Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 172

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2013
In Nederland willen we onderwijs van een hoog niveau voor iedere
leerling. Onderwijs verzorgd door leraren en scholen die in staat zijn én
het een uitdaging vinden om het beste uit leerlingen te halen. De minister
en ik hebben daarom met het onderwijsveld in het kader van het
Nationaal Onderwijs Akkoord (NOA) afspraken gemaakt over investeringen om de onderwijskwaliteit te verbeteren. Daarbij staan investeringen in de kwaliteit van de leraar centraal: de leraar is immers de spil
van ons onderwijs en in hoge mate bepalend voor de onderwijskwaliteit
en de prestaties van leerlingen.
In de Lerarenagenda, die gelijktijdig met deze brief aan uw Kamer is
gestuurd, staat aangegeven hoe wij de kwaliteit van aankomende en
zittende leraren op een hoger niveau willen brengen. Om dat niveau te
bereiken en te handhaven, is het noodzakelijk dat leraren permanent aan
de ontwikkeling van hun bekwaamheid blijven werken en daarbij
ondersteund worden door hun school. Hierbij is een cruciale rol
weggelegd voor het lerarenregister, zoals ook in het regeerakkoord is
afgesproken.
Samen met de beroepsgroep van leraren, de werkgevers en de
vakbonden, zullen we ervoor zorgen dat in 2017 alle leraren in het
lerarenregister zijn opgenomen. Om vervolgens geregistreerd te blijven,
tonen leraren periodiek aan voldoende professionaliseringsactiviteiten
(zoals opleidingen, cursussen, trainingen en intervisie) te hebben
ondernomen om in hun bekwaamheidsonderhoud te voorzien. In 2017
krijgt het register een wettelijke status en krijgt de registratie een civiel
effect: alleen de leraren die zich geregistreerd hebben, mogen onderwijs
geven. Hiermee krijgt het beroep van leraar een vergelijkbare status als
het beroep van accountant, advocaat en notaris: alleen als je geregistreerd
bent en aan je vakbekwaamheid werkt, mag je je beroep uitoefenen. Het
register draagt op die manier bij aan het aanzien van de beroepsgroep.

kst-27923-172
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

1

Het geeft de beroepsgroep ook een heldere plaats en sterke positie, want
de beroepsgroep bepaalt de kwaliteitsstandaard van het beroep.
Met de doorontwikkeling van het lerarenregister willen we, samen met
betrokken partijen, duurzaam borgen dat leraren hun bekwaamheid
systematisch bijhouden en ontwikkelen en daarover verantwoording
afleggen. Zo kunnen ouders en leerlingen en in het mbo het bedrijfsleven
waarvoor wordt opgeleid, erop vertrouwen dat het onderwijs bij die
leraren in goede handen is.
In deze brief zet ik, mede namens de minister van OCW, mijn concrete
plannen uiteen voor de doorontwikkeling van het register voor leraren in
het primair en voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs.
Met deze brief kom ik de toezeggingen na uit het Algemeen Overleg
Leraren van 27 maart 2013. Verder reageer ik op de moties van de
Kamerleden Mohandis en Van Meenen.1
1. Bevoegdheid en bekwaamheid leraren beter borgen
In 2006 zijn de bekwaamheidseisen waaraan leraren in het primair
onderwijs (po), het voortgezet onderwijs (vo) en het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) moeten voldoen, wettelijk vastgelegd. De bekwaamheidseisen omschrijven wat de leraar in huis moet hebben om zijn vak
goed uit te oefenen. Door ontwikkelingen binnen en buiten het onderwijs
wordt het beroep van leraar complexer: er worden steeds hogere eisen
aan leraren gesteld. Daarom vindt periodiek herijking van de bekwaamheidseisen plaats.2 Het is belangrijk dat leraren gedurende hun hele
loopbaan aan de (veranderende) bekwaamheidseisen voldoen om een
goede kwaliteit van de beroepsuitoefening en van het onderwijs te
garanderen. Dit kan alleen als alle leraren aan het onderhoud en de
ontwikkeling van hun bekwaamheden blijven werken. Vandaar dat in 2006
ook wettelijk is vastgelegd dat onderwijswerkgevers hun leraren daartoe
voldoende gelegenheid moeten geven. Voorts zijn werkgevers verplicht
om van iedere leraar een bekwaamheidsdossier bij te houden. In dat
dossier staat wat leraren hebben gedaan aan bekwaamheidsonderhoud.
Scholen hebben de beschikking over middelen en faciliteiten om te zorgen
dat leraren permanent aan hun bekwaamheid kunnen werken en aan de
bekwaamheidseisen kunnen blijven voldoen. In de cao’s van de sectoren
po, vo en mbo staan afspraken over investeringen (in tijd en/of geld) in
professionalisering. Bij het bepalen van de hoogte van de lumpsum die
scholen ontvangen, is rekening gehouden met middelen die scholen
nodig hebben voor scholing van het personeel. Scholen bepalen zelf welk
deel van de lumpsum ze als scholingsbudget willen inzetten. Daarnaast
zijn in 2006 extra middelen voor professionalisering en begeleiding van
onderwijspersoneel beschikbaar gesteld aan scholen in het po en het vo.3
Voorts heeft OCW in het kader van het lerarenbeleid de afgelopen jaren
via de bestuursakkoorden met de sectorraden en de Onderwijscoöperatie
veel geïnvesteerd in de professionalisering van leraren.
In 2012 is het lerarenregister van start gegaan om het systematisch
bijhouden en ontwikkelen van de bekwaamheid te bevorderen.
Aan de randvoorwaarden voor het bijhouden en ontwikkelen van de
bekwaamheid lijkt dus te worden voldaan. De praktijk laat echter een
ander beeld zien, namelijk dat leraren en scholen nog te weinig aandacht
1

