroten van studiesucces voor het
hbo ook een negatieve tendens zichtbaar is?
Zoals aangegeven bij het antwoord op vraag 52 is bekend dat het
percentage hbo-studenten dat tevreden is over uitdagend onderwijs daalt.
Op de vraag hoe verklaard wordt dat er een negatieve tendens zichtbaar is
op de drie indicatoren voor studiesucces kan, overeenkomstig met het
antwoord op vraag 53 aangegeven worden dat de hogescholen voor een
bijzondere uitdaging staan. Hogescholen werken hard aan het verhogen
van het eindniveau van de bachelor. Dit betekent ook hogere eisen aan
studenten. Onder deze condities is het verhogen van het rendement een
lastige opgave. De Vereniging Hogescholen spreekt in dit verband over
het trilemma waarvoor de hogescholen staan: de opgave om het
eindniveau van de bachelor te verhogen en meer studenten naar dat
eindniveau te leiden, terwijl tegelijkertijd de kwaliteit van de instroom van
studenten nog onvoldoende is. Hogescholen hebben ingezet op het
verhogen van de eisen, wat hun resultaten op switch en uitval in het
eerste jaar mogelijk heeft beïnvloed.
140.
Wat zijn de geschatte dan wel ten doel gestelde aantallen studenten uit
het buitenland per collegejaar, voor de jaren 2015–2020, in relatie tot tabel
6.2?
In het studiejaar 2014/15 waren er 65.000 studenten met een buitenlandse
nationaliteit, bestaande uit bijna 35.000 wo-studenten en ruim 30.000
hbo-studenten. Naar verwachting zal binnen het hbo het aantal buitenlandse studenten niet veel meer toenemen. Voor het wo wordt nog een
groei verwacht tot circa 50.000 in 2020/21. Zoals in de visiebrief over
internationalisering in het ho en mbo wordt aangegeven, staat kwaliteit
van de studenten voorop, daarbij zijn targets voor inkomende mobiliteit
daarom niet wenselijk.
141.
Kan de regering een uitsplitsing geven van tabel 6.2 deel 1 naar
studierichting?
Er wordt geen raming gemaakt per studierichting, wèl per sector
(CROHO-onderdeel) binnen hbo en wo. De uitsplitsing van tabel 6.2 deel 1
naar sector is als volgt (in aantallen x 1000):
2014/15
Ingeschreven studenten hbo
onderwijs
61,8
techniek
77,9
gezondsheidszorg
44,2

2015/16

2016/17

2017/18

2018/19

2019/20

2020/21

61,0
79,9

60,8
82,1

60,7
84,0

60,4
85,4

59,9
86,4

59,4
87,2

43,6

43,4

43,2

43,1

43,0

43,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

42

2014/15

2015/16

2016/17

2017/18

2018/19

2019/20

2020/21

164,7

163,9

164,7

166,0

166,8

167,6

168,4

70,2
16,7
435,4

69,6
16,3
434,3

69,6
16,2
436,8

70,0
16,3
440,2

70,1
16,4
442,1

70,2
16,5
443,8

70,2
16,6
444,9

Ingeschreven studenten wo
onderwijs
1,9
natuur
25,4
techniek
35,4
gezondheidszorg
33,0
economie
39,4
rechten
27,5
gedrag&maatsh.
49,0
taal&cultuur
33,1
Totaal wo
244,6

1,8
25,5
35,7
32,1
38,0
26,9
47,1
31,8
239,1

1,8
25,9
36,2
31,7
37,8
26,9
46,4
31,3
237,9

1,8
26,3
36,8
31,5
37,8
26,9
45,9
31,1
238,2

1,7
26,7
37,4
31,4
38,0
27,1
45,9
31,2
239,4

1,7
27,1
37,9
31,5
38,4
27,3
46,1
31,4
241,3

1,6
27,5
38,5
31,7
38,9
27,5
46,6
31,8
244,0

economie
gedrag&maatsch.
taal&cultuur
Totaal hbo

Voor een verder onderscheid van bovenstaande tabel naar voltijd/deeltijd
en bachelor/master wordt verwezen worden naar de tabellen bij
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2015/08/26/
referentieraming-2015.
142.
Kan de regering een uitsplitsing geven van tabel 6.2 met betrekking tot
hbo voor wat betreft de vwo-studenten in driejarige vwo-trajecten?
Het is niet mogelijk een uitsplitsing te geven van het aantal vwo-studenten
in driejarige vwo-trajecten in het hbo. Dit wordt niet apart geraamd.
143.
Kan de regering een uitsplitsing geven van tabel 6.2 voor wat betreft het
aantal associate degrees?
Sinds de invoering van associate degree (Ad) programma in het studiejaar
2006/07 is het aantal studenten daarin toegenomen tot 5.821 aan door
OCW-bekostigde instellingen in het studiejaar 2014/15. Er wordt geen
aparte raming gemaakt van associate degrees, de bijbehorende aantallen
zijn in de raming opgenomen bij de bachelor-studenten.
144.
Welke veronderstellingen en ontwikkelingen zitten er in tabel 6.2 deel 2,
achter de gemiddelde studieduur, studie-uitval en percentage studenten
dat de studie succesvol afrondt?
Ontwikkelingen in gemiddelde studieduur, studie-uitval en percentage
studenten dat de studie succesvol afrondt staan in http://
www.onderwijsincijfers.nl/kengetallen.
De raming voor de komende jaren wordt gebaseerd op de laatst gerealiseerde gegevens hieromtrent.
145.
Wat is het effect in tabel 6.2 deel 3 op de onderwijsuitgaven per student
naar aanleiding van de gefaseerde invoering van het studievoorschot en
de aanwending van de vrijgekomen middelen voor het hoger onderwijs?
Toevoeging van de middelen uit het studievoorschot (exclusief Beter
Benutten) aan de begroting van het hbo en wo conform de verdeling in de
Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek 2015–2025 «De
Waarde(n) van weten» zal afgezet tegen de huidige raming van het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

43

studenten leiden tot een stijging van de onderwijsuitgaven per student in
het hbo en wo van circa € 300 in 2018 oplopend tot circa € 1.000 vanaf
2025.
146.
Waarom richt flexibilisering van het onderwijs zich enkel op het onderwijs
aan volwassenen en richt zich dit niet op het volledige hoger onderwijs?
In het deeltijdonderwijs is de urgentie van verdere flexibilisering hoog:
juist voor de doelgroep volwassenen is het van belang dat het onderwijs
aansluit bij de kennis en vaardigheden die zij eerder hebben opgedaan,
dat de werkplek kan worden benut om te leren, en dat het mogelijk is
studieactiviteiten af te stemmen op drukte in werk- en privéleven. De
experimenten met flexibilisering en vraagfinanciering richten zich daarom
op het deeltijdonderwijs. De lessen die hieruit volgen kunnen op termijn
ook benut worden voor het voltijd onderwijs. Daarnaast is er ook in het
voltijdse onderwijs aandacht voor flexibiliteit, zoals het benutten van en
experimenteren met open en online onderwijs, en ruimte om te experimenteren met nieuwe onderwijsvormen.
147.
Hoe gaat de regering erop toezien dat de beloofde voorinvesteringen ook
daadwerkelijk worden gedaan?
Met de VSNU en de Vereniging Hogescholen is afgesproken op welke
wijze zij blijven informeren over de voorinvesteringen van de instellingen.
De Tweede Kamer wordt zoals toegezegd hierover eind van dit eind
geïnformeerd. De VSNU heeft onlangs al een overzicht van de plannen
van de instellingen openbaar gemaakt.
Van de instellingen wordt verwacht dat zij de bestemming van de
voorinvesteringen inzichtelijk maken en intern goed bespreken. Daarbij
heeft de medezeggenschap nu een goed instrument in handen met het
instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting. Het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting is dit jaar in werking getreden en
derhalve voor het eerst van toepassing op de begroting van 2016. Een
goede medezeggenschapscultuur is hierbij van belang, waarbij tijdig
tussen bestuurders en medezeggenschap inhoudelijke discussies worden
gevoerd. Zoals vastgelegd in de memorie van toelichting bij de wet
Studievoorschot kan het geheel van hoofdlijnen vorm krijgen in een
kaderbrief of verbonden worden met de (jaarlijkse) uitgangspunten van de
allocatie van middelen. In het overzicht van de plannen van de instellingen dat de VSNU onlangs openbaar heeft gemaakt wordt ook inzicht
gegeven in de betrokkenheid van de medezeggenschap bij de
investeringen.
148.
Wat is het effect in bedragen in tabel 6.3 en 6.4 naar aanleiding van de
gefaseerde invoering van het studievoorschot en de aanwending van de
vrijgekomen middelen voor het hoger onderwijs?
De middelen van het studievoorschot zijn nog niet verwerkt in de tabellen
6.3 (hbo) en 6.4 (wo) van de ontwerpbegroting 2016. De middelen staan
nog op de aanvullende post bij het Ministerie van Financiën en moeten
nog aan de begroting van het ministerie van OCW worden toegevoegd. In
de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek 2015–2025 «De
Waarde(n) van weten» is aangegeven hoe de middelen uit het studievoorschot worden verdeeld tussen het hbo en wo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

