Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 089

Urgentieprogramma Randstad

Nr. 78

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 9 december 2010

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Van Gent (GroenLinks), Snijder-Hazelhoff (VVD) (voorzitter),
Slob (CU), Haverkamp (CDA), Aptroot (VVD),
Samsom (PvdA), Jansen (SP), Koppejan
(CDA), Graus (PVV), Ouwehand (PvdD), De
Rouwe (CDA), Bashir (SP), De Mos (PVV), Van
Tongeren (GroenLinks), Monasch (PvdA), Van
Dekken (PvdA), Dijkgraaf (SGP), Van Veldhoven (D66), Koolmees (D66), Huizing (VVD) en
Leegte (VVD).
Plv. leden: Groot (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Houwers (VVD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie),
Koopmans (CDA), Lucas (VVD), Smeets
(PvdA), Van Gerven (SP), Van Hijum (CDA),
Bontes (PVV), Thieme (PvdD), Van Bochove
(CDA), Karabulut (SP), Agema (PVV), El Fassed
(GroenLinks), Plasterk (PvdA), Jacobi (PvdA),
Van der Staaij (SGP), Van der Ham (D66),
Verhoeven (D66), De Boer (VVD), Lodders
(VVD) en Van Bemmel (PVV).
2
Samenstelling:
Leden: Bijleveld-Schouten (CDA), Slob (CU),
Omtzigt (CDA), Van der Veen (PvdA),
Neppérus (VVD), Van Gerven (SP) (voorzitter),
Blanksma-van den Heuvel (CDA), Tony van
Dijck (PVV), Ouwehand (PvdD), Ten Broeke
(VVD), Ouwehand (PvdA), Heijnen (PvdA),
Bashir (SP), Sap (GroenLinks), Harbers (VVD),
Plasterk (PvdA), Groot (PvdA), Van Bemmel
(PVV), Braakhuis (GroenLinks), Van Vliet (PVV),
Mulder (VVD), Dijkgraaf (SGP), Verhoeven
(D66) en Koolmees (D66).
Plv. leden: Van Hijum (CDA), Rouvoet (CU),
Knops (CDA), Vermeij (PvdA), Ziengs (VVD),
Gesthuizen (SP), Haverkamp (CDA), Gerbrands
(PVV), Van Beek (VVD), Thieme (PvdD),
Monasch (PvdA), Irrgang (SP), Halsema
(GroenLinks), Hamer (PvdA), Kuiken (PvdA),
Graus (PVV), Van Gent (GroenLinks), Beertema
(PVV), De Boer (VVD), Van der Staaij (SGP),
Pechtold (D66) en Koşer Kaya (D66).

kst-31089-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu1 en de commissie voor
de Rijksuitgaven2 hebben op 17 november 2010 overleg gevoerd met
minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van Infrastructuur en
Milieu over:
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat van
24 september 2010 houdende de kabinetsreactie Uitgangspuntennotitie Groot Project RRAAM (31 089, nr. 76);
– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat van
25 augustus 2010 houdende een reactie naar aanleiding van de
motie-Linhard over de Rijksbesluiten Amsterdam Almere
Markermeer om de robuustheid van de natuur te realiseren
(31 089, nr. 74).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Snijder-Hazelhoff
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Van Gerven
De griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

1

Voorzitter: Koolmees
Griffier: Sneep
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Koolmees, Aptroot, Van
Tongeren, De Rouwe, Van Dekken, Jansen, Dijksma
en minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van Infrastructuur en
Milieu, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Ik heet de leden van de commissie en de minister alsmede
de mensen op de publieke tribune van harte welkom en geef eerst het
woord aan mevrouw Dijksma als rapporteur van deze commissie om een
algemene inleiding te geven. Vervolgens geef ik het woord aan de leden
van de commissie voor de inbreng van de verschillende fracties.
Mevrouw Dijksma (PvdA): Voorzitter. Ik wil een aantal vragen stellen aan
de minister en eigenlijk ook aan de regering, maar die vertegenwoordigt
zij hier. Ik ga ervan uit dat zij zich vooral zal opstellen als coördinerend
minister. Dat is meteen mijn eerste punt. Er zijn bij het Groot Project veel
departementen betrokken. Ik kan mij goed voorstellen dat die niet
allemaal aanwezig zijn. Een van de punten die opvalt is evenwel dat er
een integraliteit in het voorstel zit die vraagt om brede betrokkenheid. Het
is voor de Kamer belangrijk dat zij in relatie tot de rapportage niet alleen
op de hoogte wordt gebracht van bijvoorbeeld de ontwikkelingen op de
woningmarkt of in de infrastructuur, maar ook van de sociaaleconomische
kant van de zaak. Ik vraag de minister of de integraliteit van het hele
project door haar wordt gezien.
Daaraan voorafgaand is een andere vraag relevant. De voorganger van
deze minister heeft namens de regering samen met de regio’s een
akkoord gesloten en afspraken gemaakt in het RRAAM-kader. De vraag is
of de minister van plan is om het project zoals is afgesproken voort te
zetten. Bij het aantreden van een nieuwe regering vindt er altijd een nieuw
wegingmoment plaats. Ik kan mij voorstellen dat de minister daarvan
gebruik heeft gemaakt. Ik ben benieuwd naar de opvattingen van de
regering over RRAAM en de wijze waarop deze regering daarmee verder
wil gaan. Ik hoor graag van de minister een meer algemene visie op wat
er voorligt en of zij van plan is om daarmee verder te gaan.
De ambassadeur, de heer Meijer, heeft een aantal kritische noten gekraakt
over het financieel kader. Hij heeft in een brief geschreven dat er eigenlijk
geen financieel instrumentarium is. De Kamer heeft natuurlijk de nodige
ervaring met grote projecten en in dat verband is bekend dat het
noodzakelijk is om een kader te hebben waarbinnen de financiële
afspraken worden gemaakt. De vraag aan de minister is om een reactie te
geven op de brief van 6 mei 2010 aan het kabinet. Welke visie heeft de
minister op de kritiek van de ambassadeur op het ontbreken van het
financieel instrumentarium?
Het volgende punt betreft de Ontwerp Rijksstructuurvisie. Het richtpunt in
het Groot Project is de Ontwerp Rijksstructuurvisie en de resultaten van
de werkmaatschappijen in 2012. Het is voor ons eigenlijk onhelder in
hoeverre, en in welk afwegingskader, er spelregels zijn die worden
gehanteerd in de besluitvorming over de producten die die werkmaatschappijen zullen opleveren en de wijze waarop deze uiteindelijk in de
Ontwerp Rijksstructuurvisie terug te zien zijn. Is dat conform de Elverdingaanpak? Wat gebeurt er als werkmaatschappijen producten niet opleveren
conform afspraak? Hoe kijkt de regering daarnaar? Het is een programma
waarvoor ook de regio verantwoordelijkheid draagt, ook financieel. Wat
gebeurt er indien de regio de afspraken niet nakomt? Ook dat horen wij
graag. Het parlement kijkt uiteraard naar de minister, maar de minister
kijkt vast ook naar de regio. Welke instrumenten heeft de minister om de
regio aan de afspraken te houden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

