Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 152

Wijziging van de Wet bevordering
integriteitsbeoordelingen door het openbaar
bestuur in verband met diverse uitbreidingen
van de toepassingsmogelijkheden daarvan
alsmede enkele overige wijzigingen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Algemeen deel
1. Inleiding
Dit voorstel tot wijziging van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (hierna: Wet Bibob) maakt onderdeel uit
van de inspanningen van dit kabinet om de aanpak van ondermijnende
criminaliteit te versterken. Dankzij de inzet van overheden en het Bureau
bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (hierna:
Bureau) levert de Wet Bibob al meer dan vijftien jaar een belangrijke
bijdrage aan het beschermen van de integriteit van de overheid. De Wet
Bibob biedt een bestuurlijk instrument om overheden te ondersteunen bij
het voorkomen van het door hen ongewild faciliteren van criminele
activiteiten. Het onderhavige voorstel verruimt de toepassingsmogelijkheden daarvan. De memorie van toelichting bij het oorspronkelijke
wetsvoorstel voor de Wet Bibob verwoordde de ratio erachter in 1999 als
volgt: «Het is onbevredigend dat de overheid enerzijds veel tijd, energie
en geld steekt in de opsporing en vervolging van strafbare feiten, en
anderzijds het risico loopt ongewild direct of indirect criminele organisaties en activiteiten te faciliteren.»1
Ook het huidige kabinet onderschrijft deze redenering – en daarmee het
belang van de Wet Bibob – ten volle. Het opsporen en vervolgen van
strafbare feiten is niet een taak van alle overheden; het waar mogelijk
beschermen van de eigen integriteit tegen het ongewild faciliteren van
criminele activiteiten nadrukkelijk wel. Het bestuur dient daar dan ook zo
goed mogelijk toe in staat te worden gesteld. Dit kabinet heeft in het kader
van de «actie-agenda aanpak ondermijning» daarom hoge prioriteit
gegeven aan de voortgang van het reeds eerder ingezette traject om de
toepassingsmogelijkheden van de Wet Bibob te versterken. Het voorliggende wetsvoorstel is daarvan het resultaat.

1

kst-35152-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstukken II, 1999/2000, 26 883, nr. 3, p. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

1

Op 1 juli 2013 is de Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob2 in werking
getreden. Tijdens de behandeling van het daaraan voorafgaande
wetsvoorstel in de Staten-Generaal heeft mijn ambtsvoorganger een
aantal toezeggingen gedaan: het monitoren van de toepassing van de Wet
Bibob door de Inspectie JenV, een onderzoek naar de mogelijkheden om
stromanconstructies te onderkennen en een verkenning naar de mogelijkheden om bestuursorganen meer armslag te bieden bij het onderkennen
van stromanconstructies. Bij brief van 12 januari 20153 en bij brief van
2 november 20154 is uw Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van
deze onderzoeken. In laatstgenoemde brief is, deels naar aanleiding
hiervan, tevens een voorstel tot wijziging van de Wet Bibob op een aantal
onderdelen aangekondigd. Onderhavig wetsvoorstel strekt tot verwezenlijking van die voornemens, alsmede van een aantal recenter opgekomen
wensen tot wijzigingen, afkomstig van voornamelijk decentrale
overheden.
In het algemeen deel van deze toelichting worden de hoofdonderdelen
van dit voorstel besproken, te weten:
• Uitbreidingen reikwijdte Wet Bibob (§2).
• Uitbreiding van de informatiebronnen voor het eigen onderzoek door
bestuursorganen (§3).
• Wettelijke criteria voor de omgang met adviesaanvragen door het
Bureau (§4).
Overige wijzigingen, veelal van meer technische aard, worden toegelicht
in het artikelsgewijze gedeelte.
2 Uitbreidingen reikwijdte Wet Bibob
2.1 Uitbreiding reikwijdte Wet Bibob tot toestemming voor de overdracht
van erfpacht
Onder de huidige Wet Bibob is het reeds mogelijk voor rechtspersonen
met een overheidstaak om – middels eigen onderzoek of een adviesaanvraag – onderzoek te doen naar de natuurlijke persoon of rechtspersoon
met wie een vastgoedtransactie is of wordt aangegaan (de betrokkene).
Het gaat dan bijvoorbeeld om de verhuur of verkoop van panden. Dit om
te voorkomen dat de overheid, wanneer zij een vastgoedtransactie
aangaat, ongewild criminele activiteiten faciliteert.
Door verschillende gemeenten is grond in erfpacht uitgegeven. Ook
andere rechtspersonen met een overheidstaak kunnen de figuur van
erfpacht gebruiken. In de akte van vestiging kan zijn bepaald dat de
erfpachter zijn recht van erfpacht niet zonder toestemming van de
eigenaar (in casu de gemeente) kan overdragen.5 Dit biedt gemeenten de
mogelijkheid om invloed te hebben op de persoon die de erfpachter
opvolgt. De erfpacht gaat over van de erfpachter op de nieuwe erfpachter.
De gemeente is geen partij bij die transactie. De gemeente is echter wel
betrokken door de toestemming die zij moet verlenen voor het overgaan
van de erfpacht en omdat zij als eigenaar van de grond in relatie komt te
staan tot de nieuwe erfpachter. Deze relatie brengt op dezelfde wijze als
vastgoedtransacties in de zin van de Wet Bibob het risico van ongewilde
facilitering van criminele activiteiten met zich mee. Het toestemmingsvereiste biedt gemeenten zoals hiervoor vermeld weliswaar reeds de
mogelijkheid om enige invloed te hebben op de persoon van de opvolger

2

Stb. 2013, 125.
Kamerstukken II, 2014/15, 31 109, nr. 16.
4
Kamerstukken II, 2015/16, 31 109, nr. 18.
5
Artikel 91, eerste lid, van Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

2

van de erfpachter, maar bij die beslissing kan het Bibob-instrumentarium
nog niet worden ingezet.
Om die reden wordt voorgesteld de Wet Bibob zo te wijzigen dat een
rechtspersoon met een overheidstaak eigen onderzoek als bedoeld in het
voorgestelde hoofdstuk 2A van de Wet Bibob kan doen en een advies aan
het Bureau kan vragen, alvorens te beslissen over het verlenen van
toestemming voor de overdracht van erfpacht. Hiertoe wordt in artikel 1 in
de definitie van «vastgoedtransactie» geregeld dat een toestemming voor
de vervreemding van erfpacht een vastgoedtransactie is in de zin van de
Wet Bibob.
De beoogde verkrijger van de erfpacht is de natuurlijke persoon of
rechtspersoon met wie de betreffende rechtspersoon met een
overheidstaak na de overdracht van de erfpacht in een relatie komt te
staan die van invloed kan zijn op de overheidsintegriteit. Indien het
Bureau in een dergelijk geval om een advies wordt gevraagd, vloeit uit
artikel 9, derde lid, voort dat het Bureau tot taak heeft advies uit te
brengen over:
a. de mate van gevaar dat de erfpacht mede zal worden gebruikt om uit
gepleegde strafbare feiten verkregen of te verkrijgen, op geld
waardeerbare voordelen te benutten,
b. de mate van gevaar dat in of met de onroerende zaak waar de
erfpacht betrekking op heeft, mede strafbare feiten zullen worden
gepleegd, of
c. de ernst van de feiten en omstandigheden die erop wijzen of
redelijkerwijs doen vermoeden dat ter verkrijging van de erfpacht een
strafbaar feit is gepleegd.
Deze adviestaak komt inhoudelijk overeen met de taak die het Bureau
reeds heeft ten aanzien van vastgoedtransacties.
Noemenswaardige ongewenste praktijkgevolgen van deze uitbreiding
voor de overdraagbaarheid van erfpacht waar een toestemmingsvereiste
op rust, worden niet verwacht. De huidige praktijk laat zien dat de
behandeling van een toestemmingsverzoek tot twee maanden in beslag
kan nemen. Indien het Bibob-instrumentarium wordt ingezet, zal dit
doorgaans binnen die termijn kunnen geschieden. In voorkomende
gevallen kan de uitkomst van een Bibob-onderzoek wel tot gevolg hebben
dat een erfpachtoverdracht geen doorgang vindt als gevolg van het
onthouden van toestemming, maar dat is – naast de preventieve werking
– vanzelfsprekend juist het gewenste gevolg van deze uitbreiding. Deze
mogelijkheid ligt reeds besloten in de in het Burgerlijk Wetboek geregelde
figuur van het toestemmingsvereiste, waar met deze uitbreiding op wordt
aangesloten. Op deze plaats zij daarnaast gewezen op de door artikel 91,
vierde lid, van Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek geboden mogelijkheid
voor de vervreemder van de erfpacht om de kantonrechter ter vervanging
van de toestemming te verzoeken om een machtiging, die zal worden
verleend indien de eigenaar de vereiste toestemming zonder redelijke
gronden weigert of zich niet verklaart. Ook al is de vervreemder van de
erfpacht dus degene die naar de kantonrechter kan stappen, toch is de
beoogde verkrijger van de erfpacht – dankzij de nieuwe, passieve
formulering van artikel 28, vierde lid, van dit wetsvoorstel – bevoegd om
gegevens uit het Bibob-advies bekend te maken aan de rechter.
2.2 Uitbreiding toepassingsbereik ten aanzien van overheidsopdrachten
De huidige Wet Bibob beperkt de toepassing ervan op overheidsopdrachten tot de in het Besluit Bibob aangewezen sectoren, waardoor
alleen gegadigden voor overheidsopdrachten in de sectoren bouw, milieu
en ICT door een rechtspersoon met een overheidstaak in het kader van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

