Omschrijving

Verslag 1ste bestuurlijk overleg Ten noorden van de
Waddeneilanden

Voorzitter
Vergaderdatum en -tijd

12 juni 2019 , 12:00 uur – 13:30 uur

Locatie

Provinciehuis Groningen, Koffiezaal

Aanwezig

provincie Groningen Theo Berends – gem Noardeast
Fryslân, Ineke van Gent – gem Schiermonnikoog, Hielke
Westra – gem Westerkwartier, Eltjo Dijkhuis – gem Het
Hogeland, Roeland van der Schaaf – gem Groningen,
Annette van Velde-Oudijk - Waterschap Noorderzijlvest,
Otto van der Galien – Wetterskip Fryslan, RWS, TenneT,
EZK
Gedeputeerde Michiel Schier – provincie Fryslân, Gerben
Wiersma – gem Dantumadiel, Theo Faber – gem
Ameland, Gelbrig Hoekstra – gem Tytsjerksteradiel
Presentatie: 20190612 Bestuurlijk overleg NOZ TNW.pdf

Afwezig

Bijlage

›
›

›

›
›
›

›

Introductierondje
Start procedure NOZ TNW
– Korte introductie routekaart 2030
– VANOZ proces & bestuurlijk overleg
– Rolverdeling EZK/TenneT/overheden
– Planning
Participatie NOZ TNW
– Omgevingswet
– Proces tot nu toe: werksessies en kennisgeving voornemen en participatieplan
– Kaart met zoekgebieden
– Publiceren verslagen werksessies
– Nota van beantwoording
– Bestuurlijke milestones
Regioadvies VKA
Koppeling met provinciale processen
Vervolgafspraak september voor publicatie concept NRD
– Bestuurlijk overleg optioneel voor indien definitief NRD grote mate afwijkt van
concept in januari/februari 2020
Rondvraag en sluiting

Verslaglegging in aanvulling op de presentatie die als bijlage bij dit verslag wordt verstuurd.
1.
Introductie aanwezigen
EZK opent de vergadering. Er wordt een kort voorstelrondje gedaan.
2.

Start procedure NOZ TNW

Het voorkeursalternatief wordt bepaald aan de hand van vijf criteria (die even zwaar wegen):
kosten, techniek, milieu, omgeving en toekomstbestendigheid. Ineke van Gent van
Schiermonnikoog vraagt zich af over welke kosten we het hebben als we praten over dit project en
de beoordeling van het component kosten, zoals ook in VANOZ is bekeken. TenneT geeft aan dat in
VANOZ de kosten nog op globaal niveau zijn bepaald en dat de lengte voor een groot deel de

kosten bepaalt. Het kortste tracé is zo’n 90 km (richting Burgum), het langste tracé is ongeveer
120 km lang (richting Eemshaven).
De uitkomsten van de moeilijkheden rondom de vaargeul Eemshaven zijn gedeeld in het ambtelijk
overleg vorige week. Daar is afgesproken dat TenneT dit ook gaat opnemen met de
Waddenvereniging. Werna Udding van de provincie Groningen vraagt zich af of daar al een update
van is. TenneT geeft aan dat zij meermaals contact heeft gezocht, maar dat dit nog niet gelukt is.
Roeland van der Schaaf van de gemeente Groningen vraagt zich af wat er met de gronden gebeurt
na realisatie van het tracé. TenneT geeft aan dat er met grondeigenaren een zakelijk
rechtovereenkomst (ZRO) wordt gesloten, waarin over en weer de rechten en plichten vastgelegd
worden. De grondeigenaar krijgt hier een vergoeding voor. Boven de ZRO-strook zijn in principe
vanuit agrarisch oogpunt geen beperkingen (continuering van gebruik), maar dat TenneT wel eist
dat er geen diepwortelende bomen en struiken boven een kabel mogen groeien. Er mogen ook
geen bouwwerken boven een kabel gebouwd worden. De reden daarvoor is tweeledig: men wil
geen schade aan de kabel en bij storingen is het belangrijk om zo snel mogelijk de kabel te kunnen
repareren1.
Theo Berends van de gemeente Noardeast Fryslân is benieuwd wat de uitgangspunten zijn bij het
kruisen van houtwallen. Welke consequenties heeft het als een kabeltracé daar doorheen loopt?
Indien er uit de MER (milieueffectrapport) blijkt dat een bepaald stuk tracé als open ontgraving
teveel consequenties heeft, is het mogelijk om boringen toe te passen. Dit is vrijwel altijd het geval
bij het kruisen van waterwegen of grote wegen, maar ook bij natuurgebieden kan het MER
uitwijzen dat een open ontgraving teveel impact heeft op de flora en fauna en is een boring een
oplossing. Bij de houtwallen in Fryslân kan dit dus ook naar voren komen, dit zal uit het MER
blijken. De maximale afstand die met een boring overbrugd kan worden is 1,2 km. Rondom het inen uittredepunt is een groot werkterrein nodig, er moet wel voldoende ruimte zijn om dit te
bewerkstelligen.
Hielke Westra van de gemeente Westerkwartier vraagt hoe realistisch het is om te kijken naar
bermen, als hij hoort welke breedte nodig is voor zo’n kabeltracé. TenneT antwoordt dat men het
liefst een tracé kiest waar overal voldoende ruimte is, en dus smalle bermen vermijdt, maar als het
niet anders kan is het bij ‘knelpunten’ in het tracé ook mogelijk om de kabels in
driehoeksverhouding te leggen, zodat ze voor een korte afstand dichter bij elkaar liggen. De wijze
van aanleg is nu nog niet aan de orde, daar kijkt men in het volgende fase naar.
Er wordt gesproken op hoeveel kilometer ten noorden van de eilanden het platform voor
tussencompensatie zou komen. Aangezien in de studie geconcludeerd is dat er geen
tussencompensatie komt, is dat nu eigenlijk niet meer relevant. Er is afgelopen maanden veel over
gesproken en aan de kant van TenneT en Witteveen + Bos, het onderzoeksbureau voor de m.e.r.
procedure, is uitgezocht of dit nodig zou zijn. EZK geeft aan dat we blij zijn dat blijkt dat
tussencompensatie niet nodig is, maar sluiten niet uit dat het vaker gaat voorkomen dat er issues
in het project opkomen, voor dilemma’s en vragen zorgen en onderzoek vervolgens uitwijst dat dit
deze discussie niet nodig was.. Het is inherent aan het transparant communiceren en vroeg
betrekken van stakeholders dat je sommige dingen moet uitzoeken. Ineke van Gent geeft het
advies om duidelijk te communiceren dat tussencompensatie niet door gaat, en er ook niet iets
anders voor in de plaats komt. Mensen hebben behoefte aan informatie. TenneT licht toe dat de
afmeting van de grotere compensatiespoelen op het platform en transformatorstation niet tot
gevolg hebben dat het bouwwerk hoger wordt, dit onderdeel is niet het maatbepalende onderdeel
in het ontwerp. Nu de tussencompensatie niet effectief blijkt en daarom niet wordt toegepast, maar
langere tracés er wel voor kunnen zorgen dat er minder MW getransporteerd kunnen worden (dus
afhankelijkheid van kabel lengte en grondsamenstelling in de Wadden), is het voor Ineke van Gent
extra belangrijk om te weten waar rekening mee moet worden gehouden bij de afweging van
alternatieven.
Eltjo Dijkhuis van gemeente Het Hogeland vraagt of er bij de vaargeul Eemshaven ook gekeken
wordt naar de toekomstige gasverbindingen. TenneT geeft aan dat dit in beeld is, maar nu nog niet
is ingetekend.

Een en ander staat uitgebreid beschreven in de onderstaande folder van TenneT, hoofdstuk 3. Folder is
geschreven voor 110kV en 150kV ondergrondse kabelverbindingen, maar geldt ook voor ondergrondse 220kV
kabelverbindingen.
https://www.tennet.eu/fileadmin/user_upload/Company/Publications/Corporate_Brochures/Schade_en_vergoed
ingengids_ondergronds_110-150_kV.pdf
1

Bij het doornemen van de zoekgebieden die nu op de kaart staan geeft TenneT aan dat er nog veel
mogelijke tracés binnen de zoekgebieden zijn. Ieder aansluitstation heeft minimaal vier opties. Ook
de optie om richting Eemshaven langer door de Waddenzee te gaan is meegenomen obv de
werksessies. LTO en het waterschap Noorderzijlvest hebben deze optie aangedragen vanwege
verzilting en het kruisen van veel akkers. EZK voegt toe dat het mooie aan de werksessies was dat
natuurverenigingen ook aan tafel zaten, en snapten dat deze optie toegevoegd werd. Zij zijn
bezorgd om de ecologische impact, maar zijn ook benieuwd naar de uitkomsten. TenneT geeft aan
dat in Nederland meestal een vaargeul wordt opgezocht om kabels in te leggen, maar dat in
Duitsland ervaring is met het aanleggen van kabels door het wad. Door nieuwe technieken is het
naar verwachting mogelijk om sneller een verbinding aan te leggen, wat mogelijk minder
ecologische impact heeft. Om die reden blijven de routes over de eilanden ook op de kaart staan:
daar ga je door minder dynamische gronden, wat het een onderscheidend alternatief maakt om
mee te nemen in de NRD.
3.

Participatie NOZ TNW

Eltjo Dijkhuis vraagt hoe we in het project omgaan met alle belangenorganisaties die mogelijk nog
niet zo omgevingswet-proof hun visie inbrengen in het project? EZK geeft aan dat we nu wel
werken in de geest van de Omgevingswet, maar dat we nog niet weten hoe dat precies moet. Zelfs
als de wet Omgevingswet actief is, weten we niet precies wat we moeten doen om te voldoen aan
een goede procesparticipatie. Het is met z’n allen dus zoeken naar de juiste manier. Eltjo herkent
dit ook binnen de gemeente: zo vroegen ambtenaren zich af of de uitnodigingsbrief ook namens
hen verstuurd moet worden. TenneT geeft aan dat de brief TenneT en ondersteunend EZK als
afzender heeft, de gemeenten hebben op dit vlak nu nog geen rol. Voor de inloopbijeenkomsten
geldt ook dat de lokale en regionale overheden van harte welkom zijn, maar ook geen officiële rol
hebben.
Ineke van Gent vraagt zich af of het duidelijk is wanneer men nog kan meedenken, of wanneer
men enkel zienswijzen in kan dienen op iets dat er al ligt. TenneT geeft aan dat op de
inloopbijeenkomsten nog meegedacht kan worden, de concept NRD is nog in de maak. Bij de
informatiebijeenkomsten medio oktober (die expres zo genoemd worden om het formele karakter
te benadrukken) ligt de concept NRD ter inzage en kunnen (formele) zienswijzen ingediend
worden. In de posters voor de inloopavonden is hier aandacht aan besteed, en ook op de website
met de interactieve kaart is hier aandacht voor. Het blijft belangrijk om hier ook in de
communicatie met geïnteresseerden goed over te blijven praten.
EZK geeft aan dat ambtelijk is afgesproken om in december bij elkaar te komen om de definitieve
NRD vast te stellen. Indien er bestuurlijk gevoelige zaken in zitten zal een bestuurlijk overleg
worden ingelast, maar indien deze er niet zijn wordt de NRD zonder bestuurlijk overleg
vastgesteld. De aanwezigen stemmen in met deze afspraak.
4.
Regioadvies VKA
Ineke van Gent vraagt zich af of de onderdelen in de integrale effectenanalyse wel herleidbaar zijn
voor lokale en regionale overheden en burgers. Is het afwegingskader duidelijk voor eenieder? EZK
geeft aan dat de tracés beoordeeld worden op 5 criteria: kosten, techniek, milieu, omgeving en
toekomstvastheid. Dit moet inderdaad een herleidbare analyse tot gevolg hebben, welke onderdeel
is van de Integrale Effectenanalyse. In eerdere net op zee projecten is dit al gedaan. EZK stuurt
voorbeelden mee bij het verslag.
EZK geeft aan dat het ophalen van een regionaal advies ten behoeve van de keuze voor het
Voorkeursalternatief een relatief nieuw onderdeel is, wat ook past bij de huidige tijdsgeest en de
Omgevingswet. Een gebundeld advies van alle lokale en regionale overheden kan een sterk middel
zijn om de minister van EZK (in overleg met de minister van BZK) te adviseren in zijn keuze. EZK
vertelt hoe dit heeft gewerkt in het project Zuid-West 380 kV Oost-verbinding in Noord-Brabant,
waarin veel regionale en lokale overheden (2 provincies en 18 gemeenten) gezamenlijk tot een
advies kwamen welke niet de goedkoopste was, maar wel het meeste draagvlak had. Dit advies is
uiteindelijk ook aan de minister voorgelegd en ook overgenomen door de minister. Ook geeft ze
het voorbeeld aan van het project Hollandse Kust Zuid (HKZ). Daar waren separate adviezen maar
is ook gekozen voor alternatief dat duurder was maar meer draagvlak had. In het regionale advies
is ruimte voor individuele afwijkingen, zo kan één gemeente die de meeste impact van een
inpassing ervaart de behoefte voelen om ook aan te geven welke kansen op een win/win in hun
ogen wenselijk zijn om mee te nemen. Ineke van Gent geeft aan dat dit ook voor Schiermonnikoog

speelt, bijvoorbeeld voor hun wens om energieneutraal te zijn en dan ook nieuwe kabels nodig
heeft om de opgewekte energie op piekmomenten aan land te brengen. Dit betreft verbindingen
die door een regionale netbeheerder (niet TenneT) aangelegd worden.
Ineke van Gent geeft aan dat zes weken reactietermijn m.b.t. een advies op de integrale
effectenanalyse kort is in haar ogen. De lokale en regionale overheden zullen onderling in overleg
gaan om te kijken of dit haalbaar en wenselijk is. TenneT geeft aan dat de publicatie van de
afwegingsnotitie en de integrale effectenanalyse pas eind maart/april 2020 komt, maar dat
daarvoor ook al informatie bekend is, zodat men ook zaken kan voorbereiden en het niet alleen op
die zes weken aankomt. EZK geeft aan dat de planning strak is en dat bij andere projecten dit ook
gelukt is in zes weken. We moeten goed met elkaar in gesprek zijn: hoe we dit met elkaar kunnen
halen en als een goed advies door tijdgebrek in het gedrang komt ook praten over hoe we dat
kunnen oplossen.
Eltjo Dijkhuis vraagt zich af of het RCR project bij Ternaard ook nog effect heeft op dit project. EZK
geeft aan dat dit elkaar inhoudelijk niet raakt, maar dat het wel in dezelfde omgeving plaats vindt.
De communicatie wordt onderling ook afgestemd.
5.
Koppeling met provinciale processen
Werna Udding geeft aan dat de Gebiedsagenda Wadden 2050 eigenlijk ook als vijfde proces past
binnen dit overzicht. EZK geeft aan dat daar inmiddels ook contact mee is en dat, mede gezien de
ontwikkelingen daar, wel passend is.
6.
fAfsluiting & rondvraag
Het volgende ambtelijk overleg is in Friesland bij het Wetterskip Fryslan en zal begin september
plaatsvinden, wederom een week na het ambtelijk overleg. Theo Berends vraagt zich af of
gelijkstroom nu nog een issue is. EZK verwijst naar de concept beantwoording op dit onderwerp
welke achterin de presentatie is opgenomen in de bijlagen. Uit de tabel met voor- en nadelen blijkt,
zeker door het wegvallen van tussencompensatie, dat er geen directe meerwaarde is voor
gelijkstroom. Theo Berends bevestigt dit.
Ineke van Gent geeft richting EZK aan om heel helder te zijn over welke ruimte er is om input te
leveren.

Actielijst
-

-

EZK stuurt voorbeelden mee van afwegingsnotities van voorgaande projecten:
https://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/07/LR_93906_Afwegingsnotitie_reikwijdte_
V4.pdf en
https://www.rvo.nl/sites/default/files/2018/04/Notitie%20tussentijdse%20onderzoeksr
esultaten%20VKA%20NOZ%20HKN%20TOTAAL.pdf
EZK plant een vervolgafspraak in en agendeert het regionale advies en de
reactietermijnen voor het volgende bestuurlijk overleg begin september
EZK voegt Gebiedsagenda Wadden 2050 toe als vijfde ‘provinciale’ proces.

Omschrijving
Voorzitter

Verslag 2de bestuurlijk overleg Net op zee Ten noorden
van de Waddeneilanden
EZK

Vergaderdatum en -tijd

5 september 2019, 15:00 uur – 16:30 uur

Locatie

Wetterskip Fryslân, Leeuwarden, Fluessen

Aanwezig

Nienke Homan – provincie Groningen, provincie Fryslân,
Theo Berends – gem Noardeast Fryslân, gem
Schiermonnikoog, Hielke Westra – gem Westerkwartier,
gem Het Hogeland, Kees Wielstra– gem Dantumadiel
Tytsy Willemsma – gem Tytsjerksteradiel, Herman
Beerda - Waterschap Noorderzijlvest Wetterskip Fryslân,
RWS, TenneT, EZK
Roeland van der Schaaf – gem Groningen, Theo Faber –
gem Ameland
Presentatie: 20190612 Bestuurlijk overleg NOZ TNW.pdf
Kamerbrief Gevolgen van het gebrek aan netcapaciteit
voor duurzame elektriciteitsprojecten

Afwezig

Bijlagen

Agenda:
1. Opening, mededelingen en vaststellen agenda
2. Kennismaking
3. Update project
Reactienota
Inloopbijeenkomsten
Interactieve website
Voorlopige planning
4. Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD)
5. Participatieplan 2.0 & communicatie
6. Integrale Effecten Analyse (IEA): gezamenlijk advies
Wat is het regioadvies
Planning t/m IEA
7. Tussenstand provinciale/regionale processen
8. Vaststellen moment volgend bestuurlijk overleg
9. Rondvraag en sluiting
Verslaglegging in aanvulling op de presentatie die als bijlage bij dit verslag wordt verstuurd.
1. & 2. Opening Introductie aanwezigen
EZK van EZK opent de vergadering. Het verslag van de vorige vergadering wordt vastgesteld. Er
wordt een kort voorstelrondje gedaan.
3.
Update project
Geen aanvullingen op presentatie.
4.

Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD)

Sinds het vorige overleg zijn de mogelijke tracés verder ontwikkeld. Van een spaghetti aan
mogelijkheden zullen we in de cNRD naar 9 tracé alternatieven presenteren. Op basis van de
uitgangspunten, belemmeringenkaarten en de opgehaalde input tijdens werksessies en
inloopbijeenkomsten zijn zoekgebieden voor de tracéalternatieven ontwikkeld. Deze zoekgebieden
zijn zo gekozen dat enerzijds met een zo kort mogelijke route altijd een technisch haalbaar
tracéalternatief te ontwikkelen is. Anderzijds zijn de zoekgebieden geselecteerd op
onderscheidende kenmerken. In het MER fase 1 worden drie tracéalternatieven per aansluitlocatie
onderzocht. Meer opties waren mogelijk, maar niet onderscheidend. Op basis van nieuwe inzichten,
bijvoorbeeld uit onderzoeksresultaten, kunnen de tracéalternatieven in de loop van het proces nog
worden aangepast. Het is dus niet zo dat één van de negen het gaat worden, het verschuiven van
tracés is nog steeds mogelijk. Het onderzoeksgebied is dan ook groter dan de ingetekende
tracéalternatieven. Ter illustratie is momenteel bij tracéalternatief Burgum West gekozen voor zo
kort mogelijk route door de Noordzee, waarbij de bestaande zandwingebieden vermeden worden
maar een nieuw zandwinzoekgebied vanuit MER 2018-2027 wel doorkruist wordt. Dan kunnen bij
deze route de effecten daarvan goed onderzocht worden, de andere twee routes over zee richtring
Burgum kruizen geen zandwindgebieden. Vervolgens kruist deze route Ameland (ondergronds)
over land, indien nodig met boringen. In Nederland is niet gebruikelijk voor offshore tracés om een
eiland aan te doen, maar nu kan onderzocht worden wat hiervan de milieu effecten zijn op
Ameland zelf en hoe makkelijk het is om een kabel aan te leggen en onderhouden in het wantij in
de Waddenzee. Dit soort onderscheidende aspecten gaan het mogelijk maken om te ontdekken
welke route “het beste” is. Het is ook mogelijk dat het Noordzee deel van tracé a gecombineerd
gaat worden met het landdeel van tracé b.
Het cNRD is een formeel stuk wat niet even toegankelijk is voor de gemiddelde Nederlander.
Daarom wordt de digitale NRD ingezet om de inhoud van het NRD toegankelijker te presenteren
aan geïnteresseerden. Dit is een vervolgstap van de interactieve kaart die nu al op de
projectenwebsite wordt gebruikt. In de afgelopen maanden hebben we al heel veel informatie
opgehaald. Meestal is een NRD ontworpen op hoofdlijnen, maar door de gebiedskennis die al
aanwezig is kunnen we in dit project op een aantal aspecten al meer de diepte in gaan. Op de
digitale NRD kun je ook inzoomen op huisniveau. Dit leverde het dilemma op dat je enerzijds
duidelijkere lijnen kan laten zien, maar anderzijds wel nog een grote mate van onzekerheid bij
deze lijnen hebt, door onderzoeksresultaten kunnen deze nu immers nog makkelijk gewijzigd
worden. In het project is ervoor gekozen om geen grote zoekgebieden meer te gebruiken, maar de
nu logische tracés te laten zien. Middels communicatie willen we deze schijnbare tegenstrijdigheid
goed onder de aandacht brengen. In het bestuurlijk overleg is benadrukt dat dit inderdaad gevoelig
is, belangrijk om dit goed uit te dragen. EZK geeft aan dat dit in de tekst van de cNRD en digitale
NRD wel benoemd is, dat dit op de inloopbijeenkomsten uitgedragen wordt en dat we het in het
ambtelijk en bestuurlijk overleg ook duidelijk communiceren. Dit kan echter toch tekort schieten,
dus we blijven hier scherp op. Vandaag bijvoorbeeld ook door TenneT voorgesteld om ook in de
nieuwsbrief een apart bericht over deze flexibiliteit te maken, de boodschap wordt waarschijnlijk
door meer mensen gelezen. Gemeente het Hogeland suggereert om de gebieden waar het tracé
kan overspringen naar een ander tracé in beeld te brengen met een arcering of iets dergelijks. EZK
geeft aan dat daar deze ochtend door EZK met TenneT en Witteveen+Bos ook over gesproken is.
Deze arceringen helpen doordat ze duidelijk maken dat er iets mogelijk is, maar ook de arcering
heeft z’n grens (en is dat wel de echte grens?) en zorgt ook weer voor een complexer beeld.
BESLUIT: De bestuurders stemmen in met het besluit om de cNRD eind september te publiceren.
5.
Participatieplan 2.0 & communicatie
Bestuurders vinden het prettig om hun gemeenteraden/provinciale staten/dagelijks bestuur te
informeren. Voor de inloopbijeenkomsten vinden ze het prettig als EZK ervoor zorgt dat de
gemeenteraadsleden/statenleden/dagelijks bestuurders een uitnodiging ontvangen. De gemeente
Tytsjerksteradiel heeft aangegeven een extra inloopbijeenkomst te willen in Burgum. EZk en
TenneT hebben hier met de ambtenaar contact over gehad en pakken dit na dit overleg op om hier
invulling aan te geven.
6.

