Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 153

Wijziging van de Telecommunicatiewet met
betrekking tot ongewenste zeggenschap in
telecommunicatiepartijen (Wet ongewenste
zeggenschap telecommunicatie)

Nr. 24

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 29 april 2020
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft op 20 april
2020 overleg gevoerd met mevrouw Keijzer, Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat, over:
– het wetsvoorstel Wijziging van de Telecommunicatiewet met
betrekking tot ongewenste zeggenschap in telecommunicatiepartijen (Wet ongewenste zeggenschap telecommunicatie)
(Kamerstuk 35 153).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Diks
De griffier van de commissie,
Nava

kst-35153-24
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

1

Voorzitter: Diks
Griffier: Nava
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Van den Berg, Bromet,
Bruins, Diks, Futselaar, Graus, Moorlag, Stoffer en Weverling,
en mevrouw Keijzer, Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat.
Aanvang 10.02 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen. Allemaal heel hartelijk welkom bij dit wetgevingsoverleg.
Ik zei het net al: het is gewoon gezellig om elkaar weer te zien! Ik weet niet
of jullie dat ook zo ervaren, maar ik heb dat wel, eerlijk gezegd. We
hebben tussen 10.00 uur en 13.00 uur een wetgevingsoverleg met deze
vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat. Uiteraard een
hartelijk welkom aan de Staatssecretaris. Meestal zeg ik dan «en de
ondersteuning». Dat is nu ook letterlijk zo: er is één ondersteuner.
Natuurlijk ook hartelijk welkom aan de Kamerleden. Er zitten een aantal
mensen op de publieke tribune, maar ik denk dat de meeste mensen thuis
kijken. Fijn dat u ook bij dit wetgevingsoverleg wilt zijn. Het is een overleg
over de wijziging van de Telecommunicatiewet met betrekking tot
ongewenste zeggenschap in telecommunicatiepartijen.
Misschien nog een aantal opmerkingen vooraf. U weet natuurlijk dat het
kabinet een aantal belangrijke maatregelen heeft genomen om
verspreiding van het coronavirus zo veel mogelijk te voorkomen. Zoals u
kunt zien, houden we daar in de Kamer ook rekening mee. De Kamerleden
zitten op ruime afstand, op 2 meter afstand, van elkaar. Het aantal
vergaderingen wordt ook heel nadrukkelijk beperkt, maar het is voor een
goede werking van de democratie wel belangrijk dat we elkaar af en toe
ontmoeten, en een van die ontmoetingen is die van vanmorgen. Er is ook
een aantal praktische maatregelen genomen. Iedereen die deze zaal
binnenkwam, heeft gebruik kunnen maken van desinfectiemiddelen. Na
afloop van deze vergadering zal deze zaal ook weer grondig worden
gereinigd.
Na al deze praktische opmerkingen vooraf wil ik graag met het overleg
gaan beginnen. Ook hartelijk welkom aan de heer Graus, die nu binnenloopt. Ik stel voor dat we ongeveer vijf minuten hebben. Het is feitelijk
natuurlijk een wetgevingsoverleg, maar we houden wel een beetje de
AO-methode aan. De spreektijd is dus vijf minuten. We gaan gewoon het
rondje af, denk ik. Dat is een goede route. De heer Weverling van de
VVD-fractie, gaat uw gang. O, doen we gewoon de wetgevingsvolgorde?
Dan is nu de heer Graus aan de beurt.
De heer Graus (PVV):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Ik wil toch heel even stilstaan bij het
aantal overledenen en hun familie en vrienden. Ik maak het in mijn eigen
kring mee, maar ook hier. Ik hoorde zelfs dat een van onze collega’s
overleden is. Gelukkig had dat niet met corona te maken – tenminste, ik
moet zeggen dat het niet met corona te maken had. Toch wil ik iedereen
condoleren en hun sterkte en kracht toewensen in de komende tijd. Daar
wilde ik dus even mee beginnen. Dan gaan we over tot de orde van de
dag, hoe raar dat ook is. Zo werkt het nou eenmaal. Mogen die mensen in
ieder geval rusten, onder Gods hoede, vrij van benauwdheid, pijn, zorgen
en dergelijke.
Dan ga ik nu even mijn inbreng doen. Sorry, voorzitter?
De voorzitter:
Nee hoor, gaat uw gang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

2

De heer Graus (PVV):
Ik was net toevallig even naar WNL aan het kijken. Toen hoorde ik een
journalist zeggen over dit debat: in 2013 is het allemaal begonnen. Maar
die mensen weten helemaal niet waar het over gaat. Ik denk dat alleen de
heer Futselaar en ik echt recht van spreken hebben, want de PVV en de SP
zijn natuurlijk al sinds ik hier zit, vanaf 2006, bezig om vitale bedrijven te
beschermen. Daar valt de telecomsector ook onder. Ik ben dus heel blij dat
het er allemaal komt. Indien nodig zullen er ook moties ingediend worden
of zal ik een motie meetekenen; dat zal allemaal blijken. Maar ook al ten
tijde van de verkoop van de energiebedrijven hebben alleen de SP en de
PVV – ik heb jarenlang met Sharon Gesthuizen opgetrokken – gezegd: dat
moet niet gebeuren, want energie en warmte is een primaire levensbehoefte; houd de betaalbaarheid en de leveringszekerheid in de gaten. Dat
zijn allemaal punten van ons geweest. Wij hadden het over de borging
daarvan. Dus ook naar al die journalisten die dat altijd maar oppakken en
de coalitie en de PvdA noemen: dat is allemaal onzin, wat de SP en de
PVV zijn hier al veel langer mee bezig. Wij zullen dus zeker een en ander
gaan steunen. Wij willen zelfs nog veel verder gaan. Wij hebben bijvoorbeeld vaker gezegd dat ook de spoorwegen en zo allemaal in staatshanden hadden moeten blijven. Wij zijn ook voor een nationale spaarbank
en voor een ondernemersbank. Wij gaan dus nog veel verder dan de rest
van de Kamer.
Eigenlijk heb ik één hele belangrijke vraag aan de bewindspersoon, en dat
is de volgende. Ik heb een paar keer gevraagd naar een goede definitie
van «vitale bedrijven». Dat wordt ook vanuit het bedrijfsleven zelf
gevraagd, maar wij hebben dat ook vaker gevraagd. We hebben daar zelfs
moties over ingediend. Maar ik krijg daar gewoon geen antwoord op. Dat
zou ik natuurlijk wel fijn vinden. Bovendien wil ik weten welke vitale
bedrijven die tot aan het coronatijdperk niet onder de vitale bedrijven
zouden vallen en nu opeens wel, nu echt geborgd moeten worden, zeker
in het postcoronatijdperk, de postcorona-era. Je ziet nu al dat zelfs
mondkapjes van levensbelang kunnen zijn. Dat werd een hele tijd ontkend
en dat begrijp ik ook wel, anders was er een run op ontstaan en zouden de
verzorgenden, de verplegenden en de artsen zonder komen te zitten. Ik
begrijp dus wel dat dat vaak ook tactiek is, maar laten we wel wezen. Ik
had daar dus graag een antwoord op gehad.
Voor de rest wil ik ook graag de reactie van de Staatssecretaris afwachten,
maar in ieder geval kan het voor ons niet ver genoeg gaan. Wij vinden
bijvoorbeeld ook dat KPN gewoon een staatsbedrijf moet zijn en blijven.
Dat heb ik ook al vaker gezegd. Maar nogmaals, als je het niet kan
tegenhouden, houdt het op. Wij hebben in ieder geval ons best gedaan,
nogmaals met dank aan de Socialistische Partij, die ook haar best
daarvoor heeft gedaan.
Daar wilde ik het verder bij laten voor de eerste termijn.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Graus. Dan gaan we naar de heer Weverling van de
VVD.
De heer Weverling (VVD):
Dank u, voorzitter. Ik zal mijn inbreng doen mede namens de heer Kees
Verhoeven van D66, die vandaag dus niet aanwezig is.
De coronacrisis heeft een grote impact op onze maatschappij en op onze
economie. Die impact is ook zichtbaar als je naar de beurskoersen kijkt.
Onze bedrijven bevinden zich nu vaak in een kwetsbare positie en wij
moeten voorkomen dat daar misbruik van wordt gemaakt. Om die reden
steunt de VVD de doelstelling van de Wozt, het wetsvoorstel dat hier
vandaag besproken wordt, te weten het voorkomen van ongewenste
zeggenschap over onze telecompartijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

3

Tegelijkertijd hebben we als parlement wel de plicht om de wetsvoorstellen van de regering kritisch te beoordelen, ook in crisistijd. Zo’n
kritische beoordeling van de Wozt brengt een aantal tekortkomingen aan
het licht. De bevoegdheden die de overheid zich met dit wetsvoorstel
heeft toegeëigend, zijn namelijk verstrekkend. Met deze wet kan de
overheid ingrijpen in private eigendom en zeggenschap, zelfs met
terugwerkende kracht. Zo’n bevoegdheid moet duidelijk afgebakend zijn,
op duidelijke voorwaarden gebaseerd zijn en alleen gebruikt worden
wanneer daar een duidelijke feitelijke noodzaak toe is. Politieke of
maatschappelijke overwegingen en invloeden moeten daarbij geen rol
spelen. En precies hier zitten twee bezwaren.
Allereerst zijn veel van de voorwaarden en criteria op basis waarvan
ingegrepen kan worden, niet in deze wet opgenomen. In plaats daarvan
wordt in onderliggende regelgeving veel van de uitwerking van deze wet
pas in een later stadium duidelijk. En juist omdat het zo’n potentieel
ingrijpend wetsvoorstel betreft, vindt de VVD dat we ons als parlement
ook moeten kunnen uitspreken over die onderliggende regelgeving. Om
deze reden zal ik een amendement indienen waarmee dit via een
voorhangprocedure geregeld wordt.
Het tweede bezwaar ziet op de afweging die gemaakt wordt om een
overname te verbieden of terug te draaien. Die afweging moet vrij zijn van
politieke of maatschappelijke druk. Het verbieden van overnames moet
geen politiek instrument worden, maar dient alleen te gebeuren als dit
proportioneel en rechtmatig is. Het moet dus een noodrem zijn, een
allerlaatste redmiddel. Als de overheid zo ver wil ingrijpen in privaat
handelsverkeer moet daar heel goed over nagedacht worden. Een
onafhankelijke en onpartijdige adviescommissie kan die afweging
zuiverder maken, door hierover een advies uit te brengen bij een
voornemen om een overname te verbieden. De Raad van State heeft
daarover ook al een uitspraak gedaan in zijn advies over deze wet.
Daarom zal ik een tweede amendement indienen, waarmee zo’n adviescommissie in het leven geroepen wordt. De Minister maakt de uiteindelijke afweging, waarmee het primaat bij de politiek blijft, en bij de
onderbouwing van die afweging kan het onafhankelijke advies hem of
haar ondersteunen. Wanneer de Minister wenst af te wijken van dit advies
blijft dit mogelijk, maar dit dient dan wel gemotiveerd te worden.
Daarmee draagt een onafhankelijke adviescommissie altijd bij aan de
verantwoording van een besluit om een overname te verbieden of terug
te draaien.
Voorzitter. Er leven in de telecomsector en bij de Raad van State veel
zorgen over dit wetsvoorstel. Door tot slot een aantal van die zorgen te
adresseren, hoop ik de Staatssecretaris in de gelegenheid te stellen om
die zorgen weg te nemen. Allereerst de terugwerkende kracht waarmee
overnames verboden kunnen worden. Kan de Staatssecretaris toezeggen
dat dit alleen in het alleruiterste geval gedaan wordt? En kan de Staatssecretaris toezeggen dat hierbij ook rekening wordt gehouden met de
continuïteit van de bedrijfsvoering van de betrokken partijen?
Daarnaast bestaan er veel zorgen over de brede werkingssfeer van het
wetsvoorstel en de mogelijke administratieve lasten. Helaas is er geen
impactassessment gedaan om hier voorafgaand aan de wetsbehandeling
meer duidelijkheid over te krijgen. Kan de Staatssecretaris toelichten
waarom in de onderliggende AMvB is gekozen voor een lage drempelwaarde van 100.000 gebruikers om als bedrijf onder de Wozt te vallen?
Kan de Staatssecretaris de garantie geven dat het beperken van het vrije
verkeer van kapitaal binnen de EU in lijn is met het Unierecht, nu de Wozt
ook van toepassing is op investeringen binnen de EU? Hoe is de
inschatting gemaakt dat het voorstel beperkte administratieve lasten met
zich meebrengt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

4

De voorzitter:
Dat u nu even ademhaalt, komt goed uit, want mevrouw Van den Berg
van het CDA heeft een interruptie voor u.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Maar meneer Bruins was eerder dan ik.
De voorzitter:
O, meneer Bruins was eerder. Dan is de heer Bruins van de ChristenUnie
aan het woord.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Collega Weverling stelt voor om er via een adviescommissie voor te
zorgen dat de afwegingen neutraler en onafhankelijker worden wanneer
een overname wellicht tegengehouden zou moeten of kunnen worden. Is
het beschermen van bedrijven, het beschermen van vitale sectoren en het
hele onderwerp van vitale sectoren nou niet bij uitstek juist een politiek
onderwerp dat op een democratische manier moet worden afgehandeld
via parlement en bewindspersonen?
De heer Weverling (VVD):
Kijk, de afweging die gemaakt wordt, wordt uiteindelijk gemaakt door de
politiek. De politiek heeft het primaat. De adviescommissie moet binnen
drie weken adviseren. Het is ook geen bindend advies. Niemand weet wie
hier uiteindelijk, over enkele jaren, de politieke zeggenschap heeft. In die
zin is het goed als een onafhankelijke adviescommissie in de
openbaarheid een advies kan geven. Daar kan dan gemotiveerd van
worden afgeweken, maar het is ook goed dat daar binnen drie weken, dus
op heel korte en snelle termijn, gewoon door een andere club mensen
naar gekeken wordt.
De voorzitter:
Voldoende? Ja. Mevrouw Van den Berg.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik wil nog even doorgaan op die adviescommissie. Meneer Weverling zegt
aan het begin van zijn inbreng dat hij de doelstelling van deze wet steunt.
Als ik Het Financieele Dagblad van afgelopen zaterdag erbij neem, zie ik
daar ook dat er alle steun is van de liberalen voor de bescherming van
vitale sectoren. Meneer Weverling geeft ook nog aan dat hij zich zorgen
maakt over de administratieve lasten. En nu zie ik hier toch allerlei
opmerkingen die het in feite difficulteren ten opzichte van het doel dat
wordt gesteld. Want de heer Weverling komt zelf met een adviescommissie. Dat zijn allemaal extra administratieve lasten. En hij heeft ook nog
een opmerking over de brede werkingssfeer en die staat weer haaks op
het artikel in Het Financieele Dagblad. Ik ben dus enigszins in verwarring.
De voorzitter:
De heer Weverling voor een reactie.
De heer Weverling (VVD):
Voor ons is het van belang dat we een goede balans vinden en dat we
onze vitale sectoren beschermen. Good governance is van belang.
Daarom vinden we de voorhang bij de AMvB’s en de adviescommissie
van belang. Het moet dus goed te rechtvaardigen zijn en goed uitlegbaar.
Ook moet het investeringsklimaat op orde blijven. Juist voor het investeringsklimaat moet aan de voorkant helderheid zijn over de criteria waarop
getoetst gaat worden, omdat het anders juist slecht is voor het investeringsklimaat. En die werking willen we juist niet hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

5

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Nu reageert de heer Weverling volgens mij met een nadere uitleg over de
voorhangprocedure. Daar wil ik nog wel enige steun voor geven. Ik weet
niet of het een zware of een normale voorhang wordt, maar daar heb ik
zeker sympathie voor. Het gaat mij erom dat het een wet is die maar een
paar keer per jaar als ultimum remedium gebruikt zal worden en dat
meneer Weverling zich zorgen maakt over administratieve lasten, maar
wel een hele adviescommissie op wil tuigen. Het CDA vraagt de Staatssecretaris om jaarlijks te rapporteren, want de Kamer wil natuurlijk de vinger
aan de pols houden. We willen ook niet dat deze wet gebruikt gaat worden
voor zaken waar die niet voor bedoeld is. Maar ik begrijp niet waarom de
heer Weverling nu een hele adviescommissie wil.
De heer Weverling (VVD):
Wat wij beogen, is dat er een onafhankelijk advies wordt gegeven. Het
primaat blijft bij de politiek. Het is dus geen bindend advies. Er moet
binnen drie weken een advies worden gegeven. Die adviescommissie
bestaat uit drie mensen: een voorzitter en twee andere leden. Het gaat
over de proportionaliteit en de rechtmatigheid van de besluiten. Die
vinden wij van belang. Uiteindelijk gaat het om drie mensen. De
commissie wordt om advies gevraagd op het moment dat zich een casus
voordoet. Dit vertraagt dus niet. Het is niet een hele papierwinkel. Het is
juist om ervoor te zorgen dat goede afwegingen worden gemaakt.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog, meneer Weverling.
De heer Weverling (VVD):
Dank u. Ik was aan een conclusie toe, mevrouw de voorzitter. Het voorstel
voor de Wozt is een wetsvoorstel met goede intenties, maar het heeft
soms ook een iets minder gelukkige uitwerking. Het is belangrijk om onze
bedrijven in tijden van crises en daarbuiten te beschermen tegen
ongewenste zeggenschap, maar we moeten wel kritisch blijven op die
uitwerking. Met de twee genoemde amendementen wordt de uitwerking
van deze wet transparanter en beter gelegitimeerd. Hopelijk worden
daarmee ook veel van de zorgen die over dit wetsvoorstel leven weggenomen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Helemaal goed. Dank u wel. Dan komen we bij mevrouw Bromet van
GroenLinks.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst doet het ook mij goed om de collega’s en
de Staatssecretaris na al die weken thuis hier weer reallife te zien. Het is
goed dat we vanaf vandaag weer wat meer debatten kunnen houden. Als
we de afgelopen weken thuis één ding hebben geleerd, dan is het dat in
totaal andere tijden, zoals in de coronacrisis, juist telecom onmisbaar is
om nog iets van de samenleving te laten doordraaien. Zelf was ik nog
helemaal geen ster in digitaal vergaderen, maar het is eigenlijk heel
handig, en ik denk dat veel collega’s dat vinden. Het scheelt mij in ieder
geval vier uur reistijd per dag.
Na een periode van debatrust stortte ik mij de afgelopen dagen op de
wijziging van de Telecommunicatiewet. Het doel van deze wet is het
bieden van een oplossing voor situaties waarin kwaadwillende partijen
zoveel zeggenschap in vitale onderdelen van de telecomsector krijgen dat
het de regering in een kwetsbare positie kan brengen. Het is een
complexe wet geworden en het heeft heel lang geduurd. Toen ik mij thuis
zat te verdiepen in dit wetsvoorstel schrok ik eerlijk gezegd van het zeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

