Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 128

Inhandenstelling rapporten van de Algemene
Rekenkamer

Nr. 3

BRIEF VAN HET PRESIDIUM
Aan de Leden
Den Haag, 6 februari 2014
Het Presidium heeft op 23 januari 2014 een brief ontvangen van de
commissie voor de Rijksuitgaven met de uitkomsten van een evaluatie
betreffende het in 2012 en 2013 uitgevoerde experiment met het direct in
handen stellen van rapporten van de Algemene Rekenkamer aan meest
aangewezen commissies (zie bijlage 1).
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft eind 2011 van de Kamer
toestemming gekregen1 om – in afwijking van artikel 21a, tweede lid, van
het Reglement van Orde van de Tweede Kamer – te mogen experimenteren met de inhandenstelling van rekenkamerrapporten2. Doel van het
experiment was om te beproeven of betrokkenheid van commissies bij de
aanbieding van rekenkamerrapporten vergroot zou worden en of
rapporten vlotter in behandeling genomen zouden kunnen worden.
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft het experiment in het najaar
van 2013 geëvalueerd (zie bijlage 2) en op basis hiervan conclusies
getrokken. Deze zijn op 12 december 2013 in een periodiek overleg
besproken met het college van de Algemene Rekenkamer. Het college kon
zich vinden in de conclusies van de commissie.
De commissie concludeert dat artikel 21a, tweede lid, van het Reglement
van orde van de Tweede Kamer ongewijzigd kan blijven, waarbij de
commissie aangeeft een vernieuwde aanpak te willen toepassen die er uit
bestaat dat zij in een zo vroeg mogelijk stadium3 zal besluiten over
enerzijds rekenkamerrapporten waarvoor de commissie zelf het voortouw
bij de behandeling neemt en anderzijds rapporten waarvoor het voortouw,
1

Kamerstukken 33 128, nr. 1 en nr. 2
Vaste commissie, algemene commissie dan wel tijdelijke commissie waarbij het voortouw voor
de behandeling van het desbetreffende rapport van de Algemene Rekenkamer het meest
aangewezen is.
3
Dat wil zeggen op het moment waarop bij de commissie bekend is dat aanbieding van een
rapport van de Algemene Rekenkamer bij de tweede Kamer te verwachten is (op basis van een
aankondiging door de Algemene Rekenkamer).
2

kst-33128-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

1

vooruitlopend op de feitelijke aanbieding, wordt overgedragen aan de
meest aangewezen commissie.
Het Presidium stelt u voor hiermee in te stemmen en de uitkomsten van
de evaluatie voor kennisgeving aan te nemen.
De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal,
A. van Miltenburg
De Griffier van de Tweede Kamer der Staten Generaal,
J.E. Biesheuvel-Vermeijden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

2

BIJLAGE 1

Aan het Presidium
Den Haag, 23 januari 2014
Geachte dames en heren,
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft eind 2011 van de Kamer
toestemming gekregen4 om – in afwijking van artikel 21a, tweede lid, van
het Reglement van Orde van de Tweede Kamer – te mogen experimenteren met het direct in handen stellen van rapporten van de Algemene
Rekenkamer van de meest aangewezen commissies5. Doel van het
experiment was om te beproeven of de directe betrokkenheid van
commissies bij de aanbieding van rapporten over specifieke beleidsterreinen van die commissies vergroot zou worden en of rapporten vlotter
in behandeling genomen zouden kunnen worden.
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft het experiment in het najaar
van 2013 geëvalueerd en op basis hiervan voorlopige conclusies
getrokken. Deze zijn vervolgens op 12 december 2013 in een periodiek
overleg besproken met het college van de Algemene Rekenkamer. Het
college kon zich vinden in de conclusies van de commissie.
De commissie concludeert dat artikel 21a, tweede lid, van het Reglement
van orde van de Tweede Kamer ongewijzigd kan blijven, waarbij de
commissie een vernieuwde aanpak wil toepassen die er uit bestaat dat zij
in een zo vroeg mogelijk stadium6 zal besluiten over enerzijds rekenkamerrapporten waarvoor de commissie zelf het voortouw bij de behandeling neemt en anderzijds rekenkamerrapporten waarvoor het voortouw,
vooruitlopend op de feitelijke aanbieding, wordt overgedragen aan de
meest aangewezen commissie.
De commissie verzoekt het Presidium, de Kamer naar aanleiding van dit
schrijven te informeren over de beëindiging van het experiment.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
M.G.J. Harbers
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven
E.A.J. Groen