2

Ik kom ten slotte te spreken over de wijze en de frequentie van de
informatievoorziening. De eerste voortgangsrapportage komt op
1 oktober 2011. De basisrapportage gaat daaraan vooraf. De Kamer wordt
daarvoor op de hoogte gehouden via brieven en uitkomst van bestuurlijke
overleggen. De vraag is hoe de minister zelf de wijze van informatievoorziening in de richting van de Kamer voor zich ziet. Is de frequentie die nu
voorzien is voldoende? Ziet de minister andere kwesties die aandacht
verdienen? Ik begrijp dat de minister zo nodig vaker een brief kan sturen,
maar wat is haar oordeel daarover? Dit zijn de wat algemene en naar ik
hoop gedepolitiseerde punten – ik heb daarvoor in elk geval erg mijn best
gedaan en dat valt niet mee – vanuit de Kamer.
De voorzitter: Dank u wel voor uw werk als rapporteur in deze fase van
het Groot Project. Ik geef nu graag de fracties de ruimte om vragen te
stellen aan de minister. Ik stel een spreektijd voor van drie minuten en
geef allereerst het woord aan de heer Aptroot van de VVD-fractie.
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Ik herinner eraan dat het Groot Project
is aangemerkt op aanraden van collega Linhard van de PvdA-fractie. Ik
ben haar daarvoor dankbaar want het is naar mijn mening goed om als
Kamer de vinger aan de pols te houden en een en ander in samenhang te
bekijken. Ik ben ook blij dat een collega van dezelfde politieke kleur
rapporteur is. Ik zou bijna zeggen: laten wij mevrouw Dijksma op alle
onderdelen rapporteur maken want zij doet dat goed en is veel rustiger
dan als zij namens de fractie spreekt. Dat is ook een groot project om het
op die manier te doen.
Voorzitter. Wij vinden het een geweldig project maar wij hebben wel
zorgen. Het essentiële is dat het zoveel omvat dat goed moet worden
bekeken dat een en ander goed wordt afgewogen. Het valt op dat wij met
vier werkmaatschappijen te maken hebben. Als deze te los gaan functioneren, want ze hebben eigenlijk maar één kleur bril op – zij zijn op één
ding gericht – dan kan het misgaan. Mijn vraag is dan ook hoe goed er
wordt afgestemd tussen de werkmaatschappijen. Het tweede punt betreft
de belangen van de vier werkmaatschappijen. Voor elk afzonderlijk terrein
– Almere 2.0, het openbaar vervoer, het ecologisch systeem, de ontwikkeling A6 zone Almere/Oosterwold – is een eigen werkmaatschappij met
een eigen belang. Er zijn echter ook andere belangen, zoals de weginfrastructuur, toerisme en recreatie, die daar niet bij zitten. Hoe worden de
belangen van de vier werkmaatschappijen op elkaar afgestemd en hoe
nemen wij de andere belangen daarin mee? Een afweging moet plaatsvinden op ministerieel niveau maar ook door andere overheden. Hoe gaat
dat? Hoe is de verantwoordelijkheids- en beslissingsbevoegdheid
afgebakend? Hoe regelen wij dat?
Ik benadruk dat ik toerisme en recreatie belangrijk vind. Juist in dit drukke
deel van de Randstad is in een gebied waarin de stad enorm groeit,
dichtbij de hoofdstad van het land, veel groen en veel water. Daar wordt al
veel gerecreëerd. Dat is belangrijk voor de leefbaarheid in het gebied en
dat moet kunnen toenemen. Hoe regelen wij dat?
Met het Groot Project zijn miljarden overheidsinvesteringen gemoeid
maar ook vele miljarden privaat geld. Ik sluit mij op dit punt aan bij de
vragen over het financieel instrumentarium. Houden wij dat in de hand?
Op het punt van de private investeringen is de huidige economische
situatie en de gewijzigde woningbehoefte van belang. Er is nu duidelijk
minder mogelijkheid om woningen af te zetten. Wordt daarmee bij het
opstellen van de plannen rekening gehouden? Is er een nieuwe woningbehoefteraming zodat wij weten wat er in het gebied kan worden weggezet?
Wij maken heel veel planologisch mogelijk maar wat kan er worden
weggezet? Wordt het zodanig ingericht dat er stapsgewijs ontwikkeld kan
worden zodat als het langer duurt, de gemeente Almere, de provincie of
het Rijk met grote financiële stroppen komen te zitten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

3

Dit waren mijn opmerkingen. Op zich staan wij tegenover het project en
met name de schaalsprong Almere heel positief. Het moet gebeuren.
De heer Van Dekken (PvdA):Voorzitter. Wij zijn vanzelfsprekend een
groot voorstander van dit project want anders had mevrouw Linhard in de
vorige periode dat niet voorgesteld. Het is wel belangrijk om dat nog eens
te zeggen. Het is voor ons van belang dat de stad leefbaar wordt en er een
goede mix van goedkopere en duurdere huizen komt. Wij vinden verder
een goede ov-verbinding van belang. Ook moet er het nodige aan
natuurontwikkeling worden gedaan. Almere heeft grootse plannen voor
een Natura 2000-gebied. Er moet een gebied komen dat robuust genoeg is
om menselijke verstoring aan te kunnen. Ik voeg daaraan de volgende
termen toe: innovatief, spannend en vooral noodzakelijk. Almere moet
verder niet alleen een woongebied zijn. Er moet ook worden gekeken naar
de wijze waarop onderwijs en werkgelegenheid worden gecreëerd. Het
plan kost veel geld en energie. Ik stel daarover graag enkele vragen aan
de minister. Ik verzoek haar in elk geval om direct de regie te nemen.
Verder hoor ik graag wat zij van plan is. Kortom, hoe kijkt de minister
precies tegen dit project aan? Onderschrijft zij de ambitie en de noodzaak
ervan?
Het kunnen sturen is erg belangrijk bij een dergelijk project. In het
verleden is wel vaker gebleken dat delen van projecten op afstand worden
gezet. De OV-chipkaart is daarvan een fraai voorbeeld. Dat mag hier niet
gebeuren. Ik vraag de minister ook of zij vindt dat zij eindverantwoordelijke is en dat zij daarom op hoofdlijnen moet kunnen sturen. Als zij die
mening is toegedaan, op welke manier wil zij dan daaraan vormgeven?
Ik stel nog een paar andere vragen. Op welke manier gaan wij straks een
keuze maken uit de resultaten van de werkmaatschappijen? Waarom
wordt het sociaaleconomisch kader niet integraal meegenomen in de
planvorming? Het gaat immers niet alleen om stenen stapelen maar ook
om de mensen die er straks wonen.
Er moet in deze tijden fors bezuinigd worden. Het is dan ook ontzettend
lastig om te zoeken naar geld. Ik vraag de minister toch op welke manier
zij denkt in de toekomst dat geld bij elkaar te harken. Hoe denkt de
minister bijvoorbeeld de marktinvesteringen aan te pakken?
Hoe staat het met de noodzakelijke aanpassingen van het Gemeentefonds
en het Provinciefonds?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Ook de GroenLinksfractie vindt dat dit als groot project moet gebeuren. Het moet dan echter
wel helemaal worden opgepakt. De schoonheid van het plan zit in het
aansluiten van alle elementen op elkaar. Ik ben in een vorig leven
ambtenaar geweest en heb mij toen tegen de voorzieningenplanning van
IJburg mogen aanbemoeien. De mensen die dat dossier gevolgd hebben,
weten wat daar gebeurd is. Ik hoor graag van de minister hoe zij ervoor
zorgt dat de verschillende stappen samen worden gerealiseerd. Het klinkt
allemaal heel mooi: coördinerend minister, integraal plan. De heer Aptroot
heeft daarover ook een paar punten gemaakt. Daarmee staat of valt het
project. Mijn buurman zei al dat dat stenen stapelen wel gebeurt, maar
hoe zorg je voor kwalitatief goed onderwijs, voor werkgelegenheid, voor
kunst en cultuur, die op deze plek echt voor een verbindend vermogen
zorgen. Hoe zorg je voor voldoende recreatie in de natuur?
Als ik zo de berichtgeving volg, dan zijn er twee speerpunten waarop ik
het project zelf zal volgen. Het eerste speerpunt is vervoer, waarbij ik met
name kijk naar de niet-verdubbeling van het spoor waar dat eigenlijk wel
zou moeten. De raambrief gaat over de periode van na 2020. Mijn fractie
maakt zich echter zorgen over de periode tot 2015 en vlak daarna. Treinen
gaan dan korter op elkaar rijden. Iedereen zegt daarvan: als er één trein
uitvalt, staat alles stil. Na 2015 moeten er nog meer treinen rijden. Hoe
doen wij dat? Er ligt nu 700 mln. klaar voor na 2015 maar mijn fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

4

snapt niet waarom wij nu niet doen wat wij straks nodig hebben, namelijk
extra spoor tussen Almere-Muziekwijk en Almere-Oostvaarders. Ik geef op
een briefje dat de inhaalcapaciteit spaak loopt als wij onze ambities ook
maar iets opkrikken op dat gebied.
Het tweede speerpunt is de ecologie, de natuur. Daarvoor zijn mooie
plannen ontwikkeld. Adrie Duivesteijn heeft daar ook heel geïnspireerd
over verteld. Tegelijkertijd is de mat onder de ehsweggetrokken. Wij
hebben allen in de krant kunnen lezen wat er met de Oostvaardersplassen
gebeurt. Hoe zorgt de minister ervoor dat er straks niet alleen bewoners
komen maar er ook natuur en recreatie is? De kwaliteit van het
Markermeer en IJmeer zijn eerder genoemd in deze overleggen. Mijn
fractie maakt zich daarover grote zorgen. Zij hoort graag van de minister
hoe zij ervoor zorgt, in haar coördinerende rol, dat deze stappen samen
opgaan. Ik sluit mij aan bij de vragen die gesteld zijn over het rapporteren,
het financieel kader en de aansluiting tussen de vier werkmaatschappijen.
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Ik dank mevrouw Dijksma voor haar
inbreng vandaag. Ik steun de heer Aptroot in zijn oproep aan haar om dat
vaker te doen. Het is overigens mooi dat de heer Aptroot volgende week
een soortgelijke rol vervult. Dat is allemaal heel goed. Ga zo door, zou ik
zeggen. Ik dank oprecht voor de inspanningen want het kost toch altijd
wel even een paar uurtjes om erin te duiken en die zijn toch maar weer
gegeven. Ik dank ook de staf die de notitie voor een deel heeft
geschreven. Er zijn heel nuttige dingen opgeschreven, waar ik een paar
punten uithaal.
Ik noem vier punten: de regio, de marktinvestering, de bestuurlijke drukte
en de hardware en software van onze samenleving. Allereerst over de
regio; ik snap natuurlijk dat bij dit project de focus ligt op Amsterdam en
Almere. Ik snap ook best dat Almere goed hierin benoemd is; daartoe is
alle recht en reden. Tussen Almere en Amsterdam zit echter veel meer.
Daartussen zitten ook dorpen en steden als Weesp, Diemen en OuderAmstel. Ik pleit ervoor om in de rapportages ook aan de gemeenten
aandacht besteden die misschien niet zo groot zijn en niet zo goed zijn in
het lobbyen maar wel degelijk meedoen in dit voorstel. Ik vraag de
minister om daaraan aandacht te besteden in de rapportage. Ik wijs op de
motie die de heer Haverkamp en mevrouw Van der Meij hebben
ingediend in 2008. Daarin noemen zij dit punt in relatie tot RRAAM en
vragen zij om een goede inpassing in samenspraak met de regio’s. Ik hoor
graag of die motie kan worden meegenomen in de rapportage. Ik voeg
daaraan het volgende toe. Over RRAAM zijn veel moties ingediend. Is het
mogelijk om een terugkoppeling van de uitvoering van die moties op te
nemen zodat dat integraal kan worden meegenomen?
Over de marktinvesteringen zijn al veel opmerkingen gemaakt. Is de
minister bereid om daaraan in haar rapportages expliciet aandacht te
besteden? Dat hoeft nu niet te worden uitgekauwd, maar het zou fijn zijn
als er een apart hoofdstuk komt over de stand van zaken, over wat nodig
is en over wie wat doet.
Ik las een opmerking over de bestuurlijke drukte. Bij grote projecten is het
niet de bedoeling dat er meer bestuurlijke drukte komt maar dat er een
duidelijke verantwoording komt. Het gaat ons er dus ook niet om dat er
meer regels bij komen, maar dat er een betere verantwoording onder
komt. Ik vraag de minister om een reactie hierop. Denkt de minister dat
met de status van groot project er meer bestuurlijke drukte komt?
Mijn laatste punt is het punt dat mevrouw Dijksma heel terecht heeft
aangestipt in haar rapportage: het gaat niet alleen om bakstenen en
infrastructuur, maar om een compleet pakket. Dat was de wens van de
Kamer en mijn eigen fractie. Ik herhaal de woorden van de ministerpresident in zijn eerste optreden. Hij zei toen dat wij moeten werken aan
de hardware en software in deze samenleving. De hardware is de
infrastructuur, de software is bijvoorbeeld onderwijs. Juist de minister-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