6

kritische commentaar van de Raad van State, die zegt: bied deze wet maar
liever helemaal niet aan de Tweede Kamer aan. Maar dat heeft de
Staatssecretaris dus toch gedaan.
De Raad van State erkent dat het van belang is dat de overheid kan
voorkomen dat infrastructuur en diensten rond telecom niet meer kunnen
functioneren, maar de Staatssecretaris zegt dat dit wetsvoorstel niet gaat
over de continuïteit van vitale netwerken, maar over het voorkomen van
ongewenste zeggenschap, zeggenschap die de regering in chantabele
posities kan brengen of die op andere manieren de nationale veiligheid en
de openbare orde in gevaar kan brengen. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is om dit verschil van mening tussen haar en de Raad van State toe
te lichten, want ik neem aan dat het kabinet door geen enkele sector in
Nederland in een chantabele positie wil worden gebracht of de nationale
veiligheid en openbare orde in gevaar gebracht wil zien worden. Wat is
hierbij zo specifiek aan de telecomsector? Is dat specifieke niet juist dat
wat de Raad van State naar voren brengt, namelijk het gevaar dat de
telecom niet meer functioneert? Graag een reactie van de Staatssecretaris.
Kan de Staatssecretaris zeggen hoe het zit met ongewenste zeggenschap
in andere vitale sectoren?
De Raad van State is bang voor de aanzienlijke gevolgen voor ondernemingen van een verbod op overwegende zeggenschap en van de
verplichting van vervreemding van zeggenschap. Ik snap dat, maar ik vind
het wel heel logisch en gelegitimeerd als er dreigingen zijn. De Raad van
State is bang dat partijen minder animo zullen hebben om te investeren of
om contracten aan te gaan en dat het investeringsklimaat in de telecomsector in negatieve zin wordt geraakt. Het weerwoord van de Staatssecretaris heeft mij er uiteindelijk van overtuigd dat dit wetsvoorstel de steun
van GroenLinks verdient. Zij schrijft: het zal alleen gaan om situaties
waarin een investeerder zichzelf in de positie brengt waarin hij de
telecomvoorzieningen in Nederland grootschalig zou willen verstoren. In
zo’n geval hoef je inderdaad geen medelijden te hebben met een bedrijf.
De Staatssecretaris schrijft dat zij daarom niet verwacht dat het
wetsvoorstel grote gevolgen zal hebben voor het investeringsklimaat in
de telecommunicatiesector. Ook de betreffende bedrijven hebben van zich
laten horen over dit wetsvoorstel. Het is goed dat zij onderschrijven dat de
overheid de nationale veiligheid met aanvullende maatregelen moet
garanderen. Ik ben het met de Staatssecretaris eens dat in dit geval boetes
niet zullen werken bij kwaadwillenden. De complimenten dus voor de
Staatssecretaris omdat zij kiest voor het publieke belang in plaats van
voor het bedrijfsbelang. Dat hebben wij bij dit kabinet weleens anders
gezien.
Tot slot nog enkele vragen voor de Staatssecretaris. Een vraag over het
gebruik van vage begrippen, bijvoorbeeld het begrip «telecommunicatiepartijen». Dit begrip is later toegevoegd en verbreed, zo lijkt het. Daardoor
vallen ook kleine bedrijven hieronder. Is het de bedoeling van de
Staatssecretaris om de hele digitale sector aan te pakken of wil zij alleen
de grote bedrijven aanpakken die veel invloed hebben op de sector in zijn
geheel? Kan zij dit onderbouwen? Is zij van plan om deze begrippen wat
scherper te maken in de AMvB’s?
Verder schrijft de Staatssecretaris dat de wet beperkt blijft tot situaties
waarin de gevolgen van een eventueel misbruik van telecommunicatievoorzieningen daadwerkelijk groot zijn. Daarmee zullen de Europese
regels dus niet worden overtreden. De vraag is natuurlijk wel hoe er
gecontroleerd gaat worden of deze wet ook daadwerkelijk alleen maar in
deze grote gevallen gebruikt gaat worden. Hoe wordt voorkomen dat deze
wet ingezet wordt in allerhande gevallen? Kan de Staatssecretaris hierop
ingaan?
Tot slot, voorzitter, wijd ik enkele woorden aan de amendementen die de
VVD heeft ingebracht. Dank aan collega Weverling voor zijn inspanningen.
De amendementen strekken er, samengevat, toe om meer mee te kijken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

7

met de bewindspersoon. Dat gebeurt dan ofwel door een adviescommissie, ofwel door de betrokkenheid van de Kamer met een voorhangprocedure. GroenLinks zal deze amendementen steunen.
De voorzitter:
Dank u wel. Er zijn geen interrupties. Dan zijn we aangeland bij mevrouw
Van den Berg, CDA.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Het CDA bepleit al langer dat vitale sectoren, en
onderdelen van bedrijven die gevoelige technologie maken, vanuit het
oogpunt van de nationale veiligheid beter moeten worden beschermd.
Het gaat dan om telecommunicatie, maar ook om havens, infrastructuur,
waterleidingsystemen en landbouwgronden. Het gaat ook om gezondheidszorg. Daarover heb ik begin maart nog een motie ingediend. Ik werd
toen verzocht om die aan te houden, maar ik denk dat ik die deze week in
stemming ga brengen.
Voorzitter. Vandaag behandelen we de Wet ongewenste zeggenschap
telecommunicatie. Die moet voorkomen dat telecommunicatiepartijen,
zoals aanbieders van elektronische communicatienetwerken en -diensten,
datacenters en internetknooppunten, in verkeerde handen vallen. Het CDA
verwelkomt deze wet, die volgens ons geen moment te vroeg komt.
Vorige week waarschuwde Eurocommissaris Vestager lidstaten immers
nog dat bedrijfsovernames door Chinese staatsbedrijven tijdens de
coronacrisis dreigen en dat kwetsbare bedrijven hiertegen moeten
worden beschermd. Graag een reactie van de Staatssecretaris. Herkent zij
deze dreiging?
In de schriftelijke ronde hebben wij onder andere aandacht gevraagd voor
de toereikendheid van de wet en of deze wel voldoende is. Het is goed te
lezen dat de Staatssecretaris onze mening deelt dat dit wetsvoorstel zeker
niet de enige maatregel is en moet zijn om de telecommunicatiesector te
beschermen, want we zien nog meer kwetsbaarheden. Denk bijvoorbeeld
aan het vooraf screenen van bestuurders. Dat acht de Staatssecretaris niet
proportioneel, maar wat nu als er geopolitieke motieven meespelen?
Graag een reactie.
Over het wetsvoorstel leven in het veld nog diverse zorgen. Zal het de
toets van het Europese recht kunnen doorstaan? En kan de bevoegdheid
van de bewindspersoon om een overname te verbieden of terug te
draaien niet te willekeurig worden ingezet? Kan de Staatssecretaris hier
nog eens een toelichting op geven?
Daarnaast vragen wij aandacht voor twee aspecten. Ten eerste, de
mogelijkheid om een overname of consolidatie achteraf terug te kunnen
draaien. Dat is een besluit met grote consequenties, omdat dat de
continuïteit van de onderneming op korte termijn na terugdraaien, in
gevaar kan brengen. Ziet de Staatssecretaris dit ook? Is dit als instrument
voor haar echt een ultimum remedium? Ten tweede, de bestuurlijke
aansprakelijkheid. Bij nota van wijziging is geregeld dat ten aanzien van
de aansprakelijkheid van de door de Minister benoemde bestuurders de
normale aansprakelijkheidsregels van het vennootschapsrecht gelden.
Maar wat betekent dit voor de aansprakelijkheid van het bestuur of de
commissarissen die opdrachten van die aangewezen persoon moeten
uitvoeren? Wij vinden dat deze niet aansprakelijk moeten kunnen worden
gesteld voor schade ten gevolge van het nakomen van dergelijke
verplichtingen. Daarvoor hebben we dan ook net een amendement
ingediend.
Het CDA vindt het belangrijk dat er na deze wet nog meer maatregelen
volgen om onze Nederlandse bedrijven te beschermen. We wachten op de
Uitvoeringswet Europese FDI-screeningsverordening en op het stelsel van
investeringstoetsing. Hoe gaat de wet die we vandaag bespreken zich tot
die wetgeving verhouden? Hoe wordt overlap voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

8

Tot slot. In het wetsvoorstel missen wij een evaluatiebepaling. Gegeven
de zorgen die nog leven in het veld, hechten wij eraan deze alsnog toe te
voegen. Daarom hebben wij samen met Forum voor Democratie een
amendement ingediend.
Dat was het, voorzitter. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie voor u van de heer Graus van de PVV.
De heer Graus (PVV):
Ik wil allereerst mijn collega van het CDA bedanken, want sinds zij er is,
lijkt het alsof het CDA op heel veel punten in positieve zin gedraaid is.
Mijn vraag gaat over het volgende; daar had ik het net in mijn termijn ook
over. De Socialistische Partij en de PVV hebben altijd gezegd dat energiebedrijven ook vitale bedrijven zijn, omdat ze aan een echt primaire
levensbehoefte raken: warmte. Warmte is een primaire levensbehoefte
van de mens. Wij hebben gezegd: kijk nou uit met het verkopen van die
bedrijven, want de betaalbaarheid en de leveringszekerheid kunnen in
gevaar komen; het is gevaarlijk, dus doe het niet. Destijds – toen was deze
collega, mevrouw Van den Berg, er nog niet – is dat hartstikke onderuitgehaald. Mijn vraag is: als mevrouw Van den Berg destijds het woordvoerderschap had gehad, zou zij het dan wel gesteund hebben? Want waarom
hoor ik het woord «energiebedrijven» hier niet in? Voor veel dingen is het
logischerwijs al te laat, maar we moeten leren van onze fouten, we
moeten ons hoeden voor fouten in de toekomst. Daarom stel ik die vraag
ook.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Bij energie zou ik een onderscheid willen maken tussen het energienetwerk en de energieproductie en -levering. Het energienetwerk moet
echt beschermd worden, en volgens mij hebben we dat bij wet ook zo
geregeld. Maar energieproductie kan intussen op zo veel verschillende
manieren plaatsvinden – er is een diversiteit aan aanbieders – dat wij op
dit moment in ieder geval geen reden zien om dat direct door de overheid
te laten sturen.
De voorzitter:
Dan komen we bij de heer Futselaar van de SP.
De heer Futselaar (SP):
Dank u wel, voorzitter. Het zijn heel bijzondere tijden. Ik denk dat het goed
is om vast te stellen dat we dit wetsvoorstel nu behandelen mede omdat
sommigen van ons zich ernstig zorgen maken over de economische
omstandigheden tijdens en na de coronacrisis: komen bedrijven niet nog
veel meer in gevaar als het economisch moeilijk gaat? Dat is de reden dat
we dit wetsvoorstel op de lijst hebben gezet om versneld te behandelen,
wat de SP betreft tenminste. Als op economisch gebied iets deze tijden
kenmerkt, dan is het wel een groeiend besef dat de tijd van alles aan de
markt overlaten en hopen dat alles dan wel goedkomt, voorbij is. Die
naïviteit is weg. Laisser-faire is dood, zou ik bijna zeggen. Welkom in de
nieuwe realiteit. Dat was zelfs al zo voor het historische economische
steunpakket dat vanwege corona is opgesteld. Want de realiteit van de
hedendaagse geopolitiek is dat nationale belangen niet los kunnen
worden gezien van het optreden van investeerders en multinationals uit
bepaalde landen en dat bij sommige van die bedrijven de nationale
economische en politieke belangen nogal nauw vervlochten zijn. Een
verstandige samenleving wapent zich tegen deze dreiging. In dat licht
bezien wij dit wetsvoorstel.
De juridische opzet van dit wetsvoorstel verdient wat ons betreft geen
schoonheidsprijs; laten we dat eerlijk zeggen onder elkaar. Er wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

9

gebruikgemaakt van soms wat brede en vage definities, terwijl je zou
willen dat wetgeving zo veel mogelijk helderheid schept. Dat doet dit
wetsvoorstel voor een deel niet. Als telecombedrijven zeggen dat ze niet
helemaal begrijpen waar ze aan toe zijn, dan heb ik daar wel sympathie
voor; ik kan me dat wel voorstellen. Ook de Raad van State is behoorlijk
kritisch.
Aan de andere kant: geopolitiek is niet fraai. Het is vooral in die context
dat we naar dit wetsvoorstel moeten kijken. Ik zie wat dat betreft wel een
vergelijking met de Wet Bibob. Die is niet ingesteld om te voorkomen dat
horeca-eigenaren bijvoorbeeld hun bedrijf gebruiken om geld wit te
wassen; nee, die is ingesteld om te voorkomen dat ze überhaupt dat
bedrijf kunnen krijgen. Dat is ook een beetje de gedachte achter deze wet,
zoals ik het zie. Dat maakt deze ook noodzakelijk. Wel zou ik de Staatssecretaris willen vragen – die vraag is min of meer al eerder gesteld – of zij
geen aanleiding ziet om vergelijkbare wetgeving te introduceren voor een
aantal andere kritische, vitale sectoren in de Nederlandse publieke
infrastructuur, want het komt wel wat arbitrair over om alleen specifiek te
kiezen voor telecom, hoe belangrijk die sector ook is.
Wij wijzen er ook graag op dat dreigingen in de vitale infrastructuur niet
alleen komen van internationale actoren met kwaadwillende doelen. We
hebben ook gewoon de realiteit van het aandeelhouderskapitalisme. Af en
toe komt de praktijk voor dat investeerders als sprinkhanen een bedrijf
overnemen, alle waarde er zo veel mogelijk uittrekken in de vorm van
dividenduitkeringen en het bedrijf dan achterlaten met schulden, die
uiteindelijk voor rekening van de samenleving komen. We hebben dat
bijvoorbeeld bij een keten als Vendex gezien en in het verleden ook wel bij
PCM. Dat roept bij ons de vraag op of wij vitale sectoren ook niet voor dit
soort investeerders moeten beschermen, dus niet alleen voor investeerders waar bij wijze van spreken een boosaardige staat achter zit, maar
ook voor investeerders die zijn gericht op zeerkortetermijnwinst en voor
wie de continuïteit van een bedrijf niet van belang is. Het kan ook zijn dat
vitale infrastructuur zeer slecht onderhouden wordt omdat dat tegen het
doel van de kortetermijnwinst in gaat.
Los van het direct verbieden van een grote rol voor investeerders waarbij
kwade bedoelingen worden vermoed, heeft dit wetsvoorstel ook grote
gevolgen voor intermediairs die de identiteit van de uiteindelijke houders
niet kunnen of willen openbaren. Het stemrecht kan dan worden
geschorst volgens het wetsvoorstel, wat in theorie kan betekenen dat ook
goedwillende investeerders getroffen worden. Dat gaat best ver, net zoals
achteraf dingen terugdraaien best ver gaat in de praktijk. Niettemin is dat
wat ons betreft gerechtvaardigd omdat het belang van vitale infrastructuur groot genoeg is om volledige transparantie te eisen op dit
gebied. Waar nationale veiligheid in het geding is, hebben investeerders
simpelweg geen recht op privacy. Dat is gewoon voorbij. Dat moeten we
erkennen.
Wij hebben wel nog vragen, specifiek over de rol van de Minister in dit
wetsvoorstel, in dit geval de Staatssecretaris – in het wetsvoorstel is het
de Minister – en de mate van Europaproofheid. Want de hypothetische
Minister krijgt in dit wetsvoorstel wel erg veel macht, die gecentreerd
wordt op één persoon zonder parlementaire tussenkomst. Vandaar dat wij
het amendement van de heer Weverling hebben gesteund dat een
voorhang regelt of een onafhankelijk adviesorgaan. Het is de vraag of je
zo’n grote machtsconcentratie op één functie moet willen.
De Raad van State heeft daarnaast ook vraagtekens bij de verenigbaarheid
van het wetsvoorstel met de Europese vrijheid van kapitaal. Nou zal het
voor niemand een verrassing zijn dat de SP een tegenstander is van
onbelemmerde vrijheid van kapitaal in Europa, maar wij zien wel de
juridische realiteit waarin wij opereren. De Staatssecretaris zegt eigenlijk:
als wij deze wetgeving gebruiken, gaat het alleen om concrete casussen
met een verhoogd risico; daarmee botsen wij niet met Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

