Memorandum

Traffic & Transport
Automotive Campus 30
5708 JZ Helmond
Postbus 756
5700 AT Helmond
www.tno.nl

Onderwerp

Helm: historische snorfiets en gemotoriseerd rijwiel

Vraagstelling en aanleiding
Naar aanleiding van de voorgenomen helmplicht voor snorfietsers, is de vraag van
het ministerie van IenW of de speed-pedelec helm normering ook kan gelden voor
snorfietsen die trapondersteuning (en daarmee fysieke inspanning) vereisen.
De onder deze definitie vallende geïdentificeerde snorfietssoorten zijn:

1. historische snorfiets
2. gemotoriseerd rijwiel
Om te komen tot een antwoord op deze vraag is er een analogie analyse uitgevoerd,
vanuit het perspectief van de benodigde helm ten behoeve van de veiligheid (ter
preventie van hoofdletsel). Er is vanuit gegaan dat er een helmplicht komt voor
snorfietsers en er is uitgegaan van de speed-pedelec helm volgens normering NTA
8776:2016, welke is ontworpen ter protectie van het hoofd van de speed-pedelec
rijder. In de analyse is een vergelijk gemaakt tussen de geïdentificeerde soorten
snorfietsen (historisch snorfiets, gemotoriseerd rijwiel) enerzijds en de reeds
bestaande categorieën (bromfiets, overige snorfietsen, speed-pedelec, elektrische
fiets) anderzijds. Er is een vergelijk gemaakt op basis van kwantificeerbare
parameters vanuit een technisch-inhoudelijk perspectief. Hierin zijn parameters
meegenomen die een grote invloed hebben op de ernst van een mogelijk
verkeersongeval (massa, vermogen, snelheid, zithouding, plek op de weg). De
conclusie over de veiligheid van de speed-pedelec helm voor de twee
snorfietssoorten is relatief ten opzichte van bestaande categorieën, en gebaseerd
op de beperkte hoeveelheid beschikbare data. Het geeft inzicht in vergelijkbare
risicoprofielen en daarbij behorende gewenste beschermingsniveaus. Er zijn bij
TNO niet voldoende gegevens bekend om een uitspraak over veiligheid te kunnen
doen in absolute zin over de hoeveelheid bespaarde ongevallen en letsel ten
opzichte van het niet dragen van deze helm.

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731

Bromfietsen hebben in Nederland een helmplicht naar ECE 22-05 normering. Bestuurders
van een speed-pedelec (high speed e-bike (Le1-B)), welke valt binnen de bromfiets
categorie, hebben naast de genoemde bromfietshelm ook de mogelijkheid een speedpedelec helm te dragen volgens normering NTA 8776:2016 [1][2]. Deze NTA normering is
ontstaan uit de behoefte voor een geschikte helm voor een voertuigcategorie waarbij naast
veiligheid ook fysieke inspanning een rol speelt. Deze normering houdt naast veiligheid ook
rekening met gewicht en ventilatie.

De categorieën
Dit onderzoek richt zich op twee snorfietssoorten vanwaar het hoofddoel van de
motor trapondersteuning is [3][Bijlage A], namelijk:
1) historische snorfiets
2) het gemotoriseerde rijwiel
In de analogie analyse zijn de meest representatieve vormen van beide soorten
snorfietsen meegenomen, gelet op aantallen en verschijningsvormen. In de
volgende paragrafen worden de soorten omschreven en uiteengezet.
In januari 2020 stonden er 460.000 bromfietsen geregistreerd [4], waarvan 20.000 speedpedelecs (~4.3%) [5]. Ter vergelijk, op dezelfde peildatum stonden er 764.000 snorfietsen
geregistreerd [4]. In de wet is het enige onderscheid tussen de categorie snorfiets en
bromfiets de constructie snelheid (respectievelijk 25 km/h en 45 km/h), [3][Bijlage A].
Het aantal geregistreerde voor dit onderzoek relevante snorfietssoorten (‘historische
snorfiets’ en ‘gemotoriseerd rijwiel’) is 60.000 [6]

Historische snorfiets (‘old-timers’)
Deze soort is nog geen officiële (Europese) categorie, maar is ontstaan vanuit het
verleden.
De categorie ‘historische snorfiets’ wordt in dit onderzoek beschouwd als een al
bestaande snorfiets, gebouwd als fiets met hulpmotor en trappers. Met deze
trappers is het veelal ook mogelijk om met uitgeschakelde hulpmotor te rijden.
Enkele voorbeelden zijn te zien in Figuur 1 [7].

