Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3944
Vragen van de leden Bergkamp (D66), Van den Hul (PvdA) en Özütok
(GroenLinks) aan de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en voor
Rechtsbescherming over psychische mishandeling (ingezonden 16 juli 2020).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 1 september 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 3651.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het rapport «Violence Against Women; Psychological Voilence and Coercive Control»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het ermee eens dat psychische mishandeling veel leed veroorzaakt bij
slachtoffers?
Antwoord 2
Ja. Psychische mishandeling is een ernstig probleem en kan langdurige
gevolgen hebben voor slachtoffers.
Vraag 3
Welke definitie hanteert uw Ministerie met betrekking tot psychische
mishandeling en op basis van welke wetenschappelijke bron?
Antwoord 3
In de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) is de definitie
van huiselijk geweld als volgt opgenomen: lichamelijk, geestelijk of seksueel
geweld of bedreiging daarmee door iemand uit de huiselijke kring; familielid,
een huisgenoot, de echtgenoot of voormalig echtgenoot of een mantelzorger.2 Vormen van geweld in huiselijke kring zijn: kindermishandeling,

1

https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2020/650336/
IPOL_STU(2020)650336_EN.pdf
2
Art, 1.1.1 Wmo 2015

ah-tk-20192020-3944
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

(ex-)partnergeweld, huwelijksdwang en eergerelateerd geweld, ouderenmishandeling en vrouwelijke genitale verminking.
De Jeugdwet en de Wmo 2015 definiëren kindermishandeling als: elke vorm
van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van
fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten
opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van
onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt
berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van
fysiek of psychisch letsel. Vormen hiervan zijn lichamelijke mishandeling,
lichamelijke verwaarlozing, psychische mishandeling, psychische verwaarlozing, seksueel misbruik en getuige zijn van geweld in het gezin.3
Er bestaan verschillende wetenschappelijke bronnen voor het bepalen van
welke gedragingen onder de definitie van psychische mishandeling vallen.
Psychische mishandeling kan bestaan uit belaging, intimidatie, sociaal
isoleren, vernedering en manipulatie, evenals belediging, kleineren, bedreigingen, het beheersen en
controleren van gedrag, waaronder het isoleren van een persoon ten aanzien
van familie en vrienden, en het beperken van de toegang tot financiële
middelen, werkgelegenheid, onderwijs of medische zorg.4 5
Voor psychische mishandeling of emotionele verwaarlozing van kinderen
hanteert het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
de volgende definitie: aanhoudende of extreme frustratie van elementaire
emotionele behoeften van het kind, waaronder ongevoeligheid van de ouders
met betrekking tot het ontwikkelingsniveau van het kind alsmede het uiten
van bedreigingen (zonder verwondingen). Onder psychische mishandeling of
emotionele verwaarlozing valt ook het getuige zijn van het kind van geweld
tussen de ouders of een van de ouders en zijn/haar (ex-)partner.6
Ook in de prevalentiestudie naar kindermishandeling uit 2019 is emotionele
mishandeling gedefinieerd. Hieronder vallen bewegingsbeperkingen
(vastbinden, opsluiten), verbale of emotionele mishandeling (o.a. bedreigingen, uitschelden, systematisch patroon van kleineren, dreigen het kind pijn te
doen) en andere vormen (o.a. intimideren en uitbuiten).7
Afhankelijk van de context maken de ministeries van VWS en JenV van een
van bovenstaande definities gebruik.
Vraag 4, 6, 7, 20
Op welke wijze pakt dit kabinet psychische mishandeling aan? Kunt u daarbij
ingaan op de strafrechtelijke aanpak alsmede op het flankerend beleid om
psychisch geweld tegen te gaan?
Op welke wijze wordt in beleid en in programma’s van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport het voorkomen van psychische mishandeling expliciet meegenomen? Wat zijn de resultaten daarvan? Kunt u daarbij
een uitgebreide onderbouwing geven?
Op welke wijze wordt in beleid en in programma’s van het Ministerie van
Justitie en Veiligheid het voorkomen van psychische mishandeling expliciet
meegenomen? Wat zijn de resultaten daarvan? Kunt u daarbij een uitgebreide
onderbouwing geven?
In hoeverre draagt het programma «Geweld hoort nergens thuis» bij aan een
hoger beschermingsniveau van (potentiële) slachtoffers van psychische
mishandeling?
Antwoord 4, 6, 7, 20
Elke vorm van mishandeling is onacceptabel. Er is niet één generieke aanpak
van psychische mishandeling, omdat de relaties tussen plegers en slachtoffers verschillend van aard kunnen zijn en daarom een verschillende aanpak
3

