Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2013

Nr. 13

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 14 november 2012
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden. Met de vaststelling van het verslag acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Wolbert
De adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković-van Bemmel

kst-33400-VIII-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

1

1
Kan de regering bevestigen dat onderwijs bij het begrotingsakkoord 2013
een efficiencykorting van structureel 340 miljoen euro opgelegd heeft
gekregen en voor 2013 de korting is ingevuld met onder andere
meevallers? Kan de regering bevestigen dat er vanaf 2014 nog een
bezuiniging 171,3 miljoen euro oplopend naar 232,4 miljoen euro in 2017
resteert? Klopt het dat op bladzijde 112 van de begroting de verdeling van
deze bezuinigingen over de diverse onderwijssoorten oplopend tot circa
77,68 miljoen euro voor het primair onderwijs, 59,3 miljoen euro voor het
voortgezet onderwijs, 29 miljoen euro voor bve1 en 21 miljoen euro voor
het hbo2 staat? Kan deze nieuwe bezuiniging ingevuld worden zonder
rechtstreekse bezuinigingen in de klas (bijvoorbeeld grotere groepen,
meer werkdruk en minder begeleiding)?
Het klopt dat OCW bij het begrotingsakkoord 2013 drie rijksbrede
taakstellingen opgelegd heeft gekregen van in totaal € 340,0 miljoen. Dit
is voor een deel ingevuld met de meevallers bij de leerlingen- en
studentenontwikkeling en de raming studiefinanciering.
Er resteert inderdaad vanaf 2014 een taakstelling van € 171,3 miljoen in
2014 oplopend naar € 232,4 miljoen in 2017. Deze taakstelling is in de
begroting 2013 verdeeld via een lumpsum taakstelling. Deze taakstelling
moet worden bezien in samenhang met de intensiveringen en extensiveringen uit het Regeerakkoord. Pas dan kan worden bezien wat het effect is
van de maatregel.
Onderstaande tabel geeft de verdeling van deze (lumpsum)korting over de
beleidsartikelen weer (zie ook bladzijde 112 van de begroting):
Bedragen x € 1 miljoen
2014

2015

2016

2017

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Internationaal beleid
Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Emancipatie

-57,3
-43,7
-21,4
-15,6
-24,5
-0,1
-3,3
-5,3
-0,1

-65,3
-49,9
-24,5
-17,8
-27,9
-0,1
-3,7
-6,1
-0,1

-88,8
-67,8
-33,3
-24,2
-38,0
-0,2
-5,1
-8,3
-0,2

-77,7
-59,3
-29,1
-21,2
-33,2
-0,1
-4,4
-7,2
-0,1

Totaal

-171,3

-195,5

-265,7

-232,4

2
Kan per beleidsartikel worden aangegeven waaraan de juridisch niet
verplichte uitgaven worden uitgegeven?
Juridische verplichtingen worden alleen op het niveau van het totale
artikel weergegeven. In het algemeen kan gesteld worden dat het nog niet
juridisch verplichte deel van de begroting vooral bij de financiële
instrumenten subsidies en opdrachten zal zitten.
3
Kan een overzicht worden gegeven van subsidies die worden verstrekt
aan derden met daarin de bedragen, ontvanger en doelstelling?

1
Bve: beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie
2
Hbo: hoger beroepsonderwijs

De minister van Financiën heeft in nauw overleg met de Tweede Kamer de
voorschriften voor Verantwoord Begroten opgesteld. De subsidies zijn op
twee plaatsen zichtbaar: op de beleidsartikelen in de tabel budgettaire
gevolgen van beleid en in de subsidiebijlage (bijlage 4). In de tabel
budgettaire gevolgen van beleid zijn de grote en/of politiek relevante
subsidieregelingen opgenomen en onder de tabel toegelicht. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

2

subsidiebijlage zijn de subsidieregelingen groter dan 1 miljoen apart
zichtbaar; de kleinere en nog niet concreet toegewezen subsidies zijn
geclusterd. Er is in het kader van Verantwoord begroten gekozen voor een
overzicht ingedeeld naar subsidieregeling, en niet naar ontvanger. Een
overzicht naar ontvanger zou verschillende problemen geven. Er zijn
regelingen met zeer veel ontvangers; bijvoorbeeld de regeling innovatieimpuls onderwijs die naar honderden scholen in het po en vo gaat. Ook
zijn er subsidies die naar individuen gaan, bijvoorbeeld lerarenbeurzen.
Voor subsidieregelingen moet over het algemeen een aanvraag worden
ingediend. Vooraf is niet bekend welke aanvragers voor welk bedrag
subsidie zullen ontvangen. Dit hangt af van de voorwaarden voor
toewijzing zoals deze in de regeling zijn opgenomen. Het is daarom veelal
niet mogelijk om ontvangers en bedragen al in de begroting op te nemen.
Om toch inzicht te bieden in het aantal ontvangers is in de subsidiebijlage
per regeling ook het aantal verleningen in 2011 opgenomen. Waar sprake
is van 1 ontvanger is over het algemeen duidelijk wie dat is.
4
Kan een overzicht worden gegeven van projecten, die namens het
ministerie van OCW1, door derden worden uitgevoerd met daarbij de
bedragen, ontvanger en doelstelling?
Het uitvoeren van projecten door derden, namens het ministerie van
OCW, is geen gebruikelijke vorm. In de begroting zijn de uitgaven per
artikel ingedeeld naar financiële instrumenten. De financiele instrumenten
zijn uitgesplitst in de tabel budgettaire gevolgen van beleid.
Bij een subsidie krijgt de ontvanger een bedrag om bepaalde activiteiten
uit te voeren die bijdragen aan de beleidsdoelstellingen van OCW. Zie het
antwoord op vraag 3 voor informatie over subsidies in de begroting.
Bij opdrachten gaat het om contracten: OCW betaalt voor een product of
dienst die door de ontvanger wordt geleverd. Dit is een kleine post op de
begroting; het gaat veelal om (beleids)onderzoek. Net als bij subsidies
geldt dat vooraf vaak niet bekend is wie een opdracht gaat krijgen en voor
welk bedrag, vanwege onder meer aanbestedingsregels. Daarom is het
veelal niet mogelijk in de begroting al bedragen en ontvangers op te
nemen.
Het financiele instrument bijdragen aan ZBO’s en RWT’s is ook relatief
klein in de OCW-begroting. Een groot deel van de OCW-bekostiging gaat
naar ZBO’s en RWT’s (met name de onderwijsinstellingen). Deze uitgaven
zijn opgenomen bij het instrument bekostiging en niet bij bijdrage aan
ZBO’s en RWT’s, omdat dat instrument de relatie tussen OCW en de
instellingen het beste weergeeft.
Onder bijdrage aan ZBO’s en RWT’s staan onder meer de uitgaven aan het
Vervangings- en Participatiefonds en aan de onderwijsondersteunende
instellingen SLOA.
5
Waarom is de post «overige subsidies» niet uitgewerkt bij de beleidsartikelen waar de post «overige subsidies» groter is dan de losse subsidies in
de lijst? Wat bepaalt of een subsidie onder «overige» valt of onder een
specificatie in de bijlage? Hoeveel subsidies moeten achteraf worden
terugbetaald, omdat niet aan de voorwaarden is voldaan of omdat er geen
goede verantwoording is afgelegd?
In de beleidsartikelen zijn de politiek relevante en grootste subsidieregelingen in de budgettaire tabel opgenomen. Dit is conform de afspraken
van de minster van Financiën met de Tweede Kamer over de omvang van
de budgettaire tabel (niet groter dan 1 A4). In bijlage 4 is een uitgebreid
overzicht van de subsidies opgenomen.
1

OCW: Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

3

Op voorhand is niet bekend hoeveel subsidies moeten worden terugbetaald. Hoeveel subsidies achteraf moeten worden terugbetaald is
afhankelijk van de subsidievoorwaarden en de wijze waarop de gesubsidieerde aan de subsidievoorwaarden heeft voldaan.
6
Kan de regering per beleidsartikel aangeven hoe groot de amendeerbare
ruimte in de begroting (in procenten) is?
Per artikel is aangegeven welk deel van de uitgaven juridisch verplicht is.
Het verschil tussen juridisch verplichte uitgaven en de niet-juridische
verplichte uitgaven is in principe amendeerbare ruimte. Een deel van de
niet juridisch verplichte uitgaven is echter wel bestuurlijk gebonden.
7
Welke beleidsvoornemens zijn er om de gevolgen van krimp op te
vangen? Welke bedragen zijn hiermee gemoeid?
Zoals aangegeven in het regeerakkoord moeten alle vormen van
samenwerking in krimpgebieden mogelijk zijn. Denominatie noch
fusietoets mag daarbij in de weg staan. Daarmee ga ik aan de slag. Verder
is er een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Bekostiging
funderend onderwijs bij dalende leerlingenaantallen gestart. Daarnaast is
advies gevraagd aan de Onderwijsraad over de gevolgen van de
leerlingendaling voor het primair en voortgezet onderwijs. Naar
aanleiding van de uitkomsten van het IBO en het advies van de Onderwijsraad wordt bezien welke maatregelen er verder nodig zijn in
aanvulling op de maatregelen die in de afgelopen jaren al zijn getroffen,
zoals het creëren van experimenteerruimte, het tijdelijk compenseren van
bekostigingsverlies na fusie, het ondersteunen van de onderwijsautoriteit
in Zeeland en het ondersteunen van onderzoek. Daarom is nu geen
uitsluitsel te geven over bedragen.
8
Kan worden aangegeven hoeveel scholen gebruik maken van de
Experimenteerwet1 en voor wat soort experimenten?
Op dit moment kan geen enkele school gebruik maken van de Experimenteerwet omdat deze wet eerst op 1 januari 2013 in werking treedt.
9
Kan worden aangegeven wat per sector de gewogen gemiddelde
onderwijsuitgave per leerling was over de afgelopen tien jaar?
Voor de onderwijsuitgaven per leerling verwijs ik u naar de publicatie
Kerncijfers 2007–2011 figuur 2.23, waarin de uitgaven per onderwijssoort
zijn weergegeven.
10
Kan de regering een overzicht geven voor het primair onderwijs en het
voortgezet onderwijs van materiële en personele kosten die uit de
lumpsum worden bekostigd, in hoeverre deze kosten zijn toegenomen in
de afgelopen tien jaar en in hoeverre scholen hiervoor zijn gecompenseerd?

1
Wet innovatieve experimenteerruimte
onderwijs (Stb. 2012, 340)

De wet op het primair onderwijs en de wet op de expertisecentra schrijven
voor dat de lumpsumbekostiging uitsluitend wordt aangewend voor
kosten voor materiële instandhouding en personeelskosten van de school,
dan wel mede voor die kosten van andere scholen voor primair of
voortgezet onderwijs. De personele kosten omvatten alle loonkosten, alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

4

toelagen, gratificaties en uitkeringen waarop de personeelsleden op grond
van het Kaderbesluit primair onderwijs en de CAO PO recht hebben,
inclusief de premies aan het participatie- en vervangingsfonds. De
materiële kosten omvatten de kosten die zijn opgenomen in de
programma’s van eisen: onderhoud, energie- en waterverbruik, publiekrechtelijke heffingen, middelen, en administratie, beheer en bestuur. In het
primair onderwijs is de prijsbijstelling voor de materiële bekostiging
wettelijk vastgelegd en deze is altijd uitgekeerd. Sinds 2010 is er als
gevolg van de nullijn geen loonbijstelling ontvangen en zijn de lonen in
het primair onderwijs niet gestegen. Wel is de personele bekostiging
verhoogd in verband met de gestegen werkgeverslasten en de afspraken
uit het actieplan LeerKracht.
De Eerste Kamer heeft bij de behandeling van de wet Passend onderwijs
de motie-Linthorst cs aanvaard. Hierin wordt de regering verzocht om een
onafhankelijke instantie als de Algemene Rekenkamer onderzoek te laten
doen naar de vraag of de structurele bekostiging van het primair
onderwijs afdoende is om passend onderwijs op een verantwoorde wijze
te kunnen invoeren. Verwacht wordt binnenkort zowel de Eerste, als uw
Kamer te kunnen berichten hoe deze motie wordt uitgevoerd.
De wet op het voortgezet onderwijs schrijft voor dat de lumpsumbekostiging, bestaande uit personeels- en exploitatiekosten, wordt aangewend
voor personeel, zoals in de wet is omschreven, en voorzieningen in de
exploitatie, dan wel mede voor die kosten van een of andere scholen voor
voortgezet of primair onderwijs. De personele kosten voor directie,
onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel omvatten de
middelen ten behoeve van salarissen, toelagen, uitkeringen en vergoedingen ten behoeve van personeel van de scholen. Sinds 2007 zijn de
arbeidsvoorwaarden volledig gedecentraliseerd en zijn de sociale partners
verantwoordelijk voor de CAO-afspraken en de financiering hiervan
binnen de bestaande middelen. De materiële kosten omvatten de kosten
voor onderhoud van het gebouw en terrein, energie- en waterverbruik,
administratie, beheer en bestuur, loopbaanoriëntatie en -begeleiding,
schoonmaak, publiekrechtelijke heffingen en middelen, waaronder mede
wordt verstaan lesmateriaal.
In het voortgezet onderwijs is de prijsbijstelling niet wettelijk vastgelegd
maar is tot en met 2009 uitgekeerd. De tranche 2010 en een gedeelte van
de tranche 2011 is ingezet voor andere doelen binnen het onderwijs. In
2012 is de prijsbijstelling wel uitgekeerd, inclusief een extra budget voor
in het verleden niet-uitgekeerde prijsbijstelling. Sinds 2010 is als gevolg
van de nullijn geen loonbijstelling voor de contractloonontwikkeling
ontvangen. Wel is de personele bekostiging verhoogd in verband met de
gestegen werkgeverslasten en de afspraken uit het actieplan Leerkracht.
11
Op welke manier gaat de minister bijdragen aan de landenspecifieke
aanbeveling voor Nederland van de Europese Commissie over het
versterken van innovatie? Waarom is er in de OCW begroting 2013 niet
expliciet aandacht besteed aan deze landenspecifieke aanbeveling, zoals
de motie Schouw c.s.1 verzocht?

1
Motie Schouw c.s. over de landenspecifieke
aanbevelingen voor Nederland, Kamerstuk
21 501-20, nr. 537

De landenspecifieke aanbeveling over het versterken van innovatie heeft
hoofdzakelijk betrekking op het bedrijfslevenbeleid, de ondernemingen
die niet tot de topsectoren behoren en het fundamenteel onderzoek dat
veiliggesteld moet zijn in Nederland en is aan de orde gesteld in artikel 12
van de EL&I begroting 2013. Deze aanbeveling wordt gezien als ondersteuning van het huidige Nederlandse beleid, met name het bedrijfslevenbeleid. De diverse fiscale regelingen zijn generiek van karakter en niet
beperkt tot de topsectoren. Het belang van fundamenteel onderzoek en
toepassingsgericht onderzoek voor innovatie en voor de Nederlandse
economie en maatschappij wordt door politiek, overheid, kennisinstel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

5

lingen en bedrijfsleven ten volle ondersteund. Voor fundamenteel
onderzoek ook buiten de topsectoren zullen voldoende middelen
beschikbaar blijven. Dat wordt bevestigd met het regeerakkoord van
29 oktober 2012 dat voorziet in € 150 miljoen extra voor fundamenteel
onderzoek. Naast onderzoek voor topsectoren en maatschappelijke
uitdagingen is het kabinet van mening dat een brede kennisbasis, met
voldoende ruimte voor vrij en ongebonden onderzoek van essentieel
belang is.
12
Kan de regering aangeven wat de stand van zaken is aangaande de
moties Pechtold1 over het verschuiven van Europese budgetten van
cohesie-, landbouw en structuurfondsen naar Europese onderzoeks- en
innovatiebudgetten, en Peters en Van der Ham2 over de Europese
garantiefaciliteit?
Het kabinet ziet de motie Pechtold als een ondersteuning van de richting
van zijn inzet. In lijn met de Motie Pechtold c.s. en de Nederlandse
hoofddoelstelling (substantiële verlaging Nederlandse afdrachten en een
toekomstbestendige EU-begroting) zet het kabinet in op een verschuiving
van het aandeel in het nieuwe Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor de
periode 2014–2020 van de fondsen voor landbouw en cohesie naar
onderzoek en innovatie.
Nederland trekt in de MFK-onderhandelingen actief op met lidstaten die
het budget voor onderzoek, kennis en innovatie willen verhogen ten
opzichte van de huidige periode en met lidstaten die ruimte zien voor
besparingen bij structuurfondsen en landbouw. Nederland heeft bepleit
het Horizon2020-programma voor onderzoek en innovatie zoveel mogelijk
te ontzien bij besparingen. Investeren in onderzoek, innovatie en
onderwijs is volgens het kabinet de beste manier om via de EU-begroting
bij te dragen aan groei en concurrentiekracht. De Kamer zal binnenkort
weer een zgn. MFK-kwartaalbrief ontvangen waarin de laatste stand van
zaken met betrekking tot de onderhandelingen uiteen wordt gezet.
Ten aanzien van de motie Peters en Van der Ham zij opgemerkt dat de
voorstellen voor de garantiefaciliteit voor de culturele en creatieve sector
op dit moment in de Raad en het Europees Parlement worden besproken.
De Raad zal naar verwachting nog dit jaar een deelakkoord op de inhoud
van het voorstel bereiken.
13
Welke maatregelen neemt de regering om de Research and Development
uitgaven te doen stijgen tot drie procent van het bruto binnenlands
product in 2020? Welke bijdrage leveren deze maatregelen afzonderlijk
aan het bereiken van deze doelstelling en welke budgettaire consequenties hebben deze maatregelen afzonderlijk?

1
Motie Pechtold c.s. over inzetten op een
verschuiving van cohesie-landbouw-en
structuurfondsen naar Europese
onderzoeks-en innovatiebudgetten, Kamerstuk
21 501-20, nr. 643
2
Motie Peters en Van der Ham over de
totstandkoming van de garantiefaciliteit,
Kamerstuk 21 501-34, nr. 188

Op EU-niveau is in het kader van de Europa 2020-strategie gekozen voor
een doelstelling voor de R&D-uitgaven van 3% van het bruto binnenlands
product. In de Nederlandse ambitie wordt rekening gehouden met de
uitgangspositie van Nederland wat betreft de sectorstructuur. Nederland
heeft een relatief laag aandeel van hoogtechnologische sectoren in de
economie, waarmee het voor Nederland moeilijker is dan voor veel
andere landen om de private R&D-intensiteit op macroniveau naar 3% van
het bruto binnenlands product te laten stijgen. Hierover bent u per brief
geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-20, nr. 533).
Nederland kiest met een R&D-doelstelling van 2,5% van het bruto
binnenlands product niettemin voor een ambitieuze doelstelling. Deze
doelstelling is te realiseren bij gunstige ontwikkelingen bij diverse
verklarende factoren voor de private R&D-uitgaven. Het kabinet schept
daar voorwaarden voor met het bedrijfslevenbeleid. Belangrijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

6

elementen daarbij zijn het beter laten aansluiten van publiek uitgevoerd
onderzoek bij de behoeften van het bedrijfsleven (gouden driehoek),
economische versterking van topsectoren (o.a. door specifieke knelpunten
weg te nemen), meer acquisitie van R&D-intensieve buitenlandse
bedrijven en een forse financiële stimulering van R&D met fiscale
faciliteiten en het Innovatiefonds MKB+. Door versterking van de
internationale concurrentiekracht van de topsectoren kan ook het aandeel
van R&D-intensieve sectoren in de economie toenemen. Op die manier
draagt het topsectorenbeleid bij aan een voor R&D gunstiger
sectorstructuur in Nederland. Een precieze kwantificering van de effecten
van deze elementen is niet mogelijk. Het kabinet gaat ervan uit dat de
effecten bereikt kunnen worden met budgetten zoals die nu gelden in
verhouding tot het bruto binnenlands product.
14
Hoe verhoudt de nationale doelstelling van maximaal 25 000 voortijdig
schoolverlaters in 2016 zich tot de EU1-doelstelling van «minder dan
10%»? In hoeverre is deze EU-doelstelling al in zicht of bereikt?
Gemeten naar de Europese definitie van voortijdig schoolverlaten (de
totale groep jongeren tussen 18 en 24 jaar zonder startkwalificatie) heeft
Nederland het totale aandeel voortijdig schoolverlaters teruggedrongen
van 15,4% in 2000 tot 9,1% in 2011. De Europese doelstelling is daarmee
bereikt. Nederland heeft zich echter tot doel gesteld om in 2020 het
aandeel voortijdig schoolverlaters terug te brengen tot 8% op basis van de
Europese definitie.
De nationale doelstelling van maximaal 25 000 voortijdig schoolverlaters
betreft een andere definitie: het aantal jongeren tussen 12 en 23 jaar dat
jaarlijks de school verlaat zonder startkwalificatie.
15
Welke maatregelen neemt de regering om, conform het EU-streven, ten
minste 40% van de 30- tot 34-jarigen een einddiploma hoger onderwijs te
laten hebben? Welke budgettaire consequenties hebben deze maatregelen
afzonderlijk?
Momenteel is al circa 45% van de 30 tot 34 jarigen in Nederland hoger
opgeleid, hbo- of wo diploma (Trends in Beeld, OCW, 2012). Naast het
vergroten van de instroom in het hoger onderwijs is het kabinetsbeleid
dan ook gericht op het verder verbeteren van de kwaliteit van het
onderwijs. Aandachtspunten daarbij zijn het terugdringen van de uitval uit
het hoger onderwijs en het verbeteren van het rendement. Hierover zijn
prestatieafspraken gemaakt met de universiteiten en hogescholen.
Indicatoren daarbij zijn o.a. uitval uit het hoger onderwijs, bachelorrendement en studieswitch na het eerste jaar.
Met deze prestatieafspraken is een totaalbudget gemoeid van
€ 285 miljoen in 2013 oplopend naar € 329 miljoen in 2016 (bedragen
inclusief groen onderwijs). De instellingen worden in 2016 afgerekend op
het al dan niet behalen van de resultaten van deze prestatieafspraken.
Onderdeel van deze afspraken zijn overigens ook indicatoren die zich
meer specifiek richten op de kwaliteit van het onderwijs. De instellingen
hebben de ruimte gekregen om in het totaal van de indicatoren een eigen
balans te zoeken tussen kwantitatieve en kwalitatieve prestaties, zodat het
streven naar meer hoger opgeleiden niet ten koste gaat van een hoge
onderwijskwaliteit.

1

EU: Europese Unie

16
Waarom zijn in de begroting 2013 geen beleidsconclusies opgenomen,
terwijl er in de bijlage Evaluatie en onderzoek een heleboel onderzoeken
worden opgesomd naar doelmatigheid en doeltreffendheid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

7

De minister van Financiën heeft in nauw overleg met de Tweede Kamer de
voorschriften voor Verantwoord Begroten opgesteld. Beleidsconclusies
worden opgenomen in het departementaal jaarverslag. De tegenhanger in
de begroting is de paragraaf beleidswijzigingen. Uiteraard worden de
resultaten van onderzoek betrokken bij de beleidsontwikkeling.
17
Hoe wordt uitvoering gegeven aan de motie-Pechtold c.s.1 die vraagt dat
de regering zich inzet voor het verschuiven van middelen van landbouwnaar innovatiebudgetten in de EU?
Zie het antwoord op vraag 12
18
Waarom wordt de rol van de minister in abstracte en algemene termen
beschreven?
De minister van Financiën heeft in nauw overleg met de Tweede Kamer de
voorschriften voor Verantwoord Begroten opgesteld. Daarin is een
verdeling opgenomen in vier typologieën waaruit het departement een
keuze moet maken. Deze keuze vindt plaats op basis van vier aspecten
waarmee de meest van toepassing zijnde rol kan worden bepaald. Deze
aspecten gaan in op:
1. de beleidsinzet,
2. de mate waarin de minister invloed heeft op het beleidsterrein,
3. de instrumenten die worden gebruikt,
4. de wijze van sturing.
19
Waarom wordt er niet verwezen naar de wet- of regelgeving waarop de
verantwoordelijkheid en rol van de minister is gebaseerd, conform de
Rijksbegrotingsvoorschriften 2013?
De verantwoordelijkheid en rol van de minister vloeit voort uit de
verschillende wetten op OCW-terrein. In de volgende begrotingen zal hier
meer expliciet naar worden verwezen.
20
Kan in de volgende publicatie van Trends in Beeld de «spinnenwebben»
zodanig worden weergegeven dat ook grootheden genoemd worden,
zodat deze meer informatief worden?
In de online versie van Trends in Beeld (www.trendsinbeeld.minocw.nl) is
de onderliggende data behorende bij de «spinnenwebben» te
downloaden.
21
Kan in het vervolg in Trends in beeld of in de begroting zelf, naast
kengetallen ook een oordeel worden gegeven over de stand van zaken
van deze kengetallen inclusief het streven voor het betreffende
begrotingsjaar?

1
Motie Pechtold c.s. over inzetten op een
verschuiving van cohesie-landbouw-en
structuurfondsen naar Europese
onderzoeks-en innovatiebudgetten, Kamerstuk
21 501-20, nr. 643

Kengetallen hebben geen streefwaarden; prestatie-indicatoren wel, want
die zijn gekoppeld aan bepaalde beleidsdoelen. Het karakter van Trends in
beeld is dat het een met cijfers onderbouwd beeld geeft van de stelsels
van onderwijs, cultuur en wetenschap. Het is bedoeld als een achtergronddocument bij het beleid dat in de begroting is opgenomen. Daarnaast worden in Trends in beeld de beleidsdoelen uit de beleidsagenda
gemonitord, dit zijn de meerjarige streefdoelen die in de begroting zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

8

opgenomen (blz 15). Een oordeel daarover wordt gegeven in het
beleidsverslag van het financieel jaarverslag.
22
Kan de regering bevestigen dat de minister van OCW in het voortgezet
onderwijs een vereenvoudigd bekostigingsstelsel aankondigt en dat dit
gepaard gaat met een bezuiniging van 50 miljoen euro in 2013 en
oplopend tot 60 miljoen euro structureel? Hoe garandeert de minister van
OCW dat deze bezuiniging niet rechtstreeks wordt ingevuld in de klas?
Ja, dat klopt. Deze bezuiniging die voortvloeit vanuit Rutte I slaat neer op
het totaal van de lumpsumbekostiging en betreft (structureel) gemiddeld
een korting van 0,9%. Lumpsumbekostiging (personeel en materieel)
betekent dat schoolbesturen zelf verantwoordelijk zijn voor de inzet van
de beschikbare middelen. Ook als het gaat om het invullen van een
bezuiniging. Schoolbesturen maken zelf een afweging op welke wijze dat
wordt ingevuld. Dat kan op vele manieren.
23
Kan een nadere toelichting worden gegeven over het onderzoek naar het
samenvoegen van personele en materiële bekostiging in het primair
onderwijs? Loopt dit onderzoek? Zo ja, wat is de reikwijdte van dit
onderzoek (wordt bijvoorbeeld ook verdere vereenvoudiging van de
bekostiging meegenomen) en wanneer kan de Kamer de resultaten
verwachten?
Het onderzoek naar het samenvoegen van personele en materiële
bekostiging in het primair onderwijs is in de voorbereidende fase. Het
streven is om het komende jaar in beeld te brengen welke herverdeeleffecten aan samenvoeging vastzitten. Over de voortgang van de vereenvoudiging van de bekostiging wordt jaarlijks in de begroting gerapporteerd.
24
Welke middelen zijn in het primair onderwijs toegevoegd aan de
prestatiebox in het kader van het bestuursakkoord?
In het kader van het Bestuursakkoord zijn de volgende middelen aan de
prestatiebox toegevoegd: «taal en rekenen», «wetenschap en techniek»,
«hoogbegaafden», «toetsen (lovs)», «professionalisering» en «cultuureducatie».
2012

2013

2014

2015

Taal en rekenen
Wetenschap en techniek
Hoogbegaafden
Toetsen (lovs)
Professionalisering
Cultuureducatie

36,1
6,7
11,7
18,0
42,0
18,0

36,8
6,7
17,5
18,0
70,1
18,0

25,1
6,7
17,5
20,0
70,1
18,0

25,1
6,7
17,5
20,0
70,1
18,0

TOTAAL

132,5

167,1

157,4

157,4

25
Hoe verhouden de afspraken, die zijn gemaakt in het kader van het
bestuursakkoord, zich tot de afspraken in het Begrotingsakkoord 2013 en
het Herfstakkoord 2013?
In elke sector zijn bestuursakkoorden afgesloten, waarin de minister van
OCW afspraken heeft gemaakt met de sector over inhoudelijke onderwijs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

9

doelstellingen gekoppeld aan extra middelen in de prestatiebox. Deze
bestuursakkoorden bevatten onder meer doelstellingen op het gebied van
de professionele ontwikkeling van leraren en schoolleiders. Met de
middelen uit het Begrotingsakkoord 2013 wordt een extra impuls gegeven
aan het versterken en versnellen van de professionele ontwikkeling van
leraren en schoolleiders in elke sector. Per sector wordt gekozen voor een
aanpak die het best aansluit op de reeds gemaakte afspraken. In het
Herfstakkoord 2013 is hier bovenop eenmalig geld beschikbaar gesteld
voor twee specifieke maatregelen: «begeleiding van startende
bèta-leraren» en «jonge academische leraren in het voorgezet onderwijs».
26
Wat, hoeveel en voor welk doel is voor het primair onderwijs in 2012
toegevoegd aan de prestatiebox?
Voor «wat» en «hoe» zie het antwoord op vraag 24.
Het doel is het verbeteren van de onderwijskwaliteit door middel van het
inzetten van aanvullende middelen voor professionalisering, opbrengstgericht werken en andere beleidsambities uit het Bestuursakkoord. Schoolbesturen krijgen de ruimte om vanuit hun eigen verantwoordelijkheid te
werken aan de onderwijskwaliteit op hun scholen. Door de middelen
beschikbaar te stellen via de prestatiebox blijft de planlast en de verantwoordingslast voor scholen en schoolbesturen beperkt. De voortgang op
de streefdoelen uit het Bestuursakkoord wordt nauwgezet in beeld
gebracht via een midterm review. Op basis van de midterm review wordt
bekeken in hoeverre het onderwijsveld zich gecommitteerd heeft aan de
doelstellingen. Onvoldoende commitment van het onderwijsveld vormt
reden om het beleid te heroverwegen.
27
Waar kunnen studenten, die uitvallen in de entreeopleiding door de
maximering van de verblijfsduur op één jaar, straks terecht?
Alle relevante aspecten van de entreeopleiding komen aan de orde bij de
behandeling van het betreffende wetsontwerp. Het voornemen is de
opleidingsduur van de entreeopleiding één jaar te maken maar de
verblijfsduur twee keer zo lang te maken. Het programma is één jaar maar
wanneer individuele studenten door omstandigheden vertraging oplopen,
kunnen zij er twee jaar over doen. Na twee jaar entreeopleiding zonder
diploma behaald te hebben mogen instellingen studenten weigeren, maar
dat is niet verplicht. De bekostiging houdt op na twee jaar. Deze en andere
nadere regels voor de bekostiging worden apart geregeld in het Uitvoeringsbesluit Wet Educatie en Beroepsonderwijs (UWEB).
28
Wat is het verschil tussen de hoofdlijn «versterken van de kwaliteit van het
onderwijs» en de hoofdlijn «stimuleren van een ambitieuze leercultuur»?
Deze hoofdlijnen zijn gebaseerd op de doelstellingen van beleid die door
het vorige kabinet zijn geformuleerd in de beleidsagenda voor de
begroting 2012. Het versterken van de kwaliteit van onderwijs richt zich
o.a. op het verbeteren van prestaties in de basisvakken, het verminderen
van het aantal zwakke scholen en voortijdig schoolverlaters, en verbeterde
aansluiting tussen onderwijssectoren met doorlopende leerlijnen. Het
stimuleren van een ambitieuze cultuur richt zich enerzijds op het uitdagen
van leerlingen en studenten, onder meer door speciale programma’s voor
excellente leerlingen en studenten, en anderzijds op het stimuleren van
scholen en instellingen en leraren en docenten om een uitdagend
leerklimaat te creëren, onder meer door opbrengstgericht te werken,
professionalisering en de onderwijstijd te intensiveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

10

29
Heeft de val van het kabinet Rutte/Verhagen nog op enige manier invloed
op het ingaan van de prestatieafspraken per 1 januari 2013?
Nee. Het Besluit experiment prestatiebekostiging hoger onderwijs is op
31 oktober 2012 gepubliceerd in het Staatsblad (Stb. 2012, nr. 534). De
beschikkingen waarmee de prestatiebekostiging aan de hogescholen en
universiteiten wordt toegekend, zijn inmiddels verzonden.
30
Op welke wijze(n) vindt er bij geesteswetenschappelijk onderzoek zoal
valorisatie plaats? Hoe worden geesteswetenschappelijke onderzoeksinstituten erop aangesproken als zij tekortschieten op dit punt?
Het gaat om een breed scala disciplines: van filosofie en geschiedenis via
taal en cultuur naar gaming en nieuwe media, archeologie en kunstgeschiedenis. Via culturele vorming en opleiding en het aanleren van
competenties als meertaligheid, historisch besef en tolerantie worden de
geesteswetenschappen in maatschappelijke waarde omgezet. Samen met
andere domeinen (sociale, alfa- en gamma-wetenschappen) genereren de
geesteswetenschappen ook economische waarde. Deze liggen op het
terrein van kunst en cultuur, journalistiek, beleidsadvies, (volwassenen-)
onderwijs en hulpverlening, advies en coaching. Het is in eerste instantie
aan de instelling zelf om maatregelen te nemen, als de evaluatie van het
standaard evaluatieprotocol daar aanleiding toe geeft.
31
Hoe wordt volop ondersteuning geboden aan de goede vormgeving van
de samenwerkingsverbanden en structuren die nodig zijn voor passend
onderwijs?
Voor ieder samenwerkingsverband zijn er accountmanagers van OCW
beschikbaar. De accountmanagers beantwoorden vragen, geven
toelichting op het beleid en de bekostiging, ondersteunen en monitoren
de ontwikkelingen in de samenwerkingsverbanden. Dat biedt de
mogelijkheid om knelpunten, maar ook goede voorbeelden op te sporen
en indien nodig actie te ondernemen. Verder zijn praktijkvoorbeelden en
algemene informatie beschikbaar op www.passendonderwijs.nl.
Complementair aan de activiteiten van OCW, ondersteunen de sectororganisaties de samenwerkingsverbanden bij de (inhoudelijke) vormgeving
van de samenwerkingsverbanden. Dit doen zij onder meer via het
referentiekader (algemene beschrijving, instrumenten en handreikingen).
Verder organiseren de raden regionale (thema)bijeenkomsten gericht op
het uitwisselen van kennis en ervaring en het toelichten van instrumenten.
De organisaties voor ouders, leerlingen en personeel hebben een plan
gemaakt voor de voorbereiding van de medezeggenschapsraden en de in
te richten ondersteuningsplanraden. Er wordt een steunpunt ingericht dat
telefonisch en via mail bereikbaar is voor vragen over alles wat te maken
heeft met passend onderwijs en medezeggenschap. Daarnaast worden
ook bijeenkomsten in het land georganiseerd.
Daarnaast is er in augustus 2012 een stimuleringsregeling gepubliceerd.
Op grond van deze regeling konden samenwerkingsverbanden voor
schooljaar 2012/2013 in oprichting 10 euro per leerling aanvragen.
32
Wat is het tijdspad waarop een goede invulling van cultuureducatie wordt
vormgegeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