3

Wet Bibob kunnen worden beoordeeld. De ratio achter deze beperking
was dat deze sectoren bepaalde kenmerken vertonen die wijzen op
kwetsbaarheid voor criminaliteit. Een voorbeeld van zo een kenmerk is dat
het op deze gebieden veelal gaat om overheidsopdrachten met een
aanzienlijke maatschappelijke of economische waarde, zodat misbruik
door criminele activiteiten aantrekkelijk wordt. Het risico op ongewilde
facilitering van criminaliteit is dan zodanig groot, dat inzet van het
Bibob-instrumentarium gerechtvaardigd kan worden geacht. De regering
verwees6 bij de verdediging van de keuze voor de sectoren bouw, ict en
milieu naar het rapport uit december 1995 van de onderzoeksgroep
Fijnaut7 die op verzoek van de Parlementaire Enquete Commissie
Opsporingsmethoden onderzoek heeft gedaan naar de dreiging van
georganiseerde misdaad in bepaalde economische sectoren, waaruit naar
voren is gekomen dat op het gebied van het doen van aanbestedingen de
sectoren bouw, ict en milieu kwetsbaar zijn voor ongewilde beïnvloeding
door criminele personen of organisaties. Over de andere in het rapport
genoemde sectoren, te weten de horeca, het transport, de autobranche en
de textielnijverheid, merkte het kabinet op dat dat «geen sectoren [zijn]
waarin de overheid geregeld als substantiële opdrachtgever optreedt».8
Tijdens de parlementaire behandeling waren er overigens al kritische
vragen over de beperking tot de sectoren.9
Het is wenselijk om de instrumenten van de Wet Bibob flexibeler in te
kunnen zetten bij overheidsopdrachten. Crimineel geld zal altijd nieuwe
uitwegen zoeken. De regering kan de lijst van sectoren weliswaar
uitbreiden in het Besluit Bibob met voornoemde sectoren waarvan op dit
moment duidelijk is dat deze een risico vormen, maar ook dan zal deze
lijst, net als nu, niet toekomstbestendig zijn. Om die reden zijn soortgelijke
beperkingen ook losgelaten bij subsidies en gemeentelijke vergunningen.
Tot 2013 was de Wet Bibob bij subsidies en gemeentelijke vergunningen
alleen van toepassing op sommige subsidieregelingen en op sommige
gemeentelijke vergunningen voor bij amvb aangewezen bedrijven en
inrichtingen. Dit is geschrapt bij amendement van de toenmalige Tweede
Kamerleden Hennis-Plasschaert en Çörüz.10 De toelichting stelde onder
meer: «Het benoemen van sectoren ten aanzien waarvan de Wet Bibob
van toepassing is, kent het risico dat criminele activiteiten worden
verplaatst naar sectoren die buiten de toepassing van de wet vallen.»
Bij overheidsopdrachten geldt eveneens dat de risico’s zich niet beperken
tot enkele sectoren en dat de aard van de overheidsopdrachten niet
vastomlijnd is in een veranderende samenleving. Voorgesteld wordt
derhalve om deze beperking te laten vallen. In de praktijk blijkt ook in
andere sectoren behoefte aan bescherming van de integriteit van de
overheid middels toepassing van de Wet Bibob. Als gevolg van deze
wijziging zullen bijvoorbeeld ook overheidsopdrachten op het gebied van
de zorgsector onder het toepassingsbereik van de Wet Bibob komen te
vallen. De behoefte aan deze verbreding van het toepassingsbereik is met

6

Kamerstukken II 2001/02, 26883, nr. 73b, blz. 11 en 21.
Kamerstukken II 1995/96, 24 072, nr. 16.
8
Kamerstukken II 26 883, 1999/2000, nr. 3, p. 31.
9
Zo stelde Eerste Kamerlid Platvoet (GroenLinks): «Er is ook kritiek geuit op de keuze om alleen
de sectoren bouw, ICT en milieu met deze wet te laten werken op het terrein van aanbestedingen. De regering verwijst bij de verdediging van de keuze voor deze drie sectoren naar het
rapport van de enquêtecommissie Opsporingsmethoden, de commissie-Van Traa. Dat rapport
dateert alweer van acht jaar geleden en het risico is groot dat crimineel geld en gedrag op zoek
gaan naar andere sectoren. Ik vraag mij dan ook af wat de ratio is achter het zich beperken tot
de drie genoemde sectoren. Bekend is toch dat crimineel geld altijd nieuwe uitwegen zal
zoeken?» (Handelingen I 2001/02, nr. 32, p. 1562).
10
Kamerstukken II 2011/12, 32 767, nr. 11.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

4

name door de Kring van Commissarissen van de Koning kenbaar
gemaakt.
Dat de keuze voor de sectoren «bouw, milieu en ICT» niet langer actueel
is, blijkt ook uit het onderzoek van het Organised Crime Portfolio EU
Project (OCP 2015).11 De onderzoekers hebben in zeven EU-lidstaten,
waaronder Nederland, een «Database on Organised Crime Investments»
aangelegd. Daarin hebben zij van een groot aantal zaken op het gebied
van georganiseerde criminaliteit – onder meer – geregistreerd in welke
branche het criminele vermogen werd geïnvesteerd. In Nederland kon
hiervoor gebruik worden gemaakt van databases van het OM en andere
bronnen. In 613 van de 859 van de onderzochte Nederlandse zaken kon
worden bepaald in welke branche het criminele vermogen werd geïnvesteerd. Hieruit bleek dat in Nederland de meest populaire sectoren voor
investeringen door georganiseerde misdaadgroepen zijn: transport,
verhuur van motorvoertuigen, horeca, groothandel en detailhandel.
Sectoren die «gemiddeld» populair gebleken zijn met name: vastgoed,
juridische en professionele activiteiten, bancaire en financiële activiteiten,
IT en andere diensten, reparatie en handel in voertuigen. Daarnaast noemt
het rapport nog een twintigtal sectoren met een mindere mate van bewijs
van criminele investeringen.12
De gunnende rechtspersoon met een overheidstaak zal van geval tot geval
moeten bepalen of het in de rede ligt om bij de gunning van een
overheidsopdracht de Wet Bibob toe te passen. Gaat het om een opdracht
met een zeer beperkte economische waarde of een anderszins zeer
beperkt misbruikrisico, dan wegen de inbreuk op de privacy van betrokkenen en de kosten die met een Bibob-onderzoek gepaard gaan niet op
tegen de te verwachten opbrengst ervan.
De huidige wetgeving kent een getrapt systeem van integriteitstoetsing
voor overheidsopdrachten, waarin de proportionaliteit en subsidiariteit
reeds zijn verdisconteerd. Een aanbestedende dienst kan van de
inschrijver op een overheidsopdracht verlangen dat deze een gedragsverklaring aanbesteden (GVA) overlegt. Een dergelijke GVA is in 2017 circa
9500 keer aangevraagd.13 Een GVA is een verklaring van Dienst Justis dat
uit een onderzoek is gebleken dat er geen bezwaren zijn dat een natuurlijk
persoon of rechtspersoon inschrijft op een overheidsopdracht. De
mogelijkheid om een GVA te verlangen, is niet beperkt tot sectoren.
Daarnaast is het mogelijk een Bibob-onderzoek te laten doen. De
integriteitstoets die de GVA behelst is een beperktere dan bij een
Bibob-onderzoek.
Blijkens het zeer beperkte aantal Bibob-adviezen over overheidsopdrachten, wordt in de praktijk meestal volstaan met het vereisen van
11

Savona Ernesto U. & Riccardi Michele (Eds.). 2015. From illegal markets to legitimate
businesses:
the portfolio of organised crime in Europe. Final Report of Project OCP – Organised Crime
Portfolio (www.ocportfolio.eu). Trento: Transcrime – Università degli Studi di Trento. 2015.
http://www.transcrime.it/wp-content/uploads/2015/12/ocp.pdf
12
Zie p. 195–201 van het rapport. Zie hierover ook de gespreksnotitie van prof. dr. Brigitte Unger,
hoogleraar economie van de publieke sector, Utrecht University School of Economics voor
rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de aard, omvang en aanpak van ondermijning
van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid 1.11.2018, blz. 2, https://
www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=09269766–65fa-45eb-b599-d1000579920a&
title=Position%20paper%20B.%20Unger%20t.b.v.%20hoorzitting%
2Frondetafelgesprek%20Aard%2C%20omvang%20en%20aanpak%
20ondermijning%20d.d.%201%20november%202018%20.pdf
13
Schriftelijke antwoorden op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van het
wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie en Veiligheid
(VI) voor het jaar 2019 (35 000-VI), Bijlage bij Handelingen 2018/19, nr. 27, item 7, p. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

5

een GVA. Onder de GVA zal de integriteit in beginsel alleen worden
getoetst aan de hand van onherroepelijke veroordelingen voor relevante
strafbare feiten (via het Justitieel Documentatie Systeem) en relevante
onherroepelijke beschikkingen van de Autoriteit Consument en Markt of
de Europese Commissie (zie artikel 4.7 Aanbestedingswet 2012). Alle
andere informatie (van informatieleveranciers zoals bijzondere opsporingsdiensten, OM, politie, enz.) die (nog) niet heeft geleid tot een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking, maar in
het licht van Bibob wel degelijk tot een negatief advies kan leiden, kan nog
steeds aanleiding geven tot de noodzaak voor een Bibob-onderzoek. Dat
kan het geval zijn bij aanwijzingen die duiden op in de toekomst te plegen
strafbare feiten of in het verleden reeds daaruit genoten illegale gelden,
die de financiële positie van betrokkene in gevaar kunnen brengen,
alsmede veroordelingen die niet onherroepelijk zijn en dezelfde indicaties
geven.
Een negatieve uitkomst van het Bibob-onderzoek geeft aanleiding tot
toepassing van de uitsluitingsgronden voor overheidsopdrachten,
bedoeld in artikel 9, tweede lid, Wet Bibob, in samenhang gelezen met
artikel 2.86 tot en met 2.89 Aanbestedingswet 2012, of – in geval van
aanbestedingen beneden de Europese drempels – de overeenkomstige
toepassing van de artikelen 2.86 tot en met 2.89 Aanbestedingswet 2012,
via de schakelbepaling uit artikel 5, eerste lid, Wet Bibob.
Het moge duidelijk zijn dat in gevallen waarin er geen GVA wordt
verstrekt, de aanbestedende diensten zich de kosten, tijd en moeite
kunnen besparen van een Bibob-onderzoek, aangezien de betrokkene dan
is uitgesloten van de overheidsopdracht. Dit is dan ook een belangrijke
reden voor de huidige beperkte toepassing van de Wet Bibob ten aanzien
van overheidsopdrachten: het vereisen van een GVA bewerkstelligt dat
uitsluitend de meest complexe gevallen met voornoemde bijzondere
risico-indicaties, die een grondigere toets met meer informatiebronnen
vereisen, worden voorgelegd voor Bibob-onderzoek.
Ik acht de geldende beperking van Bibob-onderzoeken tot overheidsopdrachten in de sectoren bouw, ict en milieu daarom niet langer nodig.
Tegelijkertijd dient te worden voorkomen dat er een waterbedeffect
optreedt, doordat in andere sectoren bestuursorganen minder bevoegdheden hebben om de integriteit te beschermen.
2.3 Uitbreiding definitie van vastgoedtransactie met vermindering of
beëindiging van deelname
Op grond het huidige artikel 1, eerste lid, onderdeel o, aanhef en onder 4,
wordt onder een vastgoedtransactie onder meer verstaan een overeenkomst of andere rechtshandeling met betrekking tot een onroerende zaak
met als doel de deelname aan een rechtspersoon, een commanditaire
vennootschap of een vennootschap onder firma die het eigendomsrecht
of een zakelijk recht met betrekking tot een onroerende zaak heeft of een
onroerende zaak huurt of verhuurt. Hieronder valt bijvoorbeeld de
verkrijging van aandelen in een dergelijke rechtspersoon. De ratio
hierachter dat de rechtspersoon met een overheidstaak die een dergelijke
vastgoedtransactie aangaat op die manier indirect een recht op eigendom
of een ander zakelijk recht verkrijgt (vgl. het huidige art. 1, eerste lid,
onderdeel o, onder 1). Ik acht eenzelfde redenering van toepassing op de
vermindering of beëindiging van een deelname aan een rechtspersoon,
een commanditaire vennootschap of een vennootschap onder firma die
het recht op eigendom of een zakelijk recht met betrekking tot die
onroerende zaak heeft of die onroerende zaak huurt of verhuurt, bijvoorbeeld door vervreemding van aandelen. In dat geval verkrijgt degene aan
wie de aandelen worden vervreemd immers op dezelfde wijze indirect een
recht op eigendom of een ander zakelijk recht van de rechtspersoon met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