44

149.
Wat is in tabel 6.3 het wetenschapsdeel van de bekostiging?
In tabel 6.3 geeft het deel «ontwerp en ontwikkeling» aan welke middelen
binnen de bekostiging toegewezen worden voor praktijkgericht
onderzoek.
150.
Wat is in tabel 6.4 het wetenschapsdeel van de bekostiging?
Het «onderzoeksdeel wo» in tabel 6.4 geeft aan welk deel van de
bekostiging toegewezen wordt aan de instellingen vanwege het verrichten
van wetenschappelijk onderzoek. In de bekostiging van de universiteiten
met een UMC zijn tevens de middelen voor ondersteuning geneeskundig
onderwijs en onderzoek inbegrepen. Een deel van deze middelen worden
door UMC’s gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek. Dit deel wordt
echter niet specifiek toegewezen en is daarom niet te kwantificeren.
151.
Kan de regering aangeven waarom de subsidie voor de Stichting
Studiekeuze 123 per 2016 wordt ondergebracht onder begrotingsartikel 7
wo?
Er zijn binnen de begrotingsartikelen 6 hbo en 7 wo een aantal financiële
instrumenten die op zowel het hbo als het wo betrekking hebben. Tot op
heden waren deze willekeurig verdeeld over de artikelen 6 en 7. Met deze
begroting zijn deze nu gebundeld. Zo zijn de instrumenten «opdrachten»
en «bijdragen aan (inter)nationale organisaties (Stichting Studiekeuze
123)» van artikel 6 nu ondergebracht onder artikel 7, terwijl het instrument
«bijdragen ZBO’s/RWT’s (NVAO)» van artikel 7 nu ondergebracht is onder
artikel 6. De keuze voor het onderbrengen bij artikel 6 of 7 is gebaseerd op
de financiële omvang van het betreffende instrument en niet op beleidsmatige en inhoudelijke argumenten.
152.
Wat zijn de projectnamen waar de € 1 miljoen per jaar voor open en
online onderwijs aan wordt besteed?
Aan de volgende elf projecten (in alfabetische volgorde) is op basis van de
Regeling Open en Online Onderwijs subsidie verleend:
– Codarts Rotterdam – Muziektheoretische educatie online
– Erasmus Universiteit Rotterdam – Flipping the Master – Efficiëntere
voorbereiding van de klinische stages in de masterfase van geneeskunde
– NHL Hogeschool en Haagse Hogeschool – Denken, doen, delen
– Tilburg University en Open Universiteit Nederland – Data science voor
alfa en gamma
– TU Delft – From campus students to professional learners: Flexible
learning paths in Responsible Innovation
– Universiteit van Amsterdam – Open Online Cursus Big History
– Universiteit Leiden – On being a Scientist
– Universiteit Leiden en Universiteit Maastricht – Topic Oriented Open
Learning (TOOL) platform Anatomy.info
– Universiteit Utrecht – Open en Gepersonaliseerd Statistiekonderwijs
– Wageningen University – Open en online cursus Systeemanalyse en
Duurzaamheid
– Wageningen University – Open en online cursus Voedselveiligheid
Op de website van SURF (de ICT-samenwerkingsorganisatie die het
stimuleringsprogramma coördineert) is een overzicht van de samenvattingen van de projecten terug te vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

45

153.
Waarom verwacht de regering dat haar ambitie bereikt gaat worden om
Nederland met deze projecten leidend te laten zijn in Europa op het
gebied van online onderwijs?
Het hoger onderwijs in Nederland bevindt zich in een goede uitgangspositie als het gaat om de ontwikkeling van online onderwijs. Nederlandse
instellingen lopen op het gebied van online onderwijs internationaal
gezien voorop en mede dankzij de samenwerkingsorganisatie SURF, is de
technische infrastructuur van het Nederlandse hoger onderwijs méér dan
up-to-date. Diverse innovatieve initiatieven van hogescholen en universiteiten en de grote interesse voor de stimuleringsregeling laten zien dat
instellingen de potentie van online onderwijs inzien en gemotiveerd zijn er
optimaal gebruik van te maken.
De mogelijkheden van online onderwijs zijn zeer divers en kansrijk. Met de
stimuleringsregeling Open en online onderwijs worden alle Nederlandse
instellingen uitgedaagd hiermee te experimenteren, op een manier die
past bij hun eigen profiel. Zo verkrijgen en behouden hogescholen en
universiteiten een «first mover advantage».
De opgedane kennis en ervaringen binnen de (tot nu toe 11) gesubsidieerde projecten komen beschikbaar voor andere instellingen. Zo
profiteren alle Nederlandse instellingen van het stimuleringsprogramma.
Daarnaast is er in het programma aandacht voor het versterken van de
internationale reputatie van het Nederlandse hoger onderwijs en voor
samenwerking tussen hogeronderwijsinstellingen. Met instellingen en
docenten zal in gesprek worden gegaan over hoe het delen en hergebruiken van Open Educational Resources gemeengoed kan worden en
hoe zij daarin kunnen worden gefaciliteerd. Daarbij wordt verkend of en
hoe een (inter)nationaal platform waarop onderwijsmateriaal gedeeld,
bewerkt en gebruikt kan worden, bijdraagt aan het realiseren van deze
ambitie. Gedacht kan worden aan een Holland Virtual University. Ook
voeren de Open Universiteit en Universiteit Utrecht een flankerend
onderzoek uit naar de resultaten van de projecten en het effect van online
onderwijs in de Nederlandse context. Zo draagt het stimuleringsprogramma bij aan de ambitie om een leidende positie binnen Europa te
verkrijgen op het gebied van online hoger onderwijs.
154.
Is de verplichte studiebijsluiter met hierin het arbeidsmarktperspectief bij
alle opleidingen in het hoger onderwijs volledig en naar tevredenheid
ingevoerd?
De studiebijsluiter (Studie in cijfers) voor het hoger onderwijs is
ontwikkeld voor alle bekostigde bacheloropleidingen in het hoger
onderwijs. Er zijn enkele opleidingen die géén bijsluiter hebben; maar dat
is dan vrijwel altijd vanwege ontbrekende gegevens (bijv. bij nieuwe
opleidingen, of als opleidingen te klein zijn om voldoende verantwoorde
gegevens op te nemen). In die gevallen is gekozen om de bijsluiter weg te
laten; een «lege» bijsluiter heeft geen zin. De universiteiten en
hogescholen beslissen zelf hoe zij Studie in Cijfers inzetten voor hun
voorlichting.
Als arbeidsmarktperspectief is opgenomen het percentage studenten dat
1,5 jaar na afstuderen aangeeft een baan op niveau te hebben. Bij het
wetenschappelijk onderwijs wordt gekeken naar het percentage dat een
baan heeft nadat een master is gedaan. Deze cijfers zijn alleen
beschikbaar als landelijk gemiddelde per opleiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

46

De tevredenheid over de studiebijsluiter onder studiekiezers is niet
gemeten in een landelijk onderzoek. Stichting Studiekeuze123 heeft geen
ontevreden geluiden gehoord van universiteiten en hogescholen, ISO en
LSVb over Studie in cijfers als geheel, maar wel soms over specifieke
datakeuzes of berekeningen. Dit is reden voor Stichting Studiekeuze123
om begin 2016 samen met de deelnemende instellingen, koepels en
studentorganisaties een inhoudelijke review uit te voeren, om de gekozen
beslisregels tegen het licht te houden en ze waar nodig en mogelijk aan te
passen.
155.
Hoe realistisch is het om te spreken over 4000 extra docenten als het
onderwijsdeel wo in de periode 2015–2019 met € 100 miljoen daalt (tabel
6.4) en het aandeel van het wo in de opbrengst studievoorschot volgens
de universiteiten netto circa € 76 mln. bedraagt?
De 4.000 extra docenten zijn vanaf 2025 gebaseerd op de extra middelen
die het hbo en wo krijgen uit de opbrengsten van het studievoorschot.
Dus niet in de periode 2015–2019. Het Kabinet heeft in het Regeerakkoord
ook een aantal taakstellingen neergelegd bij het hoger onderwijs, zoals de
taakstelling minder opleidingen hoger onderwijs en verminderen
overhead in het hoger onderwijs. De instellingen kunnen de taakstellingen
naar eigen inzicht invullen. Dit hoeft dus niet per se te leiden tot extra
ontslagen van docenten. Dit kan ook door onder andere efficiëntere inzet
van middelen, lagere huisvestingskosten, samenwerking in de regio.
Daarmee is het nog steeds realistisch om er vanuit te gaan dat het
mogelijk is om 4.000 extra docenten aan te stellen.
156.
Wat heeft de regering afgesproken met instellingen aangaande het
vrijgekomen bedrag uit de maximering van de promotieparameter op 20
procent?
Vier tot vijf procent van de onderzoeksbekostiging zal op een andere
manier worden verdeeld, doordat de invloed van de promotieparameter
wordt gemaximeerd op 20 procent. Deze middelen blijven bij de instellingen en zijn bedoeld ter ondersteuning van afspraken met de instellingen over hun inzet op onderzoek dat bijdraagt aan de wetenschapsagenda. Hierdoor worden universiteiten gestimuleerd en ondersteund om,
aanvullend op hun stappen in het kader van de prestatieafspraken, de
prioriteiten in de wetenschapsagenda te verbinden met stappen in hun
profilering. Er zijn hierover nog geen afspraken gemaakt met de
instellingen.
157.
Is de regering bereid om de benodigde middelen voor SURF (jaarlijks € 8
miljoen), ten behoeve van investeringen en onderhoud van de
ICT-infrastructuur per 2016 structureel binnen de begroting van Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap te vinden, zonder
deze in mindering te brengen op de budgetten van de kennisinstellingen?
Met de brief van 8 juni 2015 (https://www.rijksoverheid.nl/documenten/
kamerstukken/2015/06/08/kamerbrief-over-uitvoering-motie-van-meenenmei-li-vos-over-surf) is aangegeven hoe EZ en OCW invulling hebben
gegeven aan de motie Van Meenen / Mei Li Vos over SURF (31 288, nr.
431). Het standpunt zoals verwoord in de brief van 8 juni 2015 geldt
onverminderd. OCW en EZ hebben op basis van informatie van SURF
geconcludeerd dat er geen sprake is van een acute achteruitgang in de
ICT-infrastructuur, maar dat het wel noodzakelijk is om delen van de
bestaande infrastructuur in 2019 te hebben vervangen. Hiermee wil SURF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

