Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

25 834

Problematiek rondom asbest

Nr. 153

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 november 2018
Conform toezegging in mijn brief van 27 september 20181 bied ik u hierbij
mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat de
rapporten aan van TNO en RIVM over mogelijke gezondheidsrisico’s als
gevolg van blootstelling van werknemers en omwonenden aan asbestvezels afkomstig van werkzaamheden met verontreinigd straalgrit van
Eurogrit B.V.2
In oktober 2017 meldden verschillende bedrijven bij de Inspectie SZW dat
er in Nederland straalgrit werd gebruikt dat met asbest was vervuild. Voor
zowel omwonenden als werknemers heeft dit geleid tot zorgen. De
bijgevoegde onderzoeken zijn uitgevoerd om de risico’s in kaart te
brengen. Voor werknemers blijkt dat in een aantal scenario’s de dagelijkse
blootstelling aan asbestvezels in de periode juli 2017 – september 2017
hoger is geweest dan de wettelijke grenswaarde. Voor zover straalprojecten zijn uitgevoerd in of nabij een bebouwde omgeving kunnen ook
passanten of omwonenden zijn blootgesteld aan asbestvezels. Het RIVM
concludeert dat het gezondheidsrisico dat is ontstaan door deze blootstelling aan asbestvezels in deze periode in alle gevallen lager is dan de
geaccepteerde gezondheidsrisico’s voor de werkplek of omgeving.
Hiermee is er voor de betrokken werknemers en omwonenden duidelijkheid ontstaan wat betreft de door hen gelopen risico’s tijdens de
werkzaamheden met verontreinigd straalgrit in deze periode.
Hieronder ga ik in op wat er is vooraf gegaan aan deze onderzoeken en ga
ik nader in op de uitkomsten.
Voorgeschiedenis
In oktober 2017 werd bekend dat er in Nederland straalgrit werd gebruikt
dat met asbest vervuild was. Die situatie vroeg om een snel, adequaat en
1
2

kst-25834-153
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 25 834, nr. 151.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 834, nr. 153

1

gecoördineerd optreden vanuit de overheid. Daarom heeft de Inspectie
SZW in samenwerking met de overige betrokken toezichthouders en
departementen TNO opdracht gegeven onderzoek uit te voeren naar de
mogelijke blootstelling van personen aan asbestvezels.
In mijn brief van 31 oktober 2017 heb ik uw Kamer reeds geïnformeerd
over de conclusies uit het TNO-onderzoek naar de risico’s van het
opruimen van het met asbest verontreinigde straalgrit (Kamerstuk 25 834,
nr. 131). Dit onderzoek heeft bedrijven duidelijkheid verschaft onder welke
condities zij het gebruikte straalgrit op een veilige manier konden
opruimen. Vervolgens heb ik TNO gevraagd een inschatting te maken van
de blootstelling aan asbestvezels van werknemers en omwonenden ten
gevolge van de werkzaamheden met de partij verontreinigde straalgrit die
vanaf juli 2017 op de markt kwam.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat heeft uw Kamer op
26 april 20183 geïnformeerd over de analyses van de ILT naar de aanwezigheid van asbest in de grondstoffen en producten die vanaf juli 2017
gebruikt zijn en op de markt kwamen. Alle producten en grondstoffen
bevatten asbest van het type chrysotiel (witte asbest). Uit eigen analyses
van Eurogrit van kleine hoeveelheden grondstoffen afkomstig van
verschillende partijen uit de periode 2015–2017 bleek ook asbest verontreiniging. De mate van verontreiniging uit die periode was voor de ILT niet
meer onderzoekbaar.
Blootstelling aan asbestvezels kan leiden tot gezondheidsschade. Hoe
groot het risico is op het daadwerkelijk ontwikkelen van gezondheidsschade hangt af van de mate en de duur van de blootstelling. Om een
inschatting te kunnen maken hoe risicovol deze blootstelling is, heb ik het
RIVM gevraagd om op basis van de blootstellingsgegevens van TNO de
gezondheidsrisico’s van de blootstelling in de periode juli 2017 –
september 2017 in kaart te brengen. Met dit aanvullende onderzoek van
RIVM wordt werknemers en omwonenden de gewenste duidelijkheid
geboden omtrent de eventuele gezondheidsrisico’s.
TNO onderzoek naar verwachte blootstellingniveaus
TNO heeft onderzocht hoe het verontreinigde straalgrit is gebruikt en
hoeveel asbestvezels daarbij ingeademd kunnen zijn. Hierbij is voor
werknemers de blootstelling berekend onder de minst gunstige omstandigheden (worst case omstandigheden). Op basis van de resultaten zijn
zes functieprofielen opgesteld, waarvoor een blootstellingsschatting is
gemaakt. Verder is voor omwonenden een profiel opgesteld uitgaande
van ongunstige omstandigheden door bijvoorbeeld als uitgangspunt te
nemen dat de omwonende zich steeds op elk moment van de dag in de
buurt (op 5 meter afstand) van de straalwerkzaamheden bevond. De
blootstelling voor omwonenden is gemeten voor kortdurende en
langdurende werkzaamheden. Bij de kortdurende werkzaamheden is
uitgegaan van een situatie waarbij straalwerkzaamheden worden
uitgevoerd in de openlucht in een woonwijk gedurende 2 dagen. Bij de
langer durende werkzaamheden is uitgegaan van een situatie waarbij een
object gestraald wordt in een straaltent in een open omgeving op enige
afstand van bebouwing gedurende 2 maanden.
Het onderzoek van TNO naar verwachte blootstellingniveaus toont aan dat
de geschatte gemiddelde blootstelling voor opruimen van nat gemaakt
straalgrit en het afbreken van steigers na afloop van de straalwerkzaamheden onder worst case omstandigheden ruim onder de grenswaarde
3