Kamerstuk 27 923, nr. 154 en 163 (gewijzigd).
Een herijkingsvoorstel van de Onderwijscoöperatie ligt thans bij de Onderwijsraad voor advies.
3
Convenant professionalisering en begeleiding van onderwijspersoneel in het primair onderwijs
en voortgezet onderwijs, 2006.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

2

hieraan besteden. Leraren zijn vrij actief met verdere professionalisering,
maar het volgen van scholing is vrijblijvend en niet altijd gericht op
verbetering van lesgevende vaardigheden.4 Vooral de naar het oordeel
van de inspectie minder goede leraren hebben geen goed beeld van hun
eigen sterke en zwakke punten.5 Het ontbreekt leraren door de werkdruk
vaak aan tijd, waardoor de vraag rijst of de ruimte die er krachtens cao’s
voor professionalisering is, altijd wordt benut. Dat leidt ook tot de vraag of
het scholingsbudget ook altijd uitgeput wordt. Uit recent onderzoek blijkt
dat in het primair onderwijs 40% van de leraren een bekwaamheidsdossier heeft en in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs circa 25%.6 Deze gegevens bevestigen resultaten van eerder
onderzoek van de Inspectie.7 Verder blijken veel scholen nog moeite te
hebben met het ontwikkelen en implementeren van een professioneel
personeelsbeleid en hebben zowel leraren als scholen onvoldoende
inzicht in het scholingsaanbod en de kwaliteit daarvan.8 Er hebben zich tot
nu toe circa 12.500 van de 250.000 leraren in het po, vo en mbo geregistreerd. Dat is circa 5% van de totale lerarenpopulatie in deze sectoren.
Uit gegevens van de Inspectie van het Onderwijs blijkt dat de meeste
leraren weliswaar de basisvaardigheden van het leraarsberoep beheersen,
maar dat veel leraren moeite hebben met complexe vaardigheden, zoals
opbrengstgericht werken en het afstemmen van het onderwijs op
verschillen tussen leerlingen.9 Veel leraren geven ook aan dat ze behoefte
hebben aan ondersteuning bij het ontwikkelen van differentiërende
vaardigheden.10 Leraren zijn meer en meer gemotiveerd om zich gedegen
na- en bij te scholen, maar ervaren in de praktijk problemen om dit ook
daadwerkelijk te doen.11 De bevoegdheid van een aanzienlijk deel van de
leraren voldoet nog niet aan de vereisten: volgens de Inspectie wordt in
het vo 17% van de lessen gegeven door niet-bevoegde docenten en in het
mbo wordt 15% van de leraren (soms) ingezet buiten hun eigen bevoegdheidsgebied.12
Ik constateer dat alle inspanningen tot nu toe nog onvoldoende hebben
geleid tot de gewenste effecten, namelijk dat alle leraren bevoegd en
permanent bekwaam zijn en blijven en daarbij ondersteund worden door
hun werkgevers.
Ik constateer ook dat er meer zicht moet komen op wat scholen en leraren
nu precies doen aan professionalisering en op de kwaliteit van het
scholingsaanbod. Het is dan ook mijn bedoeling om het register in te
zetten om de bevoegdheid en bekwaamheid van leraren beter te borgen.
2. Waartoe dient het lerarenregister?
In algemene zin is de functie van een beroepsregister het waarborgen van
de kwaliteit en de eer van het beroep. Beroepsregisters zijn er in het
bijzonder voor die beroepen die essentieel zijn voor het goed en veilig
functioneren van de samenleving. Dat geldt vooral in die gevallen waarin
de burger in een kwetsbare en/of afhankelijke positie verkeert ten opzichte
van de beroepsbeoefenaar. Het geeft burgers de zekerheid dat de
beroepsbeoefenaar gekwalificeerd is voor de uitoefening van zijn beroep.
Voorbeelden van zulke beroepsregisters zijn de registers voor advocaten,
4

Regioplan, 2012, Onderwijs werkt.
Inspectie van het onderwijs, 2013, Professionalisering als gerichte opgave.
Regioplan, 2013, Onderwijs werkt (nog te verschijnen).
7
Inspectie van het Onderwijs, 2011, Het bekwaamheidsdossier in het voortgezet onderwijs.
8
SEOR Rotterdam, 2012, Inventarisatie van lacunes in het opleidings- en scholingsaanbod.
9
Inspectie van het Onderwijs, 2013, Onderwijsverslag 2011/2012.
10
Algemene rekenkamer, 2013, Kunnen basisscholen passend onderwijs aan.
11
Regioplan, 2009, Teaching and learning international survey (TALIS): nationaal rapport.
12
Inspectie van het Onderwijs, 2012, onderzoek bevoegdheden docenten mbo.
5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