5

president benadrukte die integraliteit. Ik zou het een gemiste kans van dit
kabinet vinden als direct bij het eerste grote project al gezegd zou worden:
ho ho, daarover gaan wij niet. Dan heeft de minister-president de
verkeerde woorden gebruikt of dan worden zijn woorden niet gesteund
door de ministers. Dat zou echt niet kunnen. Ik doe daarom een klemmend
beroep op de minister om de woorden van de minister-president op te
nemen in haar verantwoording aan deze Kamer.
De heer Jansen (SP): Voorzitter. Ik dank mevrouw Dijksma en mevrouw
Linhard. Ik heb waardering voor de integrale aanpak, maar mijn fractie
constateert tegelijkertijd dat er van die integrale aanpak steeds minder
terechtkomt. Ik noem twee voorbeelden van zaken die inmiddels
afgerangeerd zijn maar naar mijn mening evident behoren tot de
schaalsprong van Almere. Ten eerste de bereikbaarheid vanuit Almere van
Midden-Nederland, richting het Gooi en Utrecht. Lang niet iedereen uit
Almere gaat richting Amsterdam en Schiphol. Veel mensen moeten naar
het zuiden. Het is natuurlijk belachelijk om te zeggen dat op dat traject kan
worden volstaan met twee treintjes per uur, intercity’s die in de praktijk
overal stoppen. Dat zou echt een grof schandaal zijn. Ten tweede het
Oostvaarderswold; er is straks weliswaar een werkmaatschappij die zich
in het kader van het groot project bezighoudt met het Oostvaarderswold,
maar dat betreft de huizenbouw aldaar. Dat gaat over geld verdienen.
Ondertussen wordt de natuur ernaast, het echte Oostvaarderswold,
afgebroken door het kabinet. Ik kan daar eerlijk gezegd niet helemaal bij.
Ik vraag de minister of het niet logisch, sterker, de afspraak is, dat als wij
heel veel woningen bijbouwen, daarbij ook de bijbehorende natuur
geleverd wordt, niet alleen in het water maar ook op het land.
Ik kom vervolgens te spreken over het fenomeen van die werkmaatschappijen. Het is prima dat geprobeerd wordt om op een zakelijke en efficiënte
manier te werken. Mijn ervaring heeft mij echter geleerd dat het
opknippen van belangen kan leiden tot cherry picking, het scheiden van
kosten en opbrengsten in verschillende portefeuilles, waarbij in het
algemeen de neiging zal bestaan bij werkmaatschappijen om opbrengsten
naar voren te halen en kosten voor zich uit te schuiven. Het grote risico
daarvan is dat er over tien jaar verdiend is wat verdiend kon worden en
een aantal zaken die geld kostten maar maatschappelijk noodzakelijk
waren, niet meer wordt gedaan omdat er geen geld meer voor is. Hoe
denkt de minister dat te voorkomen?
Op het punt van het openbaar vervoer zou Almere er goed aan doen om
geen genoegen te nemen met het wat dichterbij zetten van een aantal
seinen waardoor er wat meer treinen over bestaande sporen kunnen
rijden. Het is natuurlijk evident dat als er tienduizenden woningen
bijkomen en de spoorlijn wordt doorgetrokken naar Kampen, wat ook tot
extra reizigers zal leiden, er meer infrastructuur voor het openbaar
vervoer moet worden gerealiseerd, zeker als straks ook naar Utrecht meer
mensen moeten worden vervoerd. De SP-fractie acht het absoluut nodig
dat hier zwaarder op wordt ingezet. Deze minister van onder meer
infrastructuur zou zich daarvoor hard moeten maken.
Voorzitter: Dijksma
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Het Groot Project RRAAM gaat over
de schaalsprong van Almere en over wat er bij die sprong nodig is om te
voorzien in zowel mobiliteit als leefkwaliteit. Wij van D66 hechten veel
waarde aan integraliteit en steunen dus dit project.
Veel dank aan mevrouw Dijksma voor haar verhelderende rapport. Mijn
fractie deelt de vragen en zorgpunten die daarin naar voren komen. Ik zal
kort stilstaan bij een aantal vragen, waar ik nog een keer de nadruk op zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

6

leggen, en een breder plaatje proberen te schetsen omdat ik daar ook wat
vragen over heb.
Allereerst constateert mijn fractie op basis van de stukken van rapporteur
Dijksma dat er in de verantwoording van deze projecten onduidelijkheden
bestaan. Hoe kan het bijvoorbeeld dat de omvang van de benodigde
financiën pas in 2012 worden ingeschat? Waar komen de middelen straks
vandaan en in welke verhouding? Wat is er gedaan met de opmerkingen
van de heer Meijer hierover? Ook mevrouw Dijksma sprak hier net over.
Hoe wordt de Kamer voor 1 oktober 2011 op de hoogte gehouden van
tussentijdse stappen?
Dan kom ik op het bredere plaatje. Mijn fractie constateert dat er
getimmerd wordt aan een set plannen terwijl er buiten het kader van dit
project zowel op het vlak van mobiliteit als op het vlak van leefkwaliteit
grote veranderingen plaatsvinden. Ik denk ten eerste aan het schrappen
van de plannen voor de kilometerheffing. Wat betekent dat voor de
verkeersbehoefte, de luchtkwaliteit en de mobiliteit? Ten tweede denk ik
aan het schrappen van het Oostvaarderswold, de geplande verbindingszone voor belangrijke natuurgebieden in de regio, waar ook de heer
Jansen het net over had. Wat doet dit met de natuurkwaliteit, de waterberging en de recreatie? Hoe wordt de rol van het gebied als natuurlijke
begrenzing van Almere nu ingevuld? Ten derde denk ik aan het instorten
van de vastgoedmarkt. Hoe gaan wij private partijen die moeten investeren in dit deel van de schaalsprong enthousiasmeren? Het lijkt mij
belangrijk om daar nu aandacht aan te besteden.
Naar het idee van de D66-fractie zullen deze veranderingen een stevige
invloed hebben op de randvoorwaarden van het hele project. Daarom
vraag ik de minister tot slot: wordt hierop geanticipeerd in het project en,
zo ja, welke consequenties heeft dit? Is er reden om de scope van het
project te heroverwegen?
De voorzitter: Daarmee is een einde gekomen aan de termijn van de
Kamer. De minister heeft een paar minuten nodig om zich voor te
bereiden. Ik schors de vergadering tot 15.35 uur.
Voorzitter: Koolmees
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. Dit Groot
Project dat nog niet echt een project is maar nog als project moet starten
betekent voor mij een nieuwe vorm van werken. Daarom is het extra
interessant om te zien hoe dat gaat. Ik kan mij heel goed voorstellen dat
dit voortkomt uit de belangstelling van de Kamer om vroegtijdig mee te
kunnen sturen op de stappen die gezet moeten worden in zo’n groot
project.
Er zijn mij verschillende vragen gesteld over de scope van het project. Wat
houdt het precies in en wat is mijn rol als coördinerend minister? Het is
voor mij heel erg belangrijk om die coördinerende rol te vervullen, waarbij
ik zorg voor de integraliteit, zonder dat wij – misschien moet ik dat maar
specifiek zeggen – binnen het kabinet de verantwoordelijkheden
verschuiven. Iedere bewindspersoon houdt zijn eigen verantwoordelijkheid zoals bij KB vastgelegd. Maar ik moet wel coördineren om ervoor
te zorgen dat het allemaal in eenzelfde tempo en in eenzelfde tijdsfase bij
elkaar komt. Ook moet ik ervoor zorgen dat het op elkaar aansluit want
zonder de eindverantwoordelijkheden te hoeven verschuiven, zal de
Kamer toch van ons verlangen dat wij met één mond spreken. Als wij
daarbij maar enigszins van elkaar afwijken, zal de Kamer binnen no time
vragen of wij weer een keertje langskomen. Daarmee is de integraliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

