Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

196
Vragen van de leden Becker en Van der Woude (beiden VVD) aan de
Ministers voor Primair en Voortgezet Onderwijs en voor Rechtsbescherming en
de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het artikel
«Exorcisten «De Laatste Reformatie» onder vuur: duiveluitdrijvingen bij
kinderen en wegbidden autisme» (ingezonden 24 augustus 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en
Sport), mede namens de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen
10 oktober 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 3641.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Exorcisten «De Laatste Reformatie» onder
vuur: duiveluitdrijvingen bij kinderen en wegbidden autisme»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het uitvoeren van zogenaamde duiveluitdrijvingen bij
kinderen compleet verwerpelijk is, mede vanwege het feit dat hier sprake kan
zijn van strafbare feiten zoals mishandeling? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Die mening deel ik. Mensen met ADHD, ADD of autisme ervaren de wereld
anders. Dit is niet iets waar iemand van genezen kan worden door bijvoorbeeld duiveluitdrijvingen. Het is schrijnend dat er jongeren en/of ouders met
kinderen met autisme zijn die hun situatie als zwaar ervaren en het gevoel of
de overtuiging hebben dat ze van autisme moeten worden genezen door
middel van duiveluitdrijvingen.
Het baart mij ook zorgen, want kinderen kunnen schade ondervinden als
gevolg van deze praktijken. Als dat het geval is, is dat zeer onwenselijk.
Kinderen moeten gezond en veilig kunnen opgroeien. Deze praktijken kunnen
onder specifieke omstandigheden worden beschouwd als kindermishandeling
1

ah-tk-20232024-196
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

De Telegraaf, 19 augustus 2023, Exorcisten »De Laatste Reformatie» onder vuur: duiveluitdrijvingen bij kinderen en wegbidden autisme», https://www.telegraaf.nl/nieuws/2047991013/
exorcisten-de-laatste-reformatie-onder-vuur-duiveluitdrijvingen-bij-kinderen-en-wegbiddenautisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