3

accountants en notarissen. Bij deze beroepen is registratie voorwaardelijk
voor de uitoefening van het beroep of het uitvoeren van voorbehouden
handelingen en soms voor het voeren van een titel. Het volgen van bij- en
nascholing is bij deze beroepen een voorwaarde voor herregistratie.
Hiermee wordt tot uitdrukking gebracht dat alleen door het regelmatig
volgen van bij- en nascholing de beroepsbeoefenaar zijn kwaliteit op peil
kan houden.
De inhoudelijke ontwikkeling van alle hierboven genoemde beroepsregisters is vanuit de beroepsgroep zelf gebeurd. De overheid heeft deze
registers een wettelijke status gegeven vanwege het grote maatschappelijke belang dat met de kwaliteit van de beroepsgroep gemoeid is.
Dit grote maatschappelijke belang geldt ook voor de onderwijssector.
Leraren werken immers met kinderen en hebben een grote verantwoordelijkheid voor de toekomst van hun leerlingen. Zij bepalen in belangrijke
mate de slaagkansen van hun leerlingen in het vervolgonderwijs, op de
arbeidsmarkt en in de samenleving. Hun kwaliteit moet dan ook boven
iedere twijfel verheven zijn. Net zoals wij van een verpleegkundige
verwachten dat hij weet hoe hij moet injecteren of van een advocaat hoe
hij een contract moet opstellen, verwachten we van een leraar dat hij weet
hoe hij les moet geven om het beste uit zijn leerlingen te halen. Vanwege
het maatschappelijk belang van het borgen van de kwaliteit van de leraar,
wil ik daarom het lerarenregister wettelijk verankeren. Dit is ook zo met
partijen in het NOA afgesproken.
Het geven van een wettelijke status aan het lerarenregister garandeert op
zichzelf niet dat leraren permanent bekwaam zullen zijn. Een register is
immers in essentie alleen een registratiesysteem. Om effect te hebben op
de kwaliteit van leraren, dient het register ook op een goede manier te
worden gebruikt, met name in het (ontwikkelings)gesprek tussen leraar en
leidinggevende. Hiervoor zijn sluitende afspraken met de beroepsgroep
en de werkgevers nodig, zoals ook in andere sectoren met een beroepsregister het geval is. Dit betreft onder andere afspraken over de registratie
zelf en over de civiele effecten van het niet-geregistreerd zijn, evenals
afspraken over onderhoud en ontwikkeling van de bekwaamheid. In het
NOA is afgesproken dat in de cao wordt vastgelegd wat het
niet-geregistreerd zijn voor de arbeidsrelatie betekent.
Door de combinatie van wettelijke verankering van het lerarenregister en
sluitende afspraken over het beheer en het gebruik ervan, zal het
lerarenregister een cruciale bijdrage gaan leveren aan de kwaliteit van de
leraren en daarmee aan de kwaliteit van het onderwijs. Het lerarenregister
werkt daarbij zowel richting de geregistreerde leraar als richting de
werkgever. In de eerste plaats is het register een stimulans voor de leraar
en de werkgever om de ruimte en mogelijkheden voor professionalisering
in de CAO te benutten. De leraar moet immers voldoende aan professionalisering doen om zich te kunnen (her)registreren. In de tweede plaats is
het register een stimulans voor de leraar om daadwerkelijk blijvend te
investeren in zijn bekwaamheid. Als hij die investering niet doet, komt hij
na 2017 niet voor herregistratie in aanmerking. Professionalisering is dus
zowel een recht als een plicht.
3. Route naar 2017
Voor de doorontwikkeling van het lerarenregister is in het NOA
afgesproken de bottom-up benadering die is ingezet bij het bestuursakkoord 2012–2015 met de Onderwijscoöperatie voort te zetten. Het is
immers belangrijk dat leraren en scholen zich betrokken voelen bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