6

een overheidstaak, waarvan daardoor gesteld kan worden dat hij met deze
verkrijger een vastgoedtransactie aangaat.
3. Uitbreiding van de informatiebronnen voor het eigen
onderzoek door bestuursorganen
3.1 Eigen onderzoek
Op grond van de Wet Bibob kunnen bestuursorganen en rechtspersonen
met een overheidstaak14 zelfstandig onderzoek doen met het oog op de
toepassing van deze wet en kunnen zij zich indien nodig bij de toepassing
van deze wet baseren op een advies van het Bureau. De uitkomst kan
bijvoorbeeld zijn dat intrekking van een vergunning gerechtvaardigd is,
dat er juist geen reden bestaat daartoe of dat aanleiding bestaat het
Bureau te vragen om nader onderzoek te doen.
3.2 Eerdere uitbreiding eigen onderzoek door de Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob
De Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob heeft, ter verbetering van de
toepassing van de Wet Bibob en versterking van de informatiepositie van
bestuursorganen, de mogelijkheden vergroot om zelfstandig onderzoek te
doen naar de betrokkene (de wederpartij in een rechtsbetrekking met de
overheid of de beoogde wederpartij). Een bestuursorgaan baseert zich bij
het eigen onderzoek voor een deel op de krachtens de wet voor bestuursorganen opengestelde informatiebronnen. Met de genoemde wetswijziging zijn de mogelijkheden voor bestuursorganen om informatiebronnen te raadplegen uitgebreid. Het betreft de wettelijke mogelijkheden
om strafrechtelijke en politiegegevens van de betrokkene op te vragen en
in te zien. Daarnaast is bestuursorganen de bevoegdheid gegeven om het
Handelsregister op naam van een persoon te doorzoeken. Ook kunnen
bestuursorganen de uitkomsten van eerder door het Bureau uitgebrachte
adviezen in de overwegingen rondom een voorliggende casus betrekken.
Ten slotte is de geheimhoudingsplicht op grond van de Wet Bibob
doorbroken voor gevallen waarin een bestuursorgaan het noodzakelijk
acht om gegevens uit een voorliggende Bibob-aangelegenheid met de
partners in het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) te delen
met het oog op ondersteuning bij de toepassing van die wet.
3.3 Verdere versterking informatiepositie bestuursorganen en rechtspersonen met een overheidstaak
Inmiddels is gebleken dat het voor een effectieve toepassing van de Wet
Bibob door bestuursorganen van toegevoegde waarde is wanneer zij in de
fase van het eigen onderzoek niet alleen kunnen beschikken over de
gegevens van de betrokkene in de zin van artikel 1, eerste lid, van de Wet
Bibob, maar ook een goed beeld kunnen krijgen van de feitelijke zeggenschapsverhoudingen rondom de betrokkene en de antecedenten die
daarbij een rol spelen. Dat is van belang, omdat mede als gevolg van de
huidige juridische beperking aannemelijk is dat niet in alle gevallen een
anders voorgespiegelde zeggenschapsverhouding of een zogenoemde
stromanconstructie wordt onderkend. Daarom kies ik ervoor de informatiepositie verder te versterken, door het bestuursorgaan niet alleen
toegang te geven tot justitiële gegevens van de betrokkene, maar ook van
een aantal categorieën derden: degene die de betrokkene vermogen
verschaft, de op de (aanvraag tot een) beschikking vermelde leidinggevende of beheerder en bestuurders of aandeelhouders van de betrokkene.
14

Het in dit hoofdstuk gestelde ten aanzien van het eigen onderzoek door bestuursorganen geldt
ook voor het eigen onderzoek door rechtspersonen met een overheidstaak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

7

Aannemelijk is dat bestuursorganen zich op basis van zo’n uitgebreider
eigen onderzoek een beter oordeel kunnen vormen over de zakelijke
omgeving van de betrokkene en daarmee over diens integriteit, en
vervolgens ofwel zelfstandig een zaak afdoen ofwel het Bureau om een
advies vragen. Deze uitbreidingen worden verwezenlijkt door wijziging
van het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens. In deze wetswijziging komt de versterking van het eigen onderzoek tot uitdrukking door
een prominentere en systematisch logischere plek voor het bepaalde in
het huidige artikel 30, dat inhoudelijk grotendeels gelijkluidend zal
terugkomen als het nieuwe artikel 7a in het nieuwe hoofdstuk 2A getiteld
«Eigen onderzoek van het bestuursorgaan of de rechtspersoon met een
overheidstaak». Daarnaast acht ik het van belang om de uitbreiding van
de mogelijkheden van het eigen onderzoek samen te laten gaan met een
codificatie van de daarvoor te gebruiken openbare bronnen of persoonsgegevens die daar rechtstreeks toe te herleiden zijn (art. 7b). De toegang
tot bepaalde niet-openbare bronnen is elders in de Wet Bibob of andere
wetgeving reeds geregeld.
4. Wettelijke criteria voor de omgang met adviesaanvragen door
het Bureau
Het onderzoeken van een betrokkene en zijn omgeving met toepassing
van de Wet Bibob is een ter bescherming van de integriteit soms
noodzakelijk, maar niettemin verstrekkend middel. Dat geldt voor het
eigen onderzoek door bestuursorganen en rechtspersonen met een
overheidstaak en te meer voor het onderzoek door het Bureau. Het Bureau
beschikt immers over verdergaande bevoegdheden. Gelet op het
ingrijpende karakter van de door de Wet Bibob geboden bevoegdheden,
dient bij de toepassing daarvan terughoudendheid te worden betracht.
Om de doorlooptijden te verbeteren, worden de mogelijkheden verkend
van het risicogerichter kunnen laten werken van het Bureau door te
differentiëren in de adviezen. Een verkort advies kan passend zijn,
bijvoorbeeld wanneer in een vroegtijdig stadium blijkt van een evident
geval van ernstig gevaar.
De Wet Bibob bepaalt dat het Bureau tot taak heeft om aan bestuursorganen en rechtspersonen met een overheidstaak adviezen uit te brengen.
Er is op dit moment echter niets geregeld over de gevallen waarin het
gerechtvaardigd is om het Bureau in te schakelen voor een advies. In de
praktijk is dit veelal onderwerp van goed overleg tussen het Bureau en het
betreffende bestuursorgaan of de rechtspersoon met een overheidstaak.
Met dit wetsvoorstel worden twee in de praktijk ontwikkelde criteria
wettelijk verankerd, waarmee de praktijk helderheid wordt geboden en de
eigen verantwoordelijkheid van het Bureau in de afweging of onderzoek
door het Bureau gepast is tot uitdrukking komt. Deze criteria houden in
dat het Bureau kan afzien van het uitbrengen van een advies indien:
a) de bevindingen van het eigen onderzoek en de door de betrokkene
verstrekte gegevens en bescheiden niet aan het Bureau zijn overgedragen, of
b) uit deze gegevens blijkt dat het bestuursorgaan of de rechtspersoon
onvoldoende gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheden tot het
verrichten van eigen onderzoek.
Het onder a opgenomen criterium verwijst naar de in het huidige artikel
30, vierde lid, (nieuw artikel 7a, vierde lid) opgenomen verplichting voor
het bestuursorgaan of rechtspersoon met een overheidstaak. De ratio
achter het onder b bedoelde criterium is dat de verdergaande bevoegdheden van het Bureau pas in beeld komen als de mogelijkheden van het
eigen onderzoek voldoende zijn benut. Het gaat er niet om dat het
betreffende bestuursorgaan of de rechtspersoon met een overheidstaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

8

alle beschikbare bevoegdheden heeft ingezet, maar dat het zware middel
van een onderzoek door het Bureau niet lichtvaardig wordt ingezet. In de
praktijk betekent dit dat het Bureau een verzoekende partij kan vragen om
eerst zelf nog bepaalde bronnen te raadplegen, waarna wellicht al zonder
advies van het Bureau kan worden geconcludeerd dat er sprake is van een
ernstig gevaar in de zin van de Wet Bibob.
5. Consultatie
Dit wetsvoorstel stond open voor (internet)consultatie van 12 april tot
6 juni 2018. Er zijn 17 reacties ontvangen, namelijk van de G4+B515, de
Commissarissen van de Koning (hierna: de CdK’s), RIEC-LIEC, VNG,
Bureau Regioburgemeesters, het OM, VNO/NCW / MKB Nederland, de
Autoriteit persoonsgegevens, de Kansspelautoriteit, NIWO, Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, gemeente Uithoorn, Bibobacademie, Unie
van Waterschappen16 en twee niet-openbare internetconsultatiereacties.
Daarnaast heeft het Adviescollege Toetsing Regeldruk laten weten geen
formeel advies uit te brengen.
Gedurende de consultatie is duidelijk geworden dat de kritiek op het
wetsvoorstel beperkt is: het betreft vooral verzoeken om verdergaande
uitbreidingen van de reikwijdte en informatiedeling. De voornaamste
wijzigingen die worden voorgesteld betreffen:
1. Uitbreidingen reikwijdte Wet Bibob (zie §5.1);
2. Meer mogelijkheden voor informatiedeling tussen bestuursorganen(§5.2);
3. Uitbreiding van de informatiebronnen voor het eigen onderzoek door
bestuursorganen (§5.3);
4. De bevoegdheden van het Bureau (§5.4);
5. De bevoegdheden van bestuursorganen (§5.5).
Deze elementen vragen om een zorgvuldige beschouwing omdat deze
raken aan enkele fundamentele aspecten van de Wet Bibob. Het kabinet
heeft aangekondigd dat om die reden alleen wijzigingen in het wetsvoorstel zouden worden betrokken die op korte termijn door te voeren zijn
en dat de Tweede Kamer over de meer fundamentele aspecten op een
later moment wordt geïnformeerd.17 Deze weging leidt mogelijk tot een
tweede tranche van wetgeving. Zodoende houdt de benodigde nadere
analyse de voortgang van het huidige wetsvoorstel niet op. De aspecten
waarover de Tweede Kamer op een later moment wordt geïnformeerd zijn
vooralsnog de voornoemde punten 1 (deels), 2 en 3. In de voortgangsbrief
«versterking aanpak ondermijning» van 16 november 2018 liet het kabinet
weten dat het streven is om de verkenning naar deze tweede tranche in de
eerste helft van 2019 af te ronden.18
De reactie van G4+B5 is volledig onderschreven door VNG en Regioburgemeesters. Waar hieronder G4+B5 wordt vermeld, moeten daar dus ook
VNG en Regioburgemeesters onder worden begrepen. VNG en Regioburgemeesters zijn hieronder alleen genoemd indien zij een punt zelf
uitdrukkelijk hebben genoemd.
Aan het advies van de Autoriteit persoonsgegevens is een afzonderlijke
paragraaf gewijd (§5.6).