4

Kamerstuk 33 128, nrs. 1 en 2
Vaste commissie, algemene commissie dan wel tijdelijke commissie waarbij het voortouw voor
de behandeling van het desbetreffende rapport van de Algemene Rekenkamer het meest
aangewezen is.
6
Dat wil zeggen op het moment waarop bij de commissie bekend is dat aanbieding van een
rapport van de Algemene Rekenkamer bij de tweede Kamer te verwachten is (op basis van een
aankondiging door de Algemene Rekenkamer).
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

3

BIJLAGE 2

Evaluatie experiment aanbieding rapporten Algemene Rekenkamer 2012 en 2013
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft conform afspraak7 het in 2012
en 2013 uitgevoerde experiment in de Tweede Kamer met de inhandenstelling van rapporten van de Algemene Rekenkamer beëindigd. Tijdens
het experiment zijn rapporten van de Algemene Rekenkamer, in afwijking
van artikel 21a, tweede lid, van het Reglement van Orde van de Tweede
Kamer8, zoveel mogelijk rechtstreeks in handen gesteld van meest
aangewezen commissies, veelal vaste Kamercommissies9 (in deze
evaluatie verder vakcommissies genoemd).
De commissie heeft het voornemen om deze evaluatie van het experiment
en daarop conclusies – door tussenkomst van het Presidium – aan de
Kamer aan te bieden.
Vraagpunten bij de evaluatie
Om het experiment te evalueren en deze evaluatie-uitkomst te bespreken
tijdens het halfjaarlijkse informeel overleg tussen Rijksuitgaven en het
college van de Algemene Rekenkamer is een korte vragenlijst opgesteld
door de staf van de commissie voor de Rijksuitgaven en voorgelegd aan
de griffiers van de vakcommissies:
1. Wat is het verschil geweest in behandeling van de rapporten vooraf
(dus behandeling eerst door de commissie voor de Rijksuitgaven) en
ten tijde van het experiment (behandeling zonder tussenkomst van de
commissie voor de Rijksuitgaven)? Graag een toelichting voor de
verschillende fasen van behandeling van een rapport:
a. het plannen van de briefing (ambtelijke afstemming met de
Algemene Rekenkamer om tot een datum te komen),
b. het verloop van de briefing (voorzitter/aanwezigheid leden van
de commissies),
c. verdere behandeling van het rapport (feitelijke vragenlijsten,
agenderen van rapporten voor overleggen van de commissies).
2. Welke negatieve en positieve ervaringen hebben griffiers van vaste
commissies opgedaan met het aanbieden van rapporten in de jaren
2012 en 2013, vergeleken met de jaren daarvoor (2010 en 2011)?
Ervaringen in de commissies
Uit de ontvangen reacties van commissiegriffiers kan het volgende
worden afgeleid. In het algemeen kan worden gesteld dat de griffiers
positief zijn over het experiment; het feit dat rapporten niet meer door
tussenkomst van de commissie Rijksuitgaven worden behandeld, draagt
bij aan de betrokkenheid van de commissies bij de behandeling van die
rapporten. Ook ervaren griffiers de rechtstreekse contacten met de
Algemene Rekenkamer over het algemeen positief. Tevens blijkt de wens
dat, indien de commissie voor de Rijksuitgaven zou besluiten zelf weer
meer de regie in handen te nemen voor de behandeling van de Rekenkamerrapporten, een duidelijke keuze gemaakt zou moeten worden over de
rolverdeling tussen de commissies. Uit de ontvangen antwoorden blijkt
dat indien de commissie voor de Rijksuitgaven rapporten zelf niet
inhoudelijk zal behandelen haar rol zo beperkt mogelijk zou moeten zijn.
7

