Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

33 009

Innovatiebeleid

Nr. 822

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 18 januari 2024
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over de brief van 23 juni 2023 over de kabinetsreactie
Duurzaam durven denken – Reflectie op de toekenning van middelen uit
het Nationaal Groeifonds (Kamerstuk 30 196, nr. 812).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 september 2023 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 17 januari 2024
zijn de vragen, mede namens de Minister van Financiën, beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Stoffer
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Tilburg

kst-30196-822
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
1
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie Duurzaam durven denken – Reflectie op de toekenning van middelen
uit het Nationaal Groeifonds en hebben daarover nog enkele vragen. De
leden van de VVD-fractie onderschrijven de passage dat «het Nationaal
Groeifonds in de eerste plaats is gericht op versterking van het duurzaam
verdienvermogen.» Kan de Minister deze ambitie nader toelichten met
oog op de reflectie van de Raad voor de Toekomst (hierna: de Raad)?
Antwoord
Het Nationaal Groeifonds (NGF) is in 2020 opgericht met als doel om het
duurzaam verdienvermogen van Nederland te versterken. De doelstelling
van het fonds is wettelijk vastgelegd in de Tijdelijke wet Nationaal
Groeifonds. Duurzaam verdienvermogen is gedefinieerd als het bruto
binnenlands product dat Nederland op de lange termijn op structurele
basis kan genereren, met oog voor een economische, sociale en milieuvriendelijke duurzame toekomst voor de aarde en voor huidige en
toekomstige generaties. Deze economische groei komt ten goede aan
maatschappelijke doelen en de brede welvaart. Het biedt namelijk ruimte
in de vorm van meer bestedingen en de mogelijkheid om te investeren in
sociale vooruitgang, een goede kwaliteit van de leefomgeving en
maatregelen die klimaatverandering tegengaan.
De Raad onderstreept in haar advies het belang van brede welvaart, en
doet daarbij een aantal aanbevelingen voor de uitvoering van het NGF. In
reactie op het advies van de Raad, heeft het kabinet aangegeven oog te
hebben voor de aandachtspunten van de Raad. Daarbij blijft de wettelijk
vastgelegde doelstelling van het fonds (versterking duurzaam verdienvermogen) centraal staan. Investeringen in duurzame economische groei
moeten worden bezien in een bredere context van kabinetsbeleid, waarbij
het NGF één van de instrumenten die bijdraagt aan de brede welvaart in
Nederland. Tegelijkertijd kan het aangenomen amendement Erkens c.s.
waarbij 1.212 miljoen aan NGF-middelen ter dekking is ingezet voor het
verlengen van de verlaging van de brandstofaccijns effect hebben op de
mate waarin het fonds haar doelstelling behaald.
2
Kan de Minister vervolgens ook aangeven op welke manier zij verwacht
deze ambitie centraal te blijven stellen in het Nationaal Groeifonds?
Antwoord
Deze ambitie (versterken van het duurzaam verdien vermogen) is wettelijk
vastgelegd. Investeringsvoorstellen zullen daar ook de komende rondes
primair op worden getoetst.
3
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het belang dat het Nationaal
Groeifonds breed toegankelijk is, ook voor het midden- en kleinbedrijf
(mkb). De Raad heeft aangegeven dat het Nationaal Groeifonds tot op
heden nog minder toegankelijk is voor het mkb. Kan de Minister
aangeven, naast de in de kabinetsreactie aangegeven mogelijkheden, wat
zij nog meer overweegt om het Nationaal Groeifonds toegankelijker te
maken en te houden voor het mkb?
Antwoord
In de kabinetsreactie is aangegeven dat er reeds specifieke aandacht
wordt besteed aan het mkb in de communicatie over het fonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

