Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 147

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2014
Tijdens het algemeen overleg over de leefbaarheid in achterstandswijken
van 27 november 2013 (Kamerstuk 32 847, nr. 112), heb ik toegezegd een
integrale reactie op de aanbevelingen van het PlattelandsParlement te
sturen naar de Tweede Kamer en het PlattelandsParlement. Met deze brief
kom ik mede namens de bewindspersonen van Economische Zaken,
Infrastructuur & Milieu, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Welzijn &
Sport tegemoet aan deze toezegging.
Allereerst wil ik mijn waardering uitspreken over de aangereikte aanbevelingen van het PlattelandsParlement. Het document bevat goed onderbouwde adviezen en aanbevelingen, waarmee in het rijksbeleid rekening
wordt gehouden. Door financiering van de Landelijke Vereniging van
Kleine Kernen geef ik dan ook uitvoering aan het amendement Koopmans
dat tot doel heeft burgerparticipatie te bevorderen door de ondersteuning
van het PlattelandsParlement en versterking van de organisatie van de
Landelijke Vereniging van Kleine Kernen zodat deze in staat is de kennis
rondom burgerinitiatieven verder uit te bouwen en te versterken.
Tijdens het PlattelandsParlement 2013 zijn in een Manifest aanbevelingen
gedaan op de thema’s groen, zorg, onderwijs, wonen, snel internet
glasvezel, energie en infrastructuur. In onderstaande reactie geef ik per
thema een toelichting op het huidige beleid en bestaande acties in relatie
tot de aanbevelingen. Aanvullend ben ik in de (gelijktijdig) aan uw Kamer
gestuurde kabinetsvisie naar aanleiding van de motie Barth c.s. in
algemene zin ingegaan op het beleid ten aanzien van een aantal van de
genoemde thema’s in relatie tot landelijke regio’s (krimpgebieden in het
bijzonder).
Groen
Onder het thema «Groen» zijn aanbevelingen gedaan voor een betere
aansluiting van de rijksoverheid op groene maatschappelijke initiatieven.
Dit is een hoofdthema in de Rijksnatuurvisie «Natuurlijk verder», die in