Zie hiervoor Kamerstuk 33 128, nrs. 1 en 2.
Artikel 21a, tweede lid, RvO over de commissie voor de Rijksuitgaven luidt: «Rapporten van de
Algemene Rekenkamer en regeringsstukken van comptabele aard worden direct in handen van
de commissie gesteld. Het Presidium kan nader besluiten een dergelijk stuk mede in handen
van een andere commissie te stellen; artikel 119, vierde lid, is van overeenkomstige
toepassing».
9
Een rapport kan ook in handen worden gesteld aan een bijzondere commissie (bijvoorbeeld
een parlementaire onderzoekscommissie).
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

4

Bovenstaande analyse sluit aan bij het voornemen dat de commissie voor
de Rijksuitgaven bij het opstellen van het werkprogramma 2014–2017
heeft verwoord, namelijk dat zij op basis van criteria die aansluiten bij de
opdracht van de commissie vroegtijdig10 rekenkamerrapporten selecteert
die zij zelf zal behandelen op basis van criteria11. Voor de behandeling van
de overige rapporten laat zij het voortouw dan over aan de vaste
commissies. Hiermee worden de goede ervaringen van het experiment
behouden, niettemin behoudt ook de commissie voor de Rijksuitgaven
haar coördinerende rol. Deze rol is van belang, niet alleen in contact met
de Algemene Rekenkamer maar ook richting de vaste commissies. Zo
blijkt uit de antwoorden van de griffiers dat er verschillen ontstaan in
behandeling van de rapporten. Deze verschillen hoeven geen probleem
op te leveren, maar een mogelijke bijsturing door de commissie voor de
Rijksuitgaven al dan niet na overleg met de Algemene Rekenkamer sluit
dan aan bij een coördinerende rol.
Feedback van commissiegriffiers per vraagpunt
1. Wat is het verschil geweest in behandeling van de rapporten vooraf
(dus behandeling eerst door de commissie voor de Rijksuitgaven) en ten
tijde van het experiment (behandeling zonder tussenkomst van de
commissie voor de Rijksuitgaven)? Graag een toelichting voor de
verschillende fasen van behandeling van een rapport:
a. het plannen van de briefing (ambtelijke afstemming met Rekenkamer
om tot een datum te komen)
De griffiers geven zonder uitzondering aan dat het rechtstreeks
afstemmen met de Algemene Rekenkamer zorgt voor grip op het
proces en goede inpassing in de commissieagenda. Voordeel is dat er
betere aansluiting kan worden gezocht bij de overige dossiers die
binnen een commissie lopen. Een kanttekening wordt geplaatst bij de
planning van de Rekenkamer. Het wordt als positief ervaren wanneer
de Algemene Rekenkamer actief afstemming zoekt inzake de publicatiedata om zo te bevorderen dat de timing van publicatie van een
rapport zo goed mogelijk aansluit bij de activiteiten van de commissie.
b. het verloop van de briefing (voorzitter/aanwezigheid leden van de
commissies)
De briefings verlopen prima en worden goed bezocht. Het is voor de
commissiestaven makkelijker leden aan te sporen een briefing bij te
wonen wanneer het een «eigen» commissieactiviteit is in plaats van
een Rijksuitgaven activiteit. Commissies hanteren soms verschillende
criteria voor het laten doorgaan van een briefing, bijvoorbeeld het
benodigde aantal leden dat zich vooraf aanmeldt.
c. verdere behandeling van het rapport (feitelijke vragenlijsten, agenderen van rapporten voor overleggen van de commissies).
Griffiers geven aan weinig verschillen te zien. Rapporten van de
Algemene Rekenkamer wordt veelal betrokken bij geplande commissieactiviteiten (bijvoorbeeld een algemeen overleg) of bij een plenaire
activiteit. Een voordeel van het experiment is het sneller betrokken zijn
van de meest aangewezen Kamercommissies. Feitelijke schriftelijke
vragenrondes worden niet standaard voorgesteld als start van een
behandelprocedure. Uit de statistieken van de behandelde rapporten
blijkt dit ook; het inplannen van een feitelijke vragenronde over een
rekenkamerrapport komt minder vaak voor dan voor het experiment.
10