47

de continuïteit en de kwaliteit van de dienstverlening aan de gebruikers
waarborgen. Gezien deze conclusie is het gerechtvaardigd dat de
instellingen een groter aandeel in de kosten van vernieuwing gaan
dragen. Desalniettemin zullen OCW en EZ voor de jaren 2017, 2018 en
2019 in totaal € 12 miljoen extra bijdragen, waarvan elk € 6 miljoen.
158.
Wat is de stand van zaken van het in januari in de media aangekondigde
Damesakkoord tussen de Nederlandse en Vlaamse Minister van
Onderwijs, zoals ook gemeld in Kamerstuk 34 200 VIII nr. 12 ?
Vlaanderen en Nederland hebben een lange traditie van samenwerking op
het gebied van taal, cultuur en onderwijs. In de jaren negentig van de
vorige eeuw en aan het begin van de 21e eeuw kreeg met name de
samenwerking op het terrein van middelbaar/secundair en hoger
onderwijs vorm in een serie verdragen onder het acroniem GENT, dat
stond voor het Gehele Europese Nederlandse Taalgebied. De zogenaamde
GENT-akkoorden hebben geleid tot informatie-uitwisseling en op
onderdelen zelfs tot structurele samenwerking, zoals bij de accreditatie in
het hoger onderwijs en de wederzijdse erkenning van academische
diploma’s. In januari 2015 hebben Minister Bussemaker en Minister
Crevits uitgesproken een «damesakkoord» te willen opstellen om deze
onderwijssamenwerking nieuwe impulsen te geven.
De afgelopen maanden is er intensief overleg geweest tussen Nederland
en Vlaanderen over de thema’s en de concrete stappen in dit akkoord. Het
streven is om nog dit jaar het akkoord te ondertekenen.
159.
Wat is de aanleiding voor het aanpassen van de leerlingenraming? Als dat
uitsluitend nieuwe demografische cijfers zijn, waarom is de cesuur met
ingang van 2016?
Ieder jaar wordt een nieuwe raming gemaakt op basis van de bevolkingsprognose van het CBS en de instroom en doorstroom van leerlingen in
het gehele onderwijs. Hier worden enkele autonome correcties op
uitgevoerd. Er is een beleidsmatige aanpassing bij het mbo op basis van
conjunctuur (BBL) en een veronderstelde versnelde doorstroom door
«focus op vakmanschap». De nieuwe raming wordt vergeleken met de
raming van het jaar ervoor, er zijn hierbij geen onverklaarbare verschillen
gevonden met de raming van 2014.
Een mogelijke kentering vanaf 2016 is louter het gevolg van de in- en
doorstroom en demografische ontwikkelingen. Vanwege vertraagde
doorwerking van leerlingenaantallen in de onderwijsbekostiging zijn de
verschillen in 2015 nog slechts ten dele zichtbaar. Zo werken bijvoorbeeld
bij voortgezet onderwijs de op 1 oktober 2014 getelde leerlingenaantallen
direct door in de bekostiging van 2015. Maar bij hoger onderwijs is dit pas
van invloed op de bekostiging van 2016.
160.
Wat zijn de resultaten van de middelen voor versterking samenwerking
lerarenopleidingen en scholen, en voor de verankering academische
opleidingsschool (die eindigen na 2016)? Krijgen deze subsidies op een of
andere wijze een vervolg?
Voor versterking van de samenwerking tussen lerarenopleidingen en
scholen ontvangen 61 samenwerkingsverbanden (po: 32, vo: 19 en mbo:
10) van 2013 tot en met 2016 subsidie. Zij werken actief aan verbetering
van de algehele samenwerking en op de thema’s omgaan met verschillen,
opbrengstgericht weken, begeleiding beginnende leraren, pesten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

48

ouderbetrokkenheid. Concreet gebeurt dit onder andere door opleidingsprogramma’s te verbeteren op de lerarenopleiding en op de stageschool.
De tussenmeting (oktober 2015, publicatie november 2015 op Rijksweb)
laat zien dat er een hoge mate van tevredenheid is over de samenwerking
tussen de partners. Scholen en lerarenopleidingen besteden tot nu toe de
meeste aandacht aan de thema’s omgaan met verschillen en opbrengstgericht werken.
De studenten en startende leraren vinden over het algemeen en in alle
sectoren dat hun theoretische kennis en praktische vaardigheden
voldoende zijn op de vier thema’s. Het
oordeel van de scholen over de begeleiding van studenten door de
lerarenopleidingen is positief. De studenten zelf zijn hier ook tevreden
over. De scholen vinden dat de lerarenopleidingen beter zouden kunnen
samenwerken bij de begeleiding van beginnende leraren (de doorlopende
leerlijn).
Voor de opleidingsscholen geldt dat de bekostiging iedere 6 jaar wordt
verlengd mits de kwaliteit van de opleidingsschool op orde is. Hiertoe
beoordeelt de NVAO alle 55 bekostigde opleidingsscholen, waaronder 33
academische opleidingsscholen. In 2016 stelt de NVAO een rapportage op
waarin een algemeen beeld zal worden gegeven van de stand van zaken
bij de bekostigde opleidingsscholen. De tijdelijke subsidieregeling voor de
academische variant die eindigt na 2016 is niet afhankelijk van het
NVAO-oordeel.
161.
Waarom wordt de promotiebeurs voor leraren afgebouwd (tabel 9.1,
onder punt subsidies)?
De promotiebeurs voor leraren wordt niet afgebouwd, maar blijft de
komende jaren nagenoeg gelijk. In tabel 9.1, onder subsidies, is slechts de
afloop van de tranche aan toekenningen 2011–2015 gepresenteerd. De
tranches toekenningen vanaf 2016 zijn overgeheveld naar het artikel
Hoger Onderwijs. Daar is in tabel 6.3 onder bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
een oplopende reeks voor de promotiebeurs voor leraren opgenomen.
162.
Kan de regering een toelichting geven op tabel 9.1 met betrekking tot het
verloop van de post hoofdbekostiging?
Het bedrag van € 61,287 miljoen in 2020 betreft een intertemporele
compensatie in het kader van de dekking van de beloningsmaatregelen uit
het Actieplan LeerKracht van Nederland. Het is ter dekking van het
verschil tussen de maatregelen en de beschikbare budgetten in de jaren
2021 en 2022. Dit is nog niet zichtbaar in de huidige tabel 9.1. Zie ook de
toelichting op de financiële instrumenten.
163.
Kan de regering de (verwachte) realisatie 2014 en 2015 aangeven voor de
lerarenbeurs?
De realisatie in 2014 is € 75 miljoen en in 2015 is de verwachte realisatie
ruim € 103 miljoen.
164.
Kan de regering een uitgebreid inzicht geven in de onderbouwing van de
post impuls lerarentekorten vo en wetenschap en techniek pabo?
In de Kamerbrief over de Impuls Leraren Tekortvakken van 13 maart 2013
(Kamerstuknummer 27923–151) bent u geïnformeerd over de onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

49

bouwing van deze post. In de periode 2013–2016 is in totaal € 100 miljoen
beschikbaar gesteld.
De programmalijnen van de impuls zijn als volgt opgebouwd:
– Meer studenten opleiden in universitaire lerarenopleidingen en leiden
naar een baan door de volgende projecten: uitbreiding Eerst de Klas,
introductie van Onderwijstraineeships, een uitbreiding van de
zij-instroomregeling en de ontwikkeling maatwerkmodules (in totaal
€ 57 miljoen).
– Startende en ervaren leraren behouden door: landelijk project
begeleiding beginnende leraar, ontwikkeling professionele leergemeenschappen en stages en gastlessen (in totaal € 31 miljoen).
Tevens is voorzien in een aparte programmalijn van € 8 miljoen voor
wetenschap en techniek op de pabo, mede naar aanleiding van het
amendement Lucas en Jadnanansing. Doel hiervan is om leraren zodanig
toe te rusten dat zij in staat zijn om bij leerlingen nieuwsgierigheid en een
onderzoekende houding te stimuleren. Dit draagt eraan bij om bètatalent
op de basisschool sneller te herkennen. Activiteiten zijn: uitwerking van de
kerndoelen door het SLO, aanpassing curriculum pabo, ontwikkeling
scholingsaanbod en de scholing van pabo-docenten en studenten.
Tenslotte is voor uitvoeringskosten € 4 miljoen begroot.
Een uitgebreide financiële rapportage van deze geoormerkte middelen zal
na afloop van de impuls periode aan uw Kamer toegezonden worden. De
maatregelen vanuit de Impuls leraren tekortvakken zijn integraal
onderdeel van de Lerarenagenda. Binnenkort ontvangt u de voortgangsrapportage.
165.
Is er – net als voor vo-scholen, die worden gestimuleerd nieuwe
aanvragen te doen voor een tegemoetkoming in de kosten voor opleidingsscholen – ook binnen het po ruimte voor het indienen van nieuwe
aanvragen voor tegemoetkoming in de kosten opleidingsscholen? Op
welke manier worden de beschikbare middelen in tegemoetkoming
kosten opleidingsscholen verdeeld tussen de verschillende onderwijssectoren?
Ja, voor 7 samenwerkingsverbanden in het po is ruimte om vanaf 2016
een aanvraag in te dienen voor een tegemoetkoming in de kosten voor
opleidingsscholen. Dit zijn samenwerkingsverbanden die van 2013 tot en
met 2016 subsidie ontvangen op grond van de Regeling versterking
samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013–2016. De einddatum
van deze regeling is overigens verschoven naar 1 juli 2017, zodat de
samenwerkingsverbanden meer tijd hebben om de voorgenomen
activiteiten te realiseren.
Op dit moment zijn er 55 opleidingsscholen. Daarvan zijn er 26 in de
sector po, 25 in het vo, 2 in het mbo en 2 betreffen een combinatie
vo+mbo. De bekostiging ervan wordt per schooljaar met behulp van
staffels bepaald aan de hand van het aantal studenten op de betreffende
opleidingsschool in het verstreken schooljaar.
166.
Is er ruimte en aandacht bij de lerarenbeursen voor zzp-ers?
Leraren die werken als zzp’er en/of lesgeven aan een niet bekostigde
onderwijsinstelling komen niet in aanmerking voor de Lerarenbeurs. De
reden daarvoor is, dat zelfstandige ondernemers en «commerciële
werkgevers» geheel zelf verantwoordelijk zijn voor hun scholing en die
van hun personeel en daar ook de kosten voor dragen. Dat is inherent aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

