Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 279

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2017
Vanaf begin 2015 wordt samen met de Patiëntenfederatie Nederland, LOC,
V&VN, Verenso, ActiZ, BTN, ZN, het Zorginstituut en de IGZ voortvarend
gewerkt aan de acties uit het plan «Waardigheid en Trots: liefdevolle zorg
voor onze ouderen». De afgelopen maanden hebben in het teken gestaan
van de uitleg over en de implementatie van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Op 31 mei 2017 heb ik u een brief gestuurd over de juridische en
budgettaire consequenties van het kwaliteitskader. Hierbij bied ik u de
vijfde voortgangsrapportage «Waardigheid en Trots» aan1. In deze brief ga
ik in op de wijze waarop invulling is gegeven aan de motie-Voortman
(Kamerstuk 31 765, nr. 228) en de regionale ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt.
Sectorbeweging op gang
In de vorige rapportage werd beschreven dat er geen makkelijke en snelle
oplossingen bestaan om de kwaliteit van de verpleegzorg te verbeteren.
Er is een onomkeerbare beweging in gang gezet, waar de cliënt centraal
staat en professionals trots kunnen zijn op hun werk. De beweging heeft
tijd nodig om zich stevig te zetten. Het recent vastgestelde kwaliteitskader
beschrijft waar goede verpleeghuiszorg aan moet voldoen en biedt de
ruimte voor een beweging naar persoonsgerichte en veilige zorg voor
kwetsbare mensen. Inmiddels zijn de initiatieven uit het programma een
stap verder en zijn er ook nieuwe projecten gestart. Hieronder wordt een
aantal ontwikkelingen geschetst.
– Ontwikkelopdrachten sector
Op 13 januari is het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg opgenomen in het
wettelijk Register van Zorginstituut Nederland en is daarmee bindend
voor de hele sector. In het Kwaliteitskader zijn opdrachten en vereisten
1

kst-31765-279
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 279

1

geformuleerd. De opdrachten werkt de sector zelf in een daartoe
opgerichte stuurgroep met daarin vertegenwoordigers vanuit patiëntenperspectief, professional- en aanbiedersperspectief en verzekeraars verder
uit. Het Zorginstituut levert tijdelijk de voorzitter en secretaris van deze
stuurgroep. Ook zijn er verschillende vereisten geformuleerd met daarbij
behorende tijdslijnen.
Om de implementatie van het Kwaliteitskader te versterken en ondersteunen, werken het Zorginstituut, de Inspectie voor de Gezondheidszorg,
de Nederlandse Zorgautoriteit, Zorgverzekeraars Nederland en de
zorgkantoren samen met het Ministerie van VWS. Dit om enerzijds de
vereisten ook hun beslag te laten krijgen binnen de verschillende taken
van deze organisaties, anderzijds om stapeling van eisen en handhaving
te voorkomen. Alle partijen benadrukken dat ook voor naleving van de
vereisten het primaat bij veldpartijen zelf ligt. Door duidelijkheid te geven
over de rol van partijen met betrekking tot kwaliteitskader richting het
veld, kunnen zij deze verantwoordelijkheid invullen.
In de periode na uitbrengen van het kwaliteitskader is er reeds intensief
gecommuniceerd met het veld. Er zijn bijvoorbeeld 15 informatiebijeenkomsten geweest, 2 bijeenkomsten specifiek voor cliëntenraden, een
webinair en is er de meest gestelde vragen / antwoorden op de website
van «Waardigheid en Trots» opgenomen. Ook het «Waardigheid en Trots»
congres dat op 3 en 4 juli 2017 plaatsvindt, staat voor een groot deel in
het teken van het kwaliteitskader.
– Cliëntenraden een sterke gesprekspartner
Sinds de start van het programma neemt de positionering van cliëntenraden een belangrijke plaats in. In 2016 zijn vijf pilots uitgevoerd om meer
bondgenootschap te creëren tussen cliëntvertegenwoordiging en de
organisatie. De lessen hieruit zijn vertaald in een vervolgaanpak. Vanaf
juni 2017 kunnen 25 cliëntenraden met hun organisatie deelnemen aan
een vervolgtraject. In dit traject gaan cliëntenraad, locatie/organisatie
management en medewerkers met elkaar in gesprek om de beste
condities voor cliënten te creëren. Op 9 oktober 2017 wordt tevens een
landelijk congres georganiseerd met het thema «Werk in uitvoering».
– Radicale Vernieuwing in de verpleeghuiszorg
VWS en LOC trekken samen met 34 deelnemende verpleeghuizen nauw
op om vernieuwing tot stand te brengen. Doel is om er voor te zorgen dat
de verpleeghuiszorg draait om wat van waarde is voor de bewoners, hun
naasten en medewerkers. In februari 2017 vond het eerste landelijke
congres plaats, waar ruim 200 bezoekers met elkaar hebben uitgewisseld
hoe zij de verpleeghuiszorg willen laten aansluiten op de wensen van de
(toekomstig) bewoner. Tevens zijn de zorgkantoren van Zilveren Kruis en
Zorg en Zekerheid gestart met het traject «Leven zoals je wilt», dat naast
de zorg in verpleeghuizen ook de vraag van toekomstige bewoners
centraal stelt.
– Ruimte voor Verpleeghuizen
Binnen het onderdeel «Ruimte voor Verpleeghuizen» werken ruim 170
verpleeghuizen met meer dan 700 locaties binnen diverse thema’s aan
een gezamenlijke verbetering van de zorg. De voortgangsrapportage over
«Ruimte voor Verpleeg-huizen» is toegevoegd als bijlage aan deze brief2.
Op dit moment worden verpleeghuizen bij het thema «meten en verant2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 279