Op basis van het publicatieoverzicht in het werkprogramma van de Algemene Rekenkamer,
zoals dat jaarlijks aan de Tweede Kamer wordt aangeboden en dat door de Algemene
Rekenkamer regelmatig wordt geactualiseerd op haar website.
11
Zie hiervoor het Werkprogramma van de commissie voor de Rijksuitgaven voor de periode
2014–2017 (Kamerstuk 31 597, nr. 6, blz. 6).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

5

2. Welke negatieve en positieve ervaringen hebben commissiegriffiers
opgedaan met het aanbieden van rapporten in de jaren 2012 en 2013,
vergeleken met de jaren daarvoor (2010 en 2011)?
Een aantal commissiegriffiers maakt een opmerking over de samenwerking en contacten met de Algemene Rekenkamer. Bij sommige
commissiestaven vinden met regelmaat gesprekken plaats met de
Algemene Rekenkamer over bijvoorbeeld de (voortgang van) voorgenomen onderzoeken door de rekenkamer en het moment van aanbieden
van het rapport aan de commissie. Dit draagt bij aan de mogelijkheden
voor de behandeling van het rapport. Uit de antwoorden van de griffiers
blijkt dat de frequentie en inhoud van het overleg wel verschilt.
Wat betreft een mogelijk einde van het experiment wijzen sommige
griffiers op het belang van het voorkomen van een vertragende rol indien
de commissie voor de Rijksuitgaven een selectie gaat maken van te
behandelen rapporten. De positieve ervaringen van het experiment
zouden zoveel als mogelijk behouden moet blijven.
Feedback Algemene Rekenkamer per vraagpunt
Analoog aan de aan commissiegriffiers gestelde vragen staan hieronder
opmerkingen over de ervaringen aan de zijde van de Algemene Rekenkamer met dit experiment.
1. Wat is het verschil geweest in behandeling van de rapporten vooraf
(dus behandeling eerst door de commissie RU) en ten tijde van het
experiment (behandeling zonder tussenkomst van de commissie RU)?
Graag een toelichting voor de verschillende fasen van behandeling van
een rapport:
Ad 1a. het plannen van de briefing (ambtelijke afstemming met Rekenkamer om tot een datum te komen),
Direct in behandeling nemen van een publicatie van de Rekenkamer door
de betreffende vakcommissie, heeft in de praktijk ertoe geleid dat sneller
duidelijk is of en hoe de Rekenkamerinformatie betrokken wordt in de
parlementaire behandeling. Het plannen van een briefing in de Tweede
Kamer vergde ambtelijk voor de Algemene Rekenkamer meer inspanning.
Redenen hiervoor zijn meer contactpersonen bij de staven van (vak)commissies – griffier en stafmedewerkers. Voordeel is dat de sectormanagers
van de Algemene Rekenkamer hun contacten met hun ambtelijke
counterparts in de Tweede Kamer hebben kunnen uitbouwen. Het stijgend
aantal publicaties van de Algemene Rekenkamer (inclusief brieven en
webproducties) en de trend van meer parlementair onderzoek zorgt
überhaupt voor een intensiever (ambtelijk) verkeer tussen Rekenkamer en
parlement.
Meer publicaties leidt de laatste jaren tot meer briefings in de Tweede
Kamer. Afstemming vanwege de dynamische agenda van de Tweede
Kamer en veelal lange planning voor Rekenkameronderzoek blijft een
aandachtspunt. Timing van publicaties is van groot belang gebleken, dat
geldt ook voor de briefings.
Ad 1b. het verloop van de briefing (voorzitter/aanwezigheid leden van de
commissies)
Geen coördinerende rol van de commissie voor de Rijksuitgaven bij de
meeste van de Rekenkamerbriefings betekent dat de voorzittersrol veelal
gecombineerd werd met inhoudelijke inbreng van het betreffende
Kamerlid tijdens de briefing. Lang niet altijd is de voorzitter van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

