Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 628

Politie

Nr. 747

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 november 2017
Bij brief van 25 september 20171 heeft mijn ambtsvoorganger u geïnformeerd over de inzet van de politie in instellingen voor de geestelijke
gezondheidszorg (GGZ) in het algemeen en over op het specifieke incident
in een GGZ kliniek op 17 juli 2017 waarbij door de politie proportioneel
geweld is gebruikt om een patiënt gedwongen medicatie te kunnen
toedienen.
Tijdens het dertigledendebat op 4 oktober 2017 heeft u met mijn ambtsvoorganger en de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
gesproken over deze brief, de pilot stroomstootwapens en de inzet van
stroomstootwapens binnen sommige instellingen voor de Geestelijke
Gezondheidszorg (GGZ)(Handelingen II 2017/18, nr. 8, item 9). Tijdens dit
debat zijn twee moties ingediend. Motie met Kamerstuk 29 628, nr. 7352
door de leden Ellemeet, Van Dam en Diertens en motie met Kamerstuk
29 628, nr. 7363 door de leden Diertens en Van Dam. In motie 736 is
verzocht om in het evaluatierapport uitvoerig in te gaan op het gebruik
van het stroomstootwapen op verwarde personen en de risico’s die dat
met zich meebrengt. Mijn ambtsvoorganger heeft in het debat aangegeven graag bereid te zijn om deze motie uit te voeren maar in de
mogelijkheden hiertoe beperkt te worden indien motie met Kamerstuk
29 628, nr. 735, waarin wordt verzocht het gebruik van het stroomstootwapen door de politie niet langer toe te staan in GGZ-instellingen, wordt
aangenomen.
Hierop is besloten om de motie met Kamerstuk 29 628, nr. 735 aan te
houden en heeft mijn ambtsvoorganger toegezegd om uw Kamer te
informeren over de ervaringen met het stroomstootwapen in Nederland
tot nu toe, zowel binnen als buiten de GGZ instellingen en over de
internationale ervaringen met het stroomstootwapen.
1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 733.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 735.
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 736.
2