7

ook goed georganiseerd. In ieder geval vind ik het heel belangrijk om
zaken integraal aan te pakken want alles hangt met alles samen in zo’n
traject, even los van het verhaal van de formele verantwoordelijkheden.
Je moet daarbij wel goed kijken wat integrale aanpak van het Rijk is en
wat «des regio’s» is. Er werden bijvoorbeeld vragen gesteld over
hardware en software. En ja, dat is ook heel belangrijk maar je hebt ook
hardware en software op rijksniveau, alsook op regionaal niveau. In
hetzelfde regeerakkoord en de teksten van de minister-president waar
naar wordt verwezen, staat ook heel duidelijk: je gaat erover of je gaat er
niet over. Het moet altijd helder blijven dat verschillende bestuursorganen
verschillende verantwoordelijkheden hebben. Ik heb de afgelopen periode
in mijn korte tijd als minister al drie keer gesproken over dit traject: één
keer tijdens het BO MIRT, één keer in een apart BO over RRAAM en nog
één keer apart met de burgemeester en wethouder van Almere om hier
eens snel wat dieper in te duiken. Daarin spreken wij met elkaar over
zaken waaraan wij aan het rekenen zijn maar ook over zaken waaraan zij
aan het trekken zijn. Zo is Almere zelf heel druk bezig hogescholen te
benaderen om zich daar te vestigen. Almere is met het bedrijfsleven heel
hard bezig om de hoeveelheid arbeidsplaatsen te vergroten. Waar wij
ondersteunend kunnen zijn, zullen wij dat ook proberen te doen, zonder
die rol en taak over te nemen. Overigens heeft mevrouw Dijksma dat
vroeger in een andere rol ook wel eens gedaan. Er moet een goede
verdeling zijn. Het gaat inderdaad om hardware en software. Zo staat het
ook beschreven in het project, zoals in het verleden met elkaar is
afgesproken dat het zou gaan. Verder gaat het om een goede stedelijke
invulling, om bereikbaarheid en om natuur. Daarmee ziet de Kamer dat
het de breedte bestrijkt waar het ooit mee gestart is.
«Wilt doorgaan met het project zoals dat ooit besproken is?» was een
expliciete vraag. Als er een nieuw kabinet komt, moet je een en ander
altijd opnieuw bekijken omdat je andere financiële afspraken met elkaar
maakt en soms nieuwe ideologieën invoert en andere afvoert. Dat geldt
ook hier. Ik heb ook van tevoren gezegd: het is misschien niet eens zozeer
ideologisch bepaald als wel financieel. Dat weten wij heel goed. Daarbij
moeten wij ons afvragen wat de vervolgstap is die wij gaan zetten. Maar
ook andere zaken spelen een rol. In de tussentijd heeft de marktwerking
ons ook ingehaald. Daarbij gaat het om de volgende vragen. Wat gebeurt
er precies op de woningmarkt? Hoe is de woningvraag? Wat wordt er op
dit moment allemaal opgeleverd?
Ik heb een extra gesprek gehad met het college van Almere om te vragen:
wat betekent dat allemaal en op welke manier kunnen wij zaken in de
toekomst gefaseerd opgeleverd krijgen? Als verantwoordelijk coördinerend minister, die ook nog specifiek verantwoordelijk is voor de
MIRT-verkenningen, moest ik natuurlijk een beetje weten in hoeverre
infrastructurele investeringen samenhangen met de te bouwen woningvoorraad en wanneer dat allemaal zo’n beetje wordt opgeleverd. Het is
heel duidelijk aangegeven dat er bij de woningvoorraad de komende jaren
een goede fasering mogelijk is. Daardoor kun je ook je infrastructurele
besluiten en de beslissingen over wanneer je wat gaat aanleggen, goed
faseren. Er zal in ieder geval altijd in het midden worden gestart met
woningbouwontwikkeling, in het hart, waar je dan nog met de oorspronkelijke infrastructuur zit.
Ik heb er duidelijk voor gekozen om door te gaan met de verkenningen. Je
kunt immers ook zeggen: als er nu niet zo hard gebouwd wordt, moeten
wij die misschien maar een tijdje opschuiven en dan komen wij daar over
een aantal jaren wel weer op terug. Maar ook gezien de afspraken die wij
in het verleden hebben gemaakt, is het heel belangrijk dat wij nu heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

8

goed boven tafel krijgen wat de woningbouwopgave wordt, hoe het gaat
lopen met de andere aspecten, de software die wordt genoemd, en heel
specifiek hoe de MKBA er uit gaat zien voor de IJmeerverbinding – in het
verleden is de westelijke ontwikkeling namelijk duidelijk aan de orde
geweest – wanneer daar nog eens even flink op doorgerekend wordt.
Mevrouw Dijksma (PvdA): Dus het committment om de schaalsprong te
blijven steunen is er volledig maar de tijd en eventuele problemen die wij
nog tegenkomen, nopen ons om een fasering altijd als mogelijkheid te
houden. Maar dat staat de steun die er was om door te gaan op de
ingeslagen weg, niet in de weg. Begrijp ik dat goed?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Nee, ik kies er
expliciet voor om door te gaan met de verkenningen. Wel moet je de
komende twee jaar heel goed kijken naar hoe snel zaken zullen gaan maar
ook naar andere ontwikkelingen die zich voordoen. De Kamer heeft in het
regeerakkoord kunnen lezen dat er meer ruimte komt voor bouwen op
plekken waar tot nu toe barrières zaten. Ik verwacht niet dat dat gigantische effecten zal hebben maar daar zul je toch ook naar moeten kijken. Ik
heb ook gezegd tegen de bestuurders: je zult ook goed moeten kijken naar
een verdere verbetering van de Hollandse Brug. Je moet dus naast de
IJmeerverbinding ook de andere varianten goed uitwerken zodat het
kabinet en de Kamer op termijn echt wat te kiezen hebben.
Er is gevraagd naar de rol van andere gemeentes. Daarbij werd de
motie-Haverkamp aangeleverd. Dat was fijn want die had ik natuurlijk niet
in mijn hoofd zitten. Die motie gaat vooral over de weginfrastructuur, over
vraagstukken over A6/A9 en over het feit dat een aantal gemeenten daar
toen niet direct bij betrokken was. De toenmalige minister zou hebben
gezegd dat er budget was voor eventuele weginpassingen rond die
gemeentes. De A6/A9 maakt echter geen deel uit van dit RRAAM-project.
De besluiten over de A6/A9 zijn onderweg of bijna onderweg. Ik kan nu
niet zeggen hoe een en ander specifiek met de gemeenten geregeld is
maar het is in ieder geval geen onderdeel hiervan. De Kamer zal mij daar
dus op een ander moment nog eens naar moeten vragen, bijvoorbeeld bij
het MIRT-overleg of iets dergelijks.
De heer De Rouwe (CDA): Op zich is dat geen probleem. Juist als die
besluiten binnenkort onderweg zijn, is het goed om de motie op deze
slinkse manier nog even onder uw aandacht te brengen. Maar bent u
bereid om alle relevante moties rond RRAAM te betrekken in uw reactie
aan de Kamer en een tussenstand aan te geven? Zo heeft de Kamer de
samenhang, die wij van u verlangden, en de stand van zaken weer scherp.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat is prima. Ik zal
dit opnemen in de brief over de basisrapportage.
Er werd ook gevraagd naar de bestuurlijke drukte. Bij een groot project is
geen sprake van bestuurlijke drukte. Misschien is er in dit geval wel
sprake van ambtelijke drukte want de aanloop vergt aan onze zijde veel
extra werk. Tegelijkertijd hopen wij dat dit in de toekomst heel veel werk
scheelt omdat dingen daardoor extra goed gegaan zijn. Wij zullen toch
even samen moeten uitvinden of dit goed werkt. Ik heb echter niet het
gevoel dat dit gaat leiden tot meer bestuurlijke drukte.
De rapportage. Hoe wordt in informatie voorzien? Hoe zie ik dat voor mij?
Hoe vaak gebeurt dat? Ieder half jaar wordt gerapporteerd. Ik heb een
paar keer gehoord over oktober maar volgens mij wordt de eerste keer al
in maart 2011 gerapporteerd. In het MIRT wordt daar ook over gerapporteerd. Daar voert de Kamer met mij nog een debat over. Verder wordt
iedere keer gerapporteerd wanneer er iets speelt waarvan de bestuurders
het gevoel hebben: hier moet de Kamer echt van op de hoogte worden
gesteld want dit levert een probleem op voor het project. Ik hoop dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