Integrale Effecten Analyse (IEA): gezamenlijk advies

Nienke Homan geeft aan zorg te hebben of de toekomstplannen voor duurzame energieopwekking in
deze regio wel voldoende worden meegenomen. Er komt waarschijnlijk meer wind op zee boven de
Waddeneilanden, moet er dan geen corridor komen door de Waddenzee voor de volgende projecten
en hun kabelaansluiting? We moeten het vraagstuk breder trekken dan sec dit project, hoe leg je
straks de burger uit dat we over drie jaar weer zo’n traject doorlopen? EZK geeft aan dat de
moeilijkheid is dat we nog niet zeker weten of er meer wind op zee bij komt, want het is nog nergens

vastgelegd. Daarmee is er geen basis om een investering te doen voor toekomstige projecten. Er is
wel ambitie voor meer wind op zee en onderzoeken lopen. Het doorlopen van de juiste procedures
moet ook zorgvuldig gebeuren en kost tijd. Waar toekomstige windparken komen en hoe zij hun
energie aan land gaan brengen (bijv wisselspanning, gelijkspanning of waterstof) zal nog niet bekend
zijn tegen de tijd dat de vergunningen spelen.
De omgeving vraagt wel om oplossingen die toekomstvast zijn. Daarom is het onderdeel
‘toekomstvastheid’ in de IEA een belangrijk onderdeel. Hierin wordt vooruit gekeken naar de
ontwikkelingen die er op korte en langere termijn zullen plaatsvinden. Dit beeld wordt ook in goed
overleg met de omgeving opgesteld. Zo zal in oktober een overleg zijn met de Gebiedscommissie De
Wadden 2050, om op te halen hoe zij tegen dit vraagstuk aankijken voor de Waddenzee. Het MER
onderzoek gaat ook informatie opleveren die dit onderdeel voeden. Zij zullen voor de
tracéalternatieven bekijken of deze routes geschikt zijn voor meer kabels en leidingen en beoordelen
of beroering van de Waddenzee in de aanlegfase beter is om gecentreerd te laten plaatsvinden (en zo
ja, op welke plek?) of dat het beter is om juist verspreid over de Waddenzee de verstoring te laten
plaatsvinden. Er wordt ook bekeken of het kabeltracé een lock-in creëert voor toekomstige projecten.
Herman Beerda vraagt zich af of het mogelijk zou zijn dat we nu voor tracé 3 gaan, en een volgend
windproject dan voor tracé 5. EZK antwoord dat dit nu nog mogelijk is, daarom is het onderzoek naar
toekomstvastheid ook noodzakelijk. Qua tijdslijn starten we rond oktober met het invullen van het
onderwerp toekomstvastheid in de IEA, in juni 2020 zal de complete IEA afgerond zijn. De keuze voor
het voorkeursalternatief stond gepland op zomer 2020, maar zal waarschijnlijk herfst 2020 worden.
Vanaf dat moment is bekend welk hoogspanningsstation het aanlandingsstation is en weet je op basis
van de onderzoeksresultaten of een kabel- en leidingencorridor een goede oplossing is voor de
Waddenzee en of dit dan nog juist als laatste daar niet gebruik van zou moeten maken of juist als
eerste wel in de corridor ligt.
Bij diverse stakeholders leeft het gevoel dat het slim zou zijn om nu wat extra kabels mee te trekken
door de Waddenzee, omdat je dan de effecten op de Waddenzee in één keer pakt voor de komende
jaren. EZK geeft echter aan dat het ook in ons aller belang is om de energierekening betaalbaar
houden voor alle burgers, en dat investeringen wel goed verantwoord kunnen worden. Er kan nu nog
niet een grote investering gedaan worden in gelijkstroomkabels als je niet weet waar en anders
nieuwe windparken boven de Waddenzee worden aangelegd en wat de dan gangbare techniek is om
de energie aan land te krijgen.
De komende maanden is er ook veel overleg mogelijk, zodat de zorgen en vragen van de omgeving
op dit vlak periodiek in de overleggen ingebracht kunnen worden. Herman Beerda vraagt of dit
betekent dat er voor volgende projecten dan geen MER meer doorlopen hoeft te worden, of ga je dan
weer de vertraging in? EZK verwacht dat nieuwe projecten altijd een nieuwe MER zullen moeten
maken, maar als de uitkomst van ons project is dat een corridor de beste oplossing is in de toekomst,
zal er in dat project wel voortborduurt worden op deze uitkomst en wordt dat onderdeel geen van
discussie.
Kees Wielstra geeft aan dat hij voor het regio advies graag met de Friese buurgemeenten in overleg
treedt om een gezamenlijk standpunt te bepalen over de wenselijkheid van de kabeltracés richting
Burgum. Fryslân ziet nu nog weinig voordelen, het is ook de vraag hoe Groningen daar nu instaat. Of
het mogelijk is om een integraal regioadvies van alle lokale en regionale overheden te maken, is de
vraag. Het ligt er ook aan of iedereen voor het zelfde voorkeurstracé kiest. Deze scheiding kan niet
alleen op provincie-niveau spelen, maar ook op Waddeneiland/vasteland niveau voegt Johan Hagen
aan. Kees Wielstra vraagt zich af of de minister het regio besluit altijd volgt. EZK geeft aan dat de
regio veel invloed heeft bij de minister. Het windenergiegebied Ten noorden van de Waddeneilanden
is daar een voorbeeld van. Door de lobby van de provincie Groningen is deze in de ontwikkeling naar
voren gehaald en in de routekaart 2030 terecht gekomen. De regio is in de keuze van de minister voor
het voorkeursalternatief dan ook erg bepalend, zeker als er een integraal regio advies ligt. De minister
kijkt naar alle aspecten uit de IEA (kosten, techniek, omgeving, toekomstvastheid, milieu), en kijkt niet
alleen naar het regioadvies. Een goede onderbouwing van het regio advies vergroot de kans dat de
minister dit advies volgt. In alle drie de voorbeeldprojecten op de laatste sheet van de presentatie
heeft de minister het regio advies gevolgd.

Wetterskip Fryslan heeft een toetsende rol heeft bij de watervergunning. Ze pleit ervoor dat dat het
Wetterskip op tijd wijzigingen in de projectscope doorkrijgt en niet achteraf geconfronteerd wordt met
verrassingen. Dit gaat tot nu toe naar tevredenheid en EZK geeft aan dat het de intentie is om in de
toekomst ook op gelijke wijze samen te werken.
Bij de IEA mag de omgeving binnen vier weken reageren. De reacties komen binnen bij RVO en
worden gedeeld met de lokale en regionale overheden. Deze week is op programmaniveau besloten
dat alle regio adviezen een doorlooptijd van 8 weken i.p.v. de eerder genoemde 6 weken krijgen. Dit
moet nog goed doorgevoerd worden in de planning, maar het lijkt erop dat dit leidt tot publicatie IEA
op 8 juni 2020, er dan 4 werken reactietermijn voor de omgeving is en de regionale en lokale
overheden ook 4 weken krijgen om de stukken te bestuderen. Dan start de zomervakantie voor de
regio Noord. In de eerste week van de zomervakantie krijgen de overheden de geanonimiseerde
reactiebundel, zodat men weet wat er in de omgeving speelt. Na de zomervakantie hebben de lokale
en regionale overheden nog de resterende 4 weken om het advies af te ronden. Door de
zomervakantie zijn er dus in totaal waarschijnlijk 14 weken nodig om tot een (integraal) regio advies te
komen. EZK geeft aan dat de planning nu nog is gebaseerd op de tijdslijnen van TenneT en EZK, en
zij hem graag integraler maakt. Haar voorstel is om met een selectie van de aanwezige organisaties
een planningssessie in te plEZKn en te checken of er optimalisatie mogelijk is en of de tijdslijnen voor
het informeren van gemeenteraden e.d. voldoende zijn meegenomen. Hierbij zijn de twee provincies
belangrijk, maar ook fijn als er een (of meerdere) gemeente of waterschap meedoet.
BESLUIT: de bestuurders stemmen in met een planningssessie, EZK regelt dit op ambtelijk niveau.
Hielke Westra vraagt zich af welke rol de gemeenteraden hebben bij de IEA. EZK geeft aan dat dit af
hangt van wat er is afgesproken binnen de organisaties. De ene wethouder heeft het mandaat om het
regio advies af te stemmen op college niveau, de andere wethouder zal hiervoor de hele
gemeenteraad raadplegen. Tytsy Willemsma geeft aan behoefte te hebben aan duidelijkheid over het
proces: welke rol wil ik en wanneer kan dat bepaald worden? TenneT en EZK geven graag
presentaties aan gemeenteraden/colleges/besturen om de achterban van de bestuurders te
informeren. Dit kan in twee stappen: één voor de algemene projectuitleg (daarna kunnen bestuurders
op basis van de gegeven informatie intern afstemmen welk mandaat hier passend is) en een
eventueel tweede sessie om het inhoudelijk meer over de IEA te hebben. Tytsy Wilemsma geeft aan
dat uniformiteit in de presentaties/geboden informatie en de gelijktijdigheid van de presentaties
wenselijk is. De bestuurders geven opdracht om de ambtenaren in kaart te laten brengen welke
behoeften er zijn aan informatie aangaande het proces van het regio advies op de IEA, welke tijdslijn
daarbij past en dit terug te koppelen aan EZK en TenneT. EZK en TenneT plannen parallel hieraan
een (extra) ambtelijk overleg rond oktober, want het overleg van december is te ver weg.
7.
Tussenstand provinciale/regionale processen
Nienke Homan vraagt aandacht voor de internationale ontwikkelingen bij het onderdeel Joint Fact
Finding windenergie boven de Waddenzee. Wordt hierin ook rekening gehouden met het de Duitse
windparken en het Duitse net op zee? Worden zaken als NSWPH (North Sea Wind Power Hub) ook

meegenomen? EZK gaat dit na.
Tytsy Willemsma vraagt zich af waarom de systeemstudie enkel voor Drenthe en Groningen is.
Nienke Homan ligt dit toe, Fryslân wilde destijds niet aanhaken. De netcapaciteit komt ook in de
systeemstudie aan de orde. Er wordt gevraagd hoe het staat met de netcapaciteit indien Burgum als
aansluitlocatie wordt gekozen. TenneT licht toe dat ten tijde van VANOZ gecheckt is of de capaciteit
op het bestaande net voldoende is om het windpark Ten noorden van de Waddeneilanden aan te
sluiten. Dat was bij alle drie de stations het geval. TenneT vult aan dat er los van dit project ook een
ontwikkeling is voor het doortrekken van het 380 kV vanaf Vierverlaten naar Ens. De minister heeft
aangekondigd dat er dit najaar een verkenning start naar de nut en noodzaak voor fase 2 Noord West
van Vierverlaten naar Ens, zie de kamerbrief in de bijlage. Minister Wiebes streeft ernaar eind dit jaar
over de uitkomsten van deze verkenning te kunnen berichten. Fryslân heeft geen sterk net, deze
ontwikkeling zal dit verbeteren. Alliander is hier ook bij betrokken.
8. & 9. Vervolgafspraak & rondvraag

Ambtelijk is besloten om het bestuurlijk overleg in januari door te laten gaan, de bestuurders stemmen
hiermee in. Het zal dan wellicht over het definitief maken van de NRD gaan, maar waarschijnlijk
voornamelijk over de IEA en het regio advies. Theo Berends geeft aan dat het de uitdaging van de
IEA is om een begrijpelijke beoordeling van de effecten te presenteren. Er wordt de tip gegeven om dit
visueel te doen.
Actielijst
EZK stemt met de gemeente Tytsjerksteradiel de organisatie van extra
inloopbijeenkomst af
EZK gaat een planningssessie organiseren om het proces van de IEA integraal voor alle
betrokken organisaties te maken
EZK checkt bij collega’s WOZ of de internationale ontwikkelingen ook meegenomen
worden bij het Joint Fact Finding windenergie boven de Waddenzee
Bestuurders vragen hun ambtenaren om aan EZK en TenneT door te geven welke
informatie zij nodig hebben voor het regio advies, wEZKer zijn iets nodig hebben (bijv
presentatie aan gemeenteraad) en denken per organisatie na hoe zij het mandaat voor
dit proces voor zich zien
EZK plant met TenneT een nieuw ambtelijk overleg in over regio advies rond oktober
en een bestuurlijk overleg in januari

Omschrijving
Voorzitter

Verslag 3de bestuurlijk overleg Net op zee Ten noorden
van de Waddeneilanden
EZK

Vergaderdatum en -tijd

9 januari 2020, 10:30 uur – 12:00 uur

Locatie

Provincie Groningen, Groningen, Koffiekamer

Aanwezig

Nienke Homan – provincie Groningen, gem Noardeast
Fryslân, Ineke van Gent – gem Schiermonnikoog, Hielke
Westra – gem Westerkwartier, Eltjo Dijkhuis – gem Het
Hogeland, Gerben Wiersma– gem Dantumadiel, Tytsy
Willemsma – gem Tytsjerksteradiel, Roeland van der
Schaaf – gem Groningen, Ellen Bruins Slot – gem
Ameland (vervanger Theo Faber), Herman Beerda Waterschap Noorderzijlvest (vervanger Annette van
Velde-Oudijk), Otto van der Galien – Wetterskip Fryslân,
TenneT, EZK
Gedeputeerde Douwe Hoogland/Sietske Poepjes –
provincie Fryslân, RWS NN
Presentatie 20200109 Bestuurlijk overleg NOZ TNW.pdf
en 20190905 Verslag 2de bestuurlijk overleg.pdf

Afwezig

Bijlagen

Agenda:
1. Opening, mededelingen, vaststellen verslag vorig overleg en agenda
2. Kennismaking
3. Stand van zaken NOZ TNW
4. Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD)
5. Integrale Effecten Analyse (IEA): gezamenlijk advies
6. Koppeling provinciale/regionale processen
7. Vaststellen volgend bestuurlijk overleg
8. Rondvraag en sluiting
Verslaglegging in aanvulling op de presentatie die als bijlage bij dit verslag wordt verstuurd.
1. & 2. Opening, mededelingen, vaststellen verslag, agenda en kennismaking
EZK opent de vergadering. Het verslag van de vorige vergadering wordt ongewijzigd vastgesteld.
Nienke Homan vindt het prettig dat de planning is aangepast en is tevreden met de afspraken van
vorige keer. Tytsy Willemsma spreekt haar dank uit voor het mogelijk maken van een extra
inloopbijeenkomst in Burgum. Er wordt een kort voorstelrondje gedaan.
3.
Stand van zaken NOZ TNW
TenneT geeft een toelichting op de pilot met NMF (Groningen en Friesland), de achterban van de
lokale natuurorganisaties is hier ook bij betrokken. NMF zal zich na VKA richten op het
landschappelijk inpassen van de kabelverbinding inclusief realiseren van een ‘ecologische
meerwaarde’, het gaat dan om boven wettelijke maatregelen. Ineke van Gent vraagt of al bekend
is om welke bovenwettelijke compensatie dit gaat. TenneT geeft aan dat eerst het VKA gekozen
moet worden (oktober 2020), dan weten we wat er vanuit het project vergunningstechnisch nodig
is als compensatie, daarna kunnen we op detailniveau kijken naar de mogelijkheden op dat tracé
voor bovenwettelijke zaken. Dit is eerder nog niet gedaan in een TenneT project. Het is nu ook nog
niet te zeggen welk bedrag of percentage van de projectsom hiervoor beschikbaar is. EZK geeft

aan dat deze kosten door de minister akkoord moeten worden bevonden, aangezien het
maatschappelijk geld is (via energie rekening gesocialiseerd). De NMF is afgelopen tijd ook
betrokken bij het project, zij leveren input via werksessies en kijken mee bij de totstandkoming
van de MER en starten met het aanleggen van een longlist met mogelijkheden voor na het VKAbesluit. Hielke Westra vraag of gemeenten en provincies ook worden betrokken in de pilot. TenneT
geeft aan dat plannen die uit de pilot voortkomen in afstemming met overheden en grondeigenaren
nabij het VKA-tracé worden geconcretiseerd. Ineke van Gent uit de zorg dat de bredere omgeving
hier niet bij betrokken is. TenneT legt uit dat in het kader van de IEA (onderdeel omgeving) veel
partijen en belangen in beeld gebracht zijn. Deze informatie wordt natuurlijk meegenomen bij de
uitvoering van de pilot. Afhankelijk van het gekozen VKA en verwachte plannen wordt gekeken
welke partijen hierbij betrokken worden.
De inloopbijeenkomsten die in juni georganiseerd gaan worden willen we op dezelfde locaties
houden als de vorige keer. In oktober hielden we op Ameland een inloopspreekuur, omdat daar
vorige keer weinig bezoekers waren. Aan tafels werd de informatie gedeeld met geïnteresseerden,
er ontstonden natuurlijke groepjes van maximaal zo’n 6 mensen ende gesprekken kwamen goed
op gang en gingen in op persoonlijke vragen. Dit had als voordeel dat het laagdrempeliger werd
ervaren. Mogelijk is dit vanwege de geringe bezoekersaantallen in juni ook op Schiermonnikoog en
in Roodeschool een betere manier om in contact te komen met de omgeving. Ineke van Gent en
Eltjo Dijkhuis reageren hier positief op.
4.
Concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD)
Bestuurders zijn over het algemeen positief over het proces van totstandkoming van de NRD en de
inhoud. Er worden wel aandachtspunten voor het vervolgproces meegegeven, die echter niet leiden
tot aanpassing van de NRD.
Nienke Homan geeft aan dat ze nog steeds mogelijkheden voor groene waterstof ziet en dit verder
wil laten onderzoeken. Ineke van Gent en Eltjo Dijkhuis sluiten zich hierbij aan. Ineke van Gent
vraagt zich af of er wel voldoende naar het grotere geheel gekeken wordt. Wordt er voldoende
vooruit gekeken naar alle activiteiten op de Noordzee en welke consequenties dit heeft? Worden de
milieubelangen voldoende meegenomen? Nienke Homan voegt eraan toe dat zij dit herkent en het
van belang acht dat we nu goed naar het onderdeel toekomstvastheid kijken, welke toekomstige
ontwikkelingen kunnen we verwachten. Kunnen we het in één keer goed doen? We willen geen
verrommeld landschap creëren. Ze denkt vanuit dit overleg wel dat dit meegenomen wordt, maar
geeft de tip om dit nu in de communicatie naar buiten toe beter uit te dragen.
Er wordt gesproken over het advies dat aan het bestuurlijk overleg gevraagd wordt over het
publiceren van het NRD. Formeel gaat de minister hierover, daarom is het geen besluit wat hier
genomen wordt. Hielke Westra omschrijft het verzoek daarom ook als: we nemen hier kennis van.
EZK geeft aan dat het voor de minister van belang is hoe de regio hier over denkt, dat is het doel
van deze advies-vraag.
ADVIES: De formulering die nu gekozen is, is dat het bestuurlijk overleg kennis neemt van de wijze
waarop wij met zienswijzen en beantwoording op cNRD omgaan en dat aandacht wordt gevraagd
om voor dit project keuzes te maken op basis van het grotere geheel. Dit wordt meegenomen in de
uitwerking van de IEA. Dit zal zo met de minister worden gecommuniceerd.
Hiermee zal de NRD definitief worden gemaakt en aan de Minister van EZK aangeboden worden
voor vaststelling.
5.
Integrale effectenanalyse (IEA): gezamenlijk advies
Tytsy Willemsma vraagt aandacht voor de planning. De publicatie van de IEA staat op 5 juni
gepland. De zomervakantie start op 4 juli. We vragen de omgeving in de 4 weken voor de
zomervakantie om een reactie. Dit zou verkeerd kunnen vallen. Ook de gemeenteraden hebben
een krappe planning/drukke periode voor en na de zomervakantie. Ineke van Gent vraagt of de
planning niet over de vakantie heen getild kan worden. EZK geeft aan dat de planning niet leidend
mag zijn, de inhoud van een besluit moet voldoende aandacht krijgen. Veel hangt ook af van de
uitkomst van de IEA: als er één tracé duidelijk beter is en iedereen daar gelijk over denkt kan een
besluit makkelijk zijn en ook soepeler door gemeenteraden/provinciale staten/bestuur gaan. We
spreken af dat we de planning nu niet aanpassen, maar te zijner tijd kijken of planning haalbaar is,
zodra er meer bekend is komen we hier op terug.