Art. 1.1 Jw en art 1.1.1 Wmo 2015
Definitie zoals deze staat geformuleerd in het informatieprotocol beleidsinformatie Veilig Thuis
in Bijlage A van de Uitvoeringsregeling Wmo 2015
5
Woicik e.a. (2019), Plegers van partnergeweld en kindermishandeling, Verschillen, overeenkomsten en overlap, i.o.v. WODC; World Health Organization. (2012). Understanding and
addressing violence against women.Geraadpleegd via http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/
10665/77433/WHO_RHR_12.35_eng.pdf?sequence=1
6
Van Vianen e.a. (2010), De inzet van het strafrecht bij kindermishandeling, WODC.
7
Alink e.a. (2018), Nationale prevalentiestudie mishandeling van kinderen en jeugdigen, i.o.v.
WODC.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

behoeven. De aanpak van psychisch geweld maakt onderdeel uit van
verschillende programma’s en beleidsgebieden.
De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling wordt sinds 2018
versterkt met het programma Geweld hoort nergens thuis (GHNT). Dit
programma wordt uitgevoerd in opdracht van de Minister van VWS, de
Minister voor Rechtsbescherming en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG). Het programma GHNT heeft tot doel huiselijk geweld en
kindermishandeling eerder en beter in beeld te brengen, effectief te stoppen
en structureel op te lossen.
In het kader van effectief stoppen en duurzaam oplossen richt het programma
GHNT zich op het doorbreken van bestaande geweldsdynamiek (waaronder
ook psychische mishandeling) in huishoudens of gezinnen. Daarmee worden
toekomstig slachtoffer- en plegerschap van alle vormen van geweld tegengegaan. Ook wordt voorkomen dat de geweldsdynamiek zich doorzet naar
volgende generaties. Dit doet het programma door in te zetten op een
systeemgerichte en multidisciplinaire aanpak waarbij de expertise van
professionals, onder meer vanuit de zorg- en justitieketen, integraal wordt
benut. Naast (ex-)partnergeweld en kindermishandeling richt de aanpak zich
op specifieke groepen slachtoffers, waaronder slachtoffers van ouderenmishandeling. Uit onderzoek blijkt dat psychische mishandeling de meest
voorkomende vorm van ouderenmishandeling is.8 Door onder andere het
ontwikkelen van risicoprofielen en het voorlichten van vrijwilligers komen de
slachtoffers hiervan eerder en beter in beeld.
Ik verwijs u naar de voortgangsrapportage van het programma GHNT die op
18 juni 2020 naar uw Kamer is gestuurd. In deze voortgangsrapportage zijn
de resultaten en de stand van zaken van het programma nader beschreven.9
Om zicht te krijgen op de impact van de aanpak van huiselijk geweld en
kindermishandeling is een impactmonitor ontwikkeld. In december 2020
verschijnt de tweede versie hiervan die aan uw Kamer zal worden gestuurd.
De uitvoering van de impactmonitor kent een meerjarig tijdspad en zal ook na
het programma GHNT blijven bestaan.
Daarnaast heeft de Commissie De Winter onderzoek gedaan naar fysiek en
psychisch geweld in de jeugdzorg. Uw Kamer heeft op 12 juni 2019 de
kabinetsreactie op het rapport van de Commissie De Winter ontvangen met
daarin een overzicht van de maatregelen gericht op een veiliger leefklimaat in
de instellingen voor zorg aan jeugdigen.10 De meeste maatregelen zijn al
onderdeel van het programma «Zorg voor de Jeugd» en het plan «De best
passende zorg voor kwetsbare jongeren» van de VNG, de brancheorganisaties jeugdhulp, betrokken beroepsverenigingen en andere veldpartijen. Ik
verwijs u naar de voortgangsrapportage van het programma Zorg voor de
Jeugd, die op 17 juni 2020 aan uw Kamer is gestuurd.11
Vraag 5
Wat vindt u van de petitie «Maak psychisch geweld strafbaar»? Hoe heeft u
opvolging gegeven aan deze roep om psychische mishandeling beter aan te
pakken?
Antwoord 5
Ik ben bekend met de petitie «Maak psychisch geweld strafbaar» d.d.
6 februari 2018.12 Hoewel psychische mishandeling in het Wetboek van
Strafrecht (Sr) niet expliciet is gedefinieerd, biedt de wet reeds de mogelijkheid om psychische mishandeling strafrechtelijk aan te pakken. Dit kan op
basis van artikel 300 Sr, eerste en vierde lid, gericht op respectievelijk het
«toebrengen van pijn of letsel» en het «opzettelijk benadelen van de
gezondheid». Het Gerechtshof van Den Haag heeft dit in een arrest bevestigd.13 Daarnaast kan psychisch geweld strafbaar zijn wanneer het binnen de
reikwijdte van artikel 284 Sr (dwang) of artikel 285 Sr (bedreiging) valt.
8