9

Kamer aan mij de inschatting wil laten wanneer het zwaar genoeg is om
aan de Kamer te melden en wanneer het meer een intern vraagstuk is. Ik
begrijp echter de aandacht van de Kamer voor dit Groot Project. Ik zal dus
goed nadenken over de vraag wanneer je daar zaken over moet zeggen.
Ik kom meer specifiek op de uitwerking van de ontwerprijksstructuurvisie.
De VVD-fractie heeft gevraagd wat voor een producten die werkmaatschappijen moeten leveren en hoe ik daarop toezie. Ook werd gevraagd
hoe je omgaat met de belangen van andere partijen zoals de weginfra en
de recreatie. Dat is juist de essentie van mijn coördinerende rol: ik zorg
ervoor dat al die plannen, de verschillende onderzoeken die plaatsvinden,
en al die informatie die her en der verzameld wordt, in die rijksstructuurvisie terechtkomt. Daar moet de integrale afweging plaatsvinden; daarin
worden al die belangen meegenomen.
Als er niet geleverd wordt door de werkmaatschappij of door de regio,
dan zal ik eerst de nette weg volgen door ze achter de broek aan te zitten
maar op een gegeven moment zal ik ze erop wijzen dat onze budgetten
maar één keer uitgegeven kunnen worden en dat het wel zo handig is dat
ze hun zaak aanleveren als ze daarvan willen meeprofiteren. Ik denk dat
dit wel goed zal gaan. Als het niet gaat, zal het eerder eraan liggen dat het
onmogelijk is om al iets op te leveren omdat sommige dingen nu eenmaal
complexer zijn dan ze van tevoren lijken.
Dan de grip op de werkmaatschappijen. Die werken in opdracht van de
stuurgroep RRAAM. In die stuurgroep zitten zowel het Rijk als de
regionale overheden. Wij sturen met elkaar die werkgroepen aan en
zouden dus ook vroegtijdig moeten kunnen ontdekken als dingen niet
geleverd worden of de mist ingaan. In de basisrapportage en de halfjaarlijkse voortgangsrapportages informeer ik de Kamer ook over de
voortgang en de resultaten. Daar zit dus ook de informatie over de
werkmaatschappijen in.
De belangen die niet een eigen werkmaatschappij hebben. De Werkmaatschappij Markermeer-IJmeer gaat ook kijken naar oeverrecreatie,
vaarrecreatie en misschien naar sport. Die aanpalende thema’s zitten er
allemaal in. Weginfrastructuur, toerisme en recreatie zitten in al die
werkmaatschappijen verweven. Voor de weginfrastructuur geldt dat
sowieso want je kunt wel nadenken over het ontwikkelen van een
woonwijk maar als daar vervolgens geen weg ligt of ov is om de wijk uit
te komen, dan weet je dat zo’n wijk niks gaat opleveren. Wij maken een
plan-MER en een MKBA.
De heer Aptroot (VVD): De minister zegt terecht dat dat er in principe
allemaal in zou moeten zitten. Heel grote belangen zoals het aantal
woningen en het openbaar vervoer zullen wel worden meegenomen en
de weg zal waarschijnlijk ook nog wel lukken. Maar de sector toerisme en
recreatie, die economisch wel van belang zijn, is niet de grootste sector,
die met de grootste mond overal vooraan kan staan. Dat lukt voor die
sector gewoon niet. De angst van de VVD is dat die wegvalt. Maar ik
begrijp dat wij de minister daarop kunnen aanspreken als wij die signalen
krijgen uit de voortgangsrapportage. De zorg van onze fractie is dat de
minister ook een beetje erop let dat de signalen vanuit die branche en
haar betrokkenheid daarbij op een of andere manier geregeld worden. Ik
ben best bang dat zo’n belang een beetje tussen wal en schip valt.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik wil met liefde
ernaar kijken dat de branches hun belangen inbrengen. Ik zal ze daartoe
aanmoedigen, al zullen ze dat natuurlijk zelf moeten doen. Maar uiteindelijk gaat het ook om belangen van verschillende grootte, zoals de heer
Aptroot zelf net aangeeft. Als je een wijk ontwikkelt, is het goed dat je ook
nadenkt over recreatie, groen, verbindingen en dat soort zaken. En dat
gebeurt eigenlijk altijd wel. Maar uiteindelijk is dat niet de hoofdmoot
waarop je besluiten neemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

10

Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): De minister zei net dat de
sectoren zelf ook hun belang in moeten brengen maar wie doet dat voor
die treinverbinding? Komt de NS het belang van de verdubbeling van een
spoorweg inbrengen? En wie doet dat bijvoorbeeld voor de natuur of de
ecologische hoofdstructuur, zeker gelet op het feit dat de subsidiebasis
onder een heleboel natuur- en milieuorganisaties door de regering sterk
verminderd wordt? Dus de wil is er wellicht wel bij bepaalde individuen
maar zij kunnen alleen maar effectieve inspraak, meespraak en tegenspraak geven als zij daartoe in staat gesteld worden.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Er is een traject met
de heer Van Woerkom dat ervoor moet zorgen dat alle maatschappelijke
organisaties in dit gebied hierbij betrokken zijn. Hij heeft dat in het
verleden gedaan. Hij heeft daarover geadviseerd. Hij heeft dat op een
goede manier gedaan en zal dat, als hij wil – ik heb geen ander signaal –
ook in de toekomst doen. Hij betrekt verschillende belangenorganisaties
erin en gaat daar de discussie mee aan. Vrij veel ov-organisaties laten echt
wel van zich horen. Het feit dat de Kamer heel veel over het OV
SAAL-traject benaderd is, zegt dat die lobby nog stevig genoeg is. Daar
maak ik mij dus niet zo’n zorgen om.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Heb ik goed begrepen dat dit de
voorzitter van de ANWB is? Hij is natuurlijk uitstekend in staat om
bepaalde belangen te behartigen maar aan hem zou ik niet direct
helemaal met een gerust hart natuur, milieu en de treinverbinding
toevertrouwen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Het is inderdaad de
voorzitter van de Algemene Nederlandsche Wielrijdersbond. Dat is toch
een heel natuurvriendelijke organisatie, waar veel natuurprojecten onder
vallen. Ik heb daar eens naar gekeken want ik dacht vroeger ook dat de
bond vooral de automobilist met pech te hulp kwam maar het is een
organisatie die heel veel investeert in allerlei landschappelijke organisaties en in de recreatiesector. Hij kan dat dus heel goed. Ik weet niet of hij
ooit met medeweten van de Kamer in deze rol is gezet dan wel of dat op
een andere manier is gebeurd maar ik heb begrepen dat hij brede steun
heeft op dat vlak. Daar zou ik niet aan willen twijfelen.
Ik kom op het financiële kader. Mij is gevraagd naar een reactie op de
aanbevelingsbrief die de heer Meijer ons gestuurd heeft. Hij geeft aan dat
er een sterke financiële samenhang is tussen de projecten. Dat is ook
terecht. Als je minder woningen bouwt, heeft dat weer effect op je
infrastructurele wensen. De gemeente, provincie, Rijk en private partijen
moeten dit project samen dragen. Dat maakt het extra complex. Het klopt
dat er nu nog niet één financieel kader is want er is nog geen financieel
besluit genomen. Wij hebben daar ook nog geen budget voor vrijgemaakt.
Uiteindelijk is het wel de bedoeling dat in de rijksstructuurvisie één
financiële paragraaf komt, waarin duidelijk staat wie wanneer wat moet
leveren omdat de investeringen in samenhang zijn.
In het integrale afsprakenkader zijn al afspraken gemaakt over het
onderzoek naar het gemeente- en provinciefonds en over hoe men dat kan
ophogen als men in Almere die schaalsprong moet maken. Dat onderzoek
loopt en is in het voorjaar gereed. Dan wordt erover besloten. Er wordt
gekeken naar wat er uit de grondexploitaties kan komen, ook uit die van
de rijksgronden. Voor infrastructuur gaan wij geld reserveren als wij
weten wat het kost maar ook als wij vinden dat de maatschappelijke
kosten en baten goed zijn. De Kamer weet dat de MKBA voor de IJmeerverbinding 0,2 is. Wij zeggen altijd: het zou één moeten zijn. Het is zelfs
een keertje 0,7 geweest. Er wordt wel eens voor gekozen om toch een
andere verhouding te hanteren maar 0,2 zit nog een heel eind af van de
gewenste situatie. De berekening toen was dat je 5 mld. nodig zou hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