6

betreffende commissie beschikbaar om de briefingsbijeenkomst voor te
zitten. Dit heeft voor de Rekenkamer niet tot problemen geleid.
De vakcommissies hanteren uiteenlopende werkwijzen bij de registratie
van het aantal commissieleden die prijs stellen op een briefing van de
Algemene Rekenkamer. Waar bepaalde commissies vooraf strikt nagaan
of de animo groot genoeg is bij fracties c.q. leden (de ene commissie
hanteert een ondergrens van vier voorinschrijvers, de ander drie),
convoceren andere vakcommissies de briefing nadat overeenstemming
over het moment is bereikt en stelt men ter plekke vast hoe groot de
belangstelling is. Deze laatste werkwijze heeft soms geleid tot een
opkomst van een of twee Kamerleden. De staven van deze Kamercommissies kunnen vooraf niet aangeven welke Kamerleden verwacht
worden.
In twee gevallen is op een erg laat moment door de Kamer een aangekondigde briefing afgeblazen, vanwege te weinig belangstelling. Uiteraard is
de presentatie en toelichting dan wel voorbereid. Dat werk kan soms ook
voor andere doeleinden ingezet worden (congres, publiekspresentatie,
briefing in de Eerste Kamer).
Ervaring leert dat een actieve benaderingswijze van de staf van Kamercommissies de animo bij Kamerleden kan vergroten. Ook bestuurlijke
contacten dragen hiertoe bij. Een goed verlopen briefing in de Tweede
Kamer wordt – wederzijds! – ervaren als een effectieve en waardevolle
wijze van informatieoverdracht. In een uur zijn parlementariërs bijgepraat
over de jongste bevindingen van de Algemene Rekenkamer.
Ad 1c. verdere behandeling van het rapport (feitelijke vragenlijsten,
agenderen van rapporten voor overleggen van de commissies).
Voor de Algemene Rekenkamer is geen groot verschil merkbaar voor en
tijdens het experiment over de vervolgstappen die de Kamer zet ná een
briefing. Wel is de Algemene Rekenkamer opgevallen dat het aanleveren
van feitelijke vragen aanvankelijk niet altijd correct verliep. In een aantal
gevallen heeft de Algemene Rekenkamer – mede vanwege de vele
publicaties en soms lange vragenlijsten uit de Kamer – grote inspanning
gepleegd om tijdig de antwoorden bij de Kamer aan te leveren.
2. Welke negatieve en positieve ervaringen heeft de Algemene Rekenkamer opgedaan met het aanbieden van rapporten in de jaren 2012 en
2013, vergeleken met de jaren daarvoor (2010 en 2011)?
Ad 2. Het experiment heeft voor de Algemene Rekenkamer het bijeffect
gehad dat de ambtelijke contacten verbreed zijn. Dit wordt als positief
ervaren.
Het risico van het experiment is dat Kamercommissie-overschrijdende
boodschappen van de Algemene Rekenkamer niet op een centraal punt in
de Tweede Kamer landen. Daarom wordt een zekere coördinerende rol
door de commissie voor de Rijksuitgaven door de Algemene Rekenkamer
toegejuicht.
Conclusies voor een vervolgaanpak
Het door de Tweede Kamer in 2012 en 2013 uitgevoerde experiment met
het aanbieden en in behandeling nemen van rekenkamerrapporten heeft
in de bestaande praktijk verandering aangebracht door vanaf het moment
van aanbieding, meestal gepaard gaande met een technische briefing, het
voortouw voor de behandeling direct in handen te leggen van de
Kamercommissie op het desbetreffende beleidsterrein12.
12