4

register en intrinsiek gemotiveerd zijn om met het register te werken om
de beroepskwaliteit te verbeteren.
Met betrokken partijen is in het NOA afgesproken dat tot aan de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving de vrijwillige inschrijving in het
register onverminderd zal doorgaan. Het is de ambitie om alle leraren zo
snel mogelijk, maar uiterlijk in 2017, in het register op te nemen. In de
komende periode zal ik met de beroepsgroep, de sectorraden en de
vakbonden werken aan het verhogen van het aantal inschrijvingen. Voorts
zal ik met deze partijen ervoor zorgdragen dat het register gebruikt wordt
in het kader van het personeelsbeleid en het scholingsbeleid van scholen.
Alleen wanneer de beroepsgroep het belang van het register in de
dagelijkse schoolpraktijk ervaart, kan registratie immers een goede
bijdrage leveren aan de kwaliteit van het onderwijs en aan de status van
het register.
In 2017 start voor alle leraren de eerste periode van vier jaar waarna
herregistratie moet plaatsvinden. Om dit te realiseren, zal de komende
jaren gebruik worden gemaakt van het werk dat tot nu toe aan het
lerarenregister is verricht. Dit heeft onder meer geresulteerd in registerleraar.nl en de werkwijze van de beroepsgroep voor het beheer van het
register. Op deze wijze worden de investeringen in het register van de
afgelopen jaren maximaal benut.
In het NOA is voorts afgesproken dat leraren voldoende mogelijkheden
krijgen om continu aan hun professionele ontwikkeling te werken. Vanaf
2015 zullen leraren geld, tijd en ruimte hebben om hun bekwaamheid bij
te houden en te ontwikkelen. Daartoe zullen, voor zover dit nog niet het
geval is, in de cao’s concrete afspraken worden gemaakt over de tijd en
faciliteiten die leraren krijgen voor het bijhouden en ontwikkelen van de
bekwaamheid.
Om aan hun bekwaamheid te werken, dienen leraren ook de beschikking
te hebben over een adequaat scholingsaanbod. Het nascholingsaanbod
wordt door de beroepsgroep en andere deskundigen na overleg met het
afnemend veld gevalideerd en de kwaliteit van het aanbod wordt vanuit
de beroepsgroep en andere deskundigen geborgd. Met de Onderwijscoöperatie en de onderwijswerkgevers worden nadere afspraken gemaakt om
de totstandkoming van een geaccrediteerd aanbod te bespoedigen.
Om deze doelstellingen te bereiken, ga ik een programma inrichten
waarvan de twee hoofdelementen hieronder worden beschreven. Bij de
uitvoering van dit programma betrek ik de eerder genoemde belanghebbenden.
1. Stimuleren inschrijving in het register
In het NOA is afgesproken dat werkgevers en werknemers in het po, vo en
mbo deelname aan het register stimuleren.13 Werkgevers doen dit door in
hun personeelsbeleid de deelname aan het register actief te stimuleren,
bijvoorbeeld door in functioneringsgesprekken op het belang van
registratie te wijzen of door registratie als voorwaarde te stellen voor het
maken van individuele scholingsafspraken. Ook kunnen scholen in
personeelsadvertenties en bij werving van nieuwe leraren registratie als
voorwaarde stellen. Dit draagt bij aan de status van het register als
kwaliteitskeurmerk voor leraren. Van mijn kant wil ik inschrijving

13

Aangezien aan registratie verplichtingen voor de geregistreerde zijn verbonden, vindt opname
in het register uitsluitend op initiatief van de leraar zelf plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

5

stimuleren door bijvoorbeeld alleen geregistreerde leraren in aanmerking
te laten komen voor een lerarenbeurs.
Om het aantal registraties sterk te verhogen, is daarnaast een intensieve
en langdurige communicatiecampagne nodig. Ik zal de beroepsorganisatie en de werkgevers ondersteunen bij het ontwikkelen en uitvoeren van
zo’n campagne. Deze campagne gaat in 2014 van start en blijft doorlopen
tot 2017. De campagne zal zich niet alleen richten op zittende leraren en
scholen, maar ook op aankomende leraren en de lerarenopleidingen.
2. Pilots gericht op gebruik register in het personeelsbeleid
Zoals hiervoor is aangegeven, is een goed register wel een noodzakelijke,
maar op zichzelf niet afdoende voorwaarde om te zorgen dat leraren
bevoegd en permanent bekwaam zullen zijn. Niet alleen de circa 250.000
leraren in het po, vo en mbo gaan met het register aan de slag, ook de
circa 8.000 onderwijsinstellingen in deze sectoren. De werkgevers
stimuleren deelname aan het register door het een plaats en functie te
geven binnen het personeelsbeleid. Daarom wordt momenteel al een
aantal pilots uitgevoerd in po, vo en mbo. Die pilots geven zicht op hoe
het register onderdeel kan worden van de personeelsgesprekken tussen
leraren en leidinggevenden. Daarbij zal worden onderzocht of en in
hoeverre het register inzicht kan bieden in de voortgang van de professionele ontwikkeling van leraren en of die voortgang in overeenstemming is
met afspraken die daarover zijn gemaakt in de personeelsgesprekken. Ook
gaan de pilots inzicht geven in de aanpassingen die het register nodig
heeft om de toegevoegde waarde ervan in die gesprekken te verbeteren.
Daarbij worden ook sectorspecifieke aspecten betrokken, zoals het
functioneren in teams in het mbo. Ook wordt gekeken naar de mogelijkheden voor registratie van meer informele vormen van professionele
ontwikkeling (zoals peer review).
Over de uitvoering van de pilots zijn afspraken gemaakt tussen de
sectorraden en de Onderwijscoöperatie. Ik streef ernaar om het aantal
pilots komend jaar uit te breiden. Ik ga daarover in overleg met de
Onderwijscoöperatie en de sectorraden. Voor de extra pilots stel ik
middelen beschikbaar. De resultaten van de pilots zullen regelmatig en in
verschillende vormen met leraren en instellingen worden gedeeld als
onderdeel van de communicatiecampagne.
Tussenstand in 2015
In 2015 kijk ik of we op koers liggen. Op koers wil zeggen dat minstens
40% van de leraren in po, vo en mbo (in totaal 100.000 leraren) is
geregistreerd. Wanneer voor 2017 meer dan de helft van de leraren zich
heeft geregistreerd, wordt het register «algemeen verbindend» verklaard.
Dit betekent dat werkgevers verplicht worden alleen geregistreerde
leraren voor de klas te zetten; dit betekent dan ook automatisch dat de
leraren die zich nog niet geregistreerd hebben, dit alsnog zouden moeten
doen. De wettelijke verankering per 1 januari 2017 vormt dan het logische
sluitstuk van een proces dat met de introductie van het huidige vrijwillige
register in 2012 in gang is gezet.
Mocht in 2015 blijken dat we onvoldoende op koers liggen, dan zal ik
nadere maatregelen nemen om de doelstelling – registratie van alle
leraren per 1 januari 2017 – te realiseren. Hierbij kan worden gedacht aan
het intensiveren van de communicatie en het ondersteunen van de
implementatie of aan aangescherpte regelgeving betreffende deelname
aan het register.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