Bakker e.a. (2018), Aard en omvang ouderenmishandeling, Regioplan (i.o.v. WODC)
Kamerstuk 28 345, nr. 234
10
Kamerstuk 31 015/31 839, nr. 174
11
Kamerstuk 31 839, nr. 730
12
https://secure.avaaz.org/community_petitions/nl/EERSTE_EN_TWEEDE_KAMER_van_de_
Nederlandse_regering_Geestelijk_geweld_in_het_Wetboek_van_het_Strafrecht/
13
Gerechtshof Den Haag 31 mei 2017. ECLI:NL:GHDHA:2017:1540. In cassatie is niet geklaagd
over dit oordeel.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Indien iemand slachtoffer wordt van psychische mishandeling kan hiervan
melding of aangifte worden gedaan bij de politie. Het is vervolgens aan het
Openbaar Ministerie (OM) om te bepalen of vervolging opportuun is. Het OM
besluit in voorkomende gevallen of onderzoek en vervolging van psychische
mishandeling aangewezen is, onder meer conform de Aanwijzing huiselijk
geweld en kindermishandeling. Hierin wordt psychische mishandeling als een
van de mogelijke vormen van geweld in de privésfeer vermeld.14 Het
Wetboek van Strafrecht, de Aanwijzing huiselijk geweld en kindermishandeling van het OM en de richtlijnen voor strafvordering geven de kaders voor
de strafrechtelijke aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling,
waaronder psychische mishandeling.
Ook buiten het strafrechtelijk kader bestaat de wettelijke mogelijkheid om
psychische mishandeling aan te pakken. In de Jeugdwet en de Wmo 2015 is
psychische mishandeling opgenomen in de definitie van kindermishandeling
en huiselijk geweld, zoals hierboven vermeld.
Op basis hiervan ben ik van mening dat er reeds voldoende wettelijke
mogelijkheden zijn voor ketenpartners van binnen en buiten de strafrechtketen om psychisch geweld gezamenlijk aan te pakken.
Vraag 8, 9, 10, 14
Maakt de politie onderscheid tussen het registreren van fysieke mishandeling
en psychische mishandeling? Zo ja, welke definitie wordt daarbij gehanteerd?
Zo nee, waarom niet?
Zijn rapportages of cijfers beschikbaar hoe vaak er aangiftes zijn met
betrekking tot enkel psychische mishandeling, dus zonder andere feiten? In
hoeveel gevallen leidt dit tot een veroordeling? Kunt u aangeven hoe het met
de aangiftebereidheid gesteld is?
Zijn rapportages of cijfers beschikbaar hoe vaak er aangiftes zijn met
betrekking tot psychische mishandeling in combinatie met andere vormen
van mishandeling, zoals fysiek en zeden? En hoe vaak dit leidt tot een
veroordeling?
Kunt u aangeven hoe vaak er bij (vermoedelijk) psychisch geweld overgegaan
wordt tot het ambtshalve vervolgen?
Antwoord 8, 9, 10, 14
De politie maakt in de registratie geen onderscheid tussen fysieke en
psychische mishandeling, omdat de politie delicten op een andere wijze
classificeert en registreert. Leidend hierbij zijn de delicten zoals omgeschreven in het Wetboek van Strafrecht. Als er wordt geregistreerd op specifieke
vormen van delicten zoals fysieke of psychische mishandeling, wordt de
registratie minder zuiver doordat de foutmarge toeneemt. Daarnaast levert
het een grote administratieve belasting op, waardoor deze registratie
onwenselijk is.
Ook de rechtspraak registreert niet op het onderscheid tussen fysieke en
psychische mishandeling. Het is daarom niet uit de politieregistratie te halen
hoe vaak aangifte is gedaan van psychische mishandeling, al dan niet in
combinatie met andere vormen van mishandeling. Uit de registratiesystemen
van de politie, het OM en de Raad voor de Rechtspraak is evenmin te
achterhalen hoe vaak is overgegaan tot ambtshalve vervolging en hoe vaak
aangiftes van psychische mishandeling, al dan niet in combinatie met andere
vormen van mishandeling, hebben geleid tot een veroordeling. In de
aangiftebereidheid voor psychische mishandeling is ook geen inzage.
Vraag 11
Registreert Veilig Thuis ook op psychische mishandeling? Zo ja, hoe en op
basis van welke definitie en is er informatie over het aantal meldingen? Zo
nee, waarom niet? Registreren hulpverleners en psychologen ook psychische
mishandeling?