15

Dat wil zeggen de vier grootste steden van Nederland en de vijf grootste steden in
Noord-Brabant.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
17
Kamerstukken II 2017/18, 29 911, nr. 207, blz. 8.
18
Kamerstukken II 2018/019, 29 911, nr. 212, blz. 7.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

9

5.1 Uitbreidingen reikwijdte Wet Bibob
Dit betreft allereerst complexe vastgoedtransacties: het gemeentelijk
toestemmingsvereiste bij vastgoedtransacties tussen derden (bijvoorbeeld in de vorm van kwalitatieve bepalingen/kettingbeding), indeplaatsstelling en niet opzegbare huurovereenkomsten en vastgoeddeelnemingen in relatie tot driehoeksverhoudingen. De Tweede Kamer wordt
hier op een later moment over geïnformeerd.
Daarnaast is verzocht om overige uitbreidingen van de reikwijdte van de
Wet Bibob.
Het voorstel om onderwijsbekostiging onder de Wet Bibob te laten vallen
is overgenomen (voorstel G4+B5). Dit voorstel is een verduidelijking
omdat het al onder de wet valt maar dat nog niet helemaal duidelijk was.
Het advies is overgenomen in artikel 2. Een aantal andere voorgestelde
uitbreidingen ziet op de Omgevingswet in relatie tot de Wet Bibob.
Concreet gaat het dan om het «bibobabel» maken van (voormalige)
ontheffingen van het bestemmingsplan (nu omgevingsvergunningen
o.g.v. de Wabo) (voorstel van onder meer G4+B5 en RIEC-LIEC), van de
overdracht van een omgevingsvergunning (voorstel CdK’s) en van
watervergunningen (voorstel Unie van Waterschappen). Deze voorstellen
worden nader bezien. Gelet op het stadium waarin verschillende
wetsvoorstellen zich bevinden, geldt dit ook voor de vraag in welk
wetgevingstraject wijzigingen zouden kunnen worden meegenomen.
Voorts is geadviseerd tot uitbreiding van de reikwijdte van de Wet Bibob
met sponsoring en subsidieadviesbureaus (voorstellen CdK’s). Wat betreft
sponsoring geldt dat dit geen overheidstaak is. Overheden kunnen zonder
meer besluiten om niet aan sponsoring te doen, bijvoorbeeld omdat dat
geen overheidstaak is of omdat zij geen enkel risico willen lopen dat een
mogelijke sponsorpartner banden met criminelen of criminele organisaties heeft. Wat betreft subsidieadviesbureaus geldt dat sprake kan zijn
van een zakelijk samenwerkingsverband met de subsidieaanvrager, zodat
eventuele criminele antecedenten dan kunnen meewegen. De CdK’s
hebben daarnaast geadviseerd om de Wet Bibob uit te breiden met
evenementen buiten een inrichting. Gemeentelijke evenementenvergunningen buiten een inrichting vallen echter al onder (artikel 7 van) de Wet
Bibob, namelijk wanneer sprake is van een vergunningaanvraag door een
bedrijf. Daarnaast is geadviseerd tot uitbreiding van de reikwijdte met
andere risicovolle sectoren uit het MKB die kwetsbaar zijn (voorstel OM).
Het enkele feit dat sprake is van een risicovolle sector uit het MKB
impliceert echter niet altijd dat ook sprake is van een rechtsverhouding
met de overheid, omdat de Wet Bibob slechts geschikt is als instrument
om overheden te ondersteunen bij het voorkomen van het ongewild
faciliteren van criminele activiteiten. Als er geen rechtsverhouding met de
overheid is, kunnen andere screeningsinstrumenten, zoals de verklaring
omtrent het gedrag (VOG), worden gebruikt indien dat noodzakelijk is om
risico’s voor de samenleving te beperken.19
De Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO) heeft
gepleit voor het bibobabel maken van de «VIHB-registratie», dat is de
wettelijke vereiste registratie voor het vervoeren, inzamelen, handelen
en/of bemiddelen van bedrijfsafvalstoffen of gevaarlijke afvalstoffen (zie
artikel 10.45, vijfde lid, en 10.55, vierde lid, Wet milieubeheer). Op dit
moment wordt reeds bij de aanvraag om een VIHB-registratie de eis
gesteld dat een verklaring omtrent het gedrag wordt overgelegd. Er is dus
al een vorm van screening. Toepasselijkheid van de Wet Bibob zou
betekenen dat de screening diepgaander is. De Minister van IenW beziet
hiervan nut en noodzaak, subsidiariteit en proportionaliteit en informeert
de Tweede Kamer indien dit tot wijziging van regelgeving leidt.
19

Zie artikel 34 Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

10

Tot slot is geadviseerd om de reikwijdte uit te breiden met publiek-private
samenwerking (CdK’s en VNO-NCW), waarbij investeringen via ontwikkelingsmaatschappijen bibobabel zouden moeten zijn, zoals de koop van
aandelen van startende bedrijven door een rechtspersoon met een
overheidstaak. Het is echter reeds mogelijk om een VOG of VOG-RP (voor
rechtspersonen) te vragen. Indien sprake is van een subsidie of overheidsopdracht, kan bovendien de Wet Bibob worden toegepast indien een
diepgaandere screening noodzakelijk is.
5.2 Meer mogelijkheden voor informatiedeling tussen bestuursorganen
De Tweede Kamer heeft een motie van het lid Kuiken aangenomen die ziet
op informatiedeling van bestuursorganen onderling en de mogelijkheid
om te komen tot een nationaal Bibob-register met een overzicht van
geweigerde vergunningen.20 Ook in de consultatiereacties komt de wens
inzake meer mogelijkheden voor informatiedeling tussen bestuursorganen terug. De Tweede Kamer wordt hier op een later moment over
geïnformeerd. Hierbij wordt ook betrokken het voorstel uit de consultatie
om het adviezenregister van het Bureau (artikel 11a) te kunnen raadplegen
ten aanzien van derden (voorstel G4+B5, CdK’s, RIEC-LIEC, VNG).
Daarnaast wordt hierbij het vraagstuk van informatiedeling met
Omgevingsdiensten betrokken (advies CdK’s).
Verzocht is tevens om de informatiegaring door het Bureau in andere
EU-lidstaten te verbeteren (advies CdK’s). De andere lidstaten zijn hier
echter individueel voor verantwoordelijk. Nederland vraagt in EU-verband
met regelmaat aandacht voor het vraagstuk van informatie-uitwisseling
voor bestuurlijke doeleinden. Daarbij zet Nederland zich in om de
ontwikkeling van de bestuurlijke aanpak en bijbehorend instrumentarium
in andere EU-lidstaten te stimuleren.
5.3 Uitbreiding van de informatiebronnen voor het eigen onderzoek door
bestuursorganen
De uitbreiding van de informatiebronnen behelst een algemene maatregel
van bestuur en valt dus buiten het onderhavige wetsvoorstel. Zoals ik heb
aangekondigd, ben ik in ieder geval voornemens het Besluit justitiële en
strafvorderlijke gegevens te wijzigen (toegang voor eigen onderzoek tot
justitiële gegevens inzake derden). Bij die wijziging zal het kabinet bezien
in hoeverre daarin tevens een wijziging van het Besluit politiegegevens
wordt meegenomen. Door onder meer G4+B5 is ook de wens geuit om bij
het eigen onderzoek toegang tot fiscale gegevens te krijgen. Hierover zal
ik met de Staatssecretaris van Financiën in overleg treden. De Tweede
Kamer wordt hier op een later moment over geïnformeerd. Het ontwerpbesluit zal ook in internetconsultatie gaan. Uiteraard onderschrijf ik het
belang van een goede informatiepositie van het lokaal bestuur, mits dat
binnen de grenzen van het juridisch mogelijke past. Niettemin heb ik
vooruitlopend hierop twee wijzigingen in het wetsvoorstel doorgevoerd
die geen noemenswaardige werklast met zich brengen en die de
informatiepositie van het lokaal bestuur indirect ook versterken:
– Rechtstreekse tipfunctie van het Bureau aan het bestuursorgaan
(voorstel G4+B5 en CdK’s). Verwezen wordt naar het nieuwe artikel 11
en de artikelsgewijze toelichting.
– Verbetering van artikel 7b (voorstel G4+B5, CdK’s, RIEC-LIEC). De
consultatieversie van artikel 7b vormde onbedoeld een beperking op
de gegevensbronnen bij het eigen onderzoek, doordat deze verspreid
zijn geregeld over vele wetten en amvb’s en hiernaar niet goed
volledig is te verwijzen op wetsniveau. Met de G4+B5 kan bovendien
20

Kamerstukken II 2017/18, 29 911, nr. 184.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