11

Hiervoor zij verwezen naar de brief TK 2012–2013, 32 820, nr. 68, waarin
het tijdpad wordt geschetst voor het in beeld krijgen en zeker stellen van
de kwaliteit van cultuureducatie in het primair onderwijs.
De ontwikkeling van een leerlijn cultuureducatie is de eerste en belangrijkste stap. Vervolgens worden deelproducten voor de diverse
doelgroepen ontwikkeld en in gebruik genomen. De Inspectie van het
Onderwijs is gevraagd om in 2015 een rapportage cultuureducatie te
maken.
33
Hoe verhoudt het belang, dat dit kabinet zegt te hechten aan cultuureducatie, zich tot het mogelijke afschaffen van het vak CKV1 en de moeilijkheden rondom de Cultuurkaart?
Met het voorliggende wetsvoorstel inzake de profielen havo en vwo wordt
culturele en kunstzinnige vorming in de bovenbouw van havo en vwo niet
afgeschaft. Culturele en kunstzinnige vorming is en blijft een verplicht
onderdeel van het curriculum voor alle leerlingen en het moet structureel
en herkenbaar in het onderwijsprogramma worden aangeboden. Het
wetsvoorstel biedt scholen ruimte om de culturele en kunstzinnige
vorming naar eigen inzicht vorm te geven. Scholen kunnen het huidige
vak CKV blijven aanbieden, maar kunnen ook andere mogelijkheden
kiezen om culturele en kunstzinnige vorming te onderwijzen, bijvoorbeeld
als een kunstvak dat in het voorexamenjaar met een cijfer worden
afgerond, als onderdeel van «grote» kunstvakken of geïntegreerd in
algemeen vormende vakken.
Het wetsvoorstel schrijft niet voor hoe culturele en kunstzinnige vorming
wordt aangeboden, maar wel dat het structureel en herkenbaar plaats
moet hebben in het curriculum. Het wetsvoorstel is daarmee in lijn met de
aanbevelingen van de Commissie Dijsselbloem en het daaruit volgende
bredere uitgangspunt voor het onderwijsbeleid om als overheid het «wat»
voor te schrijven en het «hoe» aan professionals over te laten. Zo kan de
doorlopende leerlijn op het gebied van culturele en kunstzinnige vorming
van leerlingen van de onderbouw tot het eind van de opleiding door de
school zelf worden ingevuld.
CJP heeft voor het schooljaar 2012–2013 een doorstart van de Cultuurkaart weten te realiseren. Dit gebeurde mede met steun van OCW (motie
Klijnsma- Van der Werf).
Tot en met 29 november kunnen betrokkenen via zogeheten internetconsultatie reageren op het concept-wetsvoorstel. Na deze internetconsultatie
zal het kabinet zich beraden op de volgende stappen.
34
Onder welk instrument of welke instrumenten is het terugdraaien van
passend onderwijs terug te vinden in de tabel budgettaire gevolgen van
beleid in artikel 1, primair onderwijs?
Het geen doorgang vinden van de bezuiniging op passend onderwijs is
terug te vinden in tabel 3 van de Beleidsagenda waarin de gevolgen van
het Begrotingsakkoord 2013 voor de OCW-begroting zijn weergegeven.
Daarnaast is het geen doorgang vinden van de bezuiniging verwerkt in
tabel 1.3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 bij het onderdeel
bekostiging. De manier waarop dit is verwerkt, wordt toegelicht in de
bijlage Verdiepingshoofdstuk artikel 1 primair onderwijs.
35
Onder welk instrument of instrumenten is het niet invoeren van een
leeftijdsgrens 30 jaar in het mbo, de vereenvoudiging kostenstructuur en
1

CKV: culturele en kunstzinnige vorming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

12

de kwaliteitsverbetering in het mbo terug te vinden in de tabel budgettaire
gevolgen van beleid in artikel 4, beroepsonderwijs en volwasseneneducatie?
Dit is terug te vinden onder het instrument bekostiging op pagina 35 van
de begroting. De specifieke bedragen per maatregel staan in tabel 3 op
pagina 13 in de begroting.
36
Hoe wordt ingezet op onderwijsbrede versterking van financiële
deskundigheid?
Om de financiële deskundigheid te versterken wordt onder andere voor
het primair onderwijs een financiële monitor ontwikkeld en gaan in het
nieuwe schooljaar financiële serviceteams starten die besturen in het
primair onderwijs die in financiële problemen dreigen te komen, kunnen
ondersteunen bij het weer op orde krijgen van hun financiën.
Voor het voortgezet onderwijs is het opleidingsaanbod voor financiële
deskundigheid toegankelijk gemaakt en krijgen de inspanningen voor de
financiële professionalisering van de VO-sector via de onlangs opgestarte
VO-academie een forse extra impuls.
37
Kan een overzicht worden gegeven van de stand van zaken van de
implementatie van het bestuursakkoord?
U bent hierover apart geïnformeerd per brief (kamerstuk 33400-VIII nr. 11)
38
Hoe kan de leerlingen- en studentenontwikkeling zo sterk achterblijven ten
opzichte van wat eerder geraamd was?
De raming van aantallen leerlingen en studenten wordt uitgevoerd
volgens een reeds lang bestaande methodiek. De externe Adviesgroep
Leerlingen- en Studentenramingen (ALS, bestaande uit externe ramingexperts, externe gebruikers van de raming en vertegenwoordigers van de
Ministeries van OCW en EZ) stemt in met deze methodiek. Jaarlijks
kunnen er afwijkingen zijn tussen geraamde en gerealiseerde leerlingenaantallen en leerlingen-stromen, die zowel positief als negatief kunnen
uitwerken op een nieuwe raming. Deze afwijkingen zijn in relatieve zin
zeer beperkt, voor het eerste prognosejaar zijn de afwijkingen in primair
en voortgezet doorgaans niet groter dan 0,1 à 0,2 procent, in mbo en
hoger onderwijs meestal niet groter dan 1 procent. Dit jaar zijn er een
aantal factoren die nu alle negatief uitwerken op de totale leerlingen- en
studentenontwikkeling:
• De telling van het basisonderwijs lag in 2011 bijna 9 000 leerlingen
lager dan eerder was geraamd, dit verschil werkt door in de nieuwe
raming voor het basisonderwijs.
• Verder is de daling in de vmbo-deelname in 2011 minder sterk geweest
dan geraamd, dit geldt ook voor de groei van havo en vwo. Als gevolg
hiervan ligt de nieuwe raming van voortgezet onderwijs en hoger
onderwijs lager dan de vorige raming.
• Bij hoger onderwijs wordt dit nog versterkt door het feit dat ook het
getelde aantal studenten in 2011 lager is dan eerder was geraamd.
39
Welke recente demografische ontwikkelingen hebben ten grondslag
gelegen aan de forse wijziging in de verwachte leerlingen- en studentenontwikkeling in tabel 1? En hoe kan het dat dit eerder zo overschat is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

13

Er hebben zich geen demografische ontwikkelingen voorgedaan die van
wezenlijke invloed zijn op de wijziging in de verwachte leerlingen- en
studentenontwikkeling. Voor factoren die hierop wèl van invloed zijn
wordt verwezen naar het antwoord op vraag 38.
40
Hoe kan het zijn dat de raming voor studiefinanciering zo zeer te hoog
was dat een dergelijke bezuiniging valt in te boeken?
De raming is bijgesteld op basis van meerdere autonome ontwikkelingen.
Vooral op basis van realisatiecijfers is begroot dat er minder uitgaven
voor de aanvullende beurs zijn dan eerder geraamd. Verder is er ten
opzichte van de eerdere raming een minder groot volume aan omzetting
van prestatiebeurs in gift en een minder grote benutting van de tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS). Daarnaast is de
begroting studiefinanciering aangepast vanwege het intrekken van het
voorstel om een sociaal leenstelsel in de masterfase in te voeren
(onderdeel Begrotingsakkoord 2013).
41
Hoe kan het zijn dat de ramingbijstelling studiefinanciering in tabel 1
oploopt richting 2017, welke ontwikkeling hangt hiermee samen?
De ramingsbijstelling loopt af in de periode 2012 tot en met 2015 en op in
de jaren 2016 en 2017. De oploop in 2016 en 2017 is hoofdzakelijk het
gevolg van de bijstelling van de raming van prestatiebeursomzettingen.
Ten opzichte van de eerdere raming voor de jaren 2016 en 2017 wordt er
in 2016 en 2017 naar verwachting minder prestatiebeurs in gift omgezet.
42
Hoe verklaart de regering de forse daling in het aantal leerlingen en
studenten ten opzichte van eerdere ramingen?
Zie het antwoord op vraag 38.
43
Welke budgetten zijn in 2011 niet tot besteding gekomen en waarom?
Voor € 90,4 miljoen betreft het overlopende verplichtingen die in 2012
alsnog tot bestedingen zijn gekomen. Het restant van € 128,6 miljoen is
het saldo van mee- en tegenvallers binnen de begroting van OCW. Dit
bedrag is niet besteed doordat er op aan een aantal budgetten minder is
uitgegeven dan geraamd. Het gaat bijvoorbeeld om de budgetten voor
studiefinanciering (€ 42,0 miljoen), WTOS (€ 20,7 miljoen), passend
onderwijs (€ 18,6 miljoen) en diverse onderwijsprojecten en -regelingen
zoals de WIA regeling, de conciërgeregeling, brede scholen, Weer Samen
naar School, Binnenmilieu, Taal en rekenen, praktijkgerichte leeromgeving
vmbo/pro, de regeling Tegemoetkoming kosten Opleidingsscholen en
Kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren «Krachtig meesterschap»
(totaal € 36,4 miljoen).
44
Hoe kan een incidentele taakstelling van de begroting 2012 gedekt worden
in 2016? Welke keuzes liggen hieraan ten grondslag? Oftewel: gaat dit ten
laste van de (ambtelijke) organisatie, van inhoudelijke beleidsprogramma’s of van bijstellingen/ramingen? Of is die keuze vooruitgeschoven naar 2016?
OCW heeft bij de voorjaarsnotabesluitvorming in 2011 een incidentele
taakstelling van € 59,1 miljoen opgelegd gekregen als gevolg van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

14

extrapolatie 2016. Deze incidentele taakstelling is bij de voorjaarsnotabesluitvorming van dit jaar budgettair gedekt uit het saldo van mee- en
tegenvallers.
45
Waarom is de taakstelling vanuit het Begrotingsakkoord 2013 alleen
incidenteel gedekt voor 2013?
De taakstelling uit het Begrotingsakkoord 2013 is voor 2013 gedekt met
meevallers op de begroting. De taakstelling is echter ook structureel
gedekt in de begroting 2013. Voor een deel van de taakstelling zijn
structurele meevallers op de leerlingraming en de raming studiefinanciering ingezet. Het resterende deel van de taakstelling is structureel
gedekt verdeeld via een lumpsum taakstelling. Deze taakstelling moet
worden bezien in samenhang met de intensiveringen en extensiveringen
uit het Regeerakkoord.
46
Is er in de daling van de «raming studiefinanciering» een verband te
leggen tussen de maatregelen die de toegang tot het hoger onderwijs
bemoeilijken, (zoals de dreiging die van de langstudeerdersmaatregel
uitging, het hoge collegegeld voor de tweede studie, het inperken van het
reisrecht en de dreiging van de invoering van een leenstelsel) en de daling
van studentenaantallen ten opzichte van de verwachting?
Nee. De mogelijke gedragseffecten van beleidsmaatregelen in het hoger
onderwijs en de studiefinanciering zijn niet verwerkt in de leerlingenraming die ten grondslag ligt aan de studiefinancieringsraming. Alleen op
basis van feitelijke gegevens wordt de raming jaarlijks aangepast.
47
Kan de regering een overzicht geven van de in 2011 niet volledig tot
besteding gekomen budgetten (totaal 219 miljoen euro)? Wat is de
verwachting ten aanzien van de eindejaarsmarge 2012?
Zie het antwoord op vraag 43 voor de budgetten die in 2011 niet volledig
tot besteding zijn gekomen.
Ten aanzien van de eindejaarsmarge 2012 is de verwachting dat deze in
dezelfde orde van grootte zal zijn als de eindejaarsmarge 2011. We weten
dit echter pas zeker als het jaar 2012 voorbij is.
48
Is er meer onterecht uitgekeerde studiefinanciering ontdekt sinds vorig
jaar? Is er een verband met de fraude aanpak uitwonendenbeurs? Zo ja,
kan worden vastgesteld dat die aanpak werkt?
Ja, naar verwachting wordt in 2012 meer onterecht uitgekeerde studiefinanciering ontdekt dan in 2011. Dit heeft te maken met reguliere controles
van met name de inschrijvingen en de studenteninkomens maar ook met
de extra controles van het woonadres (Aanpak Misbruik Uitwonendenbeurs).
Op basis van deze aanpak is in het eerste half jaar van 2012 van circa
950 studenten de beurs omgezet van uit- naar thuiswonend. Dit is circa
50% van de gecontroleerde groep studenten.
De aanpak van misbruik van de uitwonende beurs blijkt effectief. De
preventieve werking van de maatregel en de intensieve controles blijken
te werken. De pakkans is groot. De controleresultaten over 2011 laten
absoluut en procentueel een groei zien ten opzichte van 2010. In 2012
heeft deze trend zich voortgezet als gevolg van nieuwe wetgeving en de
toename van het controlevolume.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

15

49
Welke interventiemogelijkheden worden overwogen om te voorkomen dat
door de wijze waarop de governance nu is geregeld instellingen door
verkeerde beleidskeuzes en het toezicht daarop in de problemen komen?
Het kabinet zal nog met concrete voorstellen komen om de ordening en
de governance in het onderwijs te verbeteren. Daarmee beoogt het
kabinet onder meer te bevorderen dat in een zo vroeg mogelijk stadium
mogelijke (financiële) risico’s in beeld worden gebracht. Daarnaast zal
worden bezien hoe de bestuurlijke slagkracht in het onderwijs verder kan
worden versterkt.
50
Worden de middelen voor de versterking van de schoolleiders ook
gebruikt voor het versterken van de financiële kennis? Zo ja, voor welk
bedrag?
Ja, de middelen worden ook gebruikt voor het versterken van de
financiële kennis. Omdat de (na)scholingsbehoefte per individuele
schoolleider kan verschillen, is niet op voorhand te becijferen welk
aandeel van deze middelen daarvoor wordt gebruikt. Over het minimale
kennisniveau worden per sector nadere afspraken gemaakt (bekwaamheidseisen), zodat de financiële kennis op termijn bij alle schoolleiders op
orde is. Zoals afgesproken in de Bestuursakkoorden, voldoen in 2015
nagenoeg alle schoolleiders in het PO en VO aan de bekwaamheidseisen.
Zie ook het antwoord op vraag 36.
51
Worden de middelen «Intensivering kwaliteit onderwijs en extra middelen
voor kwaliteit leraren/schoolleiders» toegevoegd aan de lumpsum?
De middelen worden via de prestatiebox aan de scholen beschikbaar
gesteld.
52
Wordt bij de verdeling van middelen «Intensivering kwaliteit onderwijs en
extra middelen voor kwaliteit leraren/schoolleiders» onderscheid gemaakt
tussen regulier basisonderwijs, sbo1 en (v)so2? Zo nee, waarom niet?
In alle subsectoren is behoefte aan versterking van de kwaliteit van
schoolleiders en leraren, er is dan ook geen reden om onderscheid te
maken tussen de verschillende sectoren.
53
Hoe worden middelen «Intensivering kwaliteit onderwijs en extra
middelen voor kwaliteit leraren/schoolleiders» ingezet? Welk deel gaat
naar het geven van een impuls aan de kwaliteit en slagkracht van
schoolleiders, welk deel naar de aansluiting van pabo’s bij de wensen van
schoolbesturen in het primair onderwijs en welk deel naar meer differentiatie in het toezicht door de Inspectie van het Onderwijs?
Voor schoolleiders in het po en vo is ongeveer € 50 miljoen structureel
beschikbaar en voor een betere aansluiting van de pabo’s op de wensen
van het afnemend veld structureel ruim € 10 miljoen. Aan de inspectie is
gevraagd het toezicht meer te differentiëren en aan te geven wat daarvoor
nodig is. Op basis van die onderbouwing zal een deel van de intensiveringmiddelen aan de Inspectie beschikbaar worden gesteld.
1
2

Sbo: speciaal basisonderwijs
(V)so: Voortgezet speciaal onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

16

54
Hoeveel bedraagt de extra bijdrage (30 miljoen euro en 75 miljoen euro)
voor docenten en hoeveel bedraagt de extra bijdrage voor schoolleiders?
Per onderwijssector wordt een verschillende nadruk gelegd op de
professionalisering van schoolleiders dan wel leraren. Van het totaal gaat
ongeveer 55% naar schoolleiders en 45% naar leraren/docenten.
55
Hoe worden de extra bijdragen verdeeld over de maatregelen die de
kwaliteit van leraren en schoolleiders moeten verbeteren? Wordt er ook
een bedrag gereserveerd voor het opleiden van docenten in het kader van
passend onderwijs? Zo nee, waarom niet?
De professionele ontwikkeling van leraren op het gebied van passend
onderwijs maakt deel uit van de bestuursakkoorden die met de sectoren
po en vo zijn gesloten. Scholen hebben hiervoor geld ontvangen via de
prestatiebox. Daarnaast is en wordt geïnvesteerd in de kwaliteit van
leraren via de lerarenbeurs die kan worden ingezet voor professionalisering op het terrein van passend onderwijs. Zie ook vraag 54.
56
Heeft de vooruitbetaling van een deel van de verplichtingen OV-jaarkaart
beleidsmatige gevolgen voor 2012 en 2013?
Nee. De vooruitbetaling van een deel van de verplichtingen OV-jaarkaart
heeft geen beleidsmatige gevolgen. De hoogte van de vergoeding aan de
vervoerbedrijven wijzigt niet, enkel het moment van betaling.
57
Kan ten aanzien van de streefdoelen genoemd in de boxen 1 tot en met 4
worden aangegeven wat de meest recente stand van zaken is zodat
inzichtelijk wordt in hoeverre de streefdoelen op schema liggen om de
gestelde doelen te halen?
De meest recente stand van zaken op het moment van publiceren van de
gedrukte versie van Trends in Beeld is opgenomen. Op de online versie
van Trends in Beeld worden meerdere malen per jaar de gegevens
geactualiseerd. De online versie geeft daarmee de meest recente stand
van zaken voor wat betreft de gestelde doelen. Zodra nieuwe gegevens
(standgegevens) beschikbaar zijn worden deze op de online-versie van
Trends in Beeld geactualiseerd.
58
Hoe verhouden de streefdoelen van het ministerie van OCW zich tot het
bestuursakkoord dat met de sector begin 2012 is afgesloten?
In de bestuursakkoorden po en vo zijn de ambities voor het primair en
voortgezet onderwijs voor de periode tot en met 2015 vastgelegd,
uitgedrukt in meetbare streef- en tussendoelen. Deze doelen vinden hun
oorsprong in de professionaliseringsagenda’s van de VO-Raad en de
PO-Raad en de actieplannen «Basis voor Presteren» (PO) en «Beter
Presteren» (VO) en «Leraar 2020 – een krachtig beroep!» (alle drie de
plannen zijn gezamenlijk aan uw Kamer verstuurd onder Kamerstukken
nummer 32 500, nr. 176).
59
Voor wat betreft de streefdoelen 1b en 1c, wanneer moeten deze scores
worden bereikt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

17

Blijkens het Onderwijsverslag 2010–2011 zijn deze streefdoelen al gehaald.
In 2015 wordt gekeken of de prestatiescores verder zijn gestegen.
60
In hoeverre is het streefdoel op het gebied van de CITO-eindtoets
realistisch gezien de ontwikkeling van de gemiddelde score in de periode
2010 t/m 2012?
De streefdoelen zijn ambitieus, maar een hogere score is zeker mogelijk.
In de periode 2008–2012 is de Cito-score al gestegen van 535,0 naar 535,5,
zeer waarschijnlijk ook door toedoen van het kwaliteitsbeleid van de
afgelopen jaren (Kwaliteitsagenda PO, Actieplan Basis voor presteren,
Bestuursakkoord PO).
61
Waarom is er niet voor gekozen om de lumpsumkorting («taakstelling»)
vanaf 2014 inhoudelijk in te vullen?
Er is gekozen voor een lumpsumkorting en niet voor een inhoudelijke
invulling om ruimte te laten aan het nieuwe kabinet.
62
Waarom wordt ervoor gekozen om een deel van de verplichtingen voor de
reisvoorziening studenten voor 2013 in 2012 vooruit te betalen?
Deze kasschuif is ter compensatie van een tegenovergestelde kasschuif ter
dekking van de taakstelling uit het begrotingsakkoord. Met deze intertemporele compensatie wordt de begroting 2013 overigens ontlast en de
begroting 2012 belast. Dit draagt bij aan optimalisatie van het
begrotingsbeeld.
63
Kan de regering de «Monitor streefdoelen» aanvullen met tussendoelen
voor eind 2013, zodat straks bij het jaarverslag beoordeeld kan worden in
hoeverre dit is gelukt? Zo nee, kan de regering uitleggen waarom niet?
In de bestuursakkoorden zijn gezamenlijke, landelijke ambities van zowel
de sectoren als OCW geformuleerd en gekoppeld aan concrete streefdoelen (voor 2015) en tussendoelen voor 2013.
Over de voortgang van deze bestuursakkoorden bent u apart geïnformeerd per brief (kamerstuk 33 400 VIII, nr. 11).
In de Begroting 2012 zijn ambities geformuleerd met daarbij passende
streefdoelen te behalen in 2015. Bij de uitwerking en uitvoering van het
regeerakkoord zal aandacht worden besteed aan tussen- en streefdoelen.
64
Hoe gaat de regering bepalen in hoeverre zij voldoende op koers zit om
een streefdoel te behalen?
De regering toetst jaarlijks de realisatie van de gestelde doelen en
rapporteert daarover in het Departementaal Jaarverslag. (DJV)
65
Wat zijn de definities die worden gehanteerd voor de begrippen
«taalzwak» en «rekenzwak»?
Taal- of rekenzwakke scholen zijn scholen die vallen onder het basistoezicht, maar wel al drie jaar achtereenvolgend onvoldoende eindopbrengsten op taal of rekenen hebben. Dit in tegenstelling tot (zeer) zwakke
scholen, die immers geen basistoezicht (wel geïntensiveerd toezicht)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

18

hebben en in de meeste gevallen onvoldoende scoren op de totale
eindopbrengsten (taal en rekenen).
66
Waarom wordt de tevredenheid van het bedrijfsleven over het hbo niet als
indicator gebruikt onder streefdoel 13, terwijl dit wel voor het mbo wordt
gedaan?
Voor het mbo wordt voor de tevredenheid gekozen voor een indicator
voor de beroepspraktijkvorming (stage). Het hbo is over het algemeen wat
minder praktijkgericht dan het mbo: hbo’ers worden geacht breder
georiënteerd en inzetbaar te zijn, terwijl mbo’ers tijdens hun opleiding
specifiek worden voorbereid op bepaalde werkzaamheden in een bepaald
beroep. Dit maakt het mogelijk voor het mbo om de tevredenheid over de
beroepspraktijkvorming (stage) als indicator te gebruiken, terwijl voor het
hbo zo’n indicator over het geheel niet representatief is. Daarbij komt dat
deskundigen van mening zijn dat het op een verantwoorde manier meten
van tevredenheid van het bedrijfsleven over het hoger onderwijs door
werkgeversenquêtes niet haalbaar is (Kamerstuk 29 853, nr. 34).
Overigens is er wel informatie over de arbeidsmarkt te vinden in de
studiekeuzevoorlichting (website Studiekeuze123), zoals per studie
informatie over het percentage werkenden, de tevredenheid over de
aansluiting en de voorbereiding op de beroepsloopbaan.
67
Waarom is er nog geen streefdoel beschikbaar ten aanzien van het
versterken van de publiek-private samenwerking in het kader van de
topsectoren? Is de mate van cofinanciering door bedrijven van het
topsectorenbeleid hiervoor bruikbaar (verhouding publiek-private
middelen)?
Het kabinet heeft in de brief aan de Tweede Kamer over het Bedrijfslevenbeleid (TK 32 637, nr. 15) de ambitie geformuleerd met betrekking tot
publiek-private samenwerking in de topsectoren. Deze is ook terug te
vinden in de correspondentie over het Bedrijfslevenbeleid en de begroting
voor 2013 van het Ministerie van EL&I (artikel 12, Een sterk innovatievermogen) en luidt als volgt: het is de ambitie van het bedrijfslevenbeleid dat
publieke en private partijen in 2015 voor meer dan € 500 miljoen
participeren in Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s), waarvan
tenminste 40% wordt gefinancierd door het bedrijfsleven. De TKI’s zijn in
september opgericht. Voor eind november zullen zij hun werkprogramma’s opstellen. Begin 2013 zal een eerste beeld ontstaan over de
omvang van de private investeringen.
68
Hoe wordt gestuurd op de studenttevredenheid?
Op verschillende niveaus wordt op uiteenlopende wijze gestuurd op de
studenttevredenheid. De docenten, faculteitsdirecteuren en besturen van
de instellingen voor hoger onderwijs kunnen de metingen van de
studenttevredenheid gebruiken om de kwaliteit van vakken en inrichting
van programma’s, en de dienstverlening aan studenten in het algemeen te
verbeteren. Dit draagt bij aan de tevredenheid van studenten. Met de
instellingen voor hoger onderwijs zijn prestatieafspraken gesloten, waarin
de studenttevredenheid één van de indicatoren voor kwaliteit en
studiesucces is. De instellingen voor hoger onderwijs leggen zich vast op
een streefwaarde voor het jaar 2015. Aan de realisatie van deze prestatieafspraak zijn financiële gevolgen verbonden.
De studenten kunnen de uitkomsten van de metingen van studenttevredenheid betrekken bij hun studiekeuze. Zo worden de resultaten van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

19

jaarlijks Nationale Studenten Enquête (NSE) voor studiekiezers ontsloten,
onder andere via de website Studiekeuze123.
69
Wat is de voorziene invoeringsdatum nu het wetsvoorstel verplichte
eindtoets1 nog altijd niet behandeld is in de Tweede kamer en invoering
per 2013 van de baan is?
Zie het antwoord op vraag 70.
70
Hoe wordt geborgd dat er voldoende tijd is voor het primair onderwijs en
het voortgezet onderwijs om de beleidswijziging voortvloeiend uit het
wetsvoorstel verplichte eindtoets te implementeren na akkoord in de
Eerste Kamer?
De invoeringstermijn van het wetsvoorstel hangt af van de voortgang van
de parlementaire behandeling. Op voorhand is daarom niet aan te geven
wat de periode is tussen de afronding van het wetstraject en de eerste
afname van de centrale eindtoets voor taal en rekenen. Er zal een
zorgvuldig invoeringstraject worden ingericht, waarbij alle betrokkenen
(waaronder de ouders) tijdig geïnformeerd worden over de komende
veranderingen. Overigens maken heel veel basisscholen al gebruik van
een eindtoets voor taal en rekenen, waardoor de transitie naar een
centrale eindtoets soepel kan verlopen.
71
Wanneer is de ontwikkeling van de indicatoren met betrekking tot
tevredenheid van mbo-studenten en -docenten gereed?
De indicator Tevredenheid Studenten is op dit moment al beschikbaar. De
indicator is afkomstig uit de zogeheten JOB-monitor, het tevredenheidonderzoek onder studenten die om de twee jaar wordt georganiseerd door
de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB). In 2012 gaven
studenten een rapportcijfer van 6,9 voor hun opleiding en 6,4 voor hun
instelling.
De indicator Tevredenheid Medewerkers wordt nu ontwikkeld. De eerste
resultaten van het tevredenheidonderzoek worden begin 2013 verwacht.
72
Waarom ligt de streefwaarde voor studententevredenheid bij
hbo-studenten zoveel lager dan bij wo-studenten?

1
Wijziging van onder meer de Wet op het
primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet College voor examens in
verband met de invoering van een centrale
eindtoets, de invoering van een leerling- en
onderwijsvolgsysteem en invoering van
bekostigingsvoorschriften voor minimumleerresultaten voor speciale scholen voor
basisonderwijs en scholen voor speciaal
onderwijs en speciaal en voortgezet speciaal
onderwijs (centrale eindtoets en leerling- en
onderwijsvolgsysteem primair onderwijs),
Kamerstuk 33 157

In de monitor streefdoelen onderwijs zijn voor de tevredenheid van
studenten geen streefdoelen geformuleerd. De in de monitor streefdoelen
onderwijs op pagina 17 vermelde scores over de tevredenheid van hboen wo-studenten betreffen realisatiecijfers in 2011. Het gaat hier om het
aandeel van de studenten dat op de vraag «Hoe tevreden ben je over de
opleiding in het algemeen?» de score 4 of 5 geeft (op een schaal van 1 tot
5).
Van de hbo-studenten scoort 65,6% 4 of 5 op algemene studenttevredenheid.
Van de wo-studenten scoort 80,1% 4 of 5 op algemene studenttevredenheid.
De studenttevredenheid van hbo-studenten biedt meer ruimte voor
verbetering.
73
Kan de regering bevestigen dat het streefdoel voor het percentage
opleidingen mbo met voldoende examenkwaliteit in 2012 85% is en dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

20

met 63% in 2012 niet is gehaald? Kan de regering aangeven waarom het
in 2012 niet gelukt is om 85% van de opleidingen mbo met voldoende
examenkwaliteit te realiseren?
De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op en doet onderzoek naar
de examenkwaliteit. Op basis hiervan wordt gerapporteerd over het
gerealiseerde percentage opleidingen met voldoende examenkwaliteit. In
2009 was dit percentage 63%. In 2010/2011 was dit gestegen naar 83%.
Het streefdoel voor 2012 bedraagt 85%. In de eerste helft van 2013 zal uit
het Onderwijsverslag van de inspectie blijken wat het gerealiseerde
percentage opleidingen mbo met voldoende examenkwaliteit in 2012 is.
Dan wordt duidelijk of het streefdoel van 85% in 2012 is gerealiseerd.
74
Is het streefdoel voor het percentage opleidingen mbo met voldoende
examenkwaliteit in 2013 net als 2012 ook 85%?
Er wordt met het veld overleg gevoerd over streefdoelen voor 2013 en
2014. Deze doelen zullen door de minister binnenkort aan de Kamer
worden gecommuniceerd.
75
In hoeverre denkt de regering dat het mogelijk is om in 2013 85% van de
opleidingen mbo met voldoende examenkwaliteit te realiseren, gezien het
feit dat dat in 2012 niet gelukt is?
Zie de antwoorden op de vragen 73 en 74.
76
Waarom is de streefwaarde ten aanzien van valorisatie als percentage van
onderzoeksmiddelen gedefinieerd en niet in termen van output (octrooien,
spinoff-bedrijven etc.)?
De streefwaarde van inzet van 2,5 procent van de onderzoeksmiddelen is
afkomstig uit de Valorisatieagenda. Inmiddels is de bredere ontwikkeling
van indicatoren voor valorisatie op gang gekomen mede in het kader van
de prestatieafspraken met instellingen voor hoger onderwijs. De Tweede
Kamer ontvangt daarover begin volgend jaar de stand van zaken.
77
Kan de regering aangeven in welke maand van 2014 de beleidsdoorlichtingen zullen starten en in welke maand van 2014 resultaten aan de Kamer
worden aangeboden?
Het voornemen is de beleidsdoorlichtingen van de 9 thema’s in de
beleidsagenda 2012 in 2014 uit te voeren. Daarvoor voert OCW nu een
intern onderzoek uit om vast te stellen welke beleidsinformatie ter zijner
tijd beschikbaar moet zijn. Op dit moment is nog niet precies aan te geven
hoe de precieze prioritering zal zijn en in welke maand welke doorlichting
plaats zal vinden.
78
Worden alle beleidsdoorlichtingen over het volledige begrotingsartikel
uitgevoerd, conform de rijksbegrotingsvoorschriften? Zo ja, is dat ook het
geval voor de beleidsdoorlichting Actieplan LeerKracht, beleidsartikel 9,
artikel 4 Voortijdig Schoolverlaten en artikel 16 Voldoende toegerust
onderzoeksstelsel? Zo nee, kan dit alsnog gebeuren? Zo nee, wat is de
reden om af te wijken van de rijksbegrotingsvoorschriften?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