AFSPRAAK: de planning rondom het regioadvies blijft de aandacht houden en zodra hier meer over
bekend is zal de haalbaarheid hiervan opnieuw bekeken worden
Nienke Homan vraagt: wanneer we kunnen we definitieve afspraken van het Noordzee akkoord
kunnen verwachten? In december 2019 werd een akkoord verwacht, het is onduidelijk wanneer nu
iets besloten wordt. Voor dit project is de uitkomst van het Noordzee akkoord van belang in het
kader van het grotere geheel en de mogelijkheid van meer windparken op zee boven de
Waddeneilanden.
Het ministerie van I&W is trekker van het Nationaal Waterprogramma 2022-2027, het Programma
Noordzee is hier onderdeel van. Hierin wordt er ook gekeken naar het totale energiesysteem:
fossiel en duurzaam, moleculen en elektronen. Naar verwachting worden hier eind 2021 voor 20 a
40 GW nieuwe windenergiegebieden aangewezen. Vervolgens komt er een nieuwe routekaart
waarin bepaald wordt welke gebieden de komende jaren ontwikkeld worden. Dit raakt het joint fact
finding traject dat afgelopen jaar heeft gelopen. Het idee leeft bij EZK dat dit traject inmiddels
wordt ingehaald door het Programma Noordzee. Nienke Homan herkent zich hier wel in. EZK en de
provincie Groningen hebben hier als trekkers van het traject nader contact over. Vanuit het
ministerie van EZK wordt er gewerkt aan een nieuwe structuurvisie energie, die kijkt naar de
energiestromen op land en zee. De uitkomsten van het Noordzee akkoord zouden hierbij helpen,
maar mocht dit te lang op zich laten wachten zal het ministerie de verantwoordelijkheid voelen om
toch door te gaan met beleid maken. Nienke Homan geeft aan dat het voor wind op zee in Noord
Nederland belangrijk is dat er nu gekeken wordt naar alle windparken, nu en straks, en dat deze
zoveel mogelijk in één corridor worden meegenomen.
Ineke van Gent valt het op dat de punten uit de presentatie nu vooral een opsomming van
separate ontwikkelingen zijn, maar hoe worden deze aan elkaar geknoopt? Waar vindt de
coördinatie plaats? Als je een beslissing neemt, moet je de samenhang zien. EZK is
verantwoordelijk voor een goed overzicht van de effecten en verschillen op zo’n manier dat er
bestuurlijk en politiek een besluit op genomen kan worden. Het kan helpen om zaken visueel weer
te geven, zodat de verbinding tussen alle deze plannen zichtbaar wordt. EZK geeft aan dat er naar
verwachting deze zomer een systeemstudie energie komt met daarin een ruimtelijke vertaling over
heel Nederland. Deze gaat over elektronen en moleculen (waterstof, gas en elektra) en kijkt ook
naar de energiestromen met de omliggende landen.
In het kader van mogelijke toekomstige ontwikkelingen geeft Engbert van Esch aan dat de
toekomstige westelijke rondweg bij Dokkum erg belangrijk is. EZK checkt binnen het project of hier
voldoende over bekend is. We weten nog geen coördinaten van de ligging, maar in de IEA
toekomstvastheid houden we er wel rekening mee. Otto van der Galien geeft aan dat hij de
ontwikkeling dijkversterking Koehool Lauwersoog mist. TenneT geeft aan dat deze ontwikkelingen
bekend zijn en meegenomen zijn bij het onderdeel techniek en omgeving van de IEA. Omdat we
verwachten niets te gaan belemmeren met ons tracé staan ze niet bij toekomstvastheid. Hielke
Westra en Roeland van der Schaaf bespreken met elkaar kort of de (nog abstracte) optie voor een
windpark op Westpoort zou kunnen worden belemmerd, beiden verwachten dat dit niet het geval is
en de ontwikkelingen naast elkaar kunnen bestaan.
TenneT geeft aan dat er voor het transformatorstation in Burgum ook gekeken wordt naar het
industrieterrein Skûlenboarch-Westkern (gedeeltelijk in Kotstertille). Omdat dit deels in gemeente
Achtkarspelen ligt is ook met deze gemeente contact gezocht.
Ineke van Gent vraag zich af hoe de omgeving wordt gewogen? TenneT geeft aan dat de belangen
zo volledig en objectief mogelijk worden omschreven, met input vanuit de omgeving. Het is niet
mogelijk om plussen en minnen te koppelen aan een belang, deze omschrijving zal dus meer
kwalitatief en minder kwantitatief zijn. Mede om die reden is een integraal regioadvies waardevol.
EZK is gevraagd door de ambtenaren om financieel bij te dragen, zodat er voldoende capaciteit
beschikbaar is om bij te dragen aan dit project. Een procesbegeleider kan helpen om de
verschillende visies van de gemeenten om te zetten tot één regioadvies. EZK heeft voor dit overleg
samen gezeten met de provincies Fryslân en Groningen, daar is het idee uitgewerkt om de
provincie Groningen en Fryslân de offerte uitvraag te laten doen bij - door hen te selecteren -

gerenommeerde bureaus. Groningen zou daarbij de trekker zijn en met de overige lokale en
regionale overheden wordt het profiel afgestemd. EZK tracht dan middels een directe uitkering in
het provinciefonds bij te dragen in de kosten. EZK heeft dus geen rol bij de keuze voor een bureau.
Dit moet in januari/februari gaan lopen gezien de planning. Beiden provincies gaan dit plan nu
binnen hun organisaties afstemmen.
Aan tafel wordt geconstateerd dat men bestuurlijk de Provincie Fryslân mist. Gedeputeerde
Hoogland zou eerst de betrokken gedeputeerde zijn, maar dit is nu Gedeputeerde Poepjes
geworden. Signaal wordt door meerdere bestuurders afgegeven.
INSTEMMING: bestuurders zijn akkoord met de verzoeken aan het bestuurlijk overleg om
gezamenlijk aan een regio advies te werken en te proberen de planning te halen
6.
Koppeling provinciale/regionale processen
Reeds besproken bij vorige agendapunt.
7. & 8. Vervolgafspraak & rondvraag
Het volgende ambtelijk overleg is 23 maart. Voor de publicatie van de IEA willen we eind mei/begin
juni een volgend bestuurlijk overleg houden, twee weken daarvoor zal dan ook een ambtelijk
overleg gepland worden.
Actielijst
EZK stemt met de provincie Groningen af hoe verder te gaan met het joint fact finding
traject
EZK checkt of de westelijke rondweg in Dokkum voldoende concreet bekend is om hier
rekening mee te houden
EZK checkt in de projectgroep of de dijkversterking Koehool Laurensoog goed is
meegenomen in de IEA bij de vergunningverleners van het Wetterskip Fryslân.
EZK organiseert het volgende bestuurlijk overleg eind mei/begin juni en zal de
onafhankelijk adviseur uitnodigen

Omschrijving
Voorzitter

Verslag 4de bestuurlijk overleg Net op zee Ten noorden
van de Waddeneilanden
EZK

Vergaderdatum en -tijd

29 mei 2020, 09:30 uur – 11:00 uur

Locatie

Webex

Aanwezig

Afwezig

Bijlagen

Nienke Homan – provincie Groningen, RWS NN, Sietske
Poepjes – provincie Fryslân, Hielke Westra – gem
Westerkwartier, Eltjo Dijkhuis – gem Het Hogeland,
Gerben Wiersma– gem Dantumadiel, Tytsy Willemsma –
gem Tytsjerksteradiel, gem Ameland, Herman Beerda Waterschap Noorderzijlvest, Otto van der Galien –
Wetterskip Fryslân, TenneT, EZK
Ineke van Gent – gem Schiermonnikoog, Roeland van der
Schaaf – gem Groningen, Theo Berends - gem Noardeast
Fryslân, Jouke Spoelstra – gem Achtkarspelen
Presentatie 20200529 Bestuurlijk overleg NOZ TNW.pdf
en 20200109 Verslag 3de bestuurlijk overleg.pdf

1. Opening, mededelingen
Welkom door EZK, fijn en mooi dat we op deze manier samen kunnen komen
Theo Berends (gemeente Noardeast Fryslân) kan niet aanwezig zijn hij laat zich vervangen door
Gerben Wiersma (gemeente Dantumadiel). Jouke Spoelstra (gemeente Achtkarspelen) kan niet
aanwezig zijn, hij laat zich vervangen door Tytsy Willemsma (gemeente Tytsjerksteradiel).
2. Agenda vastgesteld
Verslag vorige keer is vastgesteld, ook alle actiepunten zijn uitgevoerd.
3. MER fase 1
MER fase 1 is afgerond. De voortoetsers zijn tevreden over de inhoud, er zijn wel wat vragen en
verbeteringen gedaan om de leesbaarheid te bevorderen voor mensen die wat verder van het
project staan. Stichting de Noordzee heeft lokale en regionale partijen betrokken, deze partijen
hebben met hun eigen kennis gekeken. Complimenten over de inhoud en daarnaast de vraag om
meer details mee te nemen. Een deel daarvan is overgenomen maar een deel gaat na oktober in
MER fase 2 beoordeeld worden. De Commissie m.e.r. kijkt nu naar de MER en zal half juli met een
advies komen. Deze wordt dan ook gedeeld met alle regionale partijen zodat deze nog als input
kan dienen voor het definitieve regioadvies.
Sietske Poepjes stelt een technische vraag. Als het VKA bekend is en de tweede fase gaat in, naar
welke details wordt er dan extra gekeken? TenneT antwoordt dat het thema ecologie nu vooral is
gebaseerd op basis van bureaustudies, in fase twee zal er op bepaalde plekken daadwerkelijk
veldonderzoek gedaan worden. Ook wordt er voor bijvoorbeeld archeologie op zoek gegaan naar
aanvullende lokale informatiebronnen.

•

Toelichting tracévariant Eemshaven west (zee) – Vierverlaten oost (land)

De tracés Burgum west, Vierverlaten oost en Eemshaven midden lijken heel lastig vergunbaar op
het zee-deel. Daarom is er gezocht naar een combinatie van zee- en landtracés die iets toevoegen
aan de huidige overgebleven opties. Burgum midden-west was zo’n variant op het tracé. We zijn
op zoek gegaan naar andere combinaties die significante voordelen bieden. Hier is er één van
gevonden. Dat is Eemshaven west (zee) met Vierverlaten oost (land). Dit staat niet los in het MER
benoemd omdat deze variant in de zoekstrook lag. Daarom was hier geen aanvullend onderzoek
voor nodig. Wel staat deze variant genoemd in de definitieve versie van het IEA.
4. Integrale effectenanalyse (IEA)
•
Inhoud aanvullende notitie natuur
Met het ministerie van LNV heeft een gesprek plaatsgevonden over de vergunbaarheid van de
tracés. Daaruit is het verzoek gekomen om een verdiepend onderzoek te doen op soortenniveau.
De significante effecten zijn gecheckt op mogelijkheden voor mitigatie en/of compensatie.
De rode tracés (vanwege sterk negatieve effecten hoogstwaarschijnlijk niet-vergunbaar) blijven
rood. Eemshaven oost scoort oranje (vergunning krijgen zou kunnen met mitigatie/compensatie,
maar zal niet makkelijk zijn). De overige routes scoren geel, die zijn uitvoerbaar - rekening
houdend met mitigatie. De codes in de tabel staan voor habitattypen, bijvoorbeeld de kwelders.
Tytsy Willemsma vraagt ter verduidelijking of een wit vakje helemaal geen risico is. TenneT geeft
hier antwoord op, dat hier alles is te mitigeren of compenseren. Dus vanuit natuuroogpunt zijn er
geen belemmeringen.
•
Kabelcorridor
Kanttekening hierbij over toekomstige windparken. Het is momenteel nog onduidelijk waar,
hoeveel en op welke manier energie naar land gebracht worden.
Grofweg zijn er vier mogelijkheden:
1. Extra kabel/leiding meeleggen: lastig vanwege onduidelijkheid over toekomstige
windparken; zowel over de locaties, het aantal MW of GW en de wijze waarop de energie
naar land gaat komen (elektronen of moleculen). Daardoor is de investering onzeker. Het
risico dat er achteraf het verkeerde type kabel of te weinig capaciteit is neergelegd of juist
teveel is groot.
2. Tunnel in Waddenzee bouwen: alleen een theoretische mogelijkheid, is een te groot project
en heeft veel verstoring tot gevolg.
3. Mantelbuis: ook alleen theoretisch mogelijk, er moet een stuk van 10km overbrugd
worden. Een kabel van moet in meerdere delen aangeleverd worden en middels
koppelstukken verbonden worden tot één kabel. Deze kabel kan qua trekkracht niet in een
keer door de mantelbuis heen getrokken worden, dan breekt hij. Als gevolg hiervan moet
bij de aanleg van een kabel alsnog gegraven worden en treedt er een tweede verstoring
op.
4. Ruimtelijke reservering meenemen: Er is dan nog steeds een verstoring, wel handig in een
volgend project. In het proces we weten dan namelijk al waar de volgende kabel kan
komen. Maar in de Waddenzee gelden geen bestemmingsplannen. Hierbij dus de vraag hoe
kunnen we ermee verder. En is dit een oplossing ondanks dat je dan alsnog twee keer het
gebied verstoort. Wie gaat dan na het VKA dit project trekken, de regio of het rijk?
Een kabelcorridor past alleen ten zuiden van Schiermonnikoog, zie kaart bij de presentatie. Bij
Eemshaven Oost is geen ruimte voor een corridor. Goed om te beseffen bij het bestemmen van de
corridor op zee is dat dit impliciet ook gevolgen heeft voor het tracé op land.
Een dergelijk project voor een kabelcorridor staat niet op zichzelf maar heeft raakvlakken met
andere programma’s die lopen zoals Programma Energie Hoofdstructuur, Programma Waddenzee
en Agenda voor het Waddengebied (voorheen Gebiedsagenda de Wadden 2050). Wij zijn in nauw
contact met de programma’s.

Sietske Poepjes geeft aan dat zo’n ruimtelijke reservering dus niet mogelijk is wanneer je juridisch
kijkt. Wel kunnen we een bestuurlijk signaal geven, dat een tweede lijn wel in de gedachten zit en
dit laten landen in een beleidsdocument. Dit kunnen de provincies doen. Je creëert dan een stip op
de horizon: zo is er destijds over nagedacht. Nienke Homan onderstreept het belang om het
doorsnijden van de Waddenzee in één keer goed te doen. Dat gaat niet alleen om bestuurlijk
draagvlak. Het lijkt mij daarom verstandig om met elkaar wat beter na te denken over hoe we
verder gaan met duurzame energie. Wat zijn de mogelijke locaties voor toekomstige windparken
op zee, en hoeveel gaan we daar opwekken? Dus in één keer genoeg kabels neerleggen en niet
een ruimtelijke reservering en dan wel twee keer in de Waddenzee graven. Sietske Poepjes
reageert, zij snapt de lijn van Homan en volg haar daar in. De grootste kans is dat deze kabel in
Groningen aan land komt, dus heeft Nienke hier ook "het eerste recht van spreken". Nienke Homan
geeft aan dat als dit betekent dat we meer tijd nodig hebben om het in één keer goed te doen, dat
dan zo moet zijn. Voor de provincie Groningen is het meeleggen van een extra verbinding een eis.
EZK vertelt dat na de zomer de volgende verkenning aanlanding windenergie start, daarna gaat er
meer bekend worden over waar en hoeveel windenergie er in de toekomst gaat aanlanden. De
verkenning zal waarschijnlijk weer een jaar gaan duren. Er wordt niet alleen naar
elektriciteitsverbindingen gekken, de aanlanding kan nu ook via energie-eilanden plaatsvinden.
EZK kijkt integraal naar alle verbindingen in de verkenning, het wordt niet stuk voor stuk bekeken.
Voor de elektriciteitskabels zouden bijvoorbeeld 525 kV gelijkstroomkabels voor 2 GW kunnen
gebruiken zoals deze ook bij IJmuiden Ver gebruikt worden. Indien er in de toekomst meer dan 2
GW aan windenergiekavels worden aangewezen boven de Waddenzee, moet voor alles > 2 GW een
nieuwe oplossing worden gevonden. Daarnaast worden die gelijkstroomkabels momenteel
ontwikkeld voor de gebieden van IJmuiden Ver, die zijn nog niet gereed wanneer wij gaan
aansluiten. Ons project zou dan ongeveer een jaar vertraging oplopen. Nienke Homan is van
mening dat we dit project dan zouden moeten uitstellen. EZK geeft aan dat we ons dan niet
houden aan de afspraken, zowel internationaal als met de windenergiesector. Daar is een ritme
mee afgesproken om elk jaar een park op te leveren, wat veel voordelen heeft. Nienke Homan
snapt dat het verstandig is dat er ieder jaar wordt opgeleverd. Maar ze voorziet veel gedoe als het
rijk zich daar te strak aan houden. Ze snapt ook dat het om veel kosten gaat, maar ze vindt dat we
goed in samenspraak met de andere programma’s moeten kijken wat er verstandig is. EZK geeft
aan dat de andere programma’s de drie programma’s zijn die op de sheet staan. Hier is in het
Bestuurlijk Overleg van januari ook over gesproken. Korte termijn en lange termijn schuren hier.
Hij begrijpt jullie, maar we kunnen hier geen harde toezeggingen doen. Nienke Homan zegt dat het
zou vreemd zijn als blijkt dat we na dit project snel nog een keer een verbinding voor een wind op
zee project moeten aansluiten. De provincie Groningen heeft in de Eemshaven grote ambities
wanneer het gaat om duurzame energie, het is van belang dat er ook verbindingen naar de
Eemhaven mogelijk zijn na dit project. EZK geeft aan dat de ambities van de provincie en EZK
hierin gelijk zijn. EZK geeft aan dat we hierover meer de diepte in moeten gaan met elkaar. Zeker
wanneer het regioadvies deze kant op gaat. De Agenda voor het Waddengebied lijkt een goed
gremium om hierover verder te praten. Sietske Poepjes geeft aan dat dit een handige ambtelijk
ingestoken werkwijze is. Maar deze wens moet ook op bestuurlijk niveau worden neergelegd. Zij
stelt voor om een overleg tussen gedeputeerde Homan, zijzelf en de minister te organiseren. EZK
geeft aan dat dit een wijze conclusie is en we gaan dit afspreken. Wel goed ambtelijk voor te
bereiden, ook met de diverse programma’s. We gaan kijken of de minister hier voor de zomer
ruimte voor heeft en in zijn overdracht zal EZK. EZK zal daarna ambtelijk afstemming zoeken met
de twee provincies. Nienke Homan en Sietske Poepjes gaan hiermee akkoord.