14

https://wetten.overheid.nl/BWBR0037818/2016-05-01

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Antwoord 11
Ja, Veilig Thuis registreert ook op psychische mishandeling. Veilig Thuis past
in de praktijk bepaalde gedragingen toe op de definitie van huiselijk geweld
en kindermishandeling uit de Wmo 2015 en de Jeugdwet. Veilig Thuis werkt
daarbij in lijn met de definities zoals omschreven in vraag 3.
Onder elke doelgroep van het geweld (kinderen, ouderen, ouders en (ex-)
partners) wordt zo specifiek mogelijk de vorm van geweld geregistreerd. Dus
zowel bij kindermishandeling, ouderenmishandeling, geweld tegen ouders en
(ex-) partnergeweld registreert Veilig Thuis of er sprake is van emotionele of
psychische mishandeling. Bij kindermishandeling wordt ook geregistreerd op
emotionele of psychische verwaarlozing.
Veilig Thuis-organisaties verstrekken tweemaal per jaar registratiegegevens
aan het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het CBS genereert op basis
van die gegevens tweemaal per jaar de beleidsinformatie Veilig Thuis, met
een overzicht van het aantal meldingen van onder meer kindermishandeling,
partnergeweld en ouderenmishandeling. Het CBS heeft recent een aparte
publicatie uitgebracht met daarin een onderscheid naar subcategorieën, wat
inzicht geeft in de verschillende vormen van geweld die gemeld zijn bij Veilig
Thuis in de tweede helft van 2019.15 Informatie over de aard van het geweld
zal met ingang van de eerstvolgende publicatie van de registratiegegevens
regulier beschikbaar komen via het CBS.
Hulpverleners en psychologen vallen onder de Wet Verplichte meldcode
huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij hebben geen plicht om te
registreren, maar zijn wel verplicht om de stappen van de meldcode te
doorlopen. In het geval van acute of structurele onveiligheid behoort het tot
hun professionele norm om op basis van de geldende afwegingskaders een
melding te maken bij Veilig Thuis. In de beantwoording van vraag 15 wordt
nader ingegaan op de toepassing van de meldcode bij psychisch geweld.
Vraag 12, 19
De definitie van kindermishandeling in de Jeugdwet omvat ook psychische
mishandeling, terwijl psychische mishandeling niet expliciet strafbaar is in
het Wetboek van Strafrecht; deelt u de mening dat dit tot verwarring en
frustratie kan leiden bij hulpverleners en slachtoffers wanneer zij aangifte
willen doen?
Wat is uw oordeel over het huidige handhavingsniveau van psychische
mishandeling? Wat vindt u van de veronderstelling dat door het ontbreken
van een expliciete strafbaarstelling van psychische mishandeling mogelijk
slachtofferschap niet herkend wordt en de opsporing en vervolging zich ten
onrechte en onvoldoende richten op de bestrijding ervan?
Antwoord 12, 19
Zoals hierboven al aangegeven biedt de huidige wetgeving reeds mogelijkheden tot de (strafrechtelijke) aanpak van psychische mishandeling. Ik deel de
veronderstelling dan ook niet dat – door het ontbreken van een expliciete
strafbaarstelling van psychische mishandeling – het niet mogelijk is om
hiervan aangifte te doen. Ook deel ik de veronderstelling niet dat mogelijk
slachtofferschap daardoor niet herkend wordt en dat de opsporing en
vervolging zich daardoor ten onrechte en onvoldoende zouden richten op de
bestrijding ervan. Ik deel daarom ook de mening niet dat dit tot verwarring en
frustratie kan leiden bij het doen van aangifte.
Iemand die een vermoeden heeft of slachtoffer is van psychische mishandeling kan terecht bij Veilig Thuis. Ook is het mogelijk om hiervan melding te
maken of aangifte te doen bij de politie. Deze organisaties beschikken over de
benodigde expertise om op basis van de beschikbare informatie al dan niet
samen met ketenpartners te besluiten wat nodig is om de onveilige situatie te
beëindigen. Interventies binnen en buiten het strafrechtelijk kader kunnen
hiervoor worden ingezet. Wat betreft de strafrechtelijke aanpak beslist de
lokale veiligheidsdriehoek welke prioriteiten in de opsporing en vervolging
worden gesteld.
Tegelijkertijd constateer ik dat het handhavingsniveau van psychische
mishandeling op dit moment niet goed in kaart kan worden gebracht als