21

In 2012 voert OCW twee beleidsdoorlichtingen uit die eerder al aan de
Tweede Kamer waren toegezegd, resp. Actieplan LeerKracht en Voldoende
toegerust onderzoeksstelsel. Volgens de voorschriften van de Regeling
Periodiek Beleidsinformatie en Evaluatieonderzoek (RPE) bestrijkt een
beleidsdoorlichting in principe een geheel beleidsartikel, maar in elk geval
een substantieel en samenhangend deel van een beleidsartikel.
• de beleidsdoorlichting Actieplan LeerKracht betreft het de acties en
maatregelen die zijn genoemd in het Actieplan LeerKracht. Deze
hebben een directe relatie met het beleidsartikel 9 uit de rijksbegroting.
• de beleidsdoorlichting Voldoende toegerust onderzoeksstelsel richt de
aandacht op de toerusting van het onderzoekstelsel en daarmee is het
volledige beleidsartikel afgedekt.
Voor 2013 stond oorspronkelijk een beleidsdoorlichting Voortijdig
Schoolverlaten (vsv) gepland. Het vsv-beleid is in het voorjaar 2012
geëvalueerd door het SCP met als conclusie dat «de beleidsinzet effect
lijkt te hebben». De doorstart van de vsv-aanpak en de veranderende
beleidscontext waar onderwijsinstellingen in de komende jaren mee te
maken krijgen, hebben geleid tot een bredere onderzoeksopzet die in
plaats van de beleidsdoorlichting komt. Het gaat om een experimenteel
onderzoek naar de effectiviteit van vsv-maatregelen door het Centraal
Planbureau en een breed evaluatieonderzoek naar de effectiviteit van
vsv-beleid in een veranderende beleidscontext door een extern
onderzoeksbureau.
79
Kan de regering de stand van zaken geven van de beleidsdoorlichting
Actieplan LeerKracht, beleidsartikel 9?
De beleidsdoorlichting Actieplan LeerKracht zal zo spoedig mogelijk
worden aangeboden aan de Tweede Kamer. De verwachting is dat dit in
voorjaar 2013 zal gebeuren.
80
Waarom staan in de tabel «Beleidsdoorlichtingen» twee beleidsdoorlichtingen voor 2013 genoemd (artikel 4 Voortijdig Schoolverlaten en artikel
16 Voldoende toegerust onderzoeksstelsel) en wordt hier vervolgens
nergens in de begroting op teruggekomen?
Conform de rijksbegrotingsvoorschriften is informatie over geplande
doorlichtingen opgenomen in de beleidsagenda van de begroting.
81
In welke maand van 2013 starten de beleidsdoorlichtingen Artikel 4
Voortijdig Schoolverlaten en Artikel 16 Voldoende toegerust onderzoeksstelsel en in welke maand van 2013 worden ze opgeleverd?
Zie ook het antwoord op vraag 78. Het brede evaluatieonderzoek
betreffende vsv (door een extern onderzoeksbureau) is in het voorjaar van
2012 gestart en wordt naar verwachting eind 2014 afgerond. Het experimenteel onderzoek naar de effectiviteit van vsv-maatregelen door het CPB
start in 2013 en wordt in 2015 afgerond.
De beleidsdoorlichting Voldoende toegerust onderzoeksstelsel zal in de
eerste helft van 2013 worden afgerond.
82
Waarom is er, gezien de vele vragen uit het begrotingsonderzoek 2012 niet
gekozen voor een beleidsdoorlichting van artikel 8, internationaal beleid?
Op welke onderdelen van dit artikel zijn wel evaluaties gedaan? Waarom
zijn er op de andere uitgaven geen evaluaties gedaan? Zijn deze nog wel
te verwachten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

22

Het instrument van beleidsdoorlichting bestrijkt het gehele beleidsproces,
maar veronderstelt daarin wel de nodige eenduidigheid en focus. Artikel 8
betreft activiteiten die vooral ondersteunend zijn aan de verschillende
beleidsterreinen van OCW. Wel verschijnen regelmatig nota’s die de
internationale activiteiten betreffen op één van de onderscheiden
terreinen van OCW. Ik verwijs in dit verband naar de brief aan de Tweede
Kamer over «Kosten en baten van internationalisering» van 16 mei
(Kamerstuk 31 288, nr. 290), alsmede naar de nota «Meer dan Kwaliteit»
(Kamerstuk 32 820, nr. 1, d.d. 10 juni 2011) over het internationale
cultuurbeleid, verder uitgewerkt in een aanvullende brief over hetzelfde
thema (Kamerstuk 31 484, nr. 84, d.d. 24 april 2012).
Voor wat betreft artikel 8 is sprake van regelmatige evaluatie van
onderscheiden posten. Zo heeft in recente jaren onder meer evaluatieonderzoek plaatsgehad naar internationaliseringsprogramma’s, voor zo ver
onderdeel van het Europees Platform, het Programma Leven Lang Leren,
het Duitsland Instituut en het Fulbright beurzenprogramma. Er is geen
sprake van een jaarlijkse evaluatie van alle onderscheiden posten, anders
dan de reguliere processen van inhoudelijke en financiële verantwoording.
83
Kan de regering bevestigen dat in het passend onderwijs 70 000 plaatsen
beschikbaar voor het speciaal onderwijs blijven en in 2017 73 900
leerlingen in het (v)so worden verwacht? Zijn daar voldoende plekken
voor?
De verwachting van 73 900 leerlingen is, zoals alle ramingen, gebaseerd
op de groei van het aantal leerlingen in de afgelopen jaren. Echter tot op
heden was sprake van landelijke indicatiecriteria en een open-einde
systematiek. Dit heeft (mede) geleid tot de groei van het aantal geïndiceerde leerlingen en vormde daardoor één van de aanleidingen voor de
stelselwijziging passend onderwijs. In het nieuwe stelsel verdwijnen deze
prikkels door invoering van de budgetfinanciering. De samenwerkingsverbanden bepalen dan welke (en hoeveel) leerlingen ook daadwerkelijk naar
het (v)so gaan. De verwachting is dan ook dat er na de invoering van het
nieuwe stelsel een trendbreuk zal optreden. Dit is nog niet verwerkt in de
ramingen van deze begroting, omdat het wetsvoorstel passend onderwijs
in de periode waarin deze begroting werd opgesteld, nog niet was
aangenomen door de Eerste Kamer.
84
Hoe verhoudt de afname van het aantal gewichtsleerlingen zich ten
opzichte van de bezuinigingsdoelstelling van het kabinet Rutte I
(50 miljoen euro)? Wanneer is deze bezuinigingsdoelstelling naar
verwachting behaald?
De bezuiniging op de gewichtenregeling is één op één gekoppeld aan de
afname van het aantal gewichtenleerlingen door de stijging van het
opleidingsniveau. Het bedrag per gewichtenleerling blijft gelijk. Het
structurele niveau van de bezuiniging wordt in 2015 bereikt.
85
Hoe worden de bureaucratie en bijkomende kosten daarvan rondom
passend onderwijs in bedwang gehouden?
De regering heeft tijdens de behandeling van het wetsvoorstel passend
onderwijs in de Tweede Kamer toegezegd om in overleg met de sectororganisaties een voorstel uit te werken om zoveel mogelijk overmatige
bureaucratie bij de inrichting van de samenwerkingsverbanden te
voorkomen. De Kafkabrigade is gevraagd om de samenwerkingsver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

23

banden passend onderwijs in oprichting die risico blijken te lopen op
overmatige bureaucratie daarop aan te spreken en zo nodig extra te
ondersteunen bij het voorkomen van bureaucratie.
86
Waarom dalen de (gesaldeerde) uitgaven per leerling binnen de WEC1 na
2013? Waar wordt concreet deze besparing op behaald? Wat betekent dit
voor deze leerlingen?
Naar de huidige stand van zaken is de tabel 1.2 met de dalende uitgaven
per leerling binnen de WEC onjuist. Door de aanvaarding van het
wetsvoorstel Passend onderwijs en het vervallen van de bezuiniging op
passend onderwijs blijft het beschikbare bedrag per leerling in 2012 ook in
komende jaren beschikbaar.
87
Waarom lopen de uitgaven per leerling in het (voortgezet) speciaal
onderwijs structureel terug, terwijl de bezuiniging op de klassengrootte is
teruggedraaid?
Zie het antwoord op vraag 86.
88
In hoeverre worden ouders en docenten betrokken bij de vormgeving en
inhoud van samenwerkingsverbanden? Hoeveel schoolbesturen betrekken
ouders en docenten bij de vormgeving van samenwerkingsverbanden?
Ouders, leraren en v(s)o-leerlingen worden via deze medezeggenschap
betrokken bij de invoering van passend onderwijs. Eén van de aandachtspunten bij de invoering van passend onderwijs is de (tijdige) inrichting
van de ondersteuningsplanraad. U bent hierover geïnformeerd via de
antwoorden op vragen van het lid Dijsselbloem (Aanhangsel Handelingen,
2012–2013, nr. 290).
Het is wenselijk om medezeggenschapsraden zo vroeg mogelijk over de
invoering van passend onderwijs in hun regio te informeren en om
eventuele problemen te bespreken. Daarom is door OCW aan de
ouderorganisaties, het LAKS en de vakbonden gevraagd een plan op te
stellen voor de invulling en uitvoering van de inspraak door ouders,
leerlingen en leraren op het schoolondersteuningsprofiel en het ondersteuningsplan. Afgesproken is dat deze organisaties onder andere
gezamenlijk een centraal steunpunt medezeggenschap gaan vormgeven
om samenwerkingsverbanden en medezeggenschapsraden bij de
invoering te ondersteunen. OCW heeft toegezegd de inrichting van dit
steunpunt te faciliteren.
Alle schoolbesturen moeten ouders en personeel betrekken via de
medezeggenschap. Er is nu binnen de samenwerkingsverbanden
aandacht voor het informeren van ouders en leraren over passend
onderwijs en de uitwerking zoals die binnen het samenwerkingsverband
vorm krijgt. Dat gebeurt op verschillende manieren (informatiedagen, het
geven van presentaties bij vergaderingen van de medezeggenschapsraad,
klankbordgroepen van ouders en of leraren, het vormen van een
werkgroep inrichting ondersteuningsplanraad etc.).
89
Kan bij tabel 1.3 gespecificeerd worden aangegeven bij welke posten er
nog een bedrag juridisch niet verplicht is?

1

WEC: Wet op de expertisecentra speciaal
onderwijs

Uit tabel 1.3 valt af te lezen dat 99,7% van artikel 1 juridisch verplicht is.
Het deel van 0,3% dat niet juridisch verplicht is, maakt onderdeel uit van
de posten subsidies overig en opdrachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

24

90
Wat verklaart de stijging van bekostiging Caribisch Nederland? Kan dit
bedrag nader onderbouwd en verder uitgesplitst worden?
De bekostiging voor Caribisch Nederland is in 2012 met ongeveer 22%
gestegen ten opzichte van 2011. Hieraan liggen de volgende overwegingen ten grondslag:
• Een verhoging van 15% voor te laag ingeschatte kosten bij start van de
nieuwe staatkundige verhoudingen (gebleken behoefte aan extra
ondersteuning en de geïsoleerde ligging);
• Ruim 4% voor de bekostiging van arbeidsvoorwaardelijke afspraken in
de CAO Caribische Nederland en;
• Een prijsbijstelling van 2% voor de bekostiging materiële instandhouding.
91
Waarom staat voor «School aan zet» en «Bèta Techniek» vanaf 2016 geen
geld gereserveerd? Hoe valt dit samen met de inzet op techniek op jonge
leeftijd?
De projecten «School aan zet» en «Bèta Techniek» hebben een
doorlooptijd van 4 jaar. Ze zijn gestart in 2012 en lopen tot en met 2015.
Voor dit beleidsdoel is structureel geld beschikbaar gesteld op de
begroting. Voor de periode na 2015 wordt te zijner tijd bezien op welke
wijze de betreffende doelstellingen behaald kunnen worden en op welke
manier deze middelen worden ingezet.
92
Waarom houdt de financiering voor de «Conciërgeregeling» vanaf 2016
op? Hoe valt dit samen met de inzet op lastenverlichting in het onderwijs?
De middelen voor conciërge/ondersteunend personeel worden per
1 augustus 2015 opgenomen in de lumpsum en daarmee zonder
administratieve lasten aan de scholen toegekend.
93
Op welke manier versterkt de subsidie voor humanistisch vormend en
godsdienstonderwijs de kwaliteit van het onderwijs?
Godsdienstonderwijs en humanistisch vormingsonderwijs dragen bij aan
de bredere vorming van leerlingen in het openbaar onderwijs. Zo beoogt
dit onderwijs onder andere de geestelijke weerbaarheid en persoonsvorming van leerlingen en de kennis van en inzicht in seculiere levensbeschouwingen en wereldreligies te vergroten. De lessen godsdienstonderwijs en humanistische vormingsonderwijs worden verzorgd door
vakdocenten die aan de Wet BIO voldoen. Deze vakdocenten werken door
verplichte nascholing blijvend aan de kwaliteit van de door hen verzorgde
lessen. De organisaties voor godsdienstonderwijs en humanistische
vormingsonderwijs hebben hun streven naar kwalitatief hoogwaardig en
breed vormend onderwijs vastgelegd in een samenwerkingsconvenant
met de drie openbare onderwijsorganisaties VOS/ABB, VOO en CBOO.
94
Kan de regering bevestigen dat de bekostiging voor «Onderwijstijdverlenging» in 2013 wordt gehalveerd en in 2014 wordt teruggebracht naar
0? Hoe verhoudt zich dit met de «Monitor streefdoelen» geformuleerd op
pagina 15–17?
De pilots onderwijstijdverlenging (OTV) hebben een looptijd van vier jaar.
Het schooljaar 2012–2013 is het laatste jaar. Dit verklaart de halvering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

25

de hiermee gemoeide middelen in 2013. De middelen die vrijvallen door
het aflopen van de pilots zijn ingezet ter dekking van de subsidietaakstelling Rutte I. De invulling van deze taakstelling is besproken met en
akkoord bevonden door uw Kamer (Kamerstuk 32 500 VIII, nr. 160).
Overigens kunnen de OTV-pilots door de gemeenten zelf voortgezet
worden. Daarnaast heeft OCW bestuursafspraken gemaakt met de G37
voor VVE, schakelklassen (waaronder diverse vormen van onderwijstijdverlenging) en zomerscholen, waarvoor vanaf 2013 € 95 miljoen
beschikbaar is. De kennis en ervaring van de OTV-pilots worden daarbij
benut.
95
Wat houdt het ondersteuningstraject in van de niet G37 en wanneer gaat
dit lopen?
Eind van dit jaar heeft de Inspectie van het Onderwijs de nulmeting
gereed van de kwaliteit van de voor- en vroegschoolse educatie in de
niet-G37-gemeenten. OCW wil deze gemeenten gericht ondersteunen bij
de aanpak van knelpunten die uit die nulmeting naar voren komen.
Hiervoor is vanaf 2013 € 5 miljoen per jaar beschikbaar. Ondersteuning
kan bijvoorbeeld plaatsvinden op het gebied van implementatie van
verbeterplannen naar aanleiding van de inspectierapporten en op het
gebied van gerichte kennisdeling. Dit traject start in 2013.
96
Hoe verhoudt de zinsnede over de «korting op de conciërgeregeling» in
de brief over de herziening van het subsidiebeleid1 zich het volledig
terugbrengen van de financiering van conciërges tot 0 in 2016? Hoe
verwacht u dat scholen met ingang van 2016 de kosten voor hun
conciërges zullen kunnen financieren?
In de brief over de herziening van het subsidiebeleid is een korting
opgenomen op de conciërgeregeling. In antwoord op schriftelijke vragen
over deze brief is aangekondigd dat de resterende middelen voor
conciërges (circa € 20 miljoen) per 1 augustus 2015 aan de lumpsum
worden toegevoegd (Kamerstuk 32 500 VIII, nr. 182). Hiermee wordt de
middelentoekenning voor iedere basisschool verhoogd naar bijna drie
dagdelen conciërge/ondersteunend personeel.
97
Kan de regering een uitsplitsing of overzicht geven van de bedragen die
opgenomen zijn in de prestatiebox, per onderdeel?
Zie antwoord op vraag 24.
98
Kan een overzicht worden gegeven van de te verwachten ontwikkeling
van de kleine scholentoeslag voor de komende vijf jaar?
Het is de verwachting dat de kleine scholentoeslag zal stijgen van circa
€ 100 miljoen in 2013 naar circa € 120 miljoen in 2017. De stijging is het
gevolg van het steeds kleiner worden van scholen door daling van het
aantal leerlingen. In het regeerakkoord staat dat alle vormen van
samenwerking in krimpgebieden mogelijk moeten zijn. Denominatie noch
fusietoets mag daarbij in de weg staan. Daarmee ga ik aan de slag. Er zijn
ook andere maatregelen van invloed op de hoogte van de kleine scholentoeslag. Zie hiervoor het antwoord op vraag 7.

1

Kamerstuk 32 500 VIII, nr. 160, blz. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

26

99
Welke overwegingen liggen eraan ten grondslag dat de wet- en regelgeving in het primair onderwijs geen mogelijkheid kent om een
brinnummer te splitsen in twee brinnummers, zodat de enige mogelijkheden die resten om een dislocatie te verzelfstandigen, zijn dat men een
nieuwe school opricht of dat men een nevenvestiging aanvraagt?
Een brinnummer is het registratienummer van een school. Het splitsen
van een brinnummer betekent dan ook het oprichten van een nieuwe
school. Ook het verzelfstandigen van een dislocatie betekent dat er een
nieuwe school wordt opgericht en is in feite een splitsing van een
brinnummer in twee brinnummers. De Wet van 25 februari 2012 tot
wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met verzelfstandiging van dislocaties is in mei 2012 in werking getreden en maakt het
verzelfstandigen van dislocaties, en dus het splitsen van brinnummers,
onder bepaalde voorwaarden mogelijk. Een nevenvestiging kan overigens
op grond van artikel 85 van de Wet op het primair onderwijs slechts
ontstaan na opheffing van een bestaande school.
100
Wat is op dit moment het totale bedrag dat in 2013 beschikbaar komt voor
onderwijs aan zorgleerlingen binnen het speciaal en regulier onderwijs,
om hoeveel zorgleerlingen gaat het in totaal en hoe verhouden deze
cijfers zich tot het totale bedrag dat in 2013 beschikbaar komt voor alle
overige leerlingen en wat is hun aantal?
Het beschikbare bedrag voor zware ondersteuning in primair en voortgezet onderwijs (po en vo) is te vinden in tabel 1.4. Dit is een bedrag
€ 1,3 miljard. Het betreft dan ongeveer 40 000 leerlingen met een rugzak
en ongeveer 70 000 leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs. De
totale bekostiging voor het po is € 9,2 miljard. De hierboven genoemde
€ 1,3 miljard is hierbij inbegrepen. Dat betekent dat er ongeveer
€ 7,9 miljard beschikbaar is voor de 1.6 miljoen leerlingen in het po. Voor
het vo geldt dat er ongeveer € 6,9 miljard beschikbaar is voor ongeveer
0,9 mln. leerlingen.
101
Kan de regering in termen van besteding van onderwijsgelden en
onderwijsopbrengsten opsommen op welke punten de doelen van het
kabinet Rutte I voor onderwijs aan hoogbegaafden inmiddels zijn
gerealiseerd?
Voor hoogbegaafden is in 2012 € 20 miljoen beschikbaar; € 11,7 miljoen
voor Primair Onderwijs en € 8,3 miljoen voor Voortgezet Onderwijs. De
doelstellingen zijn geconcretiseerd in het Bestuursakkoord met de
PO-Raad (Kamerstuk 31 293, nr. 132) en de VO-Raad (Kamerstuk 31 289,
nr. 110). De Tweede Kamer wordt hierover binnenkort geïnformeerd met
een voortgangsrapportage.
102
Welk bedrag is, bij het sluiten van bestuurlijke afspraken met de PO-raad1,
gereserveerd voor het opleiden van docenten in het kader van passend
onderwijs?

1
PO-raad: sectororganisatie voor de besturen
uit het primair onderwijs

In het kader van de Bestuursakkoorden primair en voortgezet onderwijs
worden er middelen beschikbaar gesteld aan schoolbesturen via de
prestatiebox. Het gaat dan onder andere om geld voor de verdere
professionalisering van leraren. Voor het primair onderwijs (inclusief het
(voortgezet) speciaal onderwijs) is voor professionalisering € 42,0 miljoen
in 2012 en € 70,1 miljoen vanaf 2013 toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

27

Over de verdere professionalisering van leraren zijn in de bestuursakkoorden concrete doelen afgesproken, gericht op de bekwaamheid van
leraren in het omgaan met verschillen en opbrengstgericht werken. De
mate waarin besturen en hun scholen met de doelstellingen uit het
bestuursakkoord aan de slag gaan en ook daadwerkelijk de resultaten
behalen, wordt gemonitord.
103
Is de subsidie voor «Humanistisch vormend en godsdienstonderwijs»
langjarig verplicht? Welke doelstellingen en afrekenbare effecten zijn aan
deze subsidie verbonden?
De Tweede Kamer heeft bij amendement middelen vrijgemaakt voor
humanistisch vormend en godsdienstonderwijs (kamerstuk 31 700, nr. 79).
De subsidie wordt op jaarbasis verleend voor de vergoeding van de
kosten die voortvloeien uit de inzet van leraren voor humanistisch
vormend en godsdienstonderwijs en de bevordering van de kwaliteit van
deze inzet. Zie daartoe ook het antwoord op vraag 93.
104
Wat houdt de opdracht «professionaliseren van VVE1-personeel» in en
wat is hiervan de planning?
«Versterk» is een landelijk project dat de kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) verhoogt door scholing en ondersteuning. De
scholing en ondersteuning bestaan uit basis- en verdiepingstrainingen
voor leidsters van peuterspeelzalen, pedagogisch medewerkers van
kinderdagverblijven, onderbouwleerkrachten, personeel op scholen voor
speciaal basisonderwijs en medisch kinderdagverblijven. Voorts wordt
nascholing georganiseerd voor managers in kinderopvang, peuterspeelzalen en onderwijs, vinden landelijke en regionale bijeenkomsten plaats
voor VVE-beleidsmedewerkers van gemeenten en wordt verankering van
VVE in de opleidingen ondersteund (PABO’s en ROC’s). Dit project loopt
tot 1 januari 2014.
105
In hoeverre past het zogenoemde kubusonderwijs, dat nu nog in de
opstartfase verkeert, maar waarmee de vertaalslag gaat worden gemaakt
van de technasia naar het basisonderwijs, binnen de regeringsdoelstellingen voor bèta en techniek?
Op dit moment loopt er een pilot met vijf basisscholen in Noord
Nederland, de Stichting Technasium, de Noordelijke Hogeschool
Leeuwarden en het TalentenKracht onderzoeksprogramma om te
onderzoeken of en hoe het technasium ook voor het basisonderwijs
geschikt gemaakt kan worden. Structurele aandacht voor wetenschap en
techniek in het basisonderwijs past goed in de regeringsdoelstellingen
voor bèta en techniek (Kamerstuk 32 637, nr. 33). Het kubusonderwijs
draagt zo bij aan het vasthouden van de (aangeboren) interesse van jonge
kinderen in techniek en draagt zo bij aan de doelstellingen van het
kabinet.
106
Welk deel van de scholen voor basisonderwijs in Nederland besteedt
binnen haar lesprogramma op één of andere wijze specifiek en gericht
aandacht aan techniekonderwijs?

1

VVE: voor- en vroegschoolse educatie

Binnen de kerndoelen voor het basisonderwijs zijn specifieke doelen
opgenomen voor techniek. Deze doelen worden op veel scholen
behandeld in bijvoorbeeld de biologielessen of bij wetenschapsoriëntatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

28

Scholen hebben de afgelopen jaren ook extra geïnvesteerd in dit
onderwerp:
• In de periode 2004–2010 hebben 2500 basisscholen in het programma
VTB (Verbreding Techniek Basisonderwijs) wetenschap en techniek een
vaste plek binnen het onderwijs gegeven. Ook zijn in die periode
12 750 (toekomstige) leerkrachten geschoold in wetenschap- en
techniekonderwijs.
• In 2011–2012 zijn 565 schoolleiders en 2472 leerkrachten geschoold. In
totaal wordt via de regionale aanpak circa 20% van alle scholen
bereikt.
• 20% van de scholen is meerdere jaren achter elkaar actief voor
wetenschap en techniek. Het streven is dit te verhogen tot 40%.
107
Wat is de verklaring voor de verwachte daling van het aantal vmbo1leerlingen? Wat betekent dit voor de uitval op de havo?
In de afgelopen 10 jaar is het aantal geboorten in Nederland aanzienlijk
gedaald. Dit zal naar verwachting leiden tot een dalend leerlingenaantal in
het voortgezet onderwijs, en daarmee ook een daling van het aantal
leerlingen vmbo, vanaf 2016. Daarnaast is er de afgelopen jaren sprake
van een verschuiving in de balans tussen deelname aan het vmbo en het
havo/vwo. Het aantal leerlingen vmbo daalt, terwijl het aantal leerlingen
havo/vwo stijgt. De verwachting is dat deze tendens zich de komende
jaren zal voortzetten.
Momenteel doet OCW onderzoek naar verklaringen voor het dalende
aantal leerlingen vmbo. Uit eerdere analyses van OCW blijkt, dat het
toegenomen opleidingsniveau van ouders een belangrijke verklaring biedt
voor de groei van het aantal leerlingen havo/vwo.2 Hoger opgeleide
ouders zijn vaker betrokken bij onderwijs en begeleiding, stellen hogere
verwachtingen en stimuleren hun kinderen naar een hoger opleidingsniveau. Uit onderzoek van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
(RMO) blijkt, dat kinderen van hoger opgeleide ouders een grotere kans
hebben om naar het havo of vwo te gaan dan kinderen van lager
opgeleide ouders. Het aandeel hoger opgeleiden in de bevolking is tussen
2001 en 2011 met ongeveer 8 procentpunt gestegen. Dit correspondeert
met de stijging van het aandeel havo- en vwo-leerlingen in dezelfde
periode. De bevindingen uit bovenstaande analyse worden meegenomen
in het onderzoek naar het dalende aantal leerlingen vmbo.
De daling van het aantal leerlingen vmbo heeft geen negatief effect op de
prestaties in het havo. De slagingspercentages en examencijfers van
opgestroomde leerlingen vmbo in het havo kwamen de afgelopen jaren
overeen met de prestaties van leerlingen die direct in het havo zijn
gestart. Het percentage voortijdig schoolverlaters (uitval) op het havo is in
de afgelopen 5 jaar gedaald met 11,5%. Ten slotte is ook het percentage
zittenblijvers in havo 3 en 4 de afgelopen decennia gedaald.
108
Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat scholen in het voortgezet
onderwijs genoeg financiële ruimte krijgen om op een goede manier
invulling te geven aan de urennorm?

1
Vmbo: voorbereidend middelbaar
beroepsonderwijs
2
Trends in Beeld 2012, Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

De nieuwe wettelijke kaders voor onderwijstijd, die van kracht zijn vanaf
het schooljaar 2013/2014, zijn een uitwerking van de aanbevelingen van
de Commissie Onderwijstijd. Deze commissie beredeneerde, dat de thans
geldende budgetten toereikend moeten worden geacht om de norm te
realiseren, zeker bij de (in de wet doorgevoerde) versoepeling van de
urennorm ten opzichte van de oude wettelijke situatie. Ook hebben
scholen veel ruimte om de onderwijstijd naar eigen inzicht kwalitatief in te
vullen. Het is daarbij aan scholen om keuzes te maken en prioriteiten te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

29

stellen. De wettelijke en financiële ruimte om deze keuzes te maken en
prioriteiten te stellen, en daarmee een goede, bij de school passende,
invulling te geven aan de urennorm, is dus aanwezig.
Ook zal de modernisering van de wettelijke urennorm uit het nieuwe
Regeerakkoord deze ruimte mogelijkerwijs kunnen bevorderen.
109
Wat zijn de oorzaken dat de uitgaven per leerling in het voortgezet
onderwijs in 2013 met 140 euro afnemen? Wat zijn hiervoor de oorzaken?
Waarom nemen de uitgaven per leerling/student niet af in het primair
onderwijs, bve en het hoger onderwijs?
Primair Onderwijs
De uitgaven per leerling in het Primair Onderwijs nemen niet af omdat er
geen ombuiging is ingeboekt.
Voortgezet onderwijs
In het VO wordt de uitgave per leerling in 2012 beïnvloed door incidentele
uitgaven (de toezegging van de continuïteitsgarantie aan Amarantis en de
eenmalige compensatie van voor in het verleden niet of gedeeltelijk
uitgekeerde prijscompensatie). Daarnaast is er sprake van taakstellingen
die vanaf 2013 ingaan (waaronder de eenmalige cao-compensatie over
2010 waarvoor in 2013 invulling moet worden gevonden en de in het
Regeerakkoord opgenomen taakstelling vereenvoudiging bekostiging).
Per saldo levert dit in totaal een daling van de totale uitgaven van
-/- € 137 miljoen op, wat daling van uitgaven per leerling grotendeels
verklaart.
Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie
De stijging in de gewogen gemiddelde uitgaven per mbo-deelnemer is
met name te verklaren door de maatregelen «niet invoeren mbo leeftijdsgrens 30 jaar voor bekostiging» en «Mbo vereenvoudiging kwalificatiestructuur (1 jaar vertraagd)» uit het begrotingsakkoord 2012.
Hoger onderwijs
Voor het hoger onderwijs worden in de begroting de uitgaven per student
voor de jaren 2013 tot en met 2016 getoond. Omdat de studentenaantallen
in deze jaren gelijke tred houden met de ontwikkeling van het macrobudget voor het hoger onderwijs, blijven de uitgaven per student in het
hbo en wo op een constant niveau.
110
Kan worden aangegeven hoeveel geld gemoeid is met het experiment in
het voortgezet onderwijs om zittenblijven te voorkomen en per wanneer
dit geld wordt ingezet? Is dit structureel of incidenteel geld?
Experimenten met modulair onderwijs, flexibelere curricula en zomerscholen in het voortgezet onderwijs, onder meer gericht op het
voorkómen van zittenblijven, zijn nog in de verkennende fase. CNV
Onderwijs heeft onlangs gesuggereerd om hiermee, in samenwerking met
de VO-raad, in pilots ervaring op te doen. Circa vier van dergelijke pilots
zullen vanaf schooljaar 2012/2013 enkele jaren gericht worden ondersteund vanuit OCW, zo nodig ook financieel. Vooralsnog betreft dit een
beperkte incidentele investering; nog niet duidelijk is hoeveel. Op basis
van de ervaringen die worden opgedaan in de pilots, kan het besluit
genomen of, en zo ja hoe, deze maatregelen vanaf 2015 breed uitgerold
kunnen worden in de hele sector voortgezet onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

30

111
Heeft de berekening van uitgaven per leerling ten opzichte van
voorgaande jaren positieve of negatieve consequenties voor het bedrag
per leerling? En kan de regering toelichten hoe de berekening voorheen
tot stand kwam en wat het verschil is met de nieuwe berekening?
De uitgaven per leerling in het voortgezet onderwijs werden tot en met de
vorige begroting berekend door het totaal van de uitgaven van ieder jaar
te delen door het aantal leerlingen per 1 oktober van dat jaar.
De bekostiging voor de scholen in het voortgezet onderwijs is echter
anders, in die zin dat de bekostiging voor ieder jaar wordt gebaseerd op
het aantal leerlingen per 1 oktober daaraan voorafgaand.
Om beter bij die bekostiging aan te sluiten, is nu gekozen om ook in de
begroting de uitgaven van ieder jaar te delen door het aantal leerlingen
per 1 oktober daaraan voorafgaand. Dit heeft noch positieve noch
negatieve consequenties.
112
Kan de regering het bedrag, dat wordt uitgetrokken voor de bekostiging
van Caribisch Nederland, nader specificeren?
Nee, omdat de bekostiging voor CN een lumpsum bekostiging betreft
waaruit zowel de personele als de materiële kosten betaald dienen te
worden.
113
Waaraan wordt het budget dat tot en met 2015 is gereserveerd voor de
regeling prestatiebox voortgezet onderwijs uitgegeven, aangezien deze
post vanaf 2016 op 0 euro staat?
De scholen ontvangen op grond van de regeling Prestatiebox Voortgezet
Onderwijs middelen voor de uitvoering van de prioriteiten uit het
Bestuursakkoord tussen de VO-raad en de minister van OCW voor de
periode 2012 tot en met 2015.
De middelen voor de prestatiebox maken deel uit van de personele
middelen voortgezet onderwijs. Afhankelijk van de evaluatie en
monitoring van de huidige regeling kan de minister besluiten tot
continuering al dan niet met de huidige beleidsaccenten.
114
Kan voor tabel 3.2 gespecificeerd worden aangeven bij welke posten er
nog een bedrag juridisch niet verplicht is en hoeveel dat bedrag bedraagt?
Het gaat om een bedrag van ca. € 3,5 miljoen en het betreft het nog niet
verplichte deel van de post subsidies.
115
Waarom daalt de bijdrage aan GRAZ (ECML1) en PISA2 in 2013 met 65%
(van 0,8 miljoen euro naar 0,3 miljoen euro)?
Deze bijdrage daalt in 2013 met 65% ten opzichte van 2012 door het
verloop in de kosten voor PISA. Voor de uitvoering van het «PISA 2012
project in Nederland» (looptijd 3 jaar) is in 2012 namelijk € 0,6 miljoen
betaald voor het daadwerkelijk afnemen van de testen. In 2013 zal een
bedrag van € 0,1 miljoen worden betaald in verband met de kosten voor
analyse en rapportageactiviteiten.
1

ECML: European Centre for Modern
Languages
2
PISA: Programme for International Student
Assessment

116
Wat zijn de resultaten van het leerplusarrangement? Hoe worden deze
resultaten gemeten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

31

Het leerplusarrangement VO bestaat sinds 2007. Het arrangement beoogt
scholen voor voortgezet onderwijs die relatief veel leerlingen uit achterstandswijken hebben, te ondersteunen via aanvullende personele
bekostiging. Het extra geld is bedoeld voor het verminderen van
vroegtijdig schoolverlaten, het leveren van maatwerk aan de leerlingen en
het verbeteren van de schoolprestaties.
Op 1 juni 2012 is aan uw Kamer de brief Toekomst van het onderwijsachterstandenbeleid gestuurd (Kamerstukken II 2011/12, 31 293, nr. 143).
Daarin staat een analyse en evaluatie van het onderwijsachterstandenbeleid in het primair onderwijs aangekondigd, evenals van het leerplusarrangement. Dit onderzoek zal ingaan op de toekomstbestendigheid en
effectiviteit van de huidige regeling, waarbij veel aandacht is voor de
verklarende factoren van onderwijsachterstand. Daar moet het beleid
immers zo goed mogelijk op zijn gestoeld. Ook wordt expliciet gekeken
naar de samenhang tussen het beleid in het primair en voortgezet
onderwijs. De VO-raad wordt bij dit onderzoek betrokken. In 2013 worden
beide onderzoeken afgerond.
117
Wat is het resultaat van de regeling doorontwikkeling vmbo/pro1? Is de
kwaliteit van het praktijkonderwijs verbeterd? Hoe is de aansluiting op de
arbeidsmarkt geborgd nu de regeling stopt?
Sinds het schooljaar 2003–2004 ontvangen scholen voor praktijkonderwijs
uit de Regeling Doorontwikkeling Praktijkonderwijs een aanvullende
bekostiging om aan de slag te gaan met de kwaliteitsverbetering van het
praktijkonderwijs.
De opeenvolgende regelingen zijn in 2009 geëvalueerd. Uit het
eindrapport Evaluatie Regeling Doorontwikkeling Praktijkonderwijs van
21 juli 2009 blijkt, dat de scholen voor praktijkonderwijs zich ontwikkelen
tot volwaardige scholen. Het onderwijsaanbod is inmiddels meer gericht
op een goede aansluiting met de beroepspraktijk en vervolgopleiding. De
uitwerking van het kwaliteitsbeleid kan leiden tot beredeneerde aanpassingen van het schoolbeleid. Het onderwijs en de begeleiding worden zo
vormgegeven dat leerlingen meer grip kunnen krijgen op hun eigen
leertraject en de kans op goede nazorg wordt vergroot. Het werken in
netwerken heeft bij dit alles een belangrijke rol gespeeld. De scholen voor
praktijkonderwijs brengen ten slotte jaarlijks hun uitstroom in kaart. De
regeling Doorontwikkeling Praktijkonderwijs kon dan ook afgebouwd
worden.
118
Wat zijn de extra ondersteuningsmaatregelen voor niet-geïndiceerde
leerlingen? Wat zijn de voorwaarden om aanspraak te kunnen maken op
deze extra ondersteuningsmaatregelen?
De samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs krijgen jaarlijks een
vast bedrag, het regionaal zorgbudget, voor de ondersteuning van
leerlingen die buiten de indicatiecriteria van leerwegondersteunend
onderwijs (lwoo) of praktijkonderwijs (pro) vallen. Het gaat om leerlingen
in het reguliere voortgezet onderwijs. Het bedrag is in 2012 € 228,- per
leerling in het derde en vierde leerjaar vbo, mavo of vmbo (inclusief het
vmbo verbonden aan een AOC en het leerwegondersteunend onderwijs).
Het samenwerkingsverband bepaalt zelf aan welke leerlingen en op welke
wijze deze middelen ingezet worden. Dit wordt jaarlijks vastgelegd in het
zorgplan. Met deze middelen kan het samenwerkingsverband regionale
accenten leggen op de ondersteuning van leerlingen, bijvoorbeeld in de
vorm van bovenschoolse voorziening als een orthopedagogischdidactisch centrum (opdc).
1

Pro: praktijkonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

32

119
Om welke ad-hoc projecten gaat het onder de noemer «opdrachten»?
Het gaat hier om de onderzoeksmiddelen waar VO over beschikt. Een
aantal voorbeelden: onderzoek «vermindering profielen bovenbouw
havo/vwo», onderzoek «onderwijsaanpakken voor jongens in het VO» en
onderzoek «LAKS kritisch of ontevreden».
120
Welke subsidies voor onderwijsonderzoek worden de komende jaren
ondergebracht bij het nationaal regieorgaan onderwijsonderzoek?
Het regieorgaan onderwijsonderzoek zal zich bezighouden met fundamenteel onderzoek, praktijkgericht onderwijsonderzoek en beleidsgericht
onderzoek op het terrein van onderwijs.
Ten behoeve hiervan zullen de middelen voor NWO-PROO (€ 4,3 miljoen),
de Landelijke Pedagogische Centra (€ 10 miljoen), ECBO (€ 3,6 miljoen),
TIER (€ 0,5 miljoen) en Beleidsonderzoek (€ 0,7 miljoen) in 2014 naar het
nationaal regieorgaan onderwijsonderzoek worden overgeheveld.
121
In hoeverre blijkt het technasium-onderwijs, dat ongeveer tien jaar bestaat
en op 75 scholen is ingevoerd, ertoe bij te dragen dat de regeringsdoelstellingen voor bèta en techniek worden bereikt? Bestaan er plannen om
het technasium-onderwijs te erkennen door het ook in de diploma’s, die
de betrokken scholen uitreiken, te laten vermelden?
Het beleid rond bèta en techniek in het voortgezet onderwijs is erop
gericht om het enthousiasme voor de bètavakken te vergroten, onder
meer door meer aandacht voor de concrete toepassingen daarvan in de
wereld buiten de school. Het technasium, dat uitdrukkelijk hierop is
gericht, levert hieraan een onmiskenbare bijdrage. Kwantitatieve
gegevens over deze bijdrage zijn niet beschikbaar.
Technasia zijn reguliere havo- en vwo-scholen, die zich hebben aangesloten bij de privaatrechtelijke Stichting Technasium en op grond daarvan
het predikaat Technasium kunnen voeren. De overheid is hierin geen partij
en er bestaan dus ook geen plannen voor een vorm van erkenning, die
zou leiden tot een vermelding op het diploma. Wel is vanuit het ministerie
aan technasiumscholen toestemming verleend om het vak Onderzoek en
ontwerpen als examenvak te mogen aanbieden, hetgeen leidt tot een
vermelding van dit vak op de cijferlijst.
122
Wat zegt de hoeveelheid en de aard van klachten, die bij het LAKS1 tijdens
de centrale examens binnenkomt, over de mate waarin het College voor
Examens erin slaagt om haar taak waar te maken om de kwaliteit van de
examens te waarborgen en te zorgen voor een «vlekkeloze» (dus niet
enkel een vlekarme) afname?