11

voor die verbinding als onderdeel van 4,5 en 7,5 mld. voor alle investeringen bij Almere voor RRAAM. Dat hebben wij nu niet. Gelukkig moet dit
soort projecten vorm krijgen over lange tijd. Wij hebben dus even de tijd.
Tegelijkertijd moet je een en ander wel heel zorgvuldig doen. Je kunt niet
alvast alles voor je opvolger beleggen.
De heer Jansen (SP): De uitstraling van de minister is: ik kan geen geld
uitgeven dat ik niet heb, dus die verbinding kan er voorlopig niet komen.
Dat erken ik maar is niet de andere kant van de medaille dat de bijbehorende woningen, die zijn aangewezen op de verbinding, niet gebouwd
kunnen worden zolang dat geld er niet is? Zo simpel is het toch?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Misschien moet ik
het iets genuanceerder zeggen. Ik heb nu niet 4,5 tot 7,5 mld. beschikbaar.
In het MIRT en het infrastructuurfonds zit nog vrije ruimte. Er zijn ook heel
veel andere projecten waar wij wat mee willen. Er zit in de toekomst vrije
ruimte in het infrastructuurfonds van 2020 tot 2028 maar ook daarvoor
geldt dat er meer projecten zijn in den lande die wij willen uitvoeren. Je
kunt dus niet zeggen dat er nooit budget beschikbaar zal zijn want dan
moeten wij nu ook niet de verkenning doen. Over hoe wij überhaupt
verder moeten, heb ik van tevoren nagedacht. Tegelijkertijd zal het lastig
zijn om in de toekomst alleen voor dit project zo’n groot beslag te leggen
op het infrastructuurfonds. Dat betekent immers dat je op een heleboel
andere plekken in Nederland niets meer doet. Daarom hebben wij
gevraagd om eerst een nieuwe versie te maken van de IJmeerverbinding
die een stuk goedkoper zal zijn, en om te kijken naar andere infrastructuurverbindingen. Mocht je uiteindelijk met elkaar concluderen dat je die echt
niet kunt realiseren, dan krijg je een andere discussie, namelijk over de
vraag of je alleen het hart en de oostelijke kant gaat ontwikkelen en verder
gaat aan de Holland spoor-kant. Ik wil nog niet naar die discussie. Ik wil
eerst kijken hoe wij het wel kunnen laten lukken. Als wij erachter komen
dat het niet gaat werken, voeren kabinet en Kamer hierover een andere
discussie.
Dat heeft ook een beetje te maken met de vraag: hoe denkt u het geld
bijeen te harken? Dat vroeg de heer Van Dekken. Dat zal deels geld van het
Rijk zijn, deels van de regio, deels privaat, deels van het Gemeentefonds
en deels van het Provinciefonds. Voor de private sector maakt het ook uit
waar die aan mee kan doen en hoe aantrekkelijk het daarvoor is. Die
dingen gaan wij allemaal in de komende periode onderzoeken met de
bedoeling om ze in 2012 klaar te hebben.
Daarmee kom ik bij de vraag van D66: waarom pas in 2012? Dat komt
omdat je die hele maatschappelijke kosten-batenanalyse opnieuw gaat
doen met nieuwe varianten. Als je ook nog eens helemaal opnieuw wilt
kijken naar de groei van de woningmarkt, wat ook een discussie zou zijn
als je het hebt over integraliteit, dan zou je zelfs nog later klaar zijn. Dan
moet je dat immers ook allemaal weer onderzoeken. Vooralsnog houd ik
dat gescheiden.
OV SAAL en de natuurgebieden kwamen nog even aan de orde. Wij
hebben het nu vooral over de procedure, maar het is toch leuk om het ook
nog even over de inhoud te hebben. Over OV SAAL en het kort volgen
heb ik in de Kamer al gezegd dat je de problematiek op de korte termijn
heel goed kunt oplossen met het project kort volgen. Dit laat onverlet dat
het heel wel mogelijk is dat voor de middellange en lange termijn wel een
spoorverdubbeling nodig is. Dat nemen wij mee in het onderzoek naar OV
SAAL. Ik heb de Kamer toen ook aangeraden om die verdubbeling niet nu
te realiseren, maar te wachten tot het onderzoek is afgerond. Volgens mij
heeft de Kamer met haar moties daartoe besloten. Het is mogelijk dat dit
op de langere termijn nodig is, maar dat kunnen wij nu nog niet zeggen.
De natuurgebieden en het Oostvaarderswold zitten niet in het RRAAMproject en die neem ik nu dus niet mee. Het lijkt mij goed om deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

12

onderwerpen in de discussie met de heer Bleker aan de orde te stellen. Hij
heeft voor zover mij bekend vooral een besluit genomen over de
hoofdstructuur. Dat is iets anders dan de vraag welke mogelijkheden voor
recreatie en groen er in dat gebied zijn om de mensen een prettige
leefomgeving te geven.
De heer Aptroot (VVD): Ik heb nog een vraag over het spoor verdubbelen
of het kort volgen in de komende tijd. Ik heb niet namens de VVD-fractie
gezegd dat het verdubbeling moet worden, hoewel wij dit tot voor kort
wel van mening waren. De ambtsvoorganger van de minister zei en de
minister zegt nu dat het met kort volgen kan. Wij willen echt de zekerheid
dat kort volgen werkt. Het is ons een beetje te veel als een konijn uit de
hoge hoed gekomen toen bleek dat verdubbelen geen 140 mln. maar 295
mln. kost, dus het dubbele. De reactie was toen: o, maar het is niet nodig.
Dat was te veel bij elkaar. Het leek op een soort excuus omdat er in het
verleden niet fatsoenlijk kon worden gerekend door bijvoorbeeld ProRail
af te dekken. Wij willen ons laten overtuigen, maar dit betekent dat wij
niet alleen een notitietje willen waarin staat dat het kan. Wij willen er bij
wijze van spreken een 100%-garantiecertificaat bij; wij willen min of meer
bewezen hebben dat het lukt. Als je resultaat kunt boeken met minder
investeringen, zijn wij heel gelukkig, maar als dit resultaat heel onzeker
wordt, heb ik er een hard hoofd in of wij de minister zullen volgen. Wij
willen dus eigenlijk een garantiecertificaat voordat wij een besluit nemen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Het is bijzonder om
te horen dat een oplossing wordt betiteld als een konijn uit de hoge hoed
als je eens een keer innovatief bent en je zegt: laten wij beter benutten in
plaats van extra geld uit te geven. Wij zouden toch vaker meer van
dezelfde infrastructuur gebruik moeten maken en die beter benutten? Dit
heeft de Kamer ook al in verschillende spitsprojecten kunnen zien. Geen
minister zal zich wagen aan 100% zekerheid, want ieder spoor heeft zo zijn
hobbels en blaadjes. Wij hebben vanochtend een technische briefing aan
de commissie aangeboden waarin wij hebben laten zien hoe een en ander
er uitziet, welke mogelijkheden er zijn en welke risico’s. Ik ben van mening
dat de Kamer zelf moet besluiten of zij daardoor voldoende is overtuigd. Ik
geloof hierin en ik geloof dat dit echt de oplossing is voor de korte
termijn. Ik zal over niet al te lange tijd de verkenning voor de middellange
termijn voor OV SAAL uitbrengen. Ik raad de Kamer aan om daarop te
wachten en dan een besluit te nemen over tweesporigheid.
De heer Aptroot (VVD): Ik heb ook gezegd, als je met minder geld kunt
bereiken wat je wilt, graag. Er was vanochtend inderdaad een technische
briefing. Ik was daarbij niet aanwezig maar mijn fractie was daar wel
vertegenwoordigd. Onze vertegenwoordiger was van mening dat het wel
erg technisch was. Ik wil mij als controleur van de regering niet te veel in
de techniek verdiepen. Ik wil dat wij min of meer de zekerheid krijgen.
Waarom sprak ik over een konijn uit de hoge hoed? Op het moment dat
het dubbel zo duur werd en er geld tekort was, werd er opeens gezegd dat
verdubbeling niet nodig is. Dat vind ik een verdacht moment. Daarom
vraag ik de minister of zij ons een soort garantie wil geven, bijvoorbeeld
dat het elders ook lukt of iets dergelijks. 100% zekerheid bestaat niet, maar
ik vraag toch 98% of 99% zekerheid dat én het verkeer van de Hanzelijn én
de extra sprinters en dergelijke kunnen rijden zonder dat het spoor wordt
verdubbeld. Als dit overtuigend wordt aangetoond, gaan wij ermee
akkoord. Zo niet, dan houden wij vast aan een verdubbeling.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik was toen nog
geen minister, maar volgens mij is er geen sprake geweest van een
goocheltruc, want daar denk je toch aan als er wordt gesproken over een
konijn en een hoge hoed. Op het moment dat je budget ter beschikking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