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
2/11

Datum
17 november 2020

1: SpartaMET

2:Saxonette

3: Berini

Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
3/11

4: Solex

5: Lohman

6: Mosquito

Figuur 1: Foto ’s van verschillende typen voertuigen behorende tot de subcategorie
‘historische snorfiets’ [7].

Gemotoriseerd rijwiel (L1e-A)
Deze snorfietssoort betreft een Europees type-goedgekeurd voertuig, de L1e-A. Het
valt onder de wettelijke definitie van ‘snorfiets’ (met blauw kenteken).
De in dit onderzoek gehanteerde definitie voor deze snorfietssoort is een ‘fiets’ met
trappers die is uitgerust met hulpaandrijving van maximaal 1000 W die wordt
onderbroken bij een snelheid van 25 km/u. Voertuigen in deze categorie mogen 2,
3 of 4 wielen hebben. Figuur 2 geeft een overzicht van verschillende typen
voertuigen die behoren tot deze snorfiets soort ‘gemotoriseerd rijwiel’.
1: Sundvall Dauphin

2: gemotoriseerd rijwiel, cargo-variant

Figuur 2: Foto's van verschillende typen voertuigen behorende tot de snorfietssoort
‘gemotoriseerd rijwiel’

Analogie analyse
Om een inschatting te maken van het gewenste protectieniveau is uitgegaan van
risicoparameters (parameters die invloed hebben op de ernst van een mogelijk
ongeluk of invloed hebben op het risico op vallen en daarmee kans op hoofdletsel).
Aan de hand van analogie in risicoparameters, in eerder onderzoek uitgevoerde
simulaties en expert kennis, is een inschatting gemaakt van het gewenste
beschermingsniveau van het hoofd ter preventie van hoofdletsel. In de hier
volgende paragrafen wordt het vergelijk per risicoparameter beschreven. Als
referentie ten opzichte van de twee snorfietssoorten zijn de elektrische fiets, de
snorfiets in zijn algemeenheid, de speed-pedelec en de bromfiets meegenomen.

Massa
De massa van een voertuig is van invloed op impact en letsel. Ten eerste, omdat
bij een hogere massa er een hogere kinetische energie aanwezig is bij een botsing,
en daarmee potentieel een hogere impact bereikt kan worden. Zeker bij enkelzijdige
ongelukken is dit een bepalende factor. Ten tweede, omdat de massa van het
voertuig ook de dynamica van het ongeluk verandert [8].
De ledige massa van het merendeel van de op dit moment verkrijgbare elektrische
fietsen ligt tussen de 20-30 kg. De massa van de speed-pedelec's ligt enkele kilo’s
hoger door de grotere accu en een zwaarder frame, maar dit is niet een substantieel
verschil. De meest gangbare snorfietsen zijn vaak modellen die zowel als snor- en
bromfiets bestaan. Het verschil tussen beide typen zit in de begrenzing van de
maximum constructie snelheid die ofwel mechanisch ofwel softwarematig is
begrensd op 25 km/h. De massa verschilt tussen deze analoge snorfietsen en
bromfietsen nagenoeg niet. In de algemene snorfietscategorie kan er met
betrekking tot massa onderscheid gemaakt worden tussen twee dominante types,
namelijk de ‘brommer’-achtigen of ‘scooter’-achtigen (zie Figuur 3) [9]. De
‘brommer’-achtigen wegen tussen de 45 en 75 kg, en ‘scooter’-achtigen wegen
tussen de 75 en 125 kg. Figuur 4 geeft een grafische weergeven van de massa’s
per categorie weer.