kst-29628-747
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

1

Uit deze ervaringen blijkt dat het stroomstootwapen een geweldsmiddel is
dat de kans op letsel bij verdachten, of bij personen die hulp behoeven,
merkbaar vermindert ten opzichte van het gebruik van de bestaande
geweldsmiddelen. Achter deze brief treft u zoals toegezegd een overzicht
aan met daarin de aanleiding voor de pilot, de ervaringen tot nu toe met
de pilot alsmede de internationale ervaringen met het stroomstootwapen.
De recentelijk vastgestelde «tussenrapportage pilot stroomstootwapen»,
waarin de ervaringen met het stroomstootwapen in de eerste helft van de
pilot uitgebreid staan beschreven, is als bijlage bij deze brief gevoegd4.
Pilot stroomstootwapen
Bij brief van 1 februari 20175 heb ik u geïnformeerd over de start van de
pilot met het stroomstootwapen in basispolitiezorg. De pilot periode loopt
van 1 februari 2017 tot en met 1 februari 2019 maar zal na een periode van
één jaar worden geëvalueerd. De pilot dient ertoe te onderzoeken of het
stroomstootwapen een geweldsmiddel is dat een effectieve bijdrage kan
leveren aan de doelstelling om waar nodig, met minder kans op blijvend
letsel of zelfs een dodelijke afloop, effectief te kunnen optreden. Het gaat
hierbij in veel gevallen om gewelddadige personen die niet aanspreekbaar
zijn en niet of nauwelijks nog reageren op pijnprikkels doordat ze onder
invloed verkeren van alcohol, drugs of als gevolg van de psychische
toestand waarin ze verkeren. Met Uw Kamer is hierover bij verschillende
gelegenheden uitgebreid gesproken. Het onderzoek naar het stroomstootwapen, als aanvullend, «less lethal weapon» is daarbij meerdere malen
aan de orde geweest, onder meer in de brieven van mijn ambtsvoorgangers van 28 september 20126, 4 juni 20147 en 13 juni 20168.
Het stroomstootwapen is in de periode van februari tot en met augustus
2017, bij de aan de pilot deelnemende eenheden, in totaal bij ruim 100
gevaarsituaties ingezet. Hierbij kon in 71% van de gevallen een lastige
gevaarsituatie, zonder het daadwerkelijke gebruik van het stroomstootwapen, tot een goed einde worden gebracht. De beschikbaarheid en de
preventieve werking die van dit middel kennelijk uitgaat, bleek in die
gevallen voldoende te zijn om de situatie te beheersen. Bij de overige 29%
van de gevallen, waarbij het stroomstootwapen daadwerkelijk werd
gebruikt, kon de situatie eveneens tot een goed einde worden gebracht.
Het daarbij door de verdachten opgelopen letsel bleef in vrijwel alle
gevallen beperkt tot lichte verwondingen. Het veiligheidsgevoel van
politiemedewerkers wordt hierdoor positief beïnvloed. Politiemedewerkers geven aan dat ze door de invoering van het stroomstootwapen
verwachten dat er minder geweldgebruik zal plaatsvinden. Tot dusverre
komen deze verwachtingen overeen met de praktijk.
Naast de positieve hoofdconclusies zijn er in de tussenrapportage ook een
aantal aandachtspunten benoemd die voor de stuurgroep, bestaande uit
vertegenwoordigers van de betrokken eenheden, de korpsstaf, de
politieacademie en het Ministerie van Justitie en Veiligheid, aanleiding
zijn om al gedurende de pilotfase een aantal verbeteringen door te
voeren. Eén van de genoemde aandachtpunten in de tussenrapportage is,
dat het goed is om de deelnemers aan de pilot nog beter op de hoogte te
brengen van de bekende gezondheidsrisico’s voor de personen op wie het
middel wordt toegepast. Daarnaast blijkt er behoefte te zijn aan meer
situationeel gerichte trainingen. Deze constateringen zijn voor de politie
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 29 628, nr. 686.
Kamerstuk 29 628, nr. 330.
7
Kamerstuk 29 628, nr. 454.
8
Kamerstuk 29 628, nr. 642.
5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

2

aanleiding om een extra training te gaan organiseren voor alle politieambtenaren die deelnemen aan de pilot.
Een ander aandachtspunt dat in de tussenrapportage naar voren komt
gaat over het gebruik van de zogenoemde «stun mode» (één van de twee
functies van zo’n stroomstootwapen). Deze functie wordt tot nu toe in de
pilot relatief veel gebruikt Tegelijkertijd is dit maar beperkt effectief. De
onderzoeker heeft hierbij in de stuurgroep aangegeven dat op basis van
de tot nu toe verzamelde gegevens niet helder is waarom politieambtenaren kiezen voor de «stun mode». Dit dient nader onderzocht te worden.
Naar aanleiding hiervan is dan ook besloten om in de tweede helft van de
pilot, via opleiding en communicatie, extra aandacht te besteden aan de
beweegredenen voor het gebruik van de zogenaamde stun mode, het
effect in de praktijk en de alternatieven van dat middel zelf of van andere
geweldsmiddelen. Dit wordt nadrukkelijk betrokken bij de eind-evaluatie.
Psychiatrische patiënten
De politie wordt, zowel binnen als buiten GGZ instellingen, regelmatig
geconfronteerd met situaties waarbij ze genoodzaakt is om geweld toe te
passen tegen personen met een psychiatrische stoornis. Voor de start van
de pilot heeft de politie in de eenheid Rotterdam dan ook contact gezocht
met de GGZ instellingen binnen haar eenheid om ze te informeren over de
pilot met het stroomstootwapen. Daarbij heeft de politie demonstraties
gegeven aan het personeel van de betrokken instellingen zodat ze met
eigen ogen konden zien wat het effect was van het stroomstootwapen en
dat met inzet daarvan het gebruik van geweldsvormen met een groter
risico op letsel kan worden voorkomen. De reacties hierop waren over het
algemeen erg positief. Daarbij moet worden opgemerkt dat sommige
instellingen al eerder positieve ervaringen hebben opgedaan met het
gebruik van het stroomstootwapen door de politie. De arrestatie- en
ondersteuningsteams van de politie beschikken immers al sinds 2009 over
een stroomstootwapen en zij hebben al meerdere malen gebruik gemaakt
van het stroomstootwapen om zeer agressieve patiënten in psychiatrische
instellingen onder controle te kunnen brengen.
Aan het gebruik van fysiek geweld- en geweldsmiddelen blijven, hoe
professioneel en proportioneel ook toegepast, altijd risico’s verbonden.
Daarnaast kan het toepassen van dwang of geweldsmiddelen een zeer
ingrijpende gebeurtenis voor een psychiatrisch patiënt zijn. Politie inzet
met geweld bij psychiatrische patiënten is dan ook te allen tijde ultimum
remedium en dient zoveel als mogelijk te worden voorkomen. Binnen
GGZ-instellingen is het dan ook staand beleid om het aantal gevallen
waarin een situatie escaleert te minimaliseren. Daartoe worden verschillende preventieve maatregelen ingezet. Zeer belangrijk is een respectvolle
bejegening van de cliënt, waar oog is voor de beleving en behoeften van
de cliënt. Daarnaast is ook scholing en training van het personeel een
belangrijke pijler in het voorkomen van dwang. Deze en andere preventieve maatregelen die een situatie zoveel mogelijk beheersbaar moet
houden, zijn onderdeel van de zogenoemde multidisciplinaire richtlijn
dwang en drang in de GGZ, die in 2016 is vastgesteld.
Evenwel doen zich helaas – nog te – regelmatig incidenten voor in en
buiten GGZ instellingen waarbij het personeel en of de politie toch
genoodzaakt is om geweld toe te passen tegen psychiatrische patiënten.
De inzet van de politie binnen een instelling gebeurt alleen bij een
ernstige geweldsituatie waarbij de veiligheid van de patiënt, de omgeving
of het personeel in het geding is. Dit wordt ook bevestigd door de
vereniging GGZ Nederland in een brief aan Uw Kamer van 25 september
2017. In 2012 is een convenant afgesloten tussen de Politie en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