2

Aanvullend daarop is de aanvraagprocedure voor de vierde ronde
verbeterd, op basis van de ervaringen met de uitvoering van het Nationaal
Groeifonds tot nu toe.1 Deze wijzigingen helpen om het fonds toegankelijker te maken (ook voor het mkb). Zie ook het antwoord op vraag 9 over
de rol van het mkb in het Nationaal Groeifonds.
4
De leden van de D66-fractie hebben met interesse het rapport van de Raad
over de toekenning van middelen uit het Nationaal Groeifonds, en de
daarbij horende kabinetsreactie gelezen. Deze leden hebben nog enkele
vragen en opmerkingen die zij graag aan de Minister voorleggen. De
leden van de D66-fractie nemen kennis van de disbalans die de Raad
opmerkt tussen de economische, sociale en ecologische dimensies in het
beoordelingskader van projectvoorstellen. De Raad stelt daarbij dat de
maatschappelijke effecten sterker zouden moeten meewegen. Kan de
Minister verduidelijken wat er in de afgelopen actualisaties is verbeterd en
welke verdere aanpassingen zij nu overweegt?
Antwoord
Vanaf de derde indieningsronde van het Nationaal Groeifonds is de
definitie van duurzaam verdienvermogen wettelijk vastgelegd in de
Tijdelijke wet Nationaal Groeifonds. Op basis van deze definitie heeft de
toetsing op maatschappelijke effecten een nadrukkelijkere rol gekregen bij
de beoordeling van voorstellen.
Zoals eerder in een brief aan uw Kamer is toegelicht2, worden indieners
voor de beoordeling van de maatschappelijke effecten van voorstellen
gevraagd de belangrijkste positieve maatschappelijke effecten van het
voorstel, te benoemen en te onderbouwen. Daarnaast dienen zij de
belangrijkste negatieve effecten die het voorstel kan veroorzaken en de
daarbij behorende mitigatieplannen, te benoemen en te onderbouwen.
Een groslijst van maatschappelijke effecten vormt daarbij voor indieners
het uitgangspunt.3 Deze groslijst is gebaseerd op de brede welvaartsindicatoren en het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatie Beleid (MTIB).
Deze groslijst beslaat de terreinen a) milieu en leefomgevingseffecten, b)
gezondheidseffecten, c) veiligheidseffecten en d) sociale effecten. Waar
mogelijk en relevant dienen indieners ook te onderbouwen in hoeverre de
investeringsvoorstellen in lijn zijn met de missies zoals het kabinet deze
heeft vastgesteld in het Missiegedreven Topsectoren en Innovatiebeleid.
Naar aanleiding van het advies van de Raad, is de groslijst voor de vierde
ronde uitgebreid met de effecten «mentale gezondheid», «de bevordering
van circulariteit» en de «preventie van ziektes».
Een voorstel komt alleen in aanmerking voor bekostiging vanuit het
Nationaal Groeifonds als het saldo van de maatschappelijke baten en
lasten positief is. Randvoorwaarde is ook dat een voorstel niet strijdig
mag zijn met kabinetsbeleid, bijvoorbeeld op het gebied van natuur en
klimaat.
5
Wordt er in de afwegingen die de adviescommissie Nationaal Groeifonds
per investeringsvoorstel getoetst of de economische, sociale en ecologische dimensies in balans zijn, of wordt dit ook integraal tussen de
verscheidene voorstellen getoetst?
1

Kamerstuk 36 200, nr. 11.
Kamerstuk 35 976, nr. 29.
3
Handleiding bij indieningsformulier departementale route Nationaal Groeifonds 2022 | Richtlijn
| Nationaal Groeifonds, p. 17–20.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

