Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 625

Herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid

Nr. 261

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 oktober 2018
Met deze brief geef ik invulling aan het verzoek van de vaste commissie
voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 7 september jl. om een
reactie te ontvangen op een aan de vaste commissie gerichte brief van de
Transitiecoalitie Voedsel over het toekomstige Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB).
De Transitiecoalitie Voedsel stelt in haar brief dat de door de Europese
Commissie voorgestelde wijzigingen van het toekomstige GLB ontoereikend zijn voor de in haar ogen noodzakelijke omslag in het landbouwen voedselsysteem. Een omslag die de Transitiecoalitie omschrijft als het
streven naar een gezond, smakelijk en duurzaam voedingspatroon waarbij
een herwaardering van voedsel plaatsvindt en er sprake is van eerlijke
marktverhoudingen en beloningen. Daarbij streeft de Transitiecoalitie een
landbouw- en voedselsysteem na waarin externe maatschappelijke kosten
zo snel mogelijk omlaag gaan en zo veel mogelijk worden verwerkt in de
marktprijzen. De bodem wordt van cruciaal belang geacht voor de
voorgestane circulaire en regeneratieve landbouw. Ook zou het GLB
moeten gaan over productiviteit die gebaseerd is op herstel van de
ecologische functionaliteit zodat veel meer zaken worden bediend die
bijdragen aan de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde
Naties.
Voor een belangrijk deel onderschrijf ik de door de Transitiecoalitie
omschreven doelen voor het toekomstige GLB. Mogelijk verschil ik wel
met de Transitiecoalitie van mening over een realistisch tijdspad voor de
beoogde omslag. De sector moet de omslag wel kunnen maken. Zoals ik
uw Kamer meermalen heb gezegd en zoals ook besproken in het AO GLB
van 4 september jl. (Kamerstuk 34 965, nr. 4), is mijn inzet dat het
toekomstige GLB zorg zal dienen te dragen voor een landbouw die
economie, mens en leefomgeving verbindt en daarmee draagvlak en
maatschappelijke legitimiteit heeft. Deze inzet is ook de rode draad in de