11

worden ingestemd dat artikel 7b niet nodig is voor zover de bevoegdheden gegevens te betrekken al volgen uit andere wetten. Alleen voor
openbare bronnen bestaat nog geen expliciete bepaling. Uitsluitend
voor de openbare bronnen blijft artikel 7b behouden.
Voor de overzichtelijkheid volgt nu een (niet uitputtend) overzicht van de
gegevensbronnen die het bestuursorgaan en de rechtspersoon met
overheidstaak ter beschikking staan bij het eigen onderzoek:
– Open bronnen, zoals het internet, kranten, het Kadaster, het handelsregister van de Kamer van Koophandel (zowel het publiek toegankelijke deel als de extra gegevensset op grond van artikel 28 Handelsregisterwet 2007) en de eigen registratiesystemen.
– Politiegegevens op basis van artikel 4.3, eerste lid onder l, Besluit
politiegegevens. Hiertoe dient contact gezocht te worden met een
infodesk van de politie.
– Justitiële gegevens op basis van artikel 15 Besluit justitiële en
strafvorderlijke gegevens. Hiertoe dient contact opgenomen te worden
met JustID te Almelo.
– Netwerktekeningen van de afdeling TRACK van de Dienst Justis van
het Ministerie van Justitie en Veiligheid op basis van artikel 6, onder g,
Besluit controle op rechtspersonen. In deze netwerktekening worden
de onderlinge relevante relaties weergegeven tussen de bevraagde
natuurlijke en/of rechtspersonen en de daarbij betrokken personen en
bedrijven. Ook worden de relevante faillissementen en ontbindingen
opgenomen. De gegevens die in de netwerktekening worden verwerkt
zijn afkomstig uit het handelsregister, basisregistratie personen,
Centraal Insolventieregister en openbare bestanden.
– Strafvorderlijke gegevens: zie art. 39f, eerste lid, onder d en g, en
tweede lid, Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg) en
hoofdstuk III, onderdeel 3, onder g, van de Aanwijzing Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens. Deze bevoegdheid om strafvorderlijke
gegevens te verstrekken ziet volgens artikel 39f, tweede lid, onder b,
op een «betrokkene». Artikel 1, onder j, Wjsg21 bevat een ruimere
definitie van het begrip «betrokkene» dan in artikel 1 Wet Bibob. Het
zou ook bijvoorbeeld een derde kunnen zijn in de zin van artikel 3,
vierde lid, onder c, Wet Bibob, zoals een financier. De Aanwijzing Wjsg
bepaalt overigens: «Indien de uitkomst van een strafrechtelijk
onderzoek nog onzeker is, dient meer terughoudendheid te worden
betracht bij een verstrekking».
– Artikel 11a bericht. Op grond van artikel 11a Wet Bibob kan de
rechtspersoon met overheidstaak het Bureau schriftelijk vragen of over
de betrokkene in de afgelopen twee jaar een advies is uitgebracht en
wat de conclusie van het advies was.
– Tip van de officier van justitie. Op grond van het huidige artikel 26
Wet Bibob kan de officier van justitie het bestuursorgaan of de
rechtspersoon met overheidstaak adviseren een Bibob-advies aan te
vragen indien hij beschikt over gegevens die erop duiden dat de
betrokkene in relatie staat tot strafbare feiten. Indien het bestuursorgaan zelf vermoedens heeft dat de betrokkene antecedenten heeft, kan
het de officier bovendien verzoeken een dergelijke tip uit te brengen.
– Ingevulde Bibob-vragenlijst (artikel 7a nieuw / geldende artikel 30)
– Tip van het Bureau (artikel 11 nieuw)
– Adviezen van het Bureau: volgens de voorgestelde wijziging van
artikel 29 mogen deze vijf jaar worden hergebruikt in verband met een
andere beslissing.

21

«j. betrokkene: degene op wie een justitieel, strafvorderlijk, gerechtelijk strafgegeven of een
tenuitvoerleggingsgegeven betrekking heeft, of van wie persoonsgegevens in een persoonsdossier zijn verwerkt»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

12

5.4 De bevoegdheden van het Bureau
Aandacht wordt gevraagd voor de werklast van het Bureau en de
doorlooptijden (G4+B5, CdK’s, VNG, Regioburgemeesters). Om de
doorlooptijden te verbeteren, worden de mogelijkheden verkend van het
risicogerichter kunnen laten werken van het Bureau door te differentiëren
in de adviezen. Een verkort advies kan passend zijn, bijvoorbeeld wanneer
in een vroegtijdig stadium blijkt van een evident geval van ernstig gevaar.
Bovendien regelt het voorgestelde artikel 9, vijfde lid, dat het Bureau kan
afzien van het uitbrengen van een advies als het bestuursorgaan geen of
onvoldoende eigen onderzoek heeft gedaan of als het bestuursorgaan niet
het Bibob-formulier inlevert. Ook dit heeft naar verwachting een gunstige
invloed op de werklast en doorlooptijden.
Verschillende partijen hebben bepleit om niet te regelen dat het Bureau
mag afzien van het uitbrengen van advies (G4+B5, CdK’s, RIEC-LIEC, VNG,
Regioburgemeesters). Dit advies is gedeeltelijk overgenomen, door de
bevoegdheid te beperken tot twee essentiële situaties: als het bestuursorgaan geen of onvoldoende eigen onderzoek heeft gedaan of als het
bestuursorgaan niet het Bibob-formulier en de bevindingen van eigen
onderzoek inlevert. De bepaling dat het Bureau ook mag afzien van
advisering in andere situaties, is geschrapt. Voor de twee resterende
gronden is de bevoegdheid echter gerechtvaardigd, zoals bleek uit het
rapport «Versterken prestaties Bibob-keten», blz. 9–10.
Verzocht is om te regelen dat het Bureau aanvullende vragen kan stellen
aan de financier (voorstel G4+B5). Dit advies is vooralsnog niet overgenomen en wordt bezien in het licht van de eerder genoemde mogelijke
tweede tranche van wetgeving. Hier speelt mee dat het Bureau reeds op
basis van het huidige artikel 12, vierde lid, Wet Bibob de betrokkene kan
verzoeken om nadere gegevens over de identiteit van personen die direct
of indirect vermogen verschaffen, in het geval dat het door de betrokkene
ingevulde formulier onvoldoende informatie heeft verschaft ten behoeve
van het advies, dan wel de gegevens die door middel van dat formulier en
uit de verschillende bestanden of registraties zijn verkregen niet gelijkluidend zijn. De weigering om deze aanvullende gegevens te verschaffen
wordt beschouwd als ernstig gevaar (artikel 4, tweede lid) en leidt dus tot
vergunningweigering. In geval van contracten en vastgoedtransacties
staat het de overheid zelfs in beginsel vrij om een overeenkomst aan te
gaan met wie zij willen, mits wordt voldaan aan het gelijkheidsbeginsel,
zorgvuldigheidsbeginsel, evenredigheidsbeginsel en de redelijkheid en
billijkheid.
5.5 De bevoegdheden van bestuursorganen
Overgenomen is het advies om de termijn van 2 naar 5 jaar te verhogen
gedurende welke een bestuursorgaan een advies van het Bureau mag
gebruiken voor een andere beslissing (voorstel CdK’s). Verwezen wordt
naar de wijziging van artikel 29 en de artikelsgewijze toelichting.
Verzocht is om te regelen dat aanvullende vragen kunnen worden gesteld
aan de financier, als het Bibob-formulier onvoldoende informatie
verschaft over de wijze van financiering (advies G4+B5). Dit advies is
vooralsnog niet overgenomen en wordt bezien in het licht van de eerder
genoemde mogelijke tweede tranche van wetgeving. Hier speelt mee dat
op grond van de geldende wetgeving reeds informatie over de directe en
indirecte vermogensverschaffer en over de wijze van financiering moet
worden verstrekt (huidig artikel 30, tweede lid, onder g, sub 3°, en h,
artikel 7a, tweede lid, onder g, sub 3°, en h, nieuw). Als dat onvoldoende
gebeurt, is buitenbehandelingstelling op grond van artikel 4:5 Awb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

13

mogelijk in geval van beschikkingen, indien de aanvrager van de
beschikking weigert gegevens te leveren «waarover hij redelijkerwijs de
beschikking kan krijgen» (artikel 4:2, tweede lid, Awb). In geval van
contracten en vastgoedtransacties heeft de overheid, zoals zojuist
genoemd, in beginsel contractsvrijheid. In de verkenning van de mogelijke
tweede tranche wordt bezien waarom voorgaande bepalingen niet
toereikend genoeg blijken volgens G4 en B5.
Niet overgenomen is het advies om de beslistermijn te kunnen
opschorten bij het doen van eigen onderzoek. De behandeling van een
vergunningaanvraag en het doen van eigen onderzoek kunnen in beginsel
parallel lopen. Van belang is bovendien dat de beslistermijn in het
systeem van de Algemene wet bestuursrecht niet wordt opgeschort voor
het gelegenheid bieden tot het naar voren brengen van zienswijzen (MvT,
Parl. Gesch. Awb I, p. 251). Het is verder van belang dat het bestuursorgaan een termijn verbindt aan de gelegenheid tot het naar voren
brengen van zienswijzen. Bovendien is het op grond van het huidige
artikel 33, vierde lid, Wet Bibob in samenhang gelezen met artikel 4:11,
onder a, Awb mogelijk om de gelegenheid tot het naar voren brengen van
zienswijzen over te slaan indien de vereiste spoed zich daartegen verzet.
5.6 Autoriteit persoonsgegevens
De Autoriteit persoonsgegevens (hierna: AP) heeft advies uitgebracht op
24 september 2018.
Voor wat betreft het verlenen van toegang aan bestuursorganen tot
justitiële gegevens van bepaalde derden ten behoeve van het eigen
Bibob-onderzoek, adviseert de AP om de noodzaak en de afweging die
aan dit voornemen ten grondslag ligt, te onderbouwen. Zoals ik heb
aangekondigd, ben ik in ieder geval voornemens het Besluit justitiële en
strafvorderlijke gegevens te wijzigen voor wat betreft toegang tot justitiële
gegevens inzake bepaalde derden, en, zoals opgemerkt in §5.3, mogelijk
ook het Besluit politiegegevens. Ik acht het belang van toepassing van het
eigen Bibob-onderzoek door bestuursorganen voldoende zwaarwegend.
Naar mijn oordeel zullen bij mogelijke versluieringsconstructies de
huidige mogelijkheden tot rechtstreekse verstrekking van justitiële
gegevens inzake de betrokkene veelal geen soelaas bieden om de risico’s
boven water te krijgen. Juist de justitiële gegevens inzake de vermogensverschaffer, de aandeelhouder of de leidinggevende kunnen bijdragen aan
een risico-inschatting door bestuursorganen op versluieringsconstructies.
Het gaat hierbij om doorslaggevende, nauw betrokken en duidelijke
relaties. Door de scherpe afbakening gaat het om een relatief beperkt
aantal partijen. Ik ben niet voornemens de kring uit te breiden met
personen tot wie een betrokkene in een zakelijk samenwerkingsverband
staat. Anders dan voor de andere voornoemde categorieën geldt, is niet
«hard» vast te stellen welke personen tot het zakelijk samenwerkingsverband horen. Aldus wordt op afgewogen wijze gevolg gegeven aan het
expliciete verzoek van decentrale overheden om de informatiepositie op
lokaal niveau te versterken.
Voor wat betreft de toestemmingsverlening voor overdracht van erfpacht,
vraagt de AP zich af of de verwachting uit de memorie van toelichting dat
het aantal toekomstige toepassingen van de Wet Bibob zeer beperkt zal
zijn, is betrokken bij de afweging van de noodzakelijkheid en proportionaliteit van deze uitbreiding van de wet. Zoals opgemerkt in paragraaf 6.2.1,
hebben gemeenten in gesprekken aangegeven dat zij de Wet Bibob niet in
ieder geval zullen inzetten waarin een toestemmingsvereiste voor de
overdracht van erfpacht is opgenomen in de erfpachtvoorwaarden.
Gemeenten hebben hierbij als voorbeeld gegeven dat het bepaalde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