1

LAKS: Landelijk Aktie Komitee Scholieren

Het aantal klachten op zich is niet indicatief. Veel van de ingediende
klachten worden ingediend vanuit de gedachte de normering van het
examen op deze wijze te kunnen beïnvloeden.
Het LAKS brengt een filter aan in de klachten die zij ontvangt – in 2012
waren dat er 124 475. Tijdens de examenperiode was er regelmatig
contact tussen het LAKS en het CvE, voornamelijk over vermeende fouten
in examens of correctievoorschriften. Als het LAKS denkt dat een klacht
over een specifieke examenvraag gegrond is wordt deze doorgegeven aan
het CvE. Het CvE heeft dit jaar van de 12 door LAKS doorgestuurde
klachten er zes gegrond verklaard (0,005%) en op basis hiervan een
erratum gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

33

123
Wat is de oorzaak van de daling van het aantal mbo1-leerlingen? Hoe is te
verklaren dat er sprake is van een dalend animo voor mbo-opleidingen,
terwijl deze vraag normaliter in tijden van hoge jeugdwerkloosheid stijgt?
Wat betekent dit voor de druk van leerlingen op het hbo en de schooluitval daar?
De daling van het aantal mbo-deelnemers houdt verband met de daling
van de deelname aan het vmbo in het voortgezet onderwijs. Het totaal
aantal deelnemers is niet conjunctuur-afhankelijk, maar wel de
verhouding tussen bol en bbl (zie antwoord op vraag 125). Dit betekent
geen extra druk voor het hbo.
124
Wat is per saldo de verklaring voor een stijgende hoeveelheid uitgaven
(+12 miljoen euro) aan een dalend aantal leerlingen (-3 800)? Is er
gestuurd op budgetneutraliteit of een bedrag per leerling? Zo ja, waarom?
Zo nee, waarom niet?
Er is een stijging in het aantal bol deelnemers en een daling in het aantal
bbl deelnemers. In 2013 zijn de gemiddelde onderwijsuitgaven per
deelnemer voor de bol circa € 7 800, voor de bbl circa € 3 400 en voor de
deeltijd-bol circa € 2 900. De uitgaven voor een bol deelnemer zijn hoger
dan voor een bbl deelnemer waardoor de uitgaven gestegen zijn.
125
Kan een overzicht gegeven worden van de trend in leerlingaantallen en
uitgaven aan het mbo in tijden van de economische recessie sinds 1980?
Tijdreeksen van leerlingenaantallen die vanaf 1990 beschikbaar zijn tonen
aan dat het totaal aantal mbo-deelnemers eerst is gedaald van 465.00 in
1990 naar 429 000 in 1999, dit houdt verband met een daling van de
bevolkingsaantallen in de relevante leeftijden. Vanaf 1999 is het aantal
deelnemers toegenomen tot 515 000 in 2009, in de periode 2009–2011 is
het aantal deelnemers bijna constant gebleven. Er is in deze tijdreeks van
het totaal aantal deelnemers geen aanwijzing te vinden dat er een
verband is met economische recessie, maar wel de verhouding tussen bol
en bbl. Bij stijgende werkloosheid is er een verschuiving van BBL naar
BOL.
De overheidsuitgaven aan mbo + volwasseneducatie zijn bekend vanaf
1980, gemeten in lopende prijzen. Tussen 1980 en 1990 zijn deze uitgaven
constant gebleven, vanaf 1990 zijn de uitgaven wel toegenomen, maar
ook hier is geen invloed van economische recessie waarneembaar.
126
Kunnen, gezien de dalende tred van leerlingenaantallen, ook de leerlingenaantallen en uitgaven aan private opleidingen (bedrijfsopleidingen) op
middelbaar niveau worden genoemd?

1

Tijdreeksen van leerlingenaantallen aan private opleidingen zijn niet
beschikbaar. Wat de uitgaven betreft kan wel een beeld gegeven worden
voor private opleidingen. Uit CBS-gegevens2 blijkt dat de uitgaven aan
secundair onderwijs door bedrijven (in lopende prijzen) in 2010 ten
opzichte van 1995 bijna verdubbeld zijn, namelijk van € 846 miljoen naar
€ 1 641 miljoen. Het aandeel van de uitgaven door bedrijven ten opzichte
van de totale uitgaven aan secundair onderwijs is in deze periode wel
enigszins gedaald, namelijk van 11,0 procent naar 9,7 procent.

Mbo: middelbaar beroepsonderwijs
CBS Statline onder: Onderwijsfinanciën;
uitgaven aan onderwijs en CBS/OESO
indicatoren.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

34

127
Hoeveel zijn de kosten per leerling uitgesplitst naar soort opleiding, in
plaats van gemiddeld voor alle opleidingen tezamen zoals het nu is
aangegeven?
In de begroting zijn de gewogen gemiddelde onderwijsuitgaven per
mbo-deelnemer opgenomen. In 2013 gaat het om een bedrag van € 7 400.
In 2013 zijn de gemiddelde onderwijsuitgaven per deelnemer voor de bol
circa € 7 800, voor de bbl circa € 3 400 en voor de deeltijd-bol circa
€ 2 900.
Bij de berekening van de gemiddelde onderwijsuitgaven per
mbo-deelnemer zijn de middelen voor de bekosting roc’s/overige
regelingen, de middelen uit de prestatiebox en de middelen uit de
aanvullende bekostiging bedoeld voor de mbo-instellingen meegenomen.
Bij de sector mbo vallen onder de bekostiging roc’s ook alle huisvestingsmiddelen, dit in tegenstelling tot de sectoren po en vo. Deze bedragen zijn
exclusief groen onderwijs, uitvoerings- en apparaatskosten.
128
Wat is de oorzaak van de afname van de stagebox? Wat leveren de
uitgaven aan de stagebox concreet voor resultaten op voor scholieren?
Vanaf 1 januari 2013 worden de middelen voor de stagebox bestemd voor
de mbo-instellingen structureel aan de prestatiebox toegevoegd; een
bedrag van € 26,6 mln. Het resterende deel á € 8,2 miljoen is toegevoegd
aan de lumpsum van de kenniscentra.
In oktober 2010 heb is de evaluatie van de Regeling stagebox beroepsonderwijs aan uw Kamer gestuurd (Kamerstuk 31 524, nr. 82). De volgende
evaluatie over de periode 2010–2012 vindt in 2013 plaats. Overigens
dienen de instellingen en kenniscentra jaarlijks in ieder geval via het
jaarverslag aan de partijen in de regio verantwoording af te leggen over
de samenwerking, inzet van de aanvullende vergoeding en de behaalde
resultaten in relatie tot de afspraken en doelen van de regeling.
129
Hoe komt het dat de gewogen gemiddelde uitgaven per mbo-deelnemer
tot 2017 stijgt? Waarin zit die stijging concreet? Wat merkt de mbo’er hier
zelf van?
De stijging in de gewogen gemiddelde uitgaven per mbo-deelnemer is
met name te verklaren door de maatregelen «niet invoeren mbo leeftijdsgrens 30 jaar voor bekostiging» en «Mbo vereenvoudiging kwalificatiestructuur (1 jaar vertraagd)» uit het begrotingsakkoord 2012. Deze
uitgaven komen ten goede van het onderwijs.
130
Hoe worden stages gegarandeerd (zowel kwantiteit als kwaliteit) als na
2013 het budget voor kenniscentra beroepsonderwijs jaarlijks fors wordt
verlaagd, waarin de middelen uit de stagebox zijn opgegaan?
In het Regeerakkoord Rutte I is bepaald dat er vanaf 2012 een bezuiniging
plaats vindt op het budget van de kenniscentra beroepsonderwijs
bedrijfsleven die oploopt naar € 5,8 miljoen vanaf 2018. Deze korting op
het budget van de kenniscentra maakte o.a. onderdeel uit van de
efficiencykorting op adviesraden en instituten uit dit Regeerakkoord. De
korting moest worden opgevangen door efficiëntiewinst bij het uitvoeren
van de wettelijke taken van de kenniscentra. Hierbij is ervan uitgegaan dat
de wettelijke taken zelf, waaronder de zorg voor voldoende praktijkplaatsen van voldoende kwaliteit, gehandhaafd blijven. In het nieuwe
Regeerakkoord van 29 oktober 2012 is echter bepaald dat de kenniscentra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

35

worden samengevoegd en dat de taken van de kenniscentra daar waar
mogelijk worden ondergebracht bij de Stichting Beroepsonderwijs en
Bedrijfsleven en de mbo-instellingen. Deze maatregel vergt wetswijziging
en gaat samen met een bezuiniging oplopend naar € 80 mln. vanaf 2016.
Stageplaatsen hebben daarbij zeker onze aandacht.
131
Wat zijn de herverdeeleffecten voor ROC’s1 als in 2015 de leerlinggebonden financiering (ter waarde van ruim 43 miljoen euro) wegvalt? Krijgt
het mbo als geheel evenveel geld voor de begeleiding van zorgleerlingen
terug?
De middelen voor de leerlinggebonden financiering (lgf) vallen niet weg,
maar worden vanaf 1 januari 2015 toegevoegd aan het gehandicaptenbudget van de mbo-instellingen. Het mbo krijgt daarmee als geheel
evenveel geld. Dit gehandicaptenbudget maakt deel uit van de totale
rijksbijdrage die de mbo-instellingen jaarlijks ontvangen. Beoogd wordt
vanaf 2015 ook de nieuwe bekostigingsystematiek voor het mbo in te
voeren. Bij de invoering van deze nieuwe systematiek wordt voorzien in
een overgangstraject voor de instellingen. Dit traject houdt in dat
instellingen in een periode van vier jaar kunnen toegroeien naar de
nieuwe situatie. Het gehandicaptenbudget en de herverdeeleffecten die
ontstaan door het niet meer individueel toekennen van lgf worden
meegenomen in dit overgangstraject.
132
Waarom valt het budget voor «Taal en Rekenen» na 2013 weg? Wat zijn de
doelstellingen van de regering voor taal en rekenen in het mbo en met
welke middelen worden instellingen daarvoor ondersteund?
Het budget voor taal en rekenen wordt na 2013 ondergebracht in de
prestatiebox. De doelstellingen blijven ongewijzigd. Zie tabel 4.2 van de
begroting 2013.
133
Worden de middelen voor de lgf2 voor het mbo vanaf 1 augustus 2014
geoormerkt? Zo nee, waarom?
Omdat de bekostiging voor het mbo steeds voor een kalenderjaar wordt
vastgesteld, worden de lgf-middelen vanaf 2015 structureel toegevoegd
aan het gehandicaptenbudget dat deel uitmaakt van de lumpsumvergoeding van de instellingen. Daarom worden de middelen voor lgf voor
de periode van 1 augustus 2014 tot 1 januari 2015 over de instellingen
verdeeld op grond van het gemiddelde lgf-bedrag dat de instellingen
ontvingen over de studiejaren 2011–2012, 2012–2013 en 2013–2014. Vanaf
1 augustus 2014 zijn de middelen niet meer geoormerkt.
Reden hiervoor is dat per die datum de indicatiestelling wordt afgeschaft
waardoor een vast bedrag per geïndiceerde student vervalt. De instellingen moeten zelf de extra ondersteuning en begeleiding organiseren en
vormgeven en kunnen zelf bepalen hoeveel middelen zij hiervoor per
student willen inzetten.
134
Hoe is de sterke afname van middelen voor convenanten met
RMC3-regio’s vanaf 2012 te verklaren?

1

Roc: regionaal opleidingencentrum
2
Lgf: leerlinggebonden financiering
3
RMC: Regionale Meld- en coördinatiefunctie

Er is geen sprake van een afname van middelen. Deze indruk kan ontstaan
doordat ervoor gekozen is de middelen op een andere manier te presenteren. Voorheen was het totale budget dat beschikbaar is voor de
bestrijding van voortijdig schoolverlaten op de begroting opgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

36

onder de noemer «Convenanten met RMC-regio’s». De prestatiesubsidie
voor het mbo wordt echter vanaf 2012 opgenomen onder de post
«Prestatiebox». Daarnaast is de financieringssystematiek gewijzigd. In
voorgaande jaren werd gewerkt met een voorschot en een afrekening. Nu
is er alleen sprake van een afrekening. Deze wijziging in systematiek
wordt zichtbaar in de budgetten die per kalenderjaar beschikbaar zijn.
135
Is het schatkistbankieren een goede vervanging voor risicodragende
derivatenconstructies? Waarom staat de teller hier op nul?
Schatkistbankieren kan een vervanging zijn voor derivatenconstructies.
Deze keuze is aan de betreffende onderwijsinstelling. Het staat de
onderwijsinstellingen vrij om een leenaanvraag bij de schatkist in te
dienen. Leningen die via de schatkist worden afgesloten hebben een
(substantieel) lagere rente voor de lange termijn (zonder het gebruik van
derivaten) dan leningen die via de markt worden afgesloten.
Op de beleidsartikelen staan – bij de verplichtingen – de garantieverplichtingen die OCW is aangegaan in het kader van schatkistbankieren. De
kasuitgaven worden op 0 geraamd, omdat OCW niet verwacht in het
kader van de garantstelling te moeten uitbetalen.
136
Kan de regering toelichten waarom de uitgaven in artikel 4 voor «Verbetermiddelen Caribisch Nederland» in 2013 fors toenemen ten opzichte van
2012? Kan de regering toelichten om welke investeringen en voorzieningen het gaat?
De toename houdt verband met de afspraken die inmiddels met Bonaire,
Sint Eustatius en Saba zijn gemaakt over het verbeteren van de onderwijshuisvesting in Caribisch Nederland. De bij voorjaarsnota 2012 voor dit
doel binnen de begroting vrijgemaakte middelen zijn voor 2013 reeds aan
artikel 4 toegevoegd. Voor de jaren 2014 tot en met 2017 staan deze
middelen nog op artikel 91. Voor het overige gaat het bij de Verbetermiddelen om het flankerend beleid dat OCW in Caribisch Nederland voert ter
uitvoering van de met de scholen en Openbare lichamen overeengekomen Onderwijsagenda. Voorbeelden van voorzieningen zijn het
gezamenlijk administratiekantoor voor de scholen en de school- en
bestuurscoaches die de scholen helpen om de onderwijskwaliteit te
verbeteren.
137
Heeft de minister van OCW (tijdig) overleg met de coördinerende minister
van BZK1 over uitgaven die via de begroting OCW worden gedaan voor
Caribisch Nederland? Zo ja, op welke wijze vindt dit overleg plaats? Kan
de minister van OCW aangeven wat tijdig in dit verband betekent?

1
BZK: Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

De minister van OCW heeft in Caribisch Nederland de volledige verantwoordelijkheid voor haar eigen beleidsterreinen, zoals zij die ook heeft in
de rest van Nederland. Over uitgaven die via de begroting van OCW voor
Caribisch Nederland worden gedaan, wordt dan ook niet
standaard overleg met de minister van BZK gevoerd. Op grond van het
bepaalde in de artikelen 87 en 91 van de Wet financiën BES geldt er een
overlegverplichting met de minister van BZK als er sprake is van
beleidsvoornemens met financiële gevolgen voor de Openbare lichamen
BES dan wel het bijzondere uitkeringen aan de Openbare lichamen BES
betreft. Het tijdstip waarop het overleg plaatsvindt, is – net zoals bij de
vergelijkbare wettelijke bepaling in de Financiële verhoudingswet voor
gemeenten – niet expliciet gemaakt. Het is ook afhankelijk van het soort
vraagstuk: bij een aanzienlijke taakverschuiving zal overleg veelvuldig en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

37

intensief zijn, terwijl bij geringe beleidswijzigingen dit flexibeler zal zijn. In
de regel wordt de minister van BZK in voorkomend geval in een vroeg
stadium betrokken.
138
Waarom daalt de bijdrage van het ministerie van OCW aan de uitvoeringkosten van DUO1 voor het voortgezet onderwijs in 2013 en verder met
ongeveer 3 miljoen euro in vergelijking met 2012?
De daling van de bijdrage aan de uitvoeringskosten van DUO wordt met
name verklaard door de verwerking van taakstellingen die ingevuld
moeten worden bij DUO. Overigens is dat effect aanwezig bij alle
beleidsartikelen met uitvoeringskosten DUO.
139
Wanneer moet het Uitvoeringsbesluit WEB, dat een nadere uitwerking van
de bekostigingsvoorwaarden en verdeelmaatstaven van mbo-opleidingen
gaat vastleggen, uiterlijk door de beide Kamers akkoord zijn bevonden, wil
het vanaf 2014 in werking kunnen treden?
Het is – in lijn met het begrotingsakkoord – de bedoeling dat de rijksbijdragen voor het bekostigingsjaar 2015 voor het eerst berekend worden
volgens de nieuwe systematiek. Het Uitvoeringsbesluit WEB moet dan
uiterlijk voor de aanvang van het studiejaar 2014/2015 zijn aangepast, en
dat houdt in dat voor het zomerreces van 2014 de «nahangprocedure» in
beide Kamers moet zijn afgerond. Het streven is er echter op gericht om
de aanpassing van het besluit eerder tot stand te brengen en dus ook de
nahangprocedure eerder af te ronden. Hoe eerder dat kan, hoe eerder de
instellingen duidelijkheid hebben en hoe eerder zij – waar nodig – de
nodige maatregelen kunnen treffen.
140
Op welke wijze verzekert de regering zich ervan dat de gelden, die
mbo-instellingen op basis van het aantal studenten en het aantal
diploma’s in hun lumpsumbekostiging ontvangen, daadwerkelijk bij het
primaire proces terechtkomen?
Dit kun je van te voren niet weten. Bij lumpsumfinanciering krijgen
schoolbesturen één budget voor alle kosten en ze beslissen zelf binnen de
wettelijke kaders waaraan ze dat uitgeven. Schoolbesturen hebben
hiermee een grote bestedingsvrijheid. Aan de hand van een toezichtkader
kijkt de inspectie naar de vastgestelde kwaliteitsaspecten bij de beoordeling van de kwaliteit van het onderwijs op een school.
141
Waarom loopt de bijdrage aan DUO tot 2017 voor beleidsartikel 4 sterk
terug?
Zie antwoord vraag 138.
142
Welke maatregelen, die leiden tot een doelmatige besteding van middelen
aan het primair proces, neemt de regering in het nieuwe bekostigingsstelsel bve?

1

DUO: Dienst Uitvoering Onderwijs

In het nieuwe bekostigingsstelsel voor het mbo wordt de cascade
opgenomen die het trapsgewijs aflopen van de bekostiging inhoudt.
Hiermee wordt beoogd de instellingen te stimuleren studenten gelet op
hun vooropleiding op een zo hoog mogelijk niveau in te schrijven en zo
goed mogelijk door het onderwijs te geleiden. Daarnaast komt er een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

38

aanscherping van de urennormen. Om deze doelstellingen te bereiken,
zullen instellingen vooral middelen moeten inzetten om te zorgen voor
een goede intake, intensieve begeleiding van de student en voldoende
begeleide onderwijsuren, kortom het primaire proces.
143
Hoe gaat de regering voorkomen dat het nieuwe cascade bekostigingsmodel bve gaat leiden tot het weigeren van studenten in verband met
risico’s voor de bekostiging van de instelling bij een langere verblijfsduur?
Het verkorten van opleidingen en tegelijk het onderwijs intensiveren mag
er niet toe leiden dat instellingen studenten gaan weigeren. Instellingen
hebben de taak zorg te dragen voor de toegankelijkheid van het
onderwijs. In het kader van de implementatie van de nieuwe regels zal
OCW de instellingen daar nog eens nadrukkelijk op wijzen. Ook zal OCW
alert zijn op signalen van de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs en
de Inspectie hierover. Studenten die geweigerd worden, kunnen het
weigeringsbesluit voorleggen aan de rechter.
144
Hoe wordt erop toegezien dat instellingen de rijksmiddelen op een
dusdanige manier inzetten dat er voldoende bevoegde onderwijsgevenden zijn om de intensivering van de onderwijstijd in een kortere
opleidingstijd te realiseren?
De Inspectie van het Onderwijs gaat erop toezien dat instellingen voldoen
aan de aangescherpte urennorm en aan het minimum aantal klokuren
begeleide onderwijstijd. De komende jaren worden extra financiële
middelen beschikbaar gesteld om de intensivering van de onderwijstijd te
realiseren. Daarnaast wordt flankerend beleid uitgewerkt om de implementatie van de nieuwe urennorm te ondersteunen. Ook houdt de
inspectie toezicht op de naleving van de vereisten die de wet stelt aan
personeel dat belast wordt met de verzorging van het onderwijs.
Instellingen kunnen alleen voldoen aan de gestelde voorwaarden als ze
ook de middelen daarvoor inzetten. Door middel van het toetsingskader
beoordeelt de inspectie of mbo opleidingen voldoen aan de basiskwaliteit.
Ook beoogt het toezichtkader instellingen en opleidingen te stimuleren tot
onderwijskwaliteit die boven de basiskwaliteit uitstijgt.
145
Hoeveel kinderen krijgen er les van de in de begroting gestegen bijdrage
aan Caribisch Nederland daar deze bijdrage inmiddels 19 miljoen euro
bedraagt?
In totaal nemen in Caribisch Nederland aan het primair-, voortgezet- en
beroepsonderwijs ongeveer 4000 leerlingen deel. De bedoelde begrotingspost is overigens van incidentele aard en met name bestemd voor
het verbeteren van de onderwijshuisvesting. Deze zal na 2017 sterk in
omvang afnemen.
146
Wat kan de mbo-sector leren van de hbo-sector inzake financiering en
bekostiging? Waarom verschillen beide sectoren wetstechnisch en qua
bekostiging zo van elkaar? Is daarvoor een historische of inhoudelijke
reden?
De rijksbijdrage die de mbo-instellingen ontvangen, is gebaseerd op de
Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). In het Uitvoeringsbesluit WEB
(UWEB) zijn de bepalingen, bedragen en percentages opgenomen op
basis waarvan deze lumpsum wordt berekend. De middelen worden over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

39

de instellingen verdeeld op basis van het aantal studenten (80%) en het
aantal diploma’s (20%). Bij de weging van de studenten wordt onderscheid gemaakt tussen bol, bbl en deeltijd-bol studenten. Hier moet je je
bekostiging op aanpassen. Het budget voor voorbereidende en ondersteunende activiteiten is bedoeld voor studenten die extra begeleiding nodig
hebben om hun studie succesvol af te ronden. Deze middelen worden
verdeeld op basis van het aantal studenten op de niveaus 1 en 2.
Hogescholen (hbo) ontvangen een rijksbijdrage voor onderwijs en
onderzoek. Ook in deze sector is de verdeling van de beschikbare
middelen met name afhankelijk van het aantal ingeschreven studenten en
het aantal graden. Evenals bij het mbo wordt de rijksbijdrage als een
lumpsumbekostiging toegekend.
Beide sectoren kennen een prestatiebox (zie de tabellen 4.2, 6.2 en 6.3 in
de ontwerpbegroting 2013).
147
Hoe voorkomt de regering dat het toevoegen van middelen voor
voortijdig schoolverlaten aan de prestatiebox gaat leiden tot risicomijdend
gedrag van instellingen door het weigeren van studenten?
De prestatiesubsidie voor voortijdig schoolverlaten wordt vanaf studiejaar
2012–2013 via de prestatiebox aan onderwijsinstellingen verstrekt. Deze
wijziging is technisch van aard; de systematiek van de prestatiesubsidie
waarbij instellingen subsidie ontvangen bij behaalde prestaties, is niet
gewijzigd. In voorgaande jaren is niet gebleken dat deze systematiek leidt
tot risicomijdend gedrag van instellingen. De beperkte omvang van de
prestatiesubsidie (gemiddeld ca. 1% van de lumpsum) speelt hierbij ook
een rol.
148
Welke maatregelen gaat de regering nemen om te voorkomen dat
uitvallers uit niveau 2 straks nergens meer terecht kunnen?
Het is een misverstand dat uitvallers uit niveau-2 opleidingen nergens
terecht kunnen. Uitvallers uit niveau-2 opleidingen kunnen, omdat zij na
het van kracht worden van Wet doelmatige leerwegen en modernisering
bekostiging steeds een diploma vmbo hebben, het opnieuw proberen in
een andere mbo-2-opleiding of in een andere leerweg die beter past. Een
goede intake en heldere afspraken zijn dan van groot belang voor succes.
Scholen kunnen deze jongeren niet weigeren als zij terug willen keren.
Beperkingen stellen aan inschrijvingen kan een instelling alleen op basis
van een van te voren geformuleerd aannamebeleid. Dit aannamebeleid
geldt dan voor alle studenten.
Ten slotte wil ik er op wijzen dat de tijd die studenten soms moeten
wachten voordat de opleiding van keuze opnieuw begint, niet steeds
stimulerend werkt. Een deel van de mbo instellingen kent twee of meer
startmomenten in een schooljaar, of werken daaraan. Dat juich ik toe.
149
Op welke wijze(n) houdt het toezicht van de Inspectie van het Onderwijs
op de kwaliteit van de werkzaamheden van de kenniscentra, rekening met
wijzigingen in de behoeften van de beroepspraktijk van de vakmensen die
worden opgeleid?
Eén van de wettelijke taken van de kenniscentra beroepsonderwijs
bedrijfsleven is «het zorg dragen voor de beschikbaarheid van een
toereikend aantal bedrijven en organisaties van voldoende kwaliteit die de
beroepspraktijkvorming verzorgen». De kenniscentra zijn zelf verantwoordelijk voor de werving en beoordeling (accreditatie) van leerbedrijven
volgens door de bedrijfstak opgestelde criteria. De Inspectie van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

40

Onderwijs houdt toezicht op de kwaliteit van de uitvoering van de
wettelijke taken van de kenniscentra. Zij gebruikt hiervoor een specifiek op
de kenniscentra toegesneden toezichtkader. Dit toezichtkader wordt
periodiek geactualiseerd zodat een goede aansluiting op de behoeften van
de beroepspraktijk van de beroepsbeoefenaar gewaarborgd blijft. Het
meest recente toezichtkader voor de periode 2013–2015 is op 20 augustus
2012 bekrachtigd.
150
Is het waar dat de middelen voor de stagebox per saldo gelijk blijven?
De totale budget voor de Regeling stagebox beroepsonderwijs is gelijk
gebleven, er heeft geen indexatie plaatsgevonden. Overigens wordt dit
budget over de instellingen verdeeld naar rato van de rijksbijdrage per
instelling en is zodoende gekoppeld aan de deelnemeraantallen. Als die
stijgen, stijgt dus ook de bijdrage uit de Regeling stagebox beroepsonderwijs.
Vanaf 2013 houdt de Regeling stagebox op te bestaan en worden de
middelen voor de stagebox bestemd voor de mbo-instellingen structureel
aan de prestatiebox toegevoegd voor een bedrag van € 26,6 miljoen. Het
resterende deel à € 8,2 miljoen die werd uitbetaald aan de kenniscentra
wordt toegevoegd aan de lumpsum van de kenniscentra.
151
Waarom is schoolmaatschappelijk werk in passend onderwijs geïntegreerd? Waar is dat opgenomen in de herziening van het stelsel passend
onderwijs?
Genoemde integratie is geen begrotingstechnische maar een beleidsmatige: bij de implementatie van passend onderwijs in het mbo streven
wij er naar om de zorgstructuur (inclusief zat’s), hulpverlening (waaronder
schoolmaatschappelijk werk) en het passend onderwijs voor studenten
met een beperking zoveel mogelijk op instellingsniveau te integreren. Dit
bevordert de effectiviteit van de extra ondersteuning en begeleiding en
bevordert de efficiency van de ingezette middelen.
152
Waarom krijgen de RMC’s tweemaal financiële middelen, in de vorm van
de bekostiging en de programmagelden? Krijgen alle RMC-regio’s
evenveel, of is dat afhankelijk van het aantal vsv’ers1 in die regio? Hoe
wordt het resultaat gemeten?
De programmagelden worden verstrekt aan de contactschool van een
RMC-regio en zijn bedoeld voor een preventieve aanpak van voortijdig
schoolverlaten in de hele RMC-regio. Met deze subsidie worden maatregelen ingezet om het voorkomen van voortijdig schoolverlaten in het
onderwijsproces van de individuele onderwijsinstellingen te borgen en de
samenwerking tussen onderwijsinstellingen onderling en gemeenten te
bevorderen. De hoogte van het subsidiebedrag per RMC-regio hangt
samen met het aantal leerlingen tot 22 jaar dat in die regio (in een
armoedeprobleemcumulatiegebied) woonachtig is. Het vsv-resultaat van
individuele instellingen heeft hier geen invloed op. De bekostiging voor
RMC-regio’s betreft de specifieke uitkering aan de 39
RMC-contactgemeenten voor uitvoering van de wettelijke RMC-functie.
De RMC-functie heeft een curatieve taak: het zoveel mogelijk terug leiden
van niet meer kwalificatieplichtige voortijdig schoolverlaters uit het vo en
mbo naar school of een combinatie van school en werk. De middelen voor
de preventie en curatie van voortijdig schoolverlaten zijn complementair.
1