10

wetgeving. Maar deze wet is natuurlijk geen losse casus. Deze wet is wel
degelijk algemene wetgeving. Kan de Staatssecretaris iets meer toelichten
hoe dit strookt met Europese verdragen? Wij hebben daar nog wat twijfels
bij. Het zou jammer zijn als wij straks ergens in Brussel sneuvelen.
Tot slot, voorzitter. Ondanks deze kanttekening steunt de SP de essentie
van dit wetsvoorstel. Het is eigenlijk een wet waarvan je hoopt dat die niet
gebruikt hoeft te worden of dat de sanctiemaatregelen in ieder geval niet
gebruikt hoeven te worden. Je kunt misschien zelfs hopen dat het bestaan
van de wet kwaadwillenden al afschrikt. Maar wij zien dit als een
noodzakelijk onderdeel van de Nederlandse verdedigingslinie voor de
bescherming van onze infrastructuur. Laten we constateren dat je in een
lelijke wereld soms ook een lelijke wet nodig hebt.
Dank u wel.
De voorzitter:
Nou, met deze akelige conclusie komen we bij de heer Bruins van de
ChristenUnie.
De heer Futselaar (SP):
Altijd goed om de sfeer te verpesten!
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. De liberaal Margrethe Vestager, Eurocommissaris
voor Mededinging, gaf vorige week een heldere waarschuwing af in de
Financial Times: er is een groot gevaar dat Europese ondernemingen die
kwetsbaar zijn, slachtoffer worden van een vijandige overname, bijvoorbeeld met Chinese staatssteun. Dat waren rake woorden. Het is dan ook
goed dat de Kamer zich buigt over dit wetsvoorstel dat bedrijven beter
moet beschermen tegen vijandige overnames. Vestager deed overigens
ook de concrete oproep dat, mocht de nood aan de man zijn, overheden
zelf moeten overwegen over te gaan tot het kopen van aandelen van
bijvoorbeeld telecompartijen. Ik ben benieuwd – zeg ik als inleiding – hoe
de Staatssecretaris naar deze oproep heeft geluisterd.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik vind dat wel een interessante observatie van de ChristenUnie, zeker in
het licht van de Staat die aandelen KLM heeft gekocht. Hoe kijkt de
ChristenUnie zelf aan tegen het kopen van aandelen van vitaleinfrastructuurbedrijven?
De heer Bruins (ChristenUnie):
De ChristenUnie heeft een roemrijke historie als het gaat om de
commissie-Roel Kuiper, een onderzoekscommissie van de Eerste Kamer
om de privatiseringsgolf van de jaren negentig te onderzoeken. Die
commissie heeft duidelijk geconcludeerd – dat concluderen we ook als
ChristenUnie – dat die golf veel te ver is gegaan en dat we daarbij ook
vitale bedrijven en vitale sectoren uit handen hebben gegeven. De
ChristenUnie ziet dat daar een beweging terug nodig is. Tegelijkertijd
moet je constateren dat je dat dan wel op een veel zorgvuldiger wijze
moet doen dan hoe de omgekeerde beweging in de jaren negentig is
geweest.
De voorzitter:
Een vervolgvraag.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik heb geluisterd naar de betogen van de heer Graus en van de heer
Futselaar. Ik voel me er ook wel bij thuis in zekere zin, omdat ik denk dat
het waar is dat de privatisering doorgeslagen is. Ik ben blij dat dat ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

11

doordringt tot andere partijen, zoals de ChristenUnie. We zullen zien wat
dat na de crisis gaat veroorzaken.
De heer Bruins (ChristenUnie):
De suggestie dat het moest doordringen tot de ChristenUnie suggereert
dat het daar niet doorgedrongen was. Ik denk juist dat de voorlopers van
de ChristenUnie, de RPF en het GPV, hier al in de jaren negentig heftig
verzet tegen hebben gepleegd. Eigenlijk zijn we in die zin zeer consequent
in onze opstelling en onze standpunten. Maar dank voor de bemoediging,
zeg ik tegen collega Bromet.
Voorzitter, ik vervolg. De vraag aan de Staatssecretaris is: hoe wordt nou
gedefinieerd wat een vitale sector is? Ik sluit daarmee eigenlijk aan bij de
vragen van collega Graus. Volgens mij ligt er ook nog een hele goede
motie van collega Van den Berg om ook de zorgsector hieronder te
scharen. Het lijkt me goed als we tijdens en na deze coronacrisis onszelf
opnieuw de vraag stellen wat een sector nu eigenlijk vitaal en het
beschermen waard maakt.
Voorzitter. Deze wet richt zich op het voorkómen van ongewenste
zeggenschap in de telecomsector en de ChristenUnie ondersteunt dat
doel. Daarbij vraagt elke sector om zijn eigen aanpak. In de nota naar
aanleiding van het verslag zet de Staatssecretaris dit ook uiteen. Zo is er
bij de drinkwaterbedrijven gekozen voor de route van publiek beheer en is
op het vlak van elektriciteit het netbeheer in publieke handen. Hoewel de
splitsing van onze energiebedrijven volgens de ChristenUnie natuurlijk
een neoliberale dwaling van jewelste is geweest, zien we dat er dus
allerlei mogelijkheden zijn. Elke sector kent zijn eigen benadering. Kan de
Staatssecretaris uitleggen waarom bij dit wetsvoorstel nu juist deze
benadering is gekozen voor deze innovatieve sector, de telecom? Waarom
is dit de juiste aanpak? Ik zeg bewust «innovatief» omdat voor de
telecomsector eerlijke concurrentie en een goed investeringsklimaat geen
overbodige luxe zijn om te kunnen blijven vernieuwen en verbeteren en
ook in een tijd als deze de benodigde netcapaciteit te kunnen bieden. Dit
blijft overeind als ik haar antwoorden lees. Maar kan zij in het bijzonder
ingaan op de zorg over rechtsonzekerheid, aangezien deze wet ook met
terugwerkende kracht kan worden ingezet? Collega Van den Berg stipte
dat al aan.
Een tweede zorg die ik wil aanstippen zijn de open formuleringen, zoals
collega Bromet al noemde. Dan kijk ik bijvoorbeeld naar artikel 14a.4, lid 3
sub d, waarin de mogelijkheid wordt geboden om per AMvB andere
ernstige gevolgen te formuleren. Welke bevoegdheid geven we deze en
ook volgende Staatssecretarissen hiermee? Kan de Staatssecretaris beter
uitleggen, misschien aan de hand van de huidige coronasituatie, waarom
een dergelijke open formulering onder sub d nodig wordt geacht?
De derde zorg gaat over de verlenging van de beslistermijn van acht
weken naar zes maanden. Ik begrijp dat de Staatssecretaris ruimte wil
behouden voor meer complexe onderzoeken, maar een halfjaar is erg
lang. Onder welke voorwaarden kan tot verlenging worden overgegaan?
Wordt bij de evaluatie ook nadrukkelijk gekeken of deze periode kan
worden ingekort?
Voorzitter, tot slot twee korte punten. Hoe is de samenhang met de
Uitvoeringswet screeningsverordening buitenlandse investeringen, die
eind dit jaar richting de Kamer zou komen? Welke mogelijkheid is er om
de behandeling daarvan te versnellen? Eigenlijk zou ik die wet, gezien de
huidige situatie, veel sneller in de Kamer willen zien dan eind dit jaar.
Voorzitter. Het kabinet is ook bezig met het ontwikkelen van een
corona-app. Dat zal niemand zijn ontgaan. Inmiddels begrijp ik dat het
ministerie er meer tijd voor neemt. Dat vind ik wel verstandig, gezien
datgene wat we dit weekend hebben gezien, maar het plan ligt er wel.
Kunnen dezelfde voorwaarden die deze wet aan partijen stelt als het gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

12

om het voorkomen van ongewenste buitenlandse inmenging, ook als
handvat dienen bij de uitwerking van deze applicaties?
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan komen we bij de heer Moorlag van de Partij van de
Arbeidfractie.
De heer Moorlag (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Wij voeren dit debat in een periode waarin allerlei
vanzelfsprekendheden zijn weggevallen, bijvoorbeeld dat zorg
beschikbaar is, toegankelijk is en goed functioneert. De zorg functioneert
hartstikke goed, maar het krakende systeem dat nu zo zwaar beproefd
wordt, moet wel met man en macht in stand gehouden worden. Ik heb
veel waardering voor de inzet van de mensen die het systeem laten
functioneren.
Voorzitter. Als je het hebt over vanzelfsprekendheden, dan is het ook een
vanzelfsprekendheid dat telecommunicatie en dataverkeer ons ten dienste
staan. Juist in deze periode blijkt hoe vitaal en essentieel telecommunicatiediensten zijn. Het doel van deze wet wordt door de Partij van de Arbeid
volmondig onderschreven. Wij vinden dat vitale, essentiële en strategische diensten en bedrijven en publieke belangen beschermd moeten
worden tegen overname door partijen die motieven of bedoelingen
hebben of de mogelijkheden krijgen om die vitale en essentiële diensten
te ontregelen en te verstoren.
Voorzitter. De overheid moet deze diensten en infrastructuur beschermen.
Dat geldt wat de Partij van de Arbeid betreft breder dan alleen telecom. Ik
zal zo meteen nog ingaan op het beheer en de opslag van data, want daar
maak ik mij ook zorgen om, maar eerst ga ik in op de wet zelf.
De Raad van State zet er grote vraagtekens bij. Kan het effectiever, kan het
doelmatiger en kan het proportioneler? Er is haast mee geboden, maar
kan de Staatssecretaris toch op korte termijn nog een impactanalyse laten
verrichten om te kijken of het beoogde effect in voldoende mate bereikt
kan worden met deze wet? Ik denk dat dat echt nodig is, gelet op de zeer
fundamentele kritiek die de Raad van State heeft geformuleerd.
De Raad van State suggereert een aantal verdergaande maatregelen,
bijvoorbeeld het gebruikmaken van de aanwijzingsbevoegdheid. In
hoeverre is de Staatssecretaris van oordeel dat deze wet effectief genoeg
is? Ik maak me daar echt zorgen over. Ik vraag me echt af of het beoogde
effect wel in voldoende mate wordt bereikt. Maar ook over de proportionaliteit – het ingrijpen in het eigendomsrecht van ondernemingen – maakt
de PvdA zich zorgen.
Voorzitter. Waar het gaat om de bevoegdheid die de bewindslieden op
basis van deze wet krijgen, hecht de PvdA zoals altijd aan het hanteren
van goede checks-and-balances. Vandaar dat ik het amendement van
VVD-zijde ondersteun om een adviescommissie te laten instellen. De
besluitvorming moet niet te discretionair en niet te politiek zijn. Het is
uiteindelijk wel een politieke afweging, maar je kunt het instrumentarium
vanuit verschillende motieven gebruiken. Soms wordt er ook heel
protectionistisch geredeneerd. Voor de PvdA staat één belang voorop en
dat is het publieke belang en het belang van de bescherming van de vitale
diensten en infrastructuur. Een check daarop door een commissie is iets
wat de PvdA zeer aanspreekt.
Voorzitter. Dan kom ik bij de zorgen over databeheer en dataopslag. Deze
wet voorziet in een situatie waarin er sprake is van een overname, maar
we moeten ons voorstellen dat databeheer en dataopslag al helemaal in
handen zijn van buitenlandse bedrijven, die onder een andere jurisdictie
vallen. Ik had het over vanzelfsprekendheden. Bondgenoten zijn niet altijd
meer vanzelfsprekend bondgenoot. Dat moeten we ook goed onder ogen
zien. Ik vind dat wij, misschien niet op nationaal niveau maar op Europees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

13

niveau, ook moeten kijken hoe wij meer grip en controle kunnen krijgen
op de vitale diensten dataopslag en databeheer; datatransport wordt
hiermee wel gedekt. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is hoe ze
daartegen aankijkt. Ik vergelijk dat met het Galileoproject. Op enig
moment heeft Europa besloten om zelf een gps-systeem te ontwikkelen
en niet afhankelijk te zijn van andere partijen. Ziet de Staatssecretaris ook
zo’n rol voor dataopslag en databeheer? Ik overweeg op dat punt een
motie in te dienen.
Voorzitter. Alles bijeengenomen vindt de PvdA dit een goede stap, maar
het is, ook als je kijkt naar het advies van de Raad van State, geen
exercitie van heel goed, fijn borduren geweest. Ik denk dat er nog eens
goed naar het wettelijk breiwerkje gekeken moet worden, vandaar mijn
verzoek aan de Staatssecretaris om een impactanalyse te laten uitvoeren.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Tot slot is het woord aan de heer Stoffer van de SGP-fractie.
De heer Stoffer (SGP):
Dank, voorzitter. Als geopolitiek en marktbeleid elkaar treffen, krijg je al
snel vuurwerk. Je ziet het in het groot bij handelsoorlogen en je ziet het in
het klein bij dit voorliggende wetsvoorstel. Marktbeleid bestaat uit
spelregels voor het goed functioneren van markten, maar bij geopolitiek
loop je al snel aan tegen het doorkruisen van spelregels. Ik kan me
voorstellen dat marktpartijen zeggen «met dit wetsvoorstel weten we niet
waar we aan toe zijn», met mogelijk negatieve gevolgen van dien. De
Raad van State is dan ook heel kritisch. Maar aan de andere kant kan ik
me voorstellen dat de regering zegt «we gaan ons niet bij voorbaat aan
handen en voeten binden», want ongewenste beïnvloeding is een
monster met veel gezichten. Hoe dan ook, de SGP vindt het tegengaan
van ongewenste beïnvloeding belangrijk, gelet op het toenemende belang
van de telecommunicatiesector, maar ik heb nog wel een paar vragen en
een aantal suggesties.
De Raad van State en marktpartijen wijzen op de mogelijkheden die de
huidige Telecommunicatiewet al biedt om ongewenste beïnvloeding na
verkregen zeggenschap aan te pakken. Maar ik kan me goed voorstellen
dat de regering dit onvoldoende vindt. Kort door de bocht: dan ben je er
te laat bij. Het is de vraag of kwaadwillende partijen zich laten afschrikken
door dwangsommen. Tegelijkertijd snap ik dat er, zeker voor wat betreft
afgesloten transacties, huiver is voor de bevoegdheid van het kabinet om
achteraf alsnog in te grijpen, want die termijn kan behoorlijk oplopen. De
criteria zijn vrij algemeen. Dat kan bedrijven en investeerders argwanend
maken. Het raakt ook de rechtszekerheid van bedrijven.
Mijn eerste vraag aan de Staatssecretaris is: waarom heeft de Staatssecretaris niet gekozen voor een melding en beoordeling vóór afronding van de
transactie? Ik heb begrepen dat het in andere landen met een investeringstoets, zoals Frankrijk, ook zo is geregeld. Waarom kiest de Staatssecretaris niet voor een knip, een beoordeling vooraf op basis van de nu in
het wetsvoorstel genoemde criteria en de mogelijkheid om achteraf in te
grijpen op basis van veel striktere criteria, zoals daadwerkelijke chantage?
Is de Staatssecretaris in ieder geval bereid de wet over drie jaar te
evalueren, specifiek op het punt van de gevolgen voor de investeringsbereidheid? Ondermijning van het investeringsklimaat moet wat ons betreft
voorkomen worden. Hoe gaat de Staatssecretaris om met de hoogte van
het marktaandeel of de mate van relevante invloed in relatie tot de
toetsingscriteria? Wordt bij een hoger marktaandeel of een hogere
relevante invloed een strengere toets toegepast?
Als de ongewenste partij niet wil meewerken, dan moet het telecommunicatiebedrijf het vuile werk zelf opknappen, dus onderzoek doen en ervoor
zorgen dat de aandelen verkocht worden. Die bedrijven zijn dan bang voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

14

claims. Mijn vraag is ook: waarom trekt de overheid niet meer verantwoordelijkheid naar zich toe, zoals ook in de Wet op het financieel toezicht
is geregeld?
In het ontwerpbesluit wordt aangegeven dat de regels gaan gelden voor
aanbieders van telecomdiensten met meer dan 50.000 abonnees of
100.000 mobiele eindgebruikers. Ik heb begrepen dat het dan zou gaan
om marktaandelen van minder dan 1%. Ik zie nog niet in dat eventuele
ongewenste invloed bij zo’n laag marktaandeel een serieus verstorend
effect zou hebben. Waarom is niet aangesloten bij de drempelwaarden in
het Besluit beveiliging netwerk- en informatiesystemen? Die liggen
namelijk tien keer hoger.
In het ontwerpbesluit, dat inmiddels ter inzage heeft gelegen, worden
geen drempelwaarden genoemd voor bedrijven die corenetwerken
aanleggen en beheren. Ik kan me niet voorstellen dat die niet onder de
reikwijdte van de wet vallen. Zie bijvoorbeeld ook de discussie over
Huawei. Mijn vraag is eigenlijk heel simpel: hoe zit dat?
Tot slot, voorzitter. De Staatssecretaris gaat niet in op wat deze wet had
betekend in het geval van de voorgenomen overname van KPN door het
Mexicaanse telecombedrijf América Móvil. Maar ik wil haar toch vragen
om hier een reactie op te geven. We willen namelijk graag weten hoe de
regering in de praktijk de verschillende toetsingscriteria weegt. Dat geldt
temeer nu de regering zelf ook aangeeft dat zich in de praktijk bijna nog
geen casussen hebben voorgedaan die om toetsing op basis van de
voorliggende wet zouden vragen.
Daar laat ik het bij. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik stel vast dat er geen vragen zijn. We schorsen twintig
minuten.
De vergadering wordt van 10.51 uur tot 11.16 uur geschorst.
De voorzitter:
De Staatssecretaris is terug en we vervolgen deze vergadering met de
eerste termijn van de Staatssecretaris. Gaat uw gang.
Staatssecretaris Keijzer:
Dank u wel, voorzitter. Ik dank u ook voor de uitnodiging om hier
aanwezig te zijn. Mevrouw Bromet zei het eigenlijk al heel erg mooi: het is
goed dat we hier weer bij elkaar te zijn, dat het democratisch proces weer
op gang komt en dat we wetsvoorstellen die wat mij maar zeker ook wat
uw Kamer betreft van belang zijn, bespreken.
De aanleiding van dit wetsvoorstel ligt al zeven jaar terug in de tijd. Toen
deed een Mexicaans bedrijf een poging om KPN over te nemen. Toen
kwam de vraag op of je daar nou altijd blij mee moet zijn. Kan er geen
publiek belang zijn dat noopt tot het stellen van extra regels als het gaat
om het overnemen van belangrijke telecompartijen? Bij de beantwoording
van die vraag werd duidelijk dat door de jaren heen ook de verandering
van geopolitieke verhoudingen in de wereld aanvullende regels noodzakelijk maakt. Het is immers niet vanzelfsprekend dat de zeggenschap in
Nederlandse telecommunicatiebedrijven of in bedrijven die gevestigd zijn
in Nederland vooral in handen is van bedrijven die dat louter doen op
grond van bedrijfseconomische of commerciële redenen. Dit nieuwe
perspectief heeft uiteindelijk ook tot deze wet geleid. Deze wet maakt het
mogelijk om in te grijpen als de openbare orde, de openbare veiligheid of
de veiligheid van de Staat in het geding is. Met dit wetsvoorstel komt er in
de Telecommunicatiewet een nieuw hoofdstuk dat daarvoor regels stelt.
Voorzitter. Welke regels stelt dit wetsvoorstel? Ik loop die even met u door,
want een flink aantal woordvoerders heeft daarnaar gevraagd, ook in
relatie tot het advies van de Raad van State. De Raad van State sloeg wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