50

de keuze van deze vorm van werknemer- en werkgeverschap. Het ligt niet
voor de hand om hier overheidsgeld voor in te zetten.
167.
Is er ruimte bij de lerarenbeurs voor docenten in het privaat onderwijs?
Leraren die werken als zzp’er en/of lesgeven aan een niet bekostigde
onderwijsinstelling komen niet in aanmerking voor de Lerarenbeurs. De
reden daarvoor is, dat zelfstandige ondernemers en «commerciële
werkgevers» geheel zelf verantwoordelijk zijn voor hun scholing en die
van hun personeel en daar ook de kosten voor dragen. Dat is inherent aan
de keuze van deze vorm van werknemer- en werkgeverschap. Het ligt niet
voor de hand om hier overheidsgeld voor in te zetten.
168.
Waaruit blijkt dat een betere samenwerking tussen lerarenopleidingen en
scholen (afnemend veld) ervoor zorgt dat startende leraren effectiever zijn
in de beroepspraktijk en dit onnodige uitval voorkomt?
Uit de tussenmeting (oktober 2015) van het monitoronderzoek naar de
Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen blijkt
dat in vergelijking met de beginmeting (2013) een aanzienlijk groter
percentage respondenten van de lerarenopleidingen aangeeft dat de
begeleiding van startende leraren als gevolg van de samenwerking
intensiever is geworden. Dit geldt voor de lerarenopleidingen in het
vo/mbo, maar vooral in de sector po. Ook op de scholen geeft men in
2015 vaker aan dat de aanpak van de begeleiding van startende leraren als
gevolg van de samenwerking is verbeterd. De studenten en startende
leraren vinden over het algemeen en in alle sectoren dat hun theoretische
kennis en praktische vaardigheden nu voldoende zijn. Uit de Loopbaanmonitor 2013 blijkt dat startende leraren vaker uitvallen als zij niet worden
begeleid. Het is aannemelijk dat de intensievere begeleiding als gevolg
van de bovengenoemde regeling daaraan positief bijdraagt.
Bovengenoemde bevindingen zijn afkomstig uit de concept-tussenmeting
van onderzoeksbureau Oberon (monitor Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen). De definitieve resultaten,
inclusief percentages, worden eind november gepubliceerd op
rijksoverheid.nl.
169.
Wat zijn de resultaten van de Impuls lerarentekorten vo en wetenschap en
techniek pabo?
De resultaten van de impuls lerarentekorten zijn integraal onderdeel van
de Lerarenagenda. De voortgang op de thema’s van de Impuls staan
beschreven in de voortgangsrapportage die binnenkort aan de Tweede
Kamer wordt verzonden.
Daarnaast doen alle pabo’s mee aan het project «Wetenschap en
Technologie in de Pabo». Iedere pabo heeft een projectplan gemaakt en is
aan de slag gegaan met het operationaliseren en uitvoeren van hun
projectactiviteiten. Het gaat hierbij om:
– professionaliseringsactiviteiten,
– masterclasses voor derde en vierdejaars studenten pabo-docenten en
andere geïnteresseerden,
– peer review,
– curriculumontwikkeling (waaronder grondhouding en vaardigheden
als onderzoekend en ontwerpend leren), en
– workshops voor studenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

51

Verder is er een digitale kennisbank in ontwikkeling met bijvoorbeeld
good practices, programma’s van masterclasses, overzicht lectoraten,
overzicht wetenschapsknooppunten en voorbeelden van goede samenwerking tussen opleidingen, scholen en bedrijven.
170.
Waar kan men de monitor van effecten van beleid vinden in relatie tot
tabel 9.2, op basis van de studie van de Algemene Rekenkamer over
intensiveringen in lerarenkwaliteit?
De monitor die de Algemene Rekenkamer noemt in het rapport «Onderwijsmonitor» is nog niet openbaar. Er vinden nog gesprekken plaats met
de sectorraden hierover. Het streven is om de Kamer voor de begrotingsbehandeling nader te informeren.
171.
Wat doet de regering voor de student die wel zijn basisbeurs kwijt is maar
de komende jaren nog geen investeringen in het onderwijs ziet?
De maatregelen in de studiefinanciering en de reisvoorziening maken het
mogelijk om te investeren in de kwaliteit van het hoger onderwijs. De
kwaliteitsverbetering vindt niet van de ene op de andere dag plaats. De
regering heeft met het studievoorschot daarom maatregelen getroffen
voor die studenten die al wel de basisbeurs verliezen, maar nog niet volop
kunnen profiteren van de hogere kwaliteit. Onderdeel daarvan is de
afspraak met de VSNU en de Vereniging Hogescholen dat de instellingen
in de jaren 2015, 2016 en 2017 jaarlijks een investering doen van € 200,0
miljoen vooruitlopend op de opbrengsten van het studievoorschot. Ook is
met de Wet studievoorschot hoger onderwijs bepaald dat studenten
instemmingsrecht krijgen op de hoofdlijnen van de begroting. Daarnaast
heeft de regering met de wet Studievoorschot geregeld dat de eerste vier
cohorten studenten die onder het nieuwe stelsel vallen aanspraak maken
op een voucher ontvangen ter waarde van circa € 2.000, waarmee zij na
hun afstuderen de mogelijkheid krijgen om scholing te volgen, tussen de
vijf en tien jaar na hun afstuderen.
172.
Wat doet de regering voor de instellingen die geen voorinvesteringen
kunnen doen, maar waar wel studenten studeren die hun basisbeurs kwijt
zijn
Vanwege verschillen per instelling is met de VSNU en de Vereniging
Hogescholen een afspraak gemaakt op sectorniveau. De instellingen
zullen voorinvesteren door onder meer hun reserves in te zetten en door
investeringen in de tijd naar te halen. Beide verenigingen geven aan dat
de vermogensposities van de instellingen van elkaar verschillen en dat dit
ook betekent dat de extra investeringen per instelling verschillend zullen
zijn.
Zie verder het antwoord op vraag 171 over welke maatregelen de regering
heeft getroffen voor die studenten die al wel de basisbeurs verliezen,
maar nog niet volop kunnen profiteren van extra investeringen.
173.
Wat doet de regering voor de instellingen of opleidingen die geen extra
docenten nodig hebben, gezien de belofte van de 4000 docenten?
De investeringen in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en
Onderzoek 2015–2025 «De waarde(n) van weten», in het bijzonder voor de
bestedingsrichtingen «kleinschalig intensief onderwijs» en «talentpro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

52

gramma’s» waar ongeveer 60 procent van de middelen aan gekoppeld
zijn, kunnen door instellingen aangewend worden om extra docenten aan
te nemen. Het gaat echter niet om een blauwdruk. Instellingen hebben de
ruimte voor een eigen integrale aanpak. Zo kan een instelling besluiten
om vooral bij die opleidingen te investeren in extra docenten waar dat het
hardst nodig is. Bij andere opleidingen kan weer extra geïnvesteerd
worden in onderwijs-gerelateerd onderzoek of digitalisering. Belangrijk is
wel dat deze instellingsdoelstellingen in dialoog met docenten en
studenten (opleidingscommissies en medezeggenschap) en andere
belangrijke stakeholders worden vormgegeven.
174.
Is de regering voornemens om de middelen uit het studievoorschot in de
OCW-begroting te verwerken na het debat over de Strategische Agenda,
dus bij Voorjaarsnota 2016?
De intensiveringsmiddelen staan nu nog op de Aanvullende Post bij het
Ministerie van Financiën. Na het debat over de Strategische Agenda zal
het Kabinet op de reguliere besluitvormingsmomenten bezien wanneer de
middelen worden overgeboekt naar de OCW-begroting.
175.
Klopt het dat in de begroting wordt gesproken van € 1 miljard
opbrengsten op termijn voor het hoger onderwijs vanuit het studievoorschot? Kan de regering toelichten hoe haalbaar zij dit bedrag nu acht, in
verband met onder andere de tegenvallende geluiden rondom de
OV-taskforce?
Ja, in de beleidsagenda staat dat met het nieuwe stelsel middelen
vrijkomen, oplopend tot maximaal € 1,0 miljard in 2026. Dit bedrag betreft
voor € 200,0 miljoen middelen die vrijkomen uit de aanpak van de
taskforce Beter Benutten Onderwijs en Openbaar Vervoer. Zoals u bekend
is, staat de Taskforce Beter Benutten voor de opgave om met concrete
voorstellen te komen om de rijksuitgaven aan het studentenreisproduct
op € 750,0 miljoen euro per jaar te maximeren vanaf 2025 met als
tussenliggende stap tot € 850,0 miljoen euro in 2020 (beide bedragen
prijspeil 2014). Eind van het jaar wordt het eindrapport van de taskforce
verwacht.
176.
Kan de regering een volledig overzicht geven van de expliciete en
impliciete bezuinigingen op het wetenschappelijk onderwijs sinds het
afsluiten van de prestatieafspraken en het Nationaal Onderwijsakkoord?
De prestatieafspraken met de instellingen zijn in oktober 2012 afgesloten.
Vervolgens verscheen het Regeerakkoord, waarin voor het wetenschappelijk onderwijs een aantal ombuigingen is opgenomen: minder opleidingen, verminderen overhead, een HGIS/ODA korting en een subsidietaakstelling. In het voorjaar van 2013 is bij het Begrotingsakkoord 2013
nog een departementale taakstelling verwerkt. Daar tegenover staan de
investeringen uit het Studievoorschot en de andere akkoorden van het
kabinet.
177.
Kan de regering een overzicht geven van de ontwikkeling van het tarief
per gewogen bekostigde student dat is toegepast bij de berekening van de
rijksbijdragen hbo en wo in de jaren 2011 t/m 2016?
In de tabel hieronder is de ontwikkeling van het tarief weergegeven. Het is
OCW bekend dat de tarieven fluctueren in de tijd. Met de VSNU is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