6

4. Welke leraren gaan zich registreren?
Ik ga ervan uit dat op 1 januari 2017 – conform het regeerakkoord en de
afspraken in het NOA – alle leraren in het po, vo en mbo in het lerarenregister staan. Het register is naar mijn mening van toepassing op iedereen
die op grond van de sectorwetten als leraar benoemd is of wil worden.
Hieronder vallen zowel bevoegde leraren als on(der)bevoegde leraren die
tijdelijk benoembaar zijn en wettelijk verplicht zijn binnen afzienbare tijd
hun bevoegdheid te behalen. Door de registratie niet alleen te beperken
tot bevoegde leraren, zoals nu het geval is, wil ik het onbevoegd lesgeven
terugdringen.14 De registratie is geen inperking van de mogelijkheden om
leraar te worden – de benoembaarheidseisen worden niet gewijzigd –
maar vraagt slechts van diegenen die als leraar werken, dat zij aan
bekwaamheidsontwikkeling doen.
In het register worden bevoegde leraren geregistreerd. Daarnaast is het
mijn inzet te komen tot een aspirant-register waarin leraren die wel
benoembaar, maar nog niet bevoegd zijn, worden opgenomen. Het gaat
dan onder meer om de leraren die nog geen bevoegdheid hebben, maar
vanwege hun benoeming in opleiding zijn om hun bevoegdheid te halen,
de leraren die in urgente situaties (om lesuitval te voorkomen) zijn
benoemd15 en de leraren met een geschiktheidsverklaring.16
Bovenstaande vergt een aanpassing van het bestaande register en de
(her)registratie-eisen. Ik ga daarover in overleg met de Onderwijscoöperatie. Bij de uitwerking van het bovenstaande komen ook vragen aan de
orde over hoe bevoegde leraren die een vak geven waarvoor zij niet
bevoegd zijn en leraren die vakoverstijgend onderwijs geven, in het
register komen te staan en wat dat betekent voor hun bekwaamheidsonderhoud. In alle gevallen geldt dat wanneer op het moment van herregistratie niet aan de eisen wordt voldaan, de registratie vervalt.
Het registreren van alle leraren, dus ook de leraren die nog onbevoegd
zijn, is noodzakelijk om goed zicht te krijgen op de problematiek van het
onbevoegd lesgeven en te kunnen sturen op het terugdringen daarvan.
Immers: alleen als ook de onbevoegde leraren zich geregistreerd hebben,
kan worden nagegaan of zij zich aan de wettelijke termijnen voor het
behalen van de bevoegdheid houden. Het uitgangspunt is en blijft dat er
bevoegde leraren voor de klas staan. Daarom kies ik ervoor dat alleen
bevoegde leraren als geregistreerd zichtbaar zijn. On(der)bevoegde
leraren die zich in het aspirant-register registreren, worden pas zichtbaar
als geregistreerd leraar op het moment dat zij hun bevoegdheid behaald
hebben. In technische zin betekent dit dat er een afzonderlijk bestand (in
een voorportaal van het register) wordt bijgehouden van leraren die nog
niet over een passende bevoegdheid beschikken. Ook leraren die
geregistreerd waren, maar (nog) onvoldoende aan bekwaamheidsonderhoud hebben gedaan worden in dit bestand opgenomen. Dit bestand
is bestemd voor de werkgevers van deze leraren. Zij hebben dan een
actueel overzicht van welke leraren geregistreerd zijn en kunnen dat ook
gebruiken in de verantwoording richting de inspectie en als input voor
hun personeelsbeleid. Naast de registratie door de leraar moet er
aandacht zijn voor de rol van de werkgever in het ondersteunen en
stimuleren van het behalen van de bevoegdheid door zijn personeel.

14

Dit najaar voert de Inspectie een inventariserend onderzoek naar onbevoegdheid uit. Op basis
hiervan zal eind 2013 een representatief beeld beschikbaar zijn van onbevoegd lesgeven in het
VO.
15
Op grond van art. 33 lid 3 WVO.
16
Op grond van art. 4.2.4 WEB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