15

mij betreft aan op een doel van de wet dat hier niet ter tafel ligt, namelijk
de continuïteit en de integriteit van telecommunicatienetwerken. Dat
wordt al elders in de Telecommunicatiewet geregeld. Daarin zitten ook de
mogelijkheden om maatregelen te nemen als op een gegeven moment de
continuïteit van telecommunicatienetwerken in het geding komt. Dan kun
je aanwijzingen opleggen, dan kun je boetes opleggen. Maar daar waar je
te maken hebt met een partij die als doel heeft om telecommunicatienetwerken te frustreren, is die natuurlijk ook niet zo geïnteresseerd in
aanwijzingen of boetes als die dat vervolgens toch doet. Dit wetsvoorstel
ziet er juist op om te voorkomen dat een bedrijf door overnames of
belangrijke investeringen overwegende zeggenschap krijgt in een van de
genoemde partijen, en daarmee vervolgens relevante invloed op die
infrastructuur krijgt.
U heeft hier allemaal in meer of mindere mate aan de orde gesteld of deze
wet nu duidelijk is. Is deze wet niet veel te open? Wat mij betreft niet. Als
je deze wet goed leest, dan zie je dat in artikel 14a.3 limitatief wordt
opgesomd wanneer er sprake is van overwegende zeggenschap. Als
eerste staat er bijvoorbeeld: «Als na de verkrijging alleen of tezamen met
personen met wie in onderling overleg wordt gehandeld, over ten minste
30% van de stemmen in de algemene vergadering wordt beschikt». Dan is
er sprake van overwegende zeggenschap. Vervolgens moet er weer
sprake zijn van relevante invloed. Ook die relevante invloed is in het
Besluit ongewenste zeggenschap gedefinieerd. Daar ga ik straks nog op
in. Een aantal van u vroeg: hoe bent u nou tot die aantallen gekomen? Dat
gaat dan bijvoorbeeld over die 100.000 eindaansluitingen, om er maar
eens eentje te noemen. Ook dat is gespecificeerd. Vervolgens wordt in
artikel 14a.4, tweede lid, van deze wet gedefinieerd wanneer er sprake is
van een bedreiging van het publiek belang: «Van een bedreiging van het
publiek belang kan slechts sprake zijn als dit leidt tot situaties waarbij ...».
Daarna tref je dan weer een limitatieve opsomming aan van situaties
waarin er sprake is van die bedreiging van dat publieke belang. Daar is
bijvoorbeeld sprake van als de verkrijger of houder een ongewenst
persoon is, of als die een staat, entiteit of persoon is waarvan bekend is of
waarvoor gronden zijn om te vermoeden dat deze de intentie heeft een
telecommunicatiepartij te beïnvloeden om misbruik of opzettelijke uitval
mogelijk te maken.
Dat is wat deze wet doet. Dat is dus een ander doel dan waarvan de Raad
van State uitgegaan is in zijn advies. Een aantal van u zei terecht dat het
een zwaar advies is van de Raad van State. Dan moet je dus goede
redenen hebben om toch door te gaan met een wetsvoorstel. Ik heb net
voor u uiteengezet waarom dat is. Ook hebben we naar aanleiding van het
advies van de Raad van State preciezer in de wet gedefinieerd wanneer er
sprake is van relevante invloed – we hebben dat gedaan door die
algemene maatregel van bestuur preciezer te omschrijven – of wanneer er
sprake is van een bedreiging van het publiek belang. Zo zit het
wetsvoorstel in elkaar. Vanwege het feit dat het ingrijpt in het vrije verkeer
van kapitaal en in eigendomsrelaties, maar het wel noodzakelijk is ter
bescherming van een publiek belang, hebben we precies proberen aan te
geven wanneer dat is.
Ik zag dat mevrouw Bromet een vraag heeft, voorzitter.
De voorzitter:
Ze gaf dat heel subtiel aan.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Wat de Staatssecretaris nu zegt, hebben wij ook kunnen lezen in de
brieven en de antwoorden die door Kamerleden zijn gevraagd in de
aanloop naar deze wetsbehandeling, maar de vraag is natuurlijk: hoe kan
het dat de Raad van State op een heel ander spoor zit dan de Staatssecretaris? De Raad van State is natuurlijk ook niet gek. Volgens mij komt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

16

doordat er maar een manier is om een regering te chanteren, namelijk
door te dreigen de voorziening te frustreren, en dus de telecomvoorziening op te schorten. Dat is waar de Raad van State het ook over heeft.
Dat is volgens mij het specifieke belang van de telecomsector.
Staatssecretaris Keijzer:
Daarom is in de reactie in het nader rapport zoals dat heet, ook beargumenteerd waarom de regering dit anders ziet. In de Telecommunicatiewet
zijn in artikel 11.2a en in hoofdstuk 11a al regels opgenomen die zien op
integriteit en continuïteit van telecommunicatienetwerken. Tegelijkertijd
zal een partij die de uitval van netwerken als doel heeft, niet onder de
indruk zijn van een aanwijzing of een boete. Je moet voorkomen dat die
situatie ontstaat. Daarom is dit wetsvoorstel doorgezet en ligt het hier nu
zo op tafel.
De voorzitter:
Mevrouw Bromet heeft een vervolgvraag.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Nou, een opmerking daarover. Ik heb al gezegd dat wij het wetsvoorstel
zullen steunen, maar ik vind wel dat wij de Raad van State niet voor niets
hebben. De Raad van State is wel vaker kritisch, alleen in dit geval ... Ik
heb ook even een collega gebeld – zo veel wetsbehandelingen heb ik
namelijk nog niet meegemaakt sinds ik hier twee jaar geleden aantrad –
en gevraagd: is het nou gebruikelijk dat de Raad van State zó kritisch is?
«Nee, dat is zeer zelden het geval.» Aan de ene kant kan dat voor ons als
Kamerleden alarmerend zijn – de Raad van State is namelijk ook een
adviesorgaan voor de Tweede Kamer – maar aan de andere kant kan je
ook zeggen dat het getuigt van moed van de Staatssecretaris dat zij
desondanks doorzet.
Staatssecretaris Keijzer:
Tegen mevrouw Bromet, maar ook tegen andere Kamerleden die hierover
gesproken hebben, zeg ik het volgende. Als een wetsvoorstel terugkomt
van de Raad van State, kijk je daar altijd heel precies naar, precies om de
reden die aangegeven is, namelijk dat de Raad van State er natuurlijk niet
zomaar is, om het maar eens even populair uit te drukken. Dat is een
ongelofelijk belangrijk onderdeel van het wetgevingsproces en daar kijk je
goed naar. Als er dan een dictum komt dat zo negatief is, kijk je nóg beter
wat er aan de hand is. Maar omdat het advies van de Raad van State wat
mij betreft aangrijpt op een ander uitgangspunt, omdat het, zoals net is
aangegeven, op andere plekken in de Telecommunicatiewet al geadresseerd is en omdat dit zozeer gaat over een situatie waarin je jezelf
realiseert dat er partijen kunnen zijn die gericht zijn op opzettelijke uitval
en misbruik van onze belangrijke telecommunicatie-infrastructuren,
hebben we toch doorgezet. Dank voor de positieve woorden daarover van
mevrouw Bromet.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is nog een interruptie van de heer Moorlag.
De heer Moorlag (PvdA):
Tegen moed kun je moeilijk bezwaar hebben, maar het discomfort dat
mevrouw Bromet verwoordde, deel ik wel met haar. Ware het niet beter
geweest om die impact toch nog eens goed te laten bekijken? In de
textielbranche zegt men niet voor niets: dubbel gestikt houdt beter. Het
zou mij wel wat meer comfort geven als er een goede impactanalyse zou
komen. Heeft deze wet de impact die die beoogt? Ook vanuit het
bedrijfsleven komen er signalen: je zou het, zonder ook maar iets afbreuk
te doen aan het publieke belang dat deze wet beoogt te beschermen, toch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

17

doelmatiger en effectiever kunnen maken. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is of ze daartoe bereid is.
Staatssecretaris Keijzer:
Deze wet is niet de enige wet die ingrijpt op vrij handelen van bedrijven.
De mededingingswetgeving doet dat ook en heeft ook consequenties voor
het vrij kunnen kopen of verkopen van aandelen, het vrij kunnen
overnemen en het vrij kunnen fuseren. Dat geldt ook voor deze wet.
Bedrijven hebben zelf privaatrechtelijke constructies opgetuigd om te
voorkomen dat er vrijelijk overgenomen kan worden. Al dat soort
maatregelen hebben natuurlijk consequenties voor bedrijven wat betreft
de mogelijkheid om vrijelijk winst te maken en vrijelijk opbrengsten te
genereren. Maar je hebt ook een hele goede reden om dat te doen,
namelijk het beschermen van de openbare orde, de openbare veiligheid
en de veiligheid van de Staat. Dat is waarom je dit doet. Wat de impact
hiervan zou zijn, is afhankelijk van hoe dit de komende tijd zijn beslag gaat
krijgen. Als dit elke week zou gebeuren ... Dat stel ik mezelf niet voor,
omdat er nou eenmaal geen sprake is van zo frequent overnemen bij
aanbieders van telecommunicatie. Maar hoe vaker dit gebeurt, des te
groter de impact is. De eerste keer dat er een melding binnenkomt, zal dat
een grotere impact hebben dan wanneer dat de vijfde keer gebeurt, omdat
dit nieuw instrumentarium is. Over het maken van een impactassessment
heeft u uitgebreid gelezen in de memorie van toelichting. Trouwens, ook
in de nota naar aanleiding van het verslag is het er nog over gegaan
waarom we dat niet nodig achten in deze situatie. Die mening ben ik nog
steeds toegedaan.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Moorlag.
De heer Moorlag (PvdA):
Het begin van het antwoord suggereerde dat ik of de PvdA niet zou willen
dat er een impact optreedt. Sterker nog, wat ons betreft moet het echt wel
sterk gereguleerd worden. Daar hebben wij volgens mij wel gelijkluidende
opvattingen over. De vraag is wel of de beoogde impact op een effectievere, meer doelmatige en meer proportionele manier gerealiseerd kan
worden. Het zou mij meer comfort geven als daar toch nog eens goed
naar gekeken werd. Als de Staatssecretaris zo overtuigd is, hoeft zij een
advies van derden ook niet met enige vrees af te wachten.
Staatssecretaris Keijzer:
Dat is het punt niet. De vraag is wat het toevoegt. Dit wetsvoorstel kent
een ontstaansgeschiedenis van zeven jaar. Dit wetsvoorstel is naar
aanleiding van het advies van de Raad van State aangescherpt. Ook is het
aangescherpt naar aanleiding van inbreng op eerdere momenten.
Daardoor staat in dit wetsvoorstel een bevoegdheid die je alleen in
uiterste situaties gebruikt. Een aantal van u vroegen daarnaar. Ook
mevrouw Van den Berg sprak daarover. Dat is de reden waarom ik hier
betoog dat een impactassessment ... Wat ik u hier nu vertel, kunnen we
nog eens op papier laten zetten door een ter zake deskundige organisatie
of adviesbureau, maar u zult niet meer krijgen dan de woorden die ik nu
uit.
Voorzitter. Ik ga verder over de algemene maatregel van bestuur. Deze is
al geconsulteerd en er is al op gereageerd. Hier is in opgenomen wanneer
sprake is van het verkrijgen van relevante invloed. Dat geldt bijvoorbeeld
voor een aanbieder van telefonie of internet met meer dan 100.000
gebruikers in Nederland, maar ook voor investeringen in aanbieders van
hostingdiensten die meer dan 400.000 domeinnamen beheren, aanbieders
van internetknooppunten waarop meer dan 300 autonome systemen zijn
aangesloten en aanbieders van datacenters met een totale elektrische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

18

capaciteit van meer dan 40 MW. Deze drempels zijn zo gekozen dat niet
alleen landelijke partijen eronder vallen. Ik geloof dat het de heer
Weverling was die aangaf dat het op onderdelen afwijkt van de Wbni. Dat
is correct. Maar wat hebben wij gedaan bij deze wet? Wij hebben
nagedacht over het doel van deze wet, namelijk voorkomen dat iemand
met relevante invloed – met snode plannen, om ze zo maar eens te
noemen – overwegende zeggenschap krijgt. We stelden ons daarbij voor
wat de grens betekent. Als je de grens hoger legt dan we nu gedaan
hebben, dan kan bijvoorbeeld de aanbieder in het Westland – dat zal de
heer Weverling aanspreken – platgelegd worden. Daar moet je niet over
na willen denken met de bedrijvigheid die daar plaatsvindt. Zo zijn wij
gekomen tot die afweging en tot de drempelwaarde die u daarin aantreft.
Voorzitter. Dan kom ik bij de vragen die mij gesteld zijn. Mevrouw Van den
Berg gaf aan dat zij aangenaam verrast was ... Nou ja, verrast was zij
misschien niet eens. Ze werd aangenaam geraakt door de uitspraken van
Eurocommissaris Vestager over bedrijfsovernames door Chinese
staatsbedrijven, en dan niet overnames vanwege economische of
financiële belangen, maar anderszins. Mevrouw Van den Berg vroeg mij
wat ik daarvan vind. Het past in deze tijd, waarin door de coronacrisis ook
de waarde van bedrijven zou kunnen gaan dalen en het daardoor
makkelijker wordt om bedrijven op te kopen, om deze over te nemen of
om daar op een andere manier zeggenschap in te krijgen. Deze wet
– toeval bestaat niet, zeggen sommige mensen weleens – komt wat dat
betreft ook op een mooi moment in de tijd in behandeling in deze Kamer.
Ik herken dus de zorgen die mevrouw Van den Berg hier heeft uitgesproken, zonder daarmee meteen te zeggen dat élke investering vanuit het
buitenland negatief is of dat élk telecommunicatiebedrijf gevrijwaard zou
moeten zijn. Het is ook niet zo – sommige mensen hebben dat ook aan mij
gevraagd – dat Nederland niet meer open is voor zaken. Dat is het zeker
wel, maar je moet je wel afvragen: waarom meldt iemand zich hier? Is het
bedrijfseconomisch, is het commercieel, of anderszins? Dan moet je
kunnen ingrijpen. In die zin zijn de tijden dus wel veranderd: het is niet
meer vanzelfsprekend zo dat als een bedrijf zich meldt op de Nederlandse
of Europese markt, je er altijd van uitgaat dat het om bedrijfseconomische
of commerciële redenen is. Er kunnen ook andere redenen zijn. Dan moet
je een instrumentarium hebben om te kunnen optreden, zoals dat in deze
wet.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
De Staatssecretaris onderschrijft in feite de opmerking van mevrouw
Vestager. Lieden met verkeerde doelstellingen kunnen terdege proberen
om hier bedrijven over te nemen. Wij hadden ook een vraag gesteld over
die investeringstoets. Komt die dan ook snel? Volgens mij heeft de heer
Futselaar dat ook naar voren gebracht. Ik weet dat dat bij Minister Wiebes
ligt, maar ik vraag de Staatssecretaris toch of ze er iets over kan zeggen of
die investeringstoets nu dan ook versneld naar de Kamer kan komen.
Staatssecretaris Keijzer:
Volgens mij was het mevrouw Bromet die aan mij vroeg: waarom gaat het
in deze wet nou alleen om deze sector? Ik heb de ontstaansgeschiedenis
geschetst. In die zin lopen wij zoals we hier met elkaar zitten voor op de
discussie over de bredere investeringstoets waar collega Wiebes aan
werkt. Het is niet de enige sector die al zo’n toets heeft; ook voor
energiebedrijven en lng-installaties is er al zo’n investeringstoets in
wetgeving opgenomen. Nu wordt daar de telecom aan toegevoegd.
Straks komt er een wetsvoorstel om een bredere investeringstoets te gaan
doen. Collega Wiebes werkt daaraan. Volgens de planning die hij aan u
heeft gegeven, komt die voor het einde van dit jaar. Volgens mij heb ik een
aantal van u horen zeggen: maak een beetje tempo. Ik zal dat verzoek dus
ook aan hem overbrengen. Maar het is ingrijpende wetgeving. Dat blijkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