5. Inloopbijeenkomst
Vanaf juli verwacht EZK versoepeling in het fysiek bijeenkomen voor inloopbijeenkomsten, maar dit
is voor dit project aan de late kant gezien de reactietermijn. Voor Schiermonnikoog wordt er
gekeken naar een aanvullende fysieke bijeenkomst in juli. Die wens werd er vanuit de gemeente
uitgesproken.
De inloopbijeenkomsten worden digitaal opgevangen. Dinsdag 16 juni vindt een digitale
informatiebijeenkomst plaats vanuit een studio. Dit is een interview met TenneT & EZK over de IEA
door een onafhankelijke presentator, geïnteresseerden kunnen inloggen. Kijkers kunnen via chat
vragen stellen, deze verwerkt de presentator in het gesprek. Ook is er de mogelijkheid voor vragen
via enquêtes of polls. De film wordt vervolgens op de projectensite en RVO site geplaatst om ‘on
demand ’ terug te kijken.
Aanvullend worden er een week later vier verdiepende vragensessies via Webex gehouden. Deze
worden op advies van de ambtenaren geclusterd rondom de aansluitlocaties. Deze zijn gecheckt
met de vergaderingen van de raden en staten. Er wordt gestart met één uur, indien er veel
aanmeldingen zijn (verwachten we bij Burgum en Vierverlaten) komt er een extra uur bij.
• Maandag 22 juni van 19:00 uur tot 20:00 uur: Burgum
• Maandag 22 juni van 20:00 uur tot 21:00 uur: Burgum
• Dinsdag 23 juni van 16:00 uur tot 17:00 uur: Vierverlaten
• Donderdag 25 juni van 19:00 uur tot 20:00 uur: Eemshaven
Herman Beerda vraagt of we er rekening mee houden dat we de staten en raadsleden hierover
informeren? En wat er precies op een avond geclusterd wordt. EZK antwoordt dat de raads- en
statenleden via de griffie een mededeling krijgen en dat er geen strikte scheiding is in de avonden,
elke vraag mag overal worden gesteld.
Eltjo Dijkhuis geeft aan dat we in de communicatie duidelijk moeten zijn over de namen. Want het
moet duidelijk zijn dat het om een heel tracé gaat en niet alleen de aansluitlocatie. EZK geeft aan
dat we al eerder brieven hebben gestuurd waardoor het project al enige bekendheid geniet, nu
worden er weer 10.000 kaartjes gestuurd naar alle bewoners rondom het tracés. Daarnaast worden
ook andere communicatiemiddelen (o.a. gemeente sites) benut in overleg met de
communicatiemedewerkers van de decentrale overheden.
Tytsy Willemsma geeft aan dat Burgum de vorige keer goed bezocht was, het leeft hier behoorlijk
dus fijn om te zien dat jullie al rekening houden met een extra uur.
Sietske Poepjes geeft aan dat alles heel mooi georganiseerd en is blij met de ansichtkaarten, goede
combinatie analoog en digitaal. Ze geeft de tip dat het fijn zou zijn als er wat mensen iets van Fries
kunnen, de taal is vaak een gevoelig puntje. EZK geeft aan dat het de vorige avonden goed ging en
dat we heel blij zijn met een van de projectleiders van Witteveen+Bos die is opgegroeid in Fryslân.
6. Regioadvies - kader voor minister
Er is al overleg geweest met het ministerie van Financiën over ons project om te checken of de
bandbreedte aan kosten voor de tracés na de keuze voor VKA tot een bezwaar zou kunnen leiden.
Daar bleek in dat gesprek geen sprake van.
Hielke Westra vraagt of dit betekent dat de minister niet altijd voor de goedkoopste optie gaat.
EZK geeft hier bevestigend antwoord op. En ook uit de ervaring van EZK met deze minister in
eerdere projecten blijkt dit.
Sietske Poepjes vraagt wat het concept ambtelijk regioadvies wordt. EZK geeft aan dat het jullie
eigen advies is en wij dit dus niet weten. We gaan door naar het volgende punt met een update
van het regioadvies.
7. Regioadvies – update & verzoek 3 weken uitstel

Berenschot vertelt dat het proces vol op stoom is, samen met 13 regiopartijen wordt er hard
gewerkt aan het concept regioadvies. Gisterenavond is er een concept advies gedeeld met de
bestuurders. Op 8 juni komt de definitieve IEA uit. Het doel is om op 9 juni het concept regio
advies naar buiten te brengen. Eventueel ook met een persbericht. Alles is wel afhankelijk van het
bestuurlijk commitment. Daarna kan het besproken worden in de raden en staten. In sommige
raden wordt er het zelfs twee keer besproken: een keer ter informatie en een keer besluitvormend.
Intentie is om het met 13 partijen te ondertekenen. In deze tijden wel de onzekerheid rond
behandeling in raden en staten. Berenschot bedankt EZK voor het uitstel tot 2 oktober, dit heeft te
maken met enkele raadsvergaderingen die gepland staan op 30 september. Sietske Poepjes vraagt
zich af of de twee processen wel genoeg afstemming hebben. Er wordt nu in dit Bestuurlijk Overleg
niet over de inhoud van het concept advies gesproken, is dat slim? Berenschot geeft aan dat we
een zorgvuldig proces doorlopen waarin we de verantwoordelijkheden scheiden. EZK vult aan dat
er af en toe wel afstemming is, zo is er bijvoorbeeld een factcheck gedaan door Witteveen+Bos.
Tytsy Willemsma bedankt voor het uitstel. Hielke Westra vult aan dat het proces bijzonder correct
is ingestoken. Het spannende zit in de besluiten aan het eind van dit proces. Wat gebeurt er met
moties of gemeenteraden/colleges die niet accorderen aan het eind van het proces. In het verleden
is er wel op het einde besloten om niet alle decentrale overheden te laten tekenen. EZK geeft aan
dat we dat liever niet zien, maar dat dit wel kan. Nienke Homan bedankt voor het uitstel.
EZK geeft het woord aan RWS die een apart advies geeft over voornamelijk het zee-deel. RWS
geeft aan dat er qua planning niks op aan te merken is, ze hoort van haar collega’s dat de
samenwerking goed is. Veel tevredenheid over het proces. EZK vult aan dat ambtelijk is afgestemd
dat RWS gelijk met de omgeving de normale vier weken reactietermijn heeft. Men is ook daar
ambtelijk druk om hun reactie te schrijven en zal dit kort na publicatie van de IEA sturen naar EZK
en Berenschot, zodat ook de decentrale overheden deze reactie kunnen meenemen in hun
regioadvies.
8. Planning
Sietske Poepjes geeft aan dat 8 juni (de dag van publicatie van de IEA) een maandag is, de
colleges vergaderen op 9 juni. Dit kan lastig zijn wanneer de media het IEA oppakken en met
vragen komen voor het regioadvies. EZK geeft aan dat het idee juist is om de publicatie van het
IEA de dag voor het regioadvies te publiceren zodat deze bij de raden bekend is voor het advies.
Berenschot geeft aan dat hij een goede timetable maakt zodat de verschillende stukken goed op
elkaar worden afgestemd. Er wordt ook gewerkt aan een woordvoeringslijn. Berenschot checkt dit
in het ambtelijk overleg en stemt het met af EZK indien er wijzigingen zijn in de planning.
9. Vervolgsessie
Voorstel is om de volgende sessie eind september te houden, wanneer het regioadvies zo goed als
bekend is en EZK een voorproefje kan geven over het VKA. Sietske Poepjes wil een lans breken
voor zoveel mogelijk digitale vergaderingen, dit loopt best wel goed. Laten we voorzichtigheid
houden. Nienke Homan stemt hiermee in. EZK geeft aan dat we als overheid ook het goede
voorbeeld moeten geven. Herman Beerda vraagt of als we half september het bestuurlijk overleg
hebben dan ook het advies van RWS bekend is. EZK geeft aan dat we ervoor gaan dat dan alle
stukken er zijn.
10. Rondvraag & afsluiting
Geen opmerkingen.

Omschrijving
Voorzitter

Verslag 5de bestuurlijk overleg Net op zee Ten noorden
van de Waddeneilanden
EZK

Vergaderdatum en -tijd

29 september 2020, 16:00 uur – 17:30 uur

Locatie

Webex

Aanwezig

Nienke Homan – provincie Groningen, RWS NN, Sietske
Poepjes – provincie Fryslân, Hielke Westra – gem
Westerkwartier, Jouke Spoelstra – gem Achtkarspelen,
Eltjo Dijkhuis – gem Het Hogeland, Tytsy Willemsma –
gem Tytsjerksteradiel, Theo Faber – gem Ameland,
Herman Beerda - Waterschap Noorderzijlvest, Otto van
der Galiën – Wetterskip Fryslân, Theo Berends - gem
Noardeast-Fryslân, TenneT, EZK: EZK, EZK en EZK
Gast (onderdeel JFF):– Gasunie

Afwezig

Bijlagen

Ineke van Gent – gem Schiermonnikoog, Kees Wielstra –
gem Dantumadiel, Roeland van der Schaaf – gem
Groningen, Theo Faber – gem Ameland
Presentatie 20200929 Bestuurlijk overleg NOZ TNW.pdf
en 20200529 Verslag 4de bestuurlijk overleg def.pdf

Dit verslag is een aanvulling op de presentatie.
1. Opening, mededelingen
Welkom door EZK, fijn en mooi dat we op deze manier samen kunnen komen. Jammer dat het niet
in persoon kan, maar gezien de laatste ontwikkelingen en de persconferentie van gisteren wel
logisch.
Kees Wielstra (gemeente Dantumadiel) kan niet aanwezig zijn, hij laat zich vervangen door Theo
Berends (gemeente Noardeast-Fryslân).
2. Agenda vastgesteld
Verslag vorige keer is vastgesteld, ook alle actiepunten zijn uitgevoerd.
3. Activiteiten afgelopen zomer
Joint Fact Finding kabelcorridor
Deze zomer is er door gemeente Schiermonnikoog, gemeente het Hogeland, provincie Fryslân,
provincie Groningen, Gasunie, TenneT en EZK middels Joint Fact Finding gewerkt aan de
onderzoeksvraag: Hoe kan parallel aan het project NOZ TNW rekening gehouden worden met de
(nog niet zekere komst van) extra kabels en/of leidingen door de Waddenzee als gevolg van
nieuwe windparken? Op 28 september is er een bestuurlijk overleg geweest tussen EZK en de

gedeputeerden Homan en Poepjes. Daar is besloten dat de JFF 6 oktober wordt gepubliceerd op de
projectenwebsite van TenneT. Dit is tegelijk met het naar buiten gaan van het regioadvies. De
regionale en lokale overheden kunnen ook de JFF notitie publiceren. Bij EZK zal het rapport
onderdeel zijn van de reactienota, die begin november gepubliceerd wordt. EZK zal in haar advies
aan de minister naar aanleiding van de JFF het volgende meegeven: “Geef aan dat bij de
uitwerking van het Voorkeursalternatief (VKA) rekening moet worden gehouden met toekomstige
kabels en leidingen.”
Theo Berends stelt naar aanleiding van de presentatie een vraag over waterstof vanaf 2040. Kan je
waterstof gebruiken als buffer voor als de zon niet schijnt en het niet waait en speelt dat een rol in
de afwegingen?
EZK: Waterstof wordt nu in dit project bekeken als energiedrager van de energie van het windpark
naar het land. In de landelijke verkenningen rond waterstof en het Programma
Energiehoofdstructuur wordt er breder gekeken naar de toekomstige functie van waterstof in ons
energiesysteem. Gasunie voegt toe dat waterstof zich inderdaad op de langere termijn heel goed
grootschalig laat opslaan.
Verziltingsonderzoek
Vanuit de agrarische sector zijn er zorgen over het verergeren van verzilting door aanleg van NOZ
TNW (m.n. bij open ontgraving). In het concept regioadvies is opgenomen dat er onderzoek
gedaan moet worden naar het verziltingsvraagstuk. Vooruitlopend op MER fase 2 is de eerste fase
van het verziltingsonderzoek naar voren gehaald, specifiek voor Eemshaven west. Antea Group
heeft opdracht gekregen van TenneT voor een bureaustudie, waarbij bestaande meetgegevens
werden gebruikt. De onderzoeksaanpak is gedeeld met de volgende partijen met verzoek om
aanvullingen (indien nodig): LTO Noord, gemeente Het Hogeland, provincie Groningen, provincie
Fryslân, min LNV, Waterschap Noorderzijlvest, Wetterskip Fryslân. Op verzoek van LTO Noord is de
specialist van Acacia Water aangehaakt, waar zij al veel mee hebben samengewerkt.
Tytsy Willemsma vraagt zich af of de conclusies uit dit onderzoek ook gelden voor andere
tracéalternatieven dan Eemshaven west?
TenneT licht toe dat er nu gekozen is voor onderzoek bij Eemshaven west omdat de mate van
verzilting daar naar verwachting het grootst is. Over het algemeen kunnen de uitkomsten worden
doorgetrokken naar andere gebieden. Wel moet hier een onderscheid gemaakt worden tussen
graslanden en akkerbouwgebieden. Bij de routes naar Burgum is over het algemeen gezien vaker
sprake van graslanden (met minder last van verzilting) en bij de tracés naar Eemshaven van
akkerbouwgebieden.
Tytsy Willemsma vraagt zich af waarom het onderzoek naar laagfrequent geluid nog niet is gedaan,
ook dit is onderdeel van het regioadvies.
TenneT geeft aan dat dit pas echt concreet berekend kan worden wanneer er een echte locatie is,
dit gebeurt in MER fase 2.
Herman Beerda vraagt of de veldonderzoeken voor fase 2 generiek worden gedaan of dat daarvoor
al keuze wordt gemaakt voor een boring of een open ontgraving.
TenneT geeft aan dat zij een uitgebreid protocol heeft voor onderzoeken, gebaseerd op de
geldende NEN-normen. Er zijn punten op het tracé waar HDD boringen noodzakelijk zijn, deze
worden al meegenomen in de veldonderzoeken. Er wordt dus uitgegaan van een route met deels
open ontgravingen deels boringen.
4. Communicatie
We gaan werken met een Projectenatlas na het VKA, dit is een interactieve website (met een soort
Google Maps-zoomfunctie) waar iedereen zijn vragen en ideeën kan achterlaten.
Nienke Homan geeft aan dat we hebben geleerd dat we de aanverwante partijen als LTO en de
Waddenvereniging goed moeten meenemen. Vanuit TenneT wordt aangegeven dat dit een goed
punt is en dat we gaan voor een goede samenwerking in de volgende fase. Hiervoor zijn de
afgelopen weken al stappen gezet.

5. Regioadvies
Nienke Homan neemt het woord, daarna zullen Eltjo Dijkhuis en Theo Berends het overnemen.
De regio heeft de mogelijkheid om een regioadvies uit te brengen enorm gewaardeerd. Eerst is er
gekozen voor de meest logische keuze, een aansluiting in de Eemshaven waar voor de toekomst de
meeste kansen liggen. Omdat er na TNW weer meer projecten worden verwacht en men de
inwoners niet veel vaker wil lastigvallen met nieuwe trajecten heeft de corridor hierbij een
voorkeur. Initieel was het idee om in een keer een buis aan te leggen waar alles dan doorheen kan.
Dit bleek in de praktijk wat lastiger. Een ruimtelijke reservering is dan een goed alternatief.
Eltjo Dijkhuis neemt het woord namens de Groninger gemeenten. Hij geeft aan dat hij in deze
aanpak de Omgevingswet herkent. De partijen werden uitgedaagd om boven hun belang uit te
stijgen. Voor Het Hogeland is de pootaardappelteelt heel belangrijk. Een goede samenwerking met
LTO is essentieel. De lusten en lasten moeten bij elkaar komen, een gebiedsfonds is dan echt
nodig. We hebben een bedrag opgenomen van 75 miljoen euro. Er moet een kans zijn om er als
gebied beter uit te komen. Wij hebben laten zien dat we graag willen werken volgens de
Omgevingswet en zijn benieuwd naar de reactie van de minister.
Theo Berends spreekt namens de Friese gemeenten. Ook in Fryslân spelen de vraagstukken rond
verzilting. De aanlanding in Burgum was heel lastig vanwege ecologie en archeologie. Nu blijft
alleen het puntje van Schiermonnikoog over in het Friese deel. Zijn verwachting is dat de minister
het regioadvies overneemt.
Nienke Homan geeft aan dat de eilanden uiteindelijk het meest geraakt worden. Onder de lokale
bevolking leven nog wel zorgen, het gaat letterlijk om hun achtertuin. Het vormgeven van dit
gezamenlijke proces wordt nu echt belangrijk. Voor de lokale en regionale overheden was het wel
echt een intensief proces vooral ook om de achterban goed mee te nemen. Dank voor de extra tijd
die we hebben gekregen.
EZK bedankt op haar beurt de regio voor het integrale regioadvies wat in een korte tijd is gemaakt.
Zeker gezien dit alles in een zomer met Corona door de Raden en Staten is gegaan. EZK gaat bij
het volgende agendapunt in op het beeld EZK op het regioadvies en de randvoorwaarden.
TenneT reageert op het regioadvies. TenneT is voorstander van een gedragen gebiedsproces, we
hebben hier ook al een voorstel voor gedaan. De zorg daarbij is of dit het proces gaat vertragen.
Een goed gebiedsproces vraagt veel capaciteit ook van andere partijen. TenneT wilt vasthouden
aan de projectplanning, met een oplevering in 2027.
Nienke Homan geeft aan dat de bestuurders de haast delen en ook willen dat het windpark op tijd
wordt opgeleverd. De lokale en regionale overheden hebben aangegeven dat ze aan het begin goed
betrokken willen zijn, TenneT kan dan ook een beroep op hen doen. Nienke Homan gaat zich hier
hard voor maken.
In reactie op de voorwaarden voor het gebiedsfonds geeft TenneT aan dat er geen mogelijkheden
zijn vanuit TenneT om hier een financiële bijdrage aan te leveren wanneer de uitgaven niet project
gerelateerd zijn. De extra kosten moeten door de ACM als doelmatig worden aangemerkt. TenneT
vult aan dat het wel mogelijk zou moeten zijn om extra onderzoek naar verzilting te doen en een
monitoringsprogramma hiervoor op te zetten bij het tracé. Ook voor het ecologische deel kan
binnen het project geld vrijgemaakt worden, hiervoor is een pilot gestart met NMF.
Nienke Homan spreekt over een twee fase model: we lossen nu het huidige probleem rond dit
windpark op, maar in de toekomst moeten we veel meer middels een corridor gaan aansluiten. Om
dit goed te doen zijn er nieuwe instrumenten nodig binnen een gebiedsproces. Sietske Poepjes
geeft aan dat de teksten in het regioadvies zijn gekozen met de achterban in gedachten. Men is
over z’n eigen schaduw heen gestapt. Ze roept op om in dit overleg niet de discussie te voeren,
maar de inhoud voor kennisgeving aan te nemen en de minister zijn reactie af te wachten.
TenneT geeft tenslotte aan zij had verwacht iets meer terug te lezen over de JFF conclusies.
TenneT vult nog aan dat de term landbouw effectrapport (LER) in punt 5 staat genoemd. TenneT
wil geen aparte rapportage voor één sector. In het MER worden alle onderdelen meegenomen, ook
landbouw. Het opstellen van een LER geeft de ruimte aan andere partijen om ook andere losse

effectrapporten te vragen zoals een Toerisme of Visserij effectenrapport. TenneT wilt wel extra
onderzoeken (met een werkgroep landbouw) en een hoofdstuk of deelrapport landbouw maken als
onderdeel van het MER, maar niet de term LER gebruiken uit angst voor de precedentwerking.
Nienke Homan geeft aan dat het om nuances gaat. Zonder een LER komen we er hier niet, we zijn
een uniek gebied waar landbouw een belangrijke rol vervult. De MER is niet voldoende daarom
vragen we om een aparte LER.
6. Voorkeursalternatief
EZK spreekt haar waardering uit voor het integrale advies en dat de lokale en regionale overheden
samen met EZK het proces hierna in willen vullen en daar ook capaciteit voor vrij willen maken.
Puntsgewijs is de reactie als volgt:
•
Gebiedsfonds: we hebben er alle begrip voor de vraag, maar als ministerie is het lastig om
hier positief op te reageren. Binnen EZK zijn er geen potjes voor gebiedsfondsen. Naast de
wettelijke compensatie zijn wij ook aan het kijken hoe we meer kunnen doen in het kader
van een zorgvuldige ruimtelijke ordening. Wat lastig is dat hier een bedrag genoemd wordt
waarbij de onderbouwing naderhand wordt ingevuld.
•
Verder kunnen we in ons advies aan de minister op veel fronten aansluiten bij het
regioadvies. De punten voor de HDD boringen nemen we ook mee. Op de LER komen we
terug, EZK ziet ook het belang van de landbouw specifiek in dit gebied. Over laagfrequent
geluid hebben we het gehad.
•
Algehele lijn, we zijn blij met het advies en willen vanuit het gebiedsperspectief blijven
werken. Ook in VAWOZ (Verkenning Aanlanding Windenergie Op Zee) gaan we graag een
nauwe samenwerking met jullie aan.
7. VAWOZ
Wegens tijdsgebrek is dit agendapunt niet toegelicht. We nemen de punten uit dit proces mee in
VAWOZ en daar worden jullie ook bij betrokken. Via de ambtelijke lijn wordt er verder
geïnformeerd.
8. Vervolgsessie
Sietske Poepjes vraagt of het mogelijk is om een bestuurlijk overleg met de minister in te plannen,
zodat de context achter het regioadvies goed overgebracht kan worden.
Na het overleg is in samenspraak met de gedeputeerden afgesproken om te bekijken of dit
besproken kan worden bij het geplande bestuurlijk overleg voor de Catshuissessie. Deze is op 5
oktober en vindt plaats met de minister van EZK, de minister van BZK, de Commissaris voor de
Koning en gedeputeerde Staghouwer. De provincie Groningen gaat bekijken of ze dit onderwerp
laten agenderen of bekijkt of er een informeel moment is om dit te bespreken.
9. Rondvraag & afsluiting
Geen opmerkingen. Volgend bestuurlijk overleg begin november inplannen.