3

vereniging GGZ Nederland. In dit convenant is onder andere beschreven
dat de GGZ verantwoordelijk is voor het waarborgen van de veiligheid op
haar terrein en binnen haar instellingen. Zij kan hiertoe beveiliging
inhuren. Er kunnen zich echter omstandigheden voordoen waarbij deze
waarborging van de veiligheid redelijkerwijs niet van kan worden
verlangd van de GGZ. Onder deze omstandigheden kan een beroep
worden gedaan op de politie. Een acute bedreigende situatie dient zo snel
mogelijk te worden beëindigd. Wanneer het slachtoffer en andere
betrokkenen hier zelf niet toe in staat zijn, wordt direct de politie
ingeschakeld via het alarmnummer 112. Indien de politie het noodzakelijk
acht om hierbij geweld toe te passen dan wordt gekozen voor de minst
ingrijpende vorm van geweld. Het gebruik van een stroomstootwapen kan
hier in bepaalde situaties een belangrijke bijdrage aan leveren als
alternatief voor geweldsvormen met een groter risico op letsel.
Besluitvorming
De vraag of een stroomstootwapen deel moet gaan uitmaken van de
standaard bewapening van de politie zal worden beantwoord aan de hand
van het eind-evaluatierapport dat in de loop van 2018 wordt verwacht.
Effectiviteit en risico’s, (bestuurlijk en maatschappelijk) draagvlak van een
eventuele invoering, evenals een inschatting van de directe en indirecte
kosten van de invoering van zo’n wapen zullen afgewogen moeten
worden. Daarbij wordt ook de inzet op straat versus inzet in meer gesloten
omgevingen betrokken.
Daarbij zal overigens moeten gelden dat het middel in principe gebruikt
mag worden in alle situaties die een politieambtenaar tegen kan komen.
Verbijzondering van de inzet van een middel naar een bepaalde situatie
zou voor de politie niet goed werkbaar zijn. De middelen die een politieambtenaar krijgt moeten altijd legitiem toegepast kunnen worden, waarbij
het daadwerkelijke gebruik ervan slechts wordt ingeperkt door, en dus
uiteindelijk ook getoetst aan, de beginselen van proportionaliteit en
subsidiariteit die de belangrijkste criteria van de geldende geweldsinstructie zijn. Aan deze criteria wordt elke geweldstoepassing getoetst.
Over het gebruik legt immers iedere politieambtenaar verantwoording af
in een stelsel waarbij toetsing tot aan de rechter mogelijk is maar waarbij
altijd gekeken wordt naar de omstandigheden van het individuele geval.
De politieambtenaar dient daarbij het vertrouwen toe te komen dat hij de
professionaliteit heeft om in een fractie van een seconde de juiste
beslissing te nemen over het in te zetten middel. Dat stelt hoge eisen aan
zijn geoefendheid en eveneens hoge eisen aan de middelen die hem door
de politieorganisatie ter beschikking worden gesteld. Ik hecht er dan ook
aan dat de politie de kans krijgt om de pilot ongewijzigd af te maken.
Alleen op basis van een volledig beeld kan een weloverwogen en
gedragen besluit worden genomen. Ik zal u dan ook te in de loop van 2018
nader informeren over de uitkomsten van deze evaluatie en mijn
voorgenomen besluit daaromtrent zodat wij het debat hierover kunnen
voortzetten.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