3

Antwoord
Er wordt voor ieder voorstel afzonderlijk getoetst of het bijdraagt aan het
duurzaam verdienvermogen, en daarmee of de economische, sociale en
ecologische dimensies in balans zijn.
6
Op welke manier is het advies van de Raad meegenomen in de derde
evaluatieronde?
De Raad voor de Toekomst heeft onder meer suggesties gedaan voor
kansrijke thema’s voor het Nationaal Groeifonds. De adviescommissie
onderschrijft een groot deel van de voorgestelde thema’s. Klimaat, veilige
data infrastructuur, zorg en onderwijs zijn al belangrijke thema’s, waarop
meerdere, reeds lopende NGF-projecten zijn gericht. Daarnaast zouden
innovaties in relatie tot vergrijzing en de krappe arbeidsmarkt ook zeker
binnen het NGF passen.
Daarnaast heeft de adviescommissie in haar rapport4 over de derde
beoordelingsronde verschillende aanbevelingen van de Raad al expliciet
onderschreven, zoals:
• De Raad noemt in haar rapport het belang van maatschappelijke
effecten en benadrukt het belang van een goede balans tussen de
weging van economische en maatschappelijke effecten. De adviescommissie onderschrijft het belang van de weging van maatschappelijke
effecten en het belang van de brede welvaart (zie p. 55, 60);
• De adviescommissie onderschrijft het belang van circulaire voedselketens en benoemt dit als kans voor het NGF (zie p. 46);
• Ook onderschrijft de adviescommissie het belang van valorisatie van
kennis die wordt gegenereerd met groeifondsvoorstellen (zie p. 57);
• De Raad noemt dat het van belang is om de duurzaamheidsaspecten
van digitalisering in het oog te houden. De commissie onderschrijft dit
en heeft dit gesignaleerd in haar adviesrapport (p. 36).
Verder heeft de Raad voorstellen gedaan voor het analysekader bij
volgende beoordelingsrondes. Voor de 4e ronde zijn de volgende punten
uit het advies van de Raad meegenomen:
• In het indieningsformulier voor de 4e ronde is de suggestie van de
Raad overgenomen om direct de Technology Readiness Levels van
innovaties uit te vragen;
• De uitvraag van de alternatieve (beleids)oplossingen die het consortium al verkend heeft en waarom deze niet werken is explicieter
opgenomen in het indieningsformulier;
• De effecten «mentale gezondheid», «de bevordering van circulariteit»
en de «preventie van ziektes» zijn opgenomen in de groslijst maatschappelijke effecten.
7
De leden van de D66-fractie lezen dat de Raad de investeringen van het
Nationaal Groeifonds niet voldoende vindt passen binnen de lange
termijnvisie van het kabinet op de economie en de samenleving. Op welke
manier is de Raad eerder meegenomen in het opstellen van de lange
termijnvisie en groeiversie van de Minister?
Antwoord
De Raad is specifiek opgericht om het kabinet te adviseren over het
Nationaal Groeifonds.5 De Raad heeft daarbij geen formele rol in de lange
termijnvisie en groeivisie van de Minister. Wel is een aantal jongerenorga4
5

Adviesrapport derde beoordelingsronde commissie Nationaal Groeifonds
Verzoek aan het SER Jongerenplatform

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

4

nisaties betrokken als stakeholder bij het Perspectief op de Economie6,
waaronder MVO Nederland, de Jonge Klimaatbeweging, de Klimaatambassadeur van de Toekomst, Haagse jongerenambassadeurs en Stichting
plattelandsjongeren.
8
Heeft de Raad ook input kunnen geven op het Missiegedreven Innovatiebeleid (MIB), de Nationale Technologiestrategie (NTS) en het groeimarkten onderzoek? Zo nee, waarom is de Raad niet meegenomen in het
opstellen van deze stukken?
Antwoord
De Raad heeft geen directe input geleverd op de doorontwikkeling van het
Missiegedreven Innovatiebeleid, de Nationale Technologiestrategie en de
groeimarktenanalyse. De Raad is immers specifiek opgericht om het
kabinet te adviseren over het Nationaal Groeifonds.
9
De leden van de D66-fractie nemen kennis van de opvatting van de Raad
dat het Nationaal Groeifonds minder toegankelijk is voor het mkb. Deze
leden hechten aan brede toegang tot het Nationaal Groeifonds door
verschillende doelgroepen.
Kan de Minister toelichten hoe het mkb in de derde ronde is bereikt? Op
welke manier wil de Minister de kracht die het mkb binnen diverse
Groeifondsprojecten kan hebben verder benutten in bestaande doorlopende projecten?
Antwoord
Het Nationaal Groeifonds is bedoeld voor voorstellen die het verschil
gaan maken voor de toekomst van Nederland. Dat vraagt om forse
investeringen. Daarom komen alleen voorstellen die minimaal
€ 30 miljoen aan subsidie nodig hebben in aanmerking. Het is daarbij de
kracht van het Nationaal Groeifonds dat verschillende publieke en private
partijen in nieuwe verbanden samenwerken (consortia). Zo ontstaan
innovatieve coalities van start- en scale-ups, kennis- en onderwijsinstellingen, het grootbedrijf én het mkb. Binnen de consortia kan de
creativiteit en de innovatiekracht van het mkb worden benut. Zoals
aangegeven in reactie op vraag 3, besteed ik in de communicatie over het
fonds extra aandacht aan het mkb.
Bij de uitvoering van de reeds lopende voorstellen speelt het mkb een
belangrijke rol. Bijvoorbeeld bij het voorstel ReGeNL (regeneratieve
landbouw), dat draait het om de overgang van het huidige landbouwsysteem naar een regeneratief landbouwsysteem. Hierbij worden
landbouwbedrijven (veelal mkb) bijgestaan om deze transitie te maken.
Het mkb is bijvoorbeeld ook sterk vertegenwoordigd in het project
Maritiem Masterplan: in alle programmalijnen van het plan is sprake van
een aanzienlijke participatie van het mkb (40–60% van het totale aantal
voorziene partners). Deze partijen zijn bijvoorbeeld actief in de ontwerp
-en ontwikkelingsfase van schepen zoals ingenieursbureaus, of het betreft
bijvoorbeeld leveranciers van componenten of scheepswerven die
gespecialiseerd zijn in one-of-a-kind schepen.
Daarnaast worden verschillende voorstellen uitgevoerd door middel van
open calls en subsidieregelingen. Deze staan ook open voor nieuwkomers
en het innovatief mkb. Voorbeelden waarbij dit van toepassingen is, zijn
de projecten Groeiplan Watertechnologie7 en GroenvermogenNL8.

