Monitor Langer Thuis
2020

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Figuur 1: Dashboard Monitor Langer Thuis 2020; kernachtige beschrijving van indicatoren en uitkomsten.

68% van de 75-plussers ervaart een goede kwaliteit van leven

1

2020
2019

Dashboard
Inleiding

Actielijn 1
de 75-plussers ervaart regie
75% 		van
over zijn of haar leven.

Indicatoren

Ondersteuning en zorg thuis

Uitkomst

ondersteuning en zorg.

zorg goed geregeld.

10

Proces
Verhalend
Mantelzorgers en vrijwilligers

94

Uitkomst
Proces

Proces

de mantelzorgers geeft aan
70% van
goed geïnformeerd te zijn over

aantal mantelzorgers
13,7 			potentieel
in krimpgebieden (Oldest-old

het ondersteuningsaanbod.

4

tieven gericht op ouderen door gemeenten, Rijk en lokale partners binnen het
programma Sociaal Domein.
5

support ratio).

15

17

van de 75-plussers geeft aan dat
81% hun
huidige woning geschikt is.

28

18

16

bereikt via
542 		mantelzorgers
bewustwordingsactiviteiten.

bevindingen aanjager respijtzorg.

6

door programma LZO gesubsidieerde netwerken integrale ouderenzorg in de wijk.
7

80.828 inzet specialisten oudergeneeskunde in eerste lijn en acute zorg.

11

lokale pilots opgestart naar
aanleiding van het programma
In voor Mantelzorg.
23

292

536

burgerinitiatieven in het domein
zorg en welzijn.

initiatieven van
1.903 (nieuwe)
vernieuwende woon(zorg)vormen

19

dat inzet op bewustwording
101 gemeenten
van mantelzorgers als gevolg van

8

Actielijn 3

is in Nederland actief in het veld
7,8% van
zorg en welzijn.

14

de mantelzorgers ervaart goede
89% van
afstemming met de formele zorg.

			 investeringen in maatschappelijke initia-

aantal concrete afspraken in de regio
over de manier waarop inkopende
partijen beter kunnen samenwerken.

Actielijn 2

Actielijn 3

8,5% van de mantelzorgers is overbelast.

3

de 75-plussers krijgt naar
74% van
eigen zeggen ondersteuning en

Uitkomst

Verhalend

2

de 75-plussers ervaart aan63% 		van
sluiting van de professionale

Overall indicator

Actielijn 1

Actielijn 2

10

pilots logeerzorg die zijn opgezet
door VWS, gemeenten en
zorgaanbieders.

20

24

38
21

pilots opgestart naar aanleiding
van het programma Samen
Ouder Worden.
25

pilots sociale benadering
4 			dementie
door VWS, gemeenten,
zorgaanbieders.

22
24

22

gemeenten hebben bij prestatieafspraken aparte afspraken gemaakt
mbt ouderenhuisvesting.
29

voor ouderen.

30

gebiedscoalities doen mee met
innovatieprogramma Langer
thuis-inclusieve wijk.

31

toegekende subsidie aanvragen
Stimuleringsregeling Wonen en
Zorg.

32

coördinatiefuncties met
49% 		regionale
vier werkende functionaliteiten voor

Wonen

zorgvormen met tijdelijk verblijf.

Uitkomst

42

Proces

9

subsidie aanvragen
		 toegekende
Stimuleringsregeling E-health Thuis.
10

Verhalend

over functioneren aansluiting van de zorg. 11

Beschouwing

over regie eigen leven van 75-plussers.

Bijlage

Verhalend
2

12

over het al dan niet ontvangen van goede
ondersteuning en zorg van 75-plussers
en hun mantelzorgers.
13

over overbelasting van mantelzorgers.
26

over het al dan niet voldoende aanwezig
zijn van ondersteuningsaanbod in
zorgtaken voor mantelzorgers.
27

over de geschiktheid van de huidige
woning van ouderen.
33

over hoe ouderen zichzelf voorbereiden
op de woonsituatie als ze afhankelijker
worden.

34

Monitor
Langer Thuis
2020

Figuur 2: Integratief beeld Monitor Langer Thuis 2020; geografische spreiding van lokale initiatieven per actielijn.

inhoud

Dashboard
Inleiding

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst

2019

Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

3

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Dashboard
Inleiding

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3

Inleiding
In deze Monitor Langer Thuis 2020 worden cijfers gepresenteerd voor een set indicatoren
waarmee de actielijnen van het programma Langer Thuis gemonitord kunnen worden.
Na de nulmeting die verscheen in de Monitor Langer Thuis 2019, is dit de tweede meting
die hoort bij de voortgangsrapportage van het programma.

1. Versterken van de zelfredzaamheid van ouderen en hun sociale omgeving;
2. Professionals werken als een team rondom een oudere met een complexe zorgvraag
en leveren afgestemde zorg op maat;
3. Specialist ouderengeneeskunde op het juiste moment, op de juiste plek;
4. Doorstroom van en naar tijdelijk verblijf soepel laten verlopen.

Programma Langer Thuis

■ Actielijn 2: Mantelzorgers en vrijwilligers in zorg & welzijn

Het programma ‘Langer Thuis’ is in 2018 van start gegaan als één van de onderdelen
van het Pact voor de Ouderenzorg.1 In het programma zijn naast het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport 20 partijen nauw betrokken: VNG/NDSD, ZN, ActiZ,
Aedes, LHV, InEen, KNGF, KNMP, PPN, V&VN, Sociaal Werk Nederland, Verenso, Mezzo,
NOV, KBO-PCOB, ZorgthuisNL, Patiëntenfederatie, VNO-NCW en MKB-Nederland en het
ministerie van BZK. Samen werken zij aan één verbindend doel: dat ouderen in hun eigen
vertrouwde omgeving zelfstandig oud kunnen worden met een goede kwaliteit van leven.
Het programma brengt nieuwe verbinding aan tussen de verschillende domeinen die de
kwaliteit van leven van ouderen stimuleren. Nieuwe maatregelen om de beweging naar
een lokale, integrale en persoonsgerichte aanpak voor (kwetsbare) ouderen een stevige
impuls te geven zijn ondergebracht in drie actielijnen. Naast de acties van deze actielijnen
zijn er veel andere initiatieven in het land die raken aan het doel om ouderen te helpen
zelfstandig te wonen.

■ Actielijn 1: Ondersteuning en zorg thuis
Actielijn 1 richt zich op een samenhangend ondersteunings- en zorgaanbod, dat goed is
afgestemd op de individuele (sociale en medische) behoeften en wensen van ouderen.
Daarbij is in deze actielijn het uitgangspunt om het beroep op zorg en ondersteuning, waar
mogelijk, te voorkomen en te verminderen door in te zetten op (positieve) gezondheid, en
op integrale, proactieve en persoonsgerichte ondersteuning en zorg in de wijk waar nodig.

Wonen

Uitkomst
Proces

Beschouwing

4

Mantelzorgers spelen een onmisbare rol bij de ondersteuning en zorg voor hun naasten.
Ongeveer tien procent van de mantelzorgers is echter overbelast. Hetzelfde geldt, zij het
in mindere mate, ook voor vrijwilligers die zich inzetten in de zorg voor ouderen.
Mantelzorgers en vrijwilligers moeten weten dat ze er niet alleen voor staan. Hebben ze
ondersteuning of respijtzorg nodig, dan moet dat eenvoudig en snel geboden kunnen
worden. De doelstellingen van actielijn 2 zijn:
1. Verbeteren van maatschappelijke bewustwording over mantelzorg;
2. Ondersteuningsaanbod verbeteren en beter toegankelijk maken (inclusief respijtzorg);
3. Samenwerking formele en informele zorg versterken.

■ Actielijn 3: Wonen
Ouderen kunnen, ook als zij hulpbehoevend raken, nog zelfstandig blijven wonen, op
voorwaarde dat hun woning en de omgeving dit toelaten. Soms vraagt dit om tijdige
aanpassingen in huis, in andere gevallen om een verhuizing. Dit is alleen mogelijk als er
voldoende mogelijkheden zijn om de eigen woning aan te passen of als er voldoende
aanbod is van geschikte woningen en nieuwe, eventueel geclusterde woonzorgvormen
voor ouderen. De doelstellingen van actielijn 3 zijn:
1. Het in beeld brengen van de lokale woonopgave voor ouderen;
2. Het vergroten van het aanbod van (geclusterde) woon(zorg)vormen voor ouderen;
3. Ertoe bijdragen dat minder mensen in een ongeschikte woning wonen.

Verhalend

Bijlage

De doelstellingen van actielijn 1 zijn het faciliteren en ondersteunen van:

1 Met het pact voor de ouderenzorg komen tal van partijen, zoals gemeenten, verzekeraars, zorgverleners en
andere maatschappelijke partners, samen in actie om eenzaamheid te signaleren en te doorbreken, goede zorg
en ondersteuning thuis te organiseren en de kwaliteit van verpleeghuiszorg te verbeteren. Zie ook:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2018/03/08/pact-voor-de-ouderenzorg.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Dashboard
Inleiding

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Indicatoren
Alle eerder genoemde partijen hebben bij de verschillende actielijnen uit het programma
een bijbehorende set indicatoren vastgesteld.2 De mogelijkheid om deze indicatoren te
monitoren over de tijd geeft inzicht in hoeverre de doelstellingen van het programma
bereikt worden. Het kan echter meerdere jaren duren voordat de acties een effect hebben
dat zichtbaar wordt in de vastgestelde uitkomstindicatoren. Bovendien zijn de
maatschappelijke uitkomsten ook van veel andere, externe factoren afhankelijk. Daarom
hebben deze partijen gekeken welke processtappen gevolgd kunnen worden om te zien
hoe de voortgang van acties uit het programma verloopt. Dit maakt tussentijds evalueren
mogelijk. Naast uitkomst- en procesindicatoren worden ook verhalen gebruikt. Deze laten
zien wat voor effect wordt beoogd met de acties uit de drie actielijnen voor ouderen,
mantelzorgers en zorgprofessionals, of tonen juist de noodzaak voor verandering.

Ondersteuning en zorg thuis
De monitoring wordt daarmee als volgt opgebouwd:

Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3

1. Uitkomstindicatoren
De voortgang van het programma wordt gevolgd aan de hand van de indicatoren die bij
de verschillende actielijnen staan opgenomen. Deze indicatoren zeggen iets over de
einddoelen van de verschillende actielijnen. Deze indicatoren worden opgehaald vanuit
landelijk beschikbare databronnen (zoals de enquête Informele zorg (IZG) van SCP en
Mijnkwaliteitvanleven.nl van de Patiëntenfederatie Nederland).
Er is één overall uitkomstindicator opgenomen, die als graadmeter voor het hele
programma geldt, en dat is het percentage 75-plussers met een als goed ervaren kwaliteit
van leven.

Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

5

2 Zie ook het tekstkader ‘Wat is een indicatorenset?; pagina 7.

2. Procesindicatoren
In het plan van aanpak van dit programma zijn afspraken gemaakt over welke acties
ingezet gaan worden; er wordt voortgebouwd op een bestaande beweging waarbij
professionals al bezig zijn om integrale ouderenzorg thuis te organiseren en te zorgen
dat de wensen en behoeften van ouderen en hun naasten voorop komen te staan.
Verondersteld wordt dat deze acties bijdragen aan de gewenste maatschappelijke
uitkomsten (zoals gemonitord met uitkomstindicatoren), maar de effecten die de
afzonderlijke acties hebben, worden ook gemonitord, als waren het tussenproducten
of halffabricaten. Bij deze procesindicatoren gaat het dus om informatie die gebruikt
kan worden om deze voortgang te monitoren en om in een later stadium te kunnen
concluderen of de uitgevoerde handelingen invloed hebben gehad op het doel.
3. Verhalende indicatoren
Om iets te kunnen zeggen over de impact van het programma, vormen verhalen van
ouderen en mantelzorgers uit de dagelijkse praktijk een belangrijk onderdeel van de
monitoring. Dit noemen we narratieve of verhalende indicatoren.
De indicatoren staan opgesomd in tabel 1 (pagina 6), uitgesplitst naar type indicator en
actielijn.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Tabel 1: Overzicht indicatoren Programma Langer Thuis.
Indicator

Actie­- Type
lijn

1. Het percentage 75-plussers met een goede kwaliteit van leven

Indicator

Actie­- Type
lijn

Uitkomst

18.	Het potentieel aantal mantelzorgers in krimpgebieden

2

Uitkomst

1

Uitkomst

19.	Het aantal bereikte mantelzorgers via bewustwordingsactiviteiten

2

Proces

Dashboard

2.	Het percentage 75-plussers dat regie ervaart over zijn of haar
leven

Inleiding

3.	Het percentage 75-plussers dat aansluiting van de professionele
ondersteuning en zorg ervaart

1

Uitkomst

20.	Het aantal gemeenten dat inzet op bewustwording van
mantelzorgers als gevolg van bevindingen aanjager respijtzorg

2

Proces

4.	Het percentage 75-plussers dat ondersteuning en zorg naar eigen 1
zeggen goed geregeld krijgt

Uitkomst

21.	Het aantal pilots logeerzorg die zijn opgezet door VWS,
gemeenten en zorgaanbieders

2

Proces

5.	Het aantal investeringen in maatschappelijke initiatieven gericht
op ouderen door gemeenten, Rijk en lokale partners binnen het
programma Sociaal Domein

1

Proces

22.	Het aantal pilots sociale benadering dementie door VWS,
gemeenten, zorgaanbieders

2

Proces
Proces

1

Proces

23.	Het aantal lokale pilots dat is opgestart naar aanleiding van het
programma In voor Mantelzorg

2

6.	Het aantal concrete afspraken in de regio over de manier waarop
inkopende partijen beter kunnen samenwerken

24.	Het aantal bewonersinitiatieven in het domein Zorg en Welzijn

2

Proces

7.	Het aantal door programma LZO gesubsidieerde lerende
netwerken in de wijk

1

Proces

25.	Het aantal lokale pilots dat is opgestart naar aanleiding van het
programma Samen Ouder Worden

2

Proces

8.	Het aantal uren dat specialisten ouderengeneeskunde zijn ingezet 1
voor behandeling in de eerstelijns- en acute zorg

Proces

26.	Verhalen en ervaringen van mantelzorgers in het veld over
overbelasting

2

Verhalend

9.	Het percentage regionale coördinatiefuncties met vier werkende
functionaliteiten voor zorgvormen met tijdelijk verblijf

1

Proces

27.	Praktijkverhalen over het al dan niet voldoende aanwezig zijn van 2
ondersteunings-aanbod in zorgtaken voor mantelzorger

Verhalend

10.	Het aantal toegekende subsidie aanvragen Stimuleringsregeling
E-health Thuis

1

Proces

28.	Het percentage 75-plussers dat aangeeft dat hun huidige woning
geschikt is

3

Uitkomst

11.	Verhalen en ervaringen van 75-plussers over de regie over het
eigen leven

1

Verhalend

29.	Aantal gemeenten dat bij de prestatieafspraken aparte afspraken
heeft gemaakt over ouderenhuisvesting

3

Proces

12.	Verhalen van 75-plussers en hun mantelzorgers over het al dan
niet ontvangen van goede ondersteuning en zorg

1

Verhalend

30.	Aantal nieuwe initiatieven van vernieuwende woon(zorg) vormen
voor ouderen

3

Proces

Uitkomst

13.	Praktijkverhalen over hoe de aansluiting van de zorg functioneert

1

Verhalend

Proces

Proces

2

Uitkomst

31.	Aantal gebiedscoalities dat meedoet met innovatieprogramma
Langer thuis-inclusieve wijk

3

14.	Het percentage overbelaste mantelzorgers

Verhalend

15.	Het percentage mantelzorgers dat aangeeft goed geïnformeerd te 2
zijn over het ondersteuningsaanbod

Uitkomst

32.	Het aantal toegekende subsidie aanvragen Stimuleringsregeling
Wonen en Zorg

3

Proces

16.	Het percentage mantelzorgers dat goede afstemming met de
formele zorg ervaart

2

Uitkomst

33.	Verhalen over de geschiktheid van de huidige woning van
ouderen

3

Verhalend

17.	Het percentage mensen dat als vrijwilliger actief is in het veld van
Zorg en Welzijn

2

Uitkomst

34.	Verhalen over hoe ouderen zichzelf voorbereiden op de
woonsituatie als ze afhankelijker worden

3

Verhalend

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Beschouwing
Bijlage

6

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Dashboard

Dashboard en integratief beeld
Om in één oogopslag een compleet beeld van alle indicatoren te krijgen, is een dashboard
samengesteld waarop de indicatoren en uitkomsten kernachtig staan weergegeven
(pagina 2). Aangezien er een aanzienlijke hoeveelheid lokale initiatieven is opgestart onder
de paraplu van het programma Langer Thuis, is er ook een integratief beeld samengesteld
waarop de geografische verdeling van alle lokale initiatieven op staan vermeld (pagina 3).

Inleiding

Leeswijzer

Indicatoren

In de hiernavolgende hoofdstukken worden de indicatoren per actielijn uitgewerkt – op
volgorde van tabel 1 op pagina 6. De uitwerking is volgens een vaste structuur - wat de
onderlinge vergelijkbaarheid vereenvoudigt - : het kerncijfer 2020, de bron, de
referentieperiode en het kerncijfer 2019. Verder wordt de indicator beschreven, er wordt
aangegeven bij welke doelstelling van het programma Langer Thuis de indicator aansluit,
er wordt verdiepende informatie gepresenteerd eventueel aangevuld met een tabel of
figuur, en tenslotte worden de referenties vermeld. Als laatste volgt een beschouwend
hoofdstuk.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst

Monitor 2020 ten opzichte van 2019
Het kerncijfer 2020 staat centraal in deze monitor. Om de indicator te kunnen vergelijken
met het cijfer uit de monitor 2019 wordt bij elke indicator ook het cijfer uit 2019
gepresenteerd. Door beide cijfers te presenteren is een vergelijking in de tijd mogelijk.
De meetperiode is te kort om een toe- of afname te kunnen duiden en te interpreteren.
Er is een aantal indicatoren waar het cijfer hetzelfde is. Dit heeft verschillende oorzaken.
Het kan zijn dat het cijfer nog geldig is, omdat de looptijd van een programma nog niet
is afgelopen. Een ongewijzigd cijfer kan ook komen doordat er (nog) geen nieuwe cijfers
beschikbaar zijn. In de uitwerking wordt expliciet genoemd als indicatoren ongewijzigd
zijn. Ook wordt expliciet vermeld als het cijfer ongewijzigd is, maar de uitwerking en de
verdieping wel is aangepast.