15

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/26/aard-van-geweld-casussen-veilig-thuis-2ehalfjaar-2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5

gevolg van het gebrek aan cijfermatig inzicht specifiek met betrekking tot
psychische mishandeling. Momenteel wordt gewerkt aan de verbetering
hiervan, onder meer in het kader van de ontwikkeling van de reeds
genoemde impactmonitor huiselijk geweld en kindermishandeling. De
volgende versie van de impactmonitor zal in december 2020 aan uw Kamer
worden toegestuurd.
Vraag 13
Heeft u er zicht op in hoeverre bij uitgevaardigde huis- en straatverboden
(ook) sprake is van psychisch geweld?
Antwoord 13
De burgemeester kan een tijdelijk huisverbod opleggen indien er sprake is
van een (vermoeden van) onmiddellijk en ernstig gevaar.16 Een gebiedsverbod kan door de burgemeester worden ingezet indien iemand herhaaldelijk
voor verstoring van de openbare orde heeft gezorgd en er ernstige vrees is
voor verdere verstoring.17 Voorafgaand aan de oplegging is niet vast te
stellen welke problematiek er speelt. Dit is ook geen vereiste om gebruik te
kunnen maken van deze bestuurlijke instrumenten. Gemeenten registeren
daarom ook niet op de aanleiding voor het gebruik van deze instrumenten.
Vraag 15
Is de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voldoende geëquipeerd om ook meldingen te ontvangen over psychische mishandeling? Zo ja,
op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Ja, de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is hiertoe voldoende
geëquipeerd. De meldcode helpt professionals werkzaam in de sectoren
gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, maatschappelijke ondersteuning,
jeugdhulp en justitie hoe ze kunnen handelen bij vermoedens van huiselijk
geweld of kindermishandeling. Het gaat hierbij niet alleen om vermoedens
van fysiek geweld, maar ook om vermoedens van psychisch of seksueel
geweld en vermoedens van verwaarlozing. Bij de verbetering van de
meldcode die 1 januari 2019 is ingevoerd, is door professionals vanuit de
eigen beroepsgroep een professionele norm gesteld om te melden bij Veilig
Thuis in gevallen van acuut en structureel geweld. Het gaat hier ook om
psychisch geweld dat veelal een structureel karakter heeft.
Uit de recente wetsevaluatie van de Wet verplichte meldcode huiselijk geweld
en kindermishandeling blijkt dat professionals de meldcode als meerwaarde
ervaren en bereid zijn het instrument te gebruiken.18 De onderzoekers van de
wetsevaluatie stellen dat het bij de meldcode bijbehorende stappenplan
professionals voldoende handvatten biedt als eenmaal vermoedens van
geweld bestaan. Het herkennen van signalen en dan met name de minder
zichtbare en moeilijker herkenbare signalen bij bijvoorbeeld psychische
mishandeling blijkt voor professionals nog lastig. In het bevorderen van
kennis en gebruik van de meldcode bevelen de onderzoekers dan ook aan om
per sector een doelgroepgericht traject te starten waarin o.a. aandacht is voor
het herkennen van andere vormen van geweld dan fysiek geweld, zoals
psychische mishandeling.
De komende maanden wordt de wetsevaluatie van de meldcode besproken
met de betrokken partijen om na te gaan welke concrete vervolgstappen
gezet kunnen worden om de implementatie van de meldcode duurzaam te
borgen binnen de sectoren. Uw Kamer zal einde van dit jaar over de
vervolgstappen worden geïnformeerd en de beleidsreactie ontvangen op deze
wetsevaluatie.