13

hebt, kies je soms voor de gemakkelijkste weg, maar als er schaarste is,
word je creatiever en ga je extra goed kijken hoe je je euro beter kunt
besteden. Dit kabinet zegt heel vaak dat het het meeste geld wil halen uit
iedere euro die het uitgeeft. Daarom zullen wij veel vaker zoeken naar
alternatieven en andere mogelijkheden om beter te benutten. Ik heb
meegekregen dat dit een goed alternatief is voor de korte termijn en dat je
hiermee de verdubbeling op middellange en lange termijn niet onmogelijk
maakt. Je kunt hiermee de problematiek tot 2015 oplossen. Ik ben zo
voorzichtig, omdat ik in mijn periode als staatssecretaris voortdurend
vocht tegen te veel water en toen bleek er ineens te weinig water te zijn in
een hete zomer. Dit is zo ingewikkeld bij al dit soort dingen. 100%
garanties kan niemand geven in dit leven. Ik zeg echter niet voor niets dat
dit een goed alternatief is dat meer capaciteit oplevert en minder kost dan
verdubbeling. Misschien is dit duidelijk genoeg. Verdubbeling op de
middellange en lange termijn is nog steeds goed mogelijk.
De heer Jansen (SP): De aanpak van de minister komt neer op een vorm
van benutten. Daar is op zichzelf niets op tegen. Je gaat slimmer om met
je infrastructuur, dat is mooi, maar er is een groot verschil tussen het
beter benutten van een tweesporig spoortracé en bijvoorbeeld een
autoweg van twee keer twee of drie rijstroken. Als er dan een rijstrook is
versperd, kun je er altijd nog langs. Als hier straks twintig treinen per uur
op een spoor stilstaan doordat er één trein vaststaat, komt er niemand
langs en is de puinhoop nog veel groter dan nu. Dat is het grote nadeel
van deze aanpak. Het antwoord van de SP op de vraag of dit straks nog
verantwoord is voor een plaats met meer dan 300 000 inwoners, is nee.
Als de minister kiest voor het beter benutten van de infrastructuur in
combinatie met de verruiming, is dat prima, want dan sla je twee vliegen
in één klap, maar in plaats van ... lijkt ons een slechte strategie
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van Infrastructuur
en Milieu: De heer Jansen wijst terecht op het verschil tussen het spoor
en de weg. Laat ik dan de metro als bewijs nemen. De metro doet nu aan
kort volgen; na één minuut komt de volgende metro. Zoals wij het nu
voorstellen, komt de volgende trein na drie minuten. Het zou in principe
mogelijk moeten zijn.
De heer Jansen (SP): Er is echt een verschil tussen de trein en de metro.
Een trein heeft ook een aantal gelijkvloerse verbindingen en er kan ergens
op het tracé een kink in de kabel komen. Het systeem is kwetsbaar. Dat is
de kern van de kritiek. Naarmate er meer treinen over die twee sporen
rijden, wordt de kans groter dat er een kink in de kabel komt. Bij tien
treinen per uur is die kans minder groot dan bij twintig treinen per uur.
Dat kan de minister toch niet ontkennen?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik kan ook niet
ontkennen dat als je beter gaat benutten en je dichter op elkaar gaat
rijden, er meer risico’s zijn dan wanneer je ergens in je eentje rijdt. Dat
geldt voor de weg, dat geldt voor het spoor, dat geldt voor de metro. Wij
stellen dit echter niet voor niets voor. Voor ons is de regionale bereikbaarheid net zo belangrijk als voor de Kamer. Wij willen ook graag dat er
een goede bereikbaarheid is en dat de infrastructuur op een goede manier
wordt benut. Wij willen dat er doorgang is. Toen er werd gesproken over
tweesporigheid, bleek dat het budget daarvoor niet toereikend is. Dan ga
je op zoek naar een alternatief en mag je naar mijn mening in je handen
knijpen als je een alternatief vindt dat ook nog eens voor meer capaciteit
zorgt. Je moet daar blij mee zijn en het gaan proberen in plaats van te
constateren dat er geen andere mogelijkheden zijn en dat je niets kunt
doen, tenzij de Kamer ergens anders een budget kan vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

14

De voorzitter: Ik geef gelegenheid voor een korte tweede termijn van
twee minuten spreektijd per fractie. Ik begin bij mevrouw Dijksma als
rapporteur van deze commissie.
Mevrouw Dijksma (PvdA): Voorzitter. De minister heeft op een aantal
punten overtuigend geantwoord en dit geldt ook voor haar houding ten
opzichte van dit project als zodanig. Het is voor de Kamer heel belangrijk
dat de minister royaal heeft gezegd dat zij wil doorgaan met de verkenningen. Zij vraagt wel van de regio’s dat zij zich bewust zijn van het
huidige economische tij en alternatieven voorstellen opdat er keuzen
kunnen worden gemaakt. Dit is ook voor ons een belangrijk signaal. De
minister heeft kunnen horen dat er veel steun is voor de schaalsprong.
Ik heb nog wel een vraag over de integraliteit van Rijk en regio. De
minister heeft natuurlijk gelijk als zij zegt dat Rijk en regio beide een
verantwoordelijkheid hebben. Met de ervaring uit een eerdere functie zeg
ik wel dat het best lastig zal zijn voor de minister om andere ministeries
bij de les te houden. Er is een natuurlijke neiging om achterover te leunen
en naar haar ministerie te kijken, zeker nu het milieudeel en de natuur
daar als het ware bij zijn gekomen. Dat zal de verleiding alleen maar
groter maken. Ik ben dan ook benieuwd hoe de minister in haar rol als
coördinerend minister die niet per se de verantwoordelijkheid voor alle
onderwerpen draagt, toch ook die integraliteit vormgeeft en hoe die in de
voortgangsrapportages tot uitdrukking komt.
Ik ben blij dat er eerder dan wij dachten een voortgangsrapportage komt,
al in maart volgend jaar. Wij waren wat ongerust, omdat het erop leek dat
die rapportage pas over een jaar vanaf nu zouden verschijnen. Dit biedt
ook de gelegenheid om daarin de bestuurlijke overleggen mee te nemen
die nog op korte termijn zullen worden gevoerd.
Mijn laatste punt heeft betrekking op de financiële paragraaf. De minister
heeft een aantal elementen genoemd die daarvan onderdeel kunnen
uitmaken. Naast autonome investeringen van regio en Rijk denk ik dan
ook aan een onderzoek naar het ophogen van het Gemeentefonds en
Provinciefonds, de opbrengst van de eventuele grondexploitatie van
verschillende partners en pps-constructies. Wanneer kunnen wij daarover
meer informatie krijgen?
De heer Aptroot (VVD): Voorzitter. Ik ben blij met de positieve houding
van de minister ten opzichte van dit project. Eigenlijk moet ik zeggen
«projecten», want dit is een Groot Project dat uit heel veel projecten
bestaat. Er is een voortvarende start gemaakt. Ik noem het bestuurlijk
overleg MIRT en SAAL en het goede contact met de gemeente Almere. Ik
ben tevreden over het feit dat de financiën integraal worden gepresenteerd. Verder ben ik tevreden over het feit dat de minister de coördinatie
neemt in die zin dat zij alle belangen zal oppakken, ook die belangen
waarvoor geen eigen werkmaatschappij is. Ik verzoek de minister om aan
de werkmaatschappijen te laten weten dat ook belangen als toerisme en
recreatie en de inpassing van de natuur worden meegenomen. Voor dit
laatste is natuurlijk wel een eigen werkmaatschappij.
Ik heb genoteerd dat de minister heeft gezegd dat zware punten direct
zullen worden gemeld. Dit was het enige wat ik was vergeten, want voor
ons is belangrijk dat naast de twee halfjaarlijkse rapportages, ieder wat
minister Eurlings «majeur» punt zou noemen, wordt gemeld. Ik weet dat
dit in het verleden bij grote projecten vaak bewust of onbewust niet is
gebeurd. In het bedrijfsleven geldt dat zaken van materieel belang direct
aan de aandeelhouders worden gemeld, ook tussentijds. Als de minister
dat ook werkelijk doet, hebben wij vertrouwen in de aanpak, omdat wij als
controleur van de regering de vinger aan de pols kunnen houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