Omschrijving
Voorzitter

Verslag 6de bestuurlijk overleg Net op zee Ten noorden
van de Waddeneilanden
[Ministerie van EZK]

Vergaderdatum en -tijd

10 november 2020, 16:15 uur – 17:45 uur

Locatie

Webex

Aanwezig

Nienke Homan – provincie Groningen, [Rijkswaterstaat],
Sietske Poepjes – provincie Fryslân, Hielke Westra – gem
Westerkwartier, Eltjo Dijkhuis – gem Het Hogeland, Tytsy
Willemsma – gem Tytsjerksteradiel, Theo Faber – gem
Ameland, Herman Beerda - Waterschap Noorderzijlvest,
Otto van der Galiën – Wetterskip Fryslân, Theo Berends gem Noardeast-Fryslân, Ineke van Gent – gem
Schiermonnikoog, Kees Wielstra – gem Dantumadiel
(niet volledig), [TenneT], [ministerie van EZK]

Afwezig

Bijlagen

Jouke Spoelstra – gem Achtkarspelen, Roeland van der
Schaaf – gem Groningen, Theo Faber – gem Ameland
Presentatie 20201110 Bestuurlijk overleg NOZ TNW.pdf
en 20200929 Verslag 5de bestuurlijk overleg def.pdf

Dit verslag is een aanvulling op de presentatie.
1. Opening, mededelingen
Welkom door [ministerie van EZK]. Dit overleg is kort na het vorige overleg. Het eerste deel is voor
iedereen, in het tweede deel gaan we verder met de partijen die betrokken zijn bij de uitwerking
van het verwachte VKA. Het voelt raar om zo afscheid van elkaar te nemen na het intensieve
proces dat we samen hebben gehad.
Er zijn geen opmerkingen op het verslag, dit is bij deze vastgesteld.
De gemeente Dantumadiel kan niet volledig aanwezig zijn, Kees Wielstra laat zich vervangen door
Theo Berends (gemeente Noardeast-Fryslân), Jouke Spoelstra wordt vervangen door Tytsy
Willemsma en Roeland van der Schaaf is ook afwezig (wordt ambtelijk waargenomen door
[gemeente Groningen]).
[ministerie van EZK] licht voorafgaand aan de presentatie de reactie op twee van randvoorwaarden
uit het regioadvies toe en maakt daarbij het voorbehoud van besluitvorming door de minister. Het
ministerie hecht met de regio veel waarde aan een zorgvuldig gebiedsproces en daarbij horende
investering in het gebied. Het ministerie ziet echter geen mogelijkheden voor een nietprojectgerelateerd fonds, wel is er extra aandacht voor een zorgvuldige ruimtelijke ordening.
Daarbij kan het gaan om investeringen in het gebied die breder zijn dan de wettelijke compensatie.
We gaan hier later in de presentatie verder op in.

Het ministerie onderschrijft het belang van de agrarische waarden in het gebied. De titel LER wordt
echter niet gebruikt wel wordt de inhoud achter deze term gevolgd: de agrarische functie wordt
extra onderzocht en er worden extra maatregelen genomen om deze functie in dit gebied
kwalitatief te behouden.
2. VKA keuze & reactie regioadvies
Reactie regio op VKA en de reactie op het regioadvies. Nienke Homan neemt het woord. Zij
bedankt partijen voor de intensieve samenwerking en wijze waarop we samen in dit traject zitten.
De regio heeft aangegeven wat belangrijk is voor het draagvlak bij de keuze voor een
voorkeursalternatief (VKA). Er werd al kort gesproken over de tracéoptimalisatie in de Waddenzee
die zorgt voor een korter tracé in de Waddenzee maar een groter tracé door landbouwgebied. Het
toekomstperspectief voor de agrariërs en de verdere samenwerking in gebiedsproces zijn voor ons
heel belangrijk voor het draagvlak voor dit project. Ook vanuit natuur leven zorgen, dat zie je
terug in de brief van de Waddenvereniging. We willen het Waddengebied beschermen maar tegelijk
wil de regio ook stappen zetten in de energietransitie. Er komt veel op ons af in het Noorden, geef
dat ook aan bij de minister. De regio wil dit graag, maar wil het wel goed doen.
Eltjo Dijkhuis geeft aan dat er een aantal zaken zijn waar we langer over moeten spreken.
Perspectief voor de agrariërs is er daar één van. Wat bedoelt EZK precies en wat bedoelt de regio,
hoe matchen we dat aan elkaar? Een punt dat nog niet geheel scherp is, is de oplossing van het
knelpunt in ambtelijke capaciteit bij gemeenten. In de eerste fase is dit door partijen zelf betaald,
maar de inzet voor de tweede fase vraagt veel. Voor gemeente Het Hogeland is het lastig om dat
zelf op te brengen. Zorgvuldigheid is het sleutelwoord. Herman Beerda sluit zich aan bij de druk op
de organisatie die dit traject vraagt. We willen een zorgvuldig proces in, met name ook met de
agrariërs.
Sietske Poepjes stelt zich als gedeputeerde van Fryslân bescheiden op wat betreft de inhoud.
Groningen heeft altijd veel oog voor draagvlak, hier hebben inwoners recht op. In de concept
reactie van minister Wiebes op het regioadvies wordt hier nodeloos overheen gelopen. Er is een
realiteit naast de technisch-juridische noodzaak, ze raadt EZK aan om daarover in gesprek te
blijven met de regio. Daarnaast vraagt ze aandacht voor landbouw. Hoe kunnen we landbouw in
haar kracht zetten?
Ineke van Gent deelt de opmerkingen vanuit Schiermonnikoog. De regio is teleurgesteld dat het
gebiedsfonds niet door kan gaan. De gemeente Schiermonnikoog is niet tegen het windmolenpark.
Maar bescherming van het werelderfgoed en de natuurwaarden acht de gemeente heel belangrijk.
Morgen is in de Tweede Kamer een debat over de gebiedsagenda 2050 Waddenzee (opmerking:
het debat is verplaatst naar 1/12). NOZ TNW wordt als laksmoesproef gezien. De samenwerking
wordt door het ministerie als goed gezien, maar qua resultaat is de regio dat niet met het
ministerie eens. Ineke van Gent sluit zich ook aan bij de natuurorganisaties die graag Eemshaven
oost willen, waarom dit niet kan moet beter onderbouwd worden. Daarnaast doet Ineke van Gent
de oproep om de inwoners van Schiermonnikoog goed te betrekken door een digitale discussie
avond te organiseren. Hiervoor kan contact worden opgenomen met [gemeente Schiermonnikoog],
er zijn al eerdere ervaringen waarvan geleerd kan worden. Ook wil Ineke van Gent een
gezamenlijke woordvoeringslijn en deze laten afstemmen met communicatieadviseurs en
woordvoerders.
Theo Berends sluit zich aan bij de oproepen van de andere sprekers.
[ministerie van EZK] reageert. Het draagvlak is uitermate belangrijk, de aanlanding betekent veel
voor alle omwonenden en bedrijven in de buurt. Compensatie stopt voor ons dan ook niet bij de
wettelijke norm. Maar we onderzoeken samen met u een plan waarmee we de agrarische functie
kunnen blijven ondersteunen en perspectief bieden aan agrariërs. Tevens investeren we in de
natuurwaarden op de Waddenzee. We doen dit niet vanuit een plan vanuit het Rijk maar met een
plan dat we samen ontwikkelen.

Ineke van Gent wil weten wat de bovenwettelijke compensatie zal zijn en snapt de kritieken van
buiten. Wat wordt er gegarandeerd door de minister? De verwijzing naar het NP Groningen wordt
beschouwd als een sigaar uit eigen doos, waar de gemeente Schiermonnikoog (als Friese
gemeente) bovendien geen aanspraak op kan maken.
[ministerie van EZK] geeft aan dat de verwijzing naar NP Groningen inderdaad niet passend is en
om die reden reeds uit de concept brief van de minister aan de regio is gehaald. [ministerie van
EZK] kan nu niet aangeven wat er aan bovenwettelijke compensatie gerealiseerd zal worden. Daar
wil zij nadrukkelijk samen met de regio invulling aan geven en de komende tijd onderzoek naar
doen. We kunnen nu met elkaar afspreken dat we zorgvuldig met het project een plan opstellen om
te komen tot een set aan maatregelen die verder gaan dan de wettelijke norm. In de bestuurlijke
overleggen van volgend jaar zullen we daar samen nader over besluiten.
Ineke van Gent is positief over het verwijderen van de zinsnede over NP Groningen. Maar hoeveel
geld is er dan? Alleen aan mooie voornemens hebben we niks.
[ministerie van EZK] geeft aan dat dit met elkaar moet worden uitgewerkt. [ministerie van EZK]
geeft aan te herkennen dat de capaciteit bij gemeenten onder druk staat. Voor een aantal zaken is
er via de leges een mogelijkheid, maar dit is bedoeld voor de kosten van vergunningverlening.
Vanuit het project willen we graag samen het gesprek voeren over hoe EZK en TenneT de
organisaties kunnen ontlasten. We moeten samen weten waar het knelt en hoe hier een oplossing
voor gevonden kan worden. Een zorgvuldig gezamenlijk proces staat daarbij centraal. Eltjo Dijkhuis
geeft aan dat het goed is om dit samen verder uit te zoeken. Bijvoorbeeld het beeld van de leges
lijkt niet te kloppen. Gemeente Het Hogeland heeft simpelweg geen geld om de projectleider die er
nu is als gemeente in de volgende fase nog te betalen. Ineke van Gent vult aan dat de regio haar
best heeft gedaan, maar hoe verder we uit elkaar lopen hoe lastiger de planning te halen zal zijn.
[ministerie van EZK] sluit het punt af door aan te geven dat we hier een gezamenlijke
verantwoordelijkheid hebben. Graag ontvangt [ministerie van EZK] op korte termijn voorstellen
vanuit de projectgroep voor capaciteitsvraagstukken en bovenwettelijke compensatie
maatregelingen Waarbij Rijk en regio de intentie houden om de planningen te halen. Over het punt
van de brief van de natuurorganisaties geeft Hetem aan het jammer te vinden dit via de krant te
moeten vernemen. Er is veel communicatie geweest met deze partijen. Er zal een nieuw gesprek
worden ingepland vanuit EZK, laten we goed in onderling overleg blijven.
Ineke van Gent vraagt om in de brief van de minister expliciet in te gaan op maatregelen in het
Unesco Werelderfgoed. Nienke Homan wil ook een leerpunt aangeven. Ze geeft de tip dat in het
vervolg het goed is om rollen en verantwoordelijkheden helderder neer te zetten. De verwachting
over de status van het regioadvies en wat er uit het regioadvies wordt overgenomen in het VKAbesluit zitten dan meer op één lijn. Nu zitten we in een lastig proces. [ministerie van EZK] bedankt
voor de reflectie en geeft aan dat de adviezen harte worden genomen, op basis hiervan wordt door
de minister een brede afweging gemaakt.

3. Voorbereidingsbesluit (VBB)
[TenneT] geeft aan wat de impact van het VBB op de capaciteit van gemeenten is. Dit is naar
inschatting van TenneT vrij beperkt. Omdat het tracé in het buitengebied al aan randen van
percelen ligt verwachten we niet dat er erg veel impact is op nieuwe ontwikkelingen, er zal niet
vaak een vergunning bij EZK gecheckt hoeven worden. Het VBB heeft een looptijd van ongeveer
een jaar, voor die tijd moet het ontwerp-inpassingsplan ter inzage liggen.
Eltjo Dijkhuis geeft altijd aan zijn raad mee dat dit stuk een jaar geldig is, korter als er eerder een
besluit is. Geldt dat ook voor het VBB? [TenneT] antwoordt dat dit klopt, er is ook een mogelijkheid
tot verlenging maar dat gaat volgens hetzelfde principe als bij de gemeente. Eltjo Dijkhuis gaat
verder in op de impact op de beperkte capaciteit om vanuit de gemeente bij te kunnen dragen aan
een zorgvuldig proces. Er speelt een hoop bij gemeente Het Hogeland, meerdere ontwikkelingen
raken elkaar in dit gebied. Hij verwacht niet dat de uitwerking van het VKA bij zijn ambtenaren
naast het vaste takenpakket past. [TenneT] licht toe waarom hij inschat dat het aantal
vergunningsaanvragen in het gebied van het VBB laag is. Het zoekgebied ligt ver van de

woonerven en bouwkavels. Dat zijn de enige plekken waar volgens het huidige planologisch kader
gebouwd mag worden. Eltjo Dijkhuis vraagt of deze informatie naast de communicatiemensen ook
met de beleidsambtenaren wordt opgepakt. [TenneT] bevestigt dit. En er wordt een infographic
gemaakt van wat het VBB inhoudt en wat de gevolgen zijn voor de agrariërs.
Herman Beerda vraagt of er ook is geïnventariseerd wat er vanuit de andere overheden aan
plannen speelt. Is de route getoetst aan de toekomstplannen die het waterschap heeft voor dit
gebied? [TenneT] geeft aan dat er veel contact is met de ambtenaren van het Waterschap. De GIS
files (met kabelroute) zijn gedeeld met [[Waterschap Noorderzijlvest] van het waterschap, hij heeft
deze beoordeeld en per kruising met assets van het Waterschap is bekeken of het voorstel van
TenneT haalbaar is. Dit antwoord stelt Herman Beerda gerust.
4. Communicatie rond VKA en VBB
Nienke Homan heeft behoefte aan een woordvoeringslijn die door de gezamenlijke overheden
gebruikt kan worden waarin de keuze voor Eemshaven west en daarmee het afvallen van
Eemshaven oost nader wordt toegelicht. [ministerie van EZK] geeft aan dat we hier vanuit
EZK/TenneT in afstemming met de decentrale overheden aan werken en deze toesturen zodra deze
afgerond is.
[TenneT] vult aan dat we 1 op 1 contact hebben met de media, die zijn ook allemaal bij het
persmoment na de VKA. [ministerie van EZK] roept op om de woordvoeringslijn te delen, een ieder
zal andere accenten hebben maar we willen elkaar niet te verrassen. Eens te meer omdat het
verwachte VKA het regioadvies volgt. Eltjo Dijkhuis geeft als aandachtspunt voor de
woordvoeringslijn mee dat door de ‘optimalisatie’ er weer 5 á 6 km tracé extra over landbouwgrond
is toegevoegd.
5. Projectatlas
Zodra VKA bekend wordt gemaakt, staat de projectatlas online. Dit is een soort virtuele atlas van
het project. Deze atlas neemt burgers en omgeving letterlijk mee in vogelvlucht mee in de
voortgang van het project en de verschillende optimalisatierondes. Na elke optimalisatieronde vindt
er een update plaats.
6. Samenwerking na VKA
Aangezien in het bestuurlijk overleg is geconstateerd dat de gemeenten knelpunten ervaren in de
ambtelijke capaciteit kan in dit overleg niet worden besloten de samenwerking op gelijke wijze
voort te zetten. De voorzitter concludeert dat de ambtelijke projectgroep gevraagd wordt een
voorstel voor de oplossing van het capaciteitsvraagstuk te doen waarover in een volgend
bestuurlijk overleg kan worden besloten. [ministerie van EZK] plant daartoe het overleg in.
7. Participatieplan, gebiedsproces en procesplan
Nienke Homan geeft aan dat bij het gebiedsproces vooral de betrokkenheid van
landbouworganisaties genoemd wordt en verzoekt om ook de natuur- en milieuorganisaties mee te
nemen. Ineke van Gent voegt toe dat van meet af aan is aangegeven dat het belang van het
UNESCO Werelderfgoed groot is en dat dit duidelijk moet worden meegenomen. Eltjo Dijkhuis heeft
veel gesprekken gehad met [LTO] van LTO, LTO wil een volwaardige partner zijn. De vraag is of
dat in het voorstel goed geborgd is. [TenneT] geeft aan dat er veel contact is vanuit TenneT met
[LTO], het oude zeer lijkt weg en ze kijken uit naar een goede verdere samenwerking. De
voorzitter concludeert dat er zowel een werkgroep landbouw als natuur & milieu komt en dat de
belangen en zorgen van zowel landbouw als natuur op vergelijkbare wijze geborgd worden in het
vervolg.
8. Planning
9. Rondvraag & volgende sessie

10. Update provinciale/regionale processen (alleen schriftelijk)
-

Acties:
EZK past op basis van het bestuurlijk overleg de brief van minister aan de regio aan
[ministerie van EZK] organiseert het gesprek met ambtenaren van betrokken lokale en
regionale overheden inzake capaciteitsvraagstuk
De ambtelijke projectgroep doet een voorstel dat terug zal komen in het volgende
bestuurlijk overleg teneinde deze concreet te maken
[ministerie van EZK] deelt woordvoeringslijn met de regio
[ministerie van EZK] vraagt aan [gemeente Schiermonnikoog] van de gemeente
Schiermonikoog wat het beste past voor een digitale bijeenkomst voor de inwoners van
Schiermonikoog

Bestuurlijk overleg
Notulen en Actielijst
Datum:
Tijd:

16 februari 2021
17.00 – 18.00

Aanwezig :
✓ Nienke Homan – Provincie Groningen
✓ Ineke van Gent – Gemeente
Schiermonnikoog
✓ Eltjo Dijkhuis – Gemeente Het
Hogeland
✓ Herman Beerda – Waterschap
Noorderzijlvest
✓ Sietske Poepjes – Provincie Fryslân
✓ [Ministerie van EZK]
✓ [TenneT]
Afwezig: nvt

1. 17.05 [Ministerie van EZK] opent de vergadering
1. Welke verwachtingen leven bij de bestuurders?
×
Nienke Homan: LTO-Noord en natuur en milieuorganisaties hebben het gevoel dat
dingen ze overkomen. Vanuit welk moment kan de regio nog input aanleveren, dus nog
voordat de uitwerking plaatsvindt.
×
Sietske Poepjes → Sietske Poepjes is niet altijd in de gelegenheid om bij dit aan te
sluiten. Bij verhindering sluit [provincie Fryslân] aan. Zij zal immer digitaal
waarnemen. In het vervolg zou ze graag op de inhoud worden meegenomen, ook in de
techniek. Goed hebben over de plus en het gebiedsfonds. Geen misverstanden. Er loopt
ook een politiek-bestuurlijk proces. Urenregistratie liever niet op bestuurlijke tafel.
×
Herman Beerda: 1) Er gebeuren dingen zonder dat we er weet van hebben. Een
agenda in samenspraak opstellen zodat er voorbereid wordt 2) behoefte heeft aan
stappen zetten. Concreet aan de slag gaan.
×
Eltjo Dijkhuis → Moeten meer op de hoogte gehouden worden. Regioadvies verliep
soepeler. De randvoorwaarden en uren voeren de boventoon en dat moet niet meer zo
zijn.
×
Ineke van Gent → te weinig tijd om dingen voor te bereiden
×
[Ministerie van EZK] – Kijken naar go/no-go momenten en waar kan er gestuurd worden.
Waar willen we richting op geven. Er wordt nu nog richting gegeven aan bepaalde
punten en dan kan het aan de projectgroep worden doorgegeven.
×
Grote inhoudelijke brokstukken → optimalisatie moet verbeterd worden, Agenda samen
voorbereiden incl stukken. Om de 3 weken overleg.
2. Mededelingen, vaststellen agenda & verslag vorige keer
Gekozen om nu voornamelijk over het gebiedsfonds, optimalisatieproces en planning te
hebben. Er is behoefte aan helderheid op deze 3 thema’s.
3. VKA keuze & reactie regio

4. Gebiedsfonds
Nienke Homan: Wat kan er onder geschoven worden en op welk termijn?
Eltjo Dijkhuis: Geeft aan dat het lastig wordt om deel te nemen vanwege de kosten. Tijdigheid
binnen de werkgroepen aan de orde brengen. Anders lopen we achter de feiten. Plus verdelen
wordt anders lastig.
Ineke van Gent: wil graag naar de notitie kijken. Op korte termijn uitsluitsel geven of er een
bijdrage komt want dat was een voorwaarde.
Sietske Poepjes: over welke maatregelen mogen we denken mbt de Plus. Is compensatie ruim
genoeg?
Herman Beerda: De voorkeur ging naar tracé Oost, dit was een van de randvoorwaarden
Ineke van Gent: lopende projecten van gemeenten nagaan en kijken of die kunnen aansluiten.
Goed onderbouwen waarom dit tracé is gekozen. Vanwege de onrust in de regio
Afgesproken wordt dat op het volgende BO een afgestemde notitie ligt over de
randvoorwaarden voor het plus pakket, evenals de inzet van de decentrale overheden.
5. Optimalisatieproces
a) Governance
b) Werkgroep Landbouw
c) Wekgroep Natuur & Milieu
Zie sheet in de presentatie
Uit de werkgroepen moet een pakket van maatregelen komen.
Dit BO gaan we ook gebruiken als een thema BO om de bestuurders van de landbouw- en
natuurorganisaties uit te nodigen wanner opportuun. Voorlopig wordt de frequentie van een
keer per drie weken aangehouden voor de overleggen. De ambtelijke projectgroep bereid
gezamenlijk de stukken voor,
6. Planning
Belangrijk momenten van de bestuurders:
November 2021 indienen definitieve vergunningaanvraag
Nov 2021 Opstellen ontwerpbesluiten
De planning wordt aangevuld met beslismomenten en informatiemoment voor de Raden en
Staten in een visuele planning
7. Optimalisatie ronde 1
a) Rekening houden met mogelijke corridor
b) Doorkruising Schiermonnikoog
Actielijst
➢ 9 maart randvoorwaarden voor het pluspakket ter besluitvorming
➢ 9 maart notitie inzet van de ambtenaren ter besluitvorming
➢ 9 maart [Ministerie van EZK] kijkt of er nog andere stimuleringsprojecten zijn ten behoeve
van de energietransitie

Bestuurlijk overleg TNW

Agenda
Datum:
Tijd:

17 maart 2021
13.00 – 15.00

Aanwezig
Sietske Poepjes – Provincie Fryslân
Nienke Homan – Provincie Groningen
Ineke van Gent – Gemeente Schiermonnikoog
Eltjo Dijkhuis – Gemeente Het Hogeland
Herman Beerda – Waterschap Noorderzijlvest
[Rijkswaterstaat]
[Ministerie van EZK]
[TenneT]
Agenda:
[Ministerie van EZK] opent de vergadering
1.

Agenda
De agenda is vastgesteld

2.