6
7

Kamerbrief over perspectief op de Nederlandse economie | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl
Groeiplan Watertechnologie | Projecten ronde 2 | Nationaal Groeifonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

5

10
De leden van de D66-fractie achten de drie punten die de Raad noemt die
van aandacht moeten zijn bij het bepalen van prioriteiten in een volgende
investeringsronde als zeer belangrijk. Deze leden zien dat veel innovaties
geremd worden door beperkingen op deze drie thema’s, specifiek
arbeidsmarktkrapte voor transities en technische oplossingen. Kan de
Minister verduidelijken hoe deze drie thema’s en specifiek het thema
arbeidskrapte door de adviescommissie Nationaal Groeifonds worden
meegenomen?
Antwoord
De Raad noemt de volgende drie thema’s: het gedragsaspect in relatie tot
systeemtransities, arbeidsmarktkrapte en het belang van het innemen van
een moreel standpunt voor technische oplossingen.
Gedragsverandering en maatschappelijk draagvlak kan essentieel zijn
voor het vaststellen van de bijdrage aan het duurzaam verdienvermogen.
De mate waarin dit van toepassing is verschilt per voorstel. De adviescommissie kijkt altijd naar de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van een
voorstel. Denk bijvoorbeeld aan de eiwittransitie waar voorstellen voor
zijn ingediend: hoe zet het consortium de oplossingen ook daadwerkelijk
in de markt?
Met het oog op de krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt, zijn indieners
van voorstellen vanaf de derde ronde van het NGF gevraagd om expliciet
aandacht te besteden aan de beschikbaarheid van arbeidskrachten t.b.v.
de uitvoering van hun voorstel. Hier is vervolgens door de adviescommissie op getoetst. De adviescommissie benoemt dit punt in het adviesrapport van de derde beoordelingsronde ook als belangrijke randvoorwaarde voor het succes van projecten (paragraaf 4.3.2 van het rapport).
Verder is het de taak van de adviescommissie om de voorstellen te
beoordelen in lijn met de visie van het kabinet en het daarbij behorende
beleid en wet- en regelgeving. Een onderdeel van de maatschappelijke
effecten analyse is om te beoordelen in hoeverre voorstellen ethisch
(on)wenselijk gevolgen kunnen hebben, zoals bijvoorbeeld op het vlak van
Artificial Intelligence, en hoe deze kunnen worden gemitigeerd.
11
De leden van de D66-fractie nemen tenslotte kennis van het afwijken van
de generatietoets die wordt toegepast bij het Nationaal Groeifonds, van
degene opgesteld door het Sociaal-Economische Raad (SER) Jongerenplatform. Deze leden hechten er waarde aan dat de Raad betrokken wordt
bij de evaluatie, zoals de Minister in haar brief toegezegd. Graag worden
deze leden op de hoogte gehouden van voortgang hierop waarbij verder
wordt verduidelijkt hoe de Minister aan de slag gaat met adviezen van de
Raad. Deze leden vinden het van belang dat jongeren betrokken worden
bij deze belangrijke besluitvorming die veelal over hun toekomst gaat.
Antwoord
Investeringsvoorstellen worden getoetst door middel van een generatietoets op de impact op de langere termijn (20–30 jaar). De generatietoets is
middels een pilot in aangepaste vorm geïmplementeerd in de derde ronde
van het Nationaal Groeifonds. Ook in de vierde ronde zal deze aangepaste
versie worden gebruikt. Het SER Jongerenplatform zal de aankomende
tijd de generatietoets, in samenwerking met het Ministerie van Binnen-

