Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

271
Vragen van de leden Kathmann en Thijssen (beiden PvdA) aan de Ministers
voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen en van Infrastructuur en
Waterstaat over kwijtschelding van de waterschapsbelasting (ingezonden
21 juni 2023).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) (ontvangen 23 oktober 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2022–2023, nr. 3072.
Vraag 1
Klopt het dat de waterschappen kwijtschelding kunnen verlenen aan mensen
met een inkomen van maximaal 100% van de bijstandsnorm?
Antwoord 1
Ja. Dit is geregeld in de Regeling kwijtschelding belastingen medeoverheden
(Stcrt. 2022, 23803).1
Vraag 2
Ziet u ook dat er veel mensen zijn met een hoger inkomen dan de bijstandsnorm die grote moeite hebben om rond te komen, zeker met de gestegen
prijzen voor energie en boodschappen?
Antwoord 2
Ja. Het kabinet zag sinds de start van de oorlog in Oekraïne en de daaropvolgende hogere inflatie dat steeds meer mensen moeite hebben met rondkomen. Het kabinet heeft in 2022 en 2023 met meerdere pakketten maatregelen
getroffen om de gevolgen van deze hogere inflatie te dempen.
Vraag 3
Vindt u ook dat het mogelijk moet zijn voor waterschappen om kwijtschelding
ruimer toe te passen indien algemeen besturen dat noodzakelijk achten?
Antwoord 3
Op dit moment hebben de algemene besturen van de waterschappen reeds
de mogelijkheid om op een aantal onderdelen een ruimer kwijtscheldingsbeleid te hanteren. In beginsel dienen waterschappen ten aanzien van de

1

ah-tk-20232024-271
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2022-23803.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

kwijtschelding aan te sluiten bij de regels die gelden voor de rijksbelastingen
(de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990). Op grond van de Regeling
kwijtschelding belastingen medeoverheden hebben de waterschappen echter
de mogelijkheid op bepaalde punten van de landelijke kwijtscheldingsregels
af te wijken ten gunste van de belastingschuldige. Door de verruiming toe te
passen mag een belastingschuldige meer inkomen of vermogen hebben
zonder zijn recht op kwijtschelding te verliezen. Naast volledige kwijtschelding biedt de algemene kwijtscheldingsregeling de mogelijkheid tot een
gedeeltelijke kwijtschelding. Zie voor een nadere toelichting ook het antwoord
op vraag 7.
Op deze wijze beschikken waterschappen over een afgewogen instrumentarium dat recht doet aan het principe dat een ieder in beginsel gehouden is
belastingen te betalen, terwijl anderzijds wel afwegingen kunnen worden
gemaakt met betrekking tot draagkracht.
Tot slot wordt opgemerkt dat waterschappen hun taken vrijwel geheel
bekostigen met de eigen belastingen. Wanneer de inkomens- en vermogensgrenzen worden verhoogd dan wordt aan een grotere groep kwijtschelding
verleend. Dit vertaalt zich bij een gegeven begroting door in een hogere
belastingdruk voor de belastingbetalers die niet voor kwijtschelding in
aanmerking kunnen komen.
Vraag 4
Bent u bereid om de wet aan te passen zodat het mogelijk wordt om
kwijtschelding te verlenen aan mensen met een inkomen tot 120% van de
bijstandsnorm of meer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 5
Bent u bereid om onderzoek te doen naar de mogelijkheid van een progressieve waterschapsbelasting, zodat ingezetenen naar draagkracht bijdragen?
Antwoord 5
Er is sprake van een zogenaamd gesloten heffingenstelsel, waarin de
nationale wetgever de heffingsruimte van de decentrale belastingheffer strikt
heeft afgebakend – dit met het oog op het belang van rechtsgelijkheid en
rechtseenheid. In de Waterschapswet is er een directe koppeling tussen de
taken die waterschappen hebben en de heffingen die de waterschappen
mogen opleggen. Het is de heersende leer dat het verbod van heffing naar
inkomen, winst en vermogen dat voor andere decentrale overheden geldt,
ook voor waterschappen geldt. De Waterschapswet bevat echter geen
expliciet verbod hierop.2
De kosten die de waterschappen maken worden van oudsher verdeeld op
basis van het principe dat de belanghebbende betaalt. Daarnaast wordt ten
behoeve van de waterkwaliteit het principe «de vervuiler betaalt» gehanteerd.
De OESO heeft bevestigd dat het hanteren van deze principes van belang is
om het draagvlak voor het waterbeheer te borgen. De OESO heeft zelfs
aanbevolen deze principes nog meer toe te passen.3 Om die reden zullen wij
geen onderzoek doen naar de mogelijkheid om de waterschappen te laten
heffen naar draagkracht.
Zoals toegelicht in de antwoorden op vragen 3, 4, en 7 hebben waterschappen reeds de mogelijkheid om waterschapsbelasting geheel of gedeeltelijk
kwijt te schelden, en wordt deze ook toegepast. Hiermee worden mensen met
een laag inkomen ontzien.
Vraag 6
Bent u het eens dat waterschappen zich als overheidsorgaan sociaal moeten
opstellen bij het innen van schulden, bijvoorbeeld bij de vormgeving van
minnelijke schuldregelingen?

