Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 506

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2013
Hierbij bied ik uw Kamer het Interdepartementale Beleidsonderzoek naar
de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) aan1. Ik heb met belangstelling
kennis genomen van dit rapport en geef in het navolgende mijn reactie
daarop.
Door diverse oorzaken staat de financiële positie van DJI al langere tijd
onder druk. Sinds 2008 heeft de daling van de behoefte aan detentiecapaciteit bij enkele sectoren geleid tot een daling van het budget dat DJI
ontvangt. Daarnaast heeft DJI de afgelopen jaren verschillende (Rijksbrede) taakstellingen en kortingen opgelegd gekregen. Het gaat daarbij
zowel om algemene doelmatigheidstaakstellingen als specifieke taakstellingen. Bij de specifieke taakstellingen n.a.v. het Begrotingsakkoord 2012
ging het bijvoorbeeld om versobering van gevangenisregimes door
uitbreiding van het aantal meerpersoonscellen en de invoering van
elektronische detentie.
De afgelopen jaren heeft DJI verschillende maatregelen getroffen om de
efficiency van de bedrijfsvoering te vergroten. Op een aantal belangrijke
aspecten van de bedrijfsvoering heeft DJI, net als veel andere uitvoeringsorganisaties, echter te maken met een relatief lange transitieperiode.
Hierdoor duurt het soms een langere periode voordat wijzigingen zijn
doorgevoerd. Het gaat daarbij voornamelijk om huisvestings- en
personeelsaspecten, die juist het grootste deel van de kosten vormen. Zo
liggen arbeidsvoorwaarden van DJI-personeel vast in het ARAR en in het
onderhandelaarsakkoord tussen minister en vakbonden. Bij huisvesting
sluiten DJI en Rijksgebouwendienst normaliter langjarige contracten van
soms wel 30 jaar. Doelmatigheidsverbeteringen en vergroting van de
flexibiliteit op deze aspecten zijn in dit interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) onderzocht.

1

kst-24587-506
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 506

1

Masterplan DJI 2013 – 2018
Om invulling te geven aan de specifieke taakstellingen voor DJI, in relatie
tot de meerjarige capaciteitsontwikkelingen en eerder benoemde
efficiencymaatregelen, is het Masterplan DJI 2013 – 2018 opgesteld. Het
Masterplan heb ik op 22 maart 2013 aangeboden aan de Tweede Kamer
(Kamerstuk 24 587 nr. 490). In dit Masterplan zijn ingrijpende maatregelen
aangekondigd om een budgettaire problematiek van € 340 miljoen van
oplossingen te voorzien. Door de samenloop in de tijd van het Masterplan
DJI en het IBO beschrijft het IBO maatregelen die in het Masterplan
inmiddels al zijn verwerkt. Deze maatregelen worden in het vervolg van
deze brief nader toegelicht.
Varianten
In het IBO-rapport zijn negen varianten gepresenteerd die (op termijn) tot
besparingen kunnen leiden. Hieronder wordt het doel van elke variant
beschreven:
1. Flexibiliseren personele capaciteit
Doel van deze variant is om meer flexibiliteit te creëren bij de inzet van
medewerkers. Het gaat hierbij om de inzet van personeel in verschillende locaties, flexibiliteit in verschillende regimes en verschillende
functies en daarnaast flexibiliteit in de omvang van personele
capaciteit.
2. Normaliseren van de arbeidsvoorwaarden
Doel van deze variant is om de toenemende kosten van leeftijdgebonden regelingen te beperken en zo te komen tot een financieel houdbaar
arbeidsvoorwaardenpakket dat ook aantrekkelijk is voor jongeren.
Daarnaast zou het pakket van arbeidsvoorwaarden meer gericht
moeten zijn op mobiliteit van de (oudere) werknemers.
3. Flexibiliseren detentiecapaciteit
Door meer flexibiliteit te creëren in het aanbod van detentiecapaciteit,
kan beter worden ingespeeld op veranderingen in de vraag naar
detentiecapaciteit. Doel van deze maatregelen is het beperken van
dure leegstand zonder dat structurele tekorten van celcapaciteit
ontstaan.
4. Afkoop boekwaarden
Doel van deze variant is tot een betere bedrijfseconomische afweging
te komen bij het afstoten van buiten gebruik gestelde inrichtingen.
5. Verantwoordelijkheden huisvesting
Doel is maatregelen te benoemen die een meer efficiënte en integrale
huisvestingstrategie bevorderen.
6. Brandveiligheid en BHV-organisatie
Doel van deze variant is de BHV-organisatie binnen de justitiële
inrichtingen te normaliseren, met inachtneming van de wettelijke
kaders en geldende richtlijnen.
7. Afstemming binnen justitiële ketens verbeteren
Doel van deze variant is efficiencywinsten te realiseren binnen de
justitiële ketens door afstemming en verbinding tussen schakels te
optimaliseren. Dit betreft zowel de verbinding tussen de verschillende
schakels van de keten in de fase van beleid en in de fase van uitvoering als het versterken van de relatie tussen beleid en uitvoering.
8. Benchmarking
Door benchmarking verder te versterken kan meer grip worden
verkregen op prestatieverschillen tussen justitiële inrichtingen en kan
daarop beter worden gestuurd door het management van de
inrichtingen.
9. PPS en DBFM(o)
Het IBO-rapport geeft aan dat er mogelijk op de lange termijn kansen
liggen om besparingen te realiseren op de operationele kosten van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 506