8

GroenvermogenII (onderdeel van GroenvermogenNL) | Projecten ronde 2 | Nationaal
Groeifonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

6

landse Zaken, gaan door ontwikkelen. Daarbij streeft het SER Jongerenplatform naar een uniforme benadering van de generatietoets.
12
De leden van PvdA- en GroenLinks-fracties hebben kennisgenomen van
het rapport Duurzaam Durven Denken van de Raad voor de Toekomst naar
aanleiding van de motie van de leden Klaver en Segers (Kamerstuk
35 570, nr. 13). Deze leden maken zich zorgen over de waarborging van de
noden van komende generaties bij bijvoorbeeld het behalen van de
klimaatdoelen of het omgaan met de vergrijzing. De uitdagingen van
vandaag vragen om oplossingen voor de langere termijn. Deze leden
vinden het belangrijk om binnen de criteria van het Nationaal Groeifonds
te waarborgen dat generatie-Y kan profiteren van de huidige investeringen. Met oog op de vierde indieningsronde vinden zij het eveneens van
belang dat de adviezen van de Raad worden geïmplementeerd. De leden
van PvdA- en GroenLinks-fracties betreuren dat de adviezen van de Raad
niet structureel zijn opgenomen in de criteria van het Nationaal Groeifonds. Zoals de Minister ook erkent, geeft de Raad aan dat de maatschappelijke effecten niet sterk genoeg worden meegenomen. Eerder gaf de
Minister aan dat het aan de adviescommissie is om invulling te geven aan
de beoordeling van het maatschappelijk belang (Kamerstuk 35 976, nr. 29).
Komt de Minister hiermee terug op zijn opvatting dat brede welvaart moet
worden meegenomen als absolute randvoorwaarde?
Antwoord
Het Nationaal Groeifonds is bedoeld om het duurzaam verdienvermogen
te bevorderen, wat ook ten goede komt aan welvaart in brede zin.
Duurzaam verdienvermogen is gedefinieerd als het bruto binnenlands
product dat Nederland op de lange termijn op structurele basis kan
genereren, met oog voor een economische, sociale en milieuvriendelijke
duurzame toekomst voor de aarde en voor huidige en toekomstige
generaties.
De adviescommissie toetst op basis van deze definitie zowel op de
economische als de maatschappelijke impact van voorstellen. Zie ook het
antwoord op vraag 4. Daarbij zal, naar aanleiding van het advies van de
Raad, een aantal wijzigingen worden doorgevoerd. Zie daarvoor het
antwoord op vraag 6. Ik ben van mening dat maatschappelijke effecten op
deze wijze worden meegewogen.
13
Kan de Minister aangeven in welke van de vier criteria van de adviescommissie het advies van de Raad om «brede welvaart als essentiële
voorwaarde» op te nemen is gewaarborgd?
Antwoord
Dit is gewaarborgd doordat de adviescommissie, op basis van de criteria
in het analysekader, voorstellen toetst aan de doelstelling van het fonds:
het versterken van het duurzaam verdienvermogen. Duurzaam verdienvermogen is gedefinieerd als het bruto binnenlands product dat Nederland
op de lange termijn op structurele basis kan genereren, met oog voor een
economische, sociale en milieuvriendelijke duurzame toekomst voor de
aarde en voor huidige en toekomstige generaties. Zie ook het antwoord
op vraag 1.
14
Kan de Minister aangeven op welke punten en op welk(e) moment(en) de
brede welvaartsoverweging is geïmplementeerd bij de actualisering? Is de
Minister van mening dat verdere aanscherping noodzakelijk is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