Dit is meestal een van de vaste Kamercommissies, maar het kan ook een tijdelijke commissie
betreffen, zoals een parlementaire onderzoekscommissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

7

De aanbieding en behandeling van een brief of rapport door de Algemene
Rekenkamer kent verschillende fasen.
De aankondigingsfase: voorafgaand aan de aanbieding kondigt de
Algemene Rekenkamer een publicatie aan. De publicatie wordt aangekondigd in het werkprogramma van de Algemene Rekenkamer en de lijst
met daarin aangekondigde publicaties wordt bijgehouden op de website
van de Algemene Rekenkamer. Op het moment dat de publicatie
aanstaande is neemt de woordvoerder van de Algemene Rekenkamer
contact op met de commissiegriffier die het aangaat. Tot en met 2011 was
dat standaard de griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven. Tijdens
het experiment was dat de griffier van de desbetreffende Kamercommissie. In dat contact wordt naar een geschikt moment gezocht voor een
technische briefing.
Vanaf begin 2014 zal de commissie voor de Rijksuitgaven in het kader van
haar eigen werkprogramma aan de hand van publicatieoverzicht in het
werkprogramma van de Algemene Rekenkamer en van het actuele
publicatieoverzicht op de website van de Algemene Rekenkamer in een
procedurevergadering bepalen welke aangekondigde rapporten zij zelf wil
behandelen en voor welke rapporten het voortouw kan worden belegd bij
een meest aangewezen Kamercommissie.
De fase voorafgaand aan de briefing inventariseert de commissiegriffier
bij Kamerleden of voldoende belangstelling bestaat voor een briefing en
wie de briefing kan voorzitten (bij voorkeur de voorzitter van die Kamercommissie).
De briefing zelf kent een zeker standaardverloop. De Algemene Rekenkamer prepareert zich op een presentatie door een collegelid en een
projectleider, waarna de voorzitter Kamerleden gelegenheid geeft vragen
te stellen in een of twee vragenrondes. Dit alles veelal binnen het
tijdsbestek van een uur.
De commissie voor de Rijksuitgaven zal periodiek bij de andere
commissies bij de andere commissies het belang van behandeling van
rapporten van de Algemene Rekenkamer onder de aandacht brengen.
De besluitvorming over de behandeling van de brief of het rapport vindt
plaats in de eerstvolgende procedurevergadering na de briefing.
In de hiervoor beschreven procedure worden rapporten zoveel mogelijk
direct in handen gesteld van meest aangewezen commissies.
Regie en monitoring. De commissie voor de Rijksuitgaven zal het
aanbieden en behandelen van brieven en rapporten van de Algemene
rekenkamer regisseren en monitoren. Het regisseren door middel van het
selecteren via periodieke aanpassing van het werkprogramma (twee maal
per jaar) en het monitoren door alle brieven en rapporten ter informatie in
een voortschrijdend overzicht op de agenda van de commissie voor de
Rijksuitgaven op te nemen. De commissie zal de behandeling van brieven
en rapporten periodiek bespreken met het college van de Algemene
Rekenkamer.
Feiten en cijfers over briefings in 2011, 2012 en 2013.
Conclusies 2011
•
•

In 2011 heeft de Algemene Rekenkamer 20 maal een technische
briefing verzorgd over een rekenkamerproduct (brief of rapport).
Gemiddelde opkomst (inclusief voorzitter Rijksuitgaven): 6 leden per
technische briefing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

8

Conclusies 2012
•
•

In 2012 heeft de Algemene Rekenkamer 32 maal een technische
briefing verzorgd over een rekenkamerproduct (brief of rapport).
Gemiddelde opkomst (inclusief commissievoorzitter): 8 leden per
technische briefing.

Conclusies 2013
•
•

In 2013 heeft de Algemene Rekenkamer 30 maal een technische
briefing verzorgd over een rekenkamerproduct (brief of rapport).
Gemiddelde opkomst (inclusief voorzitter): 6 leden per technische
briefing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 128, nr. 3

9