2

woorden van kwaliteit» bij het ontwikkelen van kwaliteitsinstrumenten
ondersteund, passend bij hun context en hun visie op zorg. De resultaten
vormen input voor sectorpartijen voor de selectie van erkende instrumenten voor het meten van cliëntervaringen. Een ander belangrijk thema
waar door aanbieders aan gewerkt wordt, is de HACCP. Sinds enkele jaren
geven zorgaanbieders in de ouderenzorg aan hinder te ondervinden van
wet- en regelgeving op het gebied van de HACCP, welke is uitgewerkt in
hygiënecodes. Binnen «Waardigheid en Trots» zijn zorgaanbieders, de
NVWA, het Voedingscentrum en VWS gezamenlijk opgetrokken om de
ervaren lasten van deze hygiënecodes te verminderen. Dit heeft ervoor
gezorgd dat de hygiënecode voor woonvormen is aangepast, waardoor
beter kan worden aangesloten bij de wens van cliënten en hun naasten.
Daarnaast zorgt de aangepaste hygiënecode ervoor dat de administratieve
lasten zijn verdwenen voor woonvormen waarin zelf gekookt wordt.
Hierdoor is er meer ruimte ontstaan voor cliënten om in een huiselijke
sfeer te eten en meer ruimte voor professionals om op basis van hun
deskundigheid zorg te leveren die aansluit bij de wensen van cliënten en
hun naasten. De bij dit traject betrokken zorgaanbieders werken nu samen
om een toolbox te vullen met instrumenten, zoals een auditlijst en een
nieuwe e-learning. Deze instrumenten kunnen zorgorganisaties en
professionals helpen om de aangepaste hygiënecode in de dagelijkse
praktijk te gebruiken.
– Landelijke kwaliteitskader bijeenkomsten
Naar aanleiding van de implementatie van het kwaliteitskader zijn er
zeventien bijeenkomsten georganiseerd bij verpleeghuizen door het hele
land. Doelstellingen waren het kader in het werkveld bekend(er) maken,
de sector voorlichten en het delen van ervaringen. Er is op deze bijeenkomsten met 1.850 zorgmedewerkers, cliëntenraden en overige betrokkenen over het kwaliteitskader gesproken. De vragen, goede voorbeelden
en presentaties zijn op de website van «Waardigheid en Trots»
gepubliceerd.
– Waardigheid en Trots congres
Alle recente ontwikkelingen in de verpleeghuiszorg worden op het
Waardigheid en Trots congres gepresenteerd op 3 en 4 juli 2017. Er is
aandacht voor de drie hoofdlijnen van het programma: het aanspreken
van zorgaanbieders die kampen met een urgent kwaliteitsprobleem,
normering op basis van de vernieuwende praktijken (het kwaliteitskader,
het nieuwe toezichtkader van de IGZ, nieuwe inkoopleidraad, e.d.) en het
vormgeven van de vernieuwing.
Middelen voor verpleeghuizen
Het kabinet heeft voor 2017 € 100 miljoen beschikbaar gesteld voor
verpleeghuizen waar verbetering van kwaliteit het hardste nodig is.
Daarbij gaat het om verpleeghuizen waar grote kwaliteitsproblemen zijn
en waar de basisveiligheid moet worden verbeterd. Het proces bij de
zorgkantoren is in de afrondende fase. De verwachting is dat de middelen
naar ruim 300 verpleeghuizen van ruim 50 aanbieders gaat. De NZa zal
voor de zomer het tarief behorende bij de prestatiebeschrijving vaststellen
en deze aan de betreffende verpleeghuizen toekennen, zodat de zorgaanbieders de middelen kunnen inzetten.
Wat is bepalend voor kwaliteit?
Tijdens het debat in de Tweede Kamer op 6 juli 2016 over de kwaliteit van
de verpleegzorg (Handelingen II 2015/16, nr. 105, item 12) is de motie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 279