19

ook wel uit uw aller woorden. Ook daar geldt dus wel voor dat je het
zorgvuldig moet doen. Het feit dat we over deze wet al zo lang hebben
gedaan, geeft in die zin te denken. Tegelijkertijd is het belang wel groot,
zeker in deze tijden.
De heer Graus (PVV):
Ik wil me vooral aansluiten bij de woorden van de Staatssecretaris wat
betreft de tijdigheid. Dat bleek ook gewoon bij de kredietcrisis. Toen was
de regering niet tijdig. Met KLM zijn we ook niet tijdig geweest en bij de
coronacrisis zijn we ook niet tijdig geweest. Laten we daar maar van leren.
Dat punt over de snelheid wil ik dus van harte steunen. Ik heb dat nu niet
specifiek benoemd, maar wel in een eerder debat of overleg. Daar wil ik
me dus graag bij aansluiten.
Staatssecretaris Keijzer:
Dat werd trouwens ook ondersteund door de heer Bruins, die hier
vandaag eenzelfde pleidooi hield.
De heer Bruins vroeg ook aan mij of een aantrekkelijk investeringsklimaat
en eerlijke concurrentie in deze innovatieve sector van kracht blijven. Ja,
uiteraard. Zoals ik net al heb aangegeven specificeert deze wet precies
wanneer de bevoegdheid van de Minister van EZK om een verbod op te
leggen aan de orde is. Daarmee wordt aangegeven dat je dit doet in
uitzonderlijke situaties, boven bepaalde drempelwaarden, en dat in
tegenstelling tot andere landen, waar publiek belang niet in de wet
gespecificeerd is, wij dat hier in Nederland wel doen.
Voorzitter. Daarmee heb ik dit deel afgerond. Ik kom bij vragen over de
verhouding tot het Europese recht, die de heer Futselaar aan de orde
stelde, en de bevoegdheid van de Minister. De heer Futselaar vroeg zich af
of er zo niet veel macht bij de Minister van EZK wordt gelegd. Dit is
volgens mij ook wel het moment voor het amendement van de VVD om
een adviescommissie in het leven te roepen – als ik dat in mijn stapel kan
vinden; dat moet zo zijn. Het is waar dat de Minister van EZK – in de
huidige constellatie is het de Staatssecretaris van EZK – de bevoegdheid
krijgt om een verbod op te leggen in alle situaties die ik zonet heb
genoemd. Dat is overigens geen afweging die je maakt in complete
splendid isolation; dat spreekt voor zich. Je hebt je te houden aan alle
eisen die gelden voor behoorlijk bestuur en je hebt je te houden aan het
motiveringsbeginsel dat in de Algemene wet bestuursrecht is
opgenomen. En een besluit is gewoon een bestuursrechtelijk besluit dat
getoetst wordt vanwege het beroep dat openstaat bij de rechtbank
Rotterdam en dat uiteindelijk terechtkomt bij het College van Beroep voor
het bedrijfsleven. Dat vooropgesteld. En het feit dat de wet zo precies is
over wanneer er sprake is van overwegende zeggenschap, wanneer er
sprake is van relevante invloed en wanneer het publieke belang in het
geding is, geeft ook wel aan dat je dit niet zomaar even doet.
Heb je dan een adviescommissie nodig? Naar mijn mening niet. Er zijn
potentieel verstrekkende consequenties, maar zoals aangegeven zijn daar
redenen voor. Een adviescommissie zal het in de tijd ook alleen maar
langer laten duren. Dit is dus een complicerende factor bij alle opmerkingen die u hier vandaag gemaakt heeft over snelheid: doe het snel, dit
gaat over bedrijfsprocessen waar snelheid bij geboden is, neem daar ook
niet meer tijd voor dan nodig. Daarbij is het ook de vraag wie er dan in die
commissie moet gaan zitten. Die personen moeten onafhankelijk en
onpartijdig zijn, maar ook deskundig. Dan zit je vaak al in situaties waarin
mensen op een of andere manier betrokkenheid hebben bij de sector. Dat
is twee. Dan heb ik dus tijd en bemensing genoemd. En ten slotte: wat
gaat die commissie dan doen? Als ik het goed heb begrepen, gaat deze
commissie toetsen of de afweging die de Minister van EZK wil maken, de
juiste is. Als ik het goed heb begrepen, zal het conceptbesluit in het geval
van een verbod worden neergelegd bij deze commissie, die dan drie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

20

weken de tijd krijgt om dit te doen, met mogelijk nog drie weken extra. Ik
zie de meerwaarde hiervan niet, omdat er ook de mogelijkheid is van
beroep en hoger beroep. En ten slotte is dit amendement ook ongedekt.
Deze commissie zou namelijk benoemd moeten worden bij koninklijk
besluit, en daar staan vergoedingen tegenover. Ook zullen ze een
secretariaat nodig hebben. Ik moet dit amendement dus ontraden,
hoezeer ik overigens ook zie wat de heer Weverling ermee beoogt,
namelijk een zorgvuldig proces. Maar omdat je de algemene maatregel
van bestuur voorhangt bij de Kamer, omdat allerlei algemene uitgangspunten van bestuursrechtelijke aard al onderdeel zijn van de afweging die
je uiteindelijk maakt, en omdat er beroep bij de rechtbank Rotterdam en
hoger beroep bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven ingediend
kan worden, is volgens mij de zorgvuldigheid geborgd.
De voorzitter:
Er is een aantal interrupties, maar ik moet even kijken. Meneer Futselaar?
O, u zat gewoon ...
De heer Futselaar (SP):
Nee, ik had wel een interruptie, maar ik kon me niet voorstellen dat ik de
eerste was van de rij.
De voorzitter:
Ja hoor. Gaat uw gang.
De heer Futselaar (SP):
Ik wil de Staatssecretaris even mijn dilemma schetsen. Ik ben er nog niet
uit wat ik vind van de adviescommissie, maar vorig jaar in mei was hier
een hoorzitting over dit onderwerp. Ik was daar zelf niet bij, maar ik heb
die hoorzitting teruggekeken. Daar was onder anderen professor Boot bij.
Het ging toen over de vraag: wat voor gevolgen heeft dit nu voor de
reputatie van het investeringsklimaat in Nederland? Hij zei eigenlijk met
zoveel woorden dat die wet er niet zo veel toe doet, maar dat mensen
zullen kijken naar hoe je die in de praktijk gebruikt. De wet op zicht schrikt
mensen dus niet af, maar de keuzes die je met die wet maakt wel. Dan
kom je dus toch in een situatie waarbij de Minister van EZ in grote mate
de mogelijkheid heeft om, nou ja, laten we zeggen, het Nederlandse
investeringsklimaat te schaden. Niet dat ik ervan uitga dat die Minister
kwaadwillend is, maar er wordt heel veel geconcentreerd bij feitelijk één
persoon. Dat is toch wel zorgelijk. Dit is een wet waarvan je hoopt dat die
enige tijd standhoudt. Die moet dus ook gemaakt worden voor de
toekomst. Wie weet wat voor figuur we ooit op EZ krijgen, dus ik maak me
wel zorgen over het gebrek aan failsafes dat we hier hebben.
Staatssecretaris Keijzer:
Dat kan ik me voorstellen. Daarom zei ik ook dat ik me wel kan voorstellen
waarom de heer Weverling op zoek is naar borging. Tegelijkertijd is het
gewoon goed om je te realiseren dat er na de hoorzitting – die heeft een
jaar geleden plaatsgevonden, begrijp ik uit de woorden van de heer
Futselaar – natuurlijk nog wel aanscherpingen zijn geweest op dit
wetsvoorstel. We zijn met elkaar ook meer gedoken in wat deze wet nou
betekent. Precies zoals de heer Futselaar zegt, is dat trouwens ook de
reden waarom je bij een impactassessment op dit moment eigenlijk niet
precies weet wat je assest, omdat dat ook aangeeft hoe je die wet gaat
gebruiken. Dat is trouwens wel de reden om bij een evaluatie – ik begrijp
dat daarover een amendement ligt van mevrouw Van den Berg – de
impact van dit wetsvoorstel goed te duiden.
Voorzitter, omdat je deze wet zo precies formuleert en aangeeft wanneer
er sprake is van een overwegende zeggenschap, wanneer er sprake is van
relevante invloed en opschrijft wanneer er sprake is van een verbod dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

21

nodig is in het kader van het publieke belang, geeft dat volgens mij toch
wel aan dat dit niet een wet is van «nou, we zullen eens kijken wat er hier
aan de hand is». Er zit altijd enige beoordelingsruimte in, want anders zou
je er een computerprogramma op kunnen zetten. Dat is niet het geval.
Doordat deze wet zo precies is, is volgens mij voldoende geborgd dat er
precies gekeken wordt naar de situatie die deze wet bedoelt, met
terughoudend gebruik, juist om te voorkomen dat het vestigingsklimaat in
Nederland onnodig wordt beïnvloed.
Daarbij geldt in de Haagse werkelijkheid ook dat je dit soort zaken niet in
splendid isolation in je eigen ministerie doet. Omdat dit zo’n ingrijpend
besluit is, toets je dat natuurlijk ook met de meest betrokken collega’s in
het kabinet, bijvoorbeeld met de collega vanuit het Ministerie van
Financiën, om er maar eens een te noemen.
Tot slot. Wat je jezelf ook moet realiseren in de uitwerking van het
amendement van de heer Weverling, is dat er gewerkt zal moeten worden
met vertrouwelijke informatie van bedrijven en soms ook van inlichtingendiensten, waardoor een periodiek veiligheidsonderzoek van de leden van
deze commissie noodzakelijk is.
Voorzitter. Als Kamerlid kijk je naar een wetsvoorstel en probeer je te
bedenken hoe je dat naar jouw mening beter kunt maken, maar dit is
eigenlijk best een heel ingrijpend amendement. Gezien alle afwegingen
die ik heb gegeven, moet ik dat ontraden.
De voorzitter:
Dank u wel. Staatssecretaris, er is op dit punt ook nog een interruptie van
de heer Graus.
De heer Graus (PVV):
Mevrouw de voorzitter, ik weet dat dit misschien een beetje ongebruikelijk
is, maar ik ben verbaasd. Ik had hierop graag ook een reactie van de heer
Weverling als indiener gehad. Kijk, ik moet dadelijk stemadvies en zo gaan
geven. De heer Weverling zit als een botsautootje te kijken. Normaal zou
je toch reageren als je amendement onderuit wordt gehaald? Ik vind dit
een beetje mat allemaal. Ik wil graag een reactie van de heer Weverling
hierop hebben.
De voorzitter:
Meneer Weverling, heeft u behoefte aan een reactie?
De heer Weverling (VVD):
Zeker, zeker. Ik wacht gewoon keurig mijn beurt af. Ik dank de Staatssecretaris voor de beantwoording. Wij zien die adviescommissie anders. Die
adviescommissie beoordeelt alleen het conceptbesluit van het ministerie.
Er komt geen extra papierwerk bij. Daar worden gewoon dezelfde stukken
beoordeeld. Het is geen extra doorlichting van bedrijven. Tijd is eigenlijk
ook geen issue, want mededingingstrajecten duren normaal gesproken
ook heel lang. Dit is maximaal drie weken. De Staatssecretaris had het
over een beroepsprocedure. Die kan wel jaren duren, dus wat dat betreft
is dit gewoon ... Het is ook geen bindend advies. Het is een adviescommissie bestaande uit drie leden die het conceptbesluit eigenlijk van een
soort second opinion voorziet, dus transparant van een advies voorziet
richting het kabinet. Naar mijn mening en die van meerdere leden hier
aanwezig is het juist een heel goed instrument, juist om het even uit het
politieke te halen. Ik kan dus alleen maar zeggen: meneer Graus, ik hoop
dat u inmiddels overtuigd bent van deze kleine nuance. Wij vinden good
governance belangrijk. Dat is natuurlijk ook van belang bij het andere
amendement, bij de voorhang. Het gaat erom dat we wel weten waar we
«ja» op zeggen. Nou ja, het doel van de wet is goed. Ik krijg ook het idee
dat dit hier breed wordt ondersteund. Maar er zijn zorgen en daarom deze
twee amendementen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

22

Staatssecretaris Keijzer:
De heer Graus vraagt om een toelichting en nou heb ik de neiging om te
reageren op de woorden van de heer Weverling. Het voelt een beetje als
een rare figuur, maar laat ik dat dan toch maar doen. Mijn ervaring met
leden van adviescommissies is dat zij hun werk serieus nemen.
De heer Weverling (VVD):
Gelukkig.
Staatssecretaris Keijzer:
«Gelukkig», zegt de heer Weverling, en dat ben ik compleet met hem eens.
Dat betekent dus dat deze mensen daar ook de tijd voor zullen willen
nemen, daarover eigen vragen zullen willen gaan stellen en daarbij
ondersteuning zullen willen hebben. Hoezeer er dus ook waardering is
voor het werk van het lid Weverling, hij duikt hier nu toch wel heel
bijzonder op. Wat mij betreft is over de consequenties gewoon onvoldoende doorgedacht. Zoals ik net al aangaf, betreft het ook vertrouwelijke
informatie van bedrijven en er zou sprake kunnen zijn van informatie van
inlichtingendiensten. Dat betekent dat deze leden ook veiligheidsonderzoeken moeten doorgaan. Je kunt je zelfs voorstellen dat zij staatsgeheime informatie moeten kunnen beoordelen in daarvoor geschikte ...
Weet u, normaal gesproken zou je dit soort discussies bij de voorbereiding hiervan met elkaar kunnen voeren, maar doordat het nu zo laat
opkomt, zou ik mijn werk niet goed doen als ik u dit gewoon zou
voorhouden. Zoals altijd is het uiteindelijk aan de Kamer om daar
besluiten over te nemen, maar dit zijn wel de consequenties ervan. De
Kamer geeft tegelijkertijd aan: jongens, het gaat om een overname en
daarbij moet snelheid betracht kunnen worden. Dit staat daar wat mij
betreft haaks op.
De heer Futselaar vroeg aan mij of hier niet veel macht ligt bij de Minister.
Dit lijkt mij daarom het moment om ook in te gaan op dit voorstel en
daarbij aan te geven dat je je te houden hebt aan allerlei uitgangspunten
zoals opgenomen in de Algemene wet bestuursrecht en dat er, nadat het
besluit genomen is, ook een toetsing in twee instanties op volgt.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Bromet wil u interrumperen.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik zit te luisteren naar de argumenten die de Staatssecretaris geeft om niet
over te gaan tot het instellen van een adviescommissie. Veel van die
argumenten zouden eigenlijk voor elke adviescommissie kunnen gelden:
het kost meer tijd, je weet niet wie je moet benoemen want het moeten
mensen zijn die onafhankelijk maar wel betrokken zijn of kennis van zaken
hebben, en het kost geld en er is geen dekking aangegeven. Er worden
hier heel vaak adviescommissies ingesteld, ook door het kabinet zelf. Daar
zouden deze argumenten ook voor kunnen gelden. Daarbij komt ook nog
dat in het amendement staat dat het kabinet gemotiveerd kan afwijken
van het advies. De Staatssecretaris vult nu dus al in dat de adviescommissie inzage moet hebben in allerlei bedrijfsgegevens of contacten moet
hebben met veiligheidsdiensten. Maar misschien hoeft dat niet en kan de
Staatssecretaris daarvan afwijken en zeggen «wij hebben informatie die
de commissie niet heeft, waardoor wij gaan besluiten om dit toch te doen,
ondanks het advies van de commissie». Ik zou tegen de Staatssecretaris
zeggen: kijk er wat meer ontspannen naar.
Staatssecretaris Keijzer:
Met enige schroom wil ik toch graag reageren op de opmerking van
mevrouw Bromet. Hoe ziet u dat dan, zou ik bijna willen vragen. Je wordt
gevraagd om lid te worden van een adviescommissie, benoemd bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

23

koninklijk besluit. Je krijgt een conceptverbod voorgelegd. Dan wil je dat
toch goed kunnen bestuderen? Daar wil je toch de tijd voor nemen? Dan
wil je de bedrijfsvertrouwelijke informatie waar de Minister zich op
baseert, toch ook kunnen beoordelen en bezien of dat correct is? Dit is dus
niet zomaar een adviescommissie. Dit is een adviescommissie, ingesteld
bij koninklijk besluit, die een oordeel moet vellen over een ingrijpend
besluit, namelijk een verbod op een overname of een omvangrijke
investering. Dat kan natuurlijk nooit een soort stempelcommissie zijn.
Mijn ervaring is dat mensen die gevraagd worden voor dit soort adviescommissies hun werk ook serieus nemen. Daarvan constateerden de heer
Weverling en ik net dat dat terecht is. Nou, dan moet je ook zorgen dat ze
hun werk kunnen doen, en dat ze daarvoor de ondersteuning en de tijd
krijgen. Ik zie het punt dus niet. Als u het mij toestaat, ga ik verder,
voorzitter.
De voorzitter:
U vervolgt uw beantwoording in ... O, ik kijk toch nog even rond. Ik zie de
heer Moorlag nog. Gaat uw gang.
De heer Moorlag (PvdA):
Waar het mij om gaat, is dat we een systeem van checks-and-balances
gaan creëren. Bij het uitoefenen van deze bestuurlijke taak maakt het
namelijk toch wel heel erg uit hoe je er politiek in zit. Ik noem maar even
een voorbeeld. Dat hebben we vorig jaar voorbij zien komen. Dat betreft
het besluit om vrij impulsief een fors aandelenbelang te nemen in
KLM-Air France. Er zijn wel tien redenen te verzinnen om dat te doen. Er
waren ook wel tien hele goede redenen te verzinnen om dat vooral niet te
doen. Uiteindelijk is het een bevoegdheid van de bewindspersoon, maar
het moet naar mijn smaak niet te discretionair zijn. Mijn vraag is dus: er is
weliswaar toetsing achteraf, maar waarom geen toetsing vooraf? Toetsing
achteraf is toch ook mogelijk, ondanks alle bezwaren die de Staatssecretaris aanvoert? Als je bij de rechter komt, zal het dossier toch ook overlegd
moeten worden. En als er om een voorlopige voorziening wordt
gevraagd, moet er ook stante pede of heel snel een besluit worden
genomen door een rechter. Ik snap dus de argumenten van de Staatssecretaris wel. Maar er zijn tien redenen te bedenken om het vooral niet te
doen, maar er is volgens mij ook een hele goede reden om het wel te
doen.
Staatssecretaris Keijzer:
De heer Moorlag zei in zijn betoog: er is nu toetsing achteraf, maar
waarom geen toetsing vooraf? Ik heb van het amendement begrepen dat
dat niet het karakter is van deze commissie. Het is een adviescommissie
die advies moet geven over een voorgenomen besluit over een verbod.
Als die mensen hun werk serieus nemen – daar ga ik van uit – als ze alle
informatie moeten kunnen beoordelen en als ze daar ook toegang toe
moeten kunnen hebben, dan geldt er ook beveiligingsonderzoek. Daarbij
is het ook nog wel relevant om je jezelf af te vragen welke deskundigheid
deze mensen kunnen opbouwen. Ik begrijp namelijk uit het amendement
dat er alleen om advies gevraagd kan worden bij een voorgenomen
verbod. Hoe vaak zal dat gebeuren? Nogmaals, ik snap de reden die een
aantal van uw Kamerleden heeft: hoe krijg ik hier m’n vingers achter? Dat
snap ik dus. Daarom zal ik dus positief adviseren over het amendement
dat een voorhangprocedure wil opnemen. Ik zou ook een positief advies
willen geven als het gaat om het opnemen van een evaluatiebepaling in
deze wet. Maar dat geef ik niet voor zo’n adviescommissie. Ik heb de
redenen daarvoor nu opgesomd, in reactie op verschillende interrupties.
Ik denk dat het onverstandig is om dat te doen. Daarom ontraad ik dit
amendement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