2

Commissie onderzoek belastingen Lokale overheden van de Vereniging voor Belastingwetenschap, Geschrift nr. 239, 2009, p. 47.
3
Water Governance in the Netherlands Fit for the Future?, OECD Studies on Water, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Wij verwachten van alle overheidsorganisaties dat zij een sociaal innings- en
incassobeleid hanteren, waarbij het bieden van maatwerk mogelijk moet zijn.
Dat geldt dus ook voor waterschappen. Door maatschappelijk verantwoord te
innen en te incasseren kan een waterschap beter rekening houden met
iemands persoonlijke situatie, ook in geval van minnelijke schuldregelingen.
Waterschappen doen dit ook; zie het antwoord op vraag 7.
Vraag 7
Kunt een beeld geven van het (sociale) inningsbeleid van waterschappen en
welke acties er ondernomen worden om mensen te helpen in plaats van
tegen te werken?
Antwoord 7
Wanneer mensen niet in staat zijn om hun belastingaanslag tijdig te voldoen
kan onder voorwaarden uitstel van betaling worden verleend. Hierbij wordt
de mogelijkheid geboden om de belastingaanslag met een betalingsregeling
te voldoen. Indien mensen hun belastingaanslag helemaal niet kunnen
voldoen kunnen zij mogelijk in aanmerking komen voor kwijtschelding.
Kwijtschelding wordt verleend indien er geen betalingscapaciteit en geen
vermogen aanwezig is.
Onder «betalingscapaciteit» wordt verstaan het positieve verschil tussen het
netto-besteedbare inkomen van een belastingschuldige en de te verwachten
kosten van bestaan. De normen voor de kosten van bestaan worden
uitgedrukt in een percentage van de bijstandsnorm als bedoeld in de
Participatiewet. Op grond van de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990
bedragen de kosten van bestaan 90% van de bijstandsnorm.4 Op grond van
de Regeling kwijtschelding belastingen medeoverheden kunnen de waterschappen ten gunste van belastingschuldigen van deze norm afwijken. Dit
houdt in dat zij voor iedere norm tussen de 90% en 100% kunnen kiezen.
Door een hoger percentage te hanteren, vallen de kosten van bestaan hoger
uit, waardoor belastingschuldigen eerder in aanmerking voor kwijtschelding
komen. In de praktijk maken alle waterschappen van deze mogelijkheid
gebruik: 20 van de 21 waterschappen hanteren voor de kosten van bestaan
de norm van 100%; één waterschap zit op 95%.
Ook ten aanzien van het vermogenhebben de waterschappen op grond van
de Regeling kwijtschelding belastingen medeoverheden de ruimte de
geldende regels te verruimen.
Op grond van de landelijke kwijtscheldingsregels (Uitvoeringsregeling
Invorderingswet 1990) wordt reeds een bepaald bedrag aan financiële
middelen niet als vermogen aangemerkt.5 Waterschappen kunnen op grond
van de Regeling kwijtschelding belastingen medeoverheden ervoor kiezen dit
bedrag aan financiële middelen te verhogen. Voor echtgenoten kan het
bedrag met maximaal € 2.000 worden verhoogd; de extra verhoging voor
andere huishoudtypen zijn van dit bedrag afgeleid.
Gezien het feit dat de mogelijkheid om de vermogensnorm te verruimen pas
recent is ingevoerd, heeft de Unie van Waterschappen (UvW) nog geen goed
beeld hoeveel waterschappen deze mogelijkheid toepassen en op welke
wijze. Voor nu hebben zij alleen het beeld dat bij zeven organisaties
(waterschappen en/of gemeenschappelijke belastingkantoren) het besluit was
genomen om met ingang van dit jaar van de verruiming gebruik te gaan
maken.
Veder blijkt uit navraag bij de UvW dat waterschappen naast het bovenstaande diverse acties ondernemen om het inningsbeleid sociaal te laten zijn.
Voorbeelden hiervan zijn:
– Belastingplichtigen worden actief benaderd om hen te wijzen op de
mogelijkheden voor (automatische) kwijtschelding;
– Belastingplichtigen worden geattendeerd op de aanvullende bijstand als
bij een verzoek om kwijtschelding blijkt dat hier geen gebruik van wordt
gemaakt;
– Als een kwijtscheldingsverzoek is afgewezen, dan is een soepele
betaalregeling mogelijk.

4
5

Artikel 16 Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990.
Artikel 12, lid 2, onderdeel d van de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3