Mededelingen
[Ministerie van EZK] geeft aan dat twee weken geleden in het Dagblad van het Noorden een artikel
heeft gestaan waarin werd aangegeven dat de extra 5 a 6 km op land op verzoek kwam van de
regiopartijen. Dat ligt genuanceerder, de regio heeft verzocht om een corridor te onderzoeken. Vanuit
dat onderzoek komt deze verschuiving. We zullen dit nog extra toelichten in ons bestuurlijk gesprek
met LTO Noord van 23 maart.
Ineke van Gent is blij met deze toelichting maar ziet graag voortaan meteen een rectificatie.
[Ministerie van EZK] zegt toe dit de volgende keer te doen.
[Ministerie van EZK] geeft aan dat de Verkenning Aanlanding Wind op Zee (VAWOZ) voor een
versnelling tot 2030 én de periode daarna inmiddels is gestart. Afgelopen week (week 10) was
daarvoor een stakeholdersessie. Jullie zijn hier allen ook bij aangehaakt.
De komende weken heeft EZK meerdere overleggen met omgevingspartijen, allen met naast dit
project ook VAWOZ en Programma Energie Hoofdstructuur (PEH) op de agenda:
23/03 Kennismaking LTO Noord bestuurlijk
25/03 Gesprek MEZK [Omgevingsberaad Wadden]
08/04 Bestuurlijk overleg [Ministerie van EZK] [Waddenvereniging], Nienke Homan (Provincie
Groningen, Sietske Poepjes (Provincie Fryslân) en Ineke van Gent (Gemeente Schiermonnikoog)
Ineke van Gent reageert hierop. De losse gesprekken met LTO Noord ziet zij niet als een goede
ontwikkeling. We moeten oppassen dat er aan verschillende tafels over dit project gesproken gaat
worden waarmee het besluitvormingsproces vertroebelt. Daarnaast geeft Ineke van Gent aan dat ze
nieuwsgierig is hoe het contact met het Omgevingsberaad zich verder ontwikkelt. Zij is hier zelf ook lid
van en de NMO’s lieten zich erg kritisch uit over dit traject. [Ministerie van EZK] geeft aan dat we een
terugkoppeling van het gesprek zullen geven en dat Ineke van Gent wellicht een verbindende rol kan
spelen.
Nienke Homan geeft aan dat de individuele landeigenaren zich overvallen voelen, het is ook
onwenselijk dat er verschillende overleggen zijn met verschillende partijen.

Eltjo Dijkhuis geeft aan dat er behoefte is aan een duidelijke communicatielijn voor de omgeving.
Sietske Poepjes vult aan dat er geen onnodige losse overleggen moeten zijn. Als we maar weten wie
met wie aan het praten is en waarover. En wil verder meegeven aan TenneT dat zij echt helder naar de
agrariërs moet communiceren, de provincie maakt die fouten ook nog steeds.
De voorzitter concludeert de volgende afspraken:
- TenneT 1 op 1 gesprekken heeft over de zakelijke overeenkomsten (ZRO’s) de
schadevergoedingen en liggingsduur.
- De integrale advisering aan de minister over het ontwerp inpassingsplan en de maatregelen in het
‘pluspakket’ na voorbereiding in de werkgroepen natuur en landbouw en de integrale
projectgroep plaatsvindt in dit bestuurlijk overleg TNW. De LTO en respectievelijk de
natuurorganisaties zijn lid van de voorbereidende werkgroepen landbouw en natuur en worden
tzt op bestuurlijk niveau uitgenodigd voor het bestuurlijk overleg. De projectgroep wordt gevormd
door de overheden en Tennet.
- Op 23 maart vindt overleg tussen de voorzitter van het Omgevingsberaad en de minister van EZK
(dhr. Van ’t Wout) plaats over de betrokkenheid van het Omgevingsberaad. Na dit overleg doet de
projectgroep in samenwerking met het secretariaat van het Omgevingsberaad met een voorstel
voor de verder samenwerking tussen het bestuurlijk overleg TNW en Omgevingsberaad.
- Deze formele governance vormt geen beperking voor informele bilaterale overleggen.
- We communiceren deze agenda’s voor de overleggen helder en transparant richting de
stakeholders.
3.

Verslag vorige keer
Ter introductie geeft [Ministerie van EZK] aan dat het verslag te summier was en geen goede
weergave was van het vorige overleg.
Ineke van Gent uit haar ongenoegen over het verslag van het laatste Bestuurlijk Overleg. De inhoud
van de bespreking en inbreng van de leden kwam niet terug. De leden van het bestuurlijk overleg
hebben een vertegenwoordigen een achterban. Het is daarom belangrijk om terug te kunnen lezen
wat ieders inbreng was en hoe de besluitvorming plaatsvond. Onderwerpen als financiële kaders,
energietransitie Schiermonnikoog als onderdeel van het pakket maatregelen ontbraken terwijl dit in
eerdere stukken wel beschreven stond. Dit graag weer opnemen. Het ongenoegen wordt breed
gedeeld in het bestuurlijk overleg.
[Ministerie van EZK] bevestigt dat de oproep om de energietransitie Schiermonnikoog mee te nemen
in het maatregelenpakket door mevrouw van Gent is gedaan in het vorige overleg en dat hoewel hier
op het eerste gezicht belemmeringen voor zijn het Ministerie van EZK zich zal inspannen om de
energietransitie Schiermonnikoog mee te nemen. Dit onderwerp komt later op de agenda terug en zal
bij dat punt ook in het verslag worden opgenomen.
[Ministerie van EZK] zegt toe dat het verslag de volgende keer beter de bespreking zal reflecteren.

4.

Notitie randvoorwaarden maatregelen pluspakket NOZ TNW
a. Het doelgebied van de maatregelen beperkt zich tot het gebied dat direct negatieve invloed
ondervindt van het project NOZ TNW
b. De maatregelen richten zich derhalve op de thema’s landbouw (verzilting en agrarisch
toekomstperspectief) en natuur (het versterken van de natuur en bepalende landschappelijke
kwaliteiten).
c. ‘Plus’-maatregelen zijn een aanvulling op bestaande compensatie of gevolgschaderegelingen.
d. Het financieel kader dient proportioneel te zijn en is niet op voorhand in omvang uit te
drukken aangezien ook de opgave nog in ontwikkeling is. Hierbij wordt gedacht aan de
ordergrootte van het landschapsplan bij NW380KV
e. Voorwaarde is dat de financiering plaatsvindt in cofinanciering met de verschillende
betrokken partijen.
➔ Gevraagd besluit:

➔ A. instemmen met de in de notitie opgenomen randvoorwaarden, de werkgroepen natuur en
landbouw opdracht geven om in lijn met de randvoorwaarden een concreet en uitvoerbaar
pakket aan maatregelen te formuleren.
➔ B. instemmen met het voorgestelde besluitvormingsproces; vaststelling maatregelen en
definitieve financiële bijdrage van Rijk, decentrale overheden en TenneT bij vaststelling
Inpassingsplan.
[Ministerie van EZK] geeft aan dat het voorstel zoals nu geagendeerd nog in de tas zit bij de minister. Zodra
duidelijk is hoe de minister hierop heeft gereageerd zal [Ministerie van EZK] het bestuurlijk overleg informeren.
De notitie is samen met de projectgroep (ambtelijk overleg met regiopartijen) opgesteld. Zowel TenneT, EZK
als decentrale overheden. De casus NW380KV is benut als richtlijn gebruikt bij het opstellen van de notitie. De
casus NW380KV is tevens een energieproject dat een grote impact heeft op het landschap en waar EZK in
samenwerking met de decentrale overheden meer maatregelen heeft genomen dan de wettelijk verplichte
compensatie. Vanuit die inspiratie legt de projectgroep een aantal randvoorwaarden voor aan het bestuurlijk
overleg die richtinggevend zullen zijn voor de werkgroepen landbouw en natuur. [Ministerie van EZK] stelt
twee vragen: – kan het bestuurlijk overleg instemmen met de randvoorwaarden als richtinggevend voor de
opstelling van het maatregelenpakket? - Kan het bestuurlijk overleg zich vinden in het voorgestelde
besluitvormingsproces en biedt dit voldoende ruimte voor de raadpleging van de volksvertegenwoordiging?
Eltjo Dijkhuis herkent de gezamenlijkheid voor een deel. De specifieke referentie naar NW380KV is anders dan
de regiopartijen hebben aangedragen. Deze verwijzing en de omgang rechtvaardigt niet hoe de werkwijze zou
moeten zijn. Het komt over of er een beslissend en richtinggevend financieel kader wordt toegevoegd waarin
Gemeente Het Hogeland zich niet kan vinden. Het is niet verstandig om een bovengrens te noteren.
Maatregelen moeten de start zijn en niet een bovengrens in financiële middelen. Laten we de besluitvorming
over het financieel kader niet nu maar bij behandeling van het pakket maatregelen doen.
Ineke van Gent kan zich in grote lijnen vinden in wat Eltjo Dijkhuis zegt. Ze geeft aan hier niet in mee kunnen
gaan. Onze geluiden wordt onvoldoende gehoord. Het regioadvies had de voorkeur voor Eemshaven oost,
maar kon zich ook vinden in Eemshaven west met een aantal voorwaarden gesteld door de regio. Deze keuze
moet op een goede manier gecompenseerd worden. Ineke van Gent hoopt dat de minister hier rekening mee
houdt en hier instemming voor geeft. Het zou jammer zijn als de werkgroepen met een plan komen dat het te
duur is omdat de 13 miljoen is overschreden. Ineke van Gent geeft aan dit graag een keer met de minister te
willen bespreken.
Herman Beerda onderstreept het voorgaande. Hij snapt dat de 75 miljoen uit het regioadvies onvoldoende
onderbouwd was. Laten we daarom eerst maar plannen maken, dan weten we snel of dit 10 of 100 miljoen
gaat kosten.
Nienke Homan is het eens met het voorstel om geen maximum te noemen, maar op basis van goede plannen
de financiering te regelen. Nienke Homan sluit zich aan bij het thema energietransitie als concrete doelstelling
voor het pluspakket in Schiermonnikoog. Daaraan voegt Nienke Homan toe dat ook de boeren een aandeel in
het pakket moeten terugzien. Cofinanciering is akkoord. Laten we zoeken naar samenhang met regionale
projecten en meekoppelkansen. Daarmee maken we cofinanciering passend.
Sietske Poepjes vindt dit een ordentelijk voorstel en beter dan wat in de notitie staat. De proportionaliteit en
de samenhang moeten duidelijk blijven. Vervolgens een moment inbouwen waarop we gezamenlijk de
maatregelen als pakket bekijken. Uiteindelijk is het een politiek bestuurlijk besluit, daar kom je ambtelijk niet
uit.
Daarnaast een vraag bij onderdeel A ‘het directe verband tussen het project en negatieve invloed. Voorstel is
het woord ‘direct’ te verwijderen. Er is namelijk niet altijd een causaal verband. Als regio denken wij aan
tientallen miljoen. Sietske Poepjes vraagt namens de regiopartijen aan [Ministerie van EZK] intern er op aan te
dringen dat de minister de regio tegemoet moet komen.
Ineke van Gent sluit zich hier helemaal bij aan. De minister moet aangegeven hoe hij er in staat. Compensatie
voor natuurschade zou optimaal plaatsvinden. Dat is de intentie bij de start van het project geweest. Dit zal
eerder tussen de 13 en 75 miljoen uitkomen dan op 20 miljoen. Is dat het hele pakket of moeten dat opgeknipt
worden. De minister moet zich duidelijker hierover uitspreken. Aandringen hierop. Zelf in gesprek gaan met de
minister is gewenst.

[Ministerie van EZK] geeft aan blij te zijn met het pleidooi nu eerst richting te geven op inhoud aan de
werkgroepen en de bespreking over het financieel kader te agenderen wanneer zicht is op het pakket van
maatregelen, proportionaliteit en samenhang, evenals de mogelijkheden voor cofinanciering vanuit decentrale
overheden. Nu geen financieel kader benoemen helpt aangezien de proportionaliteit voortkomt uit de
daadwerkelijke plannen. Het is wel belangrijk om als bestuurlijk overleg vinger aan de pols te houden.
[Ministerie van EZK] geeft aan dat EZK tevens kan instemmen met de voorgestelde wijzigingen in de
randvoorwaarden.
[Ministerie van EZK] concludeert dat de volgende afspraken zijn gemaakt:
- Het bestuurlijk overleg stelt de randvoorwaarden gewijzigd vast:
- Energietransitie
o Er wordt breed gekeken naar maatregelen die de energietransitie in het gebied kunnen
versterken.
-

Geografisch
o Het doelgebied van deze maatregelen beperkt zich tot het gebied dat negatieve invloed
ondervindt van het project NOZ TNW, binnen het doelgebied moeten de effecten van de
maatregelen “landen”

-

Besluitvorming over het financieel kader vindt plaat bij vaststelling van het maatregelenpakket als
onderdeel van het advies over het inpassingsplan. Om vinger aan de pols te houden en indien
gewenst bij te sturen zal een 50% versie worden geagendeerd voor een tussenliggend bestuurlijk
overleg waarvoor vertegenwoordiging van landbouw en natuur zal worden uitgenodigd.
De werkgroepen landbouw en natuur krijgen de opdracht om op basis van de randvoorwaarden
tot een 50% versie van het maatregelenpakket te komen. De projectgroep zal een voorstel doen
voor het onderdeel energietransitie.

-

5.

Notitie inzet
a. Indeling in drie categorieën
i. Reguliere vergunningenwerkzaamheden – reeds gedekt in bestaande structuren
ii. Extra omgevingsproces – Voor de gemeenten en het waterschap is een inschatting
gemaakt van een bedrag van €148.500 per jaar. EZK, TenneT en de provincie(?)
zullen gezamenlijk zorgen voor de bekostiging hiervan, in lijn met de andere NOZ
projecten.
iii. Inzet voor het pakket aan plusmaatregelen, wordt meegenomen als
uitvoeringskosten van het pluspakket en valt daarmee in de exploitatie van TenneT
b. Voor de periode tot het VKA zien we geen mogelijkheden om met terugwerkende kracht de
inzet te vergoeden. Dit gebeurt ook niet voor de overheden die alleen bij dit deel betrokken
waren.
c. Wanneer er externe onderzoeken of expertise nodig is kan dit via het project worden
ingeschakeld. Een voorbeeld hiervan is de second opinion op het verziltingsonderzoek door
Acacia Water op verzoek van LTO.
d. Voor de uren van koepelorganisaties waarbij zij hun kennis inzetten voor het ‘pluspakket’
maken we, net als voor de decentrale overheden, ruimte in de uitvoeringskosten via het
inpassingsplan.
➔ Gevraagd besluit: instemmen met de notitie.

Sietske Poepjes ziet dat sommige werkzaamheden binnen dit project die traditioneel bij het takenpakket van
de provincie horen daarnaast zijn er ook een aantal die dat traditioneel niet horen. Dit komt ook doordat we in
de geest van de omgevingswet werken. De provincie Fryslân is bereid iets meer te betalen aan ambtelijk inzet,
maar geeft het advies om de vergoedingen royaal in te zetten voor de kosten die decentrale overheden maken.
De notitie is wat dat betreft te summier.
Eltjo Dijkhuis komt terug op de reguliere vergunningenwerkzaamheden. De situatie is dat door de Gemeente
Het Hogeland wellicht 70 gedoogprocedures moeten worden gestart, dat past niet binnen de legesvergoeding.
Ook geeft hij aan dat voor a.iii de gemeente een voorfinanciering wil.

Punt b. is een zure appel voor de Gemeente het Hogeland.
Ineke van Gent sluit zich aan bij Eltjo Dijkhuis en vraagt om een royaal gebaar. Ineke van Gent vraagt zich af
waarom EZK zo zuinig moet zijn door het deel tot VKA niet te willen betalen en verzoekt om royaler te zijn.
Nienke Homan geeft aan dat dit een gezamenlijke opdracht is en dat het ook gaat om vertrouwen, elkaar
kunnen vinden en samen dit realiseren.
[Ministerie van EZK] geeft aan dat het goed is dat deze notitie in gezamenlijkheid is opgesteld en dat er kritisch
en constructief is gekeken naar de taken, kosten en opbrengstenkant. Het Hogeland heeft bijvoorbeeld ook zelf
geconcludeerd dat men toch een deel via de leges binnen krijgt. [Ministerie van EZK] erkent dat er enorm veel
taken (in nationaal belang) zijn bijgekomen bij de decentrale overheden. Daar lopen nu ook andere trajecten
voor zoals een onderzoek van de Raad van het Openbaar Bestuur die aangeeft dat er extra middelen naar de
decentrale overheden moeten. Wij bespreken nu de kosten voor dit individuele project.
[Ministerie van EZK] vraagt aan TenneT of zij de voorfinanciering kunnen verzorgen.
[TenneT] geeft aan dat dit voor TenneT waarschijnlijk wel zal kunnen en zegt toe te gaan kijken hoe dit past en
of dit verantwoord kan worden.
Herman Beerda geeft aan dat het te maken heeft met vertrouwen. Aantoonbare kosten moeten vergoed
worden. Herman Beerda oppert of het mogelijk is om de afspraken die nu gemaakt worden, over een jaar te
evalueren om te bekijken of de vergoedingen toereikend waren en of er extra middelen nodig zijn.
Ineke van Gent vraagt nog even aandacht voor het punt van vertrouwen.
[Ministerie van EZK] concludeert:
- We zullen de samenwerking voortzetten op basis van vertrouwen. Dit betekent dat de notitie een
gezamenlijke inschatting is van de kosten die zullen worden vergoed en dat we daarover
geadviseerd door de projectgroep in de loop van het project als bestuurlijk overleg vinger aan de
pols houden.
- Het bestuurlijk overleg heeft de intentie om te werken met voorfinanciering. TenneT onderzoekt
de mogelijkheden voor voorfinanciering.
6.

Update Werkgroep Natuur & Milieu
a. Startoverleg
b. Waddenvereniging doet voorlopig niet mee

[TenneT] geeft aan de startoverleggen hebben plaatsgevonden. De sub-werkgroepen kunnen ingepland
worden. De Waddenvereniging staat niet achter het tracé en heeft de conclusie getrokken niet verder te
participeren. [Ministerie van EZK] heeft een aantal keer contact gehad met [Waddenvereniging]. EZK en Tennet
blijven de Waddenvereniging betrekken. Ze zijn voorlopig agenda-lid. Tijdens het BO van 8 april vragen we ze
weer expliciet mee te doen, en zullen we nogmaals de afweging voor tracé west besproken worden.
Nienke Homan vult aan. Provincie Groningen heeft alle NMO’s uitgenodigd om samen na te denken over hoe
men in dit soort trajecten wil aansluiten. De Waddenvereniging heeft hier positief op gereageerd. Binnenkort
vindt hier een bestuurlijk overleg plaatst. Ook bij VAWOZ is de Waddenvereniging aangesloten.
Samenwerking aan de plusmaatregelen zien de NMO's met name als meerwaarde.
Sommige partijen zoals de vissersbond spreken we ook nog een op een.
Ineke van Gent heeft onlangs met [Waddenvereniging] gesproken. De keuze voor de west variant is in hun
ogen onvoldoende onderbouwd. Zij staan daar niet alleen in. Ook de vissers. Belangrijk om dit beter te
onderbouwen. Hoe gaan we hiermee om?
[Ministerie van EZK] licht toe dat er een kamerbrief onderweg is naar de Tweede Kamer met daarin
antwoorden op vragen van de Kamerleden Harbers, Mulder en Moorlag. Hierin staat de VKA keuze nader

toegelicht en worden ook de randvoorwaarden voor het pluspakket gecommuniceerd. We zullen deze brief
actief met de regio delen.
[TenneT] licht de pilot EcoLogische Netinpassing toe. Tijdens MER fase 1 (vóór VKA-keuze) is de pilot gestart,
dus voor 9 tracés. Het doel was een bijdrage te leveren aan het tot stand komen van een realistische, optimale
ecologische inpassing en waar mogelijk om bij deze netinpassing ter plaatse ecologische waarden toe te laten
voegen. Het resultaat is een overzicht van ideeën, plannen voor mitigerende en compenserende maatregelen,
evenals potentiele ‘plus’-maatregelen. Deze zijn gebaseerd op 22 interviews die de natuur- en milieufederaties
Fryslân en Groningen uitgevoerd hebben, met onder andere de Waddenvereniging, Natuurmonumenten etc.
Na de VKA-keuze is er een selectie gemaakt op basis van relevantie met het tracé Eemshaven west, dit vormt
input voor de werkgroepen Natuur&Milieu.
Het rapport wordt in maart 2021 gepubliceerd.
Ineke van Gent geeft aan dat er reële gevaren aangegeven zijn door RWS over een mogelijke afscheiding van
het eiland bij de Balg, en vraagt zich af of dit integraal onderdeel van de planvorming uitmaakt. [TenneT] geeft
aan dat daarom nu de variant Wantij wordt onderzocht, dit is pas in december door RWS aangegeven en was
daarom geen onderdeel van het VKA.
Ook vraagt Ineke van Gent welke conclusies er getrokken zijn naar aanleiding van het recente bezoek van
Tennet en EZK aan Schiermonnikoog. Er zijn geen conclusies getrokken maar het was het inventariseren van de
omgeving. Onder anderen hebben we de hoogteverschillen ter plaatse kunnen ervaren.
Installatiemogelijkheden zijn verder onderzocht evenals mogelijke aanlandingsplaatsen voor de kabel. Ineke
van Gent benadrukt om nauw samen te werken met Natuurmonumenten en gemeente Schiermonnikoog. Dat
wordt beaamd door Tennet en EZK.
7.