24

De voorzitter:
Ik kijk even naar de tijd.
De heer Moorlag (PvdA):
Ik wil geen herhaling van zetten, voorzitter, dus ik zie af van een tweede
reactie.
Staatssecretaris Keijzer:
Voorzitter. Dan ga ik verder met de vragen die gesteld zijn. Gaat nu de hele
digitale sector onder deze wet vallen? Mevrouw Bromet en de heer Stoffer
vroegen dat. Nee, maar daarbij heb ik op een aantal momenten al
uitgelegd, met verwijzing naar de desbetreffende wetsartikelen, hoe deze
wet duidelijk maakt dat het niet over de hele sector gaat, maar dat het
wordt ingeperkt, met hele concrete gevallen erbij.
Voorzitter. Dan vroeg de heer Futselaar nog aan mij hoe dit wetsvoorstel
zich verhoudt tot het Europees recht. Vrij verkeer van kapitaal werd ook
door mevrouw Van den Berg aan de orde gesteld. In de memorie van
toelichting en in het nader rapport – omdat ook de Raad van State
daarover sprak – ben ik uitgebreid ingegaan op de verhouding van dit
wetsvoorstel tot en zijn verenigbaarheid met het EU-recht. Ter voorbereiding op dit debat las ik de memorie van toelichting nog eens en op
pagina 15 staat uiteindelijk de conclusie dat er verenigbaarheid is. Ik kan
die conclusie herhalen, maar vervolgens mij is het dus heel duidelijk dat
er goed nagedacht is over de belangen die beschermd worden door deze
verdragen, over de voorwaarden waaronder je daarop kan ingrijpen en
over de vraag of het wetsvoorstel daarbij volstaat.
De heer Stoffer van de SGP-fractie vroeg nog aan mij: waarom worden in
het ontwerpbesluit, het Bozt, dat ter inzage heeft gelegen, geen drempelwaarden genoemd voor bedrijven die corenetwerken aanleggen en
beheren? Deze vallen wel onder de werking daarvan. In artikel 1, onder b
van het concept-Bozt is bepaald dat het aanbieden van een elektronisch
communicatienetwerk waarmee aan meer dan 100.000 eindgebruikers in
Nederland internettoegangsdiensten of telefoondiensten worden
aangeboden, leidt tot relevante invloed. Hoe je zorgt dat daarbij gebruik
wordt gemaakt van betrouwbare leveranciers is geregeld in de algemene
maatregel van bestuur die op 5 december gepubliceerd is.
De heer Futselaar vroeg: moeten we vitale sectoren ook niet beschermen
tegen investeerders die, als sprinkhanen, een bedrijf leeghalen en
opzadelen met schulden? Hierin voorziet het wetsvoorstel ook.
Artikel 14a.4, tweede lid, onder c is daarvoor bedoeld. Dus ook dat is in
deze wet geregeld. Dat ziet op een dreiging voor het publieke belang.
Hoe bepalen we nu wat een vitale sector is? De heer Graus sprak
daarover. Zou dat niet geherformuleerd moeten worden? Het is maar net
hoe je deze discussie aanvliegt. De coronacrisis zoals wij die kennen, heeft
ons op een gegeven moment doen realiseren hoe ongelofelijk belangrijk
vakkenvullers zijn. Als iedereen in paniek is en allerlei lang houdbare
voedselproducten en wc-rollen uit de supermarkten weghaalt, realiseer je
je opeens hoe ongelofelijk belangrijk de logistieke sector en de mensen
die in de supermarkt de vakken weer vol zetten, in Nederland zijn. Maar
daar gaat de discussie vandaag niet over.
Deze discussie gaat over de vraag welke onderdelen van de telecommunicatiesector zo belangrijk zijn dat je wilt voorkomen dat bedrijven daar
zeggenschap over krijgen met als bedoeling uitval, frustreren, chanteren.
Dat is weer een andere discussie, die in het kader van de Wbni gevoerd is.
Daar heet de vitale infrastructuur overigens «essentiële diensten». Daar
vallen al een flink aantal sectoren onder. Die wet regelt dat het gemeld
moet worden als daar grootschalige uitval is of dreigt. De investeringstoets waar de Minister aan werkt, is nog niet zo ver dat ik u hier vandaag
kan vertellen welke sectoren daar wel of niet onder gaan vallen, maar het
is wel duidelijk dat dit een doorgaande discussie is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

25

De heer Bruins, geloof ik, stelde aan mij nog de vraag of het via de
algemene maatregel van bestuur ook mogelijk is om nieuwe technieken
onder deze wet te brengen. Het antwoord daarop is «ja». Dat staat in sub
e. Ik werd even op het verkeerde been gezet door de heer Bruins omdat hij
sprak over sub d, maar het is sub e van artikel 14a.4, derde lid. Daarin is
juist opgenomen dat het in de toekomst, als er op een gegeven moment
nieuwe technieken zijn die we ons nu nog niet kunnen voorstellen, maar
waarvan je denkt «ho, wacht eens even», mogelijk wordt om te
voorkomen dat een bedrijf met snode plannen, zeg ik maar even populair,
daar zeggenschap over en relevante invloed in krijgt. Dat kun je dan
opnemen in deze wet. Ik wil richting de heer Graus dus maar zeggen: het
is maar goed dat er gehamerd wordt op vitale infrastructuur. Mevrouw
Van den Berg doet dat ook steeds. Dat is niet iets waarvan je nu, op
20 april 2020, kunt zeggen: oké, het gaat daarover en that’s it. Het is een
onderwerp dat we met elkaar goed in de gaten moeten blijven houden.
De voorzitter:
Er is nog een interruptie van de heer Graus.
De heer Graus (PVV):
Dank voor de beantwoording. Ik vroeg heel nadrukkelijk het volgende. Ik
begrijp ook wel dat dit niet zomaar nu, tussen de soep en de aardappelen
door, kan worden geregeld. Het gaat mij erom dat het ook voor het
postcoronatijdperk zomaar eens zo zou kunnen zijn ... Neem een waterbottelaar. Vergeet niet dat door dit virus ... Alles wordt door de mens
geschapen. Ook terroristische organisaties kunnen een aanval doen op
ons drinkwatersysteem. Een waterbottelaar valt er nu bijvoorbeeld
helemaal niet onder, terwijl daar wel over nagedacht zou moeten worden,
want we kunnen niet altijd zomaar maar blijven vertrouwen op ons
leidingwater. Daarom, om niet te diep op details in te gaan, vraag ik of het
mogelijk is dat de regering voor ons – ik denk dat alle leden daar behoefte
aan hebben – een lijst maakt met bedrijven of sectoren die van vitaal
belang zijn, ook in het postcoronatijdperk. Dat was echt een specifieke
vraag. Ik heb de regering gevraagd naar de definitie van substantieel of
niet-substantieel en van vitaal en niet-vitaal, maar ik krijg daar nooit een
antwoord op. We moeten die duidelijkheid wel hebben. Dat wordt in dit
dossier ook door het bedrijfsleven gevraagd. Ik vraag dit dus namens ons
allemaal.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk even naar de Staatssecretaris en naar de tijd. Misschien
zou u de beantwoording iets kunnen indikken?
Staatssecretaris Keijzer:
Ik ga mijn best doen, voorzitter. Een kenmerk van een vitaal proces is dat
bij grootschalige, langdurige uitval er bijvoorbeeld sprake is van grote
aantallen slachtoffers, grote economische schade of ernstige sociaalmaatschappelijke gevolgen. Dat is geen wiskundige formule. Dat kan
verschillen in de tijd en het kan verschillen per situatie. Ik kan de heer
Graus wel het volgende toezeggen. Als wij hopelijk op enig moment weer
in normaal vaarwater terechtkomen met elkaar, zal deze crisis uiteraard
geëvalueerd worden. Dan is dat een moment om je nog eens achter de
oren te krabben. Is datgene wat vitaal gebleken is in deze crisis ook op de
juiste manier beschermd?
De voorzitter:
Toch nog een vervolgvraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

26

De heer Graus (PVV):
Ik maak me echt zorgen, want drinkwater is een primaire levensbehoefte.
Het gaat niet gebeuren, en daar waarschuw ik de Kamer nu al voor ... Als
er dadelijk een chemische aanval komt op ons leidingsysteem – dat kan
gewoon gebeuren, want die worden niet bewaakt door mariniers en
commando’s zoals eigenlijk zou moeten – dan hebben we een vet
probleem. Die flesjes water zijn net als closetpapier. De Minister-President
kan wel zeggen dat er genoeg papier is, maar overal waar ik ben geweest,
heb ik het zes weken niet aangetroffen. Hetzelfde geldt voor iets om mijn
handen schoon te maken. Met alle respect, het hangt af van waar je
naartoe moet gaan. Ik zou toch graag een toezegging hebben dat dit
allemaal wordt meegenomen. De omschrijving die nu wordt gegeven,
vind ik niet goed. Iemand die flesjes water bottelt? In de toekomst kan dat
het nieuwe goud worden. We moeten daar nu al op voorsorteren en we
moeten niet wachten met de gedachte «het komt niet». Dat was ook met
corona: «O nee, dat raakt ons land niet, dat gebeurt niet», «laat maar
lekker karren, het raakt ons niet», «doe maar rustig aan jongens, niets aan
de hand.» En we zijn op onze muil gegaan! We gaan hier ook weer op
onze muil. Ik noemde net KLM. Ik vond het ook niet leuk voor meneer
Moorlag. Hij noemde tien punten waarom we niet in KLM hadden moeten
investeren. Nou, noem ze maar, meneer Moorlag! U gaat er niet aan
toekomen. U heeft het wel over dubbelgestikt, maar we werden dubbel
genaaid door de Fransen en we waren te laat!
Nu even serieus hierover, mevrouw de voorzitter. Ik zou hier graag een
toezegging op willen hebben. Mogelijk moet ik wachten met bepaalde
moties in dezen, want ik moet op brieven en reacties wachten. Dat kan
niet. Ik zet er normaal nooit zo’n tijdsdruk op, maar ik wil echt voor de
begrotingsbehandeling EZK een lijst hebben van vitale sectoren en welke
bedrijven daaronder vallen, ook in het postcoronatijdperk.
De voorzitter:
Uw punt is helder. De Staatssecretaris.
Staatssecretaris Keijzer:
En toch, ik hou vol: de heer Graus houdt een terecht pleidooi als hij
aangeeft hoe belangrijk het is om jezelf te realiseren dat we kwetsbaar
zijn. Tegelijkertijd is het geen wiskundige formule en is het afhankelijk van
de situatie waarin je terechtkomt. De Wbni bijvoorbeeld gaat over
essentiële diensten. Drinkwater is er daar eentje van. Dat gaat over uitval
van systemen. Daar heb ik daarnet al over gezegd wat ik daarover gezegd
heb. We zijn een stuk naïviteit aan het kwijtraken met z’n allen. Vandaar
dat deze wet hier nu ook ligt. U gaat nog met mijn collega de Minister van
Economische Zaken de heer Wiebes discussiëren over de brede investeringstoets. Als we de situatie waar we nu in zitten, deze COVID-19-crisis,
gaan evalueren, zullen de vragen wat vitaal is en of we onvoldoende
bescherming boden, ook aan de orde komen. Daar kan ik nu niet op
vooruitlopen. Of daarover vóór de begrotingsbehandeling kan worden
gesproken? Daarvoor moeten we echt afwachten wat het virus de
komende maanden gaat doen.
Voorzitter. Ik ga een beetje tempo maken ...
De voorzitter:
We hebben echt maar tot 13.00 uur.
De heer Graus (PVV):
Sorry, mevrouw de voorzitter, maar het gaat om primaire levensbehoeften
van onze bevolking. Het moet vóór de begrotingsbehandeling kunnen.
Wanneer komt er anders een moment? Ik vraag dit al jaren. Het heeft nu
even niets met corona te maken. Wij moeten echt weten wat die vitale
sectoren zijn en welke bedrijven vitaal zijn. Ik noem de drinkwatervoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

27

ziening. Het kan zomaar zijn dat hier in Nederland flesjes water worden
gebotteld die vervolgens naar het buitenland verdwijnen. Dan hebben we
ze niet meer, net zoals onze mondkapjes naar het buitenland zijn
verdwenen. We moeten onszelf meer gaan beschermen: eigen volk eerst.
Ik zeg het gewoon zoals het is: eigen volk eerst. Ik zeg ook: eigen dieren
eerst. En toen de mini in Nederland werd gebouwd, heb ik ook gezegd:
eigen mini’s eerst. Gebruik ze als overheidsauto. Er is niks mis mee om
het zo te zeggen.
De voorzitter:
Misschien betwijfelt mevrouw Van den Berg dat.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
De laatste uitspraak is voor meneer Graus, maar ik ben het wel met hem
eens over het belang van vitale sectoren. Als ik naar de lijst van de NCTV
kijk, dan wordt er een criterium voor economische schade gegeven en een
criterium voor het aantal slachtoffers. Wat ik daar mis, is een totaaloverzicht. Er zijn ook nog andere wetten op andere terreinen, die in het
overzicht niet duidelijk naar voren komen. Ook mis ik de culturele
component. Misschien is er geen economische schade en zijn er ook geen
slachtoffers, maar wordt een bedrijf wel door Noord-Koreanen bestuurd.
En dan word ik er ook niet echt gelukkig van. Dat wilde ik als algemene
ondersteuning van de oproep van meneer Graus meegeven.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik zeur een beetje over de tijd, maar we hebben echt maar tot
13.00 uur. Tussen twee vergaderingen moet de zaal helemaal schoongemaakt worden. Ik vraag u echt om zich te beperken.
Staatssecretaris Keijzer:
Dan laat ik deze discussie op dit moment voor wat die is. Ik heb erover
gezegd wat ik erover gezegd heb.
De heer Stoffer heeft mij gevraagd of ik wil ingaan op de directe
aanleiding van dit wetsvoorstel: de voorgenomen overname van KPN
door het Mexicaanse telecommunicatiebedrijf América Móvil. Dat is de
aanleiding geweest om ons met elkaar af te vragen: hebben we in de
wetgeving opgenomen dat er op een gegeven moment een overname kan
zijn waarvan je je afvraagt of je die moet willen en waartegen je moet
kunnen optreden? Ik kan nu niet aangeven wat het zou hebben betekend
als deze wet in die tijd had gespeeld. Je hebt nu eenmaal zo’n zorgvuldige
afweging te maken. Is er sprake van overwegende zeggenschap? Is er
sprake van relevante invloed? Is de opsomming van bedreiging van het
publieke belang zoals opgenomen in het tweede lid van artikel 14a.4 aan
de orde? Ik kan daar niet op ingaan. Ik wil dat ook niet, want dan ga ik
zitten speculeren. Gezien alles wat u vandaag hier gezegd hebt, is het van
belang om dit zorgvuldig te doen en met de juiste feiten, omstandigheden
en weging daarvan.
Dan kom ik bij mijn volgende blokje: de administratieve lasten. De VVD
vroeg hoe de inschatting is gemaakt dat het voorstel beperkte administratieve lasten met zich meebrengt. Het zal niet elke dag gebeuren dat er
overwegende zeggenschap wordt verkregen in een telecommunicatiepartij die leidt tot relevante invloed, maar als dit gebeurt, moet er een
melding worden gedaan. De kosten die hiermee gepaard gaan voor
juridische en andere advisering worden ingeschat op circa € 30.000 per
geval. Uiteraard gaat het meer tijd en geld kosten als daar een adviescommissie bij komt. Hierbij kan opgemerkt worden dat overnames in het
bedrijfsleven, vooral als het gaat om grote transacties, omvangrijke
trajecten zijn waarbij verschillende specialisten betrokken zijn: juristen,
accountants en fiscalisten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

