Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 277

Wijziging van de Wet werk en bijstand in
verband met de herziening van de definities van
gezin en middelen (Wet afschaffing
huishoudinkomenstoets)

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State d.d. 21 mei 2012 en het nader rapport d.d. 25 mei 2012,
aangeboden aan de Koningin door de staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid. Het advies van de Afdeling advisering van de Raad
van State is cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 21 mei 2012, no.12.001160, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet tot wijziging van de Wet werk en
bijstand in verband met de herziening van de definitie van gezin en de
middelentoets (Wet afschaffing huishoudinkomenstoets), met memorie
van toelichting.
Het voorstel strekt tot het weer afschaffen van de huishoudinkomenstoets
in de Wet werk en bijstand (WWB)2, die per 1 januari 2012 is ingevoerd. In
het algemeen behoort wetgeving een zekere bestendigheid te hebben,
zowel in het belang van hen voor wie de wet rechten en plichten bevat als
van de instanties die met de uitvoering zijn belast. Een zo snelle koersverandering als die van dit wetsvoorstel verdraagt zich slecht met dit
uitgangspunt. De Afdeling advisering van de Raad van State is zich echter
bewust van de politieke situatie waaruit het voorstel is voortgekomen en
die de regering aanleiding heeft gegeven alsnog gehoor te geven aan de
kritiek op de huishoudinkomenstoets.

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Afdeling advisering
van de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Wet van 22 december 2011 tot wijziging van
de Wet werk en bijstand en samenvoeging van
die wet met de Wet investeren in jongeren
gericht op bevordering van deelname aan de
arbeidsmarkt en vergroting van de eigen
verantwoordelijkheid van uitkeringsgerechtigden (Stb. 2011, 650).

kst-33277-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De Afdeling onderschrijft de strekking van het voorstel, maar maakt
opmerkingen over het voorgestelde overgangsrecht. Zij is van oordeel dat
in verband daarmee enige aanpassing van het voorstel wenselijk is.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw Kabinet van 21 mei 2012,
nr. 12.001160, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling advisering van de
Raad van State haar advies inzake het bovenvermelde voorstel van wet
rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 21 mei 2012, nr. W12.12.0167/III, bied ik U hierbij
aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 4

1

De Afdeling advisering van de Raad van State onderschrijft de strekking
van het wetsvoorstel, maar maakt opmerkingen over het voorgestelde
overgangsrecht.
1. Overgangsrecht
In verband met het weer afschaffen van de huishoudinkomenstoets wordt
overgangsrecht voorgesteld. De Afdeling merkt daarover het volgende op.
a. Hogere uitkering door afschaffen huishoudinkomenstoets
Op grond van het voorgestelde artikel 78# («Overgangsrecht herziening
huishoudinkomenstoets»)1 blijft een aantal bepalingen van de WWB, zoals
deze luidden vóór het afschaffen van de huishoudinkomenstoets, van
toepassing op personen die voor die datum een bijstandsuitkering
ontvingen, indien die toepassing leidt tot een hogere uitkering.
Het is de Afdeling niet op voorhand duidelijk in welke situaties het
toepassen van de huishoudinkomenstoets tot een hogere uitkering kan
leiden. Zij adviseert de toelichting hierop in te gaan en daarbij een
voorbeeld van zo’n situatie te noemen.
b. Toepasselijkheid overgangsrecht
Het voorgestelde artikel 78# («Recht op bijstand voor datum melding»)2
bepaalt dat aan personen die zich tussen 26 april 2012 en één maand na
publicatie van het voorstel in het Staatsblad hebben gemeld om bijstand
aan te vragen, en die als gevolg van de afschaffing van de huishoudinkomenstoets recht hebben op algemene bijstand, die bijstand wordt
toegekend met terugwerkende kracht, tot uiterlijk 1 januari 2012.
De Afdeling begrijpt de hier bedoelde bepaling zo dat deze ziet op:
1° personen die na 1 januari 2012 hebben afgezien van het doen van een
bijstandsaanvraag omdat zij, rekening houdend met de huishoudinkomenstoets, ervan uitgingen dat zij geen recht zouden hebben op
bijstand, alsmede op:
2° personen die na 1 januari 2012 wel een bijstandsaanvraag hebben
gedaan, maar wier aanvraag is afgewezen op grond van de huishoudinkomenstoets.
Met betrekking tot het voorgestelde overgangsrecht voor deze twee
groepen personen merkt de Afdeling het volgende op.
ad 1°