7

Alleen via een sluitende registratie van alle leraren is een gezamenlijke
aanpak van onbevoegdheid mogelijk.
Werkgevers stellen de leraren die nog niet over een bevoegdheid
beschikken met tijd en geld in staat om alsnog hun bevoegdheid te halen,
zo is in het NOA vastgelegd. Leraren die nog geen bevoegdheid hebben
en niet binnen de wettelijk vastgelegde termijnen hun bevoegdheid
hebben behaald, worden uit het register verwijderd. Hetzelfde geldt
uiteraard voor bevoegde leraren die niet aan de criteria voor herregistratie
hebben voldaan. Zoals in het NOA is afgesproken, worden de gevolgen
voor de arbeidsrelatie van het niet (meer) geregistreerd zijn, vastgelegd in
de cao. Daarnaast zal ik wettelijk vast laten leggen dat iedereen die als
leraar werkt in het po, vo en mbo, vanaf 1 januari 2017 geregistreerd moet
zijn en verplicht is aan zijn bekwaamheidsonderhoud en -ontwikkeling te
werken. In de wet laat ik voorts opnemen dat vanaf genoemde datum
werkgevers alleen nog leraren mogen inzetten die geregistreerd zijn.
Zoals ik reeds heb aangegeven is het mijn ambitie dat slechts geregistreerde leraren onderwijs mogen geven. Hiermee pak ik ook het on(der)bevoegd lesgeven aan.
De Inspectie ziet erop toe dat de inzet door de werkgever van de tijdelijk
benoemde onbevoegde leraren ook daadwerkelijk tijdelijk is en dat zij in
staat gesteld worden om hun bevoegdheid tijdig te behalen. De Inspectie
gaat er daarnaast vanaf 2017 op toezien dat werkgevers alleen geregistreerde leraren laten lesgeven en spreekt scholen en schoolbesturen aan
op de naleving van deze wettelijke verplichting. Daartoe krijgt de inspectie
op schoolniveau inzicht in welke leraren geregistreerd zijn. De werkgever
krijgt ook zicht op welke leraren geregistreerd zijn, zodat dit benut kan
worden voor het personeelsbeleid en de personeelsgesprekken. Dat
maakt het bijhouden van een bekwaamheidsdossier naar verwachting
overbodig. Ik zal bezien of de wettelijke bepaling over het bijhouden van
de bekwaamheidsdossiers door de werkgever kan worden ingetrokken
zodra de nieuwe wetgeving op 1 januari 2017 van kracht wordt.
5. De herregistratie
De kern van de werking van het register is dat leraren zich periodiek
herregistreren. Daarmee toont de leraar aan dat hij zijn bekwaamheid
heeft onderhouden. Zodoende zijn de (her)registratiecriteria een essentieel onderdeel van het beroepsregister. Deze worden opgesteld door de
beroepsorganisatie.
In de herregistratiecriteria wordt in elk geval aangegeven hoeveel uren
aan professionaliseringsactiviteiten moeten zijn besteed in de herregistratieperiode. Daarbij kan worden aangegeven hoe die activiteiten moeten
zijn verdeeld over bekwaamheidsgebieden (vakinhoud, vakdidactiek en/of
pedagogiek) en professionaliseringsvormen (bijvoorbeeld formele of
informele leeractiviteiten, bestuurswerkzaamheden). Bij de toepassing van
die eisen zal de beroepsorganisatie professionaliseringsactiviteiten
beoordelen op criteria als:
Ë in welke mate de activiteit meetelt;
Ë of de kwaliteit van die activiteit voldoende is om «mee te tellen» voor
de herregistratie;
Ë of de inhoud van de activiteit relevant is voor de beroepsuitoefening
van de betrokken leraar.
In het geval van het lerarenregister acht ik het van groot belang dat de
beroepsorganisatie de werkgevers betrekt bij de totstandkoming van de
(her)registratiecriteria. Dit vanwege de verantwoordelijkheid van de
werkgevers voor de kwaliteit van het personeel. De wijze waarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

8

werkgevers betrokken worden bij het formuleren van de (her)registratiecriteria zal op dezelfde wijze gebeuren als nu het geval is voor de
bekwaamheidseisen. Wettelijk is vastgelegd dat de beroepsorganisatie
aan OCW een voorstel doet voor de bekwaamheidseisen en dat dit
voorstel steun moet genieten van onder andere de sectororganisaties die
de scholen vertegenwoordigen. Voor de (her)registratiecriteria zal dus
gelden dat uit een voorstel van de beroepsorganisatie moet blijken, in
hoeverre dat voorstel mede steun geniet van een vertegenwoordiging van
bevoegde gezagsorganen.
6. Het beheer van het lerarenregister
Het lerarenregister wordt beheerd door de Onderwijscoöperatie. Daarover
zijn afspraken gemaakt in het met de Onderwijscoöperatie gesloten
Bestuursakkoord 2012–2015. Ik zal met de Onderwijscoöperatie verkennen
hoe het register en het beheer daarvan wettelijk kunnen worden
verankerd in 2017 en wat dat betekent voor de beroepsorganisatie die het
register beheert.
Het beheer van het register door de beroepsorganisatie heeft met name
betrekking op de volgende twee aspecten. In de eerste plaats het
inhoudelijk beheer: het ontwikkelen en toepassen van (her)registratiecriteria. In de tweede plaats het technische en administratieve beheer: de
inrichting en organisatie van de uitvoeringsprocessen. Voor wat betreft
het technische en administratieve beheer van het register, heb ik met de
Onderwijscoöperatie afgesproken dat de technische infrastructuur van het
huidige register in opdracht van OCW wordt beheerd door een overheidsorganisatie (in dit geval CIBG). De inhoudelijke functionaliteit van het
register wordt, net als de (her)registratiecriteria, door de beroepsgroep
bepaald. Dat zal wat mij betreft bij het wettelijk verankerde register niet
anders zijn.
Voor het inhoudelijk beheer van het vanaf 2017 wettelijk verankerde
lerarenregister gelden wat mij betreft de volgende uitgangspunten:
1. Conform de afspraken in het NOA moet zijn gewaarborgd dat alle
leraren die zijn ingeschreven in het lerarenregister, op een gelijkwaardige manier invloed uitoefenen op het beheer van het register, zodat
sprake is van een register van, voor en door leraren;
2. De (her)registratie-eisen dienen zodanig te zijn dat de kwaliteit van de
leraren daarmee duurzaam geborgd wordt. Verder dienen deze criteria
enerzijds voldoende stabiel te zijn, zodat leraren weten waar ze aan toe
zijn en anderzijds voldoende flexibel, zodat ze aangepast kunnen
worden aan de veranderende eisen aan het beroep;
3. De kwaliteit en continuïteit van het inhoudelijk beheer van het register
moeten zijn gewaarborgd, zodat het register de uitstraling en het
vertrouwen geniet dat hoort bij een kwaliteitsregister.
Voor de inrichting van de beroepsorganisatie die het wettelijk verankerde
register gaat beheren, zijn op hoofdlijnen de volgende drie modellen
mogelijk:
a. de privaatrechtelijke beroepsorganisatie;
b. de privaatrechtelijke beroepsorganisatie die aan nader bepaalde
wettelijke vereisten voldoet, en
c. de publiekrechtelijke beroepsorganisatie.
Ad a) De privaatrechtelijke beroepsorganisatie
In het eerste model wordt een privaatrechtelijke beroepsorganisatie in de
wet aangewezen als beheerder van het wettelijk verankerde register,
zonder verder nadere eisen aan de beroepsorganisatie te stellen. De
beroepsorganisatie bepaalt zelf welke invloed de individuele leraren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