28

Voorzitter. Dan vroeg de heer Bruins onder welke voorwaarden kan
worden overgegaan tot het verlengen van de beslistermijn van acht
weken naar zes maanden. Wordt bij de evaluatie nadrukkelijk gekeken of
deze kan worden ingekort? Op het laatste: ja, daar kijken we natuurlijk
naar, want het moet zorgvuldig maar hoe sneller, hoe beter. Het streven is
om binnen de initiële beslistermijn van acht weken te blijven. Deze wordt
alleen verlengd als er nader onderzoek nodig is om te kunnen beslissen
over de vraag of de overname moet worden verboden. De duur van deze
verlengingsmogelijkheid is gebaseerd op de tijd die nodig kan zijn om
relevante informatie in een derde land te vergaren indien met dat land
geen inlichtingen worden uitgewisseld.
Voorzitter. Dan kom ik bij mijn mapje overig. Dat is mijn laatste mapje.
Daarna heb ik nog amendementen, die volgens mij allemaal al ingediend
zijn. Mevrouw Van den Berg stelde een vraag over de aansprakelijkheid
van bestuurders en commissarissen die een opdracht uitvoeren van een
aangewezen persoon. Deze bestuurder of commissaris heeft zich te
houden aan de taakomschrijving in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek en
kan in ieder geval in theorie aansprakelijk gesteld worden voor een
opdracht die hij van de door de Minister aangewezen persoon krijgt en die
hij moet opvolgen, als dat strijdig is met het belang van de vennootschap.
Dat belang van de vennootschap gaat natuurlijk niet alleen over geld. Dat
gaat ook over klantrelaties en continuïteit.
Naar mijn oordeel is de kans klein dat de opdracht van zo’n aangewezen
persoon een schade veroorzaakt waarvoor deze bestuurder-commissaris
aansprakelijk is. De aangewezen persoon verstrekt namelijk volgens
artikel 14a.9, derde lid, uitsluitend opdrachten aan bestuurders en
commissarissen die tot doel hebben om de verboden houder van
overwegende zeggenschap ervan te weerhouden zijn geschorste
zeggenschap alsnog te gebruiken om misbruik of uitval van het netwerk of
dienst van de betrokken partij te voorkomen. En ja, in welke situaties is
dat in strijd met het belang van de vennootschap?
Voorzitter. Dan stelde de heer Bruins van de ChristenUnie mij nog de
vraag – dat is de laatste, voorzitter – of de voorwaarden die deze wet aan
partijen stelt om ongewenste buitenlandse inmenging te voorkomen ook
kunnen dienen als handvatten bij de uitwerking van de corona-applicaties.
Dan hebben we het over de trackingapplicaties waar dit weekend aan
gewerkt is. VWS kan bij aanbesteding van de app de leverancier van de
app screenen. Daarbij kan het Ministerie van VWS onderzoeken of de
partij die de app aanbiedt, met inbegrip van de partijen die achter de
aanbieder van de app zitten, handelen vanuit normale commerciële
motieven, of dat zij mogelijk de intentie te hebben om hun zeggenschap
over de app te gebruiken om de openbare orde of nationale veiligheid in
gevaar te brengen. Bij het sluiten van de overeenkomst over afname van
de app kunnen afspraken worden gemaakt over de gevolgen van
eventuele significante wijzigingen in de zeggenschap van de aanbieder
van de app. Daarnaast is het mogelijk om bij algemene maatregel van
bestuur het aanbieden van een zo’n belangrijke app onder de werking van
de Wozt te brengen. Dat is het eerdergenoemde onderdeel e. In dat geval
zullen partijen die overwegende zeggenschap verkrijgen in de aanbieder
van de app, dit moeten melden bij de Minister van EZK. Vervolgens zal de
verkrijging van die zeggenschap worden getoetst op de gevolgen voor de
openbare orde, de openbare veiligheid of de veiligheid van de Staat.
Uiteraard kan dit alleen op het moment dat de Staten-Generaal het
wetsvoorstel hebben aangenomen en het in werking is getreden.
Dank u, voorzitter.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik heb nog een hele korte vraag. Ik had ook nog aan de Staatssecretaris
gevraagd of ze het met het CDA eens is dat de toepassing van terugwerkende kracht een ultimum remedium moet zijn. Er moet alle moeite

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

29

gedaan worden om dat te voorkomen, omdat dat veel onzekerheid geeft
bij bedrijven.
Staatssecretaris Keijzer:
Deze wet is door de vormgeving een wet die alleen in hele specifieke
situaties wordt gebruikt, waarbij de beslisboom van de toetsing via
overwegende zeggenschap, relevante invloed en de specificering wanneer
er een bedreiging is van het publieke belang, aan de orde is. De terugwerkende kracht geldt voor die situaties waarin er iets wijzigt in een omstandigheid bij een bedrijf of in een land, die tot de conclusie leidt dat het
publiek belang in het geding is. Het gaat dus via de beslisboom van deze
wet en het antwoord op de vraag van mevrouw Van den Berg is: ja.
Voorzitter. Ik had nog de amendementen. Volgens mij heb ik de amendementen op stuk nr. 11 en op stuk nr. 12 voor mij liggen. Misschien is het
goed dat ik alle laatste varianten heb, want ze zijn vervangen.
Het amendement op stuk nr. 10 is van de leden Van den Berg en Baudet.
Met dit een amendement wordt een verslag in de wet opgenomen over de
doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de praktijk binnen vijf jaar
na inwerkingtreding van de wet. Over dit amendement kan ik het oordeel
aan de Kamer laten. Richting de heer Moorlag zeg ik nog maar een keer
dat ook de impact van de wet, waar hij voor gepleit heeft, hiervan
onderdeel is.
In het amendement op stuk nr. 11, dat vervangen wordt door het
amendement op stuk nr. 15, worden regels gesteld voor het uitsluiten van
aansprakelijkheid van bestuurders. Ik heb trouwens net al, bij een van de
laatste vragen, geantwoord in welke situaties zich dit voordoet. Ik begrijp
dat er voor mevrouw Van den Berg, totdat ik anders hoor, desalniettemin
een reden is om die aansprakelijkheid uit te sluiten in het publiek belang.
Daarvan kan ik het oordeel aan de Kamer laten.
Dan heb ik nog het amendement op stuk nr. 12. Dat is een amendement
van het lid Weverling c.s., waarin een zware voorhang in de wet wordt
opgenomen voor de algemene maatregel van bestuur van deze wet.
Hiervan kan ik het oordeel aan de Kamer laten, als de Kamer blijkbaar van
mening is dat er redenen zijn om betrokken te worden bij deze maatregel
van bestuur.
Ik heb tot slot nog een amendement over de adviescommissie. Welk
nummer is dat? Dat is het amendement op stuk nr. 14. Daarop heb ik,
omdat het onderdeel is van het debat over deze wet, al uitgebreid
gereageerd. Ik ontraad dit amendement.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan komen we bij de tweede termijn. Net als in de eerste
termijn starten we met de heer Graus. De spreektijd is twee minuten.
De heer Graus (PVV):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Ik wil toch even terugkomen op wat ik
net zei: eigen volk eerst. Ik weet dat dat hele nare herinneringen kan
oproepen, maar ik doe het vanuit mijn tijd. Als er brand in een hotel
uitbreekt, pak je eerst je eigen kinderen, je eigen vrouw en je eigen dieren
en ga je niet eerst andere mensen redden. Dat zou iedere regering moeten
doen en ieder Tweede Kamerlid. Want ik ben lid van de Nederlandse
Tweede Kamer der Staten-Generaal. Ik dien het Nederlandse volk, ik dien
de Nederlandse Koning, ik dien de Nederlandse dieren. Er is helemaal niks
mis mee als ik dat zeg. Want ik behoor dat te doen. Iemand die dat niet
doet, díe zou moeten worden aangepakt. Er is dus helemaal niks mis met
wat ik net heb gezegd; voordat er dadelijk weer allemaal dingen uit
voortvloeien.
Ja, ik wacht toch dat lijstje af. Ik hoop echt dat kan worden toegezegd dat
dat voor de begrotingsbehandeling plaatsvindt, want zó veel tijd kan dat
ook niet kosten. Anders is het huiswerk niet op orde, want dan lopen we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

30

dus enkele decennia achter als het niet binnen een paar maanden
geregeld kan zijn. Eigenlijk had het er nu gewoon moeten liggen. Eigenlijk
had nu gewoon een ambtenaar moeten zeggen: alstublieft Staatssecretaris, hier is het. Dat baart mij dus al heel veel onrust, moet ik heel eerlijk
zeggen: ik vraag er al jarenlang om, en het wordt maar niet gegeven. Ik
slaap daar niet van, mag u rustig weten.
Dadelijk gaat mogelijk nog een motie komen van mevrouw Van den Berg,
die ik graag heb meegetekend. Dus daar zal ik ook verder niet op ingaan.
Voordat we hier uit elkaar gaan, wil ik voor de rest nog het volgende
vragen. Heel veel ondernemers vallen buiten regelingen, dus zeg ik tegen
de Staatssecretaris van mkb en zzp: pak die mensen onder de arm en doe
er iets mee. Voor de rest wil ik ook zeggen: blijf gezond, houd vol en heb
elkander lief. Nogmaals, de motie zal dadelijk door mevrouw Van den
Berg worden toegelicht. Een gezegende dag verder.
En als u het mij toestaat, mevrouw de voorzitter, wil ik ook ú bedanken en
afscheid van u nemen. Ik heb begrepen dat ik u de laatste keer zie, althans
in deze hoedanigheid. Moge u gezond blijven, en een behouden vaart.
Misschien, wie weet, zien we elkaar nog wel eens ergens hier of daar. In
ieder geval een behouden vaart en succes met uw nieuwe missie.
De voorzitter:
Dank u wel; heel fijn om te horen. Het woord is aan de heer Weverling,
twee minuten.
De heer Weverling (VVD):
Dank u, voorzitter. Ik sluit me graag aan bij de laatste woorden van de
heer Graus. Veel succes met uw wethouderschap in de mooie stad
Groningen.
Twee moties van mijn zijde.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Raad van State heeft gewaarschuwd voor het
mogelijk verregaand ingrijpen in private zeggenschaps- en eigendomsverhoudingen als gevolg van het wetsvoorstel Wet ongewenste zeggenschap
telecommunicatie, terwijl niet altijd duidelijk is afgebakend onder welke
omstandigheden dit gelegitimeerd is;
overwegende dat het wetsvoorstel eveneens de mogelijkheid kent om met
terugwerkende kracht in te grijpen in private zeggenschaps- en eigendomsverhoudingen, terwijl dit verstrekkende gevolgen kan hebben voor
investeringszekerheid en de continuïteit van de bedrijfsvoering van de
hierbij betrokken partijen;
verzoekt de regering zeer terughoudend te zijn met het ingrijpen in private
zeggenschaps- en eigendomsverhoudingen met terugwerkende kracht op
basis van dit wetsvoorstel en uit te spreken dat een dergelijk ingrijpen
alleen een alleruiterste redmiddel is,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Weverling, Verhoeven en Stoffer.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

31

Zij krijgt nr. 16 (35 153).
De heer Weverling (VVD):
Dan de tweede motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat voorafgaand aan het indienen van het wetsvoorstel Wet
ongewenste zeggenschap telecommunicatie geen impactassessment is
gedaan;
overwegende dat daarmee onduidelijkheid is ontstaan over de administratieve lasten voor de betrokken partijen als gevolg van verplichtingen in
het wetsvoorstel;
verzoekt de regering, na overleg met de betrokken partijen, de Kamer
periodiek te informeren over de impact van het wetsvoorstel op de
conform de memorie van toelichting als beperkt ingeschatte administratieve lasten voor het (telecom)bedrijfsleven,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Weverling, Verhoeven en Stoffer.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (35 153).
Ik meen dat er een interruptie was op de motie die als eerste is ingediend.
De heer Futselaar (SP):
Ja, de eerste motie vraagt om een toezegging en een uitspraak. Ik krijg het
idee dat de Staatssecretaris beide inmiddels heeft gedaan. Dus ik vraag
me af wat de meerwaarde van de motie is.
De voorzitter:
Ik bedacht me net dat ik nog had moeten zeggen dat deze moties nu
onderdeel uitmaken van de beraadslaging. Excuus, ik zit toch in de
AO-sfeer, maar dit is natuurlijk een WGO.
De heer Weverling (VVD):
Ik wacht even af wat het oordeel van de Staatssecretaris is op de
interruptie van de heer Futselaar.
Nog een kort woord over de adviescommissie. Volgens mij moeten we
geen koudwatervrees hebben. We zitten hier allemaal voor good
governance. Een adviescommissie gaat alleen het conceptbesluit dat uit
het ministerie komt, beoordelen. Het is geen bindend advies. Het is een
second opinion. De zorgvuldigheid staat wat ons betreft voorop. Het is
onafhankelijk en onpartijdig. Er wordt getoetst op rechtmatigheid en
proportionaliteit. Dat gebeurt binnen drie weken. Het hoeft dus allemaal
niet veel extra tijd te kosten. Een adviescommissie kan volgens mij niet
ontraden worden omdat die te gedegen te werk zou gaan. Dat lijkt mij niet
de juiste argumentatie. Het voorstel is met brede steun ingediend. Ik hoop
dus dat het ook enthousiast wordt ontvangen door het kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

32

De voorzitter:
Helemaal goed. Dank u wel. Dan zijn we bij mevrouw Bromet.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Dank voor de antwoorden van de Staatssecretaris.
Ik denk ook dat wij als commissie en als parlement nog niet uitgepraat zijn
over de verhouding tussen publieke belangen en de belangen van
bedrijven. Dat wordt dus vervolgd.
Voorts wil ik u, voorzitter, bedanken voor het voorzitterschap. Wij spreken
elkaar nader.
De voorzitter:
Dat hoop ik ook. Daar verheug ik me alvast op.
Het woord is aan mevrouw Van den Berg.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter, u hebt in ieder geval nog een verlaat bloemetje van mij tegoed.
Ik had dat meegenomen als ik het had geweten.
Wij gaan het amendement van de VVD over de adviescommissie niet
steunen. Deze wet zal zelden worden toegepast. Met deze adviescommissie wordt een en ander gejuridificeerd en worden de administratieve
lasten alleen maar hoger, wat in feite in strijd is met wat de VVD zelf
beoogt. Wij hechten er wel aan dat wij als Kamer op de hoogte blijven van
de wijze waarop de wet wordt toegepast. Ik dien daarom samen met de
heer Graus en de heer Van Haga de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat met de Wozt de Minister van EZK de bevoegdheid krijgt
om het verkrijgen of houden van overwegende zeggenschap in een
telecommunicatiepartij te verbieden indien het verkrijgen of houden van
deze zeggenschap naar zijn oordeel leidt tot een bedreiging van het
publiek belang (artikel 14a.4);
overwegende dat dit een verstrekkende bevoegdheid is;
verzoekt de regering jaarlijks per brief aan de Kamer te rapporteren over
hoe de Minister de wet heeft toegepast en van zijn verbodsbevoegdheid
gebruik heeft gemaakt, inclusief motivatie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Berg, Graus en Van
Haga. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 18 (35 153).
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik kom op mijn tweede punt. Wij gaven net al aan dat wij vitale sectoren in
het algemeen heel belangrijk vinden en dat wij ons afvragen of er nu
voldoende middelen zijn. Ik dien daarom de volgende motie in, samen
met de heer Bruins van de ChristenUnie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

33

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Wozt moet voorkomen dat zeggenschap over
telecommunicatiepartijen in verkeerde handen valt;
constaterende dat er behalve de Wozt nog andere maatregelen zijn om de
telecommunicatiesector te beschermen, waaronder de Wbni en het
Besluit veiligheid en integriteit telecommunicatie;
verzoekt de regering te bezien waar de sector na het aannemen van de
Wozt nog kwetsbaar is en of er aanvullende maatregelen nodig zijn,
bijvoorbeeld om vitale infrastructuur als strategische zendmastlocaties te
beschermen tegen aanvallen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Berg en Bruins. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 19 (35 153).
Dan komen we bij de heer Futselaar. Gaat uw gang. U hebt twee minuten.
De heer Futselaar (SP):
Dank u, voorzitter. Eén motie van mijn kant.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat Nederland de afgelopen decennia verscheidene
casussen heeft gehad waarbij investeerders die zeggenschap van een
bedrijf overnamen, zichzelf grote dividenden uitkeerden ondanks het feit
dat dit een negatief effect had op de continuïteit van het bedrijf;
overwegende dat het kabinet werkt aan een wetsvoorstel voor een
investeringstoets voor bedrijven die onderdeel uitmaken van de vitale
infrastructuur;
verzoekt de regering om bij de uitwerking van bovengenoemde investeringstoets niet alleen investeerders te weren die kwade bedoelingen
hebben, maar ook hen waarvan het op grond van eerder gedrag aannemelijk is dat ze de continuïteit van bedrijven kunnen schaden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Futselaar. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 20 (35 153).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

34

De heer Futselaar (SP):
Voorzitter, dan zou ik u ook graag succes willen wensen in wat ontegenzeggelijk de leukste stad van Nederland is. En de stad ook.
De voorzitter:
Dat vind ik binnenkort ook. Dat begrijpt u.
De heer Bruins.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Ook namens mij een hele goede tijd gewenst in die
prachtige studenten- en fietsstad in het Noorden. Ik dank de Staatssecretaris voor haar antwoorden, met name het antwoord dat de
Wozt-principes ook kunnen worden toegepast op de corona-apps. Dat
vind ik geruststellend. Daarom heb ik een motie die de regering oproept
om dat dan ook daadwerkelijk te doen. Daarom deze motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Wet ongewenste zeggenschap telecommunicatie
randvoorwaarden stelt om overname van telecompartijen te kunnen
verbieden of terug te draaien wanneer zij de nationale veiligheid en
openbare orde bedreigen;
constaterende dat het kabinet het voornemen heeft uitgesproken om in de
bestrijding van het coronavirus gebruik te maken van applicaties, waarbij
bescherming van gevoelige persoonsgegevens en betrouwbaarheid in het
functioneren van cruciaal belang zullen zijn;
overwegende dat het wenselijk is om de principes die leidend zijn voor de
bescherming van telecommunicatie-infrastructuur tegen onbetrouwbaar,
niet-transparant of crimineel eigenaarschap ook op dergelijke vitale
applicaties van toepassing te laten zijn;
verzoekt de regering gelijkend aan de principes van de Wozt een
screening te doen naar het eigenaarschap van partijen die een eventuele
corona-applicatie zullen leveren;
verzoekt de regering voorts erop toe te zien dat een overname door een
ongewenste partij gedurende de ingebruikstelling van eventuele
applicaties wordt voorkomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bruins en Van den Berg. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 21 (35 153).
Dank u wel. Had u nog andere punten, meneer Bruins?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dat was het. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Moorlag, voor zijn tweede termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

