Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3367
Vragen van het lid Ronnes (CDA) aan de Ministers voor Milieu en Wonen en
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht «Coronavirus
bedreigt ook bouw van nieuwe woningen» (ingezonden 8 april 2020).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 1 juli 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 2957.
Vraag 1
Kent u het bericht «Coronavirus bedreigt ook bouw van nieuwe woningen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 8
Wat is uw visie op het bericht van het Economisch Instituut voor de Bouw
(EIB) dat de Coronacrisis tot een verlies van 40.000 voltijdbanen kan leiden bij
een economische krimp van 5 procent?
Deelt u de visie dat het scenario van het EIB dat er 40.000 arbeidsplaatsen
zouden kunnen vervallen voorkomen kan worden als we met een ambitieus
plan komen vanuit publieke en private opdrachtgevers? Zo ja, wat zal uw
inzet daarbij zijn?
Antwoord 2, 8
Het is onzeker hoe gevolgen van de coronacrisis voor de economie als geheel
en de bouw in het bijzonder zich verder zullen ontwikkelen. Door de grote
onzekerheid over de effecten van de economische crisis bestaat het risico dat
mensen terughoudender worden bij het kopen van een woning en beleggers
en ontwikkelaars terughoudender worden met investeringen. Tijdens de
vorige crisis hebben we gezien dat de effecten van een economische
neergang op de bouw groot kunnen zijn en lang kunnen doorwerken. De
gevolgen van een crisis zijn meestal niet direct duidelijk zichtbaar in de
bouwsector, maar kunnen op termijn wel een groot effect hebben.
Een belangrijke les uit de analyse naar de cycliciteit van de woningmarkt is
dat het van groot belang is om niet te wachten met maatregelen totdat de
1

ah-tk-20192020-3367
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Nu.nl, «Coronavirus bedreigt ook bouw van nieuwe woningen», 6 april 2020
https://www.nu.nl/economie/6042957/coronavirus-bedreigt-ook-bouw-van-nieuwewoningen.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

bouwproductie stilvalt. Daarom heb ik al een pakket aan maatregelen
gepresenteerd2 dat er op gericht is dat er in 2020 zoveel mogelijk wordt
doorgebouwd en dat investeringen, aanbestedingen en opdrachten voor
nieuwbouw, verbouwingen en verduurzaming niet worden uitgesteld. Naast
het doorbouwen is het van belang dat er zo min mogelijk voltijdbanen
verloren zullen gaan. Ik blijf de vinger aan de pols houden om te beoordelen
of er verdere aanvullende of nieuwe maatregelen nodig zijn.
Vraag 3, 5
Deelt u de conclusie dat het voornemen om jaarlijks 75.000 nieuwe woningen
te bouwen de komende jaren absoluut niet gehaald zal worden nu er vorig
jaar vergunningen voor 57.000 woningen werden verleend en dit jaar
vergunningen voor 48.000 woningen worden verwacht?
Deelt u de conclusie van het EIB dat voor 2021 herstel wordt verwacht
(vergunningen voor 65.000 woningen), maar dat het aantal woningen dat
wordt opgeleverd zal zakken naar 50.000? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3, 5
Ten gevolge van de stikstof- en PFAS-problematiek en de coronacrisis is de
prognose van onder meer het EIB dat er dit jaar en volgend jaar minder dan
75.000 woningen gebouwd worden. Bij het uitbreken van de coronacrisis heb
ik daarom direct met het Ministerie van IenW en alle maatschappelijke
partners het manifest «samen doorbouwen aan Nederland» opgezet. Met dit
manifest wil ik, samen met andere betrokken partijen, het signaal afgeven
aan de hele bouwsector dat ik er werk van maak om de effecten van de
coronacrisis te minimaliseren. Daarnaast draag ik bij aan het op peil houden
van de woningbouwproductie, middels de woningbouwimpuls, het expertteam woningbouw, het lostrekken van specifieke projecten en het inzetten
van mogelijkheden via de Crisis en Herstelwet. Bovenop deze trajecten ben ik
in nauw overleg met alle partijen uit de Woonagenda en Woondeals om
aanvullend te kijken wat nodig is om de bouwproductie op gang te houden.
Vraag 6
Deelt u de conclusie dat het voor woningcorporaties vrijwel ondoenlijk is in
het huidige tijdsgewricht een bod aan hun gemeenten te doen om tot
(bijstelling van de) prestatieafspraken te komen?
Antwoord 6
Nee. Er zijn veel onzekerheden over hoe de pandemie zich de komende tijd
zal ontwikkelen en welke effecten dat op de economie zal hebben. Dat maakt
het juist belangrijk dat corporaties, gemeenten en huurdersorganisaties in
gezamenlijkheid overleggen over de voorgenomen investeringen van
corporaties en het effect dat de coronapandemie daarop heeft. Indien
aanpassingen wenselijk, noodzakelijk of onvermijdelijk zijn, moet het gesprek
over de te maken keuzes in die lokale driehoek plaatsvinden.
Vraag 7
Kunt u aangeven wat de stand van zaken is ten aanzien van de regeling voor
het Noodfonds Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) ten aanzien van
bouwbedrijven nu dergelijke ondernemingen zich er niet op kunnen
beroepen?
Antwoord 7
Bouwbedrijven kunnen gebruik maken van de NOW-regeling en doen dit ook.
De regeling is positief ontvangen door de bouw. Wel bleek het lastig voor
grote consortia om te voldoen aan de eis van 20% omzetverlies als zij slechts
uitval van omzet in één van de bedrijfstakken hadden. Dit kon zich voordoen
als een werkmaatschappij van een concern met zeer uiteenlopende activiteiten wel wordt geraakt (meer dan 20% omzetdaling), terwijl de activiteiten van
de andere werkmaatschappijen van het concern wel doorlopen (of zelfs beter
draaien) en op concernniveau daarom geen sprake is van 20% omzetdaling.
De werkmaatschappijen van een concern kunnen niet individueel een beroep