kst-32847-147
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 847, nr. 147

1

april dit jaar is uitgekomen. Als motto heeft de natuurvisie: «Van natuur
beschermen tegen de samenleving naar natuur versterken mét de
samenleving». Aansluiting bij groene maatschappelijke initiatieven is
daarvoor onontbeerlijk.
Het Rijk waardeert de inzet van particulieren en individuen en wil dit
ondersteunen waar mogelijk en zinvol. Zo heeft het Rijk een subsidieregeling «Groen en Doen» opgesteld voor de inzet van vrijwilligers bij
natuur en landschap. Ook ondersteunt het Rijk initiatieven met de inzet
van netwerken, kennis en communicatie. Het is daarbij wel van belang dat
het Rijk de initiatieven niet gaat overnemen; dat zou uiteindelijk contraproductief zijn.
Het manifest vraagt het Rijk om de financiering van natuurbeheer te
vereenvoudigen voor groene burgerinitiatieven. Concreet wordt bijvoorbeeld gevraagd om het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL) te
vereenvoudigen. Met een groot deel van de uitvoering van het natuurbeleid is dit subsidiestelsel voor beheer van natuur in het Bestuursakkoord 2011–2015 overgedragen aan de provincies. Zo komt de uitvoering
dichter bij mensen te liggen. Provincies kunnen beter dan het Rijk
beoordelen welke inzet nodig is om de doelen van het natuurbeleid
dichterbij te brengen in afstemming met andere maatschappelijke
opgaven. Zij hebben vaak ook andere instrumenten voor een gebundelde
inzet, zoals regelingen voor groenblauwe diensten.
Het manifest adviseert om voor burgerinitiatieven afstemming tussen
overheden te organiseren. Hier is inmiddels een start mee gemaakt. In het
afgelopen jaar heeft het Rijk het initiatief genomen voor een «Leernetwerk
samenspel burgerinitiatieven en overheden» voor het groene domein.
Met dit leernetwerk leren provincies, gemeenten, waterschappen en het
Rijk van elkaar en delen zij ervaringen.
Zorg
Op 4 juni 2014 heb ik u samen met de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de brief Transitieagenda Langer zelfstandig
wonen gestuurd (Kamerstuk 32 847, nr. 121). Hierin geeft het kabinet aan
wat de rol van de rijksoverheid is om het langer zelfstandig wonen voor
mensen met behoefte aan zorg en ondersteuning mogelijk te maken. We
willen dat familie, vrienden en buren meer naar elkaar omkijken en
mensen elkaar meer ondersteuning geven. Het is de taak van de
gemeente om mantelzorgers daarbij te ondersteunen. Hiervoor is de
positie van mantelzorgers in de Wmo 2015 versterkt. Gemeenten krijgen
daarin de opdracht de ondersteuningsbehoefte van mensen volledig te
onderzoeken, en hierbij rekening te houden met de mantelzorg die hij
ontvangt en oog te hebben voor de ondersteuning die nodig is om de
inzet van de mantelzorger mogelijk te maken. Er zullen regiotafels in de 43
WMO-regio’s worden georganiseerd met als doel partijen op het regionale
niveau te ondersteunen om tot afspraken te komen over de randvoorwaarden voor langer zelfstandig wonen en de herstructurering van het
vastgoed. Ook komt er een aanjaagteam dat regio’s waarin deze samenwerking moeizaam tot stand komt kan ondersteunen. Daarnaast zal een
aantal activiteiten plaatsvinden die als doel hebben kennis en informatie
te bundelen en beschikbaar te stellen. In 2015 zal een analyse worden
gemaakt over de vraag in hoeverre er knelpunten of ontwikkelingen ten
aanzien van langer zelfstandig wonen zijn die specifiek voor krimp- en
anticipeergebieden gelden. Hieruit kunnen vervolgacties worden
geformuleerd. In het voorjaar van 2015 zal vanuit het programma
Bevolkingsdaling van BZK een bijeenkomst over Wonen, Zorg en Welzijn
in krimp- en anticipeerregio’s worden georganiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 847, nr. 147