7

Antwoord
Voorstellen worden zowel op economische als maatschappelijke impact
getoetst. De wijze waarop het advies van de Raad is geïmplementeerd, is
toegelicht in reactie op vraag 6. Naar aanleiding van het advies van de
Raad, is onder andere de groslijst maatschappelijke effecten (die de
adviescommissie gebruikt bij de beoordeling van investeringsvoorstellen)
uitgebreid.
15
In het analysekader van de adviescommissie adviseert de Raad om meer
het accent te leggen op maatschappelijke effecten. De Minister geeft aan
dit advies mee te nemen naar de vierde ronde die opent in het najaar van
2024, waarbij de adviescommissie het analysekader monitort. De leden
van de PvdA- en GroenLinks-fracties verbazen zich over de grote mate van
verantwoordelijkheid bij de adviescommissie en het gebrek aan sturing
vanuit de Minister. Is de Minister van mening dat de maatschappelijke
effecten voldoende zijn geïmplementeerd binnen het analysekader?
Antwoord
Het kabinet heeft de definitie van duurzaam verdienvermogen wettelijk
vastgelegd. Op basis van deze definitie moeten voorstellen worden
getoetst op economische en maatschappelijke effecten. Daarnaast is
wettelijk bepaald dat ieder gehonoreerd projectvoorstel tenminste een
positief maatschappelijke kosten-baten saldo dient te hebben, en niet
strijdig mag zijn met kabinetsbeleid (bijvoorbeeld op het gebied van
klimaat of duurzaamheid).
De operationalisering van de definitie van «duurzaam verdienvermogen»
in een toetsingskader is aan de adviescommissie. Ik ben van mening dat
de adviescommissie daarbij voldoende aandacht besteedt aan maatschappelijke effecten.
16
Kan de Minister aangeven op basis van welke criteria het analysekader
wordt geëvalueerd? Is de overname van het advies van de Raad de
implementatie van de maatschappelijke effecten in het analysekader
afhankelijk van deze evaluatie?
Antwoord
Het analysekader is door de adviescommissie geëvalueerd door
ervaringen bij zowel interne als externe stakeholders op te halen, zoals de
indienende veldpartijen en departementen. Ook de input van de Raad in
het rapport Duurzaam Durven Denken is hierbij betrokken. In het
antwoord op vraag 4 is aangegeven welke actualisaties hebben
plaatsgevonden.
17
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties zijn van mening dat de
aangedragen respons op de toegankelijkheid van het Nationaal Groeifonds niet voldoende is. De Raad geeft aan dat het Nationaal Groeifonds
niet toegankelijk genoeg is voor het mkb. Erkent de Minister dat, ondanks
dat er enkele mkb’ers zijn betrokken door middel van consortia, het van
belang is om meer aandacht te hebben voor het stimuleren van startups
en scale-ups? De Minister geeft aan dit communicatief te willen oplossen
en contact op te nemen met consortia. Is de Minister het met deze leden
eens dat een proactievere houding van de Minister nodig is om het
Nationaal Groeifonds toegankelijker te maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