14

objecten met bijzondere betekenis betreft, zoals een oud-Paleis van
Justitie of gebouwen die de overheid in het verleden heeft gekocht om
een wijk te renoveren. Een dergelijke afweging sluit goed aan bij de
systematiek van de Wet Bibob, waarbij vanwege de ingrijpendheid van
een Bibob-onderzoek overheden een zorgvuldige afweging dienen te
maken van de proportionaliteit tussen enerzijds de inzet van het Bibobinstrumentarium en anderzijds de belangen die in het geding zijn bij de
betreffende overheidshandeling. Ook al is het aantal verwachte toepassingen van de Wet Bibob op erfpacht beperkt in kwantitatieve zin, in
kwalitatieve zin gaat het om de relevante situaties, namelijk die situaties
waarin a) de rechtspersoon met een overheidstaak een directe rechtsverhouding aangaat met een betrokkene en b) in de erfpachtsvoorwaarden
om een bijzondere reden is bedongen dat de overheid beoordeelt of er
«redelijke gronden» in de zin van artikel 5:91, vierde lid, BW zijn om al dan
niet toestemming te verlenen. Omwille van de integriteit van de overheid,
of meer specifiek diens integriteit in een bepaalde wijk, is het van belang
om deze afweging (meer) informatiegestuurd te kunnen maken.
Wat overheidsopdrachten betreft merkt de AP op dat gelet op het feit dat
het Bureau slechts drie maal een advies heeft uitgebracht over een
overheidsopdracht, het zonder nadere onderbouwing de vraag is in
hoeverre het noodzakelijk en proportioneel is om de toepassing van de
Wet Bibob op dit punt toch uit te breiden met andere sectoren dan bouw,
ict en milieu. Ik heb paragraaf 2.2 aangevuld met deze nadere onderbouwing. Zoals ik daar uitgebreid uiteen heb gezet, is het niet zozeer de
concrete sector die de noodzaak tot een Bibob-onderzoek bepaalt, maar
veeleer de vraag of a). sprake is van aanwijzingen die duiden op in de
toekomst te plegen strafbare feiten of in het verleden reeds daaruit
genoten illegale gelden, die de financiële positie van betrokkene in gevaar
kunnen brengen, alsmede veroordelingen die niet onherroepelijk zijn en
dezelfde indicaties geven, en b). in dat kader onderzoek nodig is naar
andere informatie (van informatieleveranciers zoals bijzondere opsporingsdiensten, OM, politie, enz.) die (nog) niet heeft geleid tot een
onherroepelijke veroordeling of een onherroepelijke beschikking.
Ik acht de geldende beperking van Bibob-onderzoeken tot overheidsopdrachten in de sectoren bouw, ict en milieu daarom niet langer nodig.
Tegelijkertijd dient te worden voorkomen dat er een waterbedeffect
optreedt, doordat in andere sectoren bestuursorganen minder bevoegdheden hebben om de integriteit te beschermen.
Wat betreft de aanvulling van de lijst met informatieleveranciers van het
Bureau (artikel 27) merkt de AP op dat de verwerking van persoonsgegevens in het kader van de Wet Bibob hierdoor wordt uitgebreid, zonder
dat de noodzaak hiervoor in de memorie van toelichting deugdelijk is
onderbouwd. De artikelsgewijze toelichting van artikel 27 is naar
aanleiding hiervan aangevuld.
Voor wat betreft de hergebruikstermijn (aangeduid in het advies als
bewaartermijn) merkt de AP op dat een deugdelijke afweging ontbreekt
tussen de mogelijke efficiencywinst en de inbreuk die de verlenging van
de hergebruikstermijn oplevert op de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van de betrokkenen. Daarbij dienen ook de werkzaamheden
om de gegevens op actualiteit te beoordelen en het risico dat toch gebruik
zal worden gemaakt van niet actuele gegevens, te worden meegewogen.
De artikelsgewijze toelichting bij artikel 19 is met inachtneming van deze
elementen aangevuld.
Wat betreft de tipbevoegdheden adviseert de AP af te zien van wijziging
en integraal te bezien of in de behoefte al wordt voorzien in het kader van
de voorgenomen verdere informatiedeling tussen bestuursorganen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

15

onderling en het nationaal Bibob-register. Overeenkomstig het advies is
de tipbevoegdheid van bestuursorganen uit het wetsvoorstel gehaald en
wordt dit punt betrokken bij de eventuele tweede tranche.
Wat betreft de bepaling over het afzien van advisering door het Bureau
(artikel 9, vijfde lid) adviseert de AP om de wetsredactie niet op een
negatieve wijze – het Bureau kan afzien van (...) – vorm te geven, maar om
dit op een positieve wijze – het Bureau ziet af van (...) – te doen. Het is van
belang dat de nieuwe bepaling een gesprek met de indiener van de
aanvraag niet in de weg staat, maar tegelijkertijd wel een bevoegdheid
schept om af te zien van een advies. Een dergelijk gesprek kan noodzakelijk zijn om de aanvraag bijvoorbeeld voor bepaalde aspecten te
verhelderen, om het bestuursorgaan eventueel een mogelijkheid te
bieden tot herstel van diens verzuim, en om de aanvraag te prioriteren in
de werkvoorraad. Dit contact hoeft niet noodzakelijkerwijs te leiden tot het
afzien van het advies. De huidige bepaling staat er echter ook niet in de
weg dat het Bureau in alle gevallen waarin het tot toepassing van artikel 9,
vijfde lid, bevoegd is, afziet van advisering.
5.7 Wetstechnische opmerkingen
Diverse wetstechnische opmerkingen zijn overgenomen. Zo is in artikel 3,
zevende lid, verduidelijkt dat de vergunning kan worden ingetrokken
indien de voorschriften niet worden nageleefd en dat voorschriften
kunnen worden gewijzigd (voorstellen CdK’s). Overgenomen is het
voorstel van de CdK’s om te bepalen dat voorschriften mogelijk zijn bij
een ernstig gevaar op facilitering van lichte strafbare feiten. Hiermee is
een lacune gerepareerd.
Het voorstel van de G4+B5 is overgenomen om aan de toestemming voor
vervreemding van erfpacht één wetsbepaling te wijden in plaats van om
de term verspreid over de hele Wet Bibob in te voegen. Ook is het voorstel
van de G4+B5 overgenomen om de term «andere rechtshandeling» te
behouden in de definitie van vastgoedtransactie. Het was namelijk bij de
invoering van vastgoedtransacties in de Wet Bibob in 2013 de bedoeling
dat in een zo vroeg mogelijk stadium een Bibob-toets kan worden gedaan,
dus al in de precontractuele fase; daartoe is behoud van de zinsnede
«andere rechtshandeling» inderdaad nodig. Als uitvloeisel hiervan wordt
ook de definitie van betrokkene aangepast, zodat hieronder ook een
persoon valt met wie wordt onderhandeld over een vastgoedtransactie
(artikel 1, eerste lid).
Voorts is in lijn met de consultatiereactie van de G4+B5 de bepaling over
vastgoeddeelnemingen zowel in de tegenwoordige tijd als in de toekomstige tijd geformuleerd (artikel 1, eerste lid, definitie vastgoedtransactie,
onder 4°). Deze wijziging is noodzakelijk omwille van de praktische
uitvoerbaarheid en bewerkstelligt dat ook op publiek-private samenwerkingsconstructies die niet onmiddellijk bij de oprichting, maar pas later
vastgoed verwerven, de Wet Bibob toepasbaar is.
6. Financiële gevolgen en administratieve lasten
6.1 Financiële gevolgen
De decentrale overheden krijgen met de voorgestelde wijziging van de
Wet Bibob geen nieuwe taken toebedeeld. Het wetsvoorstel heeft
daarmee geen gevolgen voor de bestuurlijke en financiële verhoudingen
(conform artikel 2 Financiële verhoudingswet).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

16

De uitbreiding van de reikwijdte van de Wet Bibob betekent dat het
Bureau op een aantal nieuwe terreinen adviesaanvragen zal kunnen
ontvangen. Dit heeft mogelijk een niet op voorhand te kwantificeren lichte
stijging van het aantal adviesaanvragen tot gevolg. De uitbreiding van de
onderzoeksmogelijkheden van bestuursorganen en de wettelijke criteria
voor de omgang met adviesaanvragen door het Bureau zullen naar
verwachting tot een lager aantal adviesaanvragen leiden. Ook nu wordt in
de begroting van het Bureau reeds rekening gehouden met een variabel
aantal adviesaanvragen. De verwachte financiële gevolgen voor het
Bureau worden daarom op nul vastgesteld.
De verwachte extra kosten voor bestuursorganen worden tevens op nul
vastgesteld. Toepassing van het Bibob-instrumentarium betreft een
discretionaire bevoegdheid. Het is daarmee niet op voorhand vast te
stellen hoe vaak deze bevoegdheid daadwerkelijk door bestuursorganen
zal worden ingezet. Bibob dient immers terughoudend te worden ingezet,
gelet op het verstrekkende karakter van de bevoegdheden. De waarde van
de uitbreiding van de mogelijkheden zit hem dan ook niet in een
verwachte sterke toename van het aantal toepassingen, maar veeleer in
het feit dat als de omstandigheden aanleiding geven tot toepassing ervan,
het instrumentarium dan ook beschikbaar is. Daarnaast is de verwachting
dat van de mogelijkheid tot toepassing van de Wet Bibob een zekere
preventieve werking uitgaat.
6.2 Administratieve lasten
Bibob is een instrument dat overheden en het Bureau in staat stelt om
onderzoek te doen naar de betrokkene en zijn omgeving. Daartoe wordt in
de eerste plaats gebruikgemaakt van allerlei bevoegdheden die geen
lastendruk opleveren voor burgers of bedrijven, zoals de bevoegdheid om
justitiële gegevens op te vragen. Ook de maatregelen uit het wetsvoorstel
richten zich hoofdzakelijk op de onderzoeksbevoegdheden van bestuursorganen en het Bureau. Er volgen slechts informatieverplichtingen voor
burgers en bedrijven uit die geraakt worden door de uitbreiding van de
gevallen die onder het toepassingsbereik van de Wet Bibob zijn gebracht:
• Burgers en bedrijven die bij een toestemmingsbesluit inzake de
overdracht van erfpacht kunnen worden gescreend.
• Gegadigde bedrijven bij overheidsopdrachten (hierbij kan gedacht
worden aan overheidsopdrachten in de zorg-, schoonmaak-, en
taxivervoersector);
Hierna wordt in kaart gebracht in hoeverre deze uitbreidingen leiden tot
een significante toename van de lastendruk voor burgers en bedrijven.
6.2.1 Uitbreiding reikwijdte Wet Bibob tot toestemming voor de
overdracht van erfpacht
Het aantal gemeenten dat nog een erfpachtsysteem hanteert is zeer
beperkt. Het merendeel van de gemeenten is van erfpacht afgestapt en
biedt de grond in verkoop aan.
Daarbij is Bibob slechts toepasbaar in die gevallen dat er sprake is van
een bij akte vastgelegde benodigde toestemmingsbeslissing. Hoewel het
precieze aantal toekomstige toepassingen van de Wet Bibob op de
verlening van toestemming tot de overdracht van erfpacht niet op
voorhand te voorspellen is, is gelet op het voorgaande de verwachting
gerechtvaardigd dat dit aantal zeer beperkt zal zijn. Uit een studie naar
diverse erfpachtvoorwaarden blijkt bovendien dat de bevoegdheid om
toestemming van de erfverpachter te vereisen voor overdracht, in de
praktijk met name wordt gebruikt als het gaat om andere objecten dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