53

afgesproken dat er een onderzoek komt naar de verschillende elementen
van de bekostiging die van invloed zijn op de hoogte van de tarieven.
Bedragen x € 1

2011

2012

2013

2014

2015

2016

hbo onderwijs
wo onderwijs

4.856
3.686

5.034
3.848

4.582
3.488

4.739
3.325

5.188
3.514

5.222
3.454

178.
Hoe groot is de groep studenten die start met hun studie op 1 september
en dan nog minderjarig is?
De groep studenten die start met hun studie en dan nog minderjarig is op
1 september bestond in 2014/15 uit ongeveer 25.500 hbo-studenten en
6.900 wo-studenten. Verder starten er jaarlijks circa 85.000 minderjarige
bol-deelnemers met hun opleiding.
179.
Hoe groot is de groep minderjarige studenten die, omdat ze nog geen
studiefinanciering ontvangen, ook geen OV-kaart ontvangen?
Circa 107.000 deelnemers aan de beroepsopleidende leerweg in het mbo
hebben nog geen studentenreisvoorziening, omdat zij minderjarig zijn.
Studenten in het hoger onderwijs hebben overigens wel aanspraak op
studiefinanciering inclusief OV-kaart, ook als zij nog minderjarig zijn.
180.
Welk bedrag aan studentenleningen wordt jaarlijks afgeschreven, als
bedrag en als percentage van het uitstaande bedrag?
In 2014 is voor € 50,1 miljoen afgeschreven op vorderingen (kwijtscheldingen, buiteninvorderingstellingen). Ten opzichte van het totaalbedrag
aan uitstaande vorderingen (excl. prestatiebeurs) is dat 0,35%.
181.
Hoe hoog is het percentage cultuurproducerende instellingen in de
culturele basisinfrastructuur dat in 2015 voldoet aan de eigen inkomstennorm van minimaal 21,5%?
De cijfers over de jaarverantwoording van 2015 worden in april 2016 door
de instellingen bij het ministerie ingediend. Het eigen inkomstenpercentage over 2015 is momenteel dus nog niet bekend.
182.
Hoe hoog is het percentage podiumkunstinstelling en filmfestivals in de
culturele basisinfrastructuur dat in 2015 voldoet aan de eigen inkomstennorm van minimaal 25,5%?
De cijfers over de jaarverantwoording van 2015 worden in april 2016 door
de instellingen bij het ministerie ingediend. Het eigen inkomstenpercentage over 2015 is momenteel dus nog niet bekend.
183.
Waarom is er in de begroting 2016 niet aangegeven welk percentage van
de culturele basisinfrastructuurinstellingen de eigeninkomstennorm
hebben behaald?
In de begroting wordt vooruit gekeken, hierin worden de verwachtingen
voor het begrotingsjaar en de streefwaarden voor het einde van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

54

periode opgenomen. De realisatie van het eigen inkomstenpercentage
wordt opgenomen in het jaarverslag.
184.
Hoeveel culturele basisinfrastructuurinstellingen zullen op basis van het
criterium, eigen inkomstennorm niet in aanmerking komen voor de
nieuwe culturele basisinfrastructuurperiode?
Het eigen inkomstenpercentage dat gebruikt wordt als criterium voor
toetreding is het gemiddelde percentage aan eigen inkomsten over de
periode 2013–2015. Op dit moment is de realisatie over het jaar 2015 nog
niet bekend. De aanvraag voor de BIS 2017–2020 wordt in december 2015
opengesteld. In mei 2016 volgt het advies van de Raad voor Cultuur over
deze aanvragen. In april 2016 wordt het eigen inkomstenpercentage van
de aanvragende instellingen vastgesteld, en vervolgens wordt bepaald of
aan de norm is voldaan.
185.
Hoeveel bibliotheken of vestigingen van bibliotheken zijn er verdwenen
sinds de start van het programma Bibliotheek op School?
Het programma Bibliotheek op School is gestart in 2008. Op 31 december
2007 bedroeg het aantal vestigingen 1060. Op 1 januari 2015 bedroeg dit
aantal 1011. In deze periode zijn er dus 49 vestigingen verdwenen. Dat wil
overigens niet zeggen dat er een causale relatie is tussen Bibliotheek en
School en het verdwijnen van vestigingen.
186.
Hoeveel bibliotheken of vestigingen van bibliotheken zijn er verdwenen
tijdens de regeerperiode van dit kabinet? Hoeveel bibliotheken zijn er in
2015 per 1000 inwoners? Hoeveel bibliotheken per 1000 inwoners waren
er in 2000, 2005, 2010, 2012, 2013, 2014 en 2015? Hoeveel bibliotheken per
1000 inwoners zullen er naar verwachting zijn in 2016?
De regeerperiode van dit kabinet loopt vanaf november 2012. Tussen
1 januari 2013 en 1 januari 2015 is het aantal bibliotheekorganisaties
gedaald met 1 en het aantal vestigingen met 52. De gevraagde gegevens
zijn in onderstaande tabel opgenomen. Er is nog geen schatting te geven
van het aantal bibliotheekorganisaties of -vestigingen in 2016.

Jaar

Bibliotheekorganisaties

Bibliotheekvestigingen

Aantal
inwoners
X 1.000

Bibliotheekorganisaties per 1.000
inwoners

Bibliotheekvestigingen
per 1.000 inwoners

2000
2005
2010
2012
2013
2014
2015

542
351
166
162
160
160
159

1.070
1.080
1.080
1.100
1.063
1.035
1.011

15.864
16.306
16.575
16.730
16.780
16.829
16.901

0,034
0,022
0,010
0,010
0,010
0,010
0,009

0,067
0,066
0,065
0,066
0,063
0,061
0,060

Bron: aantal inwoners: CBS Statline

187.
Gaat u in de gezamenlijke beleidsbrief met de bewindspersonen van
Buitenlandse Zaken over het internationaal cultuurbeleid ook aandacht
besteden aan de bescherming van het Nederlandse erfgoed in het
buitenland, waaronder de VOC-archieven in onder andere Indië en
Indonesië?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

55

In de gezamenlijke beleidsbrief over het internationale cultuur beleid zal
ingegaan worden op de internationale samenwerking op het gebied van
erfgoed.
188.
Hoe kan de Kamer zijn budgetrecht uitoefenen wanneer de cultuur
begroting voor 2016 artikel 14 bijna 100% juridisch verplicht is?
De Kamer kan op verschillende momenten bij de behandeling van wet- en
regelgeving en beleidsbrieven invloed uitoefenen op de juridische
verplichtingen, bijvoorbeeld bij de behandeling van de BIS één keer in de
vier jaar.
Daarnaast houdt de Kamer altijd het recht om de begroting goed- of af te
keuren of te amenderen.
189.
Hoe kan verklaard worden dat voor artikel 14 bijna 100% langjarige
juridische verplichtingen zijn aangegaan?
De uitgaven aan cultuur vloeien grotendeels voort uit afspraken die
vastliggen in wet- en regelgeving en bestuurlijke afspraken. In de tabel
budgettaire gevolgen van beleid is aangegeven dat de geplande uitgaven
in 2016 op het moment van het samenstellen van de begroting 2016
grotendeels al vaststaan. De uitvoering van het cultuurbeleid is in die
relatief korte periode al zodanig vastgelegd en toegezegd dat onmiddellijk
stopzetten niet van behoorlijk bestuur zou getuigen.
190.
Hoe kan het budgetrecht teruggegeven worden aan de Kamer daar waar
juridische verplichtingen zijn aangegaan?
Het budgetrecht van de Kamer is niet beperkt. Als de Kamer ervoor kiest
een juridisch verplicht budget te amenderen dan moet worden nagegaan
of en op welke termijn en tegen welke kosten de juridische verplichting
ongedaan kan worden gemaakt. Daarbij moet ook rekening worden
gehouden met de beginselen van behoorlijk bestuur.
191.
Welke invloed heeft de Wet stelsel van openbare bibliotheken gehad op
het aantal leden tot nu, het aantal instellingen en de totale uitgaven aan
bibliotheek door de overheid?
De wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen is in werking getreden
per 1 januari 2015. Er zijn nog geen cijfers bekend over 2015, dus er kan
nog niets gezegd worden over de invloed die de wet heeft gehad. De wet
wordt na 5 jaar geëvalueerd. Daarnaast heeft de Minister toegezegd
halverwege deze periode een midterm-review naar de Kamer te sturen.
Hierin zullen de cijfers van 2015 en 2016 meegenomen worden.
192.
In hoeverre zijn de financiële instrumenten van het Ministerie van
Economische Zaken van toepassing op ondernemers in de cultuursector?
Het Ministerie van EZ heeft verschillende financiële instrumenten voor
ondernemers, ter bevordering van onder andere innovatie en internationalisering. Dat instrumentarium kan door elke ondernemer die aan de
voorwaarden voldoet worden aangevraagd, ook ondernemers in de
cultuursector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