4

Bijlage 1:

Ervaringen tot nu toe met pilot stroomstootwapen
Aanleiding pilot
Uit het rapport «Politiële bewapening in perspectief», dat ik op
28 september 2012 aan uw Kamer heb toegezonden (Kamerstuk 29 628,
nr. 454), over het gebruik en de effectiviteit van pepperspray en
wapenstok en uit ander rapporten over geweldgebruik zoals het rapport
«Veilig Politiewerk», blijkt dat menig politieambtenaar een kloof ervaart
tussen de niet dodelijke wapens (wapenstok en pepperspray) en dodelijke
vuurwapens.
Deze constatering is aanleiding geweest om een pilot te starten met de
uitschuifbare wapenstok en een pilot met het stroomstootwapen voor te
gaan bereiden in de basispolitiezorg. De pilot met de uitschuifbare
wapenstok is reeds in 2014 afgerond en de positieve uitkomsten van deze
pilot zijn aanleiding geweest voor de politie om over te gaan tot landelijke
invoering van de uitschuifbare wapenstok. De aanbesteding voor de
uitschuifbare wapenstok is bijna afgerond en vanaf 2018 zal worden
begonnen met de omscholing en geleidelijke invoering van dit nieuwe
geweldsmiddel.
Bij brief van 4 juni 2014 heb ik uw Kamer geïnformeerd over het feit dat de
pilot met het stroomstootwapen deel zal uitgaan maken van een breder
onderzoek naar het gebruik van nieuwe vormen van «less lethal»
bewapening door de politie (Kamerstuk 29 628, nr. 330). Zoals aangegeven in mijn brief van 1 februari 20179 heeft dit er in geresulteerd dat de
pilot met het stroomstootwapen op 1 februari 2017 van start is gegaan.
Doel en opzet van de pilot
Doel van de pilot is om te onderzoeken of de invoering van een stroomstootwapen, net als bij de aanhoudings- en ondersteuningsteams, ook in
de basispolitiezorg een bijdrage kan leveren aan het beheersen en
verminderen van het geweld waarmee de politie dagelijks wordt
geconfronteerd en of de toepassing van dit geweldsmiddel bijdraagt aan
het verminderen van het letsel bij zowel de verdachte als bij de politieambtenaar die het geweld toepast.
Er is gekozen voor een pilot met een relatief kleine maar representatieve
groep politieambtenaren. Daarom is besloten om de pilot uit te voeren in
vier verschillende eenheden waarbij rekening is gehouden met hun
onderlinge verscheidenheid in taak en context. In de Eenheid Rotterdam is
het stroomstootwapen toegevoegd aan de bewapening van de hondengeleiders en in de Eenheid Midden-Nederland is een basisteam met het
stroomstootwapen uitgerust. In de eenheid Oost-Nederland is eveneens
een basisteam met het stroomstootwapen uitgerust. Dit basisteam
beschikt daarnaast ook over de uitschuifbare wapenstok. In de Eenheid
Noord-Nederland is het stroomstootwapen sinds 1 september 2017
toegevoegd aan de groepsuitrusting van de in achttallen opererende
ondersteuningsgroep (OG). Vanwege de recente invoering zijn de
ervaringen uit deze eenheid nog niet meegenomen in de tussenrapportage.
De gekozen geografische verdeling en de verscheidenheid in gebruikers
levert naar verwachting inzicht op in hoeverre de eventuele toegevoegde
waarde van het stroomstootwapen afhangt van het type gebruikersgroep.
In het kader van de pilot zijn in totaal 340 politiemensen opgeleid op het
9