Proces

Referenties

Verhalend

Programma Langer Thuis - Samen aan de slag - Plan van Aanpak 2018-2021. 5-11-2018.
RIVM. Monitor Langer Thuis 2019. Bilthoven. Juli 2019.

Beschouwing
Bijlage

7

Wat is een indicatorenset?
Met een set indicatoren wordt betekenisvolle informatie verzameld over de kwaliteit
van beleid en geleverde zorg, dienstverlening en ondersteuning in een publiek
domein. Indicatoren zijn eenheden (uitgedrukt in een getal, percentage of ratio) die
hier aanwijzingen over geven. De uitkomsten van een indicatorenset stellen
beleidsmakers of organisaties in staat sturing te geven aan verbeterprocessen.
Met indicatoren kan gemeten worden:
• of aan de voorwaarden van het kunnen uitvoeren van de taken die gewenst zijn, is
voldaan (goede organisatie, voldoende menskracht en middelen);
• of die taken worden uitgevoerd;
• of dat op een goede wijze gebeurt;
• of ze (voldoende) effect hebben.
Indicatoren krijgen betekenis als ze worden afgezet tegen een referentiewaarde.
Er zijn verschillende referentiewaarden mogelijk, bijvoorbeeld een trend in de tijd,
een beleidsnorm of streefcijfer. Voor de Monitor Langer Thuis gaat het om de trend
in de tijd; de huidige monitor is de tweede meting. In de zomer van 2021 volgt de
derde en laatste meting en de verwachting daarbij is dat de uitkomsten op de
indicatoren zich in de gewenste richting ontwikkelen.

Impact coronacrisis
Vrijwel alle cijfers in deze monitor zijn gebaseerd op data die zijn verzameld voordat
de coronacrisis Nederland tot stilstand bracht. De mogelijke impact van de
coronacrisis op de indicatoren uit de drie actielijnen van dit programma zal pas in de
volgende monitor goed in beeld kunnen worden gebracht.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

1. Het percentage 75-plussers met
een goede kwaliteit van leven

68%

Monitor 2019: 65%
Bron: Mijnkwaliteitvanleven.nl
Jaar: 02-2019 t/m 01-2020

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Het percentage 75-plussers dat een goede kwaliteit van leven ervaart is 68%. Deze
indicator is gebaseerd op de groep 75-plussers die een 7 of hoger als gemiddeld
rapportcijfer geven voor hun kwaliteit van leven, op basis van 21 stellingen. Een gemiddeld
cijfer van een 7 of hoger laat zien dat iemand een goede kwaliteit van leven ervaart.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers

Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl vraagt door middel van een online
vragenlijst mensen met een chronische aandoening of beperking, ouderen en
mantelzorgers naar hun persoonlijke situatie, mogelijkheden en beperkingen.
Het percentage is gebaseerd op de ervaren kwaliteit van leven vóór het uitbreken
van de coronacrisis.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze overall indicator geeft inzicht in de uitwerking van het Programma Langer Thuis.

Uitkomst
Proces

Verdieping

Verhalend

Het percentage 75-plussers dat hun kwaliteit van leven een 6 of lager geeft is 32%
(tabel 2). Gemiddeld beoordelen de thuiswonende 75-plussers hun kwaliteit van leven met
een 7,0 (tabel 3). Kwaliteit van leven is gebaseerd op 21 vragen en stellingen verdeeld over
vier onderdelen:
• Hoe gaat het met mensen in het dagelijks leven?
• Hoe ervaren zij hun gezondheid?
• Hoe waarderen mensen hun omgeving daarbij?
• Hoe waarderen mensen hun zorg daarbij?
In de vier onderdelen scoort Omgeving het hoogst met gemiddeld rapportcijfer van een
7,7 en Zorg het laagst met gemiddeld een 6,2.

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

8

Tabel 2: Onderverdeling van kwaliteit van leven rapportcijfers in percentages.
Cijfer

Mijn kwaliteit van leven (n=3.383)

Cijfer 1 t/m 4

4,4%

Cijfer 5 of 6

27,7%

Cijfer 7 t/m 10

67,9%

Tabel 3: Gemiddelde rapportcijfers op kwaliteit van leven onderdelen.
Kwaliteit van leven

Rapportcijfer

Dagelijks leven

6,9

Gezondheid

7,0

Omgeving

7,7

Zorg

6,2

Mijn kwaliteit van leven

7,0

Referenties
Patiëntenfederatie. Wat is voor mensen belangrijk? Verhalen uit een veranderend
zorglandschap. Beleidsrapportage 8. Mei 2020.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

2. Het percentage 75-plussers dat
regie ervaart over zijn of haar leven

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Het percentage 75-plussers dat regie ervaart over zijn of haar leven is 75% (tabel 4).
Deze indicator is gebaseerd op rapportcijfers bij de stelling ‘Mijn mogelijkheden om te leven
op een manier die bij mij past’. Een rapportcijfer van 7 of hoger wordt beschouwd als
indicatie van als goed ervaren regie over het leven.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl vraagt door middel van een online
vragenlijst mensen met een chronische aandoening of beperking, ouderen en
mantelzorgers naar hun persoonlijke situatie, mogelijkheden en beperkingen.

Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 1:
Versterken van de zelfredzaamheid van ouderen en hun sociale omgeving.

Verdieping

Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

9

Gemiddeld geven 75-plussers een 7,3 op de stelling ‘Mijn mogelijkheden om te leven op
een manier die bij mij past’. Tabel 4 laat zien dat het percentage 75-plussers dat moeite
ervaart met het voeren van regie over hun leven 25% is: 6% geeft een 1 t/m 4, 19%
geeft een 5 of 6.

75%
74%

Monitor 2019: 71%
Bron: Mijnkwaliteitvanleven.nl
Jaar: 02-2019 t/m 01-2020

Tabel 4: Onderverdeling van ervaren regie rapportcijfers in percentages.
Cijfer

Mijn mogelijkheden om te leven op een
manier die bij mij past (n=3.383)

Cijfer 1 t/m 4

5,8%

Cijfer 5 of 6

18,8%

Cijfer 7 t/m 10

75,4%

Gemiddeld rapportcijfer: 7,3

Referenties
Patiëntenfederatie. Wat is voor mensen belangrijk? Verhalen uit een veranderend
zorglandschap. Beleidsrapportage 8. Mei 2020.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

3. Het percentage 75-plussers dat
aansluiting van de professionele
ondersteuning en zorg ervaart

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Het percentage 75-plussers dat aansluiting van de professionele ondersteuning en zorg
ervaart is 63%. Het percentage 75-plussers dat moeite ervaart met de aansluiting van
de professionele ondersteuning en zorg is 37% (tabel 5). Deze indicator is gebaseerd op
rapportcijfers bij de stelling ‘Ik krijg de professionele hulp die bij mij past’. Een rapportcijfer
van 7 of hoger toont dat iemand aansluiting ervaart van de professionele ondersteuning
en zorg.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers

Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

10

Bron: Mijnkwaliteitvanleven.nl
Jaar: 02-2019 t/m 01-2020

Tabel 5: Onderverdeling van ervaren aansluiting van ondersteuning en zorg rapportcijfers in percentages.
Cijfer

Hulp via professionele
organisaties/mede­werkers (n=1.458)

Contact met de
zorgverzekeraar
(n=2.072)

Contact met
de gemeente
(n=1.594)

Cijfer 1 t/m 4

16,3%

8,0%

18,4%

Cijfer 5 of 6

20,9%

17,8%

28,0%

Cijfer 7 t/m 10

62,8%

74,2%

53,6%

6,5

7,1

6,1

Gemiddeld rapportcijfer

Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl vraagt door middel van een online
vragenlijst mensen met een chronische aandoening of beperking, ouderen en
mantelzorgers naar hun persoonlijke situatie, mogelijkheden en beperkingen.

Referenties

Aansluiting Programma Langer Thuis

Patiëntenfederatie. Wat is voor mensen belangrijk? Verhalen uit een veranderend
zorglandschap. Beleidsrapportage 8. Mei 2020.

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 2 van actielijn 1:
Professionals werken als een team rondom een oudere met een complexe zorgvraag en leveren
afgestemde zorg op maat.

Uitkomst

63%
74%

Monitor 2019: 60%

Verdieping
Het gemiddelde rapportcijfer gegeven door 75-plussers is 6,5. Naast de ervaren hulp via
professionele organisaties en medewerkers zijn ook contact met de zorgverzekeraar en de
gemeente belangrijk voor de ervaren aansluiting van de ondersteuning en zorg. Tabel 5
laat zien dat 75-plussers het contact met de zorgverzekeraar gemiddeld een 7,1 geven als
rapportcijfer; 74% geeft een 7 of hoger. Het contact met de gemeente geven 75-plussers
gemiddeld een 6,1 als rapportcijfer; 54% geeft een 7 of hoger.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

4. Het percentage 75-plussers dat
ondersteuning en zorg naar eigen
zeggen goed geregeld krijgt

Dashboard

74%
74%

Monitor 2019: 71%
Bron: Mijnkwaliteitvanleven.nl
Jaar: 02-2019 t/m 01-2020

Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Het percentage 75-plussers dat ondersteuning en zorg naar eigen zeggen goed geregeld
krijgt is 74%. Dit is gebaseerd op vragen over onvervulde ondersteunings- of zorgbehoefte
uit Mijnkwaliteitvanleven.nl op negen levensgebieden (bijvoorbeeld ‘mijn huis kan beter
op orde zijn met meer of andere hulp en hulpmiddelen’), en waarbij respondenten bij zes of meer
levensgebieden aangeven ‘niet méér of andere hulp of hulpmiddelen nodig te hebben; het gaat goed’.

Aantal levensgebieden waarin men zorg en ondersteuning goed
geregeld krijgt (n=3.383)

Het percentage 75-plussers dat aangeeft op álle negen levensgebieden de zorg en
ondersteuning goed geregeld te krijgen is 46%, en het percentage dat dit aangeeft op
zes tot acht leefgebieden is 28%. Opgeteld is dit 74% (tabel 6).

5 of minder

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Tabel 6: Onderverdeling van kwaliteit van leven rapportcijfers in percentages (n=3.383).

9 t/m 6

45,7

8 t/m 6

28,0

Proces

Aansluiting Programma Langer Thuis

Verhalend

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 2 van actielijn 1:
Professionals werken als een team rondom een oudere met een complexe zorgvraag en leveren
afgestemde zorg op maat.

Uitkomst

Actielijn 3
Wonen

Verdieping

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

11

In de Meldactie ‘Ouderen met een kwetsbare gezondheid’ is aan thuiswonende, 75-plus
respondenten de vraag gesteld: Vindt u het ingewikkeld uw ondersteuning en zorg te regelen?
Daarop antwoordde ruim 70% ontkennend, wat vergelijkbaar is met het kerncijfer van
74% van deze indicator. Het percentage respondenten dat aangaf het regelen van zorg en
ondersteuning wel ingewikkeld te vinden (25%), gaf daarvoor een aantal redenen waarvan
de top 5 gegroepeerd staat weergegeven in tabel 7.

26,3

Tabel 7: Top 5 categorieën van onderwerpen die als ingewikkeld werden ervaren bij het regelen van
ondersteuning en zorg (n=80).
Onderwerp (gecategoriseerd)

Mantelzorgers en vrijwilligers

73,7

9

Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl vraagt door middel van een online
vragenlijst mensen met een chronische aandoening of beperking, ouderen en
mantelzorgers naar hun persoonlijke situatie, mogelijkheden en beperkingen.

Actielijn 2

Percentage

Percentage

Onduidelijkheid over juiste loket

30

Het regelen van de juiste integrale zorg

19

Veel administratieve processen bij aanvraag

12

Goede informatie om een zorgaanbieder te kiezen ontbreekt

9

Professionals werken onvoldoende samen en nemen geen regie

9

Referenties
Patiëntenfederatie. Wat is voor mensen belangrijk? Verhalen uit een veranderend
zorglandschap. Beleidsrapportage 8. Mei 2020.
Patiëntenfederatie. Meldactie ‘Ouderen met een kwetsbare gezondheid’. Op weg naar een
ouderenvriendelijke samenleving. Utrecht. Mei 2017.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

5. Het aantal investeringen in maatschappelijke
initiatieven gericht op ouderen door
gemeenten, Rijk en lokale partners binnen
het programma Sociaal Domein

10

Monitor 2019: 10
Bron: Programma Sociaal Domein
Jaar: 2018

Dashboard
Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor is dit cijfer nog steeds geldig. Verdieping van deze
indicator is aangevuld met nieuwe informatie.

Overall indicator

Beschrijving

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst

Vanuit het programma Sociaal Domein is er - samen met mensen in de wijk, vrijwilligers,
welzijnsorganisaties en gemeenten - in 10 pilots geïnvesteerd met als focus ‘versterken
sociale basis’ (figuur 3) met een looptijd van 2018 tot begin 2020. Het sociale domein
verandert en de rol van de sociale basis wordt daarbij steeds belangrijker. Door het
versterken van de sociale basis neemt de zelfredzaamheid van mensen toe. Het creëert een
omgeving waar, onder andere, zorg- en ondersteuningsvragen die mensen hebben op tijd
worden gezien en opgelost in samenwerking tussen informele en formele zorgverleners.

3. Ruimte geven en professionele steun
Maak er geen concurrentiestrijd van. Continuïteit is niet altijd noodzakelijk.
4. Wat levert het op?
Leren is belangrijker dan verantwoorden. Meerwaarde zichtbaar maken.
Figuur 3: Gemeenten waar pilots ‘versterken sociale basis’ uit programma Sociaal Domein uitgevoerd werden.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking doelstelling 1 van actielijn 1: Versterken van
de zelfredzaamheid van ouderen en hun sociale omgeving.

Proces
Verhalend

Actielijn 3

Verdieping
De pilots zijn gericht op het zichtbaar maken van de maatschappelijke effecten van
informele zorg en te laten zien vanuit de praktijk welke stappen er genomen kunnen
worden om de sociale basis te versterken. De opbrengsten en inzichten van de 10 pilots
zijn gegroepeerd rondom 4 thema’s (Programma Sociaal Domein, 2019):

Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

12

1. Eigenaarschap en betrokkenheid
Er gebeurt meer dan je ziet of weet. Wat wil je? Grenzen aan eigenaarschap.
2. Draagkracht en draaglast
Als er meer gevraagd wordt dan omkijken naar elkaar. Professionele stut en steun.
Vergeten partners.

Referenties
Programma Sociaal Domein. Versterken sociale basis. Mei 2020.
Programma Sociaal domein. Leerverslag versterken sociale basis. November 2019.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

6. Het aantal concrete afspraken in de
regio over de manier waarop inkopende
partijen beter kunnen samenwerken

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

In oktober 2018 hebben Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG) in een bestuurlijk overleg met VWS toegezegd om gezamenlijk te
komen tot een landelijk dekkende samenwerkingsstructuur, om in elke regio de
samenwerking op zorg en ondersteuning te bevorderen. Zij ontwikkelen daarvoor een
samenwerkingsagenda met de bedoeling om gemeenten en zorgverzekeraars te
ondersteunen bij het maken van regionale afspraken, over ouderen, ggz en preventie.
De werkstructuur is sinds 1 januari 2020 operationeel. De voortgang van deze
samenwerking wordt gevolgd via een monitor, het zogenoemde ‘venster op de
samenwerking’. De uitkomsten van de eerste uitvraag worden eind juni 2020
gepresenteerd.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst

De resultaten van het ‘venster op de samenwerking’ worden opgenomen in de derde
Monitor Langer Thuis.

Proces

Aansluiting Programma Langer Thuis

Verhalend

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking doelstelling 2 van actielijn 1:
Professionals werken als een team rondom een oudere met een complexe zorgvraag en leveren
afgestemde zorg op maat.

Actielijn 3
Wonen

Verdieping

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

13

Goede samenwerking tussen deze partijen met betrekking tot het maken van regionale
afspraken, rond bijvoorbeeld de inkoop, is van belang voor het creëren van een
samenhangend ondersteunings- en zorgaanbod, dat goed is afgestemd op de individuele
(sociale en medische) behoeften en wensen van ouderen. Zo worden ouderen in staat
gesteld thuis te wonen zo lang het kan en ze dit willen.

Om gemeenten te helpen bij de regionale samenwerking onderling en met
zorgverzekeraars en zorgkantoren wordt er een ondersteuningsstructuur opgericht. Dit
houdt in dat in iedere regio een regiosecretaris wordt aangesteld die samen met de
bestuurlijke trekker verantwoordelijk is voor het proces van samenwerking tussen
gemeenten, zorgverzekeraar en zorgkantoor in de regio en de voortgang van de totale
samenwerkingsagenda. Verder faciliteert de ondersteuningsstructuur kennisuitwisseling
en deskundigheidsbevordering tussen de regio’s. Daarnaast wordt er door de G40 een
leer- en experimenteerprogramma opgezet. Hierin wordt een modelscan ontwikkeld
waarmee de regionale opgave op het gebied van ouderen, ggz en preventie in beeld kan
worden gebracht en vertaald kan worden in een samenwerkingsagenda van gemeenten en
zorgverzekeraars. Regio’s kunnen de modelscan gebruiken om in de eigen regio de
opgaven in beeld te brengen.

Referenties
Kamerbrief over bekostiging en toekomstperspectief voor de wijkverpleging, 14-5-2019.
Zorgverzekeraars Nederland en Vereniging Nederlandse gemeenten. Werkstructuur voor
zorgkantoren, zorgverzekeraars en gemeenten in de regio. Maart 2019.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

7. Het aantal door programma LZO
gesubsidieerde integrale netwerken
ouderenzorg in de wijk

94

Monitor 2019: 35
Bron: ZonMw
Jaar: 06-2019 t/m 05-2020

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Op peildatum 26 mei 2020 zijn er in totaal 94 subsidies verleend in het onderdeel
Lokale Netwerken Samenhangende Ouderenzorg van het programma Langdurige Zorg
en Ondersteuning (LZO) van ZonMw. Het programma LZO is onder andere gericht op het
faciliteren van het opzetten, doorontwikkelen en bestendigen van lerende netwerken
integrale ondersteuning en zorg rondom thuiswonende ouderen, om deze ouderen in
staat te stellen op een goede en veilige manier langer thuis te wonen.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst

Aansluiting Programma Langer Thuis

Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

14

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking doelstelling 2 van actielijn 1:
Professionals werken als een team rondom een oudere met een complexe zorgvraag en leveren
afgestemde zorg op maat.