Vsv: voortijdig schoolverlaters

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

41

153
Betreft de aanvullende financiering in het kader van de «Regeling
Intensivering taal- en rekenonderwijs» extra gelden op basis van output
(resultaten van de examinering, dan wel diplomering) of op basis van het
aantal studenten?
De aanvullende financiering in het kader van de Regeling Intensivering
taal- en rekenonderwijs is gebaseerd op het aantal studenten
(Staatscourant 2009, nr. 16810).
154
Welke overwegingen liggen eraan ten grondslag dat leerlingen van de
ISK’s1, die binnen twee jaar doorstromen naar het vmbo of mbo en ook
voor de basis- en kaderberoepsgerichte leerweg van het vmbo uiteindelijk
voor rekenen referentieniveau 2F moeten behalen, maar die formeel nog
niet op het vmbo zitten, bij een pilot voor de rekentoets op het vmbo
formeel niet mogen deelnemen aan de rekentoets en dat deze toets niet
echt meetelt, zodat zij deze toets ook nog niet kunnen afronden?
In het voortgezet onderwijs wordt er door sommige scholen voor gekozen
een Internationale Schakelklas (ISK) in te richten. Het doel van deze
schakelklas is de instroom van nieuwkomers in het reguliere onderwijs te
vergemakkelijken.
Een ISK is géén speciale opleiding of onderwijssoort; in de praktijk gaat
het om een klas met nieuwkomers die extra Nederlandse les krijgen, zodat
ze zo snel mogelijk in een reguliere klas of opleiding instromen.
De populatie in de ISK’s loopt sterk uiteen. Leerlingen hebben verschillende achtergronden; sommige leerlingen hebben al een aantal jaren
onderwijs achter de rug in het land van herkomst, andere leerlingen zijn
bij aankomst in Nederland analfabeet.
Er is overigens aanvullende bekostiging beschikbaar voor de eerste
opvang van vreemdelingen en nieuwkomers. Alle scholen die voortgezet
onderwijs geven aan nieuwkomers, kunnen een beroep doen op deze
regeling of er nu een ISK is of niet.
Alle leerlingen die ingeschreven staan op een school die examens mag
afnemen, mogen meedoen met de pilot voor de rekentoets. Leerlingen in
het voorlaatste jaar kunnen een vrijstelling krijgen in het invoeringsjaar
als er bij de pilot een vijf of hoger wordt gescoord. Verdere voorwaarden
zijn er niet opgenomen.
155
Waarom kost het experiment «de netwerkscholen» drie miljoen euro per
jaar en wordt hier alleen wetenschappelijk onderzoek voor gedaan?
Het is onjuist te stellen dat scholen die meedoen aan het experiment de
Netwerkschool drie jaar lang € 3 miljoen ontvangen. Voor het experiment
de Netwerkschool, dat in 2011 is gestart en eindigt in 2014, is in totaal een
bedrag beschikbaar van maximaal € 14 000 000. De subsidie wordt
verspreid over de jaren beschikbaar gesteld. Dit houdt in dat voor de jaren
2012 en 2013 jaarlijks een bedrag beschikbaar is van € 3 000 000. In 2014
wordt € 2 000 000 beschikbaar gesteld en het resterende bedrag van
€ 1 500 000 wordt beschikbaar gesteld na afronding van het project. In
2011 was er € 4 500 000 beschikbaar.Van het totale subsidiebedrag van
€ 14 000 000 wordt € 1 370 000 besteed aan wetenschappelijk onderzoek.
156
Wanneer kunnen we de eerste resultaten verwachten van het experiment
«de netwerkscholen»?
1

ISK: internationale schakelklassen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

42

Het experiment de Netwerkschool heeft een looptijd van vier jaar, 2011
t/m 2014. Het eindrapport wordt begin 2015 opgeleverd. Een tussenrapportage is voorzien eind 2013, begin 2014.
157
Is er al gestart met implementatie van bekende methoden om governance
en efficiëntie te verhogen? Zo ja, waar? Zo nee, wanneer wordt gestart
met het structureel verbeteren van het bestuur in het beroeps- en
volwassenenonderwijs?
In het actieplan mbo «Focus op vakmanschap 2011–2015» van 16 februari
2012 (Kamerstuk 31 524, nr. 88) zijn maatregelen aangekondigd om de
bestuurbaarheid te vereenvoudigen, de bedrijfsvoering te verbeteren en
de prestaties van de sector nog verder te verhogen. Naar aanleiding van
de gebeurtenissen bij Amarantis zijn nog geen extra maatregelen
genomen. Ik wil de uitkomsten van het onderzoek van de Inspectie van het
Onderwijs naar de financiële positie van bve-instellingen en het rapport
van de Commissie onderzoek financiële problematiek Amarantis
afwachten alvorens mogelijke besluiten over nieuwe maatregelen worden
genomen. Ten slotte zal in de reactie op de motie Van Dijk (Kamerstuk
31 524, nr. 137) worden ingegaan op governance in het onderwijs.
158
Is de kwaliteit van het onderwijs op de Caribische gebieden van zulk een
niveau dat de verbetermiddelen voornamelijk naar huisvesting gaan? Is
het niet belangrijker om eerst de kwaliteit en dan de huisvesting op orde
te hebben?
De regering heeft ervoor gekozen om de diverse maatregelen parallel te
treffen. Ook de verbetering van de huisvesting draagt bij aan de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs doordat een beter leerklimaat in
de scholen wordt gecreëerd voor de leerlingen en de docenten.
159
Waarvoor is de drie miljoen euro, die de netwerkscholen drie jaar lang
ontvangen, bedoeld? Wat levert deze investering op? Moet het verhogen
van arbeidsproductiviteit en slimmer organiseren van de school niet in de
instellingen zelf gebeuren?
Het is onjuist te stellen dat scholen die meedoen aan het experiment de
Netwerkschool drie jaar lang € 3 miljoen ontvangen. Voor het totale
experiment is voor de jaren 2011 t/m 2014 € 14 000 000 beschikbaar. Dit
bedrag wordt verspreid over de jaren beschikbaar gesteld. In 2011
bedroeg de subsidie € 4 500 000, in 2012 en 2013 wordt jaarlijks
€ 3 000 000 beschikbaar gesteld, in 2014 wordt 2 000 000 beschikbaar
gesteld en na afronding van het project wordt het resterende bedrag van
€ 1 500 000 beschikbaar gesteld.
Het doel van het experiment de Netwerkschool is het bieden van beter
onderwijs tegen dezelfde of lagere kosten. Bij dit experiment zijn vijf
scholen betrokken, die onder wetenschappelijke begeleiding, vijf jaar lang
hun op het Netwerkschoolmodel gebaseerde plannen uitvoeren. Door
middel van een effectmeting wordt onderzocht of dit doel daadwerkelijk
behaald wordt. Het Kohnstamm Instituut voert samen met SEO de
wetenschappelijke monitoring van het experiment de Netwerkschool uit.
De opdracht is om onderzoek te doen naar succes- en slaagfactoren van
het Netwerkschool experiment.
Alle vijf deelnemende scholen ontwikkelen een invoeringsstrategie. Hierin
geven zij aan hoe de instelling zelf het Netwerkschoolmodel gaat
implementeren. Aangezien de Netwerkscholen in hun invulling van het
Netwerkschoolmodel sterk verschillen is het relevant om na te gaan wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

43

de slaag- en succesfactoren zijn, hoe die zijn bereikt en waarom ze hebben
bijgedragen aan het succes van het Netwerkschoolmodel. Overigens
worden de opbrengsten en ervaringen van de deelnemende Netwerkscholen gedeeld met mbo-instellingen die niet aan het experiment
deelnemen.
160
Kan worden aangegeven welke beleidsgerichte activiteiten en onderzoeken zijn uitgevoerd voor de sector BVE en welke bedragen hiermee zijn
gemoeid?
Het gaat hier o.a. om de middelen die beschikbaar zijn voor de uitvoering
van het actieplan Kwaliteit EVC en de overige taken van het kenniscentrum EVC. Een aantal andere onderzoeken zijn: analyse jaarverslaggeving en nulmeting opleidingsdomeinen. Het totaal bedrag dat gemoeid
is met beleidsgerichte activiteiten en onderzoeken is terug te vinden in de
budgettaire tabel van artikel 4. Het gaat om een bedrag van 6,4 miljoen.
161
Welke verschillen in de aanpak van laaggeletterdheid verklaren dat in
Nederland het geld dat hiervoor wordt uitgetrokken minder alfabetisering
oplevert dan de aanpak die men kiest in het Verenigd Koninkrijk en
Ierland, terwijl in Nederland het aantal functioneel analfabeten min of
meer stabiel blijft?
Laaggeletterdheid in Nederland is, in vergelijking met andere landen, juist
relatief laag. Uit het laatste vergelijkende onderzoek tussen landen (OECD,
2000) blijkt dat het percentage laaggeletterden in de leeftijd van 15–65 jaar
in het Verenigd Koninkrijk (23,3%)en Ierland (25,3%) ruim twee keer zo
hoog was als in Nederland (10,1%). Mede dankzij de jarenlange aandacht
voor het voorkomen en aanpakken van laaggeletterdheid in Nederland is
het percentage laaggeletterden in vergelijking met andere landen in
Nederland relatief laag. Dat neemt niet weg dat laaggeletterdheid, ook in
Nederland, een probleem blijft waar we aan moet blijven werken. De
groep laaggeletterden is divers en verschilt per land qua samenstelling en
cultuur. Hierdoor is er niet één aanpak die werkt voor alle laaggeletterden.
De aanpak die in het Verenigd Koninkrijk en Ierland wordt gebruikt, kan
dan ook niet zomaar één op één worden gekopieerd. In Nederland wordt
met verschillende aanpakken gewerkt. Zo kan iedereen kiezen welke
manier het beste bij hem/haar past. Dit kan thuis met de oefeningen van
de Stichting ETV (www.oefenen.nl), bij regionale opleidingscentra (roc’s),
via werkgevers, buurtcentra, bibliotheken, etc. Iedere nieuwe aanpak
verdient een kans, zo ook de aanpak uit het Verenigd koninkrijk en Ierland.
De Stichting Lezen & Schrijven voert in zes regio’s het pilotprogramma
Taal voor het Leven uit, naar voorbeeld van de aanpak in het Verenigd
koninkrijk en Ierland. De universiteit van Maastricht onderzoekt of deze
aanpak ook in Nederland succesvol is. De resultaten van de nieuwe
aanpak zal ik op de voet volgen. Of uitbreiding van dit programma in
Nederland gewenst is, hangt af van de uitkomsten van de evaluatie.
162
Is vier miljoen euro per jaar voldoende voor de aanpak van laaggeletterdheid in het mbo?
Scholen voor mbo ontvangen bekostiging voor het verzorgen van
onderwijs. Net als in de andere onderwijssectoren is het referentiekader
Nederlandse taal en rekenen ook van toepassing op het onderwijs in het
mbo en worden centrale examens ingevoerd om taal- en rekenvaardigheden te toetsen. Met ingang van 1 januari 2010 is bovendien
€ 50 miljoen vanuit het educatiedeel van het participatiebudget struc-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

44

tureel herbestemd ten gunste van het budget voor extra taal- en rekenonderwijs in het mbo.
Roc’s verzorgen ook opleidingen volwasseneneducatie die gericht zijn op
het verbeteren van taal- en rekenvaardigheden. Gemeenten ontvangen als
onderdeel van het participatiebudget een educatiebijdrage vanuit het
ministerie van OCW waarmee zij voor hun volwassen (niet inburgeringsplichtige) inwoners taal- en rekenopleidingen bij een regionaal opleidingscentrum (roc) kunnen inkopen. Jaarlijks is daar in totaal € 53 miljoen
beschikbaar voor. In aanvulling op de middelen voor het mbo en voor
volwasseneneducatie is voor het uitvoering van het Actieplan 2012–2015
«Geletterdheid in Nederland» (kamerstuk 28 760, nr. 22) tot en met 2015
jaarlijks € 4 miljoen beschikbaar. Daarnaast voert de Stichting Lezen &
Schrijven het pilotprogramma Taal voor het Leven uit, waarvoor jaarlijks
maximaal € 5 miljoen beschikbaar is.
163
Is er inmiddels sprake van sluitende afspraken in de taakverdeling tussen
de inspectie en de NVAO1 en zijn deze afspraken openbaar?
Ja. Het samenwerkingsprotocol van de Inspectie van het Onderwijs en de
NVAO is als bijlage gevoegd bij een brief die onlangs aan de Tweede
Kamer is gezonden naar aanleiding van de toezegging in het plenair debat
op 21 en 22 maart 2012 (Tweede Kamer, Handelingen 2011–2012, nr.67,
p.13). Deze toezegging hield in om voorafgaand aan de behandeling van
het wetsvoorstel Kwaliteitswaarborgen hoger onderwijs, een overzicht te
geven van de rolverdeling tussen de organen die verantwoordelijk zijn
voor het externe toezicht in het hoger onderwijs alsook de samenwerkingsafspraken die de Inspectie van het Onderwijs en de NederlandsVlaamse Accreditatieorganisatie hebben gemaakt.
Zowel het overzicht van de rolverdeling tussen de organen die verantwoordelijk zijn voor het externe toezicht in het hoger onderwijs, als de
afspraken die zijn gesloten met betrekking tot de samenwerking zijn in de
brief c.q. het bijgevoegde samenwerkingsprotocol opgenomen.
164
Hoe loopt het gemiste gedragseffect van de langstudeerdersmaatregel (nu
deze wordt afgeschaft in het Herfstakkoord) door in tabel 6.1?
De geraamde aantallen ingeschreven studenten en gediplomeerden die
gepresenteerd worden in tabel 6.1 zijn inclusief de langstudeerders,
omdat daarmee een totaal beeld wordt gegeven van alle ingeschrevenen
in het hoger onderwijs. Het verwachte gedragseffect vanwege de
langstudeerdersmaatregel is niet in deze cijfers verwerkt. Het afschaffen
van de langstudeerdersmaatregel heeft hierdoor geen gevolgen voor dit
deel van de tabel.
Het onderdeel «Onderwijsuitgaven per student» wijzigt wel als gevolg van
het afschaffen van de langstudeerdersmaatregel. Er treedt immers een
verschuiving op van private naar publieke financiering. De langstudeerder
hoeft niet meer het verhoogd collegegeld te betalen. Het Deelakkoord
begroting 2013 voorziet in de volgende dekking voor het afschaffen van
de langstudeerdersmaatregel: 2013 € 263 miljoen, 2014 € 220 miljoen en
vanaf 2015 structureel € 230 miljoen.

1
NVAO: Nederlands-Vlaamse
Accreditatieorganisatie

165
Hoe passen de maatregelen zoals het hoge collegegeld voor de tweede
studie, het inperken van het reisrecht en de dreiging van de invoering van
een leenstelsel binnen de doelstelling dat het hoger onderwijsstelsel
«zorgt dat studenten en (wetenschappelijk) personeel hun talenten en
onderzoekend vermogen maximaal kunnen ontwikkelen»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

45

De maatregelen doen geen afbreuk aan deze doelstelling voor het hoger
onderwijsstelsel. Het hoger onderwijs is toegankelijk en studenten kunnen
zich nog steeds maximaal ontwikkelen. Vanwege de beperkte overheidsmiddelen is ervoor gekozen de financiële verantwoordelijkheid van de
overheid niet verder te laten strekken dan één bekostigde bachelor en één
bekostigde master. Er geldt een uitzondering voor tweede studies in de
overheidssectoren onderwijs en gezondheidszorg, als in die sectoren nog
geen diploma is behaald. Deze groep studenten betaalt het wettelijk
collegegeld en de instellingen ontvangen hiervoor bekostiging. Voor de
overige sectoren is het aan de werkgevers om daarin een rol te spelen.
Voor de groep (excellente) studenten die twee studies tegelijkertijd
volgen, is er een tijdelijke subsidieregeling tweede graden die regelt dat
deze studenten onder bepaalde voorwaarden wettelijk collegegeld betalen
en worden bekostigd. In het Regeerakkoord 2012 zijn middelen
opgenomen om onbedoelde effecten van de maatregel tweede studies op
te vangen. Deze middelen lopen op tot € 20 miljoen vanaf 2017.
Ook met de invoering van het sociaal leenstelsel blijft de toegankelijkheid
gewaarborgd. Studenten kunnen immers lenen en naar draagkracht
aflossen.
166
Hoeveel procent van de financiering van hbo-opleidingen gaat op aan
hbo-masters?
Binnen het hbo-budget voor onderwijs wordt 1,9% toegekend vanwege de
financiering van de hbo-masters. Zie ook het antwoord op vraag 177.
167
Wat zijn de gevolgen voor het instellingsbudget nu de langstudeerdersmaatregel gaat verdwijnen? Op welke termijn worden gedupeerde
studenten gecompenseerd voor de al betaalde boete? Wie ziet op deze
terugbetaling toe?
In de begroting 2013 is voorzien in de dekking van het afschaffen van de
langstudeerdersmaatregel: 2013 € 263 miljoen, 2014 € 220 miljoen en
vanaf 2015 structureel € 230 miljoen. Deze middelen worden weer
toegevoegd aan het instellingsbudget van het hbo en wo.
De instellingen is verzocht alles in het werk te stellen om studenten
uiterlijk op 1 december de reeds betaalde opslag te retourneren
(Kamerstuk 31 288, nr. 317). Gelet op de afspraken daarover in bestuurlijk
overleg met VSNU en HBO-raad is nader toezicht op deze terugbetalingen
niet nodig.
168
Worden studenten, die door de langstudeerdersmaatregel getroffen leken
te worden en met de studie zijn gestopt of zich niet voor een vervolgstudie hebben ingeschreven, in staat gesteld zich alsnog voor dit
studiejaar in te schrijven?
In het bestuurlijk overleg met VSNU en HBO-raad en de brief van
10 oktober 2012 aan de universiteiten en hogescholen (Kamerstuk 31 288,
nr. 317) is aangegeven dat OCW ervan uit gaat dat de instellingen zullen
meewerken aan gerechtvaardigde verzoeken van studenten die zich niet
opnieuw hebben ingeschreven vanwege de langstudeerdersmaatregel. De
instellingen hebben de vrijheid de student na de peildatum in te schrijven.
De instellingen is gevraagd daarbij oog te hebben voor de rechten van de
student als ware hij ingeschreven in september.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

46

169
Kan worden uiteengezet wat de ontwikkeling is van het aantal studenten
voor de AD-opleidingen1 binnen het hbo?
Het aantal eerstejaars en ingeschrevenen in associate degree-opleidingen
neemt nog steeds toe, zoals te zien is in figuur 1.22 in de OCW publicatie
«Trends in Beeld 2012» en op de bijbehorende website. In 2011 zijn 1 540
eerstejaars ingestroomd in een associate degree-opleiding en stonden er
3 986 studenten ingeschreven.

Eerstejaars
Ingeschrevenen

2006

2007

2008

2009

2010

2011

157
238

724
1 306

1 151
2 493

1 092
2 888

1 183
3 278

1 540
3 986

170
Kan voortaan in de volgende begrotingen altijd de private bijdrage
worden opgenomen om de studentuitgaven en de verhouding hiervan
met de uitgaven van de overheid in kaart te brengen?
In de publicatie Kerncijfers 2007–2011, Onderwijs Cultuur en Wetenschap
worden de uitgaven per student en de collegegelden per student (zie
tabel 7.1 en 8.1) over de afgelopen jaren gepresenteerd. Deze publicatie
wordt jaarlijks bij het departementaal jaarverslag aan de Tweede Kamer
verstuurd.
171
Wat is het effect van de langstudeerdersmaatregel op het studiegedrag
van studenten?
Bij de invoering van de langstudeerdersmaatregel werd in het regeerakkoord 2010 uitgegaan van een gedragseffect (minder langstudeerders als
gevolg van de maatregel) van 25%. Dit percentage zou in 4 jaar worden
bereikt. De langstudeerdersmaatregel wordt echter met terugwerkende
kracht afgeschaft. Omdat de verhoging van het collegegeld voor langstudeerders feitelijk is ingegaan in september 2012, wordt er voor het
studiejaar 2012/2013 toch uitgegaan van een effect op het studiegedrag
van studenten. Over dit effect is op dit moment nog niets te zeggen. Het
effect in het studiejaar 2012/13 is pas op z’n vroegst in het voorjaar 2013
bekend.
172
Hoeveel studenten hebben zich alsnog ingeschreven na de aankondiging
dat de langstudeerdersmaatregel toch niet ingevoerd zou worden?
Het is niet bekend hoeveel studenten zich alsnog al hebben kunnen
inschrijven na de aankondiging dat de langstudeerdersmaatregel met
terugwerkende kracht wordt afgeschaft. Over de registratie van deze
inschrijvingen in het Centraal register inschrijvingen hoger onderwijs
(CRIHO) zal begin 2013 helderheid bestaan.
173
Loopt de juridische verplichting van 99,9% van de totale uitgaven van het
jaar 2013 door tot en met 2016? Wijzigt dit percentage? Kan dit voor alle
jaren opgenomen worden in de begroting?
Ook na 2013 zijn de uitgaven vrijwel geheel juridisch verplicht. Op basis
van de huidige stand van zaken daalt het percentage «juridisch verplicht»
1

Ad: associate degree

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

47

voor die jaren slechts marginaal. In het kader van Verantwoord begroten
is besloten alleen voor het jaar 2013 het percentage op te nemen.
174
Hoeveel procent van het budget van het Profileringsfonds wordt besteed
aan de ondersteuning van niet-EER-studenten1? Welke trend is hierin de
afgelopen jaren zichtbaar en is het Profileringsfonds hiervoor bedoeld?
In de begroting 2013 is voor het eerst het aantal niet-EER-studenten
gegeven, dat uit het profileringsfonds ondersteund wordt. Hoeveel
procent van het budget van het profileringsfonds hieraan wordt besteed is
niet te zeggen, omdat het met de studenten gemoeide budget niet bekend
is. Een trend is pas over een aantal jaren te bezien.
Het profileringsfonds is uitdrukkelijk ook bedoeld voor de ondersteuning
van niet-EER studenten. In de Toelichting op art.7.51 van de WHW staat:
«Zo kunnen instellingen aan niet-EER studenten – deze hebben geen recht
op studiefinanciering noch op betaling van wettelijk collegegeld –
financiële ondersteuning bieden, waarbij vooral beoogd is een
voorziening te creëren ter ondersteuning van talentvolle studenten uit de
niet-EER landen. Voorwaarde hiervoor is dat ze voldoen aan het
woonplaatsvereiste.»
175
Waardoor wordt de daling in budget van het «Onderwijsdeel hbo»
veroorzaakt?
De daling wordt veroorzaakt doordat in de begroting 2013 de uitgaven
voor «Kwaliteit en profiel» (de middelen voor de prestatieafspraken)
afzonderlijk worden gepresenteerd.
Om een volledig beeld te vormen van de omvang van de rijksbijdrage die
maximaal beschikbaar is voor de hogescholen, zijn drie budgetten van
belang:
a. het Onderwijsdeel hbo,
b. het deel Ontwerp en ontwikkeling en
c. de Prestatiebox (grotendeels bestaande uit de middelen Kwaliteit en
profiel die bij het regeerakkoord 2010 beschikbaar zijn gekomen).
Worden deze drie budgetten tezamen genomen, en per jaar vergeleken
met het voorgaande jaar dan is alleen in 2013 sprake van een beperkte
daling. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt door de oploop van
de korting vanwege het verhoogd collegegeld als gevolg van de langstudeerdersmaatregel. Wordt dit deel van de korting buiten beschouwing
gelaten, dan stijgt jaarlijks het totaal van de genoemde drie budgetten.
Zodra de afschaffing van de langstudeerdersmaatregel in de begroting is
verwerkt, wordt dit ook zichtbaar.
176
Wat moet worden verstaan onder «Deel Ontwerp en ontwikkeling»?
In dit deel van de rijksbijdrage zijn de middelen opgenomen, die zijn
bestemd voor de hogescholen voor de ontwerp- en ontwikkelactiviteiten,
en het onderzoek gericht op de beroepspraktijk.
177
Hoeveel geld gaat er naar de bekostiging van (postinitiële) mastergraden
binnen het hbo?
In totaal is voor de financiële afwikkeling van de postinitiële masteropleidingen hbo voor 2013 een bedrag geraamd van € 1,5 miljoen.
Zie ook het antwoord op vraag 166 en vraag 194.
1

EER: Europees Economische Ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

48

178
Waarom is de post DUO ondergebracht bij de middelen voor het hbo?
Conform de richtlijnen voor het opstellen van de begroting worden de
bijdragen aan baten/lastendiensten, in dit geval DUO, begroot op het
beleidsartikel zelf. Het aandeel van de uitvoeringskosten dat verband
houdt met de instellingen voor hoger onderwijs is volledig opgenomen in
begrotingsartikel 6 (hbo). Er is dus geen splitsing aangebracht in enerzijds
de hogescholen en anderzijds de universiteiten.
179
Waarom is er wel een post «Studiekeuze-informatie» voor het hbo, terwijl
deze post ontbreekt bij het wo1? Zijn er middelen vrijgemaakt voor het
verbeteren van de voorlichting door universiteiten aan (aankomende)
studenten of komt dit uit het onderwijsbudget van de instelling zelf?
Het onderdeel «Studiekeuze-informatie» dat bij het hbo (artikel 6) is
opgenomen, heeft betrekking op het gehele hoger onderwijs (dus inclusief
het wo). Om pragmatische redenen is ervoor gekozen om de totale
uitgaven op één artikel (i.c. artikel 6) te begroten en te verantwoorden.
In 2012 zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van
een studiebijsluiter waarin verplichte basisinformatie over opleidingen
wordt weergegeven. Deze middelen zijn niet ten laste gebracht van het
onderwijsbudget van de hogescholen of universiteiten.
180
Wanneer wordt gesteld dat de prestatieafspraken niet ten koste gaan van
de basisbekostiging van de instellingen omdat het additioneel budget
betreft, hoe wordt dan de verschuiving van «Onderwijsdeel» naar
«Prestatiebox» verklaard? In de praktijk komt dit voor de instellingen toch
neer op een korting op het instellingsbudget wanneer niet aan de
prestatieafspraken wordt voldaan? Hoe wordt in geval van korting op het
instellingsbudget gegarandeerd dat de basisbekostiging afdoende blijft
om kwaliteit te leveren en de kwaliteit te verbeteren?
De middelen voor de prestatieafspraken zijn additionele middelen. De
prestatieafspraken en de daarmee samenhangende prestatiebekostiging
zijn gericht op verbetering van de onderwijskwaliteit en studiesucces,
profilering en valorisatie. Profilering van instellingen, keuzes maken, zal
ook de onderwijskwaliteit ten goede komen. Ook voorgaande kabinetten
hadden extra geld gereserveerd voor de verbetering van de onderwijskwaliteit. Deze middelen werden toegevoegd aan de rijksbijdrage van de
instellingen en waren daarom in de begroting onderdeel van het
«Onderwijsdeel». In het kader van «Verantwoord begroten» is vanaf 2013
gekozen voor een andere indeling van de begroting. Bij deze indeling
worden de additionele middelen voor de prestatieafspraken afzonderlijk
zichtbaar gemaakt in de «Prestatiebox». Ook zonder deze middelen
kunnen de ho-instellingen hun wettelijke taken uitvoeren. (Zie ook het
antwoord op vraag 175.)
181
Wanneer is een evaluatie van de resultaten van het Platform
Bèta/Techniek, waarvan de middelen in 2015 aflopen, voorzien?
Volgend jaar vindt de midterm-review plaats en na afloop van het
programma (2016) zal een eindevaluatie worden gehouden.

1

Wo: wetenschappelijk onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

49

182
Waarom is de post NVAO ondergebracht bij de middelen voor het wo?
Waarom is ook de post «Bijdragen aan (inter) nationale organisaties»
ondergebracht bij de middelen van het wo?
Zowel de NVAO als de meeste (inter)nationale organisaties (zoals bedoeld
in de vraag) voeren activiteiten uit, die betrekking hebben op het hbo én
het wo. Om pragmatische redenen worden de totale uitgaven bij een
artikel begroot en verantwoord. In dit geval artikel 7 (wo).
183
Hoe verhoudt de daling van budget voor het Libertas Noodfonds en het
stopzetten van het Huygensprogramma zich tot het belang dat deze
regering zegt te hechten aan internationalisering?
Het vorige kabinet vond internationalisering van grote waarde voor het
Nederlandse hoger onderwijs (zie de brief aan de Tweede Kamer van
16 mei 2012; Kamerstuk 31 288, nr. 290). Het nieuwe kabinet zet die lijn
door. De sector zelf heeft zeker ook een verantwoordelijkheid voor beleid
ten behoeve van het aantrekken van buitenlandse studenten en onderzoekers, c.q. het begeleiden van Nederlandse studenten of onderzoekers
in het buitenland. Inmiddels is de sector hierin steeds actiever. Om deze
activiteiten te ondersteunen, wordt een internationale infrastructuur in
stand gehouden, zoals de Europese beurzenprogramma’s en
meeneembare studiefinanciering. In het kader van de subsidietaakstelling
van het vorige kabinet wordt, mede vanwege het beperkte aantal
bursalen, het Huygens Scholarship programma beëindigd(Kamerstuk
32 500 VIII, nr. 160). De NUFFIC (uitvoerder van het HSP-programma)
draagt zorg voor een adequate afwikkeling van dit programma. Zie ook
het antwoord op vraag 199.
184
Waarom wordt de subsidieregeling «Programma Akademie assistenten»
beëindigd en wat zijn daar de gevolgen van voor het wo?
De Subsidieregeling Programma Akademie-assistenten (Stcrt. 2008,
nr. 196) wordt beëindigd, omdat deze eenmalig was en een tijdelijk
karakter had. De regeling expireert in 2012. De regeling was een idee van
het ISO en de KNAW en één van de initiatieven, die voortvloeide uit de
Strategische Agenda «Het Hoogste Goed» (2007), bedoeld om bij te
dragen aan meer verbondenheid van studenten met hun studie. De
meeste betrokken universiteiten hebben in het kader van de evaluatie van
de regeling aangegeven het laten meedraaien van getalenteerde
studenten in wetenschappelijke onderzoeksprojecten binnen de bestaande
middelen te financieren.
185
Kunnen de middelen voor de post «3TU’s samenwerking» verder worden
toegelicht?
De 3TU.Federatie heeft op verzoek van het ministerie van OCW het
Sectorplan Technologie 2011–2015 opgesteld. Voor de jaren 2011, 2012 en
2013 ligt de nadruk op het onderwijsdeel van het sectorplan, dat gericht is
op de verbetering van onderwijskwaliteit, verhoging van instroom en
beperking van uitval. Op basis van de evaluatieresultaten wordt besloten
over de toekenning na 2013. Deze evaluatie dient uiterlijk 1 juli 2013 door
de 3TU.Federatie te worden ingediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

50

186
Wat zijn de bijdragen van de rijksoverheid per instelling? Welke bedrag
daarvan omvat de vaste voet? Hoe zien de bijdragen per student per
instelling (gecorrigeerd na weging) er uit?
In onderstaand overzicht wordt in de kolom «Totale rijksbijdrage» per
instelling het totale bedrag van de rijksbijdrage weergegeven, dus
inclusief de onderwijs- en/of onderzoekopslag en het deel voor studentgebondenfinanciering.
De wijze waarop het bedrag «Onderwijs- en/of onderzoekopslag» (de in de
vraag bedoelde vaste voet) is berekend, is toegelicht in de derde alinea
van het antwoord op vraag 187.
Het bedrag in de kolom »Studentgebondenfinanciering» geeft de
financiering per student per instelling weer op basis van het aantal
bekostigde inschrijvingen en graden.
Bedragen x € 1 mln
universiteit (excl EL&I)

21PB
21PC
21PD
21PE
21PF
21PG
21PH
21PJ
21PK
21PL
21PM
21PN
22NC
00DV
21QO
23BF
25AV

Universiteit Leiden
Rijksuniversiteit Groningen
Universiteit Utrecht
Erasmus Universiteit Rotterdam
Technische Universiteit Delft
Technische Universiteit Eindhoven
Universiteit Twente
Universiteit Maastricht
Universiteit van Amsterdam
Vrije Universiteit Amsterdam
Radboud Universiteit Nijmegen
Universiteit van Tilburg
Open Universiteit
Protestantse Theologische Universiteit
Theologische Universiteit Apeldoorn
Universiteit voor Humanistiek
Theologische Universiteit Kampen
Totaal

Hogeschool (excl. EL&I)

00IC
00MF
01VU
02BY
02NR
02NT
04CS
07GR
08OK
08YJ
09OT
10IZ
14NI
15BK
21MI
21QA
21RI
21UG

Katholieke PABO Zwolle
Hogeschool voor de Kunsten Utrecht
Christelijke Hogeschool Windesheim
Gerrit Rietveld Academie
Hotelschool Den Haag
Design Academy Eindhoven
Hogeschool Helicon
Avans Hogeschool
Hogeschool De Kempel
Hogeschool Edith Stein
Iselinge Hogeschool
PC Hogeschool Marnix Academie
Codarts, Hogeschool voor de Kunsten
Christelijke Hogeschool Driestar
Hogeschool Zeeland
Amsterdamse Hogeschool voor de
Kunsten
Hogeschool Leiden
Hs Interconfessionele PABO
Amsterdam/Alkmaar

Totale rijksbijdrage

Onderwijsen
onderzoekopslag

Studentgebondenfinanciering

€ 273,9
€ 320,1
€ 433,7
€ 232,2
€ 348,5
€ 177,1
€ 182,0
€ 191,2
€ 366,6
€ 277,6
€ 265,9
€ 103,9
€ 38,9

€ 132,8
€ 129,9
€ 182,2
€ 84,5
€ 202,0
€ 101,0
€ 90,6
€ 72,4
€ 168,1
€ 111,7
€ 114,9
€ 46,5
€ 31,8

€ 73,7
€ 112,6
€ 146,7
€ 78,4
€ 71,0
€ 30,7
€ 36,0
€ 76,2
€ 115,9
€ 98,2
€ 84,9
€ 33,2
€ 1,7

€ 8,4
€ 1,3
€ 4,6
€ 1,3

€ 6,9
€ 0,7
€ 2,5
€ 0,6

€ 0,6
€ 0,2
€ 1,1
€ 0,3

€ 3 227,1

€ 1 479,0

€ 961,4

Totale rijksbijdrage

Onderwijs
opslag

Studentgebondenfinanciering

€ 3,9
€ 36,3
€ 107,1
€ 9,5
€ 11,9
€ 5,9
€ 2,8
€ 140,4
€ 5,2
€ 5,0
€ 2,9
€ 7,6
€ 17,5
€ 7,8
€ 25,2

€ 0,3
€ 11,4
€ 2,6
€ 3,4
€ 0,5
€ 1,6
€ 1,7
€ 5,2
€ 0,6
€ 0,7
€ 0,4
€ 0,9
€ 10,5
€ 0,7
€ 2,0

€ 3,4
€ 23,0
€ 99,4
€ 5,0
€ 10,9
€ 3,8
€ 1,0
€ 128,8
€ 4,3
€ 3,9
€ 2,3
€ 6,3
€ 5,9
€ 6,6
€ 21,8

€ 45,6
€ 44,5

€ 27,1
€ 1,6

€ 16,0
€ 40,9

€ 6,7

€ 1,0

€ 5,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

51

Hogeschool (excl. EL&I)

21UI
21WN
22EX
22HH
22OJ
23AH
23KJ
25BA
25BE
25DW
25JX
25KB
27NF
27PZ
27UM
28DN
30GB

NHTV internationaal hoger onderwijs
Breda
NHL Hogeschool
Stenden Hogeschool
Gereformeerde Hogeschool
Hogeschool Rotterdam
Saxion Hogeschool
Hogeschool voor de Kunsten
Christelijke Hogeschool Ede
Hanzehogeschool Groningen
Hogeschool Utrecht
Hogeschool Zuyd
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen
ArtEZ hogeschool
Hogeschool INHolland
De Haagse Hogeschool
Hogeschool van Amsterdam
Fontys Hogescholen
Totaal