kst-28625-261
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 625, nr. 261

1

recent gepresenteerde LNV-visie «Landbouw, natuur en voedsel:
waardevol en verbonden. Nederland als koploper in kringlooplandbouw»
(Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 5). In deze visie wordt het GLB als een
belangrijk instrument gekenmerkt om de in de visie neergelegde doelen te
realiseren. Het GLB bepaalt het Europese beleidskader voor de gewenste
omslag. In hoeverre het toekomstige GLB daarvoor ruimte en steun biedt
is nog niet precies te zeggen. De Europese Commissie heeft voorstellen
uitgebracht voor het toekomstige GLB maar de standpunten van de
lidstaten daarover lopen uiteen. We staan aan de start van een intensief
onderhandelingsproces over de voorstellen, niet alleen tussen de
EU-lidstaten onderling maar ook tussen de Raad en het Europees
parlement. In het BNC-fiche van 13 juli jl. (Kamerstuk 34 965, nr. 2) is
verwoord dat het kabinet de Commissievoorstellen als een stap in de
richting van de noodzakelijke modernisering en vereenvoudiging van het
GLB ziet. Ik kan mij dan ook niet vinden in de algemene conclusie van de
Transitiecoalitie dat de voorstellen van de Europese Commissie voor het
nieuwe GLB absoluut ontoereikend zijn voor de noodzakelijke omslag in
het landbouw- en voedselsysteem. Wel zet het kabinet in op aanpassing
en verbetering van de voorstellen, zoals ook in het BNC-fiche is verwoord.
Voor die aanpassingen en verbeteringen zal ik mij de komende periode
inzetten en daarbij is inbreng van stakeholders, zoals de Transitiecoalitie,
relevant en van belang.
Het in de brief van de Transitiecoalitie opgeworpen principe van true cost
raakt direct aan vaststelling van het kabinet dat de markt in een aantal
gevallen niet of nog niet voldoende voorziet in vergoeding voor de kosten
van inspanningen van boeren en tuinders voor duurzaamheid en voor het
voldoen aan maatschappelijke opgaven. In eerdere brieven heb ik uw
Kamer geïnformeerd hoe het kabinet de discussie over true pricing en true
cost accounting verder wil brengen (zie o.a. de brief over Accenten in het
voedselbeleid van 16 april jl. Kamerstuk 31 532, nr. 193). De middelen uit
het GLB die Nederland ter beschikking zullen komen, wil ik daarom, zoals
het regeerakkoord aangeeft, minder richten op inkomenssteun en meer op
het realiseren van maatschappelijke doelen als klimaat, innovatie,
leefomgeving, biodiversiteit, landschap etc. en op een productiewijze die
zich kenmerkt door een efficiëntere benutting van grondstoffen in de vorm
van kringlooplandbouw. Dit nadrukkelijk onder het gelijktijdig streven naar
sociaaleconomisch belangrijke doelen zoals versterking van de positie van
de boer in de keten en het faciliteren van bedrijfsovername om de
landbouw in staat stellen de ambities die in de visie verwoord staan te
realiseren. De landbouw blijft daarmee steun ontvangen uit het GLB,
wordt duurzamer en maatschappelijke diensten zullen worden beloond.
Dit zal de maatschappelijke legitimiteit van het GLB versterken. Ik ben
hierbij voorstander van maximering van de inkomenssteun per bedrijf,
zoals ook door de Transitiecoalitie wordt voorgesteld, waarbij uiteraard
rekening moet worden gehouden met effectiviteit, handhaafbaarheid en
uitvoerbaarheid. Dat betekent bijvoorbeeld concreet dat bij plafonnering
van de steun geen aftrek van arbeidskosten moet plaatsvinden, zoals wel
door de Europese Commissie wordt voorgesteld.
In haar brief besteedt de Transitiecoalitie terecht aandacht aan de
voorwaarden die worden gesteld waaraan boeren moeten voldoen om in
aanmerking te komen voor inkomenstoeslagen. Ik ben geen voorstander
van de door de Europese Commissie voorgestelde verzwaarde conditionaliteit voor inkomenssteun per hectare, waarbij cross-compliance,
vergroening en aanvullende goede landbouwpraktijken verplicht blijven
en er nieuwe eisen worden toegevoegd. Niet omdat de doelstellingen van
vergroening en cross-compliance niet van belang zouden zijn,
integendeel, maar wel omdat ik twijfel of de maatregelen in de praktijk
voldoende effectief zijn. Mijn inzet is het omgekeerde, namelijk een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 625, nr. 261