2

Onderwijs
Bij het thema «Onderwijs» gaat het manifest in op de volgende aspecten:
• Fusietoets: marktaandeel uit de criteria halen
• Geef ruimte aan regionaal maatwerk
• Investeer in kleine Brede Scholen
• Investeer in regionale processen om tot een gezond scholenaanbod te
komen
De effecten van ontgroening als gevolg van demografische ontwikkelingen hebben een grote impact op het onderwijs. Het kabinet is zich hier
terdege van bewust en neemt diverse maatregelen om samenwerking te
bevorderen en belemmeringen weg te nemen. De Tweede Kamer is
hierover op 23 mei jl. door de Staatssecretaris van OCW geïnformeerd in
de brief «Uitwerking maatregelen leerlingendaling in het primair en
voortgezet onderwijs» (Kamerstuk 31 293, nr. 203). Zo wordt de vorming
van samenwerkingsscholen en -besturen vereenvoudigd. Samenwerkingsscholen hoeven geen fusietoets aan te vragen. De Minister van OCW
zal in de loop van 2015 een wetsvoorstel over samenwerkingsscholen
indienen. De nieuwe wet kan, afhankelijk van het oordeel van de Kamer,
ingaan per 1 augustus 2016. Er komen met financiering van het Rijk vanaf
het voorjaar 2016 regionale procesbegeleiders voor het primair en
voortgezet onderwijs die worden aangewezen door de samenwerkende
schoolbesturen in de regio om te zorgen dat samenwerking in de regio tot
stand komt. In de eerder aangeduide uitwerkingsbrief zijn alle maatregelen over leerling-daling en krimp in het onderwijs opgenomen.
Energie
Voor de aanbevelingen op het terrein van Energie wordt verwezen naar de
afspraken uit het Energieakkoord. Hiervoor zijn vijf aanbevelingen gedaan:
• Hou de uitvoering simpel en de aansluitkosten minimaal
• Biedt investeringszekerheid
• Schrap de beperking dat initiatieven in een postcoderoos moeten
worden gerealiseerd
• Schrap de eis over juridisch en economisch eigendom
• Zorg dat coöperaties gebruik kunnen maken van het Revolverend
fonds energiebesparing
Aansluitkosten
De aanbeveling aangaande de aansluitkosten heeft waarschijnlijk
betrekking op de problematiek rondom de zogenaamde tweede
aansluiting. Dit was een belangrijk knelpunt dat leefde onder een aantal
lokale initiatieven. Coöperaties met een productie-installatie op of aan een
gebouw welke in principe een aparte, tweede, aansluiting nodig hebben
om de duurzaam opgewekte stroom op het net in te voeden. Wanneer
daarvoor, gezien het maximale vermogen van de productie-installatie, een
grootverbruikeraansluiting (> 3*80 A) moet worden aangelegd, leidt dit tot
hoge kosten. In het geval dat het gebouw al beschikt over een grootverbruikeraansluiting zouden die kosten uitsluitend om fiscale redenen
worden gemaakt.
Om dit te voorkomen zal in de fiscale wetgeving worden geregeld dat de
aansluiting van het gebouw voor de toepassing van het verlaagde tarief
onder bepaalde voorwaarden wordt aangemerkt als de aansluiting van de
productie-installatie van de coöperatie. Een extra aansluiting is dan niet
nodig. De regeling zal alleen gelden voor gebouwen met een grootverbruikeraansluiting. Er zal worden gewaarborgd dat het verlaagde tarief
wordt toegepast op de energie die de coöperatie opwekt en vervolgens op
het net invoedt. Deze energie zal dus apart moeten worden bemeten.
Hiermee wordt voldaan aan de aanbeveling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 847, nr. 147

3

Investeringszekerheid
Met het amendement van november 2014 (Kamerstuk 34 002, nr. 47) op
het Belastingplan 2015 wordt voldaan aan deze aanbeveling. Met dit
amendement is namelijk geregeld dat investeerders die gebruikmaken
van het verlaagde tarief, 15 jaar investeringszekerheid hebben bij een
wijziging van dit verlaagde tarief.
Initiatieven in een postcoderoos
Deze aanbeveling wordt niet opgevolgd. Dat zou immers betekenen dat er
geen sprake meer hoeft te zijn van een lokaal initiatief. Het nabijheidcriterium is echter bewust onderdeel van de regeling. De Subsidieregeling
Duurzame Energie (SDE+-regeling) is gericht op meer generieke,
grootschalige, initiatieven waarvoor geen nabijheidcriterium geldt.
Eis juridisch- en economisch eigendom
Deze aanbeveling wordt niet opgevolgd. De regeling is gericht op lokale
initiatieven die zelf produceren. Zelf produceren is vertaald naar economisch en juridisch eigendom. Dat is ook zo vastgelegd in het Energieakkoord.
Revolverend fonds
Het revolverend fonds energiebesparing stelt leningen ter beschikking aan
verhuurders en woningeigenaren. Coöperaties zijn op grond van de
politieke uitgangspunten bij het fonds geen mogelijke doelgroep voor het
ontvangen van een lening.
Wonen
Het manifest geeft voor het thema «Wonen» viertal aanbevelingen:
• Zoek aansluiting bij koplopers
• Schep kaders voor CPO-initiatieven
• Geef geen blauwdruk voor CPO-initiatieven
• Schrap de verplichting tot bewijzen van nut en noodzaak
De aanbevelingen 1,3 en 4 kan ik ondersteunen. Aanbeveling 2 deel ik
niet. Bij eigenbouw zijn de gemeenten nu aan zet om op lokaal niveau de
kaders voor CPO en voor individueel PO vast te stellen. Daarbij gaat het
om het vaststellen of wijzigen van bestemmingsplannen, het uitgeven van
kavels, het vaststellen van de grondprijs e.d. In de afgelopen jaren heeft
het rijk eigenbouw gestimuleerd met fiscale maatregelen waar het gaat
om transformatie van vastgoed en met wijzigingen in de regelgeving op
het gebied van de ruimtelijke ordening. Daarnaast helpt het rijk de
gemeenten met de inzet van het Expertteam Eigenbouw. Dit team is een
initiatief van het Ministerie van BZK en van de VNG. Het motto van het
team is «voor gemeenten, door gemeenten». Met andere woorden: hoe
krijgen we de kennis en kunde van gemeenten die een voortrekkersrol op
het gebied van eigenbouw vervullen, op een efficiënte wijze beschikbaar
voor andere gemeenten. Het Expertteam Eigenbouw vergroot de
bekendheid van eigenbouw en helpt gemeenten in de opzet en uitwerking
van beleid en projecten. Het team bestaat uit deskundigen vanuit
gemeenten en de marktsector met kennis en ervaring op het gebied van
eigenbouw. Gemeenten kunnen gebruik maken van hun specifieke
expertise. Een toenemend aantal gemeenten wil eigenbouw faciliteren
door kavels tegen marktconforme prijzen beschikbaar te stellen en
burgers te helpen bij het realiseren van hun eigenbouwplannen. Deze
ontwikkeling ondersteun ik via de inzet van het Expertteam Eigenbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 847, nr. 147