56

193.
In hoeverre maken cultuurondernemers gebruik van de financiële
instrumenten van het Ministerie van Economische Zaken?
420 creatieve bedrijven maakten in 2013 gebruik van de Wet bevordering
speur- en ontwikkelingswerk (WBSO) en 260 van de Research &
Development Aftrek (RDA), beide fiscale regelingen voor Research &
Development (R&D). 30 creatieve mkb-ers kregen een Borgstelling MKB
Kredieten (BMKB). Binnen de Mkb-innovatiestimulering Regio en
Topsectoren (MIT) werden in 2014 21 R&D-projecten, 37 kennisvouchers
en 1 Innovatie Prestatie Contract gehonoreerd; allen ter bevordering van
R&D in de creatieve sector.
194.
Waarom is de jaarlijkse bijdrage ten behoeve van de uitvoering internationale contributies gestegen van € 875.000,– (begroting 2015) naar
€ 941.000,– (begroting 2016)?
Het verschil wordt veroorzaakt door indexatie van de contributie aan
Eurimages, het coproductie- en distributiefonds van de Raad van Europa
op het gebied van cinema.
195.
Waardoor stijgt de begroting voor de culturele basisinfrastructuur
structureel met 30 miljoen euro?
In de begroting is vanaf 2016 bij de culturele basisinfrastructuur een plus
van ongeveer € 40 miljoen zichtbaar ten opzichte van 2015.
Dit verschil wordt veroorzaakt door een overboeking in 2015 van middelen
van artikel 14 Cultuur naar het begrotingsartikel 16 Onderzoek en
wetenschapsbeleid. De overboeking is gemaakt voor uitgaven aan de
Koninklijke Bibliotheek in verband met de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen en heeft geleid tot een verlaging van de raming op
artikel 14 Cultuur in 2015.
Deze uitgaven zijn ook voor 2016 en verder gepland, maar voor die jaren
(nog) niet overgeboekt naar artikel 16. Het begrotingsartikel 14 (cultuur)
lijkt daardoor voor de jaren vanaf 2016 hoger dan de begroting voor 2015,
maar is dat niet.
196.
Is er ruimte voor media-educatie in de culturele basisinfrastructuur?
Hoeveel is daarvoor beschikbaar gesteld? Hoe verhoudt zich dat tot de
jaren daarvoor (van 2005 tot en met 2015)?
In de culturele basisinfrastructuur is geen instelling specifiek voor
media-educatie opgenomen. Media-educatie maakt echter wel onderdeel
uit van de activiteiten van het sectorinstituut voor de film (EYE) in de
basisinfrastructuur. Bovendien is media-educatie een taak van de stichting
Mediawijsheid die ondersteund wordt uit de mediabegroting.
197.
Hoe worden de middelen die beschikbaar zijn voor digitaliseringprojecten
in de cultuursector besteed? Worden de projecten aanbesteed of voert de
overheid deze projecten in eigen beheer uit?
Deze middelen worden ingezet via subsidies in de cultuursector ten
behoeve van samenwerkings- en kennisprojecten. Er is hierbij geen
sprake van aanbesteding door de overheid of uitvoering door de overheid
in eigen beheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

57

198.
Heeft het programma Taal voor het Leven de doelstellingen gehaald?
Hoeveel heeft het programma gekost?
Het programma Taal voor het Leven had ten doel om nieuwe effectieve
methoden te ontwikkelen zodat meer laaggeletterden zouden worden
bereikt. Dankzij het programma zijn sinds 2013 in de zes deelnemende
proefregio’s bijna 30.000 personen gescreend op laaggeletterdheid, 15.000
cursisten begonnen aan een taaltraject en meer dan 5000 taalvrijwilligers
getraind. Het pilotprogramma is door de Universiteit Maastricht onderzocht op de opbrengsten voor deelnemers op het gebied van taalontwikkeling en maatschappelijke participatie. Uit het onderzoek is gebleken dat
de resultaten op beide criteria een stuk beter zijn dan onder taaltrajecten
waarbij geen ondersteuning van Taal voor het Leven werd geboden. Het
onderzoek is op 13 februari jl. aan uw Kamer aangeboden. Voor het
programma was van 2012 tot en met 2015 jaarlijks € 5 miljoen euro
beschikbaar.
199.
Is de Stichting Lezen en Schrijven met het programma Taal voor het Leven
erin geslaagd extra cursisten NT1 te werven? Zo ja, hoeveel?
Stichting Lezen & Schrijven zorgt er met het programma Taal voor het
Leven inderdaad voor dat extra cursisten worden geworven. Het project
Taal voor het Leven is uitgevoerd in de vier grote steden en de provincies
Flevoland en Overijssel. Hier zijn lokale organisaties ondersteund met
screeningsinstrumenten zoals de Taalmeter. Sinds mei 2013 is de
Taalmeter bij circa 28.000 personen afgenomen. Bij ongeveer 10.000
personen bleek uit de Taalmeter dat zij mogelijk laaggeletterd zijn. Deze
personen zijn doorverwezen naar een taalcursus. 24% van deze groep
heeft Nederlands als moedertaal. De samenstelling van de cursusgroepen
verschilt per regio. In de vier grote steden is het aantal NT2 cursisten
aanzienlijk groter dan het aantal NT1 cursisten. In middelgrote en kleinere
gemeenten in een provincie zoals Overijssel is dit juist andersom.
200.
Hoe worden vanaf 2016 de gelden die zijn gereserveerd voor een bijdrage
aan de Europese Culturele Hoofdstad 2018 gedekt?
Binnen de cultuurbegroting is € 5 miljoen beschikbaar voor een bijdrage
aan de Europese Culturele Hoofdstad 2018, verdeeld over de jaren 2016,
2017 en 2018. Het bedrag is gedekt uit middelen van de cultuurbegroting
voor het jaar 2013 en via een kasschuif naar de begrotingsjaren 2016, 2017
en 2018 overgeboekt.
In het verdiepingshoofdstuk, als bijlage 2 opgenomen bij de
OCW-begroting 2014, is deze kasschuif gemeld bij artikel 14 Cultuur onder
het kopje toelichting op de nieuwe mutaties: «Vanuit 2013 wordt € 5,0
miljoen ten behoeve van de Europese Culturele Hoofdstad 2018
verschoven naar de jaren 2016 tot en met 2018.» Het Ministerie van
Buitenlandse Zaken levert, naast de middelen uit de cultuurbegroting, een
bijdrage van € 2,5 miljoen.
201.
Hoeveel euro betaalt Nederland jaarlijks aan Eurimages en hoe succesvol
is Nederland in het binnenhalen van financiering uit programma (in
aantallen geselecteerde projecten en in toegekende euro’s per jaar)?
De afgelopen jaren betaalde het Ministerie van OCW via het Nederlands
Filmfonds ongeveer € 0,9 miljoen aan Eurimages. In 2014 was dit
bijvoorbeeld € 918.000, in 2015 € 944.000 en in 2016 zal dit € 807.000 zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

58

Bij het coproductiefonds van de Raad van Europa Eurimages kregen in
2014 zes coproducties met Nederland in 2014 in totaal € 1,9 miljoen
realiseringssteun toegekend. Het betrof speelfilms in samenwerking met
producenten uit België, Denemarken, Frankrijk, Noorwegen, Servië en
Zweden.
202.
Wat is de reden dat de onafhankelijke media-observator Reporters
Without Borders Nederland consequent als het land met de op een na
grootste mediavrijheid ter wereld rangschikt?
De World Press Freedom Index die Reporters Without Borders jaarlijks
publiceert, meet de mate van vrijheid van informatie op de wereld. De
index scoort de prestaties van 180 landen op verschillende criteria,
waaronder media pluralisme en onafhankelijkheid, respect voor de
veiligheid en vrijheid van journalisten, en over de wetgeving, instituties en
infrastructuur waarin de media hun werk moeten doen. Zo weerspiegelt
de index de mate van vrijheid die journalisten en nieuwsorganisaties
hebben in elk land, evenals de inspanningen van de overheden om deze
vrijheid te respecteren en te waarborgen.
Sinds het uitbrengen van de World Press Freedom Index wordt de
persvrijheid in Nederland gemeten naar bovengenoemde criteria als
«goed» bestempeld. Nederland kreeg in 2014 de tweede positie op de
index toegedeeld, zoals valt te lezen in de Rijksbegroting 2016. In 2015
behaalde Nederland de vierde positie, achter Finland, Noorwegen en
Denemarken.
203.
Telt bij de berekening van het streefcijfer voor het bereik van de NPO ook
online-, tablet- of telefonisch gebruik mee?
Zie het antwoord op vraag 204
204.
Hoe wordt het bereik van de NPO concreet berekend?
De NPO rapporteert in zijn jaarlijkse Terugblik, naar aanleiding van de
prestatieovereenkomst 2010–2015, over verschillende soorten bereikcijfers. In de Rijksbegroting 2016 is de prestatieafspraak over het
gemiddeld weekbereik van de televisienetten van de NPO opgenomen als
kengetal. Het weekbereik is het percentage Nederlanders dat tijdens een
week minstens 15 minuten aaneengesloten één of meerdere televisienetten bekijkt. Het gemiddelde weekbereik is het jaarlijks gemiddelde
hiervan. Het gemiddelde betreft het gemiddelde van week 1 t/m 52 en valt
dus niet altijd exact samen met een kalenderjaar.
De Stichting Kijkonderzoek (SKO) is als onafhankelijke organisatie
verantwoordelijk voor de totstandkoming van de kijkcijfers. SKO monitort
dagelijks nauwkeurig hoeveel mensen er naar welk televisieprogramma
kijken. Dit gebeurt op basis van een representatieve steekproef van de
Nederlandse bevolking. Het is voor SKO nog een uitdaging om uitgesteld
kijken in het kijkonderzoek mee te nemen. Momenteel wordt al het
uitgestelde kijkgedrag naar televisieprogramma’s t/m de zesde dag na
uitzending op een televisiescherm meegenomen in de kijkcijfers zoals die
door SKO worden gepubliceerd. Kijkgedrag op andere apparaten dan een
televisiescherm, zoals tablets en smartphones, maken nu nog geen
onderdeel uit van de kijkcijfers. Deze worden dus ook niet meegenomen in
de bereikcijfers van de NPO. Dit zorgt voor een onderschatting van het
totale bereik. SKO heeft een aantal projecten opgezet die bij elkaar tot een
nieuw online en offline kijkcijfer moeten leiden: het Video-totaal kijkcijfer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