Kamerstuk 29 628, nr. 686.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

5

stroomstootwapen. Voor het gebruik van het stroomstootwapen is ten
behoeve van de pilot een tijdelijke geweldsinstructie opgesteld die als
bijlage bij deze brief is opgenomen.
Alle inzetten met het stroomstootwapen – ook als de inzet alleen verbaal
is aangekondigd en/of als het stroomstootwapen alleen uit de holster
getrokken is – worden, naast de reguliere verplichte geweldsmelding,
apart gemeld en geregistreerd op een formulier met een uitvoerige
vragenlijst die is opgesteld ten behoeve van het evaluatie onderzoek van
de pilot. Het doel van dit formulier is om een zo gedetailleerd beeld te
krijgen van de situatie waarin het stroomstootwapen is gebruikt.
De pilot wordt begeleid door wetenschappers van de politieacademie die
onder meer zorg dragen voor de verwerking van de meldingsformulieren,
het opstellen van de tussenrapportage en het opstellen van het uiteindelijke evaluatierapport. Hiertoe nemen zij mondelinge interviews af met de
politieambtenaren die het stroomstootwapen daadwerkelijk hebben
afgevuurd dan wel indien ze gebruik hebben gemaakt van de stun mode.
Ervaringen met pilot
Uit de tussenrapportage blijkt dat in de eerste zes maanden van de pilot
het stroomstootwapen 167 keer is ingezet bij 158 verschillende situaties.
In 71% van de gevallen (118 maal) is er alleen gedreigd met inzet van het
stroomstootwapen en vervolgens kon de verdachte worden aangehouden. Dit is conform de instructie dat waar mogelijk het gebruik van het
stroomstootwapen wordt aangekondigd om zo al het verzet te breken. Dit
hoge percentage bevestigt het beeld dat van het stroomstootwapen een
duidelijk afschrikkende werking uitgaat. Bij de overige 49 gevallen is het
stroomstootwapen ook daadwerkelijk afgevuurd (32 keer) dan wel
gebruikt in de zogenaamde stun mode (22 keer) of een combinatie van
beide inzetvormen (5 keer).
In alle gevallen waarbij het stroomstootwapen is ingezet tegen verdachten
kon de verdachte tegen wie deze inzet was gericht worden aangehouden.
Indien het stroomstootwapen werd gebruikt in het kader van hulpverlening werd de situatie in alle gevallen onder controle gebracht.
Tijdens de inzet met het stroomstootwapen waren 115 verdachten (69%)
onder invloed van alcohol of drugs, psychisch labiel en/of niet
aanspreekbaar. In de meeste gevallen was dit bekend voordat het
stroomstootwapen gebruikt werd. Bij 42 verdachten was ook overige
medische informatie bekend. In vrijwel al deze gevallen betrof dit
psychiatrische aandoeningen. Veelal verkeerden zij ten tijde van de inzet
in een psychose. Een aantal van deze verdachten zat in een inrichting, was
drugsverslaafd en/of suïcidaal. Bijna een op de vijf verdachten was tijdens
de inzet zichtbaar gewapend. Veelal waren dit messen, soms glasscherven
of andere zaken die min of meer toevallig als wapen konden worden
gebruikt, zoals een bierfles of een bezemsteel. Een keer betrof het een
draaiende kettingzaag. In drie gevallen was er sprake van een vuurwapen.
Interessant voor de evaluatie is de vraag wat de politieambtenaren
zouden hebben gedaan indien men niet de beschikking had gehad over
een stroomstootwapen. Vrijwel alle politieambtenaren geven aan in dat
geval met meer fysiek geweld en met gebruikmaking van andere wapens
(wapenstok, pepperspray, vuurwapen en/of diensthond) tot aanhouding te
zijn overgegaan. Vaak wordt daarbij vermeld dat dit gepaard zou gegaan
met meer (kans op) letsel bij zowel de verdachte als de politieambtenaar.
In zes gevallen werd vermeld dat zonder het stroomstootwapen
aanhouding van de verdachte vermoedelijk niet gelukt zou zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