Update Werkgroep Landbouw
a. Startoverleg
b. Werkgroep LTO Noord
c. Stand van zaken onderzoek, betredingstoestemmingen
d. Verziltingsonderzoek

LTO Noord wenst een adviserende rol in te nemen naar de grondeigenaren en leden van LTO toe en heeft
hiervoor een werkgroep Landbouw opgericht, specifiek voor LTO Noord en haar leden.
Inhoudelijk sluit dit aan met de voorgestelde 'subwerkgroep optimalisatie en agrarische waarden', met het
verschil dat aan deze sub werkgroep ook niet-LTO leden als afgevaardigde deelnemen.
EZK en TenneT gaan met LTO in gesprek om te zorgen dat deze twee groepen elkaar aanvullen. Besluitvorming
over het advies aan de minister blijft verlopen via de integrale werkgroep landbouw en het bestuurlijk overleg
TNW.
Op 11 maart is het voorstel Verziltingsonderzoek (Acacia Water) in de LTO werkgroep besproken door [Acacia
Water]. TenneT, LTO, EZK en Acacia gaan gezamenlijk in gesprek om zsm het plan van aanpak vast te stellen.
[Ministerie van EZK] komt terug op het eerder afgegeven signaal door TenneT dat LTO oproept aan leden om
geen betredingstoestemmingen te verlenen. Dat is zorgelijk omdat zo de onderzoeken niet uitgevoerd kunnen
worden die we wel moeten doen en ook informatie voor het pluspakket opleveren. Kunnen de regiopartijen
hier iets in doen?
Eltjo Dijkhuis als overheden willen we het belang van landbouw goed inbrengen. Wij vragen aan TenneT / EZK
om LTO goed mee te nemen. Maar omgekeerd adviseert gemeente Het Hogeland ook aan hen om mee te
gaan. Gemeente het Hogeland heeft zeker geen belang bij de grote gedoogprocedures. Het is goed dat we het
vergezicht nogmaals schetsen aan de agrariërs.
[TenneT] vult aan dat TenneT en LTO op korte termijn bijeenkomen om te praten over ZRO onderwerpen zoals
liggingsduur en tarieven. TenneT dient met iedere grondeigenaren een zakelijke overeenkomst te sluiten. Dat
zijn meer dan 150 dossiers.
Ten aanzien van de onderzoeken op land geeft TenneT nogmaals aan dat het niet soepel gaat met het
verkrijgen van de betredingstoestemmingen, als gevolg van advies van LTO Noord aan haar leden om
vooralsnog niet mee te werken. Hierdoor dreigt forse vertraging en zullen bijvoorbeeld de bodem- en

veldonderzoeken die op land zijn voorzien mogelijk pas na de oogst (vanaf aug/sept) plaats kunnen vinden.
Positief nieuws is dat de onderzoeken in de landkwelders op tijd gereed zijn (voor start broedseizoen), mede
dankzij coöperatieve houding van het Waterschap rondom toestemmingen. Ook stond hierover een positief
artikel in het Dagblad van het Noorden (25-2-2021).
[Ministerie van EZK] concludeert:
- Alle partijen hebben een gezamenlijk belang in het vermijden van gedoogprocedures. Dit leidt
ertoe dat de onderzoeken over de zomer en daarmee het oogstseizoen heen getild zullen worden.
Gezamenlijk met LTO en Het Hogeland spreken we een proces af om te komen tot
betredingstoestemmingen in september. We bespreken deze planning verder op het volgende
BO.
- TenneT spreekt met LTO over zorgen en wensen tbv het optimaliseren van het trace.
- De afweging van het pluspakket is een collectieve afweging. De besluitvorming over het advies
aan de minister over inpassingsplan, optimalisatie tracé, pluspakket en compensatie ligt niet bij
sub-werkgroepen maar bij het bestuurlijk overleg TNW.
8.

Planning en betrokkenheid Raden en Staten
a. Planning t/m eind 2023
b. Voorstel: informeren van de Raden en Staten voor de zomer en in oktober 2021 voor de
besluitvorming Voorontwerp Inpassingsplan
c. Bestuurlijk overleg: hoe willen we deze voortzetten?
Uitnodigen van Landbouw en natuurorganisaties na eerste ronde werkgroepen.
d. Wat bespreken we de volgende keer?
i. Aanlandlocatie
ii. Eerste plusmaatregelen
iii. Pilot NMF’s

[Ministerie van EZK] leidt het onderwerp in door aan te geven dat deze routekaart in beeld brengt hoe we
gezamenlijk tot advisering aan de minister kunnen komen. Ze erkent daarbij dat de planning strak is en vraagt
bestuurders in te gaan op de afspraken die nodig zijn om dit mogelijk te maken.
Nienke Homan dankt EZK en TenneT voor de heldere routekaart.
Ineke van Gent en Eltjo Dijkhuis geven aan dat deze planning er wel vanuit gaat dat alles goed gaat. Het is een
strak schema. Zorgvuldigheid is essentieel.
[Ministerie van EZK] concludeert dat deze routekaart houvast in proces geeft en dat we aan de hand van de
routekaart het proces volgen. Indien zorgvuldigheid in de loop van het proces bijsturing noodzakelijk maakt
bespreken we dit in samenhang met de consequenties in het bestuurlijk overleg.
9.

Acties n.a.v. overleg
- EZK geeft een terugkoppeling van het gesprek van de Minister met de voorzitter van het
Omgevingsberaad Waddengebied.
- De ambtelijke projectgroep werkt gezamenlijk het thema onderdeel energietransitie binnen het
pluspakket uit.
- TenneT onderzoekt de mogelijkheden om de financiering van de ambtelijke voorzet aan de
voorkant te betalen in plaats van achteraf en koppelt dit terug
- De provincie koppelt terug op haar overleg met de NMO’s over hun betrokkenheid bij trajecten
als deze
- EZK zal de concept Kamerbrief delen die is opgesteld n.a.v. vragen van de Kamerleden Harbers,
Moorlag en Mulder.
- TenneT deelt het rapport van de eerste fase van de pilot EcoLogische Netinpassing
- TenneT koppelt de resultaten van haar gesprek met de LTO over ZRO’s en tariefstellingen terug

Verslag
Bestuurlijk Overleg Verkenning Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden
Datum:

6 april 2021

Aanwezig:
[ministerie van EZK]
waterschap Noorderzijlvest
[Rijkswaterstaat]
Gemeente Het Hogeland
Gemeente Schiermonnikoog
Provincie Groningen
[TenneT]
provincie Fryslân

Herman Beerda
Eltjo Dijkhuis
Ineke van Gent
Nienke Homan
Sietske Poepjes

Afwezig: nvt
1. Opening en vaststelling van de agenda
De voorzitter opent de vergadering om 17.04 uur.
De deelnemers stellen de conceptagenda vast.
2. Verslag bestuurlijk overleg 17 maart 2021
De voorzitter heeft geen wijzigingen op het conceptverslag van 17 maart jl. ontvangen.
De deelnemers stellen het verslag van het bestuurlijk overleg van 17 maart jl. vast.
3. Omgeving
3.1.
Gesprek MEZK – Omgevingsberaad Waddengebied
3.2.
Contact provincie Groningen – NMO’s
3.3.
Gesprek Waddenvereniging 08/04
Sietske Poepjes licht toe dat vandaag het voorbereidend gesprek heeft plaatsgevonden
voor het overleg met de Waddenvereniging van 8 april van aanstaande donderdag. Naar
verwachting wordt het vooral een politiek getint overleg.
3.4.
Bewonersavonden Schiermonnikoog en motie
[Ministerie van EZK] en Ineke van Gent geven een korte toelichting op de gehouden
bewonersavonden. Tijdens de bijeenkomsten van 22 en 29 maart jl. zijn nut en noodzaak
van de hoogspanningsverbinding toegelicht. Daarnaast is de aandacht voor de rust,
ruimte en bijzonder gevarieerde natuur van het eiland toegelicht. Een aantal bewoners
hoorden de informatie voor de eerste keer. Een groot deel van eilandbewoners wilden
meer diepgaande informatie over details zoals de ecologische effecten. In een openbare
raadsbijeenkomst van 21 april volgt nadere informatie over de wijze van aanleg van de
hoogspanningsverbinding en daar kunnen bewoners hun zorgen uiten.
Tijdens de bijeenkomst van 29 maart hebben bewoners indringende vragen gesteld. De
algemene tendens is dat bewoners niet blij zijn en soms grote zorgen hebben over
mogelijke schade aan het eiland.
Het is noodzakelijk om natuurcompensatie op Schiermonnikoog en nut en noodzaak van
het project goed uit te leggen. Aandacht voor goede communicatie is vereist.
3.5.

LTO-Noord
1
Bestuurlijk Overleg 6 april 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

Het gesprek van EZK met LTO-Noord was open en constructief. Met LTO is afgesproken
dat zij de vragen meenemen en vanuit een kritische houding naar het tracé kijken. LTONoord is bereid om samen te werken. Partijen hebben afgesproken ruime aandacht te
besteden aan goede communicatie over de uitgangspunten en de activiteiten.
Ineke van Gent vraagt aandacht voor een juiste afstemming en openheid tussen alle
gesprekken. Dit neemt de projectorganisatie als aandachtspunt mee.
Eltjo Dijkhuis vindt het belangrijk om met elkaar in gesprek te blijven en elkaar goed op
de hoogte houden: mede omdat LTO-Noord met verschillende partijen afzonderlijk praat.
[Ministerie van EZK] stelt voor met LTO af te spreken in welke hoedanigheid LTO aan de
gesprekken deelneemt. Dit omdat er meerdere projecten in één ‘mandje’ liggen.
Nienke Homan geeft de suggestie om de projecten die in het ‘mandje’ liggen op
hoofdlijnen mee te nemen in de gesprekken.
4. Planning
4.1.
Betredingstoestemming – Plan van Aanpak hoe we in september kunnen
beginnen met de onderzoeken
4.2.
Invloed op de planning
De voorzitter wil over de drie volgende onderwerpen procesmatig praten:
• Tracé-optimalisatie
• Compensatiepakket
• Pluspakket (met aandachtspunten Landbouw, Natuur en Energie)
Ineke van Gent vraagt ook hierbij aandacht voor goede voorbereiding: zij is er niet
gerust op dat hiervoor voldoende tijd beschikbaar komt.
De voorzitter wijst op de termijn die normaliter in acht wordt genomen: dat is bij
inhoudelijke en besluitvormende stukken een week voorafgaand aan het BO en ten
minste twee weken van tevoren zijn de stukken bekend bij de ambtenaren. Ineke van
Gent benadrukt gebrek aan capaciteit binnen het ambtelijk apparaat op
Schiermonnikoog.
De voorzitter informeert bij de projectgroep naar het tijdstip waarop de stukken gereed
zijn.
Sietske Poepjes merkt op dat niet iedereen dezelfde capaciteit voor de voorbereiding
heeft. Juist bij zo’n lastig onderwerp als Net op Zee bij Schiermonnikoog, is voldoende
voorbereidingstijd een belangrijke factor. Zij stelt voor medio mei 2021 alvast een
overleg te plannen zodat afstemming over de stukken op tijd kan worden gestart.
Schiermonnikoog en de provincie Friesland nemen contact met elkaar op over
ondersteuning. Zij doet Ineke van Gent een aanbod om mensen vanuit de provincie
Friesland beschikbaar te stellen voor Schiermonnikoog.
Dat waardeert Ineke van Gent, wat een goede oplossing is voor de midden-/langere
termijn. Voor de korte termijn vraagt zij eveneens aandacht voor de benodigde capaciteit
omdat voldoende tijd nodig is voor ambtelijke besluitvorming.
Sietske wijst op het belang van vaststellen van een datum voor het overleg, zodat
iedereen weet waar hij naar toe moet werken.
Hierop stelt de voorzitter voor om medio juni een volgend overleg te plannen, zodat
voldoende tijd beschikbaar is voor de ambtelijke voorbereiding.
2
Bestuurlijk Overleg 6 april 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

Op de vraag hoeveel voorbereidingstijd de gemeente Schiermonnikoog nodig heeft nadat
stukken zijn verstuurd, antwoordt Ineke van Gent dat de bijpraatsessies zondermeer
kunnen doorgaan. Zij maakt bezwaar tegen het verzoek om na een week op inhoudelijke
stukken te reageren. Juist dat vraagt meer voorbereidingstijd. De gemeente
Schiermonnikoog wil het gevoel krijgen goed te hebben nagedacht over reacties.
Herman Beerda toont begrip voor de zorgen van Schiermonnikoog. Hij onderstreept het
belang om elkaar betrokken te houden en goed te informeren. Daarom wil hij niet
wachten tot half juni voor het eerstvolgende overleg. Hij wil het tempo vasthouden.
Nienke Homan is het eens met zijn opmerking over het tempo vasthouden. Zij wil
tegelijkertijd wel voldoende tijd besteden aan goede inhoudelijke overleggen.
Sietske Poepjes benadrukt dat de ambtenaren naar de inhoud moeten kunnen kijken.
Naar de moties van de raad en de gedachten over energietransitie op het eiland.
Dat komt de bestuurlijke discussie ten goede.
Wat haar betreft kan het volgende bestuurlijk overleg in juni plaatsvinden.
De voorzitter stelt vast dat gestreefd wordt naar een volgend bestuurlijk overleg in juni.
Zij vraagt de betrokkenen het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat actief op de
hoogte te houden zodat in juni doeltreffend kan worden gesproken over:
• Tracé-optimalisatie
• Compensatiepakket
• Pluspakket (met aandachtspunten landbouw, natuur en energietransitie)
Wel worden er kortere bijpraatsessies georganiseerd, zonder agenda, om elkaar op de
hoogte te houden.
5. Update werkgroepen
5.1.Landbouw
5.2.Natuur & Milieu
5.3.Energietransitie
De subwerkgroepen Natuur & milieu en landouw zijn ingepland.
Ineke van Gent uit haar zorgen over het Waddengebied en de activiteiten op
Schiermonnikoog. Zij vraagt het ministerie meer politiek-maatschappelijke empathie te
ontwikkelen. Zij noemt in het bijzonder de kwetsbaarheid van gebied. Dezelfde vraag
legt zij neer bij LNV. Het is een indringende vraag omdat mensen zich hier zorgen over
maken.
De voorzitter neemt haar opmerking ter harte zal dit donderdag meenemen in het
gesprek met LTO en in andere overleggen met omgevingspartijen.
De kwetsbaarheid van het gebied is de nadrukkelijke reden waarom het pluspakket hier
van toepassing is.
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft de intentie om het project goed
in te passen en hoopt de zorgen van Schiermonnikoog te kunnen wegnemen.
6. Volgende vergadering
Het volgende overleg wordt gepland in juni 2021.
7. Sluiting
De voorzitter sluit de vergadering. Het is 18.04 uur.

3
Bestuurlijk Overleg 6 april 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

Verslag
Bestuurlijk Overleg Verkenning Net op Zee ten noorden van de Waddeneilanden
Datum: 15 juni 2021
Aanwezig:
[Ministerie van EZK]

Waterschap Noorderzijlvest
Rijkswaterstaat
Gemeente Het Hogeland
Gemeente Schiermonnikoog
provincie Groningen
provincie Fryslân
[TenneT]

Herman Beerda
Eltjo Dijkhuis
Ineke van Gent
Nienke Homan
Sietske Poepjes

Afwezig: nvt
1. Opening en vaststelling van de agenda
De voorzitter opent de vergadering om 17.03 uur.
De deelnemers stellen de conceptagenda vast.
In deze bijeenkomst delen de deelnemers voornamelijk de voortgang van het proces met
elkaar.
2. Mededelingen, verslag bestuurlijk overleg 6 april 2021
Tekstueel
In de lijst met aanwezigen is de naam van Ineke van Gent niet goed geschreven.
Inhoudelijk
Onder agendapunt 3.4 is behalve de bewonersavonden op Schiermonnikoog en de motie
gesproken over een raadsbijeenkomst. Daarbij waren natuur- en milieuorganisaties
betrokken. Op de vraag van Ineke van Gent naar het één op één betrekken van
specialisten bij het project, antwoordt de voorzitter dat dit in de m.e.r. fase aan de orde
komt. Zij zal Ineke van Gent informeren over de specialisten met wie contact is gelegd.
Tenslotte pleit Ineke van Gent voor verslaglegging van de bijpraatsessies over dit
project. De voorzitter bevestigt dat verslag zal worden gemaakt van de bedoelde
bijpraatsessies.
De deelnemers stellen het verslag van het bestuurlijk overleg van 6 april jl. met de
gemaakte opmerkingen, vast.
De Notitie Randvoorwaarden ‘pluspakket’ en de vergoeding voor inzet van ambtenaren is
ter kennisneming onder de deelnemers verspreid, omdat dat in lijn is met de gemaakte
afspraken.
[TenneT] benadrukt de voorwaarde dat voorfinanciering door TenneT plaatsvindt, op
basis van afspraken over facturering.
3. Communicatie
[Ministerie van EZK] toont op een dia wat speelt in overheidscommunicatie over het
project. Er zijn Kamerdebatten, (commissie-)vergaderingen en Kamer- en Statenvragen
in de Tweede Kamer, Provinciale Staten van Groningen.

1
Bestuurlijk Overleg 15 juni 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

Nienke Homan verwacht dat in Provinciale Staten Groningen meer vragen dan die van
D66/GroenLinks en de PvdD zijn gesteld dan vermeld op de dia en meegestuurd met
deze vergaderstukken.
Sietske Poepjes licht toe dat Fryslân schriftelijke vragen heeft beantwoord. Deze
betroffen voornamelijk de techniek.
Met het oog op behandeling in de Tweede Kamer in juni verstuurt de provincie Fryslân
een brief aan de woordvoerders. De inhoud van de brief is intussen ambtelijk gedeeld. De
boodschap is te kijken naar cumulatie-effecten en het grote geheel.
In dit kader noemt Ineke van Gent in het bijzonder gaswinning boven Schiermonnikoog,
waarvoor de gemeente een zienswijze heeft ingediend en binnenkort met de exploitant
One Dias in gesprek gaat. Ineke van Gent pleit voor rust op het Waddeneiland en vertelt
dat een delegatie van Schiermonnikoog naar Den Haag is geweest om een door ruim
30.000 mensen ondertekende petitie te overhandigen tegen stroomkabels over het
eiland.
Eltjo Dijkhuis bevestigt het belang om te kijken naar cumulatieve effecten. Hij vertelt dat
gemeente Het Hogeland veel vragen heeft gekregen over energie, meer specifiek over
gaswinning op zee en installaties op land. Het gaat om een combinatie van factoren,
waarbij de ontwikkeling van de Eemshaven meespeelt. Hij verwacht dat dit politiek
gezien de komende tijd veel rompslomp geeft.
Herman Beerda van Waterschap Noorderzijlvest licht over communicatie toe dat in het
bijzonder vragen binnenkomen zodra er een artikel in de dagbladen of beeldende pers is
verschenen. De vragen die komen, hebben vaak dezelfde strekking en zijn lastig. Zo
heeft het televisieprogramma Hart van Nederland onlangs aandacht besteed aan het
project Net op Zee Ten Noorden van de Waddeneilanden, waarna er vragen
binnenkwamen over aanlegtechniek en tracés.
Ineke van Gent geeft als overweging mee om goed te kijken naar doeltreffende
communicatie met inwoners. Haar advies is te communiceren over dat wat echt gebeurt.
4. VAWOZ
[Ministerie van EZK] toont op een dia het proces van integrale afweging Wind op zee
boven de Wadden. Het project heeft raakvlakken met overige programma’s als het
Programma Noordzee, VAWOZ (inclusief PEH) en Optimalisatie VKA Net op Zee ten
Noorden van de Waddeneilanden.
De drie pijlers zorgen ervoor dat in najaar 2021 een integrale afweging tussen de opgave
voor extra aanlandingen en de mogelijkheden voor de aanlandingen beschikbaar is. Die
komt terug in dit overleg.
Eltjo Dijkhuis signaleert dat er voor de afweging nog een fors aantal actiepunten moeten
worden genomen. Hij vraagt zich af hoe diepgaand de optimalisatieslag dan kan zijn als
er al in het najaar (over drie maanden) een oordeel komt. Alles wat er nu speelt heeft
invloed op de inwoners van Het Hogeland. Hij wil als betrokken overheid hier direct bij
betrokken blijven.
Ineke van Gent stelt over:

2
Bestuurlijk Overleg 15 juni 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

-

Het proces: dat ze heeft begrepen dat optimalisatie primair is en de tijd secundair. Zij
heeft ook begrepen dat er recent contacten met buurland Duitsland zijn gelegd. Zij
vraagt of dit het geval is?
De projectgroep: dat het Omgevingsberaad een rol wil hebben in Net op Zee ten
noorden van de Wadden. Zij vraagt om bevestiging hiervan.
Betrokkenheid: de vraag hoe het zit het met betrokkenheid van de provincie Fryslân?
Het onderzoek: dat zij niet uitsluit dat het regioadvies moet worden heroverwogen. In
dat geval vindt overleg plaats met 13 partijen. Zij vraagt hoe het ministerie van EZK
dit ziet.