2

gevangeniswezen door het toepassen van PPS- en DBFM(o)
constructies.
Ik licht hierna toe welke varianten inmiddels zijn opgenomen in het
Masterplan, danwel op langere termijn zouden kunnen bijdragen aan het
verbeteren van de doelmatigheid van DJI.
Verwerkt in Masterplan
Zoals eerder in deze brief aangegeven heeft DJI een aantal uitkomsten
van het IBO verwerkt in het Masterplan. Dit geldt voor varianten 1 (een
deel van flexibiliseren personele capaciteit), 3 (flexibele detentiecapaciteit), 4 (afkoop boekwaarden), 6 (brandveiligheid en BHV-organisatie) en
een deel van 7 (afstemming binnen de justitiële ketens verbeteren). Het
Masterplan omvat een forse uitbreiding van het aantal meerpersoonscellen (door schaalvergroting op locaties die openblijven en vervangende
nieuwbouw die volledig geschikt is voor meerpersoonscellen) en het
reduceren van de reservecapaciteit, zoals opgenomen in variant 3. Het
afkopen van de boekwaarden van te sluiten gebouwen is opgenomen in
de afspraken met het ministerie van Financiën in het kader van het
Masterplan. Ook de zogenaamde in stand te houden capaciteit (gebouwen
die nu al leeg staan) wordt afgestoten. DJI gaat de kosten van bedrijfshulpverlening (BHV) normaliseren zoals is opgenomen in variant 6. Verder
zal telehoren waar mogelijk worden ingezet om het aantal vervoersbewegingen van gedetineerden te verminderen (onderdeel van variant 7).
De besparingen die met deze maatregelen worden gerealiseerd, zijn
integraal verwerkt in de financiële paragraaf van het Masterplan.
Inzake variant 9 (PPS en DBFM(o)) maakt DJI al gebruik van PPS-constructies, bijvoorbeeld bij het recent opgeleverde Justitieel Complex
Schiphol en de nog te bouwen penitentiaire inrichting in Zaanstad. Zoals
aangegeven in het Masterplan zal worden verkend of bij de vervangende
nieuwbouw in Veenhuizen meer taken aan de markt zouden kunnen
worden overgedragen. Hiervoor dienen eerst vervolgonderzoeken plaats
te vinden, zoals een kosten-batenanalyse en een marktverkenning.
Langere termijn
De maatregelen die op korte termijn bij kunnen dragen aan de vergroting
van de doelmatigheid van DJI zijn integraal onderdeel van het Masterplan.
Daarnaast heeft het rapport een aantal varianten geschetst, die voor de
langere termijn besparingen kunnen opleveren. Het kabinet ziet de
mogelijkheid om drie varianten verder te verkennen: variant 2 (normaliseren van de arbeidsvoorwaarden), variant 5 (verantwoordelijkheden
huisvesting) en variant 8 (benchmarking). De voorgestelde maatregelen
op het gebied van arbeidsvoorwaarden zijn voor wat betreft de
SBF-regeling en het verbod op nachtarbeid al eerder ingebracht in de
onderhandelingen met de vakbonden. Het IBO laat zien dat er goede
redenen zijn om het arbeidsvoorwaardenpakket te normaliseren. Het
anders beleggen van de verantwoordelijkheid van huisvesting binnen het
ministerie van Veiligheid en Justitie biedt per saldo geen besparingsmogelijkheden. Wel wordt sinds 2012 in aansluiting op Rijksbrede ontwikkelingen binnen het ministerie van Veiligheid en Justitie de sturing op
huisvesting centraal gecoördineerd. Verder is DJI bezig met de doorontwikkeling van een benchmarkinstrument.
Variant 1 (flexibiliseren personele capaciteit) en variant 7 (afstemming
binnen justitiële ketens verbeteren) bieden eveneens mogelijkheden voor
de lange termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 506