Kamerstuk 25 834, nr. 138.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 834, nr. 153

2

blijft, er vanuit gaande dat hierbij adembescherming wordt gedragen.
Voor de persoon die de straalapparatuur vult, ook wel ketelboy of
dieselwacht genoemd, en de mangatwacht die toezicht houdt bij
straalwerkzaamheden in een besloten ruimte, bijvoorbeeld in een
opslagtank of een schip, liggen de geschatte gemiddelde blootstellingen
onder worst case omstandigheden voor het grootste deel van de
werknemers boven de grenswaarde. Voor de twee overgebleven
functieprofielen, de straler en degene die de gestraalde oppervlakten
controleert, geldt dat de gemiddelde blootstelling onder worst-case
omstandigheden voor het grootste deel van de werknemers onder de
grenswaarde blijft.
Het onderzoek van TNO laat daarnaast zien dat er bij straalwerkzaamheden een grote hoeveelheid respirabel stof vrijkomt. Werkgevers dienen
dan ook te allen tijde passende beschermingsmaatregelen voor hun
werknemers te treffen die met deze respirabele stof in aanraking kunnen
komen.
Bedrijven kunnen op basis van de bedrijfseigen werkomstandigheden en
specifieke gegevens over de blootstelling aan respirabel stof in het eigen
bedrijf, met behulp van omreken- en correctiefactoren in het TNO-rapport
voor het eigen bedrijf een specifiekere asbestvezelconcentratie afleiden.
RIVM onderzoek naar gezondheidsrisico’s
Hoewel uit het TNO-onderzoek naar de blootstelling aan asbestvezels
blijkt dat de grenswaarde voor verschillende werknemersprofielen is
overschreden, blijft het gezondheidsrisico zeer klein door de korte periode
waarin de blootstelling heeft plaatsgevonden, zo concludeert het RIVM.
Het werknemersprofiel met de hoogste gemiddelde blootstelling geschat
onder worst case omstandigheden en gedurende drie maanden, namelijk
dat van de ketelboy of dieselwacht, heeft een risico dat overeenkomt met
0,4 extra gevallen van asbest gerelateerde kanker op 100.000 blootgestelde werknemers. Voor alle andere functieprofielen zijn de risico’s op het
ontwikkelen van asbest gerelateerde kanker nog lager.
Het maatschappelijk geaccepteerd risico bij beroepsmatige blootstelling
aan asbest gedurende 40 jaar, bedraagt 4 gevallen van asbest gerelateerde kanker op 100.000 blootgestelde werknemers4.
Het RIVM gaat uit van een lineair verband tussen de duur van de
blootstelling en het gezondheidsrisico. Dit betekent dat bij een gelijkblijvend blootstellingsniveau aan asbest het gezondheidsrisico halveert bij
een blootststelling van 1,5 maand in plaats van 3 maanden. Omgekeerd
geldt dat bij een langer durende blootstelling het risico navenant
toeneemt.
Op grond van informatie van Eurogrit over de verontreiniging van mei
2015 tot juli 2017 kan verondersteld worden dat de verontreiniging in die
periode in ieder geval niet hoger was dan in de periode vanaf juli 2017.
Ook wanneer de gezondheidsrisico’s worden geëxtrapoleerd naar de
periode vanaf mei 2015 dan blijven de gezondheidsrisico’s onder de
maatschappelijk geaccepteerde risico’s.
Voor omwonenden heeft het RIVM eveneens risicoberekeningen
uitgevoerd. Ook voor omwonenden geldt dat door de korte duur van de
blootstelling het gezondheidsrisico zeer beperkt is. De berekende risico’s
voor omwonenden gaan bovendien uit van maximale blootstelling
waarvan het onwaarschijnlijk is dat deze zich in de praktijk heeft
voorgedaan. Bijvoorbeeld, een persoon die slechts gedurende een korte
periode heeft blootgestaan aan de asbestvezels of op grotere afstand dan
4