9

hebben. Bij dit model is dus niet gewaarborgd dat alle leraren op een
gelijkwaardige manier invloed uitoefenen.
De (her)registratiecriteria worden eveneens geheel door de beroepsorganisatie bepaald: andere betrokken partijen hebben geen invloed op de
wijze waarop de kwaliteit van de leraren duurzaam wordt geborgd.
Ad b) De privaatrechtelijke beroepsorganisatie die aan nader bepaalde
wettelijke vereisten voldoet
In dit model is sprake van een privaatrechtelijke beroepsorganisatie
waaraan nadere wettelijke eisen worden gesteld. Dit is bijvoorbeeld het
geval bij het beheer van het kwaliteitsregister voor de jeugdzorg. Zo
kunnen voorwaarden worden gesteld aan de rechtsvorm, het doel, de
taken en de bevoegdheden van de beroepsorganisatie. Bij dit model
worden de door de beroepsorganisatie voorgestelde (her)registratiecriteria bij AMvB vastgelegd. Op deze wijze wordt gegarandeerd dat de
kwaliteit van de leraren duurzaam wordt geborgd. Dit model geeft verder
meer zekerheid over de continuïteit en kwaliteit van het inhoudelijk beheer
van het register en biedt de mogelijkheid om wettelijk vast te leggen op
welke wijze de invloed van alle leraren wordt geborgd.
Ad c) De publiekrechtelijke beroepsorganisatie
In dit model is sprake van een door de overheid in te richten publiekrechtelijke beroepsorganisatie. Bij een publiekrechtelijke beroepsorganisatie
volgt de rechtsvorm (openbaar lichaam) uit artikel 134 van de Grondwet
en ontstaat bij wet een organisatie met verordenende bevoegdheid en een
controlerend en vertegenwoordigend orgaan vanuit de volledige
beroepsgroep. Dit is het geval bij de beroepsorganisaties van bijvoorbeeld
advocaten, notarissen en accountants.
Bij dit model is iedere geregistreerde beroepsbeoefenaar lid van de
beroepsorganisatie. Daarmee wordt gewaarborgd dat iedere beroepsbeoefenaar op een gelijkwaardige manier invloed kan uitoefenen op het
beheer van het register. Bij dit model worden de (her)registratiecriteria
door de beroepsorganisatie zelf bepaald: deze worden niet bij AMvB
vastgelegd. Immers, de beroepsorganisatie heeft zelf een verordenende
bevoegdheid en draagt zelf zorg voor de continuïteit en kwaliteit van het
inhoudelijk beheer van het register.
De ervaring bij beroepsgroepen als advocaten en accountants leert dat dit
model het sluitstuk is van een langdurig ontwikkelingsproces. De vraag is
of zo’n model voor leraren realiseerbaar is vóór 2017.
Zoals hiervoor aangegeven, zal ik met de Onderwijscoöperatie overleg
voeren over de wijze waarop het lerarenregister het beste wettelijk kan
worden verankerd en welk model daarbij het beste aansluit. Daarbij zal ik
rekening houden met de uitgangspunten van het verzelfstandigingsbeleid
van het kabinet. De uiteindelijke keuze zal zijn beslag krijgen in de
wetgeving die ik in 2015 aan uw Kamer wil aanbieden.
7. Financiering van het register
Voor de ontwikkeling, het beheer en de implementatie van het register
wordt zoveel mogelijk aangesloten bij bestaande afspraken met de
Onderwijscoöperatie en de sectorraden over de professionaliseringstrajecten. De inschatting is dat de kosten (jaarlijks circa € 3,5 mln.) voor de
doorontwikkeling en implementatie van het vrijwillige naar het wettelijk
verankerde register uit de bestaande budgetten voor professionalisering
kunnen worden gedekt. Ik ga in overleg met de beroepsgroep bezien of de
kosten voor het beheer van het register en de kosten voor de beroepsorganisatie vanaf 2017 door de beroepsgroep zelf kunnen worden
opgebracht door middel van een jaarlijkse bijdrage van ingeschreven
leraren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