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/05/20/kamerbrief-maatregelendoorbouwen-tijdens-de-coronacrisis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

op de regeling doen. Als er dan geen interne solidariteit tussen de werkmaatschappijen en/of onderdelen binnen het concern is, dan kan dit tot ertoe
leiden dat de individuele werkmaatschappij toch overgaat tot ontslag3.
Voor startups en voor seizoenswerk was de peildatum een probleem. Daar de
NOW-regeling geen rekening houdt met seizoen patronen, bleek dat
ondernemingen met een seizoenspiek niet in dezelfde mate van de loonsubsidie van de NOW gebruik konden maken als ondernemingen waar de
loonkosten over het jaar minder fluctueren. De recent (aangekondigde)
wijzigingen in de NOW leiden ertoe dat meer bedrijven op de NOW een
beroep kunnen doen4.
Vraag 9
Bent u bereid de bouw nu reeds te ondersteunen door aan te dringen op
voorgang in de vergunningverlening en het naar voren halen van onderhoud?
Kunt u concreet aangeven op welke terreinen dat voor de rijksoverheid
mogelijk is?
Antwoord 9
In het doorbouwplan van 20 mei jl. zijn diverse maatregelen aangekondigd
om de bouwsector op gang te houden. Een van deze maatregelen is gericht
op de vergunningverlening. Ik zie dat gemeenten en provincies prioriteit
blijven geven aan het behouden van de voortgang in de planvorming en
gebiedsontwikkelingen, maar dat de beschikbaarheid van voldoende
capaciteit en expertise regelmatig een probleem is. De inzet van gemeenten
versterk ik daarom door zeker 20 regio’s financieel te ondersteunen om
flexibele pools van ambtenaren op te zetten met (technische) kennis over
planvorming en vergunningverlening, om zo de voortgang in de bredere
lokale bouwfase te behouden en versnellen. Zo wordt de fase waar lokaal de
eerste vertragingen kunnen ontstaan in gebiedsontwikkelingen aangepakt en
vervolgens voorkomen dat woningbouwopdrachten bij marktpartijen
afnemen. Met 20 miljoen euro extra in 2020 kunnen bestaande flexpools
behouden blijven en verder uitgerold worden over 20 regio’s.
Daarnaast haal ik onderhoud en investeringen van het Rijksvastgoedbedrijf
naar voren en worden infrastructurele projecten versneld. Het Rijksvastgoedbedrijf kan een deel van het onderhoud en investeringen naar voren halen en
versnellen, waaronder Defensie-vastgoed. Hiermee kan circa 15 miljoen euro
aan onderhoud en investeringen in 2020 plaatsvinden.
In een gezamenlijke «Taskforce Infra» van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat en brancheorganisaties wordt gekeken naar maatregelen die direct
uitvoerbaar zijn, naar maatregelen voor over een half jaar en voor 2021. Dit is
reeds gecommuniceerd naar de Kamer5. Rijkswaterstaat en Prorail laten de
reeds geplande aanbestedingen voor aanleg en onderhoud aan infrastructuur
doorgaan. Samen met de brancheorganisaties onderzoekt Rijkswaterstaat de
mogelijkheden om werkzaamheden die voor latere jaren gepland stonden,
naar voren te halen. Een dergelijke mogelijke versnelling komt bovenop het
impulspakket en versnelling van Beheer en Onderhoud in 2020 en 2021 van
respectievelijk circa 100 miljoen euro en circa 165 miljoen euro – waartoe
vorig jaar besloten is. Ook aan ProRail is verzocht om te kijken naar de
mogelijkheden om werkzaamheden naar voren te halen. Zo heeft ProRail
werkzaamheden aan de Willemstunnel en de Schipholtunnel naar voren
gehaald.
Vraag 10
Klopt het dat op ministeries wordt gewerkt aan een groot investeringsplan
met gerichte investeringen? Wanneer kunt u de Kamer daarover informeren?
Antwoord 10
Er worden verschillende investeringen gedaan, zoals het naar voren halen
van investeringen van het Rijksvastgoedbedrijf. Ook werk ik samen met mijn
collega Minister van Infrastructuur en Waterstaat om investeringen van