Verdieping
Van de 94 subsidies zijn er 35 in toegekend in de periode tot 20 juni 2019. Tussen 20 juni
2019 en 26 mei 2020 zijn 59 nieuwe subsidies verleend; 36 fase I projecten en 23 fase II
projecten (tabel 8). Fase I betreft ondersteuning bij organisatorische en inhoudelijke
ontwikkeling van lokale netwerken. Fase II gaat om het doorontwikkelen van een
samenhangend aanbod van ondersteuning en zorg en het vergroten van het lerend
vermogen en de verandercapaciteit van lokale netwerken samenhangende ouderenzorg.
De 94 subsidies betreffen 78 individuele netwerken; een aantal netwerken ontvingen een
tweede subsidie om de doorontwikkeling te stimuleren. Deze zijn doorgestroomd van
Fase I naar II (figuur 4). Na de zomer van 2020 zal binnen dit ZonMw programma ook het
borgen (Fase III) van kennis en aanbod binnen netwerken integrale zorg en ondersteuning
gefaciliteerd worden.

Figuur 4: Geografische spreiding van de door programma LZO gesubsidieerde integrale netwerken
ouderenzorg in de wijk.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

7. Het aantal door programma LZO
gesubsidieerde integrale netwerken
ouderenzorg in de wijk

Dashboard
Inleiding

Tabel 8: Aantal door programma LZO (ZonMw) gesubsidieerde integrale netwerken ouderenzorg in
de wijk, uitgesplitst naar fase.

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

15

Jaar

Fase I
Start

Fase II
Doorontwikkeling

Fase III
Borging

2019

27

8

nvt

2020

36

23

nnb

Totaal

63

31

Referenties
ZonMw. Subsidies toegekend aan lokale netwerken samenhangende ouderenzorg.
Mei 2019.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Voorlopige cijfers over subsidies
verleend in het onderdeel Lokale Netwerken Samenhangende Ouderenzorg.
Den Haag. Mei 2020.

94

Monitor 2019: 35
Bron: ZonMw
Jaar: 06-2019 t/m 05-2020

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

8. Het aantal uren dat specialisten
ouderengeneeskunde zijn ingezet voor
behandeling in de eerstelijn en acute zorg

80.828

Monitor 2019: 65.985
Bron: Vektis, Zorginstituut
Jaar: 2019

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

In 2019 zijn specialisten ouderengeneeskunde 80.828 uur ingezet voor extramurale
behandeling in de eerstelijns- en acute zorg, onder de Tijdelijke subsidieregeling
extramurale behandeling (tabel 9). Dat komt overeen met ongeveer 72 fte, uitgaande
van 1.872 werkbare uren per kalenderjaar en 60% declarabiliteit.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 3 van actielijn 1: Specialist
ouderengeneeskunde op het juiste moment, op de juiste plek.

Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

16

Verdieping
De Tijdelijke subsidieregeling extramurale behandeling is ook in 2018, 2017 en 2016
ingezet. In die jaren zijn specialisten ouderengeneeskunde respectievelijk ruim 65.000,
55.000 en 43.000 uren ingezet bij extramurale behandeling in de eerstelijn en acute zorg.
Dit komt overeen met een personele inzet van specialisten ouderengeneeskunde van
58,7 fte in 2018, 49,1 fte in 2017 en 38,7 fte in 2016. Onder de Tijdelijke subsidieregeling
extramurale behandeling zijn in 2018, 2017 en 2016 respectievelijk 23.000, 20.880 en
18.080 personen behandeld. In 2019 waren dit er 26.040.

Tabel 9: Inzet specialisten ouderengeneeskunde in extramurale behandeling in eerstelijn en acute zorg.
Jaar

Behandelde
personen

Uren

Tarief
vergoeding p/u

Bedrag

2019

26.040

80.828

€ 147,60

€ 11.930.213

2018

23.000

65.985

€ 115,20

€ 7.601.433

2017

20.880

55.111

€ 112,20

€ 6.183.509

2016

18.080

43.502

€ 110,47

€ 4.805.637

Referenties
NFU. Cao universitair medische centra; 1 april 2013 - 1 april 2015.
Tijdelijke subsidieregeling extramurale behandeling.
Significant. Rapportage tijdelijke subsidieregeling extramurale behandeling. Gebruik en
ervaringen in de periode 2015-2018. Barneveld. Oktober 2018.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Voorlopige cijfers over gebruik Tijdelijke
subsidieregeling extramurale behandeling 2019. Den Haag. Juni 2020.
Vektis. Kerncijfers geneeskundige zorg voor specifieke patiëntgroepen 2015-2019.
Zeist. Juni 2020.

9. Het percentage regionale coördinatie­
functies met vier werkende functionaliteiten
voor zorgvormen met tijdelijk verblijf

49%

Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Aansluiting Programma Langer Thuis

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor is dit cijfer niet aangepast. Nieuwe cijfers zijn in het
najaar van 2020 beschikbaar. In de derde monitor in 2021 zal een nieuw cijfer worden
gepresenteerd voor deze indicator.

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 4 van actielijn 1: De doorstroom
van en naar tijdelijk verblijf soepel laten verlopen.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Monitor 2019: 49%
Bron: Zorgverzekeraars
Nederland, Actiz
Jaar: 2019

Dashboard

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

17

Beschrijving
Op peildatum 31 mei 2019 heeft 49% van de 39 regionale coördinatiefuncties in 30
Wlz-regio’s goedlopende coördinatiefuncties voor zorgvormen met tijdelijk verblijf.
Goedlopend is daarbij gedefinieerd als vier werkende functionaliteiten:
1. triage
2. beschikbaarheid & bereikbaarheid
3. monitoring & evaluatie
4. kwaliteit & effectmeting
Dit is gebaseerd op een uitvraag door Zorgverzekeraars Nederland en Actiz onder alle
43 regionale coördinatiefuncties in alle 31 Wlz-regio’s. Daarop hebben 39 regionale
coördinatiefuncties verspreid over 30 Wlz-regio’s gereageerd (91%).
Er is een landelijk dekkend netwerk van regionale coördinatiefuncties voor
eerstelijnsverblijf (ELV). Het doel is dit door te ontwikkelen tot een netwerk van regionale
coördinatiefuncties voor alle zorgvormen met tijdelijk verblijf (niet medisch-specialistisch),
zoals ELV, Wlz‐crisiszorg, geriatrische revalidatiezorg en Wmo-spoedzorg. Dit netwerk
faciliteert goede zorg aan oudere patiënten en vermindert de druk op de SEH en
ziekenhuiscapaciteit (bij opnames). Daarbij is het belangrijk dat iedere regio in ieder geval
de landelijk vastgestelde functionaliteiten uitvoert om, vervolgens, de verdere verbreding
te realiseren.

Verdieping
Tabel 10 laat zien dat van de 39 regionale coördinatiefuncties in 30 Wlz-regio’s 59% de
triagefunctie voor zorgvormen met tijdelijk verblijf heeft georganiseerd. Van de 39
regionale coördinatiefuncties heeft 82% de beschikbaarheids- & bereikbaarheidsfunctie
werkzaam. Voor de monitoring & evaluatiefunctie betreft het 90% van de regionale
coördinatiefuncties, en voor de kwaliteit- & effectmeting functie betreft het 62% van de
regionale coördinatiefuncties.
Tabel 10: Percentage regionale coördinatiefuncties, uitgesplitst naar werkzaamheid van de vier
functionaliteiten.
Jaar

Triage

Beschikbaarheid
& bereikbaarheid

Monitoring
& evaluatie

Kwaliteit &
effectmeting

Vier werkende
functionaliteiten

2019

59%

82%

90%

62%

49%

Referenties
Actiz / Zorgverzekeraars Nederland. Functionaliteiten regionale coördinatiefunctie.
April 2019.
Zorgverzekeraars Nederland. Actuele stand van zaken ELV coördinatiepunten.
September 2018.

10. Het aantal toegekende subsidie
aanvragen Stimuleringsregeling
E-health Thuis

42

Inleiding

Beschrijving

SET COVID-19

Indicatoren

Op peildatum 1 mei 2020 zijn er in totaal 42 subsidies verleend voor aanvragen in het
kader van de Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET, figuur 5).

Daar waar fysieke ondersteuning en zorg door COVID-19-maatregelen tijdelijk verminderd
mogelijk was en is, is er veel ingezet op zorg en ondersteuning op afstand. De tijdelijke
Stimuleringsregeling E-health Thuis COVID-19 (SET COVID-19; tot 8 april 2020) heeft dit
kunnen ondersteunen; in een periode van enkele dagen werden ruim 1.700 aanvragen voor
subsidie door de RVO ontvangen. Aan 460 initiatieven is subsidie toegekend, waarna het
subsidieplafond van 23 miljoen euro was bereikt. De SET COVID-19 regeling bleek goed
aan te sluiten bij de behoefte in het veld. Door de ‘Fasttrack beeldschermzorg’, waar
kennis en expertise over de implementatie van beeldschermzorg bij elkaar is gebracht in
een stappenplan, konden aanbieders snel zorg en ondersteuning op afstand inzetten.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Monitor 2019: nvt
Bron: Ministerie van VWS
Jaar: 03-2019 t/m 04-2020

Dashboard

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces

Het doel van de SET is zorgen dat ouderen en mensen met een (risico op) chronische ziekte
of beperking langer thuis kunnen wonen met een grotere kwaliteit van leven. Met de SET
kunnen aanbieders van ondersteuning en zorg samen met een inkoper werken aan het
opschalen én borgen van bestaande E-health oplossingen.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 1: Versterken
van de zelfredzaamheid van ouderen en hun sociale omgeving.

Tabel 11: Overzicht van op te schalen/borgen E-health toepassingen in de aanvragen; meerdere E-health
toepassingen per aanvraag mogelijk.

Verdieping

E-health toepassing

Van de 52 subsidie aanvragen in 2019 zijn er 38 toegekend in 2019, en van de 29 ontvangen
aanvragen in 2020 zijn er tot op de peildatum 4 toegekend. Met de 42 toegekende
aanvragen tot aan de peildatum is een bedrag van 12,7 miljoen euro gemoeid. De SET
regeling is opengesteld van maart 2019 tot en met 31 december 2021. In totaal is 90
miljoen euro beschikbaar gedurende de looptijd van de SET.

Beeldzorg / beeldbellen / beeldcontact

13

(tele)Alarmering / monitoring

6

Sloten / sleutelkluisjes

1

Zorgrobot

2

Medicatie

15

In tabel 11 staat een overzicht van op te schalen én te borgen E-health toepassingen die in
de aanvragen worden genoemd. E-health toepassingen rondom medicatie worden het
meeste genoemd (15x).

Platform

8

App

10

Overig

2

Aantal aanvragen

Verhalend
Beschouwing

Referenties

Bijlage

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Voorlopige cijfers over subsidies
verleend in het kader van SET. Den Haag. Juni 2020.

18

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

10. Het aantal toegekende subsidie
aanvragen Stimuleringsregeling
E-health Thuis

Dashboard
Inleiding

Figuur 5: Geografische spreiding Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET).

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

19

42

Monitor 2019: nvt
Bron: Ministerie van VWS
Jaar: 03-2019 t/m 04-2020

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

11. Verhalen en ervaringen van
75-plussers over de regie over
het eigen leven

Joke, Anton & Heiltje

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Een groot deel van de 75-plussers kan zonder moeite regie voeren over hun eigen leven.
Zij ervaren mogelijkheden om te leven op een manier die bij hen past, ook als zij te maken
krijgen met een ziekte of beperking. Echter, een deel van de ouderen heeft moeite de regie
te (blijven) voeren en passende oplossingen te vinden voor hun situatie. Het landelijk
initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl verzamelt verhalen en ervaringen van mensen met een
chronische aandoening of beperking, ouderen en mantelzorgers over hun dagelijks leven.
Het verhaal van Joke (75) laat zien hoe zij haar leven inricht:

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

“Dat ik op jonge leeftijd blind en slechthorend werd, weerhield me er niet van om een actief leven te
leiden. Nog steeds kan en doe ik veel zelf, in en rond het huis maar ook daarbuiten. (..)

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

20

Tussen mijn 59e en 65e kwam er wat betreft gezondheidsklachten veel op mijn pad, waaronder reuma.
Pianospelen gaat daardoor niet meer. Maar het heeft geen zin om te blijven hangen in wat je mankeert.
Ik kijk liever naar wat er wél gaat. Muziek luisteren lukt nog prima, net zoals dansen in de keuken.
Het is steeds weer een kwestie van loslaten. Dat leer ik ook tijdens de yoga, waar ik sinds 11 jaar aan
doe. Voorheen ging ik samen met de buurvrouw, nu zij niet meer meegaat brengt haar man me naar de
les. Naderhand brengt de leraar me thuis. Om hem tijdens de les goed te kunnen verstaan, lig ik al sinds
de eerste les op een matje naast hem. Thuis oefen ik in de woonkamer.
Ik zoek en vind altijd weer oplossingen, daar geniet ik van. Juist door actief te blijven op verschillende
terreinen, kan ik nu nog zoveel. Inmiddels ben ik 75, maar zo oud voel ik me helemaal niet. Leeftijd zegt
me weinig: je koppie, je geest, daar gaat het om!”

Ook Anton en Heiltje (92 en 85) vertellen hoe ze hun leven inrichten op een manier die bij
hen past:
“Anton en ik wonen zelfstandig en proberen zo veel mogelijk zelf te regelen. We genieten van de tuin
en van onze kippen. Het is prachtig om de kippen door de tuin te zien scharrelen. We willen zo lang
mogelijk zelfstandig blijven. De tuin zou het enige zijn waardoor we hier weg zouden moeten.
Gelukkig hebben we voldoende hulp.
Er zijn bepaalde dingen die we niet doen als een van ons alleen thuis is. Hij gaat bijvoorbeeld pas weg
als ik gedoucht ben. Het is soms wel moeilijk dat we niet alles meer kunnen.
We proberen met de tijd mee te gaan. Alles moet per internet. Dat lukt niet altijd. De computer is
tegenwoordig zo belangrijk. We doen er niet veel mee, maar telebankieren en zo toch wel. We vullen
elkaar aan. Hij is lichamelijk sterker, ik kan met nieuwe dingen makkelijker omgaan. Anton wil niet aan
een mobiele telefoon, omdat die toetsen zo klein zijn. Maar ik zou het fijner vinden als hij een mobiel
zou meenemen als hij alleen gaat fietsen.”

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator is illustratief voor het belang van actielijn 1: Goede ondersteuning en zorg thuis.

Referenties
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Met open vizier – Joke (75). 2-7-2019 (bewerkt).
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Gezond oud worden is geen eigen verdienste – Anton en Heiltje
(92 en 85). 11-7-2019 (bewerkt).

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

12. Verhalen van 75-plussers en hun mantel­
zorgers over het al dan niet ontvangen van
goede ondersteuning en zorg

Mevr. Sparidaens, Piet

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Een minderheid van de 75-plussers geeft aan dat zij ondersteuning en zorg naar eigen
zeggen goed geregeld krijgt en dat zij op alle levensgebieden kunnen leven zoals bij
hen past. Een meerderheid van de ouderen ervaart namelijk beperkingen op één of
meerdere levensgebieden, ondanks eventuele aanwezigheid van hulp en hulpmiddelen.
Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl verzamelt verhalen en ervaringen van
mensen met een chronische aandoening of beperking, ouderen en mantelzorgers over
hun dagelijks leven. Mevrouw Sparidaens (84) vertelt over haar man Ad die naar een
zorgboerderij gaat:

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend

“Een jaar of twee geleden begon het. Ad vergat veel en was altijd zoekende (…), dus (…) zijn we naar de
dokter gegaan. (…) Een officiële diagnose werd nog niet gesteld, maar we kregen een casemanager
dementie toegewezen (…), die op vaste momenten langskomt. Vaak zijn onze kinderen bij de
gesprekken. Samen kijken we wat er nodig is, niet alleen voor Ad, maar ook voor mij.
Tot nu toe wonen we nog zelfstandig (…). Dat gaat goed, omdat ik alles regel. Ik zeg weleens dat ik een
dubbele zorg heb. Het idee van de zorgboerderij kwam van onze dochter. Ze zag dat Ad thuis niet zoveel
omhanden had. Ik hoopte dat hij op de zorgboerderij misschien weer wat zou gaan tuinieren, maar
daar hoor ik nooit iets over. Wel wordt er samen gewandeld, gebiljart en naar muziek geluisterd.
Hij heeft het er goed naar zin.
Zolang ik er ben, hoeven de kinderen niet bij te springen met de zorg. Ze helpen wel met klusjes in huis
die Ad eerst deed (…). Ik ben blij met onze kinderen, we hebben er veel plezier van. Maar wij zijn er
natuurlijk ook altijd voor hen geweest.”

Het verhaal van Piet (85) laat zien hoe de geleverde zorg en ondersteuning voor zijn vrouw
Nel aansluit bij hun huidige behoefte:
“De gezondheid van Nel is de laatste twee jaar sterk achteruit gegaan. Hierdoor is mijn inzet als
mantelzorger flink toegenomen. Ik zorg zo goed mogelijk voor haar. Zodat zij zich, met haar
beperkingen, zo prettig mogelijk voelt. Het is een heel geleidelijk proces. De laatste twee jaar doe ik
eigenlijk alle huishoudelijke taken en verzorging.
Via het ziekenhuis is buurtzorg ingeschakeld. Daar is het fijn mee samenwerken. Ze komen Nel iedere
morgen helpen bij het wassen en aankleden en twee keer in de week douchen. Er is een planning die je
op internet kunt zien, maar we weten niet precies wanneer ze komen. Dat is meestal tussen 10 en 11,
maar als ergens iets is, loopt het uit. Eens in de veertien dagen komt er een huishoudelijke hulp. De rest
doe ik. Het geluk is dat dit huis redelijk is aangepast. We kunnen de auto voor de deur kwijt, badkamer
en slaapkamer zijn beneden, er zijn brede deuren, geen dorpels en we hebben een kleine tuin. We
beseffen hoe fijn het is dat we hier wonen.
Als het over de kwaliteit van leven gaat zal een buitenstaander over ons wellicht zeggen dat het niet zo
goed is. Zo beleven wij het niet. Natuurlijk weten we dat er nogal wat beperkingen zijn, maar in onze
ogen zijn er ook veel goede dingen. (…) We hebben het goed samen.”