16

Art. 2 Wet tijdelijk huisverbod
Art. 172a Gemeentewet
18
Kamerstuk 28 345, nr. 234
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

6

Vraag 16
Hoe verhoudt de huidige beleidsmatige en programmatische inzet gericht op
de preventie en aanpak van psychisch geweld zich tot artikel 33 van de
Istanbul Conventie?19 Bent u van mening dat hiermee aan de verdragsverplichting is voldaan? Zo ja, op welke wijze?
Antwoord 16
Artikel 33 van de Istanbul Conventie verplicht de verdragspartijen, waaronder
Nederland, tot het nemen van wetgevende of andere maatregelen die nodig
zijn te waarborgen dat opzettelijke gedragingen tot het door middel van
dwang of bedreiging ernstig beschadigen van de geestelijke integriteit van
een ander, strafbaar worden gesteld. Zoals hierboven aangegeven, bestaat
voldoende grond om deze vormen van geweld strafrechtelijk aan te pakken.
Daarom ben ik ervan overtuigd dat Nederland voldoet aan deze verdragsverplichting.
Vraag 17
Hou verhoudt deze inzet zich tot artikel 19 van het Kinderrechtenverdrag en
General Comment nr. 13 bij dat verdrag?20
Antwoord 17
In het VN-kinderrechtenverdrag is vastgelegd dat elk kind gezond en veilig
moet kunnen opgroeien en zich optimaal moet kunnen ontwikkelen. Dit is ook
opgenomen in de Jeugdwet en uitgangspunt in de verschillende actieprogramma’s als Zorg voor de Jeugd en Kansrijke Start. In het programma
GHNT staat centraal dat kindermishandeling wordt teruggedrongen en
duurzaam wordt opgelost. Zoals hierboven aangegeven is de aanpak van
psychische mishandeling van kinderen integraal onderdeel binnen het
programma GHNT en de andere genoemde actieprogramma’s. Samen met de
Minister voor Rechtsbescherming zet ik mij op deze wijze in voor het naleven
van het Kinderrechtenverdrag.
Vraag 18
Op welke manier worden ervaringsdeskundigen betrokken bij het ontwikkelen
van beleid en interventies om psychische mishandeling tegen te gaan?
Antwoord 18
Binnen het programma GHNT wordt de inzet van ervaringsdeskundigen
belangrijk gevonden. Vanuit het programma GHNT wordt daarom een
handreiking ontwikkeld voor gemeenten om ervaringsdeskundigheid in te
zetten bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling (inclusief
psychische mishandeling). Het concept wordt de komende maanden getest
door een aantal regio’s. De handreiking wordt gedeeld met alle gemeenten
als deze gereed is.
Het programma GHNT wordt bijgestaan door een vertegenwoordiging van
ervaringsdeskundigen (zowel ex-plegers als ex-slachtoffers). Deze ervaringsdeskundigen stimuleren en ondersteunen het programmateam en de regio’s
met kennis en ervaring. Het betrekken van ervaringsdeskundigen is binnen
het onderzoeksprogramma GHNT van ZonMW één van de beoordelingscriteria voor het verlenen van subsidies.
Vraag 21, 22
Worden bij de uitvoering van dit programma ook signalen opgevangen van
eventuele problemen in de strafrechtelijke aanpak van psychische mishandeling? Zo ja, welke problemen zijn dat?
Klopt de veronderstelling dat in veel strafzaken rond psychische mishandeling
vooral de bewijsbaarheid en verjaring problematisch zijn? Zo ja, welke
mogelijke oplossingen zijn hiervoor denkbaar?