Figuur 3: Foto’s van de twee te onderscheiden types snorfietsen, namelijk ‘brommer’achtige (links) en scooter-achtige (rechts)

Figuur 4: Ledige Massa ranges van de verschillende referentie categorieën

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
4/11

De massa’s van het gemotoriseerde rijwiel (m.u.v. de cargobike (2)) en de
historische snorfiets zijn iets hoger of vergelijkbaar met de elektrische fiets en
speed-pedelec afhankelijk van de stevigheid van het frame, motor grootte en accu
inhoud. De gevonden waarden van o.a. de Sundall Dauphin, SpartaMet, Solex en
Mosquito liggen allemaal tussen de 20-35kg.
Vergelijk: Op basis van massa en massaverdeling vergelijkbaar met
elektrische fiets en speed-pedelec (m.u.v. cargo-snorfiets)

Vermogen
Het vermogen is een eenheid die aangeeft hoeveel energie er nodig is om een
massa binnen een bepaalde tijdseenheid te verplaatsen. Oftewel, hoe hoger het
vermogen hoe sneller een voertuig kan versnellen bij gelijke massa en snelheid.
Een snorfiets met weinig vermogen zal dus minder snel de maximum snelheid van
25 km/h halen dan een snorfiets met een hoger vermogen. Een hoger vermogen
geeft een hoger dynamisch karakter aan een voertuig, waarmee de kans op een
ongeluk kan vergroten.
Het wettelijke maximale vermogen van een elektrische fiets is 0.25 kW. Voor de
andere categorieën (de snorfiets, bromfiets en speed-pedelec) is dit 4 kW. Een
analyse van de producten die nu op de markt zijn laat het volgende zien. Het
vermogen van de elektrische fiets ligt nooit boven de 0.25 kW. Van de snor- en
brom fietsen ligt het vermogen over een groot bereik verspreid, namelijk tussen de
1 kW en 4 kW. (gebaseerd op data van ‘brommer’- en ‘scooter’-achtigen, maar escooters buiten beschouwing gelaten). De speed-pedelecs hebben allemaal een
vermogen tussen de 0,5 kW en 1 kW. Dit vermogen ligt ruim onder het maximale
toelaatbare vermogen van 4 kW. Het wettelijk maximale vermogen en de
vermogens ranges per categorie zijn gevisualiseerd in Figuur 5.

Figuur 5: De wettelijke maximale vermogen en vermogensranges van de verschillende
referentie categorieën. * Voor de snorfietsen zijn de historische snorfiets en het gemotoriseerd rijwiel niet
meegenomen.

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
5/11

Het gemotoriseerd rijwiel is wettelijk begrensd op 1kW.Op de markt is het hoogste
gevonden vermogen 0.75W. Het vermogen van het historisch rijwiel (gebaseerd op
de in Figuur 1 getoonde voorbeelden) varieert tussen de 0,5 en 1kW.
Vergelijk: Op basis van vermogen vergelijkbaar met speed-pedelec, in ieder
geval hoger vermogen dan de elektrische fiets

Snelheid
Snelheid is een dominante parameter als het gaat om impact snelheid van het hoofd
die kan leiden tot hoofdletsel [8]. Hoe hoger de snelheid op moment van het
ongeluk, hoe hoger de impact snelheid van het hoofd met de grond.
De referentie voertuigcategorieën zijn onder te verdelen in twee groepen met
betrekking tot de wettelijk maximale toegestane snelheid. De eerste groep
(elektrische fiets en snorfiets) heeft een wettelijke maximum snelheid van 25 km/h.
Voor de tweede groep (bromfiets en speed-pedelec) geldt op de rijbaan een
wettelijk maximum snelheid van 45 km/h. Daarnaast geldt op het bromfietspad de
wettelijke maximale snelheid van 40 km/h buiten de bebouwde kom en 30 km/h
binnen de bebouwde kom.
De daadwerkelijke snelheden van de referentie voertuigcategorieën zijn
onderzocht. Er is zowel gekeken naar de gemiddelde kruissnelheden als
gemiddelde momentane snelheden. De gevonden resultaten zijn afkomstig uit
verschillende studies, ieder met eigen meetmethoden en meetlocaties
[10][11][12][13][14]. De wettelijk maximale snelheden en in werkelijkheid gemeten
gemiddelde kruis/momentane snelheid inclusief ranges (V15-V851) per categorie
zijn gevisualiseerd in Figuur 6.