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator is illustratief voor het belang van actielijn 1: Goede ondersteuning en zorg thuis.

Referenties
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Ruimte door respijtzorg - mevrouw Sparidaens (84). 3-2-2020
(bewerkt).
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Zorgen maken helpt niet - Piet (85). 21-1-2020 (bewerkt).

Beschouwing
Bijlage

21

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

13. Praktijkverhalen over hoe de
aansluiting van de zorg functioneert

An en Annie

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Een meerderheid van de 75-plussers geeft aan dat zij aansluiting van professionele zorg en
ondersteuning ervaren en dat zij de professionele hulp krijgen die bij hen past. Echter een
deel van de ouderen geeft aan dat zij moeite ervaren met de aansluiting van de
professionele zorg en ondersteuning. Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl
verzamelt verhalen en ervaringen van mensen met een chronische aandoening of
beperking, ouderen en mantelzorgers over hun dagelijks leven. Het verhaal van An (81)
laat zien hoe zij aansluiting van de professionele zorg en ondersteuning ervaart:

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

“Het regelen van zorg is iets waar je langzaam inrolt (…). Ik kreeg er al mee te maken toen mijn man
ziek werd. Inmiddels heb ik zelf zorg nodig om zelfstandig te kunnen blijven wonen.

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

22

Naast diabetes en polyneuropathie heb ik blaasproblemen. De uroloog adviseerde me om een
thuiszorgorganisatie (…) in te schakelen. Sindsdien komt er twee keer per dag een verpleegkundige
langs (…). Ik weet niet meer precies hoe het is gegaan, maar veel heb ik er zelf niet voor hoeven regelen.
Daarnaast word ik drie ochtenden per week geholpen bij het douchen. In eerste instantie was het één
ochtend, maar dat bleek niet genoeg. De thuiszorg stelde zelf voor om vaker te komen, ik heb geen
extra zorg hoeven aanvragen.
Met een rollator lopen en stofzuigen, dat gaat niet samen. Daarom heb ik een – tot nu toe particuliere –
hulp in de huishouding. Laatst kon zij door persoonlijke omstandigheden een paar maanden niet
komen. Ik hoorde dat een vriendin van me haar huishoudelijke hulp via de Wmo had geregeld. “Laat ik
dat ook maar eens doen,” dacht ik. Dan is er tenminste vervanging als dat nodig is. Een paar weken
geleden is er iemand van een thuiszorgorganisatie bij me langs geweest en heb ik een map met
informatie ontvangen. Ik ben nu aan het wachten of mijn aanvraag wordt goedgekeurd.”

Ook het verhaal van Jeanne vertelt over de ervaren aansluiting van de professionele zorg
en ondersteuning voor haar moeder Annie (90):
“Na een ernstige val met bijna fatale gevolgen kon onze moeder Annie (90) niet meer terug naar haar
oude woning. Afgelopen voorjaar verhuisde ze naar een landgoed voor ouderen met dementie. (…)
Eerder hadden we vanuit de Wmo, via de gemeente al een rollator en warmemaaltijdvoorziening
aangevraagd. Dat was zo geregeld, maar het probleem van de eenzaamheid was er niet mee opgelost.
Hoewel we thuis met zeven kinderen zijn, konden we niet fulltime voor haar klaarstaan. (...) Om haar
vriendinnen en onszelf te ontlasten, vroegen we een indicatie aan voor een zorgboerderij.
Haar grootste geluk is dat ze nooit meer alleen is. (…) Ze zit ’s avonds liever in de woonkamer bij haar
medebewoners en heeft dan graag de afstandsbediening in handen. Eigenlijk heeft ze dus juist door hier
te wonen een stukje eigen regie teruggekregen.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator is illustratief voor het streven naar doelstelling 2 van actielijn 1:
Professionals werken als een team rondom een oudere met een complexe zorgvraag en leveren
afgestemde zorg op maat.

Referenties
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Zelfstandig met zorg - An (81). 17-3-2020 (bewerkt).
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Goed afgestemde zorg voor ouderen – Jeanne. 4-3-2020
(bewerkt).

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

14. Het percentage overbelaste
mantelzorgers

8,5%

Monitor 2019: 8,5%
Bron: SCP/CBS (IZG)
Jaar: 2016

Dashboard
Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor zijn het cijfer en de uitwerking ongewijzigd. Nieuwe
cijfers zijn pas aan het einde van 2020 beschikbaar. In de derde monitor in 2021 zal een
nieuw cijfer worden gepresenteerd voor deze indicator.

Totaal (mannen + vrouwen)

8,5

Mannen

6,8

Beschrijving

Vrouwen

9,9

18-34 jaar

4,5

35-54 jaar

9,8

55-74 jaar

9,0

75-plus

9,6

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

In totaal voelt ongeveer 8,5% van de mantelzorgers van 18 jaar en ouder zich overbelast
door de zorgtaak (ongeveer 380.000 volwassenen). Onder de overbelaste mantelzorgers
zijn de degenen die zorgen voor mensen met een terminale ziekte oververtegenwoordigd
(ongeveer 30.000 personen), net als mantelzorgers van mensen met dementie of
geheugenproblemen (ongeveer 110.000 personen) en mantelzorgers van mensen met een
psychisch probleem (ongeveer 100.000 personen).

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

De ervaren belasting is vastgesteld door middel van een aantal stellingen (de EDIZ-plus
schaal). Deze vragen maken deel uit van uit de Enquête Informele Zorg van het SCP, die bij
circa 2.700 mantelzorgers in 2016 werd afgenomen. De score op dit instrument bestaat uit
de categorieën ‘Geen belasting’, ‘Lichte belasting’, ‘Matige belasting’ en ‘Ernstige
belasting’. De categorie ernstige belasting wordt gezien als benadering van het concept
‘overbelast’ (de Boer et al., 2012).

Aansluiting Programma Langer Thuis

Uitkomst

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 2: Verbeteren van
maatschappelijke bewustwording over mantelzorg.

Proces
Verhalend
Beschouwing

Verdieping
Vrouwen blijken zich vaker overbelast te voelen dan mannen (tabel 12) en onder
jongvolwassen mantelzorgers (tot 35 jaar) komt overbelasting minder vaak voor dan onder
mantelzorgers van 35 jaar en ouder.

Bijlage

23

Tabel 12: Percentage ernstig belaste mantelzorgers, naar leeftijd en geslacht 2016.
Percentage

Referenties
SCP. Voor elkaar? Stand van informele hulp in 2016. December 2017.
Boer de A, Oudijk D, Timmermans J, Pot AM. Ervaren belasting door mantelzorg;
constructie van de EDIZ-plus. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie (TGG), 2012, 43,
2: 77-88.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

15. Het percentage mantelzorgers dat
aangeeft goed geïnformeerd te zijn
over het ondersteuningsaanbod

70%

Monitor 2019: 70%
Bron: SCP/CBS (IZG)
Jaar: 2016

Dashboard
Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor zijn het cijfer en de uitwerking ongewijzigd. Nieuwe
cijfers zijn pas aan het einde van 2020 beschikbaar. In de derde monitor in 2021 zal een
nieuw cijfer worden gepresenteerd voor deze indicator.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

24

Beschrijving
Ongeveer 7 van de 10 mantelzorgers is bekend met een vorm van ondersteuning; het
merendeel is dus op de hoogte van mantelzorgondersteuning (voorzieningen die specifiek
voor hen bedoeld zijn).

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 2 van actielijn 2:
Ondersteuningsaanbod verbeteren en beter toegankelijk maken (inclusief respijtzorg).

Figuur 6: Bekendheid met verschillende vormen van ondersteuning onder mantelzorgers 2016
(n = 2.468) in procenten.
respijtzorg
informatie en advies
lotgenotencontact
cursus
hulp aanvraag voorzieningen
ﬁnanciële hulp
materiële hulp

Verdieping
Mantelzorgers zijn van sommige voorzieningen (figuur 6) beter op de hoogte dan van
andere. Van de mantelzorgers is 85% bekend met respijtzorg, zoals dagopvang,
dagbesteding, nachtopvang, logeervoorziening en een vrijwilliger of oppas die de zorg
tijdelijk overneemt. Veel mantelzorgers zijn ook bekend met de mogelijkheid voor het
volgen van een cursus en voor materiële hulp (voorzieningen die toegekend worden om
mensen in staat te stellen te participeren). De helft kent de mogelijkheid van
lotgenotencontact. Hierbij valt te denken aan ontmoetingscentra voor mensen met
dementie en hun mantelverzorgers, waar ondersteuning op een laagdrempelige plek in de
wijk wordt aangeboden. Dit wordt ingezet om overbelasting van mantelzorgers te
voorkomen en draagt bij aan het langer thuis blijven wonen van mensen met dementie.
Deze vragen maken deel uit van de Enquête Informele Zorg van het SCP, die bij circa 2.700
mantelzorgers in 2016 werd afgenomen.

0

20

40

60

Referenties
SCP. Voor elkaar? Stand van informele hulp in 2016. December 2017.

80

100

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

16. Het percentage mantelzorgers dat
goede afstemming met de formele
zorg ervaart

89%

Monitor 2019: 89%
Bron: SCP/CBS (IZG)
Jaar: 2016

Dashboard
Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor zijn het cijfer en de uitwerking ongewijzigd. Nieuwe
cijfers zijn pas aan het einde van 2020 beschikbaar. In de derde monitor in 2021 zal een
nieuw cijfer worden gepresenteerd voor deze indicator.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

25

Beschrijving
Negen op de tien mantelzorgers kan de zorg goed met professionals afstemmen. Het gaat
hier om professionals van thuiszorg en wijkverpleging. Bij het geven van mantelzorg zullen
er vaak zaken zijn die onderling moeten worden afgestemd. Bijvoorbeeld wie wanneer wat
doet of op welke manier de hulp wordt gegeven. Mantelzorgers mogen in principe alle
taken doen, maar mantelzorgers kunnen niet tot het helpen worden verplicht. Met andere
woorden, goede onderlinge afstemming en afspraken over wie wat doet, zijn nodig.

Figuur 7: Mening van mantelzorgers over aspecten van samenwerking met professionals van thuiszorg
en wijkverpleging (n = 266) in procenten.
bespreekbaarheid zorg
goede afstemming
meebeslissen
meningsverschillen
oog voor mantelzorger

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 3 van actielijn 2:
Samenwerking formele en informele zorg versterken.

Verdieping
Naast afstemming zijn er nog andere aspecten van samenwerking waar mantelzorgers een
mening hebben (figuur 7). Zo vindt driekwart van de mantelzorgers dat de zorg
bespreekbaar is. Een klein deel (4%) geeft aan vaak een verschil van mening te hebben
met (een) professional(s). Minder positief lijken mantelzorgers te zijn over de mogelijkheid
om mee te beslissen over de zorg en over de mate waarin zorgprofessionals oog voor hen
hebben. Deze vragen maken deel uit van de Enquête Informele Zorg van het SCP, die bij
circa 2.700 mantelzorgers in 2016 werd afgenomen.

0

20

40

60

Referenties
SCP. Voor elkaar? Stand van informele hulp in 2016. December 2017.

80

100

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

17. Het percentage mensen dat als
vrijwilliger actief is in het veld van
zorg en welzijn

7,8%

Monitor 2019: 8,8%
Bron: CBS Sociale Samenhang
en Welzijn
Jaar: 2019

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Ongeveer acht procent van de personen van 15 jaar of ouder heeft zich naar eigen zeggen
ten minste één keer ingezet als vrijwilliger in de verzorging of verpleging in het afgelopen
jaar. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om helpen in de zorg voor ouderen, kinderopvang en
kruiswerk, bezoeken van zieken, collecteren. In totaal gaat het in 2019 om ruim 1,1 miljoen
personen van 15 jaar en ouder.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis

Tabel 13: Percentage vrijwilligers in verzorging of verpleging, naar leeftijd en geslacht 2019.
Totaal vrijwilligers

Zorg en Welzijn

Totaal (mannen + vrouwen)

46,7

7,8

Mannen

45,5

5,0

Vrouwen

47,9

10,5

15-25 jaar

44,8

4,7

Uitkomst

Aansluiting Programma Langer Thuis

25-35 jaar

42,3

4,6

Proces

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 3 van actielijn 2:
Samenwerking formele en informele zorg versterken.

35-45 jaar

54,7

5,1

45-55 jaar

53,4

7,7

55-65 jaar

46,2

11,3

65-75 jaar

47,7

13,3

75-plus

31,7

7,9

Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

26

Verdieping
Er zijn meer vrouwen dan mannen die zich inzetten als vrijwilliger (tabel 13). In de tabel is
ook te zien dat naarmate de leeftijd toeneemt het percentage vrijwilligers in de verzorging
ook toeneemt.

Referenties
CBS StatLine. Sociale contacten en maatschappelijke participatie. Mei 2020.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

18. Het potentieel aantal mantelzorgers
in krimpgebieden

13,7

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Net als in de monitor Langer Thuis 2019 zijn er peiljaar 2019 in de krimpregio’s 13,7
personen van 50-75 jaar voor één 85-plusser. Deze verhouding tussen 50-75 jarigen en 85
plussers is een veel gebruikte indicator voor het aantal potentiële mantelzorgers. Dit
wordt de oldest-old support ratio (oosr) genoemd. Deze indicator wordt gebruikt als maat
voor hoeveel mensen potentieel in staat zijn informele zorg te bieden aan één 85-plusser.
De meeste mantelzorgers zijn tussen de 50 en 75 jaar oud en de mensen die mantelzorg
nodig hebben zijn veelal 85 jaar of ouder. In Nederland is deze verhouding 14,6 personen
van 50-75 jaar op één 85-plusser.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 2:
Verbeteren van maatschappelijke bewustwording over mantelzorg, met bijbehorende acties.

Verdieping

Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

27

Nederland kent negen krimpgebieden met in totaal 40 gemeenten (1-1-2019). Dit zijn
regio’s die kampen met bevolkingsdaling en vergrijzing van de bevolking. De oldest-old
support ratio in de krimpregio’s op basis van bevolkingsprognose cijfers voor 2040 laat
zien dat de verhouding tussen aantallen mensen tussen de 50 en 75 jaar die potentieel in
staat zijn informele zorg te bieden aan één 85-plusser in die regio’s nog verder daalt
(tabel 14 en figuur 8).

Figuur 8: Oldest-old support ratio per gemeente 2019.

Monitor 2019: 13,7
Bron: CBS Bevolkingsstatistiek
Jaar: 2019

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

18. Het potentieel aantal mantelzorgers
in krimpgebieden

Dashboard
Inleiding

Indicatoren

Tabel 14: Oldest-old-support ratio in krimpregio’s op basis van bevolkingsaantallen (2019) en
bevolkingsprognose (2040) (Bron: CBS-Bevolkingsstatistiek en PBL/CBS regionale bevolkings- en
huishoudensprognose 2019).

Overall indicator

Regio

2019

2040

Achterhoek

14,5

5,5

Eemsdelta

13,8

5,1

Hoogeland

16,2

5,0

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst

Maastricht-Mergelland

12,6

4,9

Proces

Noordoost Friesland

15,4

5,9

Verhalend

Oost-Groningen

13,5

6,0

Parkstad Limburg

13,7

5,5

Westelijke Mijnstreek

13,4

5,1

Zeeuws-Vlaanderen

11,7

5,2

Totaal Krimpregio

13,7

5,4

Totaal Nederland

14,6

6,4

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Referenties

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

28

Rijksoverheid. Indeling gemeenten krimpregio’s en anticipeerregio’s per 1 januari 2019.
23-1-2019.
CBS StatLine. Bevolkingstatistiek; kerncijfers. Mei 2020.
CBS. PBL/CBS regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2019-2050: belangrijkste
uitkomsten. September 2019.

13,7

Monitor 2019: 13,7
Bron: CBS Bevolkingsstatistiek
Jaar: 2019

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

19. Het aantal bereikte mantelzorgers
via bewustwordingsactiviteiten

542

Monitor 2019: 580
Bron: Moeder aan de lijn/
HagensPR
Jaar: 2019

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Onder de naam Moeder aan de lijn worden meet-ups georganiseerd met als doel dat
mantelzorgers elkaar kunnen ontmoeten en ‘empoweren’. Voor 2019-2020 zijn 28 meetups gepland. Tot maart 2020 hebben 8 meet-ups plaatsgevonden (figuur 9). Deze 8
meet-ups die al zijn georganiseerd hadden in totaal 542 deelnemers. Door de coronacrisis
zijn de overige meet-ups on-hold gezet. Van de 20 meet-ups die nog op de planning staan,
is er één gericht op de jonge mantelzorger. Deze zal plaatsvinden in Eindhoven. Daarnaast
worden er zes specials georganiseerd gericht op werk en mantelzorg. In juni 2020 heeft
een eerste online meet-up plaatsgevonden, omdat door de Corona-maatregelen de
meet-ups stil waren gelegd. Eventueel worden er meerdere online bijeenkomsten
gehouden. In de derde monitor zal hier over worden gerapporteerd.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 2: Verbeteren van
maatschappelijke bewustwording over mantelzorg.

Verdieping
Bovengenoemde bijeenkomsten zijn bedoeld voor mantelzorgers, om met elkaar het
gesprek te voeren over wat mantelzorg betekent, waar men behoefte aan heeft en welke
ondersteuning er allemaal mogelijk is, onder leiding van Eric Corton en Hadassah de Boer.
Rode draad van het gesprek is de documentaire Moeder aan de lijn1, waarin drie
mantelzorgers worden gevolgd in hun dagelijks leven. Lokaal en nationaal werd een
pr-campagne uitgevoerd om aandacht te genereren voor de meet-ups 2019-2020.
Dit resulteerde o.a. in aandacht voor Moeder aan de lijn bij Nieuwsuur (NPO2) en
Max Vandaag (NPO1; tabel 15).

Bijlage
1 https://www.human.nl/moederaandelijn.html

29

Figuur 9: Geografische spreiding van de door New Amsterdam Film Company en Wijzelf georganiseerde
Meet-Ups (8).

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

19. Het aantal bereikte mantelzorgers
via bewustwordingsactiviteiten

Dashboard
Inleiding

Tabel 15: Publicatieoverzicht Moeder aan de lijn.