en deze kunnen mogelijk ook strafbaar zijn. Hiervan kan aangifte worden
gedaan bij de politie, waarna het Openbaar Ministerie onderzoekt of sprake is
van strafbaar handelen.
Vraag 3
Is bekend wat de psychische en lichamelijk gevolgen hiervan zijn voor
kinderen? Zo nee, bent u bereid dit te onderzoeken?
Antwoord 3
In algemene zin zal de schade die kan ontstaan door genezingspraktijken door
duivelsuitdrijving afhankelijk zijn van wat die praktijken inhouden en de
verdere omstandigheden waarin het kind leeft en opgroeit. Ik ben niet
voornemens dit nader te onderzoeken.
Vraag 4
Waar kunnen kinderen of mensen in hun omgeving die zich zorgen maken,
terecht die melding willen maken van een soortgelijk incident?
Antwoord 4
Wanneer er vermoedens zijn van kindermishandeling, lichamelijk of geestelijk, is het van groot belang dat men contact opneemt met Veilig Thuis voor
advies of het doen van een melding. Professionals moeten bij een vermoeden
de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling hanteren. Bij mogelijk
strafbare feiten stemt Veilig Thuis af met de politie en doet zo nodig melding
of aangifte. Indien er (mogelijk) sprake is van strafbare feiten kunnen mensen
ook direct terecht bij de politie voor het doen van een melding of aangifte.
Vraag 5
Waar kunnen kinderen terecht die hulp of zorg nodig hebben naar aanleiding
van een mogelijk traumatische ervaring met duiveluitdrijvingen?
Antwoord 5
Kinderen en jongeren met psychische klachten, bijvoorbeeld naar aanleiding
van een traumatische ervaring door duiveluitdrijving, kunnen in eerste
instantie terecht bij hun huisarts, een lokaal wijkteam en vervolgens bij de
geestelijke gezondheidszorg (jeugd GGZ). Samen met de jongere wordt
bekeken welke hulp er nodig is. Daarnaast kunnen kinderen en jongeren
telefonisch of via chat terecht bij de Kindertelefoon of MIND Korrelatie.
Vraag 6
Deelt u de mening dat autisme niet iets is waar kinderen van hoeven te
genezen? Zo ja, kunt u zich hierover uitspreken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Deze mening deel ik volledig: autisme is niet iets waar iemand van genezen
kan of zou hoeven worden.
Vraag 7 en 8
Hoe ziet de Nederlandse tak van «De Laatste Reformatie» er uit? Wat is de
huidige omvang van deze organisatie in Nederland? Hoeveel Nederlanders
zijn lid van deze organisatie en kunt u inzicht geven in de financiering van
deze organisatie? In hoeverre is deze organisatie gelieerd aan andere
Nederlandse christelijk religieuze organisaties?
Hoe verhoudt de Nederlandse tak van De Laatste Reformatie zich tot de
Europese organisatie? In hoeverre worden in andere Europese landen
activiteiten georganiseerd door bovenstaande organisatie? Welke juridische
stappen jegens De Laatste Reformatie zijn in andere Europese landen reeds
gezet? In hoeverre is er onderling contact tussen lidstaten over de ontwikkeling van bovengenoemde organisatie?
Antwoord 7 en 8
Het is niet aan de Rijksoverheid om toezicht te houden op religieuze
groeperingen in Nederland. Op de website van de Laatste Reformatie
publiceert de stichting de jaarverslagen. Het is ons onbekend in hoeverre de
organisatie bijeenkomsten organiseert in andere Europese landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 9
Bent u bereid om, eventueel in Europees verband, met collega’s in landen als
Australië, in contact te treden om te bezien welke maatregelen hier te nemen
zijn, die daar al zijn afgekondigd?
Antwoord 9
Zoals eerder aangegeven ben ik, gelet op de vrijheid van religie en levensovertuiging én van de vrijheid van meningsuiting, niet voornemens om te
onderzoeken welke juridische maatregelen mogelijk zijn. Uiteraard heeft de
overheid een rol wanneer er sprake is van (een vermoeden van) kindermishandeling, al dan niet bij strafbare feiten. Het is daarom belangrijk dat als er
vermoedens zijn van (strafbare) kindermishandeling, lichamelijk of geestelijk,
mensen een melding doen bij Veilig Thuis of de politie zodat zij dit nader
kunnen onderzoeken en indien noodzakelijk vervolgstappen kunnen nemen.
Vraag 10
Heeft de Nederlandse overheid al visa verstrekt voor leiders van «de laatste
reformatie» om in Nederland hun boodschap te verkondigen en is het
mogelijk hen in de toekomst een inreisverbod op te leggen?
Antwoord 10
Over individuele gevallen doe ik geen uitspraken. In algemene zin kan
worden gesteld dat een visum alleen kan worden geweigerd of ingetrokken
indien een persoon een gevaar vormt voor de nationale veiligheid of de
openbare orde. Dit geldt ook voor het opleggen van een inreisverbod.
Vraag 11
Wat kunt u doen om kinderen hiertegen te beschermen? In hoeverre kunt u
bestaande juridische instrumenten hier inzetten?
Antwoord 11
Indien sprake is van kindermishandeling, de veiligheid van kinderen in het
geding is of hun ontwikkeling ernstig wordt bedreigd zijn de bestaande
instrumenten voor de aanpak van kindermishandeling en ten aanzien van
kinderbeschermingsmaatregelen van toepassing.
Vraag 12
Zou de wet toezicht op informeel onderwijs het eenvoudiger maken om in te
grijpen in een situatie zoals hierboven geschetst? Zo ja, op welke wijze? Zo
nee waarom niet? Kunt u deze wet zo snel mogelijk aan de Kamer doen
toekomen?
Antwoord 12
Voor zover ik kan opmaken uit het artikel gaat het hier niet om informeel
onderwijs. De voorgenomen wet zou ingrijpen dan ook niet mogelijk maken.
De beoogde indiening van de wet informeel onderwijs door de Minister voor
Primair en Voortgezet onderwijs zal naar verwachting bij uw Kamer zal
plaatsvinden in de eerste helft van 2024.
Vraag 13
Zijn er nog andere organisaties bij u bekend die soortgelijke zogenaamde
uitdrijvingen uitvoeren bij kinderen? Zo ja, welke? In hoeverre en op welke
wijze kunt u ingrijpen bij deze organisaties?
Antwoord 13
Helaas is mij enkele maanden geleden een andere organisatie bekend
geworden die op basis van gebedsgenezing kinderen met autisme claimt te
kunnen genezen. Hierover heeft uw Kamer vragen gesteld die zijn beantwoord.2

2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 3177.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Vraag 14
Hoe staat het met de uitvoering van het toegezegd onafhankelijk onderzoek
naar de aard en omvang van duivelsuitdrijvingen in Nederland? Is het
onderzoek inmiddels afgerond en wat zijn de uitkomsten van dit onderzoek?
Zo nee, deelt u gezien bovenstaande berichtgeving de noodzaak en urgentie
om dat alsnog te doen?
Antwoord 14
Er is mij geen toezegging op dit terrein bekend en op dit moment bestaat
geen voornemen onderzoek te doen naar aard en omvang van duivelsuitdrijvingen in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4