17

woningen.22 De verwachting is dan ook gerechtvaardigd dat de
gemeenten Amsterdam, Utrecht en Den Haag, die een erfpachtsysteem
kennen, Bibob bij erfpacht zullen inzetten bij ondernemingen en in
beginsel niet bij woonpanden. Bovendien is de praktijk van de Wet Bibob
een risicogerichte wetstoepassing. Het is voorstelbaar dat zo een
risicogerichte toepassing zich richt op probleemgebieden of snelle
doorverkoop van panden. Verder brengt het voornoemde principe van de
eenmalige gegevensuitvraag met zich dat voor de kleine groep beoogde
erfpachters die het betreft, de lasten verbonden aan het invullen van een
Bibob-vragenformulier nauwelijks een lastenverzwaring te noemen zijn.
Teneinde de relatie tussen erfverpachter en erfpachter te benadrukken
wordt in veel erfpachtvoorwaarden gesteld dat een erfpachter de
erfverpachter van – onder meer – iedere overdracht of bezwaring op de
hoogte dient te stellen door middel van het toezenden van een afschrift
van de betreffende akte. Dit betekent dat in het Bibob-formulier hiernaar
kan worden verwezen voor zover anders sprake zou zijn van een dubbele
gegevensuitvraag. Ook voor dit deel van het wetsvoorstel geldt dan ook
dat de verwachting is dat de lastendruk voor burgers en bedrijven naar
verwachting niet significant zal toenemen.
6.2.2 Uitbreiding toepassingsbereik ten aanzien van overheidsopdrachten
Het aantal bedrijven waarover daadwerkelijk een Bibob-advies zal worden
aangevraagd in verband met een overheidsopdracht is naar verwachting
zeer beperkt. Veel overheidsopdrachten moeten worden aanbesteed op
grond van Europese aanbestedingsregels. Een aanbestedende dienst
bedingt doorgaans dat de inschrijver op een overheidsopdracht een
gedragsverklaring aanbesteden (GVA) overlegt. De GVA heeft per 1 april
2013 de «VOG voor aanbesteding» vervangen. Justis verstrekt de GVA
namens de Minister van Justitie en Veiligheid. Een GVA is een verklaring
dat uit onderzoek van Justis geen bezwaren zijn gebleken dat een
natuurlijk persoon of rechtspersoon inschrijft op een overheidsopdracht,
speciale-sectoropdracht, concessieovereenkomst voor openbare werken
of prijsvraag. Justis raadpleegt daartoe het Justitieel Documentatie
Systeem en gaat na of sprake is van relevante beschikkingen van de
Autoriteit Consument en Markt of de Europese Commissie.
Indien een GVA overlegd kan worden is nader onderzoek met toepassing
van de Wet Bibob doorgaans overbodig, omdat er dan reeds een
onderzoek naar antecedenten heeft plaats gevonden. Daarbij worden
contracten in de zorg-, schoonmaak-, en taxibranche vaak voor meerdere
jaren afgesloten en vindt aanbesteding plaats binnen een mantel van
partijen waar vaker mee wordt samengewerkt en ten aanzien waarvan niet
telkens opnieuw een toets hoeft plaats te vinden.
Wordt Bibob tóch ingezet, dan zal de ondernemer in het kader van de
aanbestedingsprocedure reeds veel informatie hebben moeten leveren bij
dezelfde rechtspersoon met een overheidstaak die ook het eigen
onderzoek op grond van de Wet Bibob zal doen. De omvang van de in het
kader van Bibob-onderzoek extra aan te leveren informatie kan verschillen
per geval, maar zal door deze bestaande informatieverplichtingen zeer
beperkt zijn. De Regeling Bibob-formulieren bepaalt dat in beginsel mag
worden verwezen naar informatie die al eerder is verstrekt in de onderhavige procedure (mits die informatie nog actueel is). Dit sluit aan bij het
principe van eenmalige gegevensuitvraag. Dus als bijvoorbeeld in een
vergunningaanvraag al bepaalde informatie is verstrekt, dan mag in het
Bibob-formulier vervolgens worden verwezen naar die vergunningaanvraag. Naar verwachting zal in de meeste gevallen de reeds aangeleverde
22

WPNR 6815, 17 oktober 2009, blz. 822.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

18

informatie voldoen of zal de bijkomende informatieverplichting zo beperkt
zijn dat het geen significante lastenverzwaring oplevert. Daar komt bij dat
het Bureau sinds zijn oprichting slechts driemaal een advies heeft
uitgebracht inzake een overheidsopdracht (bouw, ict, milieu). Dat geeft
een indruk van het beperkte aantal Bibob-toepassingen op overheidsopdrachten. Gezien het voorgaande luidt de verwachting dat dit aantal –
en daarmee de daaraan verbonden lastendruk – ten gevolge van de
uitbreiding van de reikwijdte van de wet op het gebied van overheidsopdrachten niet significant zal toenemen.
Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel A (artikel 1)
In het voorgestelde artikel 1, eerste lid, zijn de definities alfabetisch
gerangschikt. Deze volgorde heeft uit het oogpunt van toegankelijkheid de
voorkeur, aangezien een begrip zo op een eenvoudige wijze in het geheel
aan begripsomschrijvingen kan worden teruggevonden. Ook zijn de
wijzigingen in de begripsbepalingen op deze manier meer inzichtelijk.
Begripsbepaling «beschikking»
Om de Wet Bibob op een bepaalde overheidshandeling van toepassing te
verklaren, moeten momenteel steeds twee wijzigingen in de wetgeving
plaatsvinden: enerzijds moet in een bijzondere wet worden opgenomen
dat de artikelen 3 en 9 van de Wet Bibob van toepassing zijn en anderzijds
moet de definitie van beschikking in artikel 1, eerste lid, van de Wet Bibob
dienovereenkomstig worden aangepast met de vermelding van die
bijzondere wet. Dit is een onnodige doublure, draagt het risico in zich dat
deze opsomming divergeert van de Bibob-activeringsclausules in
bijzondere wetten en zorgt voor samenloopproblemen van meerdere
wetsvoorstellen. Om dergelijke risico’s uit te sluiten wordt voorgesteld
een dynamische verwijzing op te nemen in de definitie van beschikking in
artikel 1, eerste lid, Wet Bibob. De opsomming in deze bepaling functioneerde oorspronkelijk als overzicht van bijzondere wetten die de Wet
Bibob van toepassing verklaren. Dankzij de moderne techniek is een
dergelijk overzicht inmiddels eenvoudig te genereren door op wetten.nl te
klikken op de «i»-knop (van informatie) naast artikel 3.
Als gevolg van de dynamische verwijzing is het niet langer nodig om
artikel 1 telkens aan te passen, maar volstaat het om in de bijzondere wet
de Wet Bibob van toepassing te verklaren.
Daarmee blijft onveranderd dat de formele wet aanwijst op welke
overheidshandelingen de Wet Bibob van toepassing is. Dit is gepast
wegens de ingrijpendheid van een Bibob-onderzoek en de consequenties
van de uitkomst, en de vereiste zorgvuldige afweging van de proportionaliteit tussen enerzijds de inzet van het Bibob-instrumentarium en
anderzijds de belangen die in het geding zijn bij de betreffende
vergunning.
Wel kan een bijzondere wet eventueel een delegatiegrondslag bevatten.
Voor concreet aangewezen vergunningen of overheidsactiviteiten wordt
dan bepaald dat bij of krachtens amvb kan worden geregeld dat de Wet
Bibob van toepassing kan worden verklaard. Een dergelijke grondslag
moet expliciet refereren aan de Wet Bibob. Voorbeelden zijn artikel 15
Meststoffenwet, artikelen 9.2.2.3 en 11a.2 Wet milieubeheer en artikel
2.20, derde lid, Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Een delegatiegrondslag die daarentegen slechts regelt dat bij of krachtens amvb
vergunningvoorwaarden kunnen worden gesteld, zonder daarbij te
verwijzen naar de Wet Bibob, kan niet worden gebruikt als grond om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

19

Wet Bibob bij of krachtens amvb van toepassing te verklaren. Zou dat wel
gebeuren, dan is – zowel onder de oude als onder de nieuwe formulering
– geen sprake van een beschikking in de zin van artikel 1, eerste lid, Wet
Bibob, zodat deze wet geen toepassing vindt.
Van de gelegenheid is gebruikgemaakt om ook de beschikking ter zake
van een aanwijzing toe te voegen aan de definitie van beschikking. Dit
voorkomt onduidelijkheden als er in de toekomst in een wet wordt
bepaald dat een beschikking strekkende tot een aanwijzing kan worden
geweigerd op grond van de Wet Bibob.23 Het is dan duidelijk dat ook een
beschikking strekkende tot een aanwijzing onder de werking van de Wet
Bibob kan worden gebracht.
Begripsbepaling «bestand»
Deze definitie is overbodig door artikel 4, onder 6, Algemene verordening
gegevensbescherming.
Begripsbepaling «betrokkene»
Hiermee wordt de definitie van betrokkene aangevuld zodat niet alleen
«de natuurlijke persoon of rechtspersoon met wie een vastgoedtransactie
is of zal worden aangegaan» eronder valt maar ook de natuurlijke persoon
of rechtspersoon met wie wordt onderhandeld over een dergelijke
transactie. Deze wijziging verduidelijkt dat er ook eigen onderzoek kan
worden gedaan en advies aan het Bureau kan worden gevraagd als nog
niet is te zeggen dat een vastgoedtransactie wordt aangegaan, maar er
wel sprake is van het stadium van serieuze onderhandelingen. Dit
voorkomt dat het advies pas in een heel laat stadium kan worden
gevraagd en dat er onnodig is onderhandeld als uit het advies een ernstig
gevaar blijkt. De toevoeging aan het slot is toegelicht in §2.1.
Begripsbepaling «burgerservicenummer»
De definitie van «burgerservicenummer» wordt overgebracht naar artikel
7a, tweede lid, nu dat de enige plaats is waarin het begrip – na schrapping
van artikel 12, derde lid – voorkomt.
Begripsbepaling «overheidsopdracht» en nieuw vierde lid
De huidige definitie van overheidsopdracht is al sinds 2003 niet meer
geactualiseerd, afgezien van het wijzigen van «aanbestedende dienst» in
«rechtspersoon met een overheidstaak». Datgene wat onder deze definitie
valt, valt in de definities van artikel 1.1 Aanbestedingswet 2012 uiteen in
de termen «overheidsopdracht» enerzijds en «speciale-sectoropdracht»
anderzijds. Dat beoogd is dat de Wet Bibob op beide typen opdrachten
van toepassing is, is op te maken uit het bijbehorende artikel 9, tweede
lid, onder a en b, Wet Bibob. Hierin wordt verwezen naar zowel richtlijn
2014/24/EU (van toepassing op overheidsopdrachten binnen de klassieke
sectoren: werken, leveringen en diensten) als naar richtlijn 2014/25/EU
(van toepassing op overheidsopdrachten binnen de speciale sectoren:
water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten). Hieruit blijkt dat
beoogd is om óók speciale-sectoropdrachten onder de Wet Bibob te laten
vallen. Omdat de term overheidsopdracht veelvuldig voorkomt in de Wet
Bibob (en de daarop berustende bepalingen), wordt om wetseconomische
23