Indicatoren
Overall indicator

Bereik

Print
oplage

Online
unieke views

Social media
volgers

Radio / tv
Luisteraars/kijkers

Totaal

1.224.817

316.148

139.279

1.410.000

3.090.244

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

30

Referenties
HagensPR. Publicatie-overzicht ‘Moeder aan de lijn’. April 2020.
NOS Nieuwsuur. Mantelzorgers onder druk: ‘Als we op vakantie gaan, wordt het pas echt
zwaar’. Februari 2020.
Tijd voor Max. Eric Corton in gesprek met mantelzorgers. Maart 2020.

542

Monitor 2019: 580
Bron: Moeder aan de lijn/
HagensPR
Jaar: 2019

20. Het aantal gemeenten dat inzet op
bewustwording van mantelzorgers
als gevolg van bevindingen aanjager
respijtzorg

101

Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Verdieping

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor is deze indicator gewijzigd. De oorspronkelijke
indicator was: Concrete actieplannen als gevolg van bevindingen van de landelijke aanjager
respijtzorg. De landelijke aanjager heeft 50 casussen in vier gemeenten geanalyseerd. De
casussen betroffen mantelzorgers voor wie respijtzorg nodig was. Een van de
aanbevelingen op basis van deze analyse was: sluit aan bij de landelijke campagne van
Mantelzorg NL 2020 voor meer ‘naamsbekendheid’ en bewustwording. Naar aanleiding
van deze aanbeveling is de indicator vervangen door: Het aantal gemeenten dat inzet op
bewustwording van mantelzorgers als gevolg van bevindingen landelijk aanjager respijtzorg.

De campagne ‘Deel je zorg’ bestaat uit drie doelgroepen:
• Jongere mantelzorgers
• Werkende mantelzorgers
• Oudere mantelzorgers

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Monitor 2019: nvt
Bron: Mantelzorg.nl
Jaar: 2020

Dashboard

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3

Beschrijving
Op 28 mei 2020 is de campagne ‘Deel je zorg’ gestart. Gemeenten kunnen ‘mantelzorg­
tassen’ aanvragen voor de mantelzorgers. Het aanvragen van een tas geeft aan dat
gemeenten gericht beleid voeren op mantelzorgers. Een of meerdere organisaties in 101
gemeenten hebben een aanvraag gedaan (peildatum 31 mei 2020). In totaal zijn er 25.000
tassen aangevraagd waarvan de meeste in Brabant zijn aangevraagd (9000) (figuur 10).
De tassen zijn gevuld met informatie en een mantelzorgspel en kunnen aangevuld worden
met regionale of lokale informatiemiddelen.

Aansluiting Programma Langer Thuis

Wonen

Deze indicator geeft inzicht in de ontwikkelingen rondom doelstelling 2 van actielijn 2:
Ondersteuningsaanbod verbeteren en beter toegankelijk maken (inclusief respijtzorg).

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

31

De campagne kent een viertal doelen:
Weten:	mensen die nu mantelzorg verlenen weten dat (langdurige) zorg die je geeft aan
een naaste het verlenen van mantelzorg is.
Weten:	mensen die nu mantelzorg verlenen weten dat er ondersteuning beschikbaar is voor als het
(te) zwaar wordt.
Voelen:	mantelzorgers voelen dat ze in hun taak als mantelzorger worden erkend en gewaardeerd.
Doen: 	mantelzorgers die voor een partner, ouder of kind zorgen en nog geen gebruikmaken van zorg
en ondersteuning, zoeken hulp bij een goed loket op het moment dat de zorgtaak ontstaat of
toe neemt.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

20. Het aantal gemeenten dat inzet op
bewustwording van mantelzorgers
als gevolg van bevindingen aanjager
respijtzorg

Dashboard
Inleiding

Figuur 10: Gemeenten met aanvragen (aantal tassen) voor de campagne ‘Deel je zorg’.

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend

Referenties
Clémence Ross. Rapport ‘aanjager respijtzorg’. Januari 2020.

Beschouwing
Bijlage

32

101

Monitor 2019: nvt
Bron: Mantelzorg.nl
Jaar: 2020

21. Het aantal pilots logeerzorg die zijn
opgezet door VWS, gemeenten en
zorgaanbieders

10

Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Verdieping

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor is dit cijfer nog steeds geldig. In de derde monitor in
2021 zal een nieuw cijfer beschikbaar zijn voor deze indicator. Beschrijving en verdieping
van deze indicator is wel aangevuld met nieuwe informatie.

Tijdens de pilotperiode is informatie verzameld over deze 10 deelnemende pilots.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Monitor 2019: 10
Bron: Ministerie van VWS
Jaar: april 2018 tm maart 2019

Dashboard

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst

Beschrijving
Het Ministerie van VWS heeft 10 gemeenten geselecteerd als pilotproject voor logeerzorg
(vorm van respijtzorg). Deze pilotperiode liep van april 2019 en eindigde in maart 2020
(figuur 11). De aanvragende pilotgemeente kreeg eenmalig een bedrag tussen de €50.000
en €100.000 beschikbaar gesteld om in te zetten ten behoeve van logeerzorg. Door
logeerzorg kunnen ouderen die thuis zorg krijgen van bijvoorbeeld een partner tijdelijk in
een zorginstelling ‘logeren’ zodat de mantelzorger even op adem kan komen en ontlast
wordt. Van deze 10 gaan 3 pilots (Helmond, Zeist en Hoeksche Waard) verder met een
intensievere variant.

Proces

Aansluiting Programma Langer Thuis

Verhalend

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 2 van actielijn 2:
Ondersteuningsaanbod verbeteren en beter toegankelijk maken (inclusief respijtzorg).

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

33

Samenvatting: Behoefte, gebruik en effect van logeerzorg
• Kleine behoefte (22,4%) aan structurele logeerzorg (landelijk behoefte onderzoek)
• Behoefte neemt toe na positieve ervaring met logeerzorg (onderzoek mantelzorgers en
ontvangers)
• Mantelzorgers en ontvangers tevreden over de logeervoorzieningen binnen de pilots
• Divers aanbod aan activiteiten wordt wel eens gemist
• Behoefte laag aan structurele logeerzorg aantal dagen per week
• Behoefte aan flexibel gebruik van logeerzorg
Samenvatting: Organisatie, financiering en samenwerking rond logeerzorg
• Veel verschillende vormen van logeerzorg: geen blauwdruk
• Aanwijzen van verschillende elementen om keuzes te maken: Doelgroep, Locatie,
Schaalgrootte, Toeleiding
• Vooraf bepalen van doel: voor wie bieden we dit product aan?
• Deze afspraken samen maken met samenwerkingspartners in de uitvoering, op beleids­
niveau en op het bestuurlijke niveau van zorgaanbieders, gemeenten en zorgverzekeraars

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

21. Het aantal pilots logeerzorg die zijn
opgezet door VWS, gemeenten en
zorgaanbieders

10

Dashboard
Inleiding

Aanbevelingen
Op basis van de inventarisatie zijn er op drie niveaus aanbevelingen gedaan:

Indicatoren
Overall indicator

Operationeel niveau

Samenwerkingsniveau

Stelselniveau

Goed georganiseerde triage

Regionale samenwerking

Verminderen van administratieve belasting

Bekendheid voor logeerzorg

Sluit aan bij de regionale
coördinatiefunctie

Kijk op stelselniveau naar
afbakening van de
doelgroep

Afbakening van de
doelgroep

Streef naar een ‘fair
share’-verdeling van kosten

‘Bulk’ afspraken van de
zorgaanbieders met
zorgverzekeraars

Eén toegang

Heldere samenwerkings­
afspraken

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces

Referenties

Verhalend

Ministerie van VWS. Start pilots logeerzorg om mantelzorgers te ontlasten. April 2019.
Movisie. Pilots logeerzorg. Over behoefte, gebruik en aanbod van logeerzorg. Mei 2020,
Den Haag.

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

34

Figuur 11: Geografische spreiding van de pilots logeerzorg.

Monitor 2019: 10
Bron: Ministerie van VWS
Jaar: april 2018 tm maart 2019

22. Het aantal pilots sociale benadering
dementie door VWS, gemeenten,
zorgaanbieders

4

Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Verdieping

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor is dit cijfer nog steeds geldig. Het aantal gemeenten
dat verbonden blijft aan de originele vorm van de ‘sociale benadering’ dementie blijft 4. Er
wordt nagedacht over uitbreiding met als doel breder kijken, zodat meer gemeenten aan
de slag kunnen met het concept ‘sociale benadering dementie’. Over eventuele uitbreiding
van het aantal gemeenten zal in de derde monitor in 2021 gerapporteerd worden.

In de deelnemende gemeenten zijn zorgaanbieders, zorgkantoren en zorgverzekeraars
goed aangehaakt. De scans in de 1e fase vinden plaats in wijken met diverse bewoners. Zo
zijn deze uitgevoerd in wijken waar relatief veel ouderen wonen, maar ook in wijken met
mensen met een migratie achtergrond of wijken waar relatief veel armoede heerst.
De eerste scans tonen aan dat de vraag afwijkt van het aanbod in de wijk. De resultaten
geven aan dat er vooral (andere) behoefte is aan hulp, meer diversiteit in de dagbesteding
en meer hulp in de laatste fase van dementie (rouw/verlies). De overtuiging heerst in alle 4
gemeenten dat indien mensen zich thuis comfortabel / veilig voelen en de
‘mantelzorggids’ ingebed wordt, dit veel positieve resultaten oplevert.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Monitor 2019: 4
Bron: Ministerie van VWS
Jaar: 2018

Dashboard

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst

Beschrijving

Proces

Het Ministerie van VWS heeft 4 gemeenten in 2018 geselecteerd voor subsidiëring van
pilotprojecten ‘sociale benadering dementie’ voor de duur van vier jaar. Deze projecten
zijn van start gegaan in januari 2019 (figuur 12).

Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst

De focus van de pilotprojecten sociale benadering dementie ligt op de psychosociale
ondersteuning van cliënten en hun mantelzorgers en heeft een gefaseerde aanpak. De 1e
fase van de projecten betreft een scan. Deelnemende gemeenten gaan in gesprek met
mensen met dementie en naasten over wat zij van het huidige aanbod vinden en wat hun
onvervulde behoeften zijn. Het startpunt van de projecten is hiermee de behoefte van
mensen met dementie en hun naasten. De 2e fase van de projecten betreft het invullen
van financiële randvoorwaarden & monitoring. De 3e fase richt zich op het opzetten en
uitvoeren van pilots; de 4e fase op het uitrollen van succesvolle initiatieven.

Aansluiting Programma Langer Thuis

Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

35

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 2 van actielijn 2:
Ondersteuningsaanbod verbeteren en beter toegankelijk maken (inclusief respijtzorg).

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

22. Het aantal pilots sociale benadering
dementie door VWS, gemeenten,
zorgaanbieders

Dashboard
Inleiding

Figuur 12: Geografische spreiding van gemeenten met gesubsidieerde pilotprojecten sociale benadering
dementie.

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing

Referenties
Kamerbrief over Voortgang (casemanagement) dementie. 6-7-2018.
ZorgenZ. Vier gemeenten starten sociale trials dementie. Oktober 2018.

Bijlage

36

4

Monitor 2019: 4
Bron: Ministerie van VWS
Jaar: 2018

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

23. Het aantal lokale pilots dat is
opgestart naar aanleiding van het
programma In voor Mantelzorg

11

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

In 11 lokale lerende praktijken (figuur 13) werken organisaties uit zorg en welzijn en
gemeenten uit een regio sinds september 2019 samen bij de aanpak van hun vraagstukken
op het gebied van samenwerking en mantelzorgondersteuning. De 11 lerende praktijken
hebben elk drie tot vijf onderwerpen uitgekozen waar zij mee aan de slag gaan (de
ontwerpvragen) tot april 2021. Op elk onderwerp worden in de praktijk één of meer
experimenten uitgevoerd.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

‘In voor mantelzorg-thuis’ wil bijdragen aan een betere ondersteuning van mantelzorgers
van ouderen in de thuissituatie, zodat zij het zorgen langer kunnen volhouden. Uit
deskresearch en panelgesprekken zijn drie prangende vragen van mantelzorgers naar
voren gekomen. Die zijn het uitgangspunt bij alles wat we doen:
1. Hoe zorg ik voor mijn naaste samen met beroepskrachten?
2. Hoe houd ik het zorgen voor mijn naaste vol?
3. Hoe geef ik op een goede manier zorg en ondersteuning aan mijn naaste?

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 3 van actielijn 2: Samenwerking
formele en informele zorg versterken.

Verdieping

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

37

In de lokale lerende praktijken zijn nu 171 deelnemers bekend (tabel 16). Elke praktijk heeft
een overkoepelend kernthema vastgesteld waar ze mee aan de slag gaan. Onder elk
kernthema zijn enkele ontwerpvragen geformuleerd, die richting geven aan de uitvoer van
experimenten. Er zijn nu vijfendertig ontwerpvragen geformuleerd.

Figuur 13: Spreiding van de lokale lerende praktijken.

Monitor 2019: nvt
Bron: In voor Mantelzorg
(Movisie/Vilans)
Jaar: 2020

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

11

23. Het aantal lokale pilots dat is
opgestart naar aanleiding van het
programma In voor Mantelzorg

Dashboard
Inleiding

Tabel 16: Deelnemers aan de lerende praktijken van In voor Mantelzorg Thuis, gegroepeerd op basis van
de organisatie waar de deelnemer actief is (NVO = Niet verbonden aan organisatie).

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Organisatie

Aantal
46

Zorgorganisatie

4

Gemeente

24

Belangenbehartiging

3

Vrijwilligersorganisatie

20

Mantelzorgsteunpunt

3

Welzijnsorganisatie

17

GGZ organisatie

2

(Ex-) Mantelzorger NVO

10

Netwerkorganisatie

2

Mantelzorgorganisatie

10

Vrijwilliger NVO

2

Huisartspraktijk

7

Ondernemer

1

Totaal*
*Van de 171 deelnemers, is van 151 deelnemers informatie bekend

Uitkomst
Proces

Referenties

Verhalend

Movisie/Vilans. In voor mantelzorg. Juni 2019.
Movisie/Vilans. In voor mantelzorg. Lerende praktijken. Juni 2020.

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

38

Aantal

(Thuis)zorgorganisatie

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers

Organisatie

151

Monitor 2019: nvt
Bron: In voor Mantelzorg
(Movisie/Vilans)
Jaar: 2020

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

24. Het aantal bewonersinitiatieven
in het domein Zorg en Welzijn

536

Monitor 2019: 536
Bron: www.nlzve.nl
Jaar: 2017

Dashboard
Inleiding

Monitor 2020 ten opzichte van 2019

Indicatoren

Ten opzichte van de eerste monitor is dit cijfer nog steeds geldig. In de derde monitor
in 2021 zal een nieuw cijfer beschikbaar zijn voor deze indicator. De beschrijving en
verdieping van deze indicator zijn wel aangevuld met nieuwe informatie.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3

Beschrijving
In 2017 waren 536 lokale bewonersinitiatieven bekend. Nederland staat voor een enorme
uitdaging om de zorg voor kwetsbare inwoners op een duurzame wijze te organiseren.
Gelukkig is er een grote mate van bereidheid van burgers om meer zelf voor de ouderen en
andere kwetsbare inwoners te gaan zorgen.
Het is een bewonersinitiatief als:
1. het een lokaal initiatief is
2. bewoners zelf een belangrijke rol spelen
3. het initiatief gericht is op het verbeteren van de onderlinge steun en contacten binnen
wijk, buurt of dorp

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 3 van actielijn 2: Samenwerking
formele en informele zorg versterken.

Wonen

Uitkomst

Verdieping

Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

39

Lokale bewonersinitiatieven zijn uitingen van een betrokken samenleving rondom de
oudere inwoner. De basis is sociale samenhang binnen wijken en dorpen, buren die elkaar
helpen en ondersteunen. Ze noemen zich onder andere zorgcoöperaties,
naoberzorgpunten of stadsdorpen. Zij nemen het heft in eigen hand en gaan de zorg en
ondersteuning organiseren voor ouderen en andere kwetsbare inwoners van hun wijk of
dorp. Dit doen zij met vrijwillige inzet, maar in veel gevallen ook met professionals,
waarbij de dorps- of wijkondersteuner een belangrijke spilpositie inneemt.

Van de 536 initiatieven in 2017 waren er 51 in een verkennende fase of in oprichting.
Leerprogramma en monitor bewonerscollectieven
Op het domein van zorg, welzijn en (samen) wonen is er een toename van het aantal
initiatieven de afgelopen jaren. Deze initiatieven willen van elkaar leren. Daarnaast is er
behoefte aan inzicht in de aard en omvang van deze initiatieven. In de periode november
2019 tot en met oktober 2020 wordt een monitor ontwikkeld waarbij enerzijds gegevens
worden verzameld en inzichtelijk worden gemaakt over de aard en omvang van de
bewonerscollectieven. Anderzijds ligt de focus op het leren en reflecteren om zo de
maatschappelijke meerwaarde te kunnen versterken. De basis van deze monitor is het
bestaande overzicht van Nederland Zorgt Voor Elkaar (nlzve). Dit overzicht zal aan worden
gevuld met nieuwe (of: nieuw gevonden) bewonerscollectieven. In de derde monitor
Langer Thuis worden de resultaten van dit project beschreven.

Referenties
Nederland Zorgt Voor Elkaar. Bewonersinitiatieven willen Duty to Involve voor gemeenten.
Mei 2019.
De organiserende burger. Leerprogramma en monitor bewonerscollectieven.
Projectvoorstel Door Nederland Zorgt Voor Elkaar, Vilans en Movisie. September 2019.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

25. Het aantal lokale pilots dat is
opgestart naar aanleiding van het
programma Samen Ouder Worden

38

Monitor 2019: 19
Bron: NOV
Jaar: 2019

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

In het kader van het programma Samen Ouder worden zijn er 38 lokale pilots opgestart, in
totaal op 35 plekken in Nederland (figuur 14). Ambitie van dit programma is dat ouderen
met kwaliteit van leven en zinvol oud kunnen worden. In deze 38 pilots wordt aan deze
ambitie gewerkt, samen met ouderen en met/door vrijwillige inzet. Medewerkers van elf
deelnemende (landelijke) vrijwilligersorganisaties geven aan deze ambitie lokaal sturing,
samen met Vereniging NOV. In totaal worden 40 lokale trajecten opgestart, naar
verwachting worden in september 2020 worden de laatste twee lokale trajecten opgestart.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst

formele en de informele zorg beter worden ingericht? In het najaar van 2020 wordt voor
het eerst de lokale monitor uitgezet om te zien wat lokaal werkt.
Universiteit voor Humanistiek (UvH) doet promotieonderzoek naar betekenisvol contact
tussen vrijwilliger en thuiswonende ouderen. De (eerste) resultaten van beide zullen in de
derde monitor Langer Thuis (juni 2021) verwerkt worden.
Figuur 14: Gemeenten met lokale pilots binnen het programma Samen Ouder Worden.

Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Zingeving is een belangrijke rode draad in het programma. Een belangrijk uitgangspunt in het
programma is dat er niet óver ouderen wordt gepraat, maar mét ouderen in gesprek wordt
gegaan. Ook met ouderen die niet tot ‘the usual suspects’ behoren. Deze inzet leidt tot
(nieuwe) vormen van ouderenparticipatie, netwerkversterking en empowerment van ouderen.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 3 van actielijn 2: Samenwerking
formele en informele zorg versterken.

Verdieping

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

40

Samen Ouder Worden heeft gedurende 2019 steeds meer vaart, focus en verbinding
gekregen. Lokaal is er een aantal eerste resultaten zichtbaar, met name op het vlak van
coalitievorming en het ontwikkelen van een gezamenlijke ambitie of agenda. Daarnaast
zijn er op diverse locaties waar in maart/april 2019 is gestart eerste (aanzetten tot) nieuwe
activiteiten tot stand gekomen.
Het programma Samen Ouder Worden is een programma waarin samen wordt ontdekt
wat werkt. Het programma brengt de programmamedewerkers in situaties waarin zij
(veel) leren en ontwikkelen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om vraagstukken als: hoe kan er
beter worden aangesloten op behoeften van ouderen? Hoe kan het samenspel tussen de

Referenties
Vereniging NOV. Samen ouder worden. Waarde toevoegen door vrijwillige inzet. Mei 2020.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

26. Verhalen en ervaringen van
mantelzorgers in het veld over
overbelasting

Margreet, Anita

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Een deel van de mantelzorgers geeft aan dat zij zich ernstig belast voelen door de
zorgtaken die zij uitvoeren. Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl verzamelt
verhalen en ervaringen van mensen met een chronische aandoening of beperking,
ouderen en mantelzorgers over hun dagelijks leven.
Het verhaal van Margreet vertelt hoe zij het ervaart om voor haar moeder van 91 te zorgen:
“Ik behoor tot de sandwichgeneratie. Wij hebben de zorg voor onze kleinkinderen en voor onze ouders.
Dat we het kúnnen doen is een goed teken. Ik probeer om de dag te gaan. (…) Ik bel haar twee keer per
dag, waar ik ook zit. (…) Ik voel me verantwoordelijk voor haar momenten van geluk. Dus ik ga niet heel
graag ver weg.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

41

Ik zorg voor haar huishouden, de was, het eten en ik regel dingen. (…) Bij de apotheek moet ik de
medicatie in de gaten houden. Het gaat vaak mis. Dan krijgt ze de verkeerde medicijnen mee en is ze
een week van slag. Dat zijn pittige verantwoordelijkheden. Het gaat om dit soort dingen die in je hoofd
blijven spelen, waar je lang mee bezig bent.
Ze heeft een alarmknop en als er iets is, worden we ingeseind. Dat zijn situaties waar je heel veel stress
van hebt. Mijn telefoon ligt altijd stand-by en ik ben continu in opperste staat van paraatheid. (…)
Ik heb gelukkig een man die heel rustig blijft. Daar heb ik veel steun aan. Af en toe zijn er periodes dat
ik ontlast moet worden en dan gaat hij naar haar toe.”
Ook het verhaal van Anita, die zorgt voor haar man én moeder, laat zien hoe het is om
mantelzorger te zijn: “Als mantelzorger voor mijn man Fred (88) en mijn moeder (91) heb ik het altijd
druk. Nu ik zelf een dagje ouder word, ben ik mijn taken bewust aan het afbouwen. Fred (…) werd
14 jaar geleden getroffen door een herseninfarct. Hierdoor heeft hij uitval aan de rechterzijde van
zijn lichaam. In het begin had hij bij alles hulp nodig. (…) Gelukkig mocht ik het eerste half jaar (...)
halve dagen werken. Later heb ik (…) gevraagd of ik vervroegd met pensioen kon, om meer tijd voor
Fred te hebben.

Inmiddels kan Fred binnenshuis aardig zelf uit de voeten. Hij heeft nu meer geestelijke dan lichamelijke
zorg nodig, omdat hij zich snel onzeker voelt en emotioneler reageert. (…) Tot voor kort deed Fred (…)
nog wat advieswerk (…). Hij merkte alleen dat het hem teveel belastte en daarmee mij ook, want ik
moest hem steeds weer rustig zien te krijgen.
Naast Fred vraagt nu ook mijn moeder veel aandacht. (…) Sinds mijn vader is overleden, help ik haar
met van alles. (…) Ik heb bij de gemeente aangegeven dat ik voor twee mensen mantelzorger ben, maar
dat kan niet volgens hen. Het kleine jaarlijkse bedrag dat ik kreeg, is merkwaardig genoeg verlaagd van
100 naar 75 euro.
Zelf ben ik op een jaarlijks griepje na nooit ziek. Daar heb ik helemaal geen tijd voor. Je gaat gewoon
door, je denkt er niet bij na. Wel merk ik dat ik een dagje ouder word. In plaats van 100 dingen op een
dag kan ik er nog maar 50 doen.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator is illustratief voor het belang van actielijn 2: Mantelzorgers en vrijwilligers in
zorg & welzijn.

Referenties
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Mijn moeder en de sandwichgeneratie - Margreet (64).
12-2-2020 (bewerkt).
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Mantelzorg voor twee - Anita (65). 27-12-2019 (bewerkt).

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

27. Praktijkverhalen over het al dan niet
voldoende aanwezig zijn van
ondersteuningsaanbod in zorgtaken
voor mantelzorger

Joke, Maria

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Een groot deel van de mantelzorgers geeft aan bekend te zijn met het ondersteunings­
aanbod voor mantelzorgers. Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl verzamelt
verhalen en ervaringen van mensen met een chronische aandoening of beperking,
ouderen en mantelzorgers over hun dagelijks leven.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorger Joke vertelt over ervaringen in de zorg voor haar man Kees: “Op zijn 75e kreeg
mijn man Kees de diagnose Alzheimer. Ik heb hem zeven jaar liefdevol thuis verzorgd. Tijdens zijn
laatste maanden woonde hij in een verpleeghuis. Ik mis hem nog elke dag. Na een hersenvliesontsteking
begon Kees ineens dingen te vergeten. (…) Ik herkende deze eerste tekenen van dementie van mijn
moeder en schoonmoeder. Een test bij de geriater bevestigde mijn vermoeden: Kees had Alzheimer en
ons leven zou drastisch gaan veranderen.

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

42

Via de geriater kregen we een indicatie voor een casemanager. Zij kwam regelmatig op bezoek om de
situatie thuis te beoordelen. Haar focus lag vooral op mij: hield ik het nog wel vol? Ik voelde veel steun
vanuit haar – en later vanuit haar collega. Om mij als mantelzorger wat rust te geven, stelde ze voor dat
Kees twee dagen per week naar een zorgboerderij zou gaan. (…) De dag dat Kees naar een verpleeghuis
ging, was de verschrikkelijkste uit mijn leven. (…) Ik wilde alles zelf blijven doen en thuiszorg vond ik ook
niet nodig. Na vele gesprekken met de huisarts, casemanager en WIJ Eindhoven was me duidelijk
geworden dat de situatie kwetsbaar was. Als ik wegviel, zou er niemand voor Kees kunnen zorgen.
Uiteindelijk stemde ik ermee in om een zorgindicatie op te laten stellen.”
Maria – zelf oma - blogt al geruime tijd over haar ervaringennals mantelzorger voor haar
moeder van 94: “ (…) 10 november is het de Dag van de Mantelzorg. Maar daaraan heb ik geen
boodschap. Diverse clubs geven cursussen, nodigen je uit tot zelftest (…) en zijn al jaren druk met het
uitdelen van kleine kadootjes (…). Alle hout snijdende mantelzorgerskadootjes zijn inmiddels weg (…).
En als overwerkte mantelzorger heb ik (…) geen tijd om op cursus te gaan. Bovendien vind ik dat de
bedenkers van die cursussen (…) eerst (…) zelf in de leer moeten bij mantelzorgers. Die zijn de prof hier,
die kennen het knallen van de zweep. Die hebben geen boodschap aan betutteling.

“Hoe blijf ik overeind?” is de (…) praktijk voor veel mantelzorgers (…). Voor sommigen geldt: geen eigen
carrière, stoppen met de studie, onszelf, huisgenoten en vrienden verwaarlozend. (…) Zonder subsidie,
toeslag of salaris werken wij ons uit de naad; zonder perspectief op promotie, hulp, of een jaarlijkse
toelage.
Ik (…) ervaar (…) dat de kwaliteit van de zorg voor dementerenden achteruit gaat. Door de transformatie
tot leerbedrijf gaan er meer tijdelijke medewerkers op de afdelingen werken, en dus vreemde gezichten,
waar demente mensen juist behoefte hebben aan herkenning en dezelfde gezichten. Wat mij (…) zorgen
baart en noopt vaak op bezoek te gaan bij mijn moeder. Ik moet voor mijn gevoel de regie houden en in
gesprek blijven met de managers...”

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator is illustratief voor het belang van actielijn 2: Mantelzorgers en vrijwilligers in
zorg & welzijn.

Referenties
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Zorg uit handen geven – Joke (78). 10-9-2019 (bewerkt).
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Wij mantelzorgers. 9-11-2019 (bewerkt).

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

28. Het percentage 75-plussers dat
aangeeft dat hun huidige woning
geschikt is

81%

Monitor 2019: 81%
Bron: Mijnkwaliteitvanleven.nl
Jaar: 02-2019 t/m 01-2020

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Net als in de Monitor Langer Thuis 2019, is het percentage 75-plussers dat aangeeft dat
hun woning bij hun huidige leven past 81%. Deelnemers kregen de vraag voorgelegd: ‘Past
uw woning bij uw huidige leven (persoonlijke situatie en gezondheid)? ‘.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst

Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl vraagt door middel van een online
vragenlijst mensen met een chronische aandoening of beperking, ouderen en
mantelzorgers naar hun persoonlijke situatie, mogelijkheden en beperkingen.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 3: Het in beeld
brengen van de lokale woonopgave voor ouderen.

Verdieping
In totaal gaf 19% van de 75-plussers aan dat hun huidige woning niet of slechts deels bij
hun huidige leven past (tabel 17).

Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

43

Tabel 17: Onderverdeling van percentage 75-plussers die geschiktheid van hun woonsituatie beoordelen.
Past uw woning bij uw huidige leven (persoonlijke situatie en
gezondheid)? (n=1.998)

Percentage

Ja

81,4

Nee

3,8

Deels

14,8

Referenties
Patiëntenfederatie. Wat is voor mensen belangrijk? Verhalen uit een veranderend
zorglandschap. Beleidsrapportage 8. Mei 2020.

29. Aantal gemeenten dat bij de prestatieafspraken aparte afspraken heeft
gemaakt over ouderenhuisvesting

292

Inleiding

Beschrijving

Referenties

Indicatoren

Op peildatum 1 mei 2020 hebben 292 gemeenten in Nederland prestatieafspraken
gemaakt over toegankelijk wonen. Het betreft afspraken tussen woningcorporaties,
gemeenten en huurdersorganisaties met een geldigheid in 2020. Meegeteld worden:

Companen. Monitor Prestatieafspraken 2018. Arnhem. April 2018.
Kamerbrief Prioriteiten volkshuisvesting. 22-6-2019.
RIGO. Afspraken over fysieke toegankelijkheid. Analyse van de prestatieafspraken 2020.
Amsterdam. Mei 2020.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Monitor 2019: 143
Bron: Monitor
Prestatieafspraken
Jaar: 2020

Dashboard

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst

1. nieuw gesloten overeenkomsten met geldigheid alleen in 2020;
2. nieuw gesloten overeenkomst met geldigheid in 2020 en verder;
3. eerder gesloten overeenkomst met een doorlopende geldigheid tot en met eind 2020.

Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

44

Het huidige kerncijfers is niet goed te vergelijken met het kerncijfer uit de vorige monitor
(143), aangezien de derde groep overeenkomsten (eerder gesloten overeenkomst met een
doorlopende geldigheid) niet in het vorige kerncijfer waren opgenomen.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 3: Het in beeld
brengen van de lokale woonopgave voor ouderen.

Verdieping
Wonen met zorg en ouderenhuisvesting is door de Minister van Wonen en Rijksdienst
aangemerkt als een van de vier volkshuisvestelijke prioriteiten voor de periode 2016-2019,
zoals geformuleerd in de Kamerbrief van 22-6-2015.
Afspraken met betrekking tot ouderenhuisvesting kunnen bijvoorbeeld gaan over de
voorraad nultredenwoningen of aanpassingen in bestaande woningen (die ouderen in
staat stellen langer zelfstandig te wonen) van woningcorporaties, het inzetten van een
‘seniorenmakelaar’ om het verhuizen en doorstromen gemakkelijker en aantrekkelijker te
maken, of over het beschikbaar stellen van maatschappelijk vastgoed ten behoeve van het
samen wonen in de wijk.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

30. Aantal (nieuwe) locaties van
vernieuwende woon(zorg)vormen
voor ouderen

1.903

Monitor 2019: nvt
Bron:
Monitorgeclusterdwonen.nl
Jaar: 2020

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Het doel van deze indicator is inzicht te krijgen in het (nieuwe) aanbod van vernieuwende
woon(zorg)vormen voor ouderen. Er is een nulmeting uitgevoerd in Nederland om de
stand en ontwikkeling van het aantal geclusterde woon(zorg)vormen per gemeente in
beeld te brengen. Uit de nulmeting - met een respons van 66% van de Nederlandse
gemeenten - blijkt dat er op peildatum 1 mei 2020 1.903 locaties in Nederland zijn die
vallen binnen het aanbod van geclusterde woon(zorg)vormen. Deze 1.903 locaties
herbergen samen 91.467 wooneenheden.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

45

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 2 van actielijn 3: Het vergroten
van het aanbod van (geclusterde) woon(zorg)vormen voor ouderen.

Verdieping
Het totaal van 91.467 wooneenheden, verdeeld over 1.903 verschillende locaties, is uit te
splitsen naar type en soort eigenaar en naar soort woon(zorg)vorm. Tabel 18 laat zien dat
veruit de meeste wooneenheden binnen geclusterde woon(zorg)vormen gerealiseerd zijn
binnen wooncomplexen (ruim 76 duizend). Bijna driekwart van alle geclusterde
woon(zorg)vorm wooneenheden hebben een corporatie als eigenaar (ruim 68 duizend).

Tabel 18: Aantal woon(zorg)vorm wooneenheden, uitgesplitst naar type eigenaar en soort woon(zorg)vorm.
Woon(zorg)-vorm

Corporatiebezit

Particulier
bezit/koop

Particulier
bezit/huur

Overig/
onbekend

63

205

0

0

Cluster in complex

68.529

3.947

931

3.182

Meerdere woningen
in de wijk

1.469

0

0

25

Overig / onbekend

9.782

351

87

2.896

Totaal

79.843

4.503

1.018

6.103

Cluster in één woning

Referenties
RIGO. Monitorgeclusterdwonen.nl. Mei 2020.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

31.	Aantal gebiedscoalities dat meedoet
met innovatieprogramma
Langer thuis-inclusieve wijk

22

Monitor 2019: 24
Bron: Platform 31
Jaar: 2020

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Op peildatum 1 mei 2020 nemen 22 gebiedscoalities deel aan het innovatieprogramma
Langer thuis – Inclusieve wijk (figuur 15). Het programma ontwikkelt met de gebieden de
bouwstenen voor goed wonen, een ondersteunende sociale en fysieke leefomgeving
en nabijheid van voorzieningen. De coalities bestaan uit gemeenten, corporaties,
zorginstellingen, welzijnsorganisaties en vertegenwoordigers van bewoners.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst

Aansluiting Programma Langer Thuis

Proces

Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 3 van actielijn 3:
Ertoe bijdragen dat minder mensen in een ongeschikte woning wonen.

Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

46

Verdieping
De gebiedscoalities worden vanaf mei 2019 gedurende twee jaar begeleid bij het realiseren
van ambities op vijf innovatiethema’s in hun buurt, dorp of wijk:
1. Wonen2050: Hoe maken we de bestaande voorraad levensloopbestendig en passen we
technologie toe?
2. Woonvarianten senioren: Nieuwe woonvormen voor senioren; in nieuwbouw maar ook in
de bestaande woningvoorraad.
3. Buurt voor iedereen: Hoe ondersteun je ontmoeting in de wijk en welke fysieke omgeving
faciliteert goed samen leven in de wijk?
4. Voorzieningen: Welk (professioneel) voorzieningenaanbod op wijkniveau is gewenst voor
mensen met een ondersteunings-vraag?
5. Innovatief organiseren: hoe faciliteren we de doelgroep en hun leefwereld en hoe kunnen
we goed met bewoners samenwerken; hoe maken we het thema urgent en krijgen we
een gedeelde opgave en aanpak?
Tabel 19 laat zien dat de meeste coalities aan de slag zijn gegaan met twee of meer
innovatiethema’s (13 van de 22).

Figuur 15: Geografische spreiding gebiedscoalities in het innovatieprogramma Langer thuis-inclusieve wijk.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

31.	Aantal gebiedscoalities dat meedoet
met innovatieprogramma
Langer thuis-inclusieve wijk

Dashboard
Inleiding

Tabel 19: Onderverdeling van innovatiethema’s onder gebiedscoalities naar hoofd- of extra thema.

Indicatoren
Overall indicator

Wonen2050

Actielijn 1

Woonvarianten senioren
Buurt voor iedereen
Voorzieningen
Innovatief organiseren
Totaal

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces

Hoofdthema
6

Extra
thema 1
1

Extra
thema 2
0

Extra
thema 3
0

5
6
5
0
22

1
5
0
6
13

0
0
1
2
3

0
0
0
1
1

Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

47

Referenties
Platform 31. Langer thuis: van seniorenhub en het virtuele verzorgingshuis 2.0. Mei 2019.
Platform 31. Innovatieprogramma Langer thuis – Inclusieve wijk. Mei 2020.