6

Bijzondere omstandigheden
In 27 gevallen, 16%, werd het stroomstootwapen ingezet tegen iemand
die op dat moment al onder toezicht stond van een instantie, zoals de
politie. Het betreft hierbij onder meer gevallen waarbij een arrestant zich
tijdens het transport dan wel tijdens het opsluiten in de cel zeer agressief
en gewelddadig gedraagt. In 12 gevallen (7%) is het stroomstootwapen
ingezet in een GGZ instelling om een agressieve en gewelddadige patiënt,
die al dan niet in een psychose verkeerde, onder controle te brengen. Bij
deze inzetten was in twee derde van de gevallen dreigen met de inzet van
het stroomstootwapen afdoende om de situatie onder controle te krijgen.
In één derde van de gevallen is het stroomstootwapen ook daadwerkelijk
afgevuurd en/of gebruikt in de stun mode.
Nazorg en letsel
Bij elk gebruik van geweld bestaat er een kans op lichamelijk letsel. De
ernst van het letsel is afhankelijk van het soort geweld dat wordt gebruikt,
de eventuele geweldsmiddelen die daarbij worden ingezet, de manier
waarop de geweldsmiddelen worden gebruikt en de frequentie en duur
van het gebruikte geweld. Vrijwel alle verdachten op wie het stroomstootwapen is afgevuurd en/of aan wie een stroomstoot via de stun mode is
toegediend zijn onderzocht door een arts of verpleegkundige. In vijf
gevallen is dit niet gebeurd. Drie keer omdat alleen de stun mode was
gebruikt, een keer omdat de verdachte zich niet medisch wilde laten
checken en één keer omdat de toestand van de verdachte een medische
controle niet toeliet. Het door de verdachte opgelopen letsel ten gevolge
van het treffen door de pijltjes bleef in vrijwel alle gevallen beperkt tot
(een of twee) kleine penetratiewondjes. Een aantal verdachten heeft als
gevolg van het ten val komen, na gebruik van het stroomstootwapen,
letsel opgelopen. Het gaat hierbij om een bebloede neus en knokkels, een
zwaar gekneusde elle boog, schaafwondjes in het gezicht en een bult op
het voorhoofd.
Bij enkele inzetten hebben verdachten letsel opgelopen anders dan ten
gevolge van het stroomstootwapen. Slechts een keer was dit door
toedoen van de politie, namelijk armletsel door het bijten van de
diensthond. In de andere gevallen had een verdachte zelf toegebrachte
messteken in borst en hals opgelopen, had een verdachte zichzelf
messteken toegebracht en had een verdachte zichzelf verwond door
middel van glas. Naar het zich op basis van deze tussenrapportage laat
aanzien is de kans op ernstig letsel als gevolg van het gebruik van het
stroomstootwapen klein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

7

Bijlage 2:

Internationale ervaringen
Stroomstootwapens, in het Engels aangeduid met de term «Electronic
Incapacitation Device» (EID), worden op grote schaal over de hele wereld
in meer dan 50 landen gebruikt, onder andere in de Verenigde Staten,
Canada, Australië, Groot Brittannië, Frankrijk, Duitsland, Spanje,
Griekenland, Ierland, België en Zwitserland. Meestal wordt hierbij gebruik
gemaakt van stroomstootwapens van het merk Taser, type X26 (enkelschots) of de opvolger de Taser X2 (dubbelschots) die ook door de politie
in Nederland wordt gebruikt. In het Verenigd Koninkrijk zijn sinds 2004 alle
politiekorpsen met stroomstootwapens uitgerust. Het besluit om alle
politiekorpsen hiermee uit te rusten, volgde na een succesvolle pilot waar
vijf politiediensten aan meegewerkt hebben. Naar aanleiding van de pilot
zijn situaties en criteria voor legitiem gebruik van het stroomstootwapen
beschreven en vastgelegd door de Association of Chief Police Officers
(ACPO) in samenspraak met het Home Office. In 2007 werd het gebruik
van het stroomstootwapen uitgebreid naar getrainde gespecialiseerde
teams, die niet vuurwapenbevoegd zijn, maar wel geconfronteerd worden
met geweld en bedreiging in de publieke sector. Hiervoor werd een pilot
opgestart in tien politiekorpsen. De pilot werd een succes met als gevolg
dat alle politieambtenaren die werkzaam zijn binnen speciale eenheden
vanaf 1 december 2008, ook de beschikking kregen over het stroomstootwapen.
Cijfers over het gebruik van het stroomstootwapen worden ieder kwartaal
gepubliceerd op de website van het Home Office. Hieruit blijkt dat in het
Verenigd Koninkrijk het stroomstootwapen (Taser X26) in 2016 in totaal
11.289 keer is gebruikt waarbij het wapen 1910 keer (17%) daadwerkelijk is
afgevuurd10. In 155 gevallen (8%) is het stroomstootwapen gebruikt in de
stun mode. Bij de overige 9224 inzetten (75%) kon worden volstaan met
de dreiging om het stroomstootwapen in te zetten. Deze percentages
komen, rekening houdend met de beperkte hoeveelheid inzetten die er tot
nu toe in Nederland zijn geweest, grosso modo overeen met de
ervaringen in de Nederlandse pilot tot nu toe.
Medische gevolgen stroomstootwapens
Er zijn wereldwijd honderden (wetenschappelijke) onderzoeken gedaan
naar de werking en de risico’s van het gebruik van stroomstootwapens.
Vrijwel alle onderzoeken over het gebruik van stroomstootwapens zijn
echter gebaseerd op gebruik van de Taser X26, wat betekent dat de
resultaten en conclusies uit bestaande onderzoeken niet één op één
toepasbaar zijn op het gebruik van de Taser X2 (de opvolger van de X26)
die door de Nederlandse politie wordt gebruikt. Zo beschikt de Taser X2
over geavanceerdere meet-, regel- en diagnostische systemen en is
daardoor «slimmer» dan de Taser X26. De stroomsterkte is hierdoor nog
lager dan bij de Taser X26 en levert daardoor minder medische risico’s op
voor de verdachte.
In Europa is het meeste onderzoek verricht door of in opdracht van de
overheid van het Verenigd Koninkrijk. Door «The Defence Scientific
Advisory Council Sub-Committee on the Medical Implications of
Less-Lethal Weapons» (DOMILL) is veel onderzoek gedaan naar de
medische risico’s van het gebruik van het stroomstootwapen. Zij
concludeerden dat het risico op een dodelijke afloop na gebruik van het
stroomstootwapen (Taser type X26) of een serieuze verwonding na het
10

https://www.gov.uk/government/publications/police-use-of-taser-x26-conducted-energydevices-statistics-england-and-wales-1-january-to-31-december-2016/police-use-of-taser-x26conducted-energy-devices-statistics-england-and-wales-1-january-to-31-december-2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