8

Antwoord
Het communiceren over het fonds richting de doelgroep vergt constante
aandacht. Zoals beschreven in mijn antwoorden op vraag 3 en 9, hecht ik
grote waarde aan de toegankelijkheid van het mkb en zet ik daar extra op
in. Ook de adviescommissie besteedt in haar communicatie extra
aandacht aan het mkb.
18
Kan de Minister toelichten wat voor communicatie met mkb’s en/of
consortia er hebben plaatsgevonden en wat voor communicatie er zal
plaatsvinden in de toekomst? Kan de Minister de toegankelijkheid op
andere wijzen effectiever vergroten?
Antwoord
Alle uitnodigingen voor de informatiebijeenkomsten worden via social
media en sinds deze zomer via de nieuwsbrief van het Nationaal
Groeifonds gedeeld. Een ieder die het Nationaal Groeifonds volgt op de
website van het Nationaal Groeifonds of de website van RVO, X (Twitter)
en/of LinkedIn kan zich desgewenst inschrijven. Voor de subsidieroute
worden voorlichtingsbijeenkomsten (on/offline) georganiseerd waar
geïnteresseerden zich voor kunnen opgeven. Uitnodigingen daarvoor zijn
breed via social media, nieuwsbrief, website gedeeld en daarnaast ook
gedeeld door RVO, diverse ministeries, Regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s), brancheorganisaties en topsectoren. Via deze
manieren wordt ingezet op het bereiken van een zo breed mogelijke
doelgroep.
Het inzetten op proactieve communicatie zie ik als een goede manier om
de toegankelijkheid voor het mkb effectief te vergroten. Zoals aangegeven
in reactie op vraag 3, is daarnaast de aanvraagprocedure vanaf de vierde
ronde verbeterd om de toegankelijkheid van het fonds te vergroten.
19
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties merken op dat de Minister
aangeeft te hebben gekozen voor een versimpelde versie van de
generatietoets zoals geadviseerd door de Raad om de toepasbaarheid te
verbeteren. Deze leden maken zich zorgen over wijzigende prioriteiten als
essentiële delen uit de generatietoets worden weggehaald, aangepast of
versimpeld. Kan de Minister toelichten op welke wijze de generatietoets
wordt versimpeld? Welke punten van de generatietoets zoals opgesteld
door het SER Jongerenplatform zijn volgens de Minister niet toepasbaar?
Antwoord
Investeringsvoorstellen worden onder andere door middel van een
generatietoets getoetst op de impact op de langere termijn (20–30 jaar).
Aangezien het eerder niet uitvoerbaar bleek om de volledige versie van de
generatietoets te implementeren in verband met administratieve lasten
voor indieners, is verkend hoe de generatietoets wel kon worden
toegepast binnen het NGF.9
De vereenvoudiging ziet toe op hoeveelheid informatie wordt uitgevraagd
aan de indieners van een voorstel. Concreet zijn dit: het minder uitvragen
van effecten op verschillende leeftijdsgroepen (3 in plaats van 5),
tijdsmomenten (1 in plaats van 3) en minder toepasbare thema’s (te weten
woningmarkt, democratie, participatie & arbeidsmarkt en – indien
relevant- gezondheid).
Zie ook het antwoord op vraag 11, waar wordt ingegaan op de doorontwikkeling van de generatietoets door het SER Jongerenplatform.
9

Onderzoek naar mogelijke toepassing van de generatietoets bij het Nationaal Groeifonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