4

Snel internet
Op het gebied van snel internet doet het Plattelands parlement een drietal
aanbevelingen:
• Faciliteer kennisuitwisseling tussen initiatiefnemers
• Schep financiële mogelijkheden voor het gebied buiten de kernen
• Maak gebruik van Europese middelen voor snel internet op het
platteland
De aanleg van snel internet in buitengebieden wordt momenteel vanuit
het rijk op verschillende wijzen ondersteund. Vanuit het programma
Bevolkingsdaling van het Ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties worden voorbeelden verzameld van nieuwe ontwikkelingen
en instrumenten die rondom de krimpproblematiek ontwikkeld worden.
Ook worden zo nodig partijen bij elkaar gebracht die de aanleg van
breedband regionaal kunnen bevorderen, zoals bijvoorbeeld in
Oost-Drenthe. De opgedane kennis daarover wordt online verspreid.
Daarnaast brengt het Ministerie van Economische Zaken informatie over
en ervaringen van verschillende (breedband) initiatieven bij elkaar en
maakt deze toegankelijk door het opzetten van een nationale website. EZ
verwacht dat het platform in het voorjaar van 2015 gelanceerd kan
worden. Op het platform kunnen burgers en bedrijven informatie vinden
over wat zij zelf kunnen doen om snel internet mogelijk te maken en
ervaringen en (goede) voorbeelden uitwisselen.
De Minister van Economische Zaken heeft u op 8 juli 2014, mede namens
mij, op de hoogte gebracht van de stand van zaken met betrekking tot de
beschikbare middelen voor de aanleg van breedband in krimp- en
plattelandsgebieden (Kamerstuk 26 643, nr. 321). In deze brief is toegelicht
dat het Europees parlement dit jaar heeft ingestemd met een investeringspakket van € 1 miljard voor ondersteuning van overkoepelende Europese
digitale projecten en breedbandinfrastructuur. Hiervan is € 150 miljoen
bestemd voor technische ondersteuning van breedbandprojecten. De
beschikbare middelen voor breedband zijn bestemd voor alle lidstaten
wat betekent dat er voor Nederland nauwelijks middelen beschikbaar zijn.
Tot 15 oktober konden regionale en lokale overheden projectplannen
indienen om aanspraak te maken op die technische ondersteuning. Voor
Nederland is er een aantal projectplannen ingediend. Op dit moment is
nog niet bekend of er Nederlandse projecten ook daadwerkelijk financiering voor technische ondersteuning uit het CEF krijgen toegewezen.
Tot slot kan worden gemeld dat een aantal provincies in Nederland
middelen in de begroting heeft opgenomen voor de aanleg van
breedband in de buitengebieden. Een drietal provincies, Friesland,
Brabant en Overijssel start een Breedbandfonds om de aanleg van een
netwerk voor snel internet in de buitengebieden te ondersteunen.
Infrastructuur
Voor het thema «Infrastructuur» zijn de volgende aanbevelingen gedaan:
• Werk de Code Maatschappelijke Participatie uit, met aandacht voor
cultuurverandering;
• Creëer ruimte in strakke planprocessen;
• Richt een kenniscentrum op dat burgerinitiatieven ondersteunt
Maatschappelijke participatie is de deelname van burgers, bedrijven en
maatschappelijke organisaties aan het beleid- en besluitvormingsproces,
oftewel het planproces. Het zoeken naar en inbrengen van initiatieven is
hier onderdeel van. De Code is een aanvulling op de principes van Sneller
& Beter en de spelregels van het Meerjarenprogramma Infrastructuur
Ruimte en Transport (MIRT). Het PlattelandsParlement pleit in haar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 847, nr. 147

