Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 628

Forensische zorg

Nr. 3

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 september 2013
1. Inleiding
Op 3 februari 2009 heb ik uw Kamer het nieuwe Beleidskader Longstay
forensische zorg aangeboden (kamerstuk 29 452, nr. 99). Bij de aanbieding
is een procesevaluatie toegezegd. De resultaten hiervan zijn neergelegd in
het rapport «Evaluatie beleidskader longstay, Differentiatie, herbeoordeling en verloftoets» dat ik u hierbij doe toekomen1. Het onderzoek is
uitgevoerd door onderzoeksbureau Significant in opdracht van het
Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC).
2. De belangrijkste wijzigingen van het Beleidskader Longstay
forensische zorg
Rechtspositie
Met de invoering van het nieuwe beleidskader is in 2009 een aantal
belangrijke wijzigingen geïntroduceerd. Onder meer is beoogd de
rechtspositie van de tbs-gestelde in de longstay forensische zorg te
versterken door aan de mogelijkheid in beroep te gaan tegen de
beslissing tot plaatsing in een longstay-voorziening, de mogelijkheid toe
te voegen in beroep te gaan tegen de voortzetting van die plaatsing.
Daarnaast is een driejaarlijkse toetsing geïntroduceerd die inhoudt dat de
longstay status van de ter beschikking gestelde elke drie jaar door
onafhankelijke deskundigen en de Landelijke adviescommissie plaatsing
longstay forensische zorg (Lap) wordt beoordeeld.
Met de invoering van het nieuwe beleidskader is de Lap, die de Minister
van Veiligheid en Justitie adviseert over zowel de plaatsing als de
voortzetting van de plaatsing in een longstay-voorziening, geformaliseerd.
1

kst-33628-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 628, nr. 3

1

Om de Lap goed toe te rusten voor deze taak, is de Lap versterkt met een
jurist als voorzitter.
Differentiatie
Bij de introductie van het beleidskader Longstay forensiche zorg is ook
een interne differentiatie ingevoerd. Met de combinatie van drie beveiligingsniveaus (hoog, midden, laag) en drie niveaus van zorg (hoog,
midden, laag) is beoogd door middel van een systematische inventarisatie
de individuele behoeften van de longstay-gestelde te bepalen.
3. Verlofregeling TBS
Omdat in mei 2012 de Verlofregeling TBS is aangepast met specifieke
consequenties voorlongstay-gestelden is door onderzoeksbureau
Significant ook een procesevaluatie uitgevoerd over de implementatie van
de Verlofregeling TBS. De belangrijkste wijziging houdt in dat longstaygestelden alleen nog voor begeleid verlof in aanmerking komen als door
onafhankelijke deskundigen een laag beveiligingsniveau is vastgesteld.
De longstay-gestelden met een gemiddeld of hoog beveiligingsniveau
komen niet langer in aanmerking voor verlof. Hiermee zijn de verlofmogelijkheden gekoppeld aan het in het beleidskader gehanteerde beveiligingsniveau.
4. Het evaluatieonderzoek
In het kader van de procesevaluatie stond de vraag centraal of het
beleidskader Longstay Forensische Zorg wordt uitgevoerd als beoogd en
of zich knelpunten voordoen. Daarnaast richtte het onderzoek zich op het
inzichtelijk maken van de mate waarin de praktijk uitvoering geeft aan de
wijziging in het verlofbeleid en welke (neven-)effecten de Verlofregeling
TBS met zich meebrengt.
Rechtspositie
De onderzoekers concluderen dat het beleidskader uitgevoerd wordt als
beoogd: de rechtspositie van longstay-gestelden is versterkt als gevolg
van invoering van het beleidskader. De driejaarlijkse herbeoordeling en de
beroepsmogelijkheid tegen de daaruit voortkomende plaatsingsbeslissing
vormen samen een goede toets op de voortzetting van de longstay-status.
Tevens is de onafhankelijke adviesrol van de Lap geformaliseerd en is de
Lap uitgebreid met twee raadsheren in de functie van voorzitter en
vicevoorzitter. De raadsheren beoordelen of de regels in acht zijn
genomen en waarborgen de onafhankelijkheid van het advies. De
gedragsdeskundigen zijn verantwoordelijk voor de behandelinhoudelijke
toetsing. Volgens het onderzoek is dit van meerwaarde, onder andere
omdat het werk van de andere leden hierdoor meer op de inhoudelijke
vraagstukken betreffende de behandeling is gericht.
Differentiatie
Ten aanzien van de differentiatie in zorg- en beveiligingsniveau hebben de
onderzoekers geconcludeerd dat dit tot spraakverwarring heeft geleid. De
differentiatie creëert een onnatuurlijk onderscheid tussen zorg en
beveiliging, terwijl die in de praktijk samenhangen. Ook voor de plaatsing
van de longstay-gestelde, is de differentiaatie functioneel, aldus de
onderzoekers. Bij de plaatsing wordt namelijk ook gekeken naar andere
aspecten van de longstay-gestelde zoals onder andere begeleidbaarheid,
zelfstandigheid en risicovol gedrag. Om deze reden acht ik de schematische beoordeling van de longstay-gestelde aan de hand van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 628, nr. 3

2

vastgesteld zorgniveau niet langer passen bij de eisen van de praktijk.
Omdat de differentiatie in beveiligingsniveau een essentieel onderdeel is
bij de beoordeling van de verlofaanvraag, acht ik het gebruik hiervan wel
noodzakelijk. Ik verwacht begin volgend jaar een aangepast beleidskader
aan uw Kamer toe te kunnen zenden.
Herbeoordelingen
Medio 2010 zijn de eerste herbeoordelingen voor tbs-gestelden die, langer
dan drie jaar de longstay-status hebben, gestart. In januari 2013 is voor
120 longstay-gestelden het proces van hertoetsing voor het grootste deel
afgerond (88%) of in een vergevorderd stadium (11%). Circa een kwart van
de herbeoordelingen leidde tot beëindiging van de longstay-status.
Bij het proces van herbeoordelen is een doorlooptijd van zes maanden
beoogd. De mediane doorlooptijd bedraagt thans echter 8,6 maanden. De
onderzoekers noemen een aantal oorzaken waardoor de beoogde
doorlooptijd van herbeoordelingen vaak wordt overschreven. Met name
de kliniek en de NIFP-rapporteurs leveren hun advies later aan dan de
gestelde inleverdatum. De duur van de overschrijdingen is in absolute zin
bij het NIFP het grootst. Daarnaast is een extra stap in het proces
ingevoegd waarin de kliniek een reactie geeft op de rapportage van de
NIFP-rapporteurs.
Ten behoeve van een tijdige en correcte afhandeling heb ik in navolging
van eerdere afspraken gericht op het verkorten van de doorlooptijden bij
het NIFP ook afspraken gemaakt over het verkorten van de doorlooptijden
van het advies bij de herbeoordelingen van longstay-gestelden. Voor de
extra stap, waarbij de rapportage van het NIFP voor een reactie wordt
verzonden aan de kliniek, geldt dat deze mijns inziens noodzakelijk is om
te komen tot zorgvuldige besluitvorming.
Uitstroommogelijkheden en vervolgvoorzieningen
De onderzoekers geven aan dat in de praktijk problemen spelen bij het
vinden van een geschikte uitstroomvoorziening nadat de longstay-status
van de longstay-gestelde is beëindigd. Ik zal daarom in gevallen waarin
een longstay-status wordt opgeheven, aan de betreffende kliniek
ondersteuning aanbieden van het Forensisch Plaatsingsloket van de
Dienst Justitiële Inrichtingen bij het vinden van de meest geschikte
vervolgvoorziening.
Verlofregeling TBS
Ten aanzien van de Verlofregeling TBS concluderen de onderzoekers
voorts dat de gewijzigde Verlofregeling wordt uitgevoerd zoals beoogd.
Alleen longstay-gestelden met een laag beveiligingsniveau kunnen voor
(begeleid) verlof in aanmerking komen. Voor de meeste longstaygestelden is de mogelijkheid tot verlof hierdoor niet structureel veranderd.
Doordat bij de wijziging op 27 mei 2012 nog niet voor alle longstaygestelden een beveiligingsniveau was vastgesteld, leverde dit voor
sommige personen wel tijdelijk beperkingen in de verlofmogelijkheden
op.
Conclusie
Samenvattend concludeer ik dat de rechtspositie van longstay-gestelden
is versterkt door de invoering van het beleidskader Longstay Forensische
Zorg. Hiermee is aan de belangrijkste doelstelling van het beleidskader
voldaan. Ook de gewijzigde Verlofregeling TBS wordt uitgevoerd zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 628, nr. 3

3

beoogd. Alleen longstay-gestelden met een laag beveiligingsniveau
kunnen voor (begeleid) verlof in aanmerking komen. De onderzoekers
hebben geconstateerd dat de differentiatie in zorgniveau en beveiligingsniveau niet functioneel is. Omdat ik onderken dat de schematische
beoordeling van longstay-gestelden aan de hand van een vastgesteld
zorgniveau niet noodzakelijk is, zal ik het beleidskader op dit punt
aanpassen.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 628, nr. 3

4