Figuur 6: Wettelijk maximaal toegestane snelheid en snelheidsranges van de verschillende
referentie categorieën
1

V15 is de snelheid waar 15% van de gemeten snelheden onder ligt.
V85 is de snelheid waar 85% van de gemeten snelheden onder ligt.

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
6/11

Als er gekeken wordt naar de snelheid waarmee daadwerkelijk gereden wordt op
de weg is duidelijk te zien dat de elektrische fiets onder zijn wettelijke maximale
snelheid rijdt. Snorfietsen rijden beduidend harder dan de wettelijke maximum
snelheid van 25 km/h. De snelheidsrange van speed-pedelecs is vergelijkbaar met
snorfietsen. De snelheidsrange van de bromfietsen, ligt hoger, alsook de
gemiddelde werkelijke snelheid.
Van de onderzochte snorfietssoorten zijn geen naturalistische snelheidsgegevens
bekend. Om toch tot een vergelijk te komen is een inschatting gemaakt voor reële
haalbare snelheden op basis van technisch maximale voertuig-snelheden (afgeleid
uit technische mogelijkheden omschreven door historische snorfiets
eigenaren/gebruikers op fora). Dit resulteert in een geschatte snelheidsrange
tussen de 25 km/h en 30 km/h. In deze inschatting is de gedragscomponent niet
meegenomen (zoals wel gebeurd bij metingen in het veld). Het geeft echter wel een
goede indicatie van de bovengrens van de snelheden op basis van het technisch
potentieel van deze voertuigen. De verwachting is dat in de werkelijkheid de
gereden snelheid lager zal liggen in analogie met de andere voertuigen. Daarbij
moet ook vermeld worden dat aan de basis van de historische snorfiets niets meer
zal veranderen. Het is daardoor aannemelijk dat de bijbehorende snelheden niet
meer sterk zullen veranderen.
Vergelijk: Op basis van snelheid geclassificeerd tussen elektrische fiets en
speed-pedelec

Zithouding
De zithouding van snor- en bromfietsen is over het algemeen lager, meer rechtop
en met gebogen handen aan het stuur. Op de (elektrische) fiets zit men in het
algemeen hoger, meer voorover en, afhankelijk van het type stuur, met rechtere
armen. Op de speed-pedelec is vaak een nog wat meer voorovergebogen positie
zichtbaar en met vaker rechte armen door de aanwezigheid van het rechte stuur.
Zie voorbeelden in Figuur 7.
Zowel de historische bromfiets als het gemotoriseerd rijwiel zijn over het algemeen
omgebouwde fietsen met dezelfde zithouding als op een (elektrische) fiets.
Elektrische fiets

Snorfiets

Speed-pedelec

Bromfiets

Figuur 7: Zithouding van de verschillende referentie categorieën

Vergelijk: Op basis van zithouding vergelijkbaar met elektrische fiets

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
7/11

Plek op de weg
De speed-pedelec en bromfiets rijden buiten de bebouwde kom op het fiets/bromfietspad of de rijbaan als het bromfietspad ontbreekt. Binnen de bebouwde
kom bepaalt de gemeente (als wegbeheerder) waar speed-pedelecs en
bromfietsers van het bromfietspad gebruik moeten maken en waar bromfietsers op
de rijbaan moeten rijden. Over het algemeen wordt er van uitgegaan dat speedpedelecs en bromfietsers binnen de bebouwde kom op de rijbaan moeten rijden.
Alleen op erg drukke wegen binnen de bebouwde kom waar ook nog eens hard
wordt gereden door het autoverkeer, wordt aanbevolen om bromfietsers op het fiets/bromfietspad te laten rijden. De snorfiets en elektrische fiets rijden altijd op het
fietspad, tenzij deze ontbreekt en uitgeweken moet worden naar de rijbaan. Verder
kan middels een verkeersbesluit de snorfiets verplaatst zijn naar de rijbaan
ongeacht de aanwezigheid van een fietspad, zoals in Amsterdam. Hierbij is het
dragen van een helm verplicht.
De historische snorfiets en gemotoriseerd rijwiel is wettelijk gezien een snorfiets en
dus gelden ook de regels van de snorfiets.
Vergelijk: Op basis van plek op de weg vergelijkbaar met elektrische fiets en
snorfiets