Totale rijksbijdrage

Onderwijs
opslag

Studentgebondenfinanciering

€ 38,1
€ 55,6
€ 55,6
€ 7,9
€ 168,6
€ 117,8
€ 23,8
€ 22,9
€ 141,7
€ 196,4
€ 99,6
€ 164,9
€ 39,3
€ 155,5
€ 114,1
€ 226,8
€ 221,6

€ 0,7
€ 2,8
€ 4,3
€ 0,4
€ 10,2
€ 5,9
€ 13,2
€ 0,5
€ 13,3
€ 8,1
€ 13,9
€ 8,9
€ 18,7
€ 15,5
€ 4,9
€ 6,2
€ 19,6

€ 35,8
€ 48,3
€ 48,3
€ 6,9
€ 150,2
€ 106,3
€ 9,1
€ 20,5
€ 121,8
€ 178,1
€ 81,1
€ 148,1
€ 18,5
€ 131,8
€ 103,3
€ 209,8
€ 190,5

€ 2 336,0

€ 219,5

€ 1 996,9

187
Door wie en op basis van welke criteria wordt de onderwijsopslag van het
studentgebondendeel van het onderwijsdeel van de lumpsumbekostiging
bepaald?
De onderwijsopslag wordt krachtens artikel 4.11 van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 vastgesteld bij ministeriële regeling. De onderwijsopslagen per instelling zijn opgenomen in de Regeling financiën hoger
onderwijs. Daarbij gaat het meer precies om een onderwijsopslag in
bedragen – gerelateerd aan kwaliteit, kwetsbare opleidingen of bijzonder
voorzieningen –, en om een onderwijsopslag in percentages.
Bij de onderwijsopslag in bedragen wordt een bedrag per instelling
bepaald gelet op genoemde aspecten en op beleidsmaatregelen die
daarmee samenhangen. Zo zijn in de opslag middelen opgenomen
gerelateerd aan het sectorplan Geesteswetenschappen, het Sectorplan
technologie 2011–2015, en het Sectorplan natuur en scheikunde. Bij elk
van de sectorplannen geldt een specifieke motivering voor de verdeling
van de beschikbare middelen.
De onderwijsopslag in percentages betreft het deel van het onderwijsdeel
waarop een instelling aanspraak maakt na aftrek van de middelen
gerelateerd aan de studentgebondenfinanciering (bekostigde inschrijvingen en bekostigde graden), en de onderwijsopslag in bedragen. Dit
bedrag kan getypeerd worden als een bijdrage in de vaste lasten van de
onderwijsinstellingen.
Bij elke wijziging van de Regeling financiën hoger onderwijs wordt in de
toelichting opgenomen waarom bedragen en percentages van de
onderwijsopslag wijzigen. Elke inhoudelijke wijziging van de bedragen en
percentages in de regeling zijn onderwerp van (schriftelijk) bestuurlijk
overleg met VSNU en HBO-raad.
188
Door wie en op basis van welke criteria wordt het bekostigingsniveau van
een (nieuwe) opleiding (laag, hoog en top) bepaald, ten behoeve van het
studentgebonden deel van het onderwijsdeel van de lumpsumbekostiging?
In een bijlage bij het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 is het bekostigingsniveau van opleidingen bepaald. Instellingen ontvangen een rijksbijdrage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

52

die zij – gegeven de bestedingsvrijheid – eigenstandig kunnen inzetten. De
interne allocatie van middelen hoeft niet in overeenstemming te zijn met
de bekostigingssystematiek van de overheid, te weten de indeling in een
bepaald bekostigingsniveau. Daarom is per begrotingsjaar 2008
(Stcrt. 2008, nr. 146) per groep van opleidingen zoals opgenomen in het
Centraal Register Opleidingen Hoger Onderwijs (CROHO), het standaardbekostigingsniveau bepaald. Voor de CROHO-onderdelen Onderwijs,
Landbouw en natuurlijke omgeving, Natuur, Techniek, en Gezondheidszorg is dat hoog. Voor de CROHO-onderdelen Economie, Recht,
Gedrag en maatschappij, en Taal en cultuur is dat laag. Per CROHOonderdeel is vastgesteld waarvoor een uitzondering op dit standaardniveau gold. Deze zijn bestendigd (laag, hoog of top). Het desbetreffende
bekostigingsniveau is onverkort van toepassing voor al opgenomen en
nieuw in het CROHO te registreren opleidingen. Daarmee is een specifiek
besluit voor een opleiding bij een nieuwe registratie niet langer nodig.
189
Welk percentage van de rijksbijdrage voor het onderzoeksdeel van
wo-instellingen is gebaseerd op het aantal bekostigde graden?
Het antwoord op deze vraag is: 15%.
190
Welk percentage van de rijksbijdrage voor het onderzoeksdeel van de
wo-instellingen is gebaseerd op het aantal promoties?
In het begrotingsjaar 2013 wordt 21% van het onderzoekdeel verdeeld op
basis van het aantal promoties en ontwerpercertificaten.
191
Op welke wijze telt de mate van valorisatie van kennis en het aantrekken
van gelden uit de tweede, derde of vierde geldstroom mee in de verdeling
van de rijksbijdrage voor wetenschappelijk onderzoek?
Bij het bepalen van de rijksbijdrage vanwege onderzoek wordt conform
het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 de mate van valorisatie van kennis en
het aantrekken van externe gelden niet meegewogen.
In de Valorisatieagenda «Kennis moet circuleren» (Vergaderjaar
2008–2009) staat een inzet van 2,5% van de onderzoeksmiddelen als
streefwaarde. Inmiddels is de bredere ontwikkeling van indicatoren voor
valorisatie op gang gekomen mede in het kader van de prestatieafspraken
met instellingen voor hoger onderwijs. De Tweede Kamer ontvangt
daarover begin volgend jaar de stand van zaken.
192
In hoeverre is er bereidheid bij de verschillende partijen voor het
verlengen van het convenant, dat in 2013 afloopt, op basis waarvan een
rijksbijdrage wordt verstrekt voor tweede bachelorgraden en tweede
mastergraden in het hbo en wo (die parallel zijn gestart)?
De VSNU, HBO-raad en OCW gaan binnenkort de regeling tweede graden
hbo en wo (Stcrt 2010, nr. 20735) evalueren. Afhankelijk van de uitkomst
wordt de regeling wel of niet verlengd. De Tweede Kamer zal hierover
tijdig worden geïnformeerd.
193
Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over de resultaten van de
experimenten open bestel hbo en welke instellingen zijn in het kader van
deze experimenten toegelaten tot publieke financiering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

53

Er is op 14 april 2010 een tussenevaluatie van de experimenten open
bestel hoger onderwijs aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk
31 288, nr. 95). Er zijn drie private instellingen die met een beperkt aantal
opleidingen in het experiment participeren. Het gaat om de LOI, NTI en
Saxion Next. De deelnemende opleidingen komen voor twee cohorten
studenten in aanmerking voor bekostiging. De instroom van nieuwe
studenten aan de experiment-opleidingen liep tot september 2010. Het
experiment en de monitoring loopt nog tot 2015. In 2015 zal een eindevaluatie aan de Tweede Kamer worden toegezonden.
194
Welke arbeidsrelevante hbo-masters in prioritaire gebieden zijn er
ontstaan vanuit de bekostiging postinitiële masteropleidingen hbo?
In juli 2009 is een mogelijkheid geboden voor de tijdelijke bekostiging van
postinitiële masteropleidingen hoger beroepsonderwijs. Instellingen
kwamen voor een periode van zes jaar in aanmerking voor een financiële
ondersteuning voor het in de markt zetten van een postinitiële
hbo-masteropleiding in een aantal prioritaire gebieden. Deze gebieden
zijn creative industries, grote stedenproblematiek, plattelandsvernieuwing, zorg, technologie, logistiek en bouw. Er zijn 11 verzoeken
gehonoreerd: 4 in de zorg, 3 in creative industries, 2 in grotestedenproblematiek en 2 in technologie.
In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap
«Kwaliteit in verscheidenheid» (Kamerstuk 31 288, nr. 194) is aangekondigd dat het kabinet Rutte I inzet op een gefaseerde uitrol van het
aantal bekostigde professionele masteropleidingen. Een lijn die door het
kabinet Rutte II zal worden voortgezet.
In eerste instantie wordt ingezet op uitbreiding van het aantal professionele masteropleidingen in de economische topsectoren. Een volgende
fase van uitrol kan plaatsvinden wanneer hogescholen driejarige trajecten
voor vwo’ers hebben ingericht. Om dit te realiseren, is de beleidsregel
doelmatigheid hoger onderwijs aangepast. De professionele masteropleidingen worden volgens de reguliere procedure beoordeeld, met de
aanvulling dat deze masteropleiding moet aansluiten bij een van de
prioritaire gebieden van de overheid (economische topsectoren, zorg,
onderwijs en ten behoeve van de driejarige trajecten voor vwo’ers). In de
vorige beleidsregel doelmatigheid hoger onderwijs moest de professionele masteropleiding aan additionele voorwaarden voldoen. De nieuwe
beleidsregel treedt per 1 november 2012 in werking. Op dit moment zijn
daarom nog geen concrete nieuwe arbeidsmarktrelevante
hbo-masteropleidingen in de prioritaire gebieden ontstaan. Dit zal na
1 november 2012 op gang komen.
De Tweede Kamer zal hierover worden geïnformeerd.
195
Hoeveel «centres of expertise» zijn er inmiddels opgericht? Op welke
vakgebieden en op welke wijze werken deze centra samen met de TKI’s1
vanuit het topsectorenbeleid?
Er zijn drie centres of expertise opgericht in de gebieden: Water Technologie, Automotive en Chemie. De TKI’s zijn vertegenwoordigd in de
besturen van de centres. De samenwerking verschilt per centre. Dat heeft
te maken met het feit dat de TKI’s net zijn gestart.
Wetsus (nu nog een Technologisch Top Instituut) is de wetenschappelijke
partner van het Centre of Expertise Water Technologie. Het Centre of
Expertise Water Technologie maakt gebruik van de wetenschappelijke
kennis en ervaring van Wetsus. Er wordt onderzoek gedaan bij Wetsus en
er wordt gebruik gemaakt van hun laboratoria en apparatuur. Daarnaast
1

TKI: Topconsortia voor Kennis en Innovatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

54

wordt in samenwerking met Wetsus een complete leerlijn Water Technologie ontwikkeld.
Het Centre of Expertise Chemie werkt samen met de TKI Smart Polymeric
Materials via het Dutch Polymer Institute. Er vindt afstemming plaats rond
thema’s.Het Centre of Expertise Automotive voert thema’s uit de TKI
Automotive uit.
In het kader van de prestatiebekostiging zijn middelen toegekend voor de
ontwikkeling van nog 17 centres of expertise.
196
Waarom blijft er een aparte subsidieregeling bevordering kennisfunctie
hogescholen bestaan en in hoeverre is hier een overlap in doelstellingen
met het budget voor zwaartepuntvorming en de vorming van «centres of
expertise»?
De Subsidieregeling bevordering kennisfunctie hogescholen (de
zogenoemde regeling voor de RAAK-middelen) is bedoeld om in
competitie geld in te zetten voor praktijkgericht onderzoek in samenwerking met het werkveld (bedrijfsleven of publieke sector).
De middelen voor zwaartepuntvorming en centres of expertise zijn
bedoeld om krachtige onderwijs- en kenniskernen bij hogescholen in
samenwerking met werkgevers tot stand te brengen.
Deze twee doelstellingen overlappen elkaar niet, maar vullen elkaar aan:
een lector verbonden aan een centre of expertise kan RAAK-middelen
aanvragen voor zijn of haar onderzoekvoorstel.
In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap
«Kwaliteit in verscheidenheid» (Kamerstuk 31 288, nr. 194) heeft het
kabinet aangegeven RAAK te willen verankeren in het kennisbestel. Deze
verankering is gericht op de periode vanaf 2014. Daartoe is met de
SIA-partners op 24 oktober 2012 een convenant getekend met daarin de
intentie om bij NWO een regieorgaan praktijkgericht onderzoek SIA in te
richten.
197
Waar in beleidsartikel 7 is de inspanning terug te vinden die de regering
gaat leveren ten aanzien van de Human Capital Agenda’s?
In beleidsartikel 7 zijn middelen geraamd voor Kwaliteit en profiel (zie
tabel 6.3). Deze middelen worden aan de universiteiten beschikbaar
gesteld voor de realisatie van de prestatieafspraken, waarvoor de
universiteiten in het voorjaar van 2012 voorstellen hebben ingediend. De
ambities van de universiteiten ten aanzien van de human capital maken
deel uit van deze voorstellen
198
Wat wordt precies verstaan onder «praktijkgericht onderzoek» in het hbo?
In hoeverre verschilt deze wijze van onderzoek met wetenschappelijk
onderzoek aan de universiteit?
Praktijkgericht onderzoek in het hbo is geworteld in de beroepspraktijk.
Het verschil met het wetenschappelijk onderzoek aan de universiteit is, dat
het fundamenteel onderzoek aan universiteiten gericht is op het
verwerven van kennis zonder rekening te houden met de mogelijke
toepassingen. De vraagstellingen van het onderzoek dat door de
hogescholen wordt verricht, wordt ingegeven door de professionele
praktijk. Het onderzoek genereert vervolgens kennis, inzichten en
producten die bijdragen aan het oplossen van de problemen in de
beroepspraktijk en/of aan de ontwikkeling van deze beroepspraktijk en up
tot date opleiden van nieuwe professionals. Deze relatie met de beroepspraktijk is het essentiële verschil met wetenschappelijk onderzoek aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

55

universiteit. Het onderzoek aan de hogescholen is methodologisch
verantwoord. Het type praktijkgericht onderzoek dat wordt verricht is
gevarieerd en is afgestemd op wat in de verschillende sectoren van de
beroepspraktijk adequaat is. Een uitgebreide beschrijving van praktijkgericht onderzoek wordt gegeven in het Brancheprotocol Kwaliteitszorg
Onderzoek van de hogescholen.
199
In hoeverre is de situatie in Zimbabwe en Wit-Rusland recentelijk
verbeterd, dat studenten uit die landen geen aanspraak meer kunnen
maken op de subsidieregeling Libertas?
Er zijn op dit moment geen landen aangewezen wiens ingezetenen een
beroep kunnen doen op het Libertas Noodfonds, dus ook niet aan
studenten uit Zimbabwe en Wit-Rusland. De middelen die in de begroting
zijn opgenomen, hebben betrekking op de afwikkeling van eerder
toegekende steun.
200
Hoe verhoudt zich het aflopen van de middelen «Toetsing en Toetsgestuurd Leren» met de voornemens om toetsen te ontwikkelen voor het
hbo?
Universiteiten en hogescholen voeren binnen het programma «Toetsing
en Toetsgestuurd leren» van SURF samenwerkingsprojecten uit rondom
digitaal toetsen. Ook denken instellingen samen na over de mogelijke
inrichting van een gezamenlijke technische infrastructuur voor toetsing.
Om de verbetering van de praktijk van toetsing een extra impuls te geven
wordt in de periode 2013 tot en met 2016 een bedrag van in totaal
€ 8 miljoen beschikbaar gesteld voor duurzame samenwerkingsverbanden van hogescholen op het gebied van gezamenlijke toetsing. Hierbij
wordt voortgebouwd op de al bereikte resultaten van het programma
«Toetsing en Toetsgestuurd leren».
201
Wat is het concrete verschil tussen «internationaal beleid OCW» en
«internationale uitgaven OCW»?
In de brief van 19 juni 2012 (Kamerstuk 33 000 VIII, nr. 209 zijn de
doelstellingen van het internationale beleid van OCW en – in het
verlengde daarvan – de internationale uitgaven van OCW geclusterd rond
drie, elkaar overigens niet uitsluitende categorieën, te weten kwaliteitsverbetering, belangenbehartiging en verplichting. De internationale uitgaven
zijn instrumenteel aan de doelstellingen van het internationale beleid,
zoals die in die categorieën zijn verwoord. De criteria zijn dezelfde.
202
Kan de post «OCW-vertegenwoordiging in het buitenland» verder worden
gespecificeerd?
De betreffende post valt in 3 onderdelen uiteen:
• OCW stelt financiële middelen beschikbaar ten behoeve van de
Permanente Vertegenwoordiging bij de EU te Brussel. Hiermee is een
budget begroot van € 961 000. Binnen dit budget zijn vier OCWmedewerkers geplaatst. Een deel van dit budget is beschikbaar ter
dekking van ambassadekosten.
• Binnen de Europese Commissie zijn vanuit OCW tien zgn. END-ers
geplaatst (experts nationaux détachés). Hiervoor stelt OCW een bedrag
beschikbaar van € 1 mln. per jaar. Dit bedrag wordt gematched door
de Europese Commissie met een buitenlandtoelage voor betrokkenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

56

•

Bij de Permanente Vertegenwoordiging bij de Unesco is een plaatsvervangend permanente vertegenwoordiger werkzaam die door OCW
wordt bekostigd. Een deel van het hiervoor beschikbare budget is
bestemd voor ambassadekosten. In totaal is per jaar een bedrag
beschikbaar van € 160 000.

203
Kan de post «ontvangsten» worden gespecificeerd?
De ontvangsten op artikel 8 betreffen een raming van de eventuele
ontvangsten en is een stelpost. De werkelijke ontvangsten zijn afhankelijk
van vorderingen naar aanleiding van verantwoordingen en afrekeningen
van subsidies uit voorgaande jaren. Het ene jaar zijn er meer en het
andere jaar zijn er minder ontvangsten (zie onderstaande tabel).
Ontvangsten sinds 2005
Jaren

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012 (tot nu toe)

Ontvangsten

106

81

842

430

84

183

16

41

Bron: rijksjaarverslagen OCW 2005 tot en met 2011

204
Waarom is opnieuw niet gekozen voor meer specificatie met betrekking
tot de internationale uitgaven? Kunnen deze uitgaven verder toegelicht
worden?
Een bedoeld overzicht is niet opgenomen in de begrotingsstukken, omdat
het niet past in de systematiek waarmee de begroting is opgesteld. Een
overzicht van de internationale uitgaven voor 2013 ontvangt uw Kamer
tezamen met de reactie op het schriftelijk verslag van de Kamer naar
aanleiding van de brief van 19 juni 2012 (Kamerstuk 33 000 VIII, nr. 209)
over de internationale uitgaven van OCW.
205
Hoeveel wordt bespaard door de lerarensalarissen opnieuw op de nullijn
te zetten?
In het Begrotingsakkoord 2013 is afgesproken om de lonen van ambtenaren te bevriezen voor een periode van twee jaar, ingaande op 1 januari
2012. Dat betekent dat de kabinetsbijdrage aan de contractloonstijging
niet wordt uitgekeerd. De besparing die hierdoor optreedt, bedraagt voor
de onderwijssector in 2012 en 2013 totaal € 843 miljoen. Het bedrag voor
2013 betreft een raming op basis van Marcro Economische Verkenningen
2013 van het Centraal Planbureau.
206
Hoeveel zou worden bespaard als ook niet-onderwijzend schoolpersoneel
op de nullijn wordt gezet?
Ook het niet-onderwijzend personeel in alle onderwijssectoren valt nu al
onder de nullijn. In alle berekeningen is ook het niet onderwijzend
personeel meegenomen.

1
Twee onderzoeken (waarvan één eindrapport) Diversiteit aan arbeidsovereenkomsten
in het onderwijs door SEOR van SBO 2010 en
2011.

207
Kan de regering een helder overzicht geven van het gebruik van flexibele
contracten (naar aard en aantal) in po, vo, mbo (incl. het agrarisch
onderwijs) en het hbo?
In 2010 en 2011 heeft het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt (SBO)
onderzoeken1 laten doen naar de aandelen tijdelijke en flexibele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

57

contracten (het niet-vaste personeel) in het onderwijs. De onderzoeken
geven een indicatie van de situatie in het po, vo en mbo1. Daaruit volgen
de volgende percentages voor 2010:
• po 6% van de fte’s (vooral niet-onderwijsgevenden, vervangers,
projectmedewerkers)
• vo 13% van de fte’s (vooral niet-onderwijsgevenden, vervangers,
projectmedewerkers)
• mbo 16% van de fte’s.
Tijdelijke en flexibele contracten zijn in het vo vaak een voorportaal voor
vast respectievelijk tijdelijk werk.
Een meerderheid van het niet-vaste personeel heeft een aanstelling
binnen de cao. Daaronder vallen medewerkers met een tijdelijk contract;
oproepkrachten; stagiairs en leraren in opleiding. In 2011 ging het in het
po om ca. 92% van het niet-vaste personeel; in het vo om ca. 91% en in
het mbo om 78%.
Een minderheid van het niet-vaste personeel valt dus buiten de cao, het
gaat om payrollers, gedetacheerden, freelancers/zzp’ers en uitzendkrachten.
Uit onderzoek van het CBS blijkt dat onderwijsinstellingen in 2007
€ 800 miljoen uitgaven aan uitzendpersoneel. In het mbo en hbo maakt
het aantal uitzendkrachten een groter deel uit van de totale personele
uitgaven dan in het po en vo. Hieronder vallen gastdocenten, freelancers,
zzp’ers en zowel onderwijsgevend als niet-onderwijsgevend personeel:
• po ca. 1%
• vo ca. 2%
• mbo ca. 8%
• hbo 10%
208
Kan de regering uiteenzetten hoeveel op de werknemers in het onderwijs
bezuinigd wordt door de nullijn in 2012 en in 2013 ( zoals aangekondigd in
begroting van BZK)?
Zie het antwoord op vraag 205.
209
Kan de regering aangeven hoeveel in het totaal nu op de onderwijswerknemers wordt bezuinigd door de nullijn vanaf 2010?
Door het hanteren van de nullijn vanaf 2010 is er tot en met 2013 totaal
€ 1,47 miljard bespaard op de sector onderwijs.
210
Is het waar dat de koopkrachtplaatjes, die het kabinet jaarlijks presenteert,
alleen de koopkrachtplaatjes van de werknemers in de marktsector betreft,
die wel loonstijgingen ontvangen, dus niet van onderwijswerknemers?
Nee, in de Macro Economische Verkenningen die het Centraal Economisch Planbureau jaarlijks uitbrengt ten tijde van Prinsjesdag worden
koopkrachtcijfers gepubliceerd. Er wordt geen onderscheid gemaakt
tussen publieke- en private sector, dus ook de gegevens van de onderwijswerknemers maken deel uit van deze koopkrachtcijfers.

1
Er is geen uitsplitsing mogelijk naar het
agrarisch onderwijs.
2
CPB: Centraal Planbureau

211
Is het waar dat het onderwijs inmiddels tenminste 6,4% contractloonstijging is misgelopen door het niet toepassen van het referentiemodel, en
daarmee steeds verder gaat achterlopen bij de marktsector? Onderschrijft
de minister de analyse van het CPB2 dat dit problemen op gaat leveren bij
het binnenhalen van jonge hoogopgeleide werknemers?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

58

Dit percentage klopt niet. De totale contractloonstijging over de jaren 2010
tot en met 2012, die door de nullijn niet in de kabinetsbijdrage is verwerkt,
bedraagt 4,77%. In het kader van het «actieplan Leerkracht» is daarnaast
voor het aantrekkelijker maken van het beroep leraar in 2012 , 3,2% van de
loonsom beschikbaar gesteld. Dat geld is aangewend voor beloningsmaatregelen zoals verruiming van de promotiemogelijkheden en
verkorting van de salarisschalen. Niet alle leraren zijn overigens hiervoor
in aanmerking gekomen. De aantrekkelijkheid van de onderwijssector
voor werknemers hangt van veel factoren af. De beloning is een daarvan,
maar niet de enige. Van belang zijn mede de inhoud van het werk, de
zelfstandigheid waarmee het werk uitgevoerd kan worden en de overige
arbeidsvoorwaarden. Daarnaast wordt veel aandacht besteed aan het
aantrekkelijk maken van het beroep.
212
Wat denkt de regering te doen om jonge docenten te kunnen behouden
voor het primair onderwijs die nu worden ontslagen door krimp en straks
hard nodig zijn vanwege uitstroom door de vergrijzing?
De onderwijsarbeidsmarkt kent grote verschillen per regio. Dat vraagt om
afspraken tussen en binnen regio’s over arbeidsmarkt- en mobiliteitsbeleid. Op dit moment ondersteunt OCW regionale initiatieven om
scholen te helpen bij het vinden van maatwerkoplossingen. Bovendien zet
dit kabinet in op een betere begeleiding van beginnende leraren, op
modernisering van arbeidsvoorwaarden en werkgeverschap en op
samenwerking tussen scholen, ongeacht denominatie. Hiermee worden
scholen beter in staat gesteld om responsief om te gaan met problemen
op de arbeidsmarkt, zowel op korte als op langere termijn.
Daarnaast bestaat er voor docenten primair onderwijs de mogelijkheid om
als zij-instromer of via een lerarenbeurs in het voortgezet onderwijs te
gaan werken en binnen twee jaar een onderwijsbevoegdheid voor het
voortgezet onderwijs te behalen. Scholen in het voortgezet onderwijs
hebben in hun lumpsum middelen voor het bekostigen van
zij-instroomtrajecten.
213
Kan worden gesteld dat door bezuinigingen, zoals onder andere de nullijn
en de efficiencytaakstelling, niet gesproken kan worden van «investeren in
het onderwijs»?
OCW draagt net als alle andere departementen bij aan het op orde
brengen van de overheidsfinanciën. Daarnaast wordt er echter ook steeds
in het onderwijs geïnvesteerd, zoals in het lerarenbeleid, het MBO en
fundamenteel onderzoek.
214
Kan in tabel 9.1 gespecificeerd worden aangegeven bij welke posten er
nog een bedrag juridisch niet verplicht is en hoeveel dat bedrag is?
Zoals in tabel 9.1 valt af te lezen is van het begrotingsbedrag 2013 van het
artikel Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid 8% (= € 33,8 miljoen) nog niet
juridisch verplicht. Het bedrag van € 33,8 miljoen heeft betrekking op de
volgende posten:
• Subsidies professionalisering
• Subsidies regionale arbeidsmarktproblematiek
• Subsidies overige projecten
• Opdrachten onderzoek/ramingen/communicatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

€ 10,3 miljoen
€ 2,8 miljoen
€ 17,4 miljoen
€ 3,3 miljoen

59

Hoewel deze subsidies niet juridisch verplicht zijn, zijn ze wel al
opgenomen in meerjaarlijkse bestuurlijke afspraken.
215
Kan de regering uiteenzetten hoe groot volgens de meest recente cijfers
het percentage lessen is dat in het voortgezet onderwijs door een
onbevoegde leraar wordt gegeven? Hoe groot is het percentage lessen
dat door onderbevoegde leraren wordt gegeven? Kan de regering ook
aangeven hoe deze percentages zich de komende jaren naar verwachting
zullen ontwikkelen onder invloed van de te verwachten krapte op de
onderwijsarbeidsmarkt en de aangekondigde beleidsvoornemens?
Volgens het meest recente onderzoek dat in mijn opdracht door Regioplan
is uitgevoerd, is in 2011 76,4% van de lessen gegeven door een bevoegde
leraren, 7,1% van de lessen door een benoembare leraar en 16,5% door
een onbevoegde leraar. Bevoegd houdt in: een bevoegdheid voor het
juiste vak en de juiste graad.
«Benoembaar» houdt in: nog geen bevoegdheid maar op basis van artikel
33, lid 3 van de WVO toewerkend naar een bevoegdheid of onderbevoegd,
bijvoorbeeld dat iemand een 2e graads bevoegdheid heeft maar les geeft
op 1e graadsniveau. Leraren die niet bevoegd of benoembaar zijn, zijn
onbevoegd. Het percentage lessen dat door onbevoegden wordt gegeven
toont een lichte daling : waar in 2009 18,5% van de lessen door een
onbevoegde docent werd gegeven is dit percentage gedaald tot 16,5% in
2011.
Hoe de percentages zich de komende jaren zullen ontwikkelen hangt af
van verschillende factoren. Het lerarenregister zal waarschijnlijk een
zuiverende werking hebben op het aantal onbevoegde docenten.
Daarnaast is de mogelijkheid om ter vervanging van een leraar die
afwezig is, tijdelijk een onbevoegde leraar in te zetten op grond van artikel
33, lid 3 van de WVO, per 1 augustus 2012 beperkt. Als een onbevoegde
leraar wordt aangesteld, kan dit door de aanscherping van artikel 33, lid 3
van de WVO alleen voor een korte periode. Als een vacature wordt
vervuld door een onbevoegde leraar, zal deze uiteindelijk een
bevoegdheid moeten verwerven of het schoolbestuur zal binnen 12
maanden alsnog een andere bevoegde leraar moeten vinden.
De behoefte aan (om)scholingstrajecten zal hierdoor wel kunnen
toenemen. De regering heeft, naast maatregelen die de tekorten moeten
beperken, ook een breed scala aan maatregelen geïnitieerd om meer en
flexibelere wegen te bieden naar het bevoegde leraarschap. Deze
maatregelen moeten het ook makkelijker maken om onbevoegde leraren
(om) te scholen zodat zij alsnog een bevoegdheid verwerven.
216
In welke mate komt het voor dat basisscholen leraren lichamelijke
opvoeding ontslaan, omdat deze te zwaar op het budget drukken? Zijn de
docenten die het vak in zulke gevallen gaan geven altijd voldoende
hiervoor opgeleid? Acht u het van belang om ook via het lerarenbeleid
invloed uit te oefenen op de vakbekwaamheid van de docenten die in het
basisonderwijs lichamelijke opvoeding geven?
In antwoord op uw eerste vraag: ik heb geen data over de reden van het
ontslag van specifieke groepen leraren op basisscholen. Het onderwijs in
de lichamelijke oefening mag in de groepen 1 en 2 worden verzorgd door
de groepsleerkracht. In de groepen 3 t/m 8 mag conform artikel 3, tweede
lid van de Wet op het primair onderwijs (WPO), alleen les worden
gegeven door diegenen die in het bezit is van een getuigschrift van de
(post) initiële leergang bewegingsonderwijs dan wel degene die een
getuigschrift heeft waaruit blijkt dat wordt voldaan aan de bekwaam-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

60

heidseisen voor het geven van lichamelijke opvoeding in het voortgezet
onderwijs.
In antwoord op uw tweede vraag: ik ga ervan uit dat alle docenten
bevoegd danwel in opleiding zijn. De inspectie van het onderwijs oefent
hier het toezicht op uit. Met deze wettelijke eis in de WPO is de vakbekwaamheid van docenten die in (de groepen 3 t/m 8) het basisonderwijs
de lessen in de lichamelijke oefening mogen verzorgen geregeld. Scholen
die zich hier niet aan houden worden hierop aangesproken.
In antwoord op uw derde vraag: voor alle docenten geldt dat zij hun
bekwaamheid moeten onderhouden. Het lerarenregister vormt in alle
sectoren het instrument om de vakbekwaamheden inzichtelijk te maken
en vast te leggen. Dit kabinet hecht veel belang aan registratie en zal waar
nodig wetgeving hierop aanpassen.
217
Waarom daalt de bijdrage aan LOOK1 in 2013 met 40% (van 0,8 miljoen
euro naar 0,3 miljoen euro)?
De herziening van het subsidiebeleid in 2011 heeft geleid tot een al in de
begroting van 2012 opgenomen taakstelling op de subsidie aan LOOK van
25% in 2012. In 2013 is de subsidie met eenzelfde bedrag gekort.
Subsidiebedrag in 2011 was
€ 7 780 000 en wordt in 2013 € 3 890 000. In totaal bedraagt de korting
daarmee 50%.
218
Wat is de reden dat de projecten voor regionale arbeidsmarktproblematiek
in 2013 een subsidie krijgen die het dubbele is van 2012 en in 2014 zelfs
het driedubbele?
In de tweede helft van 2012 is gestart met een aanpak waarbij regio’s
en/of scholen ondersteund worden. Deze aanpak is aangekondigd in de
brief van 3 juli 2012 (Kamerstuk 27 923, nr. 141). In 2012 zijn slechts enkele
regio’s en/of scholen gesubsidieerd. De verwachting is dat in 2013 en 2014
ook andere regio’s en/of scholen ondersteund gaan worden. Om die reden
loopt het bedrag de komende jaren op. De effecten van de aanpak worden
de komende jaren gemeten en in 2015 wordt bezien of deze aanpak een
vervolg moet krijgen.
219
Wat zijn de resultaten van de 56 opleidingsscholen in aantallen? Wat zijn
de kosten per leerwerkplek?
Ruim 9 000 studenten hebben in het collegejaar 2010/2011 een deel van
hun opleiding gevolgd binnen één van de 56 opleidingsscholen. De extra
kosten voor de rijksoverheid per student voor deze opleidingsvorm
bedroegen in 2011/2012 iets meer dan € 1 500,00.
220
Is het, gezien de doelstelling van deze regering om meer leraren voor een
mastergraad op te leiden, de bedoeling dat alle opleidingsscholen
academische opleidingsscholen worden vanaf 2016?