1

Zie artikel I, onderdeel AB.
Idem.
3
Zie artikelsgewijze toelichting op artikel 78#
(«Recht op bijstand voor datum melding»).
2

Blijkens de toelichting hebben de vier grootste gemeenten, de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten en Divosa (hierna: gemeenten) aangegeven
dat het om uitvoeringstechnische redenen niet mogelijk is om met
terugwerkende kracht rechtmatig bijstand te verlenen aan aanvragers die
zich niet eerder om een bijstandsaanvraag hebben gemeld.3 Gemeenten
menen dat voor deze groep personen terugwerkende kracht tot 1 mei
2012 in de rede ligt. Het voorstel houdt, met een beroep op afspraken
binnen de Lentecoalitie, geen rekening met deze bezwaren.
Naar het oordeel van de Afdeling verdient het geen rekening houden met
bezwaren van de uitvoerder van een wetsvoorstel een inhoudelijke
motivering. Zij meent dat verwijzing naar gemaakte politieke afspraken in
dat verband onvoldoende is.
De Afdeling adviseert in het licht van de geuite bezwaren de terugwerkende kracht tot 1 januari 2012 voor de onder 1°genoemde groep
personen nader te motiveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 4

2

ad 2°
Op grond van voorgestelde artikel 78# («Recht op bijstand voor datum
melding») dient de onder 2°genoemde groep personen een nieuwe
bijstandsaanvraag in te dienen. De slotzin van de toelichting bij de hier
bedoelde overgangsbepaling stelt echter dat gemeenten het recht op
bijstand herbeoordelen voor personen wier bijstandsaanvraag in de
periode 1 januari 2012 tot de datum van inwerkingtreding van het voorstel
is afgewezen in verband met de huishoudinkomenstoets.1 Deze passage
lijkt strijdig met de tekst van bedoeld artikel 78#, die uitgaat van een
nieuwe aanvraag. Mogelijk heeft de regering bedoeld aan te geven dat
gemeenten ambtshalve het recht op bijstand herbeoordelen indien
bijstand is toegekend maar, gezien de huishoudinkomenstoets, voor een
lager bedrag dan de aanvraag.
De Afdeling concludeert dat het voorstel niet ondubbelzinnig duidelijk
regelt of betrokkenen aldus opnieuw een bijstandsaanvraag moeten
indienen, danwel of met deze volzin de verwachting tot uitdrukking wordt
gebracht dat elke gemeente in beide genoemde situaties ambtshalve
overgaat tot herbeoordeling. Bij deze herbeoordeling, naar aanleiding van
een nieuwe aanvraag dan wel ambtshalve, rijst verder de vraag of zich
niet ook dan uitvoeringstechnische problemen zullen (kunnen) voordoen.
Weliswaar gaat het in dat geval (anders dan bij de personen als bedoeld
ad 1°) om belanghebbenden die al bij de gemeente bekend zijn, maar dit
neemt niet weg dat ook voor hen alsnog hun situatie zal moeten worden
vastgesteld en beoordeeld.
De Afdeling adviseert de toelichting in verband met het voorgaande aan
te vullen, daarbij een nadere specificatie te geven van hen op wie het
overgangsrecht van toepassing is, en het voorstel zo nodig aan te passen.
c. Voorlichting
Voor zover de regering met het overgangsrecht beoogt dat het initiatief
ligt bij belanghebbenden, merkt de Afdeling op dat goede voorlichting
van groot belang is. Dit geldt temeer nu het gebruik van de overgangsrechtelijke bepaling aan een – tamelijk strakke – termijn is gebonden. Er
moet rekening mee worden gehouden dat betrokkenen zich niet al direct
na 26 april 2012 bewust zullen zijn van de komende intrekking van de
huishoudinkomenstoets. Zo bezien, lijkt de voorgestelde termijn van een
maand na publicatie van de wet in het Staatsblad aan de krappe kant,
zeker indien die plaatsing nog vlak voor de zomerperiode zou kunnen
gebeuren.
De Afdeling adviseert in de toelichting op het voorgaande in te gaan, en
uiteen te zetten op welke wijze voorlichting zal worden gegeven over de
voorwaarden om alsnog een aanvraag in te dienen om met terugwerkende kracht in aanmerking te komen voor algemene bijstand.
1.a Hogere uitkering door schaffen huishoudinkomenstoets
In het wetsvoorstel wordt overgangsrecht geregeld voor personen die op
de dag voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel recht op algemene
bijstand hadden en door de afschaffing van de huishoudinkomenstoets
een lagere bijstandsuitkering zouden krijgen. Conform het advies van de
Afdeling is de toelichting verduidelijkt met een voorbeeld waarin deze
situatie kan voorkomen.
1
Zie laatste volzin van de toelichting op het in
artikel I, onderdeel AB, voorgestelde artikel 78# («Recht op bijstand voor datum
melding»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 4