59

De NPO schat in dat deze projecten op zijn vroegst medio 2016 zijn
afgerond.
205.
Kan een toelichting worden gegeven op de structureel hogere kosten van
de digitale opslag bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid vanaf
2016? Betreft dit ook kosten voor digitalisering en onderwijsdiensten naar
aanleiding van het programma Beelden voor de Toekomst? Waarom
komen deze kosten ten laste van alleen de Mediabegroting?
Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid heeft samen met de
partners EYE, Nationaal Archief en Kennisland in 2015 het programma
Beelden voor de Toekomst afgerond. In het kader van dit meerjarige
programma is het merendeel van het analoge Nederlandse audiovisuele
erfgoed gerestaureerd, geconserveerd en gedigitaliseerd. Dit betreft zo’n
negentigduizend uur video televisie-uitzendingen van onder andere de
publieke omroep, twintigduizend uur Nederlandse film, zo’n honderdduizend uur audio en 2,5 miljoen foto’s. De hogere kosten worden onder
meer veroorzaakt door de opslagkosten van het digitale archief en de
kosten voor een online platform voor onderwijsinstellingen die toegang
biedt tot digitaal omroepmateriaal. Het Nederlands Instituut voor Beeld en
Geluid heeft op basis van de Mediawet de taak om een media-archief in
stand te houden en te exploiteren. De kosten hiervan worden daarom
structureel bekostigd vanuit de mediabegroting.
206.
Kan een toelichting worden gegeven op de structureel hogere kosten van
de digitale opslag bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid vanaf
2016?
Zie het antwoord op vraag 205
207.
Betreffen de structureel hogere kosten van de digitale opslag bij het
Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid ook kosten voor digitalisering
en onderwijsdiensten naar aanleiding van het programma Beelden voor
de Toekomst?
Zie het antwoord op vraag 205
208.
Waarom komen de structureel hogere kosten van de digitale opslag bij het
Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid vanaf 2016 ten laste van alleen
de Mediabegroting?
Zie het antwoord op vraag 205
209.
Wat is de reden dat de post «bekostiging Publieke Omroep (omroepinstellingen)» stijgt van 776.519 in 2015 naar 912.191 in 2016
De Begroting 2016 laat inderdaad een forse stijging zien van de post
«bekostiging Publieke Omroep (omroepinstellingen). Het budget voor het
jaar 2015 bedraagt in feite
€ 905,4 miljoen in plaats van € 776,5 miljoen, waardoor de toename in
2016 ten opzichte van 2015 slechts € 6,8 miljoen bedraagt.
Het opnemen van het lagere bedrag in de begroting bij de bekostiging
Publieke Omroep wordt veroorzaakt door een betaling die vlak voor de
jaarwisseling al in 2014 heeft plaatsgevonden en niet zoals bedoeld vlak
na de jaarwisseling. Als gevolg hiervan is het budget voor het jaar 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

60

verhoogd en het budget voor het jaar 2015 verlaagd met € 128,8 miljoen.
Dit bedrag maakt deel uit van de totale betaling van € 142,8 miljoen,
waarover de Tweede Kamer met mijn brief van 3 februari 2015
«technische mutatie jaarafsluiting 2014» is geïnformeerd.
210.
Wat gebeurt er met niet uitgegeven gelden van het Stimuleringsfonds
voor de Journalistiek?
Het Stimuleringsfonds ontvangt een jaarlijkse dotatie, die in de meeste
jaren volledig wordt besteed aan de taken van het fonds, zoals
omschreven in de Mediawet 2008. Kort gezegd komt dat neer op:
stimulering van de innovatie op terrein van de journalistiek, zowel op
landelijk als op regionaal niveau.
Mochten er in enig jaar middelen overblijven, dan worden die toegevoegd
aan het eigen vermogen van het fonds en blijven die beschikbaar voor de
wettelijke taken van het fonds.
211.
Hoeveel geld is er in 2015 niet uitgegeven vanuit het Stimuleringsfonds
voor de Journalistiek?
Het Stimuleringsfonds heeft over 2015 een dotatie ontvangen van
€ 2.185.000,= en verwacht dit volledig te besteden.
212.
Welke indicatoren hanteert de regering voor valorisatie?
In de hoofdlijnenakkoorden die de VSNU en de Vereniging Hogescholen in
2011 met toenmalige Staatssecretaris Zijlstra hebben gesloten is de
afspraak gemaakt dat universiteiten en hogescholen indicatoren zullen
ontwikkelen die op termijn kunnen worden gebruikt om inspanningen en
resultaten op het gebied van valorisatie beter zichtbaar te maken.
Zowel de Vereniging Hogescholen als de VSNU hebben een raamwerk
van valorisatie-indicatoren ontwikkeld, waaruit de instellingen een eigen
set van indicatoren hebben samengesteld die aansluit bij de eigen
ambities en profiel. Deze indicatoren hebben zowel betrekking op de
economische als de bredere maatschappelijke opbrengst van onderzoek.
De haalbaarheid en toepasbaarheid van de indicatoren worden op dit
moment door de instellingen getest. Vooruitlopend daarop hebben
sommige individuele instellingen al valorisatie indicatoren in hun
prestatieafspraak opgenomen.
Eind 2015 / begin 2016 worden de indicatoren en het proces geëvalueerd
en wordt voor elke universiteit en hogeschool een geteste en gevalideerde
set indicatoren vastgesteld. De Tweede Kamer zal hierover geïnformeerd
worden. Overigens wordt in het Standaard Evaluatie Protocol 2015–2021
(SEP) dat door universiteiten en NWO- en KNAW-instituten wordt
gehanteerd, maatschappelijke relevantie in de beoordeling van onderzoek
expliciet meegenomen.
213.
Op welke termijn doet de overheid haar belofte gestand om de aandelen
in de component vaste voet onderzoek van de rijksbijdrage-formule in
evenwicht brengen?
Zoals aangegeven en uitgelegd wordt in het IBO Wetenschappelijk
Onderzoek, wordt momenteel ongeveer 60 procent van het onderzoeksdeel van de eerste geldstroom verdeeld op basis van historische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

61

gronden. De hoogte van deze instelling specifieke percentages is
gerelateerd aan de kostenintensiteit van infrastructuur en de activiteiten
die door de instelling uitgevoerd worden. In de Wetenschapsvisie 2025 is
aangegeven dat er op dit moment geen wijzigingen ten aanzien van de
vaste voet voorgesteld worden. Wel wordt de stabiliteit en de voorspelbaarheid van de financiële middelen van universiteiten vergroot, in lijn
met de aanbeveling van het IBO. In de Wetenschapsvisie 2025 zijn hiertoe
een tweetal maatregelen aangekondigd ten aanzien van het onderzoeksdeel; de invloed van de promotieparameter wordt gemaximeerd op
20 procent en het werken met driejarige gemiddelden.
214.
Klopt het dat om te voorkomen dat Nederland onderzoekfinanciering uit
Horizon2020 misloopt door de hoge matchingsdruk ten opzichte van de
met Nederland concurrerende landen, het matchingsfonds opgehoogd
zou moeten worden tot € 149 miljoen (nu € 50 miljoen)?
Voor de regeling Stimulering Europees Onderzoek (SEO-regeling) is € 50
miljoen gereserveerd. Dit bedrag is een tegemoetkoming in de kosten die
instellingen (in)direct maken voor een EU-gefinancierd project in het kader
van Horizon 2020 en beoogt zo de Nederlandse deelname in dat
programma te stimuleren. De regeling is niet bedoeld om de volledige
matching door instellingen op te vangen. Matching heeft immers ook een
functie: het vraagt een eigen bijdrage van instellingen, waardoor zij
keuzes maken, die passen binnen de eigen strategie. Met deze regeling
wordt de financiële ruimte voor kennisinstellingen vergroot, waardoor
meer ruimte voor vrij en ongebonden onderzoek resteert in de eerste
geldstroom. Uit de eerste cijfers blijkt overigens dat Nederlandse
deelnemers in de eerste periode van Horizon 2020 een nog groter
percentage van de middelen uit Horizon 2020 hebben weten te verwerven
(8,1%) dan uit het voorgaande Zevende Kaderprogramma (7,4%).
215.
Welke voorgenomen beleidsopties zijn er in de wetenschapsvisie met een
gevolg in de begroting in tabel 16.3?
Zowel aan het begin van de kabinetsperiode als later zijn extra middelen
voor wetenschap beschikbaar gekomen. Voor wat betreft de intensivering
in het Regeerakkoord gaat het om onder meer een structurele bijdrage
aan NWO van € 25 miljoen in 2014, € 75 miljoen in de achtereenvolgende
jaren 2015, 2016 en 2017, en € 100 miljoen vanaf 2018. Voorts is met de
Begrotingsafspraken 2014 een structureel bedrag van € 25 miljoen
beschikbaar gekomen voor de open competitie bij NWO. Direct gerelateerd aan de toekomstvisie, zijn per 2015, de zogenaamde matchingsmiddelen van € 50 miljoen aan het budget van NWO toegevoegd. De basis
hiervoor ligt ook in de begrotingsafspraken 2014. Specifieke maatregelen
uit de wetenschapsagenda zijn op dit moment nog niet bekend
216.
Wat zijn de totale Nederlandse publiek uitgaven aan wetenschap in geld
en percentage van bbp (bruto binnenlands product)?
Er zijn geen cijfers over specifiek het wetenschapsdeel. Om een goede
internationale vergelijking mogelijk te maken worden in de cijfers over de
publieke uitgaven onderzoek en innovatie (R&D) tezamen genomen. Uit
de publicatie «Totale investeringen in Wetenschap en Innovatie
2013–2019» uitgegeven door het Rathenau Instituut volgt dat de Nederlandse directe publieke uitgaven aan wetenschap en innovatie in 2015
€ 4.779,7 miljoen bedragen. Dat is 0,71% van het BBP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

62

217.
Hoe verhouden de totale Nederlandse publiek uitgaven aan wetenschap in
geld en percentage van bbp zich ten opzichte van het buitenland?
Er zijn geen cijfers over specifiek het wetenschapsdeel. Om een goede
internationale vergelijking mogelijk te maken worden in de cijfers over de
publieke uitgaven onderzoek en innovatie (R&D) tezamen genomen. In de
publicatie «Totale investeringen in Wetenschap en Innovatie 2013–2019»
uitgegeven door het Rathenau Instituut is een vergelijkende figuur
opgenomen voor 2013 voor wat betreft de directe overheidsbudgetten
voor R&D als percentage van het BBP. Daaruit blijkt dat Nederland voor
dat jaar komt op een percentage van 0,75% tegenover een Europees
gemiddelde van 0,68%. Het percentage in 2015 (vraag 216) is lager, omdat
het in de internationale vergelijking om cijfers in 2013 in plaats van 2015
gaat.
Figuur 4: Directe overheidsbudgetten voor R&D als percentage van het BBP, 2013 (In
internationaal verband worden de overheidsbudgetten aangeduid met de term
GBAORD, ofwel Government Budget Appropriations or Outlays on R&D.)