3

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/04/22/kamerbrief-wgo
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/05/20/derde-wijziging-now
5
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/04/22/aanpak-infrasector-tijdenscorona-crisis
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Rijkswaterstaat naar voren te halen. Daarnaast zorgt een investeringsimpuls
voor maatschappelijk vastgoed ervoor dat renovatie en groot onderhoud naar
voren gehaald wordt en dat dit wordt gekoppeld aan verduurzaming en
energiebesparing. Naast deze investeringen zal ik andere maatregelen
verkennen die een bijdrage kunnen leveren om te zorgen dat er doorgebouwd kan blijven worden ondanks de coronacrisis. De verwachting is dat ik
daar rond Prinsjesdag op kan terugkomen.
Vraag 11
Zullen aspecten als de verruiming van de NHG, een lager btw-tarief voor
onderhoud, renovatie en verduurzaming en ruimere mogelijkheden voor een
starterslening, daarvan een onderdeel zijn?
Antwoord 11
Zoals aangegeven in antwoord op vraag 11 verken ik andere maatregelen die
een bijdrage kunnen leveren om te zorgen dat er doorgebouwd kan blijven
worden ondanks de coronacrisis. De maximale kostengrens voor een woning
met NHG is € 310.000. Voor woningen waarbij energiebesparende voorzieningen worden getroffen is de kostengrens 6% hoger, namelijk € 328.600. Deze
grens sluit aan bij de doelgroep van NHG namelijk: lage- en middeninkomens. Ook in economisch minder goede tijden zal NHG deze huishoudens
bescherming blijven bieden tegen betalingsproblemen en restschulden.
Verschillende gemeenten bieden momenteel een starterslening aan. Ook
kunnen zij bepaalde voorwaarden verbonden aan een starterslening bepalen.
Op dit moment geldt er al een lager btw-tarief voor arbeid bij isoleren,
stukadoren, behangen en schilderen. Op dit moment is het verhogen van de
NHG-kostengrens, een lager btw-tarief voor onderhoud, renovatie en
verduurzaming of ruimere mogelijkheden voor een starterslening geen
onderdeel van een investeringsplan.
Vraag 12
Ziet u mogelijkheden om de corporaties daar een specifieke rol in te geven
aangezien zij minder afhankelijk zijn van de vraag naar koopwoningen en
gelet op de schaarste aan huurwoningen altijd zullen moeten bouwen
(anticyclisch bouwen)?
Antwoord 12
Woningcorporaties kunnen bijdragen aan een stabiele woningbouw. Door de
schaarste aan huurwoningen is de vraag naar huurwoningen, in vergelijking
met de vraag naar koopwoningen, minder conjunctuurgevoelig. Indien
woningcorporaties ook in een crisis blijven investeren in nieuwbouw, kunnen
zij een terugval in de woningbouwproductie beperken, zoals ik ook benadruk
in mijn brief over de cycliciteit van de woningmarkt6. Zoals ik al aangaf in
mijn antwoord op vraag 10 ben ik nog bezig met het verkennen van verdere
maatregelen om te zorgen dat er tijdens de coronacrisis doorgebouwd kan
worden. Dit inzicht neem ik mee in die verkenning.

6

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/05/20/kamerbrief-bij-rapportcycliciteit-van-de-woningmarkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4