3

Het aanleggen van een flexibele personeelsschil om pieken in de behoefte
op te vangen vindt het kabinet een goede suggestie. Als gevolg van het
Masterplan vervalt de komende jaren echter een groot aantal banen. Het
nog verder inkrimpen van het personeelsbestand op de korte termijn acht
het kabinet vanuit oogpunt van goed werkgeverschap en arbeidsmarktperspectief onwenselijk. Wanneer weer vacatures ontstaan nadat het
boventallige personeel maximaal is begeleid naar ander werk, ontstaat de
mogelijkheid dit met flexibele inzet van medewerkers in te vullen. Zo kan
geleidelijk een flexibele schil aangelegd worden in de jaren na de
uitwerking van het Masterplan zonder dat dit ten koste gaat van het
zittende personeel. Uiteraard zal er daarbij oog moeten zijn voor de
positie van de medewerkers in de flexibele schil.
Verbetering van de ketensamenwerking tot slot is een thema dat al
geruime tijd centraal staat binnen het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Het programma Uitvoeringsketen Strafrechtelijke Beslissingen is juist om
deze reden ingesteld2. Daarnaast zijn hierover in het regeerakkoord
afspraken over gemaakt. Het creëren van justitiële dorpen is echter een
notie voor de langere termijn. Dit zal vooral een rol spelen wanneer in de
toekomst uitbreiding van het aantal vestigingen van ketenpartners aan de
orde zal komen. Wel wordt bij verplaatsing van ketenpartners – via meer
centrale regie (dit sluit aan bij variant 5) – reeds bezien waar samenvoegen van kantoorlocaties efficiënt kan zijn.
Tot slot
Een groot deel van de vaste kosten van DJI wordt uitgegeven aan
personeel en gebouwen (ongeveer 70%). Het IBO laat zien dat beide in
een kort tijdsbestek moeilijk te beïnvloeden zijn. Dit maakt het voor
uitvoeringsorganisaties als DJI lastig om snel in te spelen op ombuigingsambities die er bestaan. Niettemin heeft DJI de voorbije jaren al veel
gedaan op het gebied van het bewerkstelligen van een doelmatiger
bedrijfsvoering. Het IBO heeft verschillende voorstellen en maatregelen
opgeleverd die de doelmatigheid verder kunnen verbeteren. Door de
verwerking daarvan in het Masterplan heeft het IBO zijn meerwaarde
bewezen. De maatregelen die op de langere termijn besparingen kunnen
opleveren, zijn onderwerp van overleg op de relevante tafels, en zullen
nader worden bezien op hun bruikbaarheid.
Ik zou het op prijs stellen de onderhavige kabinetsreactie en het IBO DJI
met uw Kamer te bespreken tijdens het debat over het Masterplan DJI
2013 – 2018.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

2

Kamerstuk 29 279, nr. 147 «versterking van de prestaties in de strafrechtketen»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 506

4