9

20
De leden van ChristenUnie-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de kabinetsreactie op het advies «Duurzaam durven denken» van de
Raad voor de Toekomst. Deze leden hebben op een aantal punten nog
behoefte aan een nadere toelichting van de Minister. De leden van de
ChristenUnie-fractie danken allereerst de Raad voor hun uitvoerig advies.
Deze leden lezen veel herkenbare zaken in haar advies terug. Zij op dat de
Minister weliswaar het belang om economisch, ecologisch en sociaal
welzijn in evenwicht te brengen onderschrijft, maar toch aangeeft dat het
Nationaal Groeifonds «in de eerste plaats gericht [blijft] op versterking
van het duurzaam verdienvermogen.» Is de Minister het met deze leden
eens dat beide uitgangspunten niet met elkaar in tegenspraak moeten
zijn? Vindt de Minister het te verantwoorden dat mogelijke economische
groei ten gevolge van het Nationaal Groeifonds ten koste zou gaan van
ecologische en sociale condities? Zou economische groei niet gericht
moeten zijn op het versterken van de ecologische en sociale condities?
Antwoord
Ik ben het eens met deze leden dat beide uitgangspunten niet met elkaar
in tegenspraak zouden moeten zijn. De economie van de toekomst is
duurzaam, innovatief, weerbaar in een sterk Europa en een economie
waarvan de samenleving in den brede profiteert. Het Nationaal Groeifonds past binnen deze visie. Duurzaam verdienvermogen is immers
gedefinieerd als het bruto binnenlands product dat Nederland op de lange
termijn op structurele basis kan genereren, met oog voor een economische, sociale en milieuvriendelijke duurzame toekomst voor de aarde
en voor huidige en toekomstige generaties.
21
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de Raad ervoor pleit om
het analysekader meer te richten op mogelijke positieve effecten. De Raad
doet zeer concrete suggesties voor het aanscherpen van het analysekader.
Deze leden lezen dat de adviescommissie deze meeneemt in haar
evaluatie en naar de vierde ronde. Wil de Minister toezeggen dat
adviescommissie in haar evaluatie of op andere wijze expliciet reflecteert
op deze suggesties en toelicht waarom ze de suggesties niet overneemt,
mocht dat het geval zijn?
Antwoord
De adviescommissie heeft bij de publicatie van het adviesrapport derde
ronde beschreven welke suggesties zij onderschrijft.10 De aanpassingen in
het analysekader en de bijbehorende documenten zijn omschreven in het
antwoord op vraag 6.
22
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de brief van de Minister
geen expliciete reactie op het idee van de Raad om een schaalbare basis
en structuur (m.a.w. kaders en richtlijnen) neer te zetten voor de komende
investeringsrondes die over specifieke thema’s heen gaat. Deze leden
vragen of de Minister bereid is hier aandacht aan te besteden.
Antwoord
Indien een voorstel het duurzaam verdienvermogen kan vergroten, heeft
het een kans om middelen te krijgen. Het doel van het Nationaal Groeifonds is daarbij niet om investeringen te sturen middels kaders en
richtlijnen. De adviescommissie werkt wel met thema’s om onderverdeling te brengen in het portfolio van investeringen, zoals gezondheid en
zorg, klimaat en duurzame ontwikkeling en onderwijs.
10

Adviesrapport derde beoordelingsronde commissie Nationaal Groeifonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

10

23
De leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister betreffende de kabinetsreactie en hebben nog enkele vragen. In
de brief staat: «»het Nationaal Groeifonds op basis van een eigen
analysekader en kijkt daarbij breder dan enkel verdienvermogen. Naast
een toets op economisch verdienvermogen, wordt bij projectvoorstellen
voor het Nationaal Groeifonds getoetst of de maatschappelijke baten
groter zijn dan de kosten.»» Het is goed dat het Nationaal Groeifonds kijkt
naar maatschappelijke baten, maar deze leden zijn hier benieuwd naar.
Hoe wordt er getoetst of de maatschappelijke baten groter zijn dat de
kosten en hoe worden maatschappelijke baten gedefinieerd? Wordt de
sociale impact ook meegenomen?
Antwoord
Om de maatschappelijke effecten van voorstellen te kunnen beoordelen,
dienen veldpartijen en departementen bij hun aanvraag de belangrijkste
positieve maatschappelijke effecten die het voorstel heeft, te benoemen
en te onderbouwen. Daarnaast dienen zij de belangrijkste negatieve
effecten die het voorstel kan veroorzaken, te benoemen en te onderbouwen welke maatregelen er worden getroffen om die negatieve
effecten zoveel mogelijk te mitigeren. Waar mogelijk en relevant dienen
indieners ook te onderbouwen in hoeverre de investeringsvoorstellen in
lijn zijn met de missies zoals het kabinet deze heeft vastgesteld in het
Missiegedreven Topsectoren en Innovatiebeleid. Voor het definiëren van
maatschappelijke baten wordt de groslijst maatschappelijke effecten
gehanteerd. Deze groslijst beslaat de terreinen a) milieu en leefomgevingseffecten, b) gezondheidseffecten, c) veiligheidseffecten en d) sociale
effecten. Sociale impact maakt dus onderdeel uit van de maatschappelijke
effecten.
Hiernaast wordt indieners in het indieningsformulier gevraagd de impact
van het voorstel op het duurzaam verdienvermogen te onderbouwen,
onder meer aan de hand van de Theory of Change. Vervolgens beoordeelt
de adviescommissie tezamen met experts of de aangeleverde informatie
correct en volledig is en of dit dus leidt tot een positief saldo van
maatschappelijke kosten en baten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 196, nr. 822

11