10

8. Tijdsplanning
Ik streef er naar het wetsvoorstel over het lerarenregister in 2015 in te
dienen, zodat het wetgevingstraject uiterlijk in 2016 kan worden afgerond.
De wet kan dan op 1 januari 2017 in werking treden. Daarnaast moet in de
periode tot 2017 het bestaande uitvoeringsapparaat worden ingericht op
de wetgeving. Zoals gezegd, ga ik hierover de komende periode in overleg
met de Onderwijscoöperatie. Het ontwerp voor het beheer van het
register en de inrichting van de beroepsorganisatie wil ik in 2015 gereed
hebben. In 2016 kan gewerkt worden aan de realisatie hiervan. Het
bovenstaande is mijn reactie op de motie van het Tweede Kamerlid Van
Meenen.
9. Andere beroepsregisters in het onderwijs
Ik concentreer mij de komende periode op de doorontwikkeling en groei
van het register voor de leraren in po, vo en mbo. Ik vind dat het in deze
sectoren van essentieel belang is dat de kwaliteit van de leraren nu snel
beter wordt geborgd.
Maar in het onderwijs wordt ook aan andere registers gewerkt en worden
mogelijkheden voor andere registers verkend. In het po zijn inmiddels
door werkgevers en werknemers afspraken gemaakt over een schoolleidersregister. In het vo wordt nagedacht over registratie van schoolleiders.
In het mbo speelt die discussie ook. Ik volg die ontwikkelingen en faciliteer
ze waar nodig. Mogelijk ontstaat op langere termijn, als er meerdere
registers zijn ontstaan en doorontwikkeld, een breder beroepsregister
voor het onderwijs met aparte kamers. Ik stuur daar nu echter nog niet op.
Een uitzondering maak ik voor de instructeurs in het mbo. In het NOA is
afgesproken dat deze, als zij aan de op te stellen kwalificatie-eisen
(kunnen) voldoen, in een aparte «kamer» in het register opgenomen
zullen worden. Daarbij zal worden bezien hoe gebruik kan worden
gemaakt van de voor het lerarenregister ontwikkelde technische infrastructuur. Hoe dit het beste gerealiseerd kan worden, zal ik in overleg met
de beroepsgroep en werkgevers in het mbo nader uitwerken.
Het lid Mohandis heeft in zijn motie gevraagd het lerarenregister ook voor
het hoger onderwijs te verplichten en daarover aan de Kamer te rapporteren. Naar aanleiding van deze motie heb ik laten verkennen wat de
mogelijke overwegingen zijn ten aanzien van verplichte registratie van
docenten in het hoger onderwijs.
In het hoger onderwijs zijn met de instellingen prestatieafspraken
gemaakt, waaronder afspraken over de versterking van de kwaliteit van
het personeel. In dat kader hebben universitaire instellingen de ambitie
dat iedere leraar over een basiskwalificatie onderwijs (BKO) of seniorkwalificatie onderwijs (SKO) beschikt. In het Hoofdlijnenakkoord is de afspraak
gemaakt dat ook voor docenten in het hbo een basiskwalificatie wordt
ontwikkeld. In het hbo is de ambitie om het aantal docenten met een
opleiding op master of PhD-niveau aanzienlijk te verhogen. Daarnaast zijn
in de cao-hbo vergaande afspraken gemaakt over professionalisering van
docenten en de wederzijdse verplichtingen van werkgever en werknemer
daarbij. Uitbreiding van dit geheel aan initiatieven en maatregelen met
verplichte registratie wordt daarom – zo blijkt uit de verkenning – door de
sector hoger onderwijs nu niet opportuun geacht. Ik heb begrip voor dit
standpunt. We richten ons dus eerst op het po, vo en mbo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

11

Er is echter sprake van één uitzondering: voor de lerarenopleiders bestaat
al een register, dat door de vereniging van lerarenopleiders (VELON) is
ontwikkeld. Hier is nu zo’n 20% van de lerarenopleiders in geregistreerd.
Lerarenopleiders, zowel degenen die verbonden zijn aan de lerarenopleidingen als degenen die verbonden zijn aan de opleidingsscholen in po, vo
en mbo, zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van de toekomstige
leraren. Om die reden vind ik dat voor deze groep docenten in het hoger
onderwijs zeker moet gelden dat zij via registratie aantonen dat zij aan
hun bekwaamheid werken. VELON onderzoekt in 2013 hoe zijn register
zich in de periode 2014 t/m 2017 kan ontwikkelen tot een breed gedragen
en toegankelijk beroepsregister. Het beroepsregister staat dan per 2017
voor de kwaliteit en professionele ontwikkeling van alle lerarenopleiders.
VELON stemt hierover af met de overlegorganen van de directeuren van
lerarenopleidingen: LOBO, WOSO, ADEF en ICL. Ook de VSNU en de
Vereniging Hogescholen noemen de registratie van lerarenopleiders als
een van hun doelstellingen in hun agenda. Ik subsidieer de verdere
ontwikkeling van dit register, zonder dat het overigens een wettelijk
verplicht register wordt.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 923, nr. 172

12