Sietske Poepjes stelt dat
- Dit project is aangeland in de fase van Optimalisatie, waarbij twee pijlers zijn
toegevoegd. Wanneer het rapport Doorkruising Waddengebied gereed is, zal nog een
keer de stand van zaken opgenomen moeten worden.
- Zij zich afvraagt hoe het oorspronkelijke regioadvies zich verhoudt tot nieuwe zaken
die nu op tafel komen?
- Het beter zou zijn dit overleg om te vormen tot een projectgroep om de discussie
zuiver te voeren en te weten wie waarover praat.
[Ministerie van EZK] licht toe dat partijen op het eiland Schiermonnikoog en de provincie
Fryslân weldegelijk betrokken worden.
Over de optimalisatie en de tijdplanning licht [Ministerie van EZK] toe dat de planning
puur en alleen zo is gemaakt, om te onderzoeken welke technieken toegepast kunnen
worden voor aanlandingen in het Waddengebied. Voor plusmaatregelen, optimalisatie en
wat extra kan, is meer tijd nodig om het beeld compleet te krijgen. Snelheid is
belangrijk. We nemen meer tijd om optimalisatie te doen en het pluspakket na te komen.
Ineke van Gent benadrukt het belang om het in een keer goed te doen en draagvlak te
behouden.
Over de contacten met Duitsland het volgende. Begin juli vindt een gesprek plaats met
Duitse overheden. Dit spoor zal met het bestuurlijk overleg worden gedeeld.
Eltjo Dijkhuis vraagt aandacht voor de wijze waarop de Duitse buren de Waddeneilanden
hebben doorkruist.
Nienke Homan noemt het regioadvies waarbij een van de punten is dat niet duidelijk is
wat de rollen zijn. Het bestuurlijk overleg heeft een adviesrol. Tegelijkertijd is dit een
lastige rol.
5. MER fase 2
[TenneT] licht de stand van zaken van de MER-fase 2 toe, in het bijzonder het tracé en
de techniek.
In het MER worden onderzocht:
- Het Voorkeursalternatief;
- Variant Wantij met twee opties op Schiermonnikoog:
o Wadtrencher door de duinen
o Horizontaal gestuurde boring onder kwelder en duinen door

3
Bestuurlijk Overleg 15 juni 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

Er zijn nog geen complete rapporten beschikbaar. Uit eerste onderzoeken lijkt de variant
Wantij met HDD op Schiermonnikoog uitvoerbaar binnen de ecologische en morfologische
kaders. [TenneT] benadrukt in het bijzonder het belang van de ecologische effecten.
Optimalisatie van de aanlegtechniek wordt op dit moment verder uitgewerkt aan de hand
van de inzichten uit het onderzoek.
Verschillende gebieden vragen om verschillende technieken.
Ineke van Gent benadrukt dat de variant Wantij tot grote bezwaren van
Schiermonnikoog leidt. Het verbaast haar dat die variant nog steeds onderzocht wordt.
[TenneT] licht toe dat bij deze variant niet gebaggerd hoeft te worden. Hier is sprake van
gestuurde boringtechnieken en gebruikmaking van rupsvoertuigtechniek. De bodem is
stevig waardoor er minder diepgang nodig is en de impact beperkter is. Baggeren leidt
tot vertroebeling en andere nadelige effecten voor de omgeving. Deze nadelige effecten
worden volledig voorkomen, door gebruik te maken van een andere techniek. Aan de
wantij is de bodem daarvoor voldoende stabiel.
Het benodigde materieel wordt getoond op een dia. In het duingebied zie je niets. Alleen
bij de uiteinden. De voor- en nadelen van de verschillende technieken worden toegelicht
op onderstaande dia.

De route wordt nog verder onderzocht, hierbij wordt gekeken hoe nadelige effecten in
gevoelige gebieden vermeden kunnen worden. Denk dan aan schelpengebieden.
Ineke van Gent informeert in hoeverre financiële afweging een rol speelt in deze fase.
[TenneT] antwoordt dat in m.e.r. termen voornamelijk gekeken wordt naar de effecten.
In dit geval is het beter om bepaalde gebieden heen te gaan. Zo wordt van
schelpengebieden bekeken hoe ze de afgelopen zes jaar lagen. De aanleg zal om dat
gebied heen gaan en als dat extra kabel kost, speelt financiële afweging geen primaire
rol.
4
Bestuurlijk Overleg 15 juni 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

Voor de locatie van het transformatorstation zijn twee locaties in beeld. Er bestaat
voorkeur voor plaatsing aan de Eemshaven Middenweg. Deze voorkeur is op hoofdlijnen
besproken met Groningen Seaports.
6. Update werkgroepen
Landbouw
LTO, TenneT en Ministerie van Economische Zaken en Klimaat hebben met elkaar
gesproken. Er is besloten om gezamenlijk BO landbouw te vormen, om zo de komende
maanden sturing te geven aan de landbouwthema’s. Hiervoor zijn de volgende drie
afspraken gemaakt:
- Uitwerking agrarische waarden: Samen met LTO Noord wordt de opzet bepaald en
het rapport opgesteld.
- Opstarten verziltingsonderzoek > theoretisch deel tot september en start opzetten
rekenmodel.
- Benaderen van grondeigenaren over betredingstoestemmingen, bodem- en
veldonderzoeken etc. wordt uitgesteld tot het moment dat de minister een afweging
heeft gemaakt rondom het onderzoek ‘doorkruisen Waddenzee’.
Bestuurlijk thema: landbouw is een belangrijk thema. In de komende maanden wordt
nader onderzocht wat de beste vorm is en hoe governance eruit ziet.
Ineke van Gent vraagt aanvullend naar de schurende belangen nu LTO het positief inziet.
Zij wil helderheid hierover omdat het haars inziens niet zo kan zijn dat met de ene partij
afspraken gemaakt worden terwijl een andere partij nog problemen heeft. De keuze voor
de Wantij variant heeft consequenties voor agrariërs: zij vraagt ervoor te waken om
partijen tegen elkaar uit te spelen. Afwegingen zijn belangrijk in een fase waarin nog
niets vastligt.
Natuur en Milieu
[TenneT] bevestigt dat TenneT constructief in het proces zit. Dat betekent dat uitwerking
agrarische waarden samen gebeurt en partijen samen kijken naar het de aanpak van het
verziltingsonderzoek. Eltjo Dijkhuis benadrukt dat LTO de agrariërs vertegenwoordigt.
De voorzitter vat samen dat het voor LTO net zo ingewikkeld is als voor
natuurorganisaties. De organisaties brengen hun kennis en kunde in. Het project is nog
niet aangeland in de fase waarin keuzes moeten worden gemaakt. In deze fase worden
positieve en negatieve effecten in beeld gebracht en bij het inpassingsplan kunnen
keuzes gemaakt worden.
[Tennet] licht de planningen en het proces rond de onderzoeken naar de natuur- en
milieueffecten toe.
› Komende maanden zetten de subwerkgroepen Natuur & Milieu hun activiteiten voort:
o In detail input ophalen voor uitwerking VKA, focus variant wantij (juni / juli)
o Resultaten uit de m.e.r. delen met werkgroep en één op één met experts in
projectgebied (eind augustus)
o Belanghebbenden krijgen actief de mogelijkheid plusmaatregelen aan te
dragen.
Ineke van Gent merkt op dat plusmaterialen pas na de besluitvorming aan de orde
komen. Ze vraagt Natuur- en Milieu aandacht voor de cumulatieve effecten en draagvlak
hiervoor.
5
Bestuurlijk Overleg 15 juni 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

Energietransitie
De werkgroep ten behoeve van plusmaatregelen tbv de energietransitie is nog niet
gestart. Dit zal na de zomer 2021 plaatsvinden.
7. Planning
Er is een planningssheet voor 2021 gemaakt met een doorkijkje naar 2023. [Ministerie
van EZK] licht de planning toe.
Het volgende bestuurlijk overleg wordt gepland in september.
Sietske Poepjes vraagt aandacht voor de zomervakantieperiode in Noord-Nederland en
ruimte voor achterban-overleg.
De voorzitter zegt toe rekening te zullen houden met de gemaakte opmerkingen.
Ineke van Gent informeert naar de planning van de bijpraatsessies. [Ministerie van EZK]
antwoordt dat deze gedurende de zomerperiode niet plaatsvinden. Hij vraagt het
secretariaat de overleggen na de zomer in te plannen en de planning met haar te delen.
8. Volgende vergadering
Het volgende overleg wordt gepland in september 2021. De datum wordt bekend
gemaakt
9. Sluiting
De voorzitter sluit de vergadering. Het is 18.22 uur.

6
Bestuurlijk Overleg 15 juni 2021
Net op Zee ten Noorden van de Waddeneilanden

Verslag Bestuurlijk Overleg Net op Zee Ten noorden van de Waddeneilanden
18 oktober 2021
Locatie: digitaal
Aanwezig:
Ministerie van EZK
Rijkswaterstaat
Gemeente Schiermonnikoog
Provincie Groningen
Provincie Fryslân
TenneT
Afmeldingen:
Eltjo Dijkhuis
Sietske Poepjes
Herman Beerda

Ineke van Gent
Nienke Homan

Gemeente Het Hogeland
Provincie Fryslân
Waterschap Noorderzijlvest

1. Mededelingen, vaststellen agenda
Verslag
[Ministerie van EZK] opent de vergadering en licht toe: We hebben het afgelopen half
jaar gebruikt om verder onderzoek te doen. We willen dit BO gebruiken een update
over de onderzoeken te geven en om te horen wat de decentrale overheden aan ons
willen meegeven. Daarnaast voeren we in het kader van VAWOZ ook gesprekken met
de kustprovincies (incl. Noord Brabant) en het Omgevingsberaad Waddengebied.
2. Stand van zaken in Den Haag en regio
Verslag
[Ministerie van EZK] licht de ontwikkelingen in Den Haag toe:
o Er is een rondetafelgesprek geweest, waar ook een aantal van de deelnemers in
de call aan hebben deelgenomen.
o De Waddenacademie heeft een contra-expertise opgesteld op verzoek van de
Tweede Kamer.
o Er is een schriftelijk overleg geweest van de Tweede Kamer. Deze zullen we
tegelijkertijd beantwoorden met VAWOZ (verwachting half november).
o Het Wadden-debat met de minister van I&W dat op 13 oktober was gepland is
uitgesteld naar 7 december. Hierbij zullen ook de bewindspersonen van LNV en
EZK aansluiten.
o Er is één vraag over dit onderwerp geweest in het debat Klimaat & Energie van
14 oktober.
Ineke van Gent: In de Tweede Kamer zijn ook second-opinions gevraagd. Ze is
benieuwd hoe dat op een goede manier samenkomt.
[Ministerie van EZK]: er zijn verschillende vragen die in verschillende commissies van
de Kamer terugkomen. Op initiatief van de Kamer komt dit op 7 dec. in een
gezamenlijk debat van IenW, EZK en LNV over de Wadden samen. Dit komt goed uit,
want VAWOZ verwachten we half november, incl. de vraag hoe dat aanhaakt bij TNW.
Hierin nemen we ook de contra-expertise van de Waddenacademie mee.
3. VAWOZ
a. Verdiepende onderzoeken
b. Doel van het overleg
c. Scenario’s voor vervolg
d. Bespreekpunten
Verslag
[Ministerie van EZK] licht toe: tot nu toe hebben we voor Noord Nederland de periode
tot 2030 laten onderzoeken: welke routes zijn het meest kansrijk? Tegelijkertijd zijn we
ons er van bewust dat 2030 ook maar een moment is. Je ziet voor 2030 dat we naar
twee windgebieden kijken die via elektronen aanlanden: TNW (0,7GW) en Windgebied

-

-

-

-

-

-

-

5-oost (4GW) (n.b. moet nog langs Ministerraad). Mogelijk komt er na 2030 nog meer
in de vorm van elektronen of moleculen.
[Ministerie van EZK]: we hebben in VAWOZ en RHDHV onderzocht hoe we de opgave
tot 2030 kunnen aanlanden. Dit geeft aanknopingspunten om verder te onderzoeken.
We hebben geen optie die sowieso uitvoerbaar/vergunbaar is. Tegelijkertijd zien we de
noodzaak om na 2030 te kijken en bij te schakelen wanneer dat moet. We proberen het
procesmatig en inhoudelijk zo in te richten dat dit kan. Dit geeft wel een dilemma
tussen planning, zorgvuldig proces en deadlines die we hebben. Doel van dit bestuurlijk
overleg is om de resultaten van het RHDHV onderzoek en de opgave voor 2030 (TNW
(0,7 GW) en Windgebied 5 (4,0 GW)) te bespreken. Dit kan aan de hand van de
ambtelijk in beeld gebrachte scenario’s, waarvan naar aanleiding van het ambtelijk
vooroverleg scenario 2 nader is uitgewerkt. Hierbij kunnen ook de aandachtspunten
van de regio voor het vervolgproces in het verlengde van het staande regioadvies
betrokken worden.
[Ministerie van EZK] licht toe adhv de powerpoint: we hebben op basis van de opgave
van 4,7GW en het RHDHV onderzoek een breed aantal scenario’s in beeld gebracht. Om
voortgang en integraliteit te waarborgen zijn we ambtelijk bij scenario 2 uitgekomen.
De 0,7 en 4,0 GW gaan samen in één proces via een nog te bepalen tracé. Dit vraagt
verder onderzoek na het RHDHV onderzoek. Voor we tot een definitief tracé of tracés
komen moeten we dit onderzoek uitvoeren. We nemen daar de vragen voor wat er na
2030 komt in mee.
[Provincie Fryslân]: waar we vanuit Fryslân zekerheid over willen is dat er niet al
ambtelijk een keuze is gemaakt. Oost blijft voor ons belangrijk. We stellen voor dit
verder te onderzoeken voor 4,7GW, maar we willen dit ook in GS bespreken. Zijn er nu
nog geen onomkeerbare stappen genomen? [Ministerie van EZK] bevestigt dat er geen
onomkeerbare stappen zijn genomen.
Nienke Homan: het is lastig om er nu op te reageren omdat we dit intern nog niet
hebben kunnen bespreken. We zijn afhankelijk van de stroom, dus uitstel heeft grote
gevolgen. Ik kan nu nog geen verdere reactie geven.
[Ministerie van EZK] uit haar begrip daarvoor, maar geeft mee dat de aanwijzing van
windgebieden eind oktober in de Ministerraad ligt. Als we daar ook iets vanuit dit BO
willen meegeven over de aanlanding zijn de komende weken cruciaal.
Ineke van Gent: het is een verstandige insteek. Ik zit ook in het Omgevingsberaad
waar door vissers en boeren is gevraagd om de oost-route opnieuw te onderzoeken in
één plan voor 4,7GW. Dit betekent dat het langer duurt, maar als men nu kiest voor de
west-route zal dit tot procedures tot de RvS leiden die ook lang duren, en het politiek
draagvlak is ook klein. Tegelijkertijd is de energietransitie ook belangrijk. Maar gezien
de consequenties voor ons eiland en de Wadden is het van belang het in één keer goed
te regelen. Daarom is het goed om de oost-route in deze combi te onderzoeken, al
snap ik de pijn voor Groningen gezien hun plannen. Maar laat kwaliteit boven tijd gaan.
Nienke Homan: we hebben in het regio-advies een aantal uitgangspunten genomen.
Die staan nog overeind. Ik zie voor en nadelen bij scenario 2. Ik worstel met de
verduurzaming van de industrie, en kan zonder overleg met het college de effecten niet
overzien. Dit moeten we ook met de regio bespreken. Ik ben daarom benieuwd wat de
gevolgen zijn voor meer wind na 2030 als we die niet meer via oost kunnen aanlanden.
[Rijkswaterstaat]: scenario 2 lijkt een logische keuze, maar ik snap de vragen van de
anderen. Checkvraag: met een keuze voor scenario 2 staat nog geen tracé vast?
[Ministerie van EZK] bevestigt dit. Een aandachtspunt voor [Rijkswaterstaat] is de
relatie met Duitsland. Het is belangrijk die tijdig mee te nemen.
[Ministerie van EZK]: we hebben afgelopen zomer onderzoek gedaan dat tot nieuwe
inzichten leidt. Maar we hebben ook een Klimaatakkoord. Dat is ook belangrijk om het
Waddengebied te behouden in de toekomst. We moeten een proces ontwerpen waar we
maximaal stretchen in de tracés met het meeste draagvlak en de minste schade. Voor
de oostroute is meer draagvlak dan de westroute. Maar ook oost is niet gemakkelijk.
Uit gesprekken op MT niveau met Duitsland blijkt dat die niet vergunbaar is. We
moeten daarvoor een ander proces met Duitsland in. We zijn nu in gesprek met de
regio-adviseur en [Ministerie van EZK] over de vraag hoe dit proces in te richten. We
willen de regio hierbij betrekken. Overigens is oost ook technisch lastig. Daarnaast zijn
we aan het uitzoeken wat er maximaal in de routes past, dus ook in de toekomst. We
kijken hoe we zo snel mogelijk stappen kunnen zetten zonder te vroeg onomkeerbare
besluiten te nemen. We werken meerdere routes naast elkaar uit in dit scenario. Het
besluit over de te kiezen route nemen we als we meer inzicht hebben. We schrijven
west dus nog niet af, en zullen deze wellicht toch nodig hebben. Dit is uiteindelijk een
politiek besluit.

-

-

Nienke Homan geeft aan dat we moeten waken dat niet het idee gaat leven dat west al
is afgevallen.
[Ministerie van EZK]: we gaan richting het besluit in november uitwerken welke
ruimtelijke procedure te starten. We willen jullie niet verrassen. We werken daarom uit
hoe die procedure eruit zou kunnen zien. Daarin nemen we de zorgen van jullie en
andere gremia mee. We zullen dat ambtelijk (via het ambtelijk overleg) voorleggen
voor een gezamenlijk beeld. De kern is dat we uit het RHDHV onderzoek halen dat oost
extra onderzoek vraagt, terwijl er voor west al meer onderzoek ligt (MER fase 2,
verzilting etc.)
[Provincie Fryslân]: de criteria voor een keuze zijn bepalend en vragen om goedkeuring
van bestuurders. Wij willen dat bespreken in GS.
[Ministerie van EZK]: dit is vergelijkbaar met de IEA bij het VKA. Dat hebben we toen
ook besproken, laten we dat nu ook doen.

4. MER fase 2
Verslag
[TenneT] geeft een toelichting op MER Fase 2 voor het VKA (0,7GW):
o We hebben een concept passende beoordeling met de focus op de variant
wantij (HDD’s onder Schiermonnikoog en landkwelders door). Dit wordt gezien
als haalbaar/vergunbaar.
o Eind september is er een bijeenkomst met ecologen uit Noord Nederland
geweest om inzicht in elkaars beelden te krijgen. Hier waren onder andere
Waddenacademie, RUG/NIOZ, RWS NN, Waddenunit, Natuurmonumenten
aanwezig.
o 4 november komt de werkgroep natuur en milieu samen, een breed gezelschap
van overheden en NMO’s over de aanpak van de MER en de conceptresultaten.
o [TenneT] licht toe dat TenneT bij Liander heeft gekeken naar de aanleg van de
kabels naar Ameland, ook via een wantijroute en met deels vergelijkbaar
materieel.
5. Landbouw
a. Verziltingsonderzoek
b. Agrarische waarden onderzoek
Verslag
[TenneT] licht het verziltingsonderzoek toe: in MER fase 1 en 2 hebben we verzilting op
hoofdlijnen meegenomen, nu maken we een extra verdiepingsslag. Er is inmiddels
overeenstemming met LTO noord over het plan van aanpak en opdracht is verleend
aan Acacia Water. Vandaag is het startoverleg geweest met Acacia Water. 8 november
is de volgende werkgroep verzilting. Het waterschap is betrokken, de provincie
Groningen en LTO ook. We gaan 8 november het volgende bespreken: de definitieve
aanpak en de procesafspraken incl. bijstuurmogelijkheden.
[Tennet]: de voorkeur van de landbouwsector ligt bij oost, maar tegelijkertijd zien zij
ook dat er een kans is dat het niet allemaal via oost kan. Het zou jammer zijn als we de
tijd nu niet gebruiken om de effecten daarvoor beter in beeld te brengen. Daarom
hebben we afgesproken met het verziltingsonderzoek door te gaan. We hebben
daarvoor betredingstoestemmingen nodig. LTO speelt daar ook een rol in.
[Ministerie van EZK]: we spreken regulier met LTO. Duidelijk is dat meewerken aan het
onderzoek geen instemming met de route betekent.
[TenneT] licht het agrarische waarden onderzoek toe: er zijn door LTO een aantal
waarden gedefinieerd voor landbouw, zoals plantenziekten, doorsnijden van
bedrijfskavels etc. die we onderzoeken. We hebben overeenstemming met LTO over het
plan van aanpak. Op verzoek van EZK onderzoeken we een breder gebied dan de west
route: we kijken van Kloosterburen tot de Eemshaven. Dat betekent dat de Oostroute
en route 8/9 (uit het RHDHV onderzoek) qua landtracé binnen dit gebied vallen en we
die effecten ook in beeld brengen. Eind deze maand zal het tweede concept besproken
worden. LTO heeft Rotterdam Engineering gevraagd mee te kijken. Die staat achter de
manier waarop we dit onderzoek uitvoeren. Het rapport zal gedurende het project
aangevuld worden (bijv. nav veldonderzoek).
6. Volgende vergadering
Verslag

-

Er wordt besloten om voor we de kennisgeving voor een nieuwe ruimtelijke procedure
openbaar maken we dit BO bij elkaar halen om mee te kijken of de zorgen en adviezen
goed zijn meegenomen. Waarschijnlijk wordt dit eind dit jaar / begin volgend jaar. Het
BO zal ingepland worden met 2 weken tijd om het in GS voor te bespreken.