Gezondheidsraad (2012): «Leidraad berekening risicogetallen voor carcinogene stoffen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 834, nr. 153

3

de gekozen meetafstand van 5 meter, heeft een fractie van het geschatte
risico gelopen.
Ter vergelijking laat het RIVM-rapport ook zien wat het gezondheidsrisico
is ten gevolge van de achtergrondconcentratie van altijd aanwezige
asbestvezels in de lucht. Wanneer de gezondheidsrisico’s in verband met
de levenslange achtergrondblootstelling en het gezondheidsrisico ten
gevolge van de werkzaamheden in de omgeving met het vervuilde
straalgrit bij elkaar worden opgeteld, blijft dit risico onder het maatschappelijk geaccepteerde verwaarloosbaar risico voor de omgeving van 1
geval van asbest gerelateerde kanker op 1 miljoen blootgestelde
personen.
Conclusie
Asbest is en blijft een zeer gevaarlijke stof. Elke persoon die getroffen
wordt door de gevolgen van blootstelling aan asbest is er één teveel. Een
reden te meer om blootstelling aan asbest dan ook zoveel mogelijk te
voorkomen. Het onderzoek van het RIVM laat zien dat de gezondheidsrisico’s van de blootstelling ten gevolge van werkzaamheden met verontreinigd straalgrit zeer beperkt zijn.
Omdat de kans op gezondheidseffecten toeneemt met de hoeveelheid
ingeademde vezels over het hele arbeidsleven (cumulatieve blootstelling)
wijst het RIVM de betrokken werkgevers op de wettelijke verplichting voor
de werkgever (artikel 4.15 van het Arbobesluit) om de mogelijke blootstelling van hun werknemers aan asbestvezels schriftelijk vast te leggen.
Zo kan ook later worden nagegaan waar en wanneer een mogelijke
blootstelling aan asbest zich heeft voorgedaan.
Het bekend worden van de verontreiniging van het straalgrit met asbest
heeft vorig jaar tot onrust geleid. Zowel bij werknemers die dagelijks met
het grit hebben gewerkt als bij burgers die op enige afstand van straalwerkzaamheden stofwolken hebben zien ontstaan. Op grond van deze
rapporten constateer ik dat over de onderzochte risicovolle periode juli
2017 – september 2017 de gezondheidseffecten zeer beperkt zijn. Eurogrit
heeft na de gebleken asbestcontaminatie overgebleven kleine hoeveelheden materiaal van verschillende eerdere leveringen uit de Oekraïne in
de periode 2015–2017 kwalitatief laten analyseren. Ook hieruit bleek een
asbestcontaminatie. De inschatting op basis van datgene dat bekend is
over de periode van voor 2017 lijkt te duiden op een blootstelling die
onder de maatschappelijk geaccepteerde risiconiveaus ligt. Het is mij
bekend dat er partijen zijn die juridische procedures voeren tegen Eurogrit
B.V. Dit volg ik nauwgezet.
Ik hoop dat met het bekend worden van de resultaten van de onderzoeken
van TNO en het RIVM de onrust bij werknemers en burgers kan worden
weggenomen. Werknemers dienog vragen hebben kunnen altijd contact
opnemen met hun bedrijfsarts. Omwonenden kunnen terecht bij de GGD.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 834, nr. 153

4