3

1.b Toepasselijkheid overgangsrecht
ad 1. Voor personen die na 1 januari 2012 een bijstandsaanvraag hebben
gedaan, maar van wie de aanvraag is afgewezen als gevolg van de
huishoudinkomenstoets, kunnen met terugwerkende kracht tot 1 januari
2012 alsnog recht op bijstand krijgen. Dit geldt ook voor personen die na
1 januari 2012 hebben afgezien van een bijstandsaanvraag («nietaanvragers»), omdat zij, rekeninghoudend met de huishoudinkomenstoets, ervan uitgingen dat zij geen recht zouden hebben op bijstand. De
vier grootste gemeenten, Vereniging van Nederlandse Gemeenten en
Divosa hebben aangegeven dat zij voor de «niet-aanvragers» terugwerkende kracht tot 1 januari 2012 ongewenst vinden en dat terugwerkende
kracht tot 1 mei 2012 in de rede ligt. Naar aanleiding van het advies van
de Afdeling is nader gemotiveerd waarom de regering terugwerkende
kracht tot 1 mei 2012 voor deze «niet-aanvragers» niet onderschrijft. Dit
zou namelijk leiden tot ongerechtvaardigde ongelijke behandeling ten
opzichte van personen die vanaf 1 januari 2012 wel een aanvraag tot
bijstand hebben gedaan en waarvan de aanvraag is afgewezen.
ad 2. Naar aanleiding van het advies van de Afdeling is voor de duidelijkheid in de memorie van toelichting een overzicht opgenomen van de
verschillende groepen die door afschaffing van de huishoudinkomenstoets geraakt worden en wat de gevolgen voor deze verschillende
groepen zijn. Daarnaast is in de memorie van toelichting aangegeven in
welke situaties herbeoordeling dient plaats te vinden en is tevens de
verwachting opgenomen dat dit tot extra werk voor gemeenten zal leiden,
maar – anders dan bij vorenbedoelde toekenningen met terugwerkende
kracht – niet tot inhoudelijke uitvoeringstechnische problemen.
Tenslotte is er in het wetsvoorstel een artikel opgenomen dat regelt dat
voor personen die bijstand ontvangen van gemeente maar door
afschaffing van de huishoudinkomenstoets met terugwerkende kracht
over dezelfde periode onder de SVB komen te vallen, de SVB de bijstandsuitkering over de desbetreffende periode aan de gemeente zal uitbetalen.
1.c Voorlichting
De regering heeft besloten naar aanleiding van het advies van de Afdeling
advisering om de termijn waarin van de overgangsrechtelijke bepaling
gebruik kan worden gemaakt te verruimen naar twee maanden na
publicatie van de wet in het Staatsblad.
De regering is evenals de Afdeling advisering van mening dat goede
voorlichting over het wetsvoorstel en het bijbehorende overgangsrecht
van groot belang is. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
zal gemeenten ondersteunen door standaard voorlichtingsmateriaal ter
beschikking te stellen
2. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Afdeling naar de bij het
advies behorende bijlage.
2. Redactionele kanttekeningen
De redactionele kanttekeningen van de Afdeling advisering zijn
overgenomen.
3. Overige aanpassingen
Ten slotte is van de gelegenheid gebruik gemaakt om in het wetsvoorstel
enkele wijzigingen van technische aard aan te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 4

4

De Afdeling advisering van de Raad van State geeft U in overweging het
voorstel van wet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
De vice-president van de Raad van State,
J. P. H. Donner
Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en
de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der
Staten-Generaal te zenden.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 4

5

Bijlage bij het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State betreffende no.W12.12.0167/III met redactionele kanttekeningen die de Afdeling in overweging geeft.
–

–

Aan het slot van het in artikel I, onderdeel AB, voorgestelde artikel 78#
(«Recht op bijstand voor datum melding»), onderdeel a, WWB
toevoegen: en.
In het in artikel I, onderdeel S, voorgestelde artikel 41, vierde lid, WWB
na «alleenstaanden en alleenstaande ouders» invoegen: jonger dan
27 jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 277, nr. 4

6