22
74%

Monitor 2019: 24
Bron: Platform 31
Jaar: 2020

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

32. Het aantal toegekende subsidie
aanvragen Stimuleringsregeling
Wonen en Zorg

24

Monitor 2019: nvt
Bron: RVO
Jaar: 04-2019 t/m 04-2020

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Op peildatum 1 mei 2020 zijn er in totaal 42 subsidies verleend voor aanvragen in het
kader van de Stimuleringsregeling Wonen en Zorg (SWZ).

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst

De SWZ helpt initiatiefnemers bij de financiering van innovatieve woonvormen die wonen,
ondersteuning en eventueel zorg combineren. Er is onder senioren namelijk een groeiende
behoefte aan geclusterde woonvormen met levensloopbestendige of gemakkelijk
aanpasbare woningen. Alleen blijft het huidige aanbod hiervan nog sterk achter bij de
vraag. Ook vormt de financiering een belangrijk knelpunt bij de ontwikkeling en
realisering.

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft inzicht in de uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 3: Het in beeld
brengen van de lokale woonopgave voor ouderen.

Proces

Verdieping

Verhalend

De SWZ verleent subsidies op basis van 3 fasen:
1. initiatieffase
2. planontwikkelfase
3. bouw- en nafinancieringsfase

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

48

De looptijd van de regeling is van april 2019 tot en met december 2021. Voor fase 1 is
jaarlijks 1 miljoen euro beschikbaar; voor fase 2 jaarlijks een bedrag 15 miljoen euro; en
voor fase 3 geldt voor 2020 een borgstellingsplafond van 81,6 miljoen euro.

In tabel 20 staat een overzicht van toegekende aanvragen naar jaar en fase. De
planontwikkelfase en de bouw en nafinancieringsfase zijn in goed overleg met de banken
aangepast en per april 2020 opengesteld voor het aanvragen van planontwikkelleningen
of borgstellingsaanvragen. Ten behoeve van de 24 toegekende aanvragen uit de
initiatieffase is tot en met de peildatum een bedrag gemoeid van 380.217 euro.
Tabel 20: Overzicht van toegekende SWZ aanvragen naar fase en jaar
Aanvragen per fase

2019

2020

Totaal

1. Initiatieffase

11

13

24

2. Planontwikkelfase

nvt

0

0

3. Bouw- en nafinancieringsfase

nvt

0

0

Referenties
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Stimuleringsregeling Wonen en Zorg.
Den Haag. Mei 2020.
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Voorlopige cijfers over subsidies verleend in
het kader van SWZ. Den Haag. Mei 2020.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

33. Verhalen over de geschiktheid van
de huidige woning van ouderen

Marry, To

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Het grootste deel van de 75-plussers geeft aan dat hun huidige woning geschikt is en past
bij hun huidige leven. Een klein deel ervaart dat hun woning niet of slechts deels bij hun
huidige leven past. Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl verzamelt verhalen en
ervaringen van mensen met een chronische aandoening of beperking, ouderen en
mantelzorgers over hun dagelijks leven. Marry (87) vertelt het volgende over haar woning:

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

“Hier in de flat is het gezellig. In dit appartement schijnt het zonnetje de hele dag. Het balkonnetje met
de plantjes vind ik leuk en naast me is het rustig. Ik heb de ruimte hier en het is dicht bij het dorp. Er
komen steeds meer bekenden om me heen wonen. Allemaal van het dorp. Af en toe drinken we koffie
met elkaar. Het is geen verplichting. We spreken af zoals het past.

Actielijn 2

Sinds 2016 (…) is mijn appartement dus geen aanleunwoning meer. Mijn kinderen stelden voor dat ik
zou verhuizen naar een ander dorp waar nog wel zorgvoorzieningen zijn, maar dat zag ik niet zitten. Ik
ben in dit dorp geboren en getogen en kan hier alles doen wat ik wil. Dat moet ik daar nog maar zien.
Om de veertien dagen heb ik hulp in de huishouding. Ook dat was een wens van mijn kinderen, want ik
poets graag – iedere dag een beetje. Voordat de hulp komt, neem ik zelf stof af in het keukentje, de wc
en de slaapkamer. De vloer en de woonkamer laat ik aan haar over. Toen ik laatst in het ziekenhuis lag,
zei ze: “Nu merk ik wel wat je nog zelf doet!”
Ik kan eigenlijk nog alles, al voel ik wel dat ik sneller moe word. Maar wat wil je als je 95 bent?”

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator is illustratief voor het belang van actielijn 3: Wonen.

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

49

Een keer in de 14 dagen is er hulp. De rest houd ik zelf bij. Het voelt hier hartstikke veilig. We hebben
met elkaar afgesproken dat we ’s avonds de deur niet meer open doen tenzij we iemand verwachten.
Pas was er controle van de brandtrap. Ik dacht: als er brand is laat ik me gewoon van het balkon in de
bosjes rollen, haha. (…)”
Ook het verhaal van To (77) laat zien hoe zij de geschiktheid van haar woning bij haar
huidige leven ervaart:
“Twintig jaar geleden verhuisde ik op aanraden van mijn kinderen naar een aanleunwoning. Het
aangrenzende verzorgingshuis is inmiddels opgeheven, maar ik woon hier goed (…). Voordat ik naar
dit appartement verhuisde, woonde ik in een huis met een tuin van 40 meter diep. Dat vond ik heerlijk:
ik heb groene vingers en kon alles nog zelf bijhouden. “Dat gaat straks niet meer moeder,” zeiden de
kinderen. Ze wilden graag dat ik dichtbij de zorg zou wonen (…). Toen er in 1999 nieuwe
aanleunwoningen gebouwd werden, schreef ik me daarvoor in en was ik als eerste aan de beurt.
Ik koos een appartement met uitzicht op de bomen, de straat waar ik als kind al liep en de school
waarop ik destijds zat.

Referenties
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Je moet het leven van de vrolijke kant bekijken - Marry (87).
11-6-2019 (bewerkt).
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Dankbaar voor het leven – To (95). 18-6-2019 (bewerkt).

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

34. Verhalen over hoe ouderen zichzelf
voorbereiden op de woonsituatie
als ze afhankelijker worden

Piet en Chris, Willem

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

Ouderen gaan verschillend om met zichzelf voorbereiden op hun woonsituatie als ze
afhankelijker worden. Een deel van de ouderen zorgt voor woningaanpassingen of verhuist
naar een meer geschikte woning, of wil dit gaan doen. Een ander deel van de ouderen wil
zich (nog) niet voorbereiden of vindt het moeilijk om zich voor te bereiden op de woon
situatie als ze afhankelijker worden. Het landelijk initiatief Mijnkwaliteitvanleven.nl
verzamelt verhalen en ervaringen van mensen met een chronische aandoening of
beperking, ouderen en mantelzorgers over hun dagelijks leven. Piet (89) en Chris (90)
vertellen over de aanpassing van hun woning:

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

50

“In dit huis wonen we al 45 jaar. Het is een twee-onder-een-kap woning, met een mooie tuin aan beide
zijdes. Piet is gek op tuinieren en dat is zichtbaar. We willen hier nooit meer weg. Je merkt wel dat de
buurt verandert. We hebben nu nieuwe jonge buren. Gelukkig zijn ze erg vriendelijk en behulpzaam.
Ik heb al meerdere knieoperaties achter de rug. (…) De orthopeed dacht goed vooruit en adviseerde ons
een traplift. Hier maak ik veel gebruik van. Ook zware spullen gaan via de traplift naar boven.
Afgezien van de huishoudelijke hulp die één keer in de 14 dagen langskomt, doen we eigenlijk alles nog
zelf. We hebben een duidelijke taakverdeling en hebben het goed samen. Tot twee jaar geleden gingen
we nog ieder jaar met onze caravan van maar liefst 5 meter op pad. We hebben samen heel Europa
gezien. Dit zijn herinneringen die wij koesteren!”
Ook (77) heeft zich voorbereid op zijn situatie, zodat zijn woning past bij zijn huidige leven:
“Willem Spijker heeft sinds zijn 37e de diagnose ‘spierdystrofie’. Hij zou nog geen vijftig worden.
Nu is hij 77, zit hij in een rolstoel en (…) woont hij samen met zijn vrouw Elly zelfstandig thuis in Bladel.
Zeventien jaar geleden zijn ze getrouwd. Door de vele zorg die Willem nodig had, miste Elly haar
privacy. Het stel dacht na over een oplossing en kwam op het idee om zelf een huis te bouwen waar
ieder een eigen ruimte had. Rond 2002 maakte de architect een schets, in 2011 werd het huis gebouwd
en sinds 2012 wonen ze er.

“Het is levensloopbestendig, (…) apart en toch samen. Aan de zijkant van het huis – in Willem’s
vleugel – is de ingang gebouwd. Parallel aan zijn vleugel ligt de woonkamer. Daarnaast ligt Elly’s
vleugel. Vanuit de woonkamer gezien, zit dus aan weerszijden een deur naar een vleugel (…). Zo zijn
beide gedeelten van de woonkamer af te sluiten.
Ieder heeft in zijn gedeelte een slaapkamer, badkamer en kamer voor overige spullen. Bij Willem is
alles aangepast aan zijn beperking. In de ‘extra kamer’ staat zijn voorraad zorgmateriaal en doen de
huishoudelijke hulpen de was en de strijk. Willem: “Als ik zorg krijg, sluiten we mijn vleugel af van de
woonkamer. Zo kan mijn vrouw ongestoord TV kijken en krijg ik ongestoord zorg.”

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator is illustratief voor het belang van actielijn 3: Wonen.

Referenties
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Aan de gang blijven - Piet (89) en Chris (90). 25-6-2019
(bewerkt).
Mijnkwaliteitvanleven.nl. Zo woont Willem (77) zelfstandig met spierdystrofie. 25-7-2019
(bewerkt).

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Dashboard
Inleiding

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

51

Beschouwing
Het Programma Langer Thuis streeft naar één verbindend doel: dat ouderen in hun eigen
vertrouwde omgeving zelfstandig oud kunnen worden met een goede kwaliteit van leven.
De acties die alle betrokken partijen samen hebben geformuleerd in het plan van aanpak
worden vanaf najaar 2018 tot 2021 uitgevoerd. De Monitor Langer Thuis kan gezien
worden als vinger-aan-de-pols waarmee gemonitord wordt of de ingezette acties effect
sorteren. Daartoe is in juni 2019 de eerste Monitor Langer Thuis gepubliceerd als
nulmeting; deze huidige, tweede Monitor is een eerste vervolgmeting, en in juni 2021 zal
nog een tweede vervolgmeting volgen in de derde Monitor Langer Thuis.

Resultaten Monitor Langer Thuis 2020
Het dashboard (pagina 2) toont in één oogopslag de huidige stand van zaken op de 34
geformuleerde indicatoren. Hiervan waren er in de vorige Monitor vier aangemerkt als
werk in uitvoering. Daarvan zijn er deze Monitor twee cijfermatig uitgewerkt (nummers 23
en 30). Een derde is door omstandigheden rondom het coronavirus nog niet dermate op
streek dat daarover gerapporteerd kan worden (nummer 6). En de vierde (nummer 20; het
aantal concrete actieplannen als gevolg van bevindingen van de landelijke aanjager
respijtzorg) is uiteindelijk in overleg gewijzigd in de volgende operationalisatie: ‘Het aantal
gemeenten dat inzet op bewustwording van mantelzorgers als gevolg van bevindingen
aanjager respijtzorg’. Op www.monitorlangerthuis.nl worden alle gegevens uit de monitor
2020 gepresenteerd.

Vergelijking resultaten Monitor Langer Thuis 2019-2020
Als we de resultaten van de huidige Monitor Langer Thuis op hoofdlijnen afzetten tegen de
resultaten uit de eerste Monitor (figuur 16, bladzijde 53) dan valt in eerste instantie op dat
de huidige Monitor 34 indicatoren bevat, tegen 32 in de vorige. Dit heeft deels te maken
met de aanbeveling uit de vorige Monitor om de indicatorenset op bepaalde onderdelen
uit te breiden. Hoewel indicatoren 10 en 32 nieuw zijn toegevoegd aan de indicatorenset
van de Monitor Langer Thuis, werden deze initiatieven al wel ontplooid in het kader van
het Programma Langer Thuis.
Verder valt op dat de kerncijfers van een groot deel van de procesindicatoren ten opzichte
van vorig jaar een ontwikkeling in de gewenste richting laten zien. Dit geeft aan dat de
verschillende ingezette initiatieven, zoals pilots, subsidie-aanvragen, grotendeels verlopen

zoals aanvankelijk gepland. De opbrengsten van deze procesindicatoren laten zich
evenwel lastig kwantificeren; dit is meer afhankelijk van de borging van de initiatieven.
Bijvoorbeeld óf en hoe initiatieven rondom respijtzorg inbedding kunnen vinden in
regulier gemeentelijk beleid.
Een klein aantal procesindicatoren heeft als gevolg van de coronacrisis een aanpassing in
de planning ondergaan. Zo is de uitvraag in de regio naar afspraken onder samenwerkende
inkopende partijen (indicator 6) vertraagd, is de uitvraag naar goedlopende regionale
coördinatiefuncties tijdelijk verblijf (indicator 9) vertraagd, is een deel van het beschikbare
subsidiebedrag van de SET regeling (indicator 10) specifiek beschikbaar gesteld voor
E-health toepassingen ter ondersteuning van COVID-19 gerelateerde zorg en
ondersteuning, en zijn een aantal meet-ups in het kader van Moeder aan de Lijn
(indicator 19) uitgesteld.
De kerncijfers met betrekking tot de uitkomstindicatoren laten zich lastiger interpreteren
ten opzichte van de vorige Monitor. De meeste kerncijfers van uitkomstindicatoren van
actielijn 2 konden niet geüpdatet worden. De verwachting is dat deze indicatoren wel van
nieuwe cijfers kunnen worden voorzien bij het uitkomen van de derde en laatste Monitor
Langer Thuis. De uitkomstindicatoren van de overige actielijnen laten een stabiel tot licht
– positief – gewijzigd patroon zien.

Integratief beeld
In vergelijking met het integratief beeld van de Monitor Langer Thuis 2019, is het
integratief beeld in de Monitor 2020 beduidend meer gevuld. Het integratief beeld zet de
lokale initiatieven uit de verschillende actielijnen op de kaart en laat zo de geografische
spreiding over Nederland zien van de verschillende initiatieven. Hoewel er in vergelijking
met de vorige Monitor meer initiatieven ontplooid zijn, en ook meer verspreid over
Nederland, lijken er nog steeds regio’s in Nederland te zijn waar verhoudingsgewijs minder
lokale initiatieven uit het Programma Langer Thuis worden ontplooid. Deze regio’s lijken
sterk overeen te komen met de anticipeerregio’s en krimpgebieden, zoals de kop van
Noord-Holland, Zeeuws-Vlaanderen, Oost-Drenthe en de Achterhoek. Het is van belang
dat juist ook in deze regio’s ervaring wordt opgedaan met de initiatieven uit het
Programma Langer Thuis, omdat deze regio’s wellicht extra uitdagingen vereisen,
bijvoorbeeld in termen van planning, logistiek, werving en behoud van deelnemers, etc.,
en er niet van uitgegaan kan worden dat wat werkt in andere regio’s ook automatisch in
anticipeerregio’s of krimpgebieden werkt.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Dashboard
Inleiding

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Opvolging aanbevelingen 2019
In de eerste Monitor Langer Thuis werd aanbevolen om een aantal uitkomstindicatoren
aan de indicatorenset toe te voegen dat gebruikt kan worden voor internationale
vergelijking, zoals overall life satisfaction, informal care giving, en satisfaction with living
environment. De uitdaging waar Nederland voor staat – een vergrijzende bevolking die
graag zo lang mogelijk mee wil blijven doen – wordt namelijk ook door andere landen
ervaren. Het uitwisselen van kennis en kunde met andere landen op het vlak van
ouderenzorg kan leiden tot vernieuwende inzichten. Deze internationale indicatoren zijn in
deze Monitor uitgewerkt in de bijlage (vanaf bladzijde 55) aan de hand van Eurostat
gegevens. Hoewel deze gegevens niet allemaal even frequent worden verzameld in Europa
geeft het voor nu een beeld waar Nederlandse 75-plussers internationaal staan ten
opzichte van hun Europese leeftijdsgenoten op de eerder genoemde drie onderwerpen.
Daarnaast werd aanbevolen om de indicatorenset van actielijn 3 Wonen uit te breiden met
één of meer uitkomst- en procesindicatoren. Daartoe is in deze Monitor één nieuwe
indicator toegevoegd (nummer 32; het aantal toegekende subsidie aanvragen
Stimuleringsregeling Wonen en Zorg) en is één indicator voor het eerst van data voorzien
(nummer 30; het aantal (nieuwe) initiatieven van vernieuwende woon(zorg) vormen voor
ouderen, op basis van gegevens uit de Monitor Geclusterd Wonen).

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

52

Tenslotte is in de eerste Monitor aanbevolen om de uitwerking van indicator (nummer 4)
“Het percentage 75-plussers dat ondersteuning en zorg naar eigen zeggen goed geregeld krijgt” aan te
passen; de uitwerking van deze indicator gaat over de aan- of afwezigheid van onvervulde
ondersteunings- of zorgbehoefte. Als er géén onvervulde ondersteunings- of zorgbehoefte
is, dan is de aanname dat men de zorg goed geregeld heeft gekregen. Dit zegt echter niets
over de moeite of intensiteit van het regelwerk of de zoektocht naar het juiste loket om
die zorg geregeld te krijgen. In de huidige Monitor wordt bij deze indicator nu een
alternatieve uitwerking van deze indicator voorgesteld in de verdieping, namelijk een
bewerking van het antwoord op de vraag Vindt u het ingewikkeld uw ondersteuning en zorg te
regelen? Het is de bedoeling dat in de derde en laatste Monitor deze voorgestelde
uitwerking met geüpdatete gegevens uit Mijnkwaliteitvanleven.nl uitgewerkt kan worden.

vooralsnog ongewis. Ontegenzeggelijk heeft de coronacrisis gevolgen gehad in termen van
niet-geleverde (of anders-geleverde) (mantel-)zorg en ondersteuning. Het is reëel te
denken dat dit bij een deel van de doelgroep gezondheidsverlies of een verminderde
kwaliteit van leven heeft veroorzaakt. Het is de vraag of deze effecten in de kerncijfers van
de uitkomstvariabelen van de volgende Monitor Langer Thuis tot uitdrukking komen.
Aanbevolen wordt om in verwante domeinen - i.e. zorg en ondersteuning, mantelzorg,
wonen - te zoeken naar gegevens met een meer frequente uitvraag onder de doelgroep,
zodat er een completer beeld verkregen kan worden van hoe de beleving van de doelgroep
zich heeft ontwikkeld gedurende de coronacrisis.
Het geactualiseerde integratief beeld laat zien dat er een veelheid aan lokale initiatieven is
of wordt ontplooid, allemaal onder de paraplu van het Programma Langer Thuis. Deze
initiatieven werken voor een deel aan verschillende doelstellingen uit het programma,
maar deels ook aan dezelfde. Het zou waardevol zijn om de ervaringen, leerpunten en
opbrengsten van de initiatieven die werken aan dezelfde doelstellingen centraal te
verzamelen en actieve kennisuitwisseling hierop te bevorderen. Dat kan op verschillende
manieren; in de vorm van workshops, symposia of webinars; door projectleiders onderling
in verbinding te brengen, door projectleiders met de doelgroep van een ander initiatief te
verbinden, of juist door doelgroepen uit diverse initiatieven met elkaar in verbinding te
brengen.
Bij publicatie van deze Monitor is het Programma Langer Thuis het laatste jaar van de
geplande looptijd ingegaan. De derde en laatste Monitor wordt gepubliceerd rond het
einde van het programma, namelijk eind juni 2021. Aanbevolen wordt om ruim voor die
tijd samen met de stakeholders van het programma te bedenken of en hoe de
opbrengsten van het programma geborgd kunnen worden. Daarbij kunnen de ervaringen
uit de voorgaande aanbeveling en de ervaringen vanuit andere programma’s met
raakvlakken met de doelgroep, zoals Onbeperkt Meedoen, Juiste Zorg op de Juiste Plek,
Eén Tegen Eenzaamheid, van grote waarde zijn. De resultaten van de drie Monitors kunnen
de discussie daarbij richting geven.