8

gebruik van het stroomstootwapen binnen de ACPO regelingen en het
gevoerde beleid, laag is. Desondanks zijn er in het Verenigd Koninkrijk
enkele gevallen bekend waarbij het stroomstootwapen is gebruikt en
waarbij de verdachte is komen te overlijden. Acht van deze gevallen (in de
periode 2006 t/m 2012) zijn onderzocht door de «Independent Police
Complaints Commission». De IPCC monitort sinds 2004 het gebruik van
het stroomstootwapen in het Verenigd Koninkrijk en heeft in 2014 een
rapport gepubliceerd over het gebruik van het stroomstootwapen in het
Verenigd Koninkrijk in de periode 2004 tot en met 201311. Uit dit rapport
blijkt dat bij de acht onderzochte gevallen er geen relatie was tussen het
overlijden van de verdachte en het gebruik van het stroomstootwapen.
De opvolger van de DOMILL, de onafhankelijke «Scientific Advisory
Committee on the Medical Implications of Less Lethal Weapons»
(SACMILL) heeft in 2016 een verslag12 uitgebracht over de medische
implicaties bij het gebruik van de Taser X2. In dit verslag wordt aangegeven dat het gebruik van stroomstootwapen mogelijk tot psychische
schade zou kunnen leiden. De onderzoekers geven daarbij aan dat deze
mogelijke psychische schade niet is voorbehouden aan het stroomstootwapen maar ook geldt voor andere vormen van door de overheid
toegepast geweld.
Verder wordt in het rapport melding gemaakt van het feit dat er in het
Verenigd Koninkrijk in 2013 twee personen zijn overleden waarbij het
gebruik van de Taser een rol heeft gespeeld. In één van deze gevallen was
er sprake van het ontbranden van benzine als gevolg van het gebruik van
de Taser. in het ander geval was het gebruik van de Taser één van de
factoren die heeft geleidt tot de dood van de betrokkene. In de periode
2014 en 2016 zijn vijf personen om het leven gekomen bij incidenten
waarbij Taser zijn gebruikt, de doodsoorzaak moet in deze gevallen echter
nog worden vastgesteld. De SACMILL concludeert in haar verslag verder
dat, op basis van de internationaal bekende onderzoeken, en gelet op het
wijdverspreide gebruik van stroomstootwapen, het er op lijkt dat de kans
op ernstig letsel als gevolg van stroomstootwapens minimaal is.

11

https://www.ipcc.gov.uk/sites/default/files/Documents/guidelines_reports/
Taser_report_final_2014.pdf.
12
https://www.gov.uk/government/publications/medical-implications-of-the-taser-x2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

9

Bijlage 3:

GEWELDSINSTRUCTIE TOEPASSING STROOMSTOOTWAPEN
1. Algemeen
a.

b.
c.

Stroomstootwapen: een geweldmiddel dat door het afgeven van een
elektrische stroomstoot een persoon weerloos maakt als gevolg van
het tijdelijk verstoren van het motorisch- en zintuiglijk zenuwsysteem;
Stun mode: mogelijkheid om een stroomstoot af te geven bij direct
contact tussen een persoon en het stroomstootwapen;
Gebruik van het stroomstootwapen:
1. het richten en gericht houden van het stroomstootwapen op een
persoon;
2. het afvuren van de pijltjes op een persoon; en
3. het toedienen van een stroomstoot op een persoon met behulp
van de «stun mode».

2. Inzetcriteria
1.

2.

Het gebruik van een stroomstootwapen is slechts geoorloofd:
a. om een persoon aan te houden ten aanzien van wie redelijkerwijs mag worden aangenomen dat hij een voor onmiddellijk
gebruik gereed zijnd wapen bij zich heeft en dit tegen een
persoon zal gebruiken;
b. om een persoon aan te houden die zich aan aanhouding,
voorgeleiding of andere rechtmatige vrijheidsbeneming tracht te
onttrekken of heeft onttrokken en die wordt verdacht van of is
veroordeeld wegens het plegen van een misdrijf;
c. ter verdediging tegen of voor het onder controle brengen van
agressieve dieren;
d. ter afwending van direct dreigend gevaar voor eigen of eens
anders lijf;
Onder het plegen van een misdrijf, bedoeld in het eerste lid, onder b,
worden mede begrepen de poging en de deelnemingsvormen,
bedoeld in de artikelen 47 en 48 van het Wetboek van Strafrecht. De
ambtenaar waarschuwt onmiddellijk voordat hij een stroomstootwapen tegen een persoon zal gebruiken, met luide stem of op andere
niet mis te verstane wijze dat een stroomstootwapen gebruikt zal
worden, indien niet onverwijld het gegeven bevel wordt opgevolgd.
Deze waarschuwing blijft achterwege indien de omstandigheden de
waarschuwing redelijkerwijs niet toelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 628, nr. 747

10