19

Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen
vrouwen en huiselijk geweld (het Verdrag van Istanbul)
20
https://www.kinderrechten.nl/general-comment-nr-13-over-het-recht-op-bescherming-tegenalle-vormen-van-geweld/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

7

Antwoord 21, 22
Het programmateam, de politie en het OM geven aan geen signalen te
ontvangen dat er specifieke problemen bestaan in de strafrechtelijke aanpak
van psychische mishandeling. Indien het OM in zijn algemeenheid mogelijkheden (en dus bewijs) ziet, gaat het OM over tot strafrechtelijke vervolging.
Wel kan in zijn algemeenheid ten aanzien van de bewijsbaarheid van
psychische mishandeling het volgende worden gesteld. Voor een bewezenverklaring van mishandeling dient sprake te zijn van het opzettelijk toebrengen van pijn en/of letsel. Hieronder wordt onder meer het bij een ander
teweegbrengen van min of meer hevige onlust veroorzakende gewaarwording in of aan het lichaam, dan wel opzettelijke benadeling van de gezondheid verstaan.21 Voor de bewezenverklaring van deze bestanddelen wordt in
fysieke mishandelingszaken doorgaans gebruik gemaakt van een (door een
arts opgestelde) letselverklaring, naast de aangifte en eventuele getuigenverklaringen aangaande het (zichtbare) letsel. Dat in zaken van psychische
mishandeling geen sprake is van zichtbaar letsel en daarmee geen gebruik
gemaakt kan worden van de reguliere letselverklaringen, maakt de bewijsbaarheid lastiger, maar betekent niet dat voor dit onderdeel niet tot een
bewezenverklaring gekomen zou kunnen worden. Voorstelbaar is dat door
deskundigen vragen worden beantwoord over de psychische gevolgen en
eventuele schade voor het slachtoffer. In het eerder genoemde arrest van het
Gerechtshof Den Haag is voor het bewijs bijvoorbeeld gebruik gemaakt van
rapporten van deskundigen waarin beschreven wordt dat de bejegening van
het slachtoffer in de thuissituatie getypeerd kon worden als emotionele
verwaarlozing.22 Het Gerechtshof heeft het vervolgens aannemelijk geacht dat
hierdoor psychische schade is ontstaan.
Ten aanzien van verjaring kan worden gesteld dat op 1 januari 2020 de et
herwaardering strafbaarstelling actuele delictsvormen in werking is getreden.
Hiermee is de strafrechtelijke aansprakelijkheid voor kindermishandeling
verruimd in die zin dat de verjaringstermijn pas een aanvang neemt op de
dag nadat het kind 18 jaar wordt (zie art. 71 onder 3 Sr).
Op basis van het bovenstaande concludeer ik dat in zijn algemeenheid de
bewijsbaarheid en de verjaring in strafzaken rond psychische mishandeling
niet problematisch zijn. Tegelijkertijd kan de bewijsbaarheid wel lastiger zijn
dan in het geval fysieke mishandeling.

21
22

ECLI:NL:HR:2014:2677
ECLI:NL:GHDHA:2017:150

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

8