Aanbevelingen 2020

Referenties

De effecten van de coronacrisis op de indicatoren van de Monitor Langer Thuis lijken zich
te beperken tot vertraging in de dataverzameling of accentverschuiving bij de uitwerking
van enkele procesindicatoren. Welke uitwerking de coronacrisis daadwerkelijk gaat
hebben op de kwaliteit van leven en de beleving ervan door thuiswonende 75-plussers is

RIVM. Monitor Langer Thuis 2019. Juli 2019.
Rijksoverheid. Indeling gemeenten krimpregio’s en anticipeerregio’s per 1 januari 2019.
26-7-2019.

Monitor
Langer Thuis
2020

Figuur 16: Dashboard Monitor Langer Thuis 2019.

65% van de 75-plussers ervaart een goede kwaliteit van leven

inhoud

Dashboard

2019

Inleiding

2020

Indicatoren

Actielijn 1

Overall indicator

60%

Uitkomst

Uitkomst

Proces

van de 75-plussers ervaart aansluiting
van de professionale ondersteuning
en zorg.
van de 75-plussers krijgt naar eigen

Mantelzorgers en vrijwilligers

aantal concrete afspraken in de regio
over de manier waarop inkopende
partijen beter kunnen samenwerken.

Uitkomst
Proces

Proces

Actielijn 3

4

potentieel aantal mantelzorgers in
krimpgebieden (Oldest-old support
ratio)
17

13

35

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing

Verhalend

16

13,7

14

89% afstemming met de formele zorg.
bereikt via bewust580 mantelzorgers
wordingsactiviteiten.
aantal concrete actieplannen als
gevolg van bevindingen van de
landelijke aanjager respijtzorg.

10

7

inzet specialisten oudergenees-

Wonen

70%

6

door programma LZO gesubsidieerde
netwerken integrale ouderenzorg in
de wijk.

4

65.985 kunde in eerste lijn en acute zorg.
uur

8

49%

regionale coördinatiefuncties met vier
werkende functionaliteiten voor zorgvormen met tijdelijk verblijf.
9

27

pilots logeerzorg die zijn opgezet
door VWS, gemeenten en zorgaanbieders.

15

gemeenten hebben bij prestatieaf-

143 spraken aparte afspraken gemaakt
mbt ouderenhuisvesting.

19

536 en welzijn.

23

19
20

pilots opgestart naar aanleiding van
het programma Samen Ouder
Worden.
24

28

aantal nieuwe initiatieven van
vernieuwende woon(zorg)vormen
voor ouderen.
29

burgerinitiatieven in het domein zorg

24

gebiedscoalities doen mee met
innovatieprogramma Langer
thuis-inclusieve wijk.

30

pilots sociale benadering dementie
door VWS, gemeenten, zorgaanbieders.
21

Verhalen en ervaringen van mantelzorgers in het veld over overbelasting.
25

Verhalen van 75-plussers en hun
mantelzorgers over het al dan niet
ontvangen van goede ondersteuning
11
en zorg.

Praktijkverhalen over het al dan niet
voldoende aanwezig zijn van ondersteuningsaanbod in zorgtaken voor
26
mantelzorgers.

Praktijkverhalen over hoe de
aansluiting van de zorg functioneert.

lokale pilots opgestart naar aanleiding van het programma In voor
Mantelzorg
22

18

Verhalen en ervaringen van
75-plussers over de regie over het
eigen leven.
10

12

53

van de mantelzorgers geeft aan
goed geïnformeerd te zijn over het
ondersteuningsaanbod.

van de 75-plussers geeft aan dat

81% hun huidige woning geschikt is.

van de mantelzorgers ervaart goede

investeringen in maatschappelijke
initiatieven gericht op ouderen door
gemeenten, Rijk en lokale partners binnen het programma Sociaal Domein. 5

10

Actielijn 2

Bijlage

in Nederland actief in het veld van
8,8% iszorg
en welzijn.

3

ondersteuning en zorg goed
71% zeggen
geregeld.

Verhalend

Verhalend

8,5% van de mantelzorgers is overbelast.
2

Ondersteuning en zorg thuis

Actielijn 3

Actielijn 2

de 75-plussers ervaart regie
71% van
over zijn of haar leven.

Actielijn 1

1

Vragen naar de geschiktheid van de
huidige woning van ouderen.

31

Verhalen over hoe ouderen zichzelf
voorbereiden op de woonsituatie als
ze afhankelijker worden.
32

Monitor
Langer Thuis
2020

Figuur 17: Integratief beeld 2019.

inhoud

Dashboard
Inleiding

Indicatoren
Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

54

2020

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

Dashboard
Inleiding

Indicatoren
Overall indicator

Bijlage
De uitdaging waar Nederland voor staat – een vergrijzende bevolking die graag zo lang
mogelijk mee wil blijven doen – wordt ook door andere landen ervaren (Štimac Grbić,
Allebeck, & Schmitt, 2020). Het uitwisselen van kennis en kunde met andere landen op het
vlak van ouderenzorg kan leiden tot vernieuwende inzichten. In de Monitor Langer Thuis
2019 werd daarom aanbevolen om een aantal uitkomstindicatoren aan de indicatorenset
toe te voegen dat gebruikt kan worden voor internationale vergelijking, zoals overall life
satisfaction, informal care giving, en satisfaction with living environment.

Internationale Indicatoren

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend
Beschouwing
Bijlage

55

In deze bijlage zijn hierna een drietal internationale indicatoren uitgewerkt die een
‘nationale’ tegenhanger hebben; ze hebben een uitwerking in de reguliere indicatorenset.
Indicator 1a ‘Het rapportcijfer van 75-plussers in Europa voor tevredenheid met het leven
in Europa’ is gekoppeld aan indicator 1 ‘Het percentage 75-plussers met een goede
kwaliteit van leven’. Indicator 18a ‘Het potentieel aantal mantelzorgers in Europa’ is
gekoppeld aan indicator 18 ‘Het potentieel aantal mantelzorgers in krimpgebieden’ en
indicator 28a ‘Het rapportcijfer van 75-plussers in Europa voor tevredenheid met de
woning’ is gekoppeld aan indicator 28 ‘Het percentage 75-plussers dat aangeeft dat hun
huidige woning geschikt is’.
Deze internationale indicatoren zijn uitgewerkt aan de hand van Eurostat gegevens.
De Europese nationale statistische bureaus leveren jaarlijks data aan Eurostat waar op
voorhand afspraken zijn gemaakt over vergelijkbaarheid van registratie, vraagstelling,
methode van uitvraag, etc.. Hoewel deze gegevens niet allemaal even frequent worden
verzameld in Europa, geeft het voor nu een beeld waar Nederlandse 75-plussers
internationaal staan ten opzichte van hun Europese leeftijdsgenoten op de eerder
genoemde drie onderwerpen. Verschillen tussen landen zijn voor een deel terug te voeren
op verschillen in gevoerd beleid en anders ingerichte gezondheid- en welzijnsystemen.
Van belang is te volgen of en hoe de positie van Nederland op deze benchmarks zich
ontwikkelt. Dit vraagt om een goed onderhouden ‘monitoring framework’. Het RIVM,
CBS, Nivel en een aantal andere partijen zetten hier samen met VWS op in.

Referenties
Štimac Grbić D, Allebeck P, Schmitt T. E-collection: Ageing and health. Editorial. European
Journal of Public Health. Mei 2020.
Eurostat. Ageing Europe - statistics on population developments. October 2019.
RIVM. Monitor Langer Thuis 2019. Juli 2019.

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

1a. Het rapportcijfer dat 75-plussers in
Europa geven voor tevredenheid
met het leven

NL: 7,7

Monitor 2019: nvt
Bron: EU-SILC
Jaar: 2018

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

In 2018 gaven Nederlandse 75-plussers de tevredenheid met hun leven het rapportcijfer
7,7 op een schaal van 0 tot 10 (tabel 21). Nederland bevindt zich daarmee bovenin de
middenmoot. Gemiddeld geven Europese 75-plussers de tevredenheid met hun leven het
rapportcijfer 6,9 (EU-28).
Sinds 2005 voert het CBS het onderzoek ‘European Union - Statistics on Income and Living
Conditions (EU-SILC)’ uit. Jaarlijks bevat de EU-SILC-steekproef circa 10 duizend
steekproefpersonen. EU-SILC wordt op basis van een Europese verordening in alle EUlidstaten uitgevoerd in opdracht van Eurostat. Het voornaamste doel van het onderzoek is
het leveren van internationaal vergelijkbare gegevens over inkomen en sociale uitsluiting.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst
Proces
Verhalend

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft een beeld waar Nederlandse 75-plussers internationaal staan ten
aanzien van tevredenheid met hun leven. Het past bij de uitwerking van het overall doel
van het Programma Langer Thuis: ouderen kunnen in hun eigen omgeving zelfstandig oud kunnen
worden, met een goede kwaliteit van leven.

Verdieping
In de periode 2013-2018 is het rapportcijfer dat Nederlandse 75-plussers geven voor de
tevredenheid met hun leven afgenomen van 7,9 naar 7,7. Slechts zeven andere landen
hadden in die periode ook te maken met een afname: Zwitserland, Denemarken, Zweden,
Duitsland, Slowakije, Kroatië en Litouwen. Het Europese gemiddelde (EU-28) is in die
periode toegenomen van 6,8 naar 6,9.

Tabel 21: Rapportcijfers van Europese 75-plussers voor tevredenheid met het leven, gemeten in 2013 en 2018.
Land

2013

2018

Land

2013

2018

EU-28

6,8

6,9

Tsjechië

6,5

6,7

Zwitserland

8,4

8,3

Spanje

6,4

6,7

Denemarken

8,3

8,1

Cyprus

6,0

6,7

IJsland

8,1

Italië

6,3

6,6

Noorwegen

7,9

8,1

Slovenië

6,4

6,6

Ierland

7,8

8,0

Estland

6,0

6,5

Finland

7,7

7,9

Roemenië

6,1

6,3

Ver. Koninkrijk

7,5

7,9

Letland

6,0

6,1

Zweden

8,1

7,8

Griekenland

5,5

5,9

Nederland

7,9

7,7

Slowakije

6,1

5,9

Oostenrijk

7,6

7,6

Litouwen

6,1

5,8

Luxemburg

7,3

7,5

Portugal

5,6

5,8

België

7,4

7,4

Hongarije

5,6

5,6

Malta

7,0

7,3

Kroatië

6,0

5,3

Polen

6,9

7,3

Turkije

5,5

Duitsland

7,5

7,2

Servië

4,6

5,0

Frankrijk

6,7

6,8

Bulgarije

3,8

4,1

Referenties
Eurostat. EU-SILC. Mei 2020.

Beschouwing
Bijlage

56

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

18a. Het potentieel aantal
mantelzorgers in Europa

NL: 14,6

Monitor 2019: nvt
Bron: Eurostat
Jaar: 2019

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

In 2019 zijn er in Nederland 14,6 personen van 50-75 jaar beschikbaar voor één 85-plusser.
Nederland bevindt zich daarmee in de middenmoot (tabel 22). In héél Europa (EU-28) is
deze verhouding in 2019 11,3 personen van 50-75 jaar op één 85-plusser. Deze verhouding
tussen 50-75 jarigen en 85 plussers is een veelgebruikte indicator voor het aantal
potentiële mantelzorgers. Dit wordt de oldest-old support ratio (oosr) genoemd. Deze
indicator wordt gebruikt als maat voor hoeveel mensen potentieel in staat zijn informele
zorg te bieden aan één 85-plusser. De meeste mantelzorgers zijn tussen de 50 en 75 jaar
oud en die mantelzorg nodig hebben zijn veelal 85 jaar of ouder.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft een beeld waar Nederlandse 50-75-jarigen internationaal staan ten
aanzien van het potentieel aanbod aan mantelzorg voor 85-plussers. Het past bij de
uitwerking van doelstelling 1 van actielijn 2: Verbeteren van maatschappelijke bewustwording
over mantelzorg.

Verdieping
In de periode Nederland 2013-2019 is de oosr in Nederland afgenomen, net als in de
meeste Europese landen, van 15,4 naar 14,6. In heel Europa (EU-28) is de afname van 12,6
naar 11,3. De landen met de laagste oosr zijn Frankrijk, Griekenland en Italië; landen met
een sterke vergrijzing van de bevolking.

Tabel 22: Oldest-old-support ratio in Europa in 2013 en 2019.
Land

2013

2019

Land

2013

2019

EU-28

12,6

11,3

Letland

16,4

12,8

Slowakije

23,3

19,9

Slovenië

16,2

12,8

Servië

26,4

17,9

Litouwen

15,5

12,3

Cyprus

20,5

17,5

Oostenrijk

12,3

12,2

Bulgarije

20,1

16,4

Finland

13,8

12,1

Ierland

17,9

16,2

Duitsland

12,9

12,0

Tsjechië

18,8

16,0

Ver. Koninkrijk

12,1

11,9

Malta

19,5

15,9

Zwitserland

12,2

11,7

Hongarije

17,8

15,2

Estland

15,2

11,5

Roemenië

20,4

15,1

Zweden

10,9

11,4

Kroatië

20,0

14,9

Portugal

12,7

10,6

Denemarken

14,5

14,7

België

11,8

10,5

Polen

18,8

14,6

Spanje

10,6

9,4

Nederland

15,4

14,6

Italië

10,1

9,3

IJsland

14,9

14,6

Griekenland

11,9

9,1

Luxemburg

15,2

14,1

Frankrijk

10,0

9,0

Proces
Verhalend

Referenties
Eurostat. Population (demography, migration and projections). Mei 2020.

Beschouwing
Bijlage

57

Monitor
Langer Thuis
2020
inhoud

28a. Het rapportcijfer dat 75-plussers
in Europa geven voor tevredenheid met de woning

NL: 8,4

Monitor 2019: nvt
Bron: EU-SILC
Jaar: 2013

Dashboard
Inleiding

Beschrijving

Indicatoren

In 2013 gaven Nederlandse 75-plussers de tevredenheid met hun woning het rapportcijfer
8,4 op een schaal van 0 tot 10 (tabel 23). Nederland bevindt zich daarmee bovenin de
middenmoot. Gemiddeld geven Europese 75-plussers de tevredenheid met hun woning
het rapportcijfer 7,8 (EU-28).
Sinds 2005 voert het CBS het onderzoek ‘European Union - Statistics on Income and Living
Conditions (EU-SILC)’ uit. Jaarlijks bevat de EU-SILC-steekproef circa 10 duizend
steekproefpersonen. EU-SILC wordt op basis van een Europese verordening in alle EUlidstaten uitgevoerd in opdracht van Eurostat. Het voornaamste doel van het onderzoek is
het leveren van internationaal vergelijkbare gegevens over inkomen en sociale uitsluiting.

Overall indicator

Actielijn 1

Ondersteuning en zorg thuis
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 2

Mantelzorgers en vrijwilligers
Uitkomst
Proces
Verhalend

Actielijn 3
Wonen

Uitkomst

Aansluiting Programma Langer Thuis
Deze indicator geeft een beeld waar Nederlandse 75-plussers internationaal staan ten
aanzien van tevredenheid met hun woning. Het past bij de uitwerking van doelstelling 3
van actielijn 3: Ertoe bijdragen dat minder mensen in een ongeschikte woning wonen.

Verdieping
Denemarken, Zwitserland en IJsland voeren de lijst aan met de hoogste tevredenheid met
de woning van een negen of hoger. In Servië, Bulgarije en Turkije geven de 75-plussers de
laagste rapportcijfers voor de tevredenheid met de woning; zij scoren een zes of lager.

Tabel 23: Rapportcijfer van Europese 75-plussers voor tevredenheid met de woning (Bron: Eurostat).
Land

Cijfer

EU-28

7,8

Slowakije

7,8

Denemarken

9,1

Slovenië

7,7

Zwitserland

9,1

Cyprus

7,6

IJsland

9,0

Polen

7,6

Zweden

8,9

Spanje

7,4

Ierland

8,7

Litouwen

7,4

Ver. Koninkrijk

8,7

Portugal

7,4

Finland

8,6

Estland

7,3

Noorwegen

8,6

Italië

7,2

Luxemburg

8,5

Hongarije

7,1

Oostenrijk

8,5

Roemenië

7,1

Nederland

8,4

Kroatië

6,6

België

8,1

Letland

6,6

Tsjechië

8,1

Griekenland

6,3

Duitsland

8,1

Servië

6,0

Malta

8,0

Bulgarije

5,9

Frankrijk

7,8

Turkije

5,8

Proces
Verhalend

Referenties
Eurostat. EU-SILC. Mei 2020.

Beschouwing
Bijlage

58

Land

Cijfer

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
Nederland
www.rivm.nl

012155

Juli 2020

De zorg voor morgen begint vandaag