3

Voortman3 aangenomen om onderzoek te doen naar mogelijke verklaringen voor het verschil in kwaliteit van verpleeghuizen. Het onderzoek
moet inzicht bieden in mogelijke verklaringen voor het verschil in
kwaliteit. Het onderzoek is uitgevoerd door KPMG en begeleidt door een
commissie die bestond uit de leden van de Taskforce Verpleeghuiszorg:
PFN, LOC, Verenso, V&VN, ActiZ, BTN, IGZ, ZN, het Zorginstituut en VWS.
De onafhankelijke voorzitter van de begeleidingscommissie was mevrouw
Dr. Barbara Baarsma, onder meer hoogleraar economie een de Universiteit van Amsterdam, kroonlid van de SER en directeur bij de Rabobank.
Het eindrapport treft u bijgevoegd aan4.
De voornaamste conclusie uit het onderzoek is dat het meest bepalende
element voor goede ervaren kwaliteit van verpleegzorg leiderschap is.
Indien het leiderschap (op de verschillende niveaus) in de organisatie
goed is vormgegeven, uit zich dat in:
– handelen naar een heldere visie, gericht op persoonsgerichte, warme
en veilige zorg;
– leidinggeven met lef om te denken vanuit de cliënt;
– lange termijn gerichtheid;
– aandacht voor technologie en innovatie;
– focus op een wijkgerichte organisatie en ketenbenadering.
In de relatie tussen ervaren kwaliteit en bedrijfsvoering trekt KPMG de
conclusie dat het verband tussen kwaliteit en bedrijfsvoeringgegevens,
aantal locaties, overhead en omzet afwezig of beperkt is. Hieruit kan geen
«meetlat» voor kwaliteit worden afgeleid.
Ik zal nog met de sector spreken over hoe een follow-up gegeven kan
worden aan dit rapport.
Regionale ontwikkelingen rondom arbeidsmarkt
Bij de vierde voortgangsrapportage «Waardigheid en Trots» is ook de
aanpak «Deskundig zorgpersoneel» naar de Kamer gestuurd. Daarin is
weergegeven dat VWS op verschillende manieren via het arbeidsmarktbeleid de partijen in de zorg ondersteunt bij het anticiperen op de
veranderende zorgvraag.
Een integraal en regionaal arbeidsmarktbeleid is één van de pijlers om tot
voldoende en goed opgeleid personeel in de intramurale ouderenzorg te
komen. Dit is één van de randvoorwaarden om uitvoering te kunnen
geven aan het nieuwe Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Als uitwerking
daarvan zullen de zorgkantoorregio’s worden gestimuleerd om – daar
waar dat nog niet van de grond is gekomen – een verkenning te starten
naar de regionale arbeidsmarktsituatie. Daarbij zullen ze meenemen op
welke manier een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt
voor personeel in de ouderenzorg kan bijdragen aan de oplossing van
regionale knelpunten. Partijen zullen worden ondersteund om afspraken
te maken die recht doen aan de specifieke, regionale context. De
afspraken sluiten aan op het ingroeipad dat nodig is voor het kwaliteitskader. Conform de toezegging zijn inmiddels intentieverklaringen
getekend voor de zorgkantoorregio’s Groningen, Zeeland en Rotterdam.
Een aantal andere regio’s is vergevorderd met de verkenning. In het
kwaliteitskader wordt ernaar gestreefd om in iedere zorgkantoorregio tot
afspraken te komen over arbeidsmarkt en opleiden, daar waar regionale
partijen dat wenselijk vinden. Dit is gericht op het versterken van de
intramurale ouderenzorg.
3
4

Kamerstuk 31 765, nr. 228
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 279

4

Eindevaluatie IVZ
InVoorZorg is in 2009 als stimuleringsprogramma gestart om de
langdurige zorg meer toekomstbestendig te maken. In totaal hebben 433
organisaties in de langdurige zorg deelgenomen aan het programma «In
voor zorg!». Zij hebben zich omgevormd door meer ruimte voor de
professionals te creëren, meer technologie in te zetten, ketenzorg te
versterken en de bedrijfsvoering te verbeteren. In het eindverslag van het
programma treft u tal van voorbeelden hiervan aan5. Het programma had
drie doelstellingen. De eerste doelstelling was het ondersteunen van
zorginstellingen om meer toekomstbestendig te worden door reeds
bestaande innovaties in te voeren. De tweede doelstelling betrof het zijn
van een kennisplatform door goede voorbeelden en ervaringen uit te
wisselen. Dat is gedaan via de website, bijeenkomsten e.d. De derde
doelstelling sloeg op het verkleinen van de afstand tussen het veld en de
overheid. Uit bijgevoegde eindevaluatie blijkt dat alle doelstellingen zijn
gerealiseerd6.
Tot slot
Er is de afgelopen tijd met veel verschillende partijen gesproken over de
implementatie van het nieuwe kwaliteitskader. Allen zijn nu druk bezig
met de uitvoering en implementatie. Door middel van landelijke en
regionale bijeenkomsten, analyses en vernieuwing in de sector worden er
structurele verbeteringen van de verpleeghuiszorg ingezet. Volgende
stappen zijn het blijven stimuleren van het leren en verbeteren en het
ondersteunen van de vernieuwing.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

5
6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 279

5