35

De heer Moorlag (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Volgens mij wordt het voor ons niet helemaal een
afscheid, want ik ben woonachtig in de provincie Groningen. Dus ik hoop
dat onze paden elkaar daar weer eens gaan kruisen. Ik hoop ook dat de
stad Groningen, maar ook heel Nederland en ook elders, snel zijn
levendigheid weer terugwint, want Groningen is van oudsher een
uitermate levendige stad.
Voorzitter, ik heb twee moties. De eerste.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de Minister, mede gelet op het advies van de Raad van State, te
bezien of met behulp van een impactanalyse en in overleg met de
betrokken bedrijven de wettelijke regulering effectiever, doelmatiger en
meer proportioneel vorm gegeven kan worden, zonder afbreuk te doen
aan het doel van de wet en het daarmee beoogde te beschermen publieke
belang,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Moorlag. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 22 (35 153).
De heer Moorlag (PvdA):
Voorzitter. Het is goed dat onze telecominfrastructuur wordt beschermd
tegen overnames door onwelgevallige partijen, maar dataopslag en
databeheer – ik heb het in de eerste termijn genoemd – zijn in overwegende mate al in buitenlandse handen. We hebben er geen zeggenschap
over als die overgenomen gaan worden. Daarom de volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de grootschalige opslag en beheer van data grotendeels
wordt verzorgd door bedrijven die onvoldoende door nationaal of
Europees recht kunnen worden beheerst en gereguleerd;
verzoekt de regering te onderzoeken of deze vitale diensten en infrastructuur nationaal en in Europees verband minder kwetsbaar kunnen
worden gemaakt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Moorlag. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 23 (35 153).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

36

Dank u wel, meneer Moorlag. Dan komen we bij de heer Stoffer.
De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter, dank. Ik ga u nog niet uitzwaaien, want ik hoop u vanmiddag
nog mee te maken in de commissie voor Defensie. U lacht er vriendelijk
bij, dus dat zal ongetwijfeld ook zo zijn. Maar dank voor wat hier in deze
commissie door u gepresteerd is als onze voorzitter.
Ik heb in eerste termijn al aangegeven dat wij het als SGP belangrijk
vinden dat we die ongewenste beïnvloeding in de telecommunicatiesector
tegengaan. We zullen de wet dus ook steunen, maar we hebben wel de
indruk dat er nog enige verbetering mogelijk is. Vandaar dat wij onder de
amendementen en de moties staan, zoals die door de VVD en door D66
zijn ingediend.
Voorzitter. Ik heb geen eigen moties bedacht, dus ik blijf ruim binnen de
twee minuten.
Dank u wel.
De voorzitter:
Helemaal goed, dank u wel. Ik kijk naar de Staatssecretaris. U wilt een
schorsing? Vijf minuten?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik zou graag willen melden dat ik mijn motie op stuk nr. 21 samen met
mevrouw Van den Berg indien. Ik zal haar naam er nog even onder zetten.
Dan staat dat nu ook alvast in de Handelingen.
De voorzitter:
Prima, helemaal goed. We schorsen even vijf minuten, want de moties
moeten nog gekopieerd worden en de Staatssecretaris moet ze even kort
bespreken.
De heer Graus (PVV):
Ik heb nog even een mededeling van huishoudelijke aard. Ik heb hier in de
Tweede Kamer altijd een beetje last gehad van dat legbatterijensyndroom,
omdat we allemaal zo bovenop elkaar zitten. Ik vind de huidige situatie
wel prettig. Misschien dat alle leden dit ook tegen hun vertegenwoordigers in het presidium kunnen zeggen. En ook tegen de Kamervoorzitter,
want die krijg ik helaas nooit te spreken. Ik zou het dus fijner vinden als
we allemaal zo uit elkaar blijven zitten. Ik stap ook niet in de lift als er
mensen in staan. Dus ik vind dat prettig. Ik hoop dat we dit zo blijven
volhouden.
De voorzitter:
Normaal gesproken zou ik zeggen dat dit meer iets is voor bij de borrel,
maar die hebben we momenteel natuurlijk niet. Ik neem aan dat de
werkwijze zal worden geëvalueerd. Dus u kunt gerust aan uw fractievoorzitter meegeven wat het prettigst is.
We hebben even vijf minuten schorsing voor het kopiëren van de moties.
De vergadering wordt van 12.38 uur tot 12.49 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik stel voor dat we gauw verdergaan. We hebben nog twaalf minuten om
flink wat – ik ben het aantal even kwijt – moties door te lopen. Ik geef het
woord aan de Staatssecretaris. Gaat uw gang.
Staatssecretaris Keijzer:
Zes moties toch, voorzitter? Acht? Wacht, dan gaat hier iets niet goed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

37

De voorzitter:
Er is een compleet pakket.
Staatssecretaris Keijzer:
Ik heb er maar zes. Ah, hier zijn zeven en acht. Kijk!
De voorzitter:
Gaat uw gang.
Staatssecretaris Keijzer:
Voorzitter. Volgens mij zijn mij verder geen vragen meer gesteld in tweede
termijn, maar zijn er alleen moties ingediend. Ik kan die nu beoordelen, er
nu een oordeel over geven, of er een advies over geven. Wat is het
eigenlijk precies, vraag ik me opeens af.
De voorzitter:
Een advies.
Staatssecretaris Keijzer:
Een advies aan de Kamer.
De eerste motie, de motie-Weverling c.s. op stuk nr. 16, vraagt om
terughoudend te zijn met het ingrijpen in private zeggenschap en
eigendomsverhoudingen en om het wetsvoorstel ook op zo’n manier te
bezien. Ik laat het oordeel hierover aan de Kamer. Ik heb in de eerste
termijn uitgebreid uiteengezet hoe de wet in elkaar zit en aangegeven dat
dit voortvloeit uit het systeem in de wet.
De tweede motie, de motie-Weverling c.s. op stuk nr. 17, verzoekt de
regering na overleg met betrokken partijen de Kamer periodiek te
informeren over de impact van het wetsvoorstel op de conform de
memorie van toelichting als beperkt ingeschatte administratieve lasten.
De overwegingen in deze motie deel ik niet, maar die laat ik dan ook aan
de Kamer. Over het verzoek dat de regering wordt gedaan, kan ik het
oordeel aan de Kamer laten. Ik ben dus bereid om de Kamer te informeren
over de impact van het wetsvoorstel op de administratieve lasten.
De derde motie, de motie-Van den Berg c.s. op stuk nr. 18, vraagt mij om
de Kamer jaarlijks te rapporteren hoe de wet is toegepast en hoe van de
verbodsbevoegdheid gebruik is gemaakt. Het oordeel over deze motie laat
ik aan de Kamer. Ja, het wetsvoorstel grijpt in, maar kanttekening daarbij
is dat er in beperkte mate op motivering van genomen besluiten kan
worden ingegaan omdat er vertrouwelijke informatie verstrekt wordt in
voorbereiding van de verbodsbesluiten. Voorts zou ik de informatievoorziening te zijner tijd willen koppelen aan de uitvoeringswet van de
FDI-screeningsverordening, zodat de Kamer een compleet beeld ontvangt
van ongewenste overnames in de gehele Nederlandse economie.
Dan de motie van mevrouw Van den Berg en de heer Bruins op stuk nr. 19,
waarin de regering wordt verzocht om te bezien waar de sector na het
aannemen van de Wozt nog kwetsbaar is en of aanvullende maatregelen
nodig zijn, bijvoorbeeld om vitale infrastructuur, zoals strategische
zendmastlocaties, te beschermen. Het oordeel over deze motie laat ik aan
de Kamer. Ik deel de zorgen van het CDA, ook zeker na de verontrustende
berichten over brandstichting in zendmasten. Soms vraag ik me af of
mensen zich realiseren wat voor effect ze hebben op onze maatschappij,
bijvoorbeeld op de mogelijkheid om brandweer en ambulance te kunnen
bellen, de mogelijkheid om thuis te kunnen werken en de mogelijkheid
om vanuit huis contact met elkaar te hebben. Hierbij zullen voorlichting en
handhaving van het allergrootste belang zijn. Maar ik ben zeker ook bereid
om naar aanvullende risico’s te kijken.
In zijn motie op stuk nr. 20 verzoekt de heer Futselaar de regering «om bij
de uitwerking van bovengenoemde investeringstoets niet alleen investeerders te weren die kwade bedoelingen hebben, maar ook hen waarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

38

het op grond van eerder gedrag aannemelijk is (...)». Daar waar deze
motie gaat over het wetsvoorstel is deze ondersteuning van beleid. Zoals
ik heb aangegeven, ziet onderdeel C van de desbetreffende wet hier al op.
Maar met het verzoek om dit nu bij de brede investeringstoets mee
nemen loopt de heer Futselaar voor de muziek uit. Ik zou aan hem willen
vragen om deze motie aan te houden, zodat ik hierover in overleg kan met
mijn collega die deze wet voorbereidt. Dat is de heer Wiebes.
De heer Futselaar (SP):
Voor de helderheid: de motie gaat inderdaad niet over de wet die vandaag
voorligt. Als de Staatssecretaris zegt dat dat er gewoon in zit, neem ik dat
dus van haar aan. Ik wil de motie wel aanhouden, maar niet tot de wet er
is, want dan heb ik bijna geen sturingsmogelijkheden meer. Kan ik ervan
uitgaan dat wij op een gegeven moment op de hoogte worden gesteld?
Dan heb ik zelf geen andere termijn nodig dan voordat de wet er is. Maar
het kan niet zo zijn dat tegelijkertijd wordt gezegd: nou, we hebben toch
maar besloten om het niet te doen. Dan heeft de Kamer namelijk helemaal
geen sturingsmogelijkheden van tevoren meer. Als de Staatssecretaris mij
daar iets in tegemoet kan komen, kan ik de motie aanhouden.
Staatssecretaris Keijzer:
Op het moment dat de wet bij de Kamer ligt, kunt u natuurlijk altijd
beoordelen of u vindt dat er ook in de bredere investeringstoets
voldoende naar is gekeken, net zoals het in de Wozt is opgenomen. Op dit
moment loopt u gewoon echt voor de muziek uit. Als u de motie niet aan
wilt houden, moet ik haar ontraden, omdat er in dat wetsvoorstel nog
uitgebreid naar gekeken moet gaan worden. U heeft in ieder geval wel al
uw zin bij de wet die hier nu voorligt ten aanzien van de Telecommunicatiewet, want die valt onder onderdeel C.
De heer Futselaar (SP):
Dat is goed, maar dan moet ik haar toch in stemming brengen, want ik
denk dat het makkelijker is om aan het begin van het proces sturing te
geven dan om een al bestaande wet te moeten gaan amenderen. Dat is
een stuk minder haalbaar voor mij als Kamerlid. Dan moet ik dus leren
leven met een negatief oordeel, maar gelukkig ben ik dat gewend.
Staatssecretaris Keijzer:
Dat spijt mij nou.
Dan de motie op stuk nr. 21 van heer Bruins en mevrouw Van den Berg.
Die vraagt erop toe te zien dat een overname door een ongewenste partij
gedurende ingebruikname van de corona-applicaties, de trackingapplicaties, wordt voorkomen. Zoals ik trouwens ook in de eerste termijn heb
aangegeven: hoewel het een te verdedigen belang en richting is, zou ik nu
aan de heer Bruins willen vragen om deze motie aan te houden, want
deze app is nog in ontwikkeling bij het Ministerie van VWS. Screening kan
zoals gezegd onderdeel zijn van aanbesteding. Ik denk dat dat een
verstandige voorwaarde zou zijn. Wetgeving is daarvoor nu niet nodig. Ik
kan de motie dus onder de aandacht brengen bij de Minister van VWS,
maar op dit moment zou ik willen vragen of hij haar wil aanhouden.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Nu we de teleurstellende resultaten van de haastprocedure van afgelopen
weekend hebben gezien, vind ik dit ook wel een fair verzoek. Ik zal de
motie een paar weken aanhouden. Zodra ik zie dat die app werkelijkheid
dreigt te worden of kan gaan worden, zal ik haar alsnog in stemming
brengen. Maar dan zal ik haar nu een paar weken aanhouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

39

De voorzitter:
Op verzoek van de heer Bruins stel ik voor zijn motie (35 153, nr. 21) aan te
houden.
Daartoe wordt besloten.
Staatssecretaris Keijzer:
Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 22 van de heer Moorlag, waarin hij
eigenlijk vraagt om een impactanalyse. In de beoordeling van het
amendement van mevrouw Van den Berg over de evaluatie heb ik al
aangegeven dat de impact van deze wet daarin kan worden meegenomen,
maar om dat nu nog te doen, terwijl de wet ook hier behandeld is, lijkt mij
niet opportuun. Ik ontraad de motie. Het wetsvoorstel voordoet aan de
genoemde eisen van effectiviteit, doelmatigheid en proportionaliteit;
anders zou ik het natuurlijk ook niet indienen. Het kan volgens mij alleen
maar leiden tot rechtsonzekerheid in de sector wanneer we de wet in dit
stadium van de behandeling nog eens een keer zouden moeten gaan
duiden en analyseren, terwijl we dat volgens mij uitgebreid gedaan
hebben.
Dan heb ik de motie-Moorlag op stuk nr. 23, waarin hij de regering
verzoekt om te onderzoeken of de vitale diensten waar de motie over gaat
en infrastructuur nationaal en in Europees verband minder kwetsbaar
kunnen worden gemaakt. Ik laat het oordeel over deze motie aan de
Kamer. Overname van een in Nederland gevestigd datacentrum valt onder
de Wozt. Desondanks ben ik bereid te onderzoeken wat de heer Moorlag
hier nog verder vraagt. Ik deel namelijk het belang dat hij beoogt te
beschermen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik had nog één vraag, die ik waarschijnlijk eerder had moeten stellen. Zou
de Staatssecretaris genegen zijn om, omdat we lang hebben gesproken
over het amendement over de adviescommissie, die punten nog eens op
een rij te zetten en in een brief naar de Kamer te sturen?
Staatssecretaris Keijzer:
Ja.
De voorzitter:
Zo snel kan het gaan.
Staatssecretaris Keijzer:
Ik zal dat zo snel mogelijk doen. Want wanneer gaat u stemmen?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Woensdagavond waarschijnlijk.
De voorzitter:
Ja, woensdag.
Staatssecretaris Keijzer:
Ik ga m’n uiterste best doen, voorzitter.
De heer Weverling (VVD):
Zal ik dat dan ook doen? Ik bedoel: goed onderbouwen waarom wij het
wel van belang vinden.
De voorzitter:
Nee, dat heeft u al gedaan, hè. Ik denk dat nu het woord aan de Staatssecretaris is om haar opvatting over uw amendement te geven. Uw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

40

argumentatie is, denk ik, in het afgelopen overleg nadrukkelijk aan de orde
geweest.
De heer Futselaar (SP):
Maar, voorzitter, het staat de heer Weverling vrij om zijn collega’s te
mailen.
De voorzitter:
Uiteraard! Dat sowieso. Daar zou ik op geen enkele manier een belemmering voor willen opwerpen, en zeker niet in mijn laatste vergadering.
We zijn aan het eind gekomen van dit wetgevingsoverleg over ... Nee, de
heer Graus nog.
De heer Graus (PVV):
Ik wilde zonet de Staatssecretaris niet in de rede vallen toen ze zei dat er
geen vragen meer waren gesteld, maar ik heb geen motie ingediend,
maar wel een vraag gesteld. Ik wil graag die lijst hebben van die vitale
bedrijven, ook in het postcoronatijdperk. Dat is gewoon van wezenlijk
belang. Dat gaat eenieder aan.
De voorzitter:
Uw punt is helder.
De heer Graus (PVV):
Dit gaat iedere bewoner van ons land aan. Daar had ik dus toch graag een
toezegging op gehad.
Staatssecretaris Keijzer:
Op een paar seconden na is het 13.00 uur. Ik heb uiteraard goed naar de
heer Graus geluisterd, en ik kan best op delen van zijn betoog ingaan,
maar ik heb in eerste termijn uitgebreid uiteengezet hoe je op verschillende manieren kunt kijken naar wat vitaal is, en ook dat in de Wbni al de
essentiële diensten staan en dat daarin al een aantal keuzes gemaakt
worden. Ook ligt de Wozt hier nu en hebben we voor energiebedrijven en
lng-installaties beschermingsconstructies opgenomen. Ook heb ik gezegd
dat mijn collega, de Minister van Economische Zaken, bezig is met de
bredere investeringstoets en hij daarbij op een gegeven moment op een
rij zal gaan zetten wat daaronder gaat vallen. Een evaluatie postcorona is
– het woord zegt het al – een evaluatie postcorona. Daarvan heb ik ook
aangegeven dat ik niet kan zeggen wanneer dat is. Ik hoop ... O, ik hoop zo
dat dat snel is! Maar wie dat weet, mag het zeggen.
De voorzitter:
Dank u wel voor deze toelichting. We besluiten dit wetgevingsoverleg,
maar ik wil toch graag nog even van de gelegenheid gebruikmaken om
ook u hartelijk te danken voor de vriendelijke woorden die er gesproken
zijn en voor de prettige samenwerking die ik met u heb gehad als
voorzitter van deze commissie. Ik hoop oprecht nog een keer contact met
u te hebben in, dan wel vanuit, het Groningse en de banden warm te
houden, al zitten we op grote afstand. We besluiten dit wetgevingsoverleg. Ik dank u hartelijk voor uw deelname.
Sluiting 13.02 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 153, nr. 24

41