5

aanbevelingen concreet voor een verbreding en verdieping van de Code
Maatschappelijke Participatie. Verdieping door gemeenten en provincies
in de werkingssfeer van de code te betrekken en verbreding naar andere
terreinen door anders dan thans het geval is burgers te betrekken bij
projecten op het terrein van ruimtelijke ordening of regionale economie.
De Code Maatschappelijke Participatie is expliciet opgesteld voor
participatie bij MIRT-projecten. Als zodanig is die niet 1-op-1 toe te passen
in andere velden. Verdieping en verbreding is echter zeker mogelijk. Het
initiatief hiervoor zou van de sector over overheidsorganisatie zelf moeten
komen. Een voorbeeld is de gedragscode Participatie bij Windenergie die
nu door overheid, markt en maatschappij wordt uitgewerkt. In de
memorie van toelichting van de voorgestelde Omgevingswet wordt de
Code om die reden ook als mogelijk handvat en inspiratie genoemd.
Bovendien hebben participatie en de Code een belangrijke plaats in het
cultuurtraject «Nu al Eenvoudig Beter» ter voorbereiding op de nieuwe
Omgevingswet.
De Code Maatschappelijke Participatie is naar aanleiding van de motie
Dik-Faber/van Veldhoven in maart 2014 (Kamerstuk 29 385, nr. 77) verder
aangescherpt. In de motie wordt de regering opgeroepen een onafhankelijke partij te laten adviseren over de kansrijkheid van burgerinitiatieven bij
MIRT-projecten. De memorie van toelichting van de Omgevingswet doet
hiervoor de handreiking. Uitgangspunt is wel dat die advisering
incidenteel is, immers: kansrijke maatschappelijke initiatieven worden al
meegenomen in de planvorming. Een tweede aan participatie gerelateerde motie, betreft de in november 2013 ingediende motie De Rouwe
(Kamerstuk 29 385, nr. 82) die de regering verzoekt de Code Maatschappelijke Participatie zodanig aan te vullen dat voor alle deelnemers vooraf
volstrekt duidelijk is wat de verwachtingen kunnen zijn bij deelname aan
een project. De Minister van IenM heeft bij brief van 13 juni 2014
(Kamerstuk 33 750 A, nr. 70) uitvoering gegeven aan deze motie.
Tot slot wordt door het PlattelandsParlement als advies meegegeven een
onafhankelijk kenniscentrum in te richten dat burgerinitiatieven ondersteunt. Niets staat het oprichten van een (landelijk) kenniscentrum in de
weg. Een dergelijk kenniscentrum moet echter op eigen benen kunnen
staan en zal om die reden niet door het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu (mede) worden gefinancierd.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 847, nr. 147

6