1
LOOK: Wetenschappelijk Centrum Leraren
Onderzoek

Academische opleidingsscholen zijn opleidingsscholen waar extra
aandacht is voor praktijkgericht onderzoek. Dit onderzoek wordt niet
alleen door masterstudenten uitgevoerd, maar ook door bachelorstudenten van zowel universiteiten als hogescholen. Er is daarom geen direct
verband tussen de academische opleidingsschool en de ambitie om meer
leraren op te leiden op masterniveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

61

221
Is het aantal zij-instromers dat de lerarenbeurs terugstort wegens het niet
voltooien van de studie afgenomen of toegenomen? Met hoeveel?
De subsidie voor zij-instroom en de Lerarenbeurs zijn twee aparte
subsidiestromen binnen de Regeling lerarenbeurs voor scholing en
zij-instroom. De subsidie voor zij-instroom kan worden aangevraagd door
het bevoegd gezag van een onderwijsinstelling (vo of mbo) voor
begeleiding, scholing en studieverlof van een zij-instromer en bedraagt
maximaal € 19 000,00. Een zij-instromer is iemand met een hoger
onderwijsopleiding die op een school wordt aangesteld en via een
zij-instroomtraject zijn onderwijsbevoegdheid (vo) of pedagogisch
didactisch getuigschrift (mbo) haalt. Niet bestede middelen kunnen na
afloop van de looptijd van de subsidie worden teruggevorderd.
De Lerarenbeurs is een subsidie die kan worden aangevraagd door
bevoegde leraren in de sectoren po, vo, mbo en hbo voor het behalen van
een bachelor of master. De subsidie voorziet in een tegemoetkoming in de
kosten van (instellings)collegeld, studiemiddelen en reiskosten.
De zij-instromers ontvangen geen Lerarenbeurs dus er is in hun geval
geen sprake van terugstorting van de beurs als zij hun studie niet
voltooien.
222
Hoeveel leraren worden door de opleidingsscholen jaarlijks op de
werkplek opgeleid?
Zie het antwoord op vraag 219
223
Hoeveel zij-instromers hebben in 2011 subsidie ontvangen voor het
volgen van een opleiding?
Zij-instromers ontvangen niet zelf subsidie. Het bevoegd gezag van de
onderwijsinstelling (sectoren vo en bve) waar de zij-instromer wordt
aangesteld, ontvangt de subsidie op grond van de Regeling lerarenbeurs
voor scholing en zij-instroom. In 2011 zijn 472 subsidies voor
zij-instroomtrajecten verstrekt.
224
Is er vanuit andere onderwijssectoren ook behoefte aan budget voor
zij-instromers?
Zie het antwoord op vraag 228.
225
Kan de regering een overzicht geven van de totale extra investeringen in
professionalisering van leraren en schoolleiders uitgesplitst per
onderwijssector en per begrotingsjaar? Kan daarbij telkens worden
aangegeven voor welke doelen de verschillende bedragen zijn bestemd?
Op basis van de bestuursakkoorden die eerder met de sectorraden voor
het primair onderwijs (Kamerstukken II, 31 293, nr. 132 d.d. 17 januari
2012), voortgezet onderwijs (Kamerstukken II, 31 289, nr. 110 d.d.
14 december 2011) en middelbaar beroepsonderwijs (Kamerstukken II,
27 923, nr. 121 d.d. 22 november 2011) zijn gesloten, alsmede op basis van
het Begrotingsakkoord 2013 is het overzicht van extra investeringen voor
professionalisering van leraren en schoolleiders als volgt (in miljoen € en
inclusief groen onderwijs):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

62

2012

2013

2014

2015

PO
VO
MBO
HBO

42,0
25,5
23,7
0,0

92,1
66,0
37,1
19,0

97,1
66,0
37,1
19,0

99,6
66,0
37,1
19,0

Totaal

91,2

214,2

219,2

221,7

Daarnaast staan er in het regeerakkoord extra investeringen aangekondigd voor de kwaliteitsverbetering van leraren en schoolleiders die zal
worden uitgekeerd als er een akkoord is gesloten met de sociale partners
over o.a. de modernisering van de arbeidsvoorwaarden. Deze maatregelen maken het merendeel uit van de intensivering onderwijs en
onderzoek in het regeerakkoord (indicatief, in miljoen € en inclusief groen
onderwijs).
2014

2015

2016

2017

2018

PO / VO
MBO
Overig

N.t.b.
N.t.b.
N.t.b.

N.t.b.
N.t.b.
N.t.b.

N.t.b.
N.t.b.
N.t.b.

344
250
95

N.t.b.
N.t.b.
N.t.b.

Totaal

25

212

504

689

808

De in de begroting opgenomen bedragen zijn bedoeld voor de volgende
doelen, zoals gespecificeerd in de bestuursakkoorden en het begrotingsakkoord 2013.
Voor het primair onderwijs gaat het om:
• professionalisering over opbrengstgericht werken en omgaan met
verschillen,
• bekwaamheidsonderhoud in het algemeen en registratie daarvan in
een landelijk lerarenregister en (in het kader van het HRM-beleid op
schoolniveau) in een bekwaamheidsdossier voor elke leraar,
• betere begeleiding en ondersteuning van beginnende leraren,
• professionalisering en registratie van schoolleiders.
Voor het voortgezet onderwijs gaat het om een lerende cultuur en goed
HRM-beleid. In dat verband is er aandacht voor de bekwaamheid van
schoolleiders en de bekwaamheid van leraren en registratie van die
bekwaamheid in een landelijk register en in het bekwaamheidsdossier en
is er aandacht voor begeleiding van beginnende leraren. Onder meer
worden middelen via de lerarenbeurs ingezet opdat meer leraren een
masteropleiding kunnen volgen.
Voor het middelbaar beroepsonderwijs gaat het om kwaliteitsverbetering
van het HRM-beleid en professionalisering van onderwijspersoneel en
management. In dat verband is er ook aandacht voor peer review en een
registerpilot voor managers.
Voor het hoger beroepsonderwijs worden middelen aan de lerarenbeurs
toegevoegd voor professionalisering van docenten in het hbo. Daarnaast
zijn er ook middelen toegevoegd aan de promotiebeurs specifiek voor
HBO-docenten.
226
Hoeveel leraren worden door de opleidingsscholen jaarlijks op de
werkplek opgeleid?
Zie het antwoord op vraag 219.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

63

227
Hoeveel zij-instromers hebben in 2011 subsidie ontvangen voor het
volgen van een opleiding?
Zie het antwoord op vraag 223.
228
Is er vanuit andere onderwijssectoren dan voortgezet onderwijs en mbo
ook behoefte aan budget voor zij-instromers?
Vanuit andere onderwijssectoren is niet expliciet aangegeven dat er
behoefte bestaat aan budget voor zij-instromers, maar mogelijk zal in het
primair onderwijs de behoefte hieraan toenemen. Weliswaar is er in deze
sector momenteel geen sprake van een landelijk tekort (er zijn krimpregio’s en regio’s waar vraag is naar leraren) maar volgens de meest recente
ramingen ontstaan er vanaf 2016 serieuze tekorten in het primair
onderwijs als gevolg van de vergrijzing. Het aantal afgestudeerden aan de
Pabo is naar verwachting niet voldoende om dit tekort op te vangen.
Overwogen wordt daarom om vanaf 2013 de zij-instroomsubsidie ook
beschikbaar te stellen voor het primair onderwijs.
229
Wat is de inhoudelijke verandering bij het Centrum van de Open Universiteit? Is hier alleen sprake van een naamsverandering? Wat heeft deze
wijziging gekost? Wat moet deze wijziging in naamgeving opleveren?
Het centrum heeft een bijgestelde ambitie en is nu nog sterker gericht op
de inbreng van de leraren. De kernactiviteit van LOOK is het doen van
praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek naar het professionaliseren
van, voor en door leraren. Dat gebeurt in onderzoeksprojecten in
samenspraak met scholen en leraren: co-creatie. De aanvragen voor
onderzoeksprojecten komen veelal vanuit de praktijk. Het onderzoekscentrum slaat hiermee een brug tussen onderwijsonderzoek en de
praktijk. LOOK ontwikkelt generieke kennis die voor het gehele onderwijs
toegankelijk is. LOOK is van mening dat een nieuwe naam past bij de
nieuwe opdracht, koers en werkwijze. De eenmalige totale kosten van de
naamsverandering liggen rond de € 100 000.
230
Hoe verhoudt het LOOK zich tot het nieuw op te richten Regieorgaan
Onderwijsonderzoek, dat naar aanleiding van een advies van de Onderwijsraad wordt opgericht? Is er overlap in de taken van beide stichtingen?
Het Nationaal Regieorgaan voor Onderwijsonderzoek is een orgaan dat
een onderdeel vormt van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschapsonderzoek. Het Nationaal Regieorgaan voor Onderwijsonderzoek zorgt
voor meerjarige en samenhangende programmering van onderwijsonderzoek, zowel van fundamenteel onderzoek als van praktijkgericht en
beleidsgericht onderzoek.
LOOK is een expertisecentrum dat een onderdeel uitmaakt van de Open
Universiteit. LOOK voert onafhankelijk zelf praktijkgericht onderzoek uit
dat specifiek gericht is op het terrein van professionalisering van de
leraren. In voorkomende gevallen kan LOOK meedingen naar onderzoeksopdrachten van het Nationaal Regieorgaan.
Er is dus geen sprake van overlap.
231
Worden er ook gelden beschikbaar gesteld voor vergoeding van
vervanging van docenten die deelnemen aan activiteiten van vakinhoude-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

64

lijke verenigingen, zoals dit ook geschiedt bij vakbondswerkzaamheden
waarvoor buitengewoon verlof wordt verleend?
Buiten de beschikbare middelen voor dekking van kosten van vervanging
voor vakbondswerkzaamheden zijn er geen regelingen. De vakinhoudelijke verenigingen zijn aangesloten bij de Onderwijscoöperatie. Docenten
die namens een van de organisaties die zijn aangesloten bij de Onderwijscoöperatie bijdragen aan haar activiteiten, kunnen voor een vergoeding in
aanmerking komen. Zij kunnen kiezen uit een regeling die gelijk is aan de
regeling zoals die geldt voor vakbondswerkzaamheden waarbij ze via
school voor een aantal uren worden vrijgesteld van werkzaamheden voor
school, of een vergoeding rechtstreeks aan henzelf.
232
In hoeverre gaat het lerarenregister ertoe bijdragen dat zichtbaar wordt
dat leraren niet alleen beschikken over een onderwijsbevoegdheid, maar
ook over de onderwijsbevoegdheid voor het vak waarvoor hun school hen
inzet?
Leraren leggen momenteel in het register vast voor welk(e) vak(ken) ze
een bevoegdheid hebben. Vanaf 1 januari 2013 zullen leraren in het
register ook aan kunnen geven of ze bevoegd zijn voor het vak of de
vakken waarin ze lesgeven. De beroepsgroep leraren c.q. de Onderwijscoöperatie is voornemens om in overleg met werkgevers de mogelijkheden te bezien om werkgevers inzage te geven in de (gedetailleerde)
registergegevens van de leraar. In dit kader wordt ook bezien of voor
andere derden (bijvoorbeeld leerlingen en ouders) zichtbaar wordt
gemaakt of de leraar bevoegd is voor het vak of de vakken waarin hij
lesgeeft. Dit kabinet hecht veel belang aan registratie en zal waar nodig
wetgeving hierop aanpassen.
233
Kan de regering een nadere uitsplitsing geven van de bedragen die
besteed worden aan onderzoek, ramingen en communicatie? Wie krijgt
welk bedrag en met welke doelstelling?
Van het bedrag voor 2013 van afgerond € 3,9 miljoen onder opdrachten in
tabel 9.1 heeft € 2,9 miljoen betrekking op onderzoek, € 0,4 miljoen op
ramingen en € 0,6 miljoen op communicatie en publiciteit.
Om over de doelstellingen en resultaten uit de actieplannen «LeerKracht
van Nederland» en «Leraar 2020-een krachtig beroep!» te rapporteren is
het uitvoeren van beleidsgericht onderzoek en het maken van arbeidsmarktramingen nodig. Hiertoe worden (jaarlijks) overeenkomsten met
verschillende onderzoeksbureaus en -instellingen gesloten. De communicatiemiddelen worden onder andere aangewend voor de organisatie van
landelijke campagnes/symposia/conferenties en het ontwerpen/drukken/
vertalen van rapportages en brochures.
234
Hoeveel promotiebeurzen voor leraren zijn er beschikbaar en is er de
afgelopen jaren sprake geweest van onderuitputting of juist van het
overvragen van het beschikbare budget?
Zowel in 2011 als 2012 is sprake (geweest) van overvraging van het
beschikbare budget vanwege het grote aantal aanvragen. Daarom is het
budget in beide jaren verhoogd met € 3 mln. In 2011 is aan 36 leraren een
Promotiebeurs toegekend.
Naar verwachting zullen dit jaar eveneens circa 36 leraren een promotiebeurs ontvangen (het definitieve aantal wordt in december 2012 bekend).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

65

235
Hoeveel leraren zullen in 2013 samen met de 35 extra beurzen in totaal
met een promotiebeurs voor leraren een onderzoek kunnen doen dat
uitmondt in een proefschrift? Hoeveel aanvragen werden er afgewezen
sinds de promotiebeurs in het leven werd geroepen en op welke gronden
geschiedde dit zoal?
Voor 2013 is een budget van € 1,5 mln. beschikbaar voor de promotiebeurs. Met dit bedrag kunnen 10 tot 12 beurzen toegekend worden.
Samen met de 35 extra beurzen voor leraren in het hbo kunnen dan in
2013 circa 45 promotiebeurzen toegekend worden.
In 2011 werden 189 van de 225 aanvragen afgewezen. In 2012 hebben 154
leraren een Promotiebeurs aangevraagd. De beoordelingsprocedure loopt
nog. Het aantal afwijzingen is bekend in december 2012. De beoordeling
van de aanvragen vindt plaats door een commissie van wetenschappers
uit verschillende vakgebieden. De aanvragen worden beoordeeld op
onder andere de volgende criteria: kwaliteit van het voorgestelde
onderzoeksplan, wetenschappelijke vernieuwing, doeltreffendheid van de
onderzoeksaanpak, opbrengsten van het onderzoek en motivatie van de
aanvrager. Indien de commissie van oordeel is dat onvoldoende aan deze
criteria is voldaan, wordt de aanvraag afgewezen.
236
Hoe wordt gegarandeerd dat ook in de toekomst de financiële toegankelijkheid wordt gewaarborgd? Als steeds meer financiële drempels worden
opgeworpen om door te leren, hoe verhoudt zich dat tot de verantwoordelijkheid van de regering voor een toegankelijk hoger onderwijsstelsel?
Studiefinanciering waarborgt de financiële toegankelijkheid van het
onderwijs. De toegankelijkheid wordt gemonitord. Omdat financiële
toegankelijkheid van belang is, vereisen hieraan rakende wijzigingen in de
studiefinanciering nagenoeg altijd wetswijziging met de daaraan
verbonden parlementaire behandeling.
237
Waarom wordt er niet voorzien in een goede regeling voor studenten
jonger dan 18 jaar? Hoe verhoudt de kinderbijslag zich in dit geval tot de
studiefinanciering? Wordt de kinderbijslag voldoende geacht om de
stijging in kosten te dekken wanneer een kind jonger dan 18 jaar gaat
studeren?
Minderjarige studenten in het hoger onderwijs kunnen aanspraak maken
op studiefinanciering. Voor (de ouders van) minderjarige mbo-scholieren
(bol) zijn er meerdere voorzieningen (zie tabel). Zij ontvangen voor de
kosten van levensonderhoud niet alleen kinderbijslag maar kunnen
eventueel (afhankelijk van hun inkomen) ook kindgebonden budget
ontvangen. Lesgeld hoeven zij niet te betalen en voor overige schoolkosten bestaat een inkomensafhankelijke tegemoetkoming (WTOS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

66

238
Kan worden toegelicht waarom ervoor wordt gekozen de uitwonende
basisbeurs zo laag te houden dat de huur van een studentenwoning er
niet eens van betaald kan worden? In hoeverre wordt er in de berekening
van de beurs meegenomen dat ook de overheid profiteert van een
hoogopgeleide beroepsbevolking?
Er is geen directe relatie tussen kamerhuur en basisbeurs. Uitwonende
studenten moeten over voldoende middelen beschikken om hun studie
inclusief levensonderhoud te kunnen financieren. Dit komt tot uitdrukking
in het normbudget (2012: € 795 per maand voor uitwonende studenten in
het hoger onderwijs).
Studiefinanciering is een verantwoordelijkheid van de student, zijn ouder
en de overheid samen. De basisbeurs is de bijdrage die de overheid aan
deze gedeelde verantwoordelijkheid geeft. De samenleving draagt
daarnaast bij aan de kosten van een studie in het hoger onderwijs via de
bekostiging van instellingen.
239
Waardoor wordt de stijging van verstrekking van collegegeldkrediet
veroorzaakt?
De budgetstijging van het collegegeldkrediet hangt voor het grootste deel
samen met de langstudeersmaatregel. Ten tijde van het opstellen van de
voorliggende begroting werd nog uitgegaan van extra gebruik van het
reguliere collegegeldkrediet en het tijdelijke langstudeerderskrediet.
Aanpassing van de begroting vindt plaats bij 2e suppletore begroting 2012
en bij 1e suppletore begroting 2013. Daarnaast is er een stijgende trend in
het gebruik van het collegegeldkrediet sinds de introductie ervan in het
studiejaar 2007/2008. Die stijging zet naar verwachting voort, vooral
vanwege het stijgend aantal studenten.
240
Hoe past een stijging van de studieschulden binnen de wens van de
overheid om schulden bij jongeren terug te dringen?
De uitgaven aan studieleningen stijgen de komende jaren. De belangrijkste oorzaak daarvan is de stijging van het aantal studiefinancieringsgerechtigden. Daar bovenop komt een groei vanwege grotere benutting van
de leenmogelijkheden. In de begrotingsraming wordt rekening gehouden
met een groei van gemiddeld 0,7% in de komende jaren. Door de
gedaalde rente hoeft deze groei van het opgenomen bedrag niet te leiden
tot hogere studieschulden. Studieschulden zullen bovendien veelal het
gevolg zijn van bewuste investeringsbeslissingen van studenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

67

241
Uit welk onderzoek blijkt dat financiële motieven nauwelijks een rol spelen
bij de keuze van 15%-25% van de scholieren om niet onmiddellijk een
vervolgopleiding te volgen?
Dit blijkt uit het Gap Year Onderzoek (Nuffic e.a., mei 2012). Voornaamste
redenen om niet gelijk door te studeren zijn «het verder ontwikkelen van
zelfstandigheid» en «twijfel over de te volgen keuze».
242
Wat wordt precies verstaan onder «het waarborgen van de toegankelijkheid»? Kan worden toegelicht in hoeverre financiële motieven wel of
geen rol spelen in de keuze voor een opleiding binnen het hoger
onderwijs?
Het waarborgen van de toegankelijkheid is gelijk aan de norm: wie wil én
kan studeren, moet ook de middelen krijgen om dat te kunnen doen.
Financiële motieven hebben met name betrekking op de toekomstige
beroepsperspectieven (ResearchNed, Tien jaar studentenmonitor,
november 2011). Voorts blijkt dat met name sociaal economische
achtergrond van studenten, de opleiding van de ouders en het niveau
vam de opleiding bepalende factoren zijn voor keuze voor hoger
onderwijs (Vossensteyn, 2012).
243
Wat is de inkomensgrens van ouders nu voor het ontvangen van een
aanvullende beurs en hoe is de ontwikkeling van deze inkomensgrens
geweest de afgelopen jaren?
Maatstaf voor de bepaling van de veronderstelde ouderlijke bijdrage is het
toetsingsinkomen van de afzonderlijke ouders van de studerende in het
peiljaar (WSF 2000, art. 3.9, lid 1). Op het toetsingsinkomen in het peiljaar
wordt in mindering gebracht de vrije voet (WSF 2000, art. 3.9, lid 3).
• Voor ouders met alleen de algemene heffingskorting is de vrije voet
naar de maatstaf van 2010 € 16 887,67, 2011 € 17 257,51, 2012
€ 17 449,07.
Dus voor twee ouders tezamen is de inkomensgrens 2012 € 34 898,14.
• Voor ouders met alleenstaande ouderkorting of aanvullende alleenstaande ouderkorting is de vrije voet voor 2010 € 21 416,23, voor 2011
€ 21 885,25, voor 2012 € 22 128,18.
244
Hoe verhoudt de groei van het aantal studenten met een aanvullende
beurs zich ten opzichte van de groei van het aantal studenten in het
algemeen? Is er sprake van een sterkere groei van het aantal studenten
met een aanvullende beurs?
In de begroting is ervan uitgegaan dat het percentage aanvullende
beurzen stabiel blijft ten opzichte van het aantal basisbeurzen (ongeveer
1/3).
245
Wordt bij de vaststelling en verstrekking van de aanvullende beurs
rekening gehouden met de stijgende kosten waarmee iedereen, dus ook
ouders met studerende ouders, geconfronteerd wordt en er dus minder
overblijft om in studiekosten van kinderen bij te springen?
Ja. Het normbudget voor levensonderhoud wordt aangepast aan
prijsontwikkelingen (cpi) en de inkomensnorm voor de aanvullende beurs
aan de loonontwikkeling (CAO-loonindex).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

68

246
Waarom wordt vastgehouden aan de inkorting van het reisrecht, dat een
relatief klein bedrag voor de begroting betreft, terwijl dit studenten
bemoeilijkt hun studie af te ronden, omdat voor hen de reiskosten
onbetaalbaar zijn geworden?
Genoemde inkorting van het reisrecht is inmiddels bij wet geregeld
(Staatsblad 2012, nr. 368). Voor de inkorting waren twee redenen: het
realiseren van een besparing en studenten stimuleren sneller af te
studeren. Wanneer studenten maximaal 1 jaar uitlopen op de nominale
duur van hun studie, ondervinden zij geen negatieve effecten. Studenten
die langer uitlopen, zullen hun reiskosten zelf moeten bekostigen. Ze
worden hiertoe in staat gesteld door te kunnen lenen bij DUO.
247
Wat is het gemiddeld aantal kilometers dat studenten voor hun studie
moeten reizen, uitgesplitst naar ho en mbo?
Bij een bewuste studiekeuze hoort rekening houden met de afstand tussen
woon- en studieadres. De huidige reisbewegingen van studenten worden
onderzocht door middel van een enquête, die eens in de drie jaar wordt
uitgevoerd. In 2009/2010 reisden wo’ers in de vrij-reizen-periode
gemiddeld circa 4 750 kilometer per persoon per jaar van huis naar de
onderwijsinstelling. Voor hbo’ers was dat gemiddeld circa 7 000 kilometer
en voor mbo’ers gemiddeld circa 5 000 kilometer.
De gereisde kilometers tussen huis en onderwijsinstelling vormen
ongeveer 60% van het totaal aantal kilometers dat wordt gereisd met de
OV-kaart voor studenten. Nog eens 10% van de gereisde kilometers heeft
een ander onderwijsgerelateerd doel (bijvoorbeeld stage of bibliotheekbezoek).
248
Welke verschillen zijn er in voorwaarden tussen de rentedragende lening
voor levensonderhoud en het collegegeld krediet, qua leenbedrag, rente
en terugbetaalverplichtingen?
Er zijn geen verschillen in de leen- en terugbetaalvoorwaarden.
249
Hoe is de sterke stijging (na een sterke daling in 2012) in uitgaven voor de
reisvoorziening vanaf 2013 te verklaren?
De fluctuatie in de raming voor de reisvoorziening in de periode
2011–2014 wordt met name veroorzaakt door het over de jaargrens
verschuiven van het moment van betaling aan de vervoerbedrijven. In
2011 is een fors deel van de verplichtingen 2012 betaald en in 2012 wordt
een deel van de verplichtingen 2013 voldaan. Deze kasschuiven dragen bij
aan optimalisatie van het begrotingsgeld.
Meerjarig stijgen de uitgaven voor de reisvoorziening vanwege oplopende
studentenaantallen.
250
Hoe groot is de restschuld voor de overheid van de rentedragende
leningen die worden verstrekt? Hoeveel procent van de lening wordt
gemiddeld terugbetaald?
Gemiddeld wordt naar schatting 89 procent terugbetaald (schatting CPB,
zie Rapport Brede Heroverweging Hoger Onderwijs april 2010). Van elke
€ 100 miljoen wordt naar schatting € 11 miljoen niet terugbetaald

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

69

vanwege draagkrachtregeling, kwijtschelding en andersoortige
oninbaarheid.
251
Tot welk inkomen hoeft men een studielening niet terug te betalen?
Op grond van de draagkrachtregeling hoeven studenten die nu een
studieschuld opbouwen en na 2012 moeten beginnen met terugbetalen
pas te gaan terugbetalen als hun inkomen hoger is dan 84% van het
wettelijk minimumloon voor eenpersoonshuishoudens en hoger dan
120% wettelijk minimumloon voor alleenstaande ouders en
meerpersoonshuishoudens met fiscale partners.
252
Hoe vaak komt het voor dat oud-studenten uiteindelijk niet de gehele
studielening terug hoeven te betalen?
Zie vraag 250.
253
Hoe hoog is de huidige gemiddelde studieschuld per student aan het eind
van de studie, uitgesplitst naar wo, hbo en mbo? Hoe hoog kan de
studieschuld maximaal oplopen?
In het hoger onderwijs rondt naar schatting 30 tot 40 procent de studie
zonder studieschuld af; in het mbo is dat circa 2/3. Voor de groep die in
2011 moet gaan terugbetalen geldt: de gemiddelde schuld van wo’ers is
circa € 25 000, van hbo’ers € 17 000 en van mbo’ers € 6 000. Het
gemiddelde geeft slechts een deel van de werkelijkheid weer. De verdeling
van de schuld over studentenpopulatie is van groot belang (zie grafiek).

Uit de grafiek blijkt dat de helft van alle studerenden een schuld heeft van
minder dan € 10 000. Rekenvoorbeeld: bij een schuld van € 10 000 is het
maandelijks terug te betalen bedrag circa € 67,50 (rente 2½%, terugbetaaltermijn 15 jaar). Uit de grafiek blijkt ook dat er gevallen zijn waarin de
schuld is opgelopen tot veel meer dan de gemiddelde schuld.
Hoge schulden zijn niet per definitie problematische schulden. Studieschulden kunnen het gevolg zijn van bewuste studiekeuzes en investeringsbeslissingen (studies met een lange nominale duur, meer dan één
studie). Daarnaast kan het gaan om langstudeerders en studerenden die
niet hebben voldaan aan de diplomatermijn. In veel gevallen zal het
inkomen toereikend zijn om de studieschuld af te lossen. Waar dat niet het
geval is, worden deze oud-studenten beschermd door met name de
draagkrachtregeling en de regeling voor kwijtschelding van restschuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

70

254
Kan de regering een overzicht geven van welke tegemoetkomingen en
regelingen een individuele minderjarige mbo-scholier ontvangt?
Zie het antwoord op vraag 237.
255
Kunnen onderzoeksscholen, waarvan de meerwaarde vaststaat, conform
de uitkomst van het algemeen overleg Onderzoekscholen van 15 april
20101, inmiddels rekenen op voldoende financiële basis?
Per 2013 is geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid in artikel 4.22 van
het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 om middelen toe te kennen gerelateerd
aan onderzoeksscholen. Dit is gebeurd om niet onbedoeld de indruk te
wekken dat sprake is van bestedingsverplichting van middelen ten nutte
van (enkel) onderzoeksscholen en ook om de onderzoekbekostiging te
vereenvoudigen. Het is aan de instellingsbesturen om gelet op de
bestedingsvrijheid bij de interne allocatie van middelen keuzes te maken.
Het totale onderzoekdeel wo is zodanig dat daarbij keuzes, gericht op een
adequate financiële basis van onderzoekscholen, gemaakt kunnen
worden.
Zie ook het antwoord op vraag 266.
256
Universiteiten ontvangen een deel van de middelen uit het component
onderzoeksdeel wetenschappelijk onderwijs ten behoeve van de onderzoekscholen, kan de regering in het kader van doelmatigheid aangeven of
deze middelen ook hiervoor worden besteed?
Per 2013 is in de rijksbijdrage vanwege onderzoek geen afzonderlijk
bedrag meer opgenomen gerelateerd aan onderzoekscholen (zie het
antwoord op vraag 255 en 266).
257
Is het waar dat sommige universiteiten de middelen uit het onderzoeksdeel wetenschappelijk onderzoek ten behoeve van de onderzoekscholen in zijn geheel aan andere doeleinden besteden? Worden de
middelen ten behoeve van onderzoekscholen die door universiteiten niet
worden besteed aan onderzoekscholen gekort op de component
onderzoekscholen?
Zoals in het antwoord op vraag 255 is verwoord, is per 2013 geen gebruik
gemaakt van de mogelijkheid om middelen toe te kennen gerelateerd aan
onderzoeksscholen. Dit is gebeurd om niet onbedoeld de indruk te wekken
dat sprake is van bestedingsverplichting van middelen ten nutte van
(enkel) onderzoeksscholen. Het is aan de instellingsbesturen om gelet op
de bestedingsvrijheid bij de interne allocatie van middelen keuzes te
maken.
258
Waarom blijft de rijksbijdrage aan wetenschap zo achter in vergelijking
met andere (Europese) landen?

1
Verslag algemeen overleg inzake onderzoeksscholen en promovendi, Kamerstuk
31 288, nr. 101

Uit cijfers van de OESO blijkt niet dat Nederland sterk achterblijft wat
betreft de (totale) rijksbijdrage aan wetenschappelijk onderzoek.
Nederland geeft ongeveer 0,1 procent van het bbp meer uit aan wetenschappelijke onderzoek dan het gemiddelde van de EU-27. Wel geven de
Scandinavische landen, Oostenrijk, Duitsland en Frankrijk relatief meer uit
dan Nederland, waarbij aangetekend moet worden dat Nederland in
vergelijking met veel andere Europese landen relatief meer indirecte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

71

uitgaven kent in de vorm van fiscale faciliteiten, welke de komende jaren
ook nog in omvang zullen toenemen.
259
Hoe wordt de eerste geldstroom verdeeld? Kan dit verder gespecificeerd
worden? Hoe worden de onderzoeksmiddelen voor de universiteiten
verdeeld?
Het onderzoekdeel wo-ocw dat per 2013 wordt verdeeld over de universiteiten bedraagt € 1 706 miljoen. De verdeling van dit onderzoekdeel
gebeurt conform het Uitvoeringsbesluit WHW 2008. Van het onderzoekdeel wordt allereerst 15% verdeeld over de universiteiten op basis
van het aantal bekostigde graden: het gaat daarbij om € 264 miljoen.
Vervolgens wordt een bedrag van € 357 miljoen verdeeld op basis van het
aantal promoties en ontwerperscertificaten per universiteit. Per promotie
en ontwerperscertificaat is een bedrag beschikbaar dat is bepaald in de
Regeling financiën hoger onderwijs, leidend tot het bedoeld totaalbedrag.
Ten derde wordt een bedrag toegevoegd dat per universiteit is bepaald in
de Regeling financiën hoger onderwijs onder de noemer voorziening
onderzoek in bedragen, in totaal € 77 miljoen. Dit bedrag is inclusief de
middelen gerelateerd aan toponderzoekscholen. Tot slot wordt
€ 1 008 miljoen verdeeld op basis van de percentages die per universiteit
zijn bepaald in de Regeling financiën hoger onderwijs.
260
Hoe verhoudt een korting op het budget zich tot de gestelde ambities op
wetenschappelijk terrein?
De korting waarop wordt gedoeld betreft een algemene korting op
uitvoeringsorganisaties van de overheid, de zogenaamde ZBO-korting.
Gevolg van de korting is dat de betrokken organisaties geacht worden nog
efficiënter met hun middelen om te gaan en scherpe keuzes te maken.
261
Is het wenselijk dat het bedrijfsleven een steeds grotere rol speelt bij de
financiering van onderzoek, met als gevolg dat dat onderzoek steeds meer
afhankelijk wordt van het bedrijfsleven en andere (commerciële)
sponsoren? Hoe wordt de ongewenste kant van die invloed tegengegaan?
De eerste en tweede geldstroom waarborgen dat universiteiten en
kennisinstellingen onderzoek doen dat geheel onafhankelijk is van het
bedrijfsleven. In Nederland blijven de R&D-investeringen van bedrijven
nog altijd achter vergeleken met het buitenland. Het beleid is erop gericht
dat bedrijven meer investeren in R&D en dat zij daarbij de samenwerking
aangaan met universiteiten. Onheuse belangenverstrengeling wordt
tegengegaan opdat de onderzoeker zijn werk volgens de wetenschappelijke normen en waarden kan uitvoeren. Over vertrouwen en integriteit in
de wetenschap is aan de KNAW advies gevraagd. Dit advies wordt begin
2013 verwacht, waarna OCW daarover een standpunt zal innemen.
262
Kan de keuze voor de nadruk op samenwerking in de «Gouden driehoek»
worden toegelicht? Kan worden toegelicht hoe de keuze voor deze nadruk
het wetenschapsbeleid in de breedte beïnvloedt?
In het kader van het nieuwe Bedrijvenbeleid heeft het kabinet gekozen
voor een topsectorenaanpak. Deze aanpak gaat er van uit dat maatschappelijke economische knelpunten en kansen effectiever kunnen worden
opgepakt wanneer er een goede wisselwerking bestaat tussen bedrijven,
kennisinstellingen en de overheid (de gouden driehoek). Het kabinet heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

72

gekozen het onderzoek meer te richten op negen economische topsectoren waarin Nederland zijn geld verdient. Uitgangspunt hierbij is dat
onderzoeksmiddelen zullen worden ingezet op basis van wetenschappelijke kwaliteit en criteria, economische en maatschappelijke impact en het
commitment van bedrijven. Dit betekent dat de inzet op economisch
topgebieden niet ten koste zal gaan van fundamenteel onderzoek, wel dat
het onderzoek meer gericht zal worden op de negen topsectoren en op de
grand challenges. Als gevolg van het proces van profilering en zwaartepuntvorming zal de inzet van (schaarse) onderzoeksmiddelen op bepaalde
wetenschapsterreinen op bepaalde wetenschapsterreinen worden
versterkt. Dit zou ten koste kunnen gaan van de inzet op andere gebieden.
Of dit ook het geval zal zijn, en zo ja in welke mate, zal moeten blijken uit
het proces rond de uitwerking van innovatiecontracten in het kader van de
topsectorenaanpak, en aan de wijze waarop de in het regeerakkoord
(29-10-2012) aangekondigde extra middelen voor fundamenteel onderzoek
zullen worden ingezet. Onderzoeksinstellingen hebben een eigen
verantwoordelijkheid voor de inzet van hun middelen. In het kader van de
zorg voor het stelsel van onderzoek en wetenschap zal in het wetenschapsbeleid worden toegezien op het belang van een brede en excellente
kennisbasis, met voldoende ruimte voor vrij en ongebonden onderzoek.
De KNAW zal naar verwachting eind dit jaar een advies uitbrengen waarin
ook zal worden ingegaan op de invloed van het topsectorenbeleid en
profilering op de breedte van de wetenschap.
263
Wat wordt precies verstaan onder «een efficiënte besteding van publieke
middelen en op voldoende verspreiding van kennis naar maatschappij»?
«Met «een efficiënte besteding van publieke middelen» wordt gedoeld op
een besteding met zo min mogelijk bureaucratie, en een optimale
verhouding tussen ingezette middelen in doelen die daarmee worden
gediend, met voldoende verspreiding van kennis voor maatschappelijke
en economische impact van het onderzoek.»
264
Hoe worden de onderzoeksgebieden buiten de topsectoren beschermd
tegen verschraling en een te beperkt budget?
Binnen de topsectoren zetten NWO en KNAW hun middelen in op basis
van wetenschappelijke kwaliteit, impact en privaat commitment. Buiten de
topsectoren worden middelen ingezet om de ontwikkeling van wetenschappelijk (top)talent te bevorderen, bijvoorbeeld met de Vernieuwingsimpuls en om, via de open competitie, onderzoek te stimuleren binnen
specifieke wetenschapsgebieden. Naast onderzoek voor topsectoren en
maatschappelijke uitdagingen is het kabinet van mening dat een brede
kennisbasis, met voldoende ruimte voor vrij en ongebonden onderzoek
van essentieel belang is. In het Regeerakkoord is besloten om een bedrag
oplopend tot € 150 miljoen extra in te zetten voor fundamenteel
onderzoek.
265
Hoe wordt erop toegezien dat de «Gedragscode Wetenschapsbeoefening»
wordt nageleefd?
In het voorjaar van 2012 heeft de VSNU besloten tot nieuwe landelijke
afspraken over wetenschappelijke integriteit. In de Nederlandse
gedragscode wetenschapsbeoefening is een bepaling toegevoegd dat van
elke wetenschapsbeoefenaar wordt verwacht dat hij in zijn wetenschappelijke omgeving handhaving van de code zo goed mogelijk zal bevorderen.
Ook is het melden van nevenfuncties voor wetenschapsbeoefenaars