Bron: EUROSTAT (cijfers op basis van GBAORD en het gereviseerde BBP);
Zwitserland – 2012, Zuid Korea – 2011
218.
Hoeveel verkrijgen de Nederlandse wetenschappers uit Europese
programma’s?
Volgens de laatst bekende cijfers hebben Nederlandse deelnemers (het
gaat dan om onderzoekers van kennisinstellingen en om bedrijven) in het
eerste jaar van Horizon 2020 een bedrag van € 537 miljoen toegekend
gekregen. Dat is 8,1% van de totale beschikbare middelen. De European
Research Council (ERC) is specifiek bedoeld voor individuele wetenschappers. Daarvan is in het eerste jaar € 92 miljoen toegekend aan
deelnemers uit Nederland, wat 8,2% is van de totaal door de Europese
Commissie toegekende financiering.
219.
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de plannen en financiële
dekking in deze begroting voor industrial doctorates in overleg met het
bedrijfsleven?
Bij het VAO Wetenschapsbeleid vroeg de motie-Duisenberg de promotievorm Industrial Doctorates te operationaliseren door de onderbenutting
van de ho/wo-component uit de Regeling Praktijkleren in te zetten. In de
begroting is een ramingsbijstelling op subsidies vanaf 2016 ingeboekt. Op
basis van de realisatie 2015 op alle subsidies, waaronder de Regeling
Praktijkleren, zal deze ramingsbijstelling in 2016 verder verwerkt worden.
Dan kan bezien worden, indien additionele middelen nodig zijn, hoe dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

63

tijdelijk gedekt kan worden uit de onderbenutting van de subsidieregeling
praktijkleren zoals voorgesteld in de motie Duisenberg.
De motie wordt gezien in het bredere perspectief van een gedifferentieerd
promotiestelsel, waarbij de inzet is om enerzijds promovendi meer kansen
te geven op de bredere arbeidsmarkt en anderzijds andere sectoren dan
alleen de wetenschappelijke te laten profiteren van hun kennis en
vermogens. De ambitie van een Promotieakkoord met het bedrijfsleven
over Industrial Doctorates is dat de samenwerking tussen het bedrijfsleven en de universiteiten wederzijds wordt versterkt.
220.
Kan de regering de plannen toelichten waarmee de apparaatsuitgaven
dalen van € 260 miljoen in 2015 naar € 212 miljoen in 2020?
De apparaatskosten dalen onder invloed van de taakstellingen, opgelegd
door verschillende kabinetten. De genomen maatregelen zijn:
– Een besparing op de bedrijfsvoering: De inrichting en aansturing van
de bedrijfsvoering van de rijksoverheid wordt geharmoniseerd en waar
mogelijk wordt de uivoering gebundeld.
– Taakbeëindiging en herinrichting van het primaire proces. Voor het
beleidsproces gaat het dan met name om «sturen op stoppen», het
periodiek beoordelen van alle taken en bepalen welke taken met
minder intensiteit of zelfs helemaal beëindigd kunnen worden.
– Minder management en secretariaat, bundeling in de financiële functie
en efficiency door digitalisering levert ook een bijdrage aan de
taakstelling.
– De Inspectie van het Onderwijs zal het financieel toezicht en kwaliteitstoezicht en daarbij ook toezicht op het bestuurlijk handelen verder
integreren. Het toezicht zal zich primair richten op de besturen.
221.
Wat is er het afgelopen jaar met de € 100 miljoen onderuitputting
gebeurd? Waar is dit geld naartoe gegaan? (zie Kamerstuk 34 085-VIII nr.
3)
De totale onderuitputting (ook wel eindejaarsmarge) van vorig jaar
bedroeg in totaal € 126,8 miljoen. Deze middelen zijn als volgt ingezet:
– € 63,7 miljoen is in de 1e suppletoire begroting 2015 ingezet voor
overlopende verplichtingen die niet in 2014 tot betaling zijn gekomen,
maar wel in 2015 (zie Kamerstuk 34 210-VIII nr. 2, p. 2 en p. 47);
– € 63,1 miljoen is ingezet voor incidentele OCW-brede problematiek,
waaronder extra uitgaven voor het Programma Vernieuwing Studiefinanciering (PVS) als gevolg van de invoering van het studievoorschot,
tegenvallers bij de contributie aan het CERN en het onderwijs op
Caribisch Nederland als gevolg van koersverschillen en de bijdrage
van OCW aan de voorzieningen binnen de generieke digitale infrastructuur (zie p. 156 van de OCW-begroting 2016).
222.
Waarom duurt de uitvoering van de motie van de leden Duisenberg en
Rog (Kamerstuk 31 288, nr. 458) over betere positionering van de
opleidingscommissies tot medio 2016?
De motie van de leden Duisenberg en Rog verzoekt om in overleg met
besturen en medezeggenschapsorganisaties te onderzoeken hoe de
opleidingscommissies beter gefaciliteerd kunnen worden en hoe geregeld
kan worden dat de opleidingscommissies geacht worden om jaarlijks een
gemotiveerd standpunt in te nemen over de kwaliteit van het onderwijs en
dit oordeel transparant te maken. De motie heeft als doel om de positie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

64

van de opleidingscommissies te versterken en de rol die opleidingscommissies kunnen spelen in het versterken van de kwaliteitscultuur te
vergroten. Dat doel wordt onderschreven, maar eventuele aanpassingen
moeten wel zorgvuldig gebeuren. Bij de behandeling van wetsvoorstel
Versterking Bestuurskracht zal hierop worden teruggekomen.
223.
Wanneer gaan de gesprekken met onder andere de Duitse ambassade
over problemen rond diplomaerkenning tussen Nederland en Duitsland
verder?
Over diploma-erkenning hebben gesprekken plaatsgevonden met de
Euregio’s, met ROC »s, met de Duitse ambassade in Nederland en met de
landsregeringen van Nedersaksen respectievelijk Nordrhein-Westfalen
(NRW).
Er blijken vooral problemen te zijn in de sector gezondheidszorg.
Nederlanders met een niveau-3 opleiding tot Verzorgende vinden in
Duitsland in de Kinderopvang en in de ouderenverzorging geen werk op
het door hen gewenste niveau. Dat komt omdat Duitsland hiervoor een
niveau-4 opleiding eist. De ROC ’s constateren dat hun niveau-3 opleidingen in de zorg bijna volledig overeenkomen met niveau-4 opleidingen
in Duitsland. Nordrhein-Westfalen wil tot een oplossing rond de diplomaerkenning voor deze Nederlandse verzorgende komen, omdat in Duitsland
de vraag groot is. Het gezamenlijke streven is hierover in oktober nadere
afspraken te maken.
224.
In hoeverre is aan de motie van de leden Jadnanansing en Van Meenen
(Kamerstuk 34 000 VIII, nr. 37) uitvoering gegeven (en werden knelpunten
en prikkels gedefinieerd) met betrekking tot aansluiting tussen het hoger
onderwijs en arbeidsmarkt? Hoe worden de werkgevers daarbij betrokken
worden?
In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek 2015–2025 «De
waarde(n) van weten» wordt het belang van een sterkere verbinding
tussen het hoger onderwijs en de arbeidsmarkt benoemd. De strategische
agenda bouwt voort op een beleid gericht op meer profilering en
zwaartepuntvorming in het hoger onderwijs om zo meer tegemoet te
kunnen komen aan zowel de gevarieerde vraag van de arbeidsmarkt als
van de studenten. Op verschillende manieren wordt gestimuleerd dat
instellingen die verbinding met de arbeidsmarkt versterken en zo ook
studenten een rijkere leeromgeving bieden. Er zullen veelbelovende
duurzame samenwerkingsverbanden tussen instellingen en bedrijven en
maatschappelijke organisaties ondersteund worden. Manieren waarop de
aansluiting op de arbeidsmarkt verder verbeterd kan worden zijn onder
andere door een actiever alumni beleid, meer en betere stages, en de
studiebijsluiter en de website Studiekeuze123. Met de ontwikkeling van
Associate degrees en hbo-masters wordt eveneens de aansluiting op de
arbeidsmarkt verbeterd. Daarnaast is onder meer door het techniekpact en
regionale zorgpacten aandacht voor de specifieke problematiek van
sectoren. Bij deze pacten zijn de werkgevers uitdrukkelijk partij. Het
binnenkort te starten experiment vraagfinanciering en de pilots flexibilisering in het kader van flexibel hoger onderwijs voor volwassenen dragen
eveneens bij aan een betere aansluiting op de arbeidsmarkt. Hierbij zijn
ook de werkgevers nadrukkelijk betrokken.
225.
Wanneer komt de evaluatie wet fusietoets naar de Kamer?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

65

Deze evaluatie wordt, samen met de beleidsreactie daarop, in het najaar
aan uw Kamer verzonden.
226.
Klopt het dat in de begroting voor 2015 stond dat de evaluatie wet
fusietoets (po/vo/bve/ho) in 2015 naar de Kamer wordt gestuurd en dat
deze evaluatie niet is meegenomen in bijlage 5?
Ten onrechte is de evaluatie fusietoets (po/vo/bve/ho) niet opgenomen in
de begrotingsbijlage Evaluatie en onderzoek (bijlage 5). Net als in
begroting 2015 had daarbij de startdatum 2014 en de afrondingsdatum
2015 vermeld moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 9

66