15

De heer Van Dekken (PvdA): Voorzitter. Ik heb niet veel meer te vragen,
want de vragen die ik nog had willen stellen, zijn inmiddels vervat in
andere bijdragen. Ik dank de minister voor haar antwoord.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. De minister sprak over
bereikbaarheid, maar ik neem aan dat zij niet van plan is om mensen te
dwingen een auto aan te schaffen en dat die opmerking ook betrekking
heeft op de bereikbaarheid met het openbaar vervoer. Ik vraag de minister
om daaraan aandacht te besteden in de rapportages. Stel dat het toch niet
blijkt te lukken met het kort volgen en dat er, zoals de heer Jansen
schetste, negentien treinen stilstaan doordat één andere niet verder kan,
is er dan een plan B? Wij hebben dan een integraal plan, wij hebben
woningbouw en hopelijk een beetje aandacht voor de recreatie van de
heer Aptroot, maar dan werkt het plan voor het openbaar vervoer niet.
Een verstandige planner heeft als hij iets nieuws gaat doen, ook een plan
B klaar. Ik ben benieuwd hoe de minister dit zal monitoren.
Ik moet nog steeds bekomen van de verbazing dat de ANWB tegenwoordig landschappelijke organisaties heeft. In mijn vorige functie als
directeur van Greenpeace ben ik de organisatie toch echt op een andere
manier tegengekomen. Daarom dring ik erop aan dat in de rapportages
aandacht wordt besteed aan de manier waarop de heer Van Woerkom
opkomt voor zachte waarden als luchtkwaliteit, milieu en natuur.
De heer De Rouwe (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor haar
beantwoording en voor haar toezegging dat de moties van de Kamer in de
rapportages terugkomen. Dit maakt het verhaal compleet.
Mijn fractie heeft twijfels over de reikwijdte van het project. Wat valt er nu
wel onder en wat niet? Er werd zo-even gesproken over de A6-A9, maar er
zijn meer onderwerpen die wel onder RRAAM vallen en niet onder de
status «groot project». Ik zal hierover nog even nadenken en wellicht zal ik
in een VAO een motie indienen om tot een Kameruitspraak te komen.
Hetzelfde geldt voor de regionale inpassing. Ik heb gesproken over het
gebied rond het Gooi, Weesp en Muiden. Ik vrees dat de status «groot
project» ertoe zal leiden dat er vooral veel aandacht wordt besteed aan de
grote plaatsen, Almere en Amsterdam. Dat is op zichzelf terecht, maar
daarbij moet ook oog zijn voor het feit dat er tussen die plaatsen heel veel
mensen wonen. Dit is misschien ook een beetje onze eigen schuld, want
ook hier gaat de aandacht vaak uit naar de grote steden. Ik zou graag zien
dat in de rapportages ook aandacht wordt besteed aan de vraag hoe een
en ander lokaal leefbaar wordt ingepast en hoe de bereikbaarheid wordt
geregeld. Ook op dit punt overweeg ik een motie in te dienen.
De heer Jansen (SP): Voorzitter. Ik wil proberen de minister te verleiden
om de scope van het project op twee punten te verruimen. Ik heb daar in
eerste termijn ook al over gesproken.
Het eerste punt betreft de openbaarvervoerverbindingen richting Utrecht.
De minister zei dat er nog geen geld voor de IJ-verbinding is en dat hierop
nog verder wordt gestudeerd. Als zij dat doet, kan zij die studie toch ook
in zuidelijke richting uitbreiden? Per saldo is het misschien wel mogelijk
om door een iets andere mix van de verhouding van verkeersstromen
meer vervoersprestatie te leveren voor hetzelfde aantal of misschien zelfs
minder euro’s. Het lijkt mij goed dit in ieder geval in de verkenningsfase
nog vast te houden.
Het tweede punt heeft betrekking op het Oostvaarderswold. De minister
zegt dat haar collega Bleker daarover gaat. Die heeft daar zijn handen aan
vol, vrees ik. Afgelopen week kwam een bijna huilende VVD-gedeputeerde
uit Flevoland bij mijn fractie op bezoek en VVD-gedeputeerden doen dat
niet vaak, kan ik u zeggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

16

De heer Aptroot (VVD): Als je bij de SP op bezoek gaat, ga je vanzelf wel
huilen.
De heer Jansen (SP): Mijnheer Aptroot, hij kwam geheel op eigen
initiatief. Dat is het meest opmerkelijke. Dus let op uw zaak!
In Almere wordt heel veel gebouwd. Er is nota bene een werkmaatschappij Toekomstbestendig Ecologisch Systeem. Het Oostvaarderswold
valt daar niet onder. Het valt ook niet onder de werkmaatschappij Almere
Oosterwold. In het regeerakkoord wordt gesteld dat de investeringen in
het kader van RodS, wat staat voor Recreatie om de Stad, worden
geschrapt. Daarvan was pas een derde deel gerealiseerd. Dit betekent dat
er de komende tijd in die financiële stroom in Almere niets meer mogelijk
is. Almere wordt afhankelijk van de investeringen in het gebied tussen de
Oostvaardersplassen, de Veluwe en het Oostvaarderswold. Het lijkt mij
echt noodzakelijk dat ook de Kamer op dit punt de vinger aan de pols kan
houden en daarom pleit ik ervoor om dit in het grote project op te nemen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. Ik dank de
woordvoerders voor de steun die zij namens de Kamer uitspreken.
Mevrouw Dijksma heeft nog gesproken over de integraliteit en de
eventuele neiging van collega’s om achterover te leunen. Om de eerste
zorgen weg te nemen, hebben wij er al voor gezorgd dat de ministeries
van Verkeer en Waterstaat en van VROM zijn samengevoegd. Daarmee
hebben wij echter nog niet degenen bij de kladden die in het verleden het
meest achterover leunden, want ik denk dat ik weet op wie mevrouw
Dijksma doelde. Het is goed om integraal te rapporteren en met het
ministerie van ELI, maar ook met andere ministeries samen op te trekken.
Ik zal zoeken naar een weg, bijvoorbeeld door iets langs de ministerraad
te laten gaan voordat wij het hier aanleveren. Ik wil wel snelheid
betrachten, maar misschien is dit een manier.
Het is inderdaad belangrijk dat er al snel een basisrapportage tezamen
met een voortgangsbrief wordt uitgebracht.
Verder is gevraagd wanneer het financiële verhaal beschikbaar komt. In
het voorjaar van 2011 hebben wij waarschijnlijk zicht op het Provinciefonds en het Gemeentefonds en de afspraken die daarover kunnen
worden gemaakt. Het ministerie van BZK bekijkt dit natuurlijk in een
breder perspectief met alle decentralisatievraagstukken die zich
aandienen. In 2012 willen wij een integraal financieel beeld hebben, want
dan zijn de resultaten van de werkmaatschappijen bekend. Dan kun je een
totaalplaatje maken. Ik zal een aantal voorbereidende stappen zetten
waarna wij met elkaar kunnen discussiëren over de vraag welke ambities
en wensen wij kunnen waarmaken.
De heer Aptroot is blij dat ik alle belangen zal meenemen naar de
werkmaatschappijen. Ik heb gehoord dat zijn belangstelling vooral uitgaat
naar recreatie en toerisme. «Alle belangen» klinkt alsof ik ook nog moet
nadenken over postzegelverzamelaars en weet ik wat allemaal. Ik wil
graag nog wat partijen hierbij betrekken, maar «alle» is wel heel erg
breed. Ik perk dit dus een beetje in.
Dit geldt niet voor de heer Van Woerkom want hij probeert zo veel
mogelijk maatschappelijke organisaties te betrekken bij zijn taak. Het
verbaast mij dat mevrouw Van Tongeren niet weet dat de ANWB subsidies
geeft aan allerlei natuur- en milieuorganisaties. Kennelijk hoorde
Greenpeace daar in het verleden niet bij. De ANWB wil in dit verband ook
een rol spelen in de richting van zijn leden. In het blad van de ANWB, de
Kampioen, staat waar je ieder weekend kunt wandelen in het bos en over
een tijdje zullen daarbij dus ook de recreatieve zones in Almere en
omstreken worden vermeld. Ik zal de heer Van Woerkom niet op de nek
zitten, want ik ga ervan uit dat hij zelf de verantwoordelijkheid neemt om
diverse partijen en belangen te vertegenwoordigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

17

OV SAAL komt steeds aan de orde ook al behoort het tot een ander
project. De belangstelling blijft groot. Kort volgen betekent dat je
uiteindelijk meer treinen, simpeler spoor en minder kans op opstoppingen
moet hebben. Je zou juist minder kans op opstoppingen moeten hebben
dan in de huidige situatie. De flexibiliteit om dit met andere zaken te gaan
regelen, dus extra sporen en dergelijke, vraagt veel meer tijd dan wij nu
nodig hebben om een eventuele opstopping op te lossen. Wij hebben al
meerdere keren geprobeerd elkaar te overtuigen, dus ik wil het hierbij
laten.
Verder is gevraagd of de A27, de Stichtse Brug, een alternatief kan zijn.
Dat is geen alternatief voor de A6, de Hollandse Brug. Dat is echt een
andere verbinding met een ander bereik van het land. Op het moment dat
je een flinke woningbouwopgave wilt realiseren en de ontsluiting goed
wilt regelen, moet je alle mogelijkheden natuurlijk in ogenschouw nemen.
Ik heb echter begrepen dat de A27 specifiek geen alternatief is voor de A6,
Hollandse Brug.
Ik meen dat ik hiermee alle vragen heb beantwoord. Het is voor mij net zo
spannend als voor de commissie hoe dit grote project tot een echt groot
project zal leiden.
De voorzitter: Dank u wel. Ik heb één toezegging genoteerd, namelijk dat
in de basisrapportage en voortgangsrapportages ook zal worden
ingegaan op de voortgang van de aangenomen moties over RRAAM.
Daarnaast heb ik vastgesteld dat de heer De Rouwe overweegt, een VAO
aan te vragen.
De heer Aptroot (VVD): De minister heeft nog toegezegd dat zij zware
punten direct zal melden en dat zij daarmee niet zal wachten op een
rapportage. Dat zou vanzelfsprekend moeten zijn, maar dat was het tot nu
toe niet. Dit is voor mij een belangrijke toezegging.
De voorzitter: Dit klopt. Deze toezegging wordt toegevoegd aan het
lijstje. Ik sluit de vergadering.
– De minister zal in de basisrapportage over het groot project RRAAM en
de voortgangsrapportages ook ingaan op de voortgang van de
uitvoering van aangenomen moties omtrent RRAAM.
– In het geval van majeure ontwikkelingen of zaken van materieel belang
die spelen in het kader van het Groot Project RRAAM, zal de minister –
los van de reguliere rapportagelijn – de Kamer informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 089, nr. 78

18