2

beperktere conditionaliteit in combinatie met prestatiebetalingen voor
maatschappelijke diensten en daarbij ruimte voor lidstaten om maatregelen effectief af te stemmen op de eigen, nationale situatie en behoeften.
Het nieuwe instrument van de eco-regelingen in de eerste pijler is
daarvoor belangrijk, naast de agro-milieu-klimaatmaatregelen in de
tweede pijler.
De Transitiecoalitie wijst erop dat in de voorstellen van de Europese
Commissie de lidstaten meer ruimte krijgen om zelf invulling te geven aan
het GLB. Het kabinet onderschrijft deze keuze voor meer subsidiariteit
nadrukkelijk. De Transitiecoalitie wijst op het gevaar dat lidstaten, om
concurrentienadelen te voorkomen, te weinig invulling zullen geven aan
bijvoorbeeld klimaat- en milieudoelstellingen (race to the bottom). Ik
herhaal de kabinetsinzet om een percentage van het GLB-budget te
oormerken voor klimaat en leefomgeving teneinde een neerwaartse
spiraal van concurrentie ten koste daarvan te voorkomen. Bovendien zet ik
in op transparantie van het Europese goedkeuringsproces van alle
nationale strategische plannen. Mijn inzet is erop gericht het GLB om te
buigen in de richting van deze belangrijke doelen; de meer concrete
invulling ervan moet uit het komende onderhandelingsproces volgen. Dat
geldt vergelijkbaar voor de oproep van de Transitiecoalitie om meer
prikkels in te bouwen om lidstaten geld te laten verschuiven van de eerste
naar de tweede pijler. Het voorstel van de Europese Commissie is dat de
mogelijkheden voor overheveling worden vergroot ten opzichte van de
huidige mogelijkheden. Lidstaten krijgen de mogelijkheid om budget te
verschuiven van de eerste naar de tweede pijler, te weten maximaal 30%
mits 15% daarvan ten behoeve van leefomgeving en klimaat wordt
besteed.
Pleidooien voor een gezonde consumptie van voedsel onderschrijf ik. In
mijn brief van 15 maart jl. (Kamerstuk 28 625, nr. 256) en ook in het
BNC-fiche wordt onderstreept dat het kabinet de vraag naar duurzaam
geproduceerd voedsel en gezond voedsel wil stimuleren. In GLB-kader wil
ik dat doen door inzet op bewustwording daarover, het vergroten van
transparantie in de keten en de promotie van duurzaam geproduceerd en
gezond voedsel. Het is belangrijk dat consumenten weten waar hun
voedsel vandaan komt en daardoor respect hebben voor producenten en
producten. Korte ketens brengen boeren en burgers dichter bij elkaar. Een
gezonde leefomgeving waarin boeren en burgers goed met elkaar kunnen
samenleven is voor mij een belangrijk thema. Korte ketens kunnen ook
bijdragen om tot minder verspilling en een eerlijker prijs voor de
producenten te komen. Het bestrijden en voorkomen van voedselverspilling acht ik van groot belang is. Het tegengaan van voedselverspilling
is ook een van de aandachtspunten van het GLB en is een van de
specifieke GLB-doelstellingen waar de lidstaten derhalve in hun strategische plannen op in moeten gaan.
Het pleidooi van de Transitiecoalitie om de EU minder afhankelijk te laten
zijn van importen van plantaardige eiwitten van buiten de EU steun ik
eveneens, al denk ik daarbij niet primair aan gekoppelde steun. Ik
ondersteun de aandacht die de Europese Commissie in haar voorstellen
aandacht geeft aan de verhoging van de productie van plantaardig eiwit in
de EU zelf.
Waar de Transitiecoalitie refereert aan Europese onderzoeksprogramma’s
wijs ik erop dat extra geld beschikbaar wordt gesteld voor het Europese
onderzoeksprogramma Horizon Europe. Hierin zal de Commissie aandacht
geven aan duurzaamheid en gezondheid alsook inzet gericht op
maatschappelijk gewenste innovaties en transities, en niet alleen om
technologisch onderzoek gericht op intensiveringen, efficiencyverhoging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 625, nr. 261

3

en opbrengstvergroting per hectare. Deze Europese budgetten zijn
beschikbaar voor alle onderzoeksinstellingen, niet alleen voor
Wageningen University & Research. Ook binnen nationale onderzoeksmiddelen, inclusief het topsectorenbeleid, is er ruimte voor andere
onderzoeksinstituten dan de WUR.
Tot slot: waar het de inzet van het kabinet is om het GLB meer in te zetten
voor publieke diensten, zal dit gevolgen hebben voor waar en bij wie het
GLB-budget in de toekomst terecht komt. In een GLB dat gericht is op het
realiseren van maatschappelijke opgaven op o.a. het terrein van klimaat
en leefomgeving is het op voorhand niet houdbaar te stellen dat alle
GLB-middelen blijven gaan naar dezelfde ontvangers als nu. Bij het
opstellen van het nationaal strategisch plan zal ik zorgvuldig afstemmen
en afwegen hoe de steun ingezet wordt, uitgaande van een analyse van
wat er nodig is om de gestelde doelen te bereiken en raadpleging van alle
belanghebbenden.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 625, nr. 261

4