Conclusie
Naar aanleiding van de voorgenomen helmplicht voor snorfietsers en gegeven de
bestaande speed-pedelec normering (NTA 8776: 2016), heeft het ministerie van
IenW aan TNO gevraagd of de speed-pedelec helm normering ook kan gelden voor
snorfietsen die trapondersteuning (en daarmee fysieke inspanning) vereisen.
TNO heeft een technisch-inhoudelijke vergelijking uitgevoerd tussen twee
snorfietssoorten (historische rijwiel, gemotoriseerd rijwiel) en de reeds bestaande
categorieën (bromfiets, speed-pedelec, overige snorfietsen en elektrische fietsen).
De vergelijking is gemaakt op basis van de volgende risico parameters: massa,
vermogen, snelheid, zithouding, plek op de weg.
De conclusie is dat de onderzochte snorfietssoorten een hoge mate van analogie
met de speed-pedelec vertonen. Op basis hiervan wordt het risicoprofiel van beide
snorfietssoorten gelijkwaardig (zithouding, massa) al dan niet lager (snelheid,
vermogen, plek op de weg) ingeschat ten opzichte van het risicoprofiel van de
speed-pedelec. De keuze voor de speed-pedelec helm voor beide snorfietssoorten
geeft een hoofdbeschermingsniveau met een vergelijkbaar tot beter
veiligheidsperspectief in vergelijking met de speed-pedelec rijder.

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
8/11

Referenties/Bronnen
[1] Speed-pedelec helmet. Argumentation for the new helmet requirements of
NTA 8776 as formulated in the NEN workgroup - Carmen Rodarius,
Stefanie de Hair, Riske Meijer, Maria Frias Goyenechea, TNO 2016
R11261, 30 September 2016
[2] Norm NTA 8776:2016 https://www.nen.nl/nta-8776-2016-en-222105
[3] Tabel soorten snorfietsen: (zie ook bijlage A)
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/10/07/tabelsoorten-snorfietsen
[4] “Hoeveel bromfietsen en snorfietsen zijn er in Nederland?”
https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/verkeer-en-vervoer/vervoermiddelenen-infrastructuur/bromfietsen-snorfietsen
[5] “Aantal geregistreerde speed pedelecs” – Rijkswaterstaat/Ministerie van
infrastructuur en Waterstaat
https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=076a8750-3d854ead-990f-525223fa3c4b
[6] Brief minister IENW/BSK-2020/201686, 26 oktober 2020:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/10/26/procesom-helmplicht-snorfietsers-te-regelen
[7] Beeldmateriaal verschijningsvormen snorfietsen:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/10/26/bijlage-1beeldmateriaal-verschijningsvormen-snorfietsen
[8] Simulation study: Falling behaviour of speed-pedelec riders - Carmen
Rodarius, Stefanie de Hair, Riske Meijer, TNO 2015 R11310, October 2015
[9] Snorfiets op het fietspad (Rijkswaterstaat IenM) 25 januari 2011
[10] Bouwstenen voor een comfortabel en vergevingsgezind fietspad, Berry den
Brinker (Stichting SILVUR, VU), Paul Schepers (Rijkswaterstaat), mei 2018
[11] Feiten over de Elektrische Fiets - Van Oijen, J., Lankhuijzen, R., Van
Boggelen, O., 2013, Fietsberaad
[12] Speed-pedelecs op de rijbaan: observatieonderzoek - Stelling-Konczak, A.,
Vlakveld, W.P., Wesseling, S., Groot-Mesken, J., Christoph, M., Algera,
A.J., Twisk, D.A.M, 2017 , SWOV
[13] Revolutie of risico? Een onderzoek naar de verkeersveiligheids-aspecten
van de speed - pedelec” - Bruijne, R. d., 2016, De Bilt, Netherlands.
[14] Monitoring Snelheid Brom- en Snorscooters Amsterdam, Hein Vermeeren,
Bart Dolstra, oktober 2014.

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
9/11

Bijlage A: overzichtstabel eigenschappen/vereisten
brom- en snorfietsen

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
10/11

Datum
17 november 2020
Onze referentie
TNO 2020 M11731
Blad
11/11