Concreet kan gedacht worden aan bijvoorbeeld het wetsvoorstel Wet experiment gesloten
coffeeshopketen, die een beschikking ter zake van een aanwijzing onder de Wet Bibob brengt.
Een nota van wijziging regelde een identieke aanpassing van de definitie (Kamerstukken
2018/19, 34 997, nr. 7, onderdeel K), maar deze aanpassing wordt door het onderhavige
wetsvoorstel overschreven omdat dat de definitie opnieuw vaststelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

20

redenen voorgesteld om een speciale-sectoropdracht in een nieuw vierde
lid gelijk te stellen met overheidsopdracht, zodat niet telkens de formulering «overheidsopdrachten en speciale-sectoropdrachten» hoeft te
worden gebruikt. De zinsnede «In deze wet» in het vierde lid refereert
uiteraard aan de Wet Bibob, niet de Aanbestedingswet 2012.
Begripsbepaling «rechtspersoon met een overheidstaak» en tweede lid
Dit is een wetstechnische verbetering. Voorgesteld wordt om in deze
definitie en het bijbehorende tweede lid niet langer de termen «bestuursorgaan» en «rechtspersoon» door elkaar te gebruiken, maar om in de
plaats daarvan voortaan alleen de term rechtspersoon te gebruiken. De
Wet Bibob gebruikt elders consistent de term «rechtspersoon met een
overheidstaak» bij civiele rechtshandelingen (in casu overheidsopdrachten en vastgoedtransacties) en «bestuursorgaan» bij bestuursrechtelijke rechtshandelingen (in casu beschikkingen en subsidies). De
wijziging heeft geen praktische gevolgen, ook niet voor de bijlage bij het
Besluit Bibob, waarvan de terminologie reeds juist is.
Begripsbepaling «sector»
De definitie van «sector» kan vervallen omdat deze term niet meer in de
wet voorkomt als gevolg van de wijzigingen van de artikelen 5 en 9,
tweede lid.
Begripsbepaling «vastgoedtransactie»
Subonderdeel 4° betreft de uitbreiding van de definitie van vastgoedtransacties met vermindering of beëindiging van een vastgoeddeelname. Deze
wijziging is toegelicht in het algemeen deel van deze toelichting onder 2.3.
Voorts is in lijn met de consultatiereactie van de G4+B5 onderdeel 4°
zowel in de tegenwoordige tijd als in de toekomstige tijd geformuleerd.
Deze wijziging is noodzakelijk omwille van de praktische uitvoerbaarheid
en bewerkstelligt dat ook op publiek-private samenwerkingsconstructies
die niet onmiddellijk bij de oprichting, maar pas later vastgoed verwerven,
de Wet Bibob toepasbaar is. Dat in de toekomst vastgoed zal worden
verworven, kan onder meer blijken uit statuten, (concept-)overeenkomsten en andere documenten.
Subonderdeel 5° regelt de uitbreiding van het toepassingsbereik van de
Wet Bibob tot de toestemmingverlening voor de overdracht van erfpacht,
die is toegelicht in het algemeen deel van deze toelichting onder 2.1.
Begripsbepaling «verwerking van persoonsgegevens»
Deze definitie is overbodig door artikel 4, onder 2, Algemene verordening
gegevensbescherming.
Artikel I, onderdeel B (artikel 2, tweede lid)
Met deze bepaling wordt voor de rechtszekerheid geëxpliciteerd dat
bekostiging van onderwijs en onderzoek ook onder Wet Bibob valt, zoals
tijdens de consultatie over dit wetsvoorstel is voorgesteld door de G4+B5.
In art. 4:21 Awb, vierde lid, Awb is geregeld dat de subsidietitel op
bekostiging «van overeenkomstige toepassing» is. De wetgever heeft
destijds voor die formulering gekozen «omdat daardoor een discussie
over de vraag of het juist is de bekostiging van het onderwijs als
subsidiëring aan te duiden kan worden vermeden. Waar het om gaat is
dat bij de bekostiging van het onderwijs soortgelijke vragen rijzen als bij
(andere) subsidies, zodat het uit oogpunt van rechtseenheid aangewezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

21

is titel 4.2 ook op die bekostiging van toepassing te verklaren.» (nader
rapport derde tranche Awb, Kamerstukken II 1993/94, 23 700, A, blz. 28).
Uit jurisprudentie is gebleken dat de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State bekostiging beschouwt als subsidie en de subsidietitel
daarop onverkort toepast. Zie bijvoorbeeld de uitspraak ABRvS 14 februari
2007, ECLI:NL:RVS:2007:AZ8496 (ROC West-Brabant). De bekostiging van
het onderwijs en onderzoek kan in Awb- en Bibob-termen worden gezien
als het verstrekken van subsidie.
Artikel I, onderdeel C (artikel 3)
Op grond van het huidige artikel 3, zesde lid, kan een beschikking worden
geweigerd of ingetrokken worden indien feiten en omstandigheden erop
wijzen of redelijkerwijs doen vermoeden dat ter verkrijging van die
beschikking een strafbaar feit is gepleegd. Deze bevoegdheid bestaat
echter niet in geval van soortgelijke aanwijzingen van strafbare feiten ter
behoud van een beschikking. Het kabinet wenst geen onderscheid te
maken tussen het verkrijgen en behouden van een vergunning in relatie
tot de integriteit van bestuursorganen en acht toevoeging van deze
bevoegdheid aan artikel 3, zesde lid, derhalve noodzakelijk.
Artikel 3, zevende lid, betreft de bevoegdheid om voorschriften aan een
beschikking te verbinden met het oogmerk om (de mindere mate van) het
gevaar weg te nemen als bedoeld in artikel 3, eerste lid. Daarmee wordt
bedoeld: het (wegnemen van het) gevaar op ongewilde facilitering van
strafbare feiten door het openbaar bestuur. Artikel 3, zevende lid, is van
rechtswege van toepassing als in de bijzondere wet is opgenomen dat de
beschikking kan worden geweigerd in het geval en onder de voorwaarden, bedoeld in artikel 3 Wet Bibob. Volgens de geldende wettekst
kunnen dan voorschriften aan de beschikking worden verbonden. Dat kan
nu uitsluitend in geval van een «mindere mate van gevaar».
In de voorgestelde aanvulling van artikel 3, zevende lid, wordt allereerst
de mogelijkheid toegevoegd om voorschriften aan de beschikking te
verbinden indien weliswaar sprake is van een ernstig gevaar, maar de
strafbare feiten voor de toepassing van artikel 3, vijfde lid, onder b, niet
zodanig ernstig zijn dat weigering of intrekking van de beschikking
gerechtvaardigd is. Op dit moment is in dergelijke gevallen noch het
weigeren van de beschikking, noch het geven van voorschriften mogelijk.
Met deze aanvulling wordt een door de Commissarissen van de Koning
gesignaleerde leemte gedicht.
In de verdere aanvulling van het zevende lid is voor de duidelijkheid
geëxpliciteerd dat de bestaande bevoegdheid om voorschriften aan de
beschikking te verbinden, ook de bevoegdheid omvat om die voorschriften te wijzigen. Met deze aanvulling wordt opvolging gegeven aan
aanwijzing 5.21, tweede lid, van de Aanwijzingen voor de regelgeving:
«De gronden voor het intrekken of wijzigen van een beschikking worden
in de regeling gespecificeerd.» Het koepelbegrip «wijzigen» omvat ook de
mogelijkheid om voorschriften aan te vullen of in te trekken. Artikel 3,
zevende lid, laat het overigens ook toe op een later moment alsnog
voorschriften aan de beschikking te verbinden. Het kabinet vertrouwt erop
hiermee te hebben voldaan aan het verzoek om duidelijkheid te bieden op
deze punten, welk verzoek in de consultatie is ingebracht door de
Commissarissen van de Koning.
Tot slot is geëxpliciteerd dat de beschikking kan worden ingetrokken
indien de voorschriften niet worden nageleefd. Met de Commissarissen
van de Koning, die ook dit punt hebben ingebracht in de consultatie, kan
worden ingestemd dat het sluitstuk van de handhaving is dat bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

22

niet-naleving van de voorschriften de beschikking kan worden
ingetrokken. Bovendien sluit dit aan bij voornoemde aanwijzing 5.21,
tweede lid.
Artikel I, onderdeel D (artikel 3a)
In het nieuwe artikel 3a worden enkele regels gegeven voor de toepassing
van artikel 3. In artikel 3, tweede lid, onder a, en derde lid, onder a, wordt
een onderscheid gemaakt tussen feiten en omstandigheden die erop
wijzen dat de betrokkene in relatie staat tot bepaalde strafbare feiten en
feiten omstandigheden die dat redelijkerwijs doen vermoeden. In de
huidige toepassingspraktijk worden onder feiten en omstandigheden die
erop wijzen enkel veroordelingen wegens een strafbaar feit verstaan
(opgenomen in het voorgestelde artikel 3a, eerste lid, onder a). In het
voorgestelde artikel 3a, eerste lid, onderdelen b tot en met e, worden
categorieën van feiten en omstandigheden aangewezen die thans nog
vallen onder feiten en omstandigheden die redelijkerwijs doen vermoeden, maar met deze wijziging – net als veroordelingen wegens een
strafbaar feit – zullen vallen onder feiten en omstandigheden die erop
wijzen. Deze indeling past beter bij de aard van deze categorieën feiten en
omstandigheden, waarvan in de huidige praktijk de beoordeling van de
ernst van het vermoeden als bedoeld in artikel 3, tweede lid, onder b, en
derde lid, onder b, in alle gevallen leidt tot de conclusie dat er sprake is
van een «ernstig vermoeden» en daarmee uiteindelijk tot dezelfde
uitkomst leidt als een veroordeling gedaan zou hebben. Het betreft telkens
gevallen waarin de rechter een strafbaar feit bewezen dan wel aannemelijk acht of de betrokkene zich niet (langer) tegen een sanctie heeft
verzet. De voorgestelde indeling doet dan ook recht aan de aard van deze
feiten en omstandigheden, biedt de betrokkene rechtszekerheid en