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

73

verplicht gesteld. Bij instellingsaccreditaties zal het beleid rond schendingen van wetenschappelijke integriteit worden geëvalueerd. Verder is
besloten dat de universiteiten één landelijk model klachtenregeling zullen
hanteren en dat er één landelijke definitie komt van schendingen van
wetenschappelijke integriteit. Schendingen die zich in het verleden
hebben voorgedaan worden gepubliceerd op de website van de VSNU.
266
Kan de regering bevestigen dat tijdens het algemeen overleg onderzoekscholen en promovendi van 15 april 2010 is toegezegd dat de universiteiten zich zullen inspannen om de organisatie en financiering van
interuniversitaire samenwerking mogelijk te blijven maken? Kan de
regering aangeven welke structurele afspraken door de instellingen zijn
gemaakt om financiering van interuniversitaire samenwerking mogelijk te
blijven maken?
In bovengenoemd algemeen overleg (Kamerstuk 31 288, nr. 101) is
toegezegd de Kamer te informeren over de resultaten van het overleg met
de VSNU, KNAW en NWO over de uitwerking van de voorstellen van het
advies «Samen slimmer», waaronder de openbaarmaking van beoordelingen en de financiering van de coördinatiekosten van de onderzoeksscholen. Over de resultaten van dit overleg is de Kamer in een brief van
9 juli 2010 (Kamerstuk 31 288, nr. 108) geïnformeerd. In deze brief is
aangegeven dat er een goede basis is gelegd voor het voortbestaan van
interuniversitaire onderzoekscholen met een duidelijke meerwaarde.
267
Kan de regering uiteenzetten of de middelen uit het onderzoeksdeel wo
ten behoeve van de onderzoekscholen, artikel 4.22 WHW besluit 2008,
daadwerkelijk terecht komen bij de Onderzoekscholen?
Zoals in het antwoord op vraag 255 is verwoord, is per 2013 geen gebruik
gemaakt van de mogelijkheid om middelen toe te kennen gerelateerd aan
onderzoeksscholen. Dit is gebeurd om niet onbedoeld de indruk te wekken
dat sprake is van bestedingsverplichting van middelen ten nutte van
(enkel) onderzoeksscholen. Het is gelet op de bestedingsvrijheid aan de
instellingsbesturen om bij de interne allocatie van middelen keuzes te
maken. Ook in de periode tot en met 2012 was sprake van deze bestedingsvrijheid en had de verdeling van middelen gerelateerd aan onderzoekscholen geen bestemmingsoogmerk.
268
Is het mogelijk dat een universiteit een percentage van de onderzoeksmiddelen ten behoeve van onderzoekscholen ontvangt en dat daarvan door
de instelling niks wordt besteed aan de aanwezige onderzoekschool?
Zoals in het antwoord op vraag 255 is verwoord, is sprake van bestedingsvrijheid. Het is aan het instellingsbestuur van de universiteit om bij de
interne allocatie middelen toe te kennen gerelateerd aan onderzoekscholen, ongeacht de bekostigingssystematiek die de overheid hanteert
voor de verdeling van middelen over de universiteiten. Indien binnen een
instelling is gekozen voor onderzoekscholen, dan zal de instelling ook
keuzes maken voor de financiering van mensen en middelen. De kans dat
dus «niks» wordt besteed aan de aanwezige onderzoekschool is
onwaarschijnlijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

74

269
Waarom is gekozen voor een korting op de nationale onderzoeksinstellingen? Wat zijn de gevolgen daarvan voor de uitwerking van de
beleidsdoelstellingen?
De korting op de nationale onderzoeksinstellingen NWO, KNAW en KB zijn
het gevolg van de taakstelling op ZBO’s opgenomen in het Regeerakkoord
2010. Voor de betrokken onderzoeksinstellingen betekent dit dat zij geacht
worden nog efficiënter zullen moeten werken en scherpe keuzes moeten
maken. Zie ook het antwoord op vraag 260.
270
Waaruit bestaan de uitvoeringskosten DUO bij het artikel «Wetenschapsbeleid»?
Het betreft hier de uitvoeringskosten van DUO die geleverd worden ten
behoeve van de administratieve afhandeling van de bekostiging van
instellingen en subsidies voortvloeiend uit middelen vallend onder artikel
16 Onderzoek en wetenschapsbeleid.
271
Waarom houdt de subsidieverlening aan de post «Genomics» in 2015
opeens op?
Omdat het programma genomics dan afloopt. Tot het programma is
destijds besloten op advies van een commissie onder voorzitterschap van
Herman Wijffels. Deze adviseerde een programmaduur van 10 jaar. Het
programma is vervolgens begonnen met een eerste periode van vijf jaar.
Daarna is, op basis van een positieve evaluatie, besloten tot een continuering met nog eens vijf jaar, om beter van de opbrengsten van het
programma te kunnen profiteren. In 2015 loopt deze periode van vijf jaar
af en houdt ook de financiering, die deels afkomstig is uit Fes-middelen,
op. Verwacht mag overigens worden dat een deel van de activiteiten een
plaats zal vinden in de verschillende topsectoren.
272
Op basis van welke criteria worden de onderzoeksinstituten gesubsidieerd?
Bedoeld zijn instituten zoals SURF en NCB/Naturalis. Dit betreffen lang
niet altijd onderzoeksinstituten. Zij worden bekostigd op basis van de
Kaderregeling exploitatiesubsidies onderzoek en wetenschap. Subsidies
worden alleen verstrekt aan rechtspersonen met volledige rechtsbevoegdheid die een rol vervullen op het gebied van onderzoek en wetenschap en die zijn opgenomen in de Rijksbegroting OCW.
273
Waarom worden deze onderzoeksinstituten apart gesubsidieerd en niet
via het NWO?
De wettelijke taken van NWO zijn geregeld in artikel 3 van de NWO-wet en
betreffen het bevorderen van de kwaliteit van het wetenschappelijk
onderzoek en het initiëren en stimuleren van nieuwe ontwikkelingen. Het
verstrekken van exploitatiesubsidies zoals bedoeld in de vraagstelling past
daar niet goed bij. Bovendien richt NWO zich in het uitvoeren van haar
taak in hoofdzaak op het universitaire onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

75

274
Wat is de instellingsoverschrijdende functie van de bibliotheek van de
TUD1? Hoe onderscheidt deze zich van de functie van andere universiteitsbibliotheken?
Sinds 1984 ontvangt de TU Delft een geoormerkte bijdrage van het
Ministerie van OCW voor de landelijke dienstverlening op het gebied van
technisch-wetenschappelijke documentatie, de zogenaamde Landelijke
Functie. Deze landelijke dienstverlening bestond uit het aanleggen van
een collectie op technisch-wetenschappelijk gebied, die veel breder was
dan voor de primaire processen van de TU Delft vereist was, en uit de
levering van documenten uit die collectie aan externe klanten. In de
huidige digitale tijd wordt de bijdrage voor de landelijke functie in
toenemende mate besteed aan het verzamelen en beschikbaar stellen van
onderzoeksdata, het garanderen van blijvende toegankelijkheid van
papieren en digitale bronnen en het ontwikkelen van innovatieve
processen voor wetenschappelijke bibliotheken.
275
Wat is de tussenstand voor wat betreft de uitvoering van de motie Kalma
c.s.2 en het streven naar 30% vrouwen in de top van het Nederlandse
bedrijfsleven? Wanneer volgt er een definitieve evaluatie?
Per 1 januari 2013 zullen de aangepaste regels over bestuur en toezicht in
naamloze en besloten vennootschappen gelden. Vanaf die datum start
«de uitvoering van de motie Kalma c.s.» Evaluatie van de aangepaste
regels bestuur en toezicht zal in 2015 plaatsvinden. Dit is conform de
toezegging van de minister van Veiligheid en Justitie in de Eerste Kamer.
276
Welke concrete voorstellen heeft de regering om, in het bijzonder ook
binnen de publieke sector, het aantal vrouwen op topfuncties te stimuleren, omdat ondanks het project Charter naar de Top de publieke sector
achterblijft bij het bedrijfsleven als het gaat om vrouwenparticipatie?
Al langere tijd zijn vrouwen beter vertegenwoordigd in de top van de
publieke sector dan in de top van het bedrijfsleven. Voor 2011 geldt een
percentage van 26 voor de rijksoverheid en een percentage van 10,2 voor
het bedrijfsleven.
Het vorige kabinet heeft geen streefcijfers of concrete voorstellen voor de
overheidswerkgevers geformuleerd. Het huidige kabinet streeft naar meer
vrouwen in hogere (management)functies bij de rijksoverheid. In 2017
bestaat tenminste 30 procent van de algemene bestuursdienst (ABD) uit
vrouwen. Voor grote bedrijven geldt vanaf 1 januari 2013 een streefcijfer
van tenminste 30% vrouwen en tenminste 30% mannen in Raden van
Bestuur en Raden van Commissarissen (invoering amendement Kalma).
277
Welke uitgaven van de subsidies en bekostiging vallen onder de 54%
verplichtingen en welke niet?
Van bekostiging is € 3,1 miljoen verplicht en € 1,4 miljoen niet.Van de
subsidies is € 4,8 miljoen verplicht en € 4,5 miljoen niet.

1

TUD: Technische Universiteit Delft
Motie-Kalma c.s. over het opnemen van
streefcijfers voor de participatie van vrouwen
in raden van bestuur en commissarissen in de
code-Tabaksblat, Kamerstuk 31 083, nr. 17
2

278
Kan de regering inzicht geven in de «duik» die verplichtingen laten zien in
2013?
De «duik» in de verplichtingen in 2013 is veroorzaakt door het aangaan
van verplichtingen in voorgaande jaren met kasjaar 2013, waarvoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

76

verplichtingenruimte naar het jaar is gehaald waarin de verplichting is
aangegaan.
279
Waaruit bestaan de uitvoeringskosten DUO bij het artikel «Emancipatie»?
De uitvoeringskosten DUO bestaan uit het uitvoeren van de «Subsidieregeling emancipatie 2011».
280
Waarom worden bepaalde subsidies ten behoeve van vrouwenemancipatie stopgezet?
Er zijn geen subsidies stopgezet.
281
Hoe verhouden de middelen voor huisvesting in Caribisch Nederland (nog
nader te verdelen over beleidsartikelen) zich tot de middelen voor
huisvesting in Caribisch Nederland die al opgenomen zijn in de verschillende beleidsartikelen?
De bij voorjaarsnota 2012 voor het verbeteren van de onderwijshuisvesting in Caribisch Nederland binnen de begroting vrijgemaakte
middelen zijn voor 2013 reeds aan artikel 4 toegevoegd. Voor de jaren
2014 tot en met 2017 staan deze nog op artikel 91.
Bij voorjaarsnota 2013 worden de op 10 oktober jl. met Bonaire, Sint
Eustatius en Saba gemaakte afspraken verwerkt in de begroting.
282
Kan worden aangegeven uit hoeveel fte de Inspectie voor het Onderwijs
bestaat, gespecificeerd per onderwijssector? Kan hierbij tevens de
ontwikkeling in het aantal fte’s per onderwijssector worden aangegeven
voor de afgelopen tien jaren?
In de periode tussen 2002 en 2009 was er sprake van regionale aansturing
en van inzet van inspecteurs in meerdere sectoren. Voor deze periode is er
derhalve geen scherp beeld te geven van de inzet van fte’s per sector.
Vanaf 2009 is de sector dominant en zijn er wel gegevens beschikbaar.
Deze treft u aan in de onderstaande tabel:

Sector primair onderwijs
Sector voortgezet onderwijs
Sector expertisecentra
Sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Sector hoger onderwijs
Rekenschap

2009

2010

2011

2012

136
45
28

134
46
27

152
48
28

159
47
28

87
18
26

85
17
26

88
19
31

82
19
35

In deze getallen zijn enkele geledingen van de inspectie die feitelijk
grotendeels onderdeel zijn van het primaire proces en die voor alle
sectoren werken niet meegenomen. Het gaat hier met name om de
directie Kennis en de eenheden Communicatie en Juridische Zaken.
283
Waarom is er geen percentage genoemd bij garantieverplichtingen?
Op het apparaatsartikel 95 staan geen garantieverplichtingen. Wel worden
op dit artikel de mutaties geboekt op de risicopremie die OCW ontvangt in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

77

het kader van de garantstelling schatkistbankieren. De garantieverplichtingen die OCW in het kader van schatkistbankieren van de onderwijsinstellingen aangaat staan op de betreffende onderwijsartikelen.
284
Waarom is de departementale taakstelling voor 2014 niet ingeboekt in
artikel 95 «Apparaatskosten», maar als korting op de lumpsum voor
scholen?
De departementale taakstelling uit het Begrotingsakkoord 2013 is een
taakstelling op de programmamiddelen. Dat is ook al te zien aan de
omvang van de taakstelling; € 340 miljoen is meer dan de apparaatskosten van het departement op artikel 95 (€ 245 miljoen).
285
Klopt het dat in tabel 95.2 staat dat in 2013 het kerndepartement
141,7 miljoen euro kost? Als de kosten die onderverdeeld zijn naar
beleidsartikelen worden opgeteld, komt dit uit op 40,8 miljoen euro, klopt
het dat de rest van het ministerie 100,9 miljoen euro kost aan
apparaatsuitgaven?
Het klopt dat de apparaatsuitgaven van kerndepartement in 2013
€ 141,7 miljoen bedragen. Hiervan is € 40,8 miljoen direct toe te delen
aan de beleidsartikelen en de overige € 100,9 miljoen aan overige, niet
direct aan beleidsartikelen te relateren, apparaatsuitgaven, zoals uitgaven
aan Shared Service Organisaties binnen het Rijk zoals voor de
huisvesting, aan ICT voorzieningen en aan beleidsondersteunende
directies.
286
Hoe kan het dat de som der artikelen bij de uitsplitsing van personeelskosten per beleidsartikel, minder is dan het bovengenoemde totaal bij de
apparaatkosten?
Zie antwoord op vraag 285.
287
Klopt het dat van de totale apparaatuitgaven (2013: 141,7 miljoen euro) er
slechts een beperkt deel toe te rekenen is aan de diverse beleidsterreinen
(2013: 40,8 miljoen)? Waaraan zijn op hoofdlijnen de overige uitgaven toe
te rekenen?
Zie antwoord op vraag 285.
288
Hoe verklaart de regering dat tussen 2011 en 2014 de apparaatsuitgaven
van het kerndepartement fors dalen, maar deze uitgaven vanaf 2014
slechts dalingen en stijgingen kennen van beperkte omvang?
In deze cijfers is de generieke apparaatstaakstelling van 4 x 1,5%
(efficiencykorting) van het vorige kabinet Rutte verwerkt. Deze taakstelling
kent een oploop t/m 2015. De additionele taakstelling van het kabinet
Rutte I is deels ingevuld met centrale maatregelen die gevonden zijn bij de
Compacte Rijksdienst en de uitvoeringsorganisatie DUO. Het resterende
deel is toegevoegd aan de apparaatstaakstelling van alle organisatieonderdelen. Dit deel is tevens in de cijfers verwerkt. Verder is in het verleden
het ritme van de uitgaven aangepast aan de verwachte uitgaven. In het
huidige regeerakkoord is wederom een taakstelling opgenomen voor
OCW beginnend in 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

78

289
Waarom is gekozen voor een korting op de post personele kosten, dit
gezien de steeds terugkerende klachten over de slechte dienstverlening?
Een integraal onderdeel van het totaal pakket van maatregelen om de
ombuigingen binnen het apparaat van DUO in te vullen is zuiniger en
efficiënter werken. Dit wordt o.a. vormgegeven door verdere efficiencyverbetering, taakvermindering, deregulering, optimalisatie van processen en
versobering in de bedrijfsvoering. Om de kwaliteit van de dienstverlening
op peil te houden en eventuele veranderingen in het kwaliteitsniveau
tijdig te kunnen signaleren, wordt de dienstverlening van
DUO gemonitord. In de afgelopen periode is de dienstverlening binnen
het afgesproken kwaliteitsniveau gerealiseerd.
290
Hoeveel leerlingen zullen minder ingeschreven zijn in het primair
onderwijs en het voortgezet onderwijs volgens de referentieraming 2012,
ten opzichte van de eerdere raming? Hoe is dit verschil te verklaren?
Het verschil in aantallen leerlingen (x 1000) tussen de nieuwe begroting
en de vorige begroting is als volgt:

primair
onderwijs
Voortgezet
onderwijs

2010/
2011

2011/
2012

2012/
2013

2013/
2014

2014/
2015

2015/
2016

2016/
2017

2017/
2018

-6,8

-8,8

-7,4

-7,1

-6,8

-5,2

-5,1

-5,2

0,1

0,4

-5,3

-9,3

-12,6

-13,8

-13,6

-14,6

In de nieuwe leerlingenraming is voor primair onderwijs in 2010/11 en
2011/12 nu gebruik gemaakt van de onderwijsnummer-registratie. Dit
verklaart het verschil in deze realisatiejaren en ook in de eerste prognosejaren. In latere prognosejaren wordt het verschil geringer als gevolg van
het feit dat de raming van het voorgezet speciaal onderwijs nu hoger
uitvalt als gevolg van een hogere realisatie in 2011/12.
De verlaging van de raming bij het voortgezet onderwijs komt voort uit
het feit dat in 2011/12 er meer vmbo-leerlingen zijn dan eerder was
geraamd, tegenover juist minder havo/vwo-leerlingen. Vanwege de
kortere gemiddelde verblijfsduur van vmbo-leerlingen ten opzichte van
havo/vwo-leerlingen wordt de raming van het totale voortgezet onderwijs
daardoor lager.
291
Wat is de exacte wijze waarop de daling van leerlingen- en studentenaantallen in de jaren 2012–2017 wordt doorgerekend naar de kortingen per
sector?
Jaarlijks wordt de Referentieraming geactualiseerd. Per onderwijssector
worden de leerlingen- en studentenaantallen waarop de bekostiging is
gebaseerd meerjarig geactualiseerd. De (lumpsum)bekostiging is
voornamelijk gebaseerd op het aantal leerlingen en studenten (P*Q). Op
basis van de stijging of daling van het aantal leerlingen- en studenten
krijgt de betreffende sector dus meer of minder lumpsumbekostiging.
292
Wat is de grondslag voor de toekenning van de prijsbijstelling aan de vijf
onderwijssectoren? Hoe kan het dat de bedragen globaal gelijk zijn,
behalve voor het hbo, terwijl de totale budgetten zeer uiteenlopen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

79

Onderstaande tabel geeft de grondslagen voor de prijsbijstelling van de
vijf onderwijssectoren weer:
Bedragen x € 1 miljoen
Sector

2012

2013

2014

2015

2016

2017

PO
VO
BVE
HBO
WO

1 243,0
1 212,3
1 259,2
701,3
1 381,1

1 233,1
1 220,4
1 272,2
694,6
1 386,3

1 225,3
1 259,8
1 256,1
705,8
1 402,3

1 216,1
1 268,4
1 225,4
707,1
1 405,3

1 206,8
1 274,0
1 220,9
718,8
1 418,7

1 200,2
1 271,2
1 218,5
729,1
1 437,1

Totaal grondslag

5 796,9

5 806,5

5 849,4

5 822,2

5 839,3

5 856,1

De prijsbijstelling per sector wordt bepaald op basis van de prijsgevoeligheid van de sector. De prijsgevoeligheid van een sector is afhankelijk
van de verhouding personele/materiële kosten van de desbetreffende
sector. Deze verhouding verschilt per sector, waardoor ook de prijsgevoeligheid per sector verschilt. Zo zijn bijvoorbeeld de uitgaven voor het vo
iets prijsgevoeliger dan voor het po en de uitgaven voor bve zijn weer iets
prijsgevoeliger dan voor het vo. En dit leidt ertoe dat de grondslagen
globaal gelijk zijn, terwijl de budgetten niet gelijk zijn.
293
Waarom is het bedrag voor de prijsbijstelling 2012 voor het wo veel groter
dan voor het hbo?
Dit komt doordat de grondslag op basis waarvan de prijsbijstelling wordt
berekend bij het wo groter is dan bij het hbo. Zie ook het antwoord op
vraag 292.
294
Kan de regering uiteenzetten welke merkbare gevolgen de extra bezuinigingen in verband met de taakstelling zullen hebben? In hoeverre zullen
deze bezuinigingen effect hebben op de haalbaarheid van de op
pagina 15–17 genoemde streefdoelen?
taakstelling betekent dat instellingen over minder lumpsum budget
beschikken. Deze taakstelling moet worden bezien in samenhang met de
intensiveringen en extensiveringen uit het Regeerakkoord van 29 oktober
2012.
295
Bij welke twee hogescholen is er geld teruggevorderd en om welke reden?
Er zijn middelen teruggevorderd bij de volgende twee hogescholen:
a. de Haagse Hogeschool als gevolg van een uitspraak van de Raad van
State m.b.t. een bekostigingskwestie, en
b. de Hogeschool Inholland in verband met ondoelmatige uitgaven en
vanwege onregelmatigheden in de bekostiging.
296
Welke specifieke knelpunten waren er, waarvoor middelen zijn toegevoegd aan het uitgavenkader voor het wo?
De toevoeging van middelen ad € 5,9 miljoen voor dekking van specifieke
knelpunten laat zich als volgt verklaren:
− een aanvullende compensatie in verband met de IAB-operatie (IAB:
Inkomensafhankelijke bijdrage);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

80

− een toevoeging aan de rijksbijdrage van een universiteit vanwege een
technische correctie;
− een aanvullende aflossing van het in 2009 afgesproken compensatiebedrag in verband met de invoering van de bachelor-masterstructuur,
en
− een correctie van een mutatie die bij 1e suppletoire begroting 2012 is
verwerkt met betrekking tot de overheveling van middelen van het
programma-artikel naar het centrale apparaatsartikel.
297
Hoe verhouden de toegekende middelen voor het Actieplan Leerkracht
zich in de komende tien jaar tot de verplichtingen die hieruit voor
werkgevers voortvloeien, gespecificeerd per sector?
Op basis van het actieplan LeerKracht zijn convenanten gesloten met de
sociale partners. Hierin zijn de afspraken vastgelegd, zoals de functiemix
en de inkorting van de carrièrelijnen. In 2008, bij de totstandkoming van
het Actieplan, zijn de verplichtingen die werkgevers moesten aangaan
gebaseerd op het beschikbare budget. Voor de functiemix is dit uitgewerkt
in streefpercentages per sector. In het primair onderwijs en het
middelbaar beroepsonderwijs zijn hier vervolgafspraken over gemaakt.
In het primair onderwijs zijn in 2011 uitgebreide doorrekeningen van de
betaalbaarheid gemaakt waaruit bleek dat de doelstellingen haalbaar zijn
gegeven de beschikbare budgetten. Wel zijn er bandbreedtes in de
doelstellingen vastgesteld om recht te doen aan de verschillen die op
bestuursniveau kunnen optreden. Voor het middelbaar beroepsonderwijs
zijn prestatieafspraken met individuele instellingen binnen de Randstadregio’s gemaakt waarbij de doelstelling afhankelijk is van de aan de
instelling beschikbaar gestelde middelen. Hiermee volgt het de lijn van
het hoger beroeps onderwijs waar op instellingsniveau convenanten zijn
afgesloten.
Voor het voortgezet onderwijs geldt dat de bekostiging tot nu toe op
sectorniveau voldoende is maar dat de afspraken op enkele individuele
scholen financieel en qua te halen doelstellingen als knellend worden
ervaren. OCW is in gesprek met de VO-Raad en vakbonden over de
invulling van het pakket tot 2014 en verder. Hoe in deze sector de
verhouding is tussen beschikbaar gestelde middelen en de verplichtingen
voor werkgevers de komende jaren is afhankelijk van vele factoren zoals
de mate van vergrijzing van de lerarenpopulatie en de interactie tussen
deze vergrijzing en de recente pensioenmaatregelen. In het voorjaar van
2013 verwachten we hier meer duidelijkheid over te hebben.
298
Kan de regering een toelichting geven op de intertemporele compensaties
tot en met 2017?
Als uitwerking van het rapport van de commissie Rinnooy Kan is in 2007
het actieplan «LeerKracht van Nederland» uitgebracht met daarin de
investeringen en maatregelen ten behoeve van het lerarenbeleid tot en
met 2020. Met de nota van Wijziging op de begroting 2008 (Kamerstuk
31 200 VIII, nr. 95) is de dekking van deze financiering gepresenteerd,
welke over de jaren heen sloot maar waarin zich op jaarbasis plussen en
minnen voordeden. Dit zag er als volgt uit:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

81

Jaar

Jaarbedrag (in mln.)

Cumulatief bedrag (in mln.)

2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

– 18,391
+ 27,728
+ 19,693
– 29,030
0,000
– 8,512
– 17,700
– 49,462
– 30,239
– 16,751
+ 10,314
+ 31,810
+ 80,540

– 18,391
+ 9,337
+ 29,030
0,000
0,000
– 8,512
– 26,212
– 75,674
– 105,913
– 122,664
– 112,350
– 80,540
0,000

Over het saldo van plussen en minnen is bepaald dat het wordt verevend
door over de jaren heen intertemporeel te compenseren, waarbij de totale
dekkingsplaat over de jaren sluit. De eerste compensatie (2008 tot en met
2012, prijspeil 2007) heeft bij Voorjaarsnota 2008 plaatsgehad, in de nu
voorliggende begroting is de tweede compensatie (periode 2013 tot en
met 2017, prijspeil 2012) verwerkt.
299
Waaraan worden de middelen (480 000 euro) onder de subsidie stichting
landelijke educatie Molukkers besteed?
Deze subsidie voor het Landelijk Steunpunt Educatie Molukkers (LSEM) is
bedoeld voor het bestrijden van onderwijsachterstanden bij Molukse
leerlingen. Daartoe heeft het LSEM vijf speerpunten geformuleerd,
namelijk monitoring, het jonge kind, taal, voorkomen van schooluitval en
begeleiding en ouderbetrokkenheid en opvoedingsondersteuning.
300
Welke subsidies kunnen per direct, of in ieder geval in 2013, afgeschaft
worden?
In de budgettaire gevolgen van beleid tabel is budgetflexibiliteit per artikel
opgenomen. Voor 2013 is specifiek een percentage juridisch verplicht
opgenomen. Dit percentage heeft betrekking op de totale uitgaven
waarvan subsidies een onderdeel is. Voor subsidies geldt dat voor 2013
de meeste juridisch verplicht of bestuurlijk verbonden zijn.
301
Wat leveren de activiteiten van de Stichting Nederlands onderwijs in het
buitenland op voor de doelstellingen van het regeringsbeleid?
In opdracht van het ministerie van OCW ondersteunt de Stichting
Nederlands Onderwijs in het Buitenland (NOB) het onderwijs in de
Nederlandse taal en cultuur in het buitenland door middel van geld en
goede raad. Kinderen van ouders die in het buitenland werken houden
hiermee een (betere) band met de Nederlandse taal en cultuur. Bij een
eventuele terugkeer naar Nederland wordt daarmee de overstap naar het
Nederlandse onderwijs vereenvoudigd. Bovendien is het goed voor de
economische belangen/handelsbetrekkingen om onderwijs in de
Nederlandse taal en cultuur in het buitenland aan te bieden, omdat
werknemers met kinderen makkelijker in een ander land een betrekking
aan kunnen gaan. Ook is de Stichting NOB namens de minister van OCW
werkgever van de Nederlandse leerkrachten en directeuren van de
Europese scholen. Hieraan ligt een Europees verdrag ten grondslag met
als doel het aantrekkelijker maken van werken bij Europese instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

82

302
In hoeverre zijn de doelstellingen van de «Tijdelijke regeling stageoffensief» in 2011 bereikt, nu daarvoor sinds 2012 geen geld meer wordt
uitgetrokken?
Het stageoffensief was een onderdeel van het actieplan Jeugdwerkloosheid. Een van de acties hieruit was de extra inzet van de Kenniscentra
om meer bedrijven te vinden die bereid zijn om een beroepspraktijkvorming plaats beschikbaar te stellen. Uit de evaluatie blijkt dat het aantal
leerbedrijven is toegenomen en dat de infrastructuur van de kenniscentra
is verbeterd. De Stichting Beroepsonderwijs Bedrijfsleven is op basis van
de ervaringen die zijn opgedaan met het stageoffensief recentelijk een
nieuw stageoffensief begonnen vanuit eigen middelen. Hierbij wordt
gebruik gemaakt van de kennis en ervaring die zijn opgedaan bij het door
het rijk gesubsidieerde offensief van de afgelopen jaren.
303
Kan de regering uiteenzetten waaraan de subsidie met betrekking tot de
onderwijscoöperatie is besteed? Kan een overzicht worden gegeven van
de begroting, de jaarrekening, de daadwerkelijk uitgevoerde activiteiten
en de mate waarin daadwerkelijk leraren betrokken zijn bij deze activiteiten van de onderwijscoöperatie?
De aan de Onderwijscoöperatie beschikbaar gestelde subsidie van
€ 2,9 miljoen wordt aan drie programmalijnen besteed:
1. bekwaamheid, voor 2012 begroot op € 1 072 000 ;
2. professionele ruimte, voor 2012 begroot op € 1 098 000;
3. communicatie, status en imago van het beroep, voor 2012 begroot op
€ 730 000
Onder de activiteiten vallen onder meer de herijking van de bekwaamheidseisen, het inhoudelijke beheer van het lerarenregister, het organiseren van pilots peer review en de organisatie van de dag van de leraar en
de verkiezing van de leraren van het jaar
De jaarlijkse subsidie wordt verleend op basis van artikel 4, eerste lid
aanhef en onder a van de Wet Overige OCW-subsidies. Per 1 mei van het
jaar volgend op het jaar waarover de subsidieverlening betrekking heeft
wordt een verslag gemaakt van de verrichte activiteiten en de behaalde
resultaten. Het verslag gaat vergezeld van een jaarrekening met een
accountantsverklaring.
Het belangrijkste uitgangspunt van de Onderwijscoöperatie is dat deze
van, voor en door de leraar is. De Onderwijscoöperatie kent een bestuur
en daarnaast een algemene ledenvergadering. Hierin zijn de lidorganisaties op bestuurlijk niveau vertegenwoordigd. Daarnaast is de Lerarenadviesraad (LAR) gepositioneerd. De LAR heeft 50 zetels, die naar rato van
de omvang van de lidorganisaties door leraren worden bezet. Leraren
worden eveneens ingezet bij activiteiten van de onderwijscoöperatie die
binnen de drie programmalijnen worden uitgevoerd. Coöperatief
samengestelde projectgroepen zien toe op zowel de inrichting als de
bemensing van de projecten en activiteiten.
304
Kan worden aangegeven welk wetenschappelijk onderzoek vanuit het
ministerie zelf is gefinancierd? Kan per onderzoek worden aangegeven
welke bedragen hiermee zijn gemoeid en per onderzoek waarom niet is
gekozen de financiering via de NWO1 te laten verlopen? Kan per
onderzoek de doelstellingen worden genoemd?

1

NWO: Nederlandse Organisatie voor
Wetenschappelijke Onderzoek

Vanuit het ministerie worden verschillende wetenschappelijke onderzoeksprogramma’s gefinancierd. Op het domein van onderwijs lopen deze
programma’s vrijwel altijd via de NWO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

83

Het gaat hierbij om de volgende programma’s:
• NWO-BOPO (beleidsgericht onderzoek primair onderwijs) financiert
multidisciplinair onderzoek ter evaluatie van een aantal hoofdlijnen
van het onderwijsbeleid in het primair onderwijs. Met dit programma
is een bedrag van € 0.8 mln. per jaar gemoeid.
• NWO-PROO (Programmaraad voor het onderwijsonderzoek) financiert
wetenschappelijk onderzoek op het terrein van het primair onderwijs,
algemeen voortgezet onderwijs, voorbereidend beroepsonderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs en lerarenopleidingen. Het gaat hierbij
om fundamenteel wetenschappelijk onderzoek naar het beleid over en
de praktijk in het onderwijs op de (midden)lange termijn. Met dit
programma is een bedrag van € 4,2 mln. per jaar gemoeid.
• NWO-TIER (Top Institute for Evidence Based Education Research)
verricht «evidence based» onderzoek ten behoeve van de verbetering
van de kwaliteit van het onderwijs in Nederland. Dit programma
betreft een subsidie van € 1 mln. per jaar voor de periode 2008–2013.
• Incidenteel worden vraaggericht wetenschappelijke onderzoeksprogramma’s via het NWO geïnitieerd. «Rekenen en taal in het primair
onderwijs» (5.45 mln. voor de periode 2011–2016) en «Excellentie in
het primair, voortgezet en hoger onderwijs» (1,8 mln. voor de periode
2012–2015) zijn hier voorbeelden van.
Bovenstaande onderzoeksprogramma’s, met uitzondering van BOPO,
worden per 1 januari 2014 samengevoegd en door het Nationaal
Regieorgaan Onderwijsonderzoek uitgevoerd. OCW en NWO hebben
afgelopen zomer een convenant ondertekend aan de hand waarvan dit
regieorgaan verder vormgegeven wordt. Het regieorgaan is bedoeld om
de middelen voor onderwijsonderzoek zoveel mogelijk te bundelen en via
een samenhangende meerjarige programmering tot een efficiëntere
besteding van deze middelen en gebruik van kennis in het onderwijs te
komen.
Het beleidsgericht onderzoek wordt door het ministerie via de markt
uitgezet, hiervoor wordt gewerkt met een raamovereenkomst. In totaal is
hiermee een bedrag van € 10 mln. per jaar gemoeid voor de domeinen
onderwijs, cultuur en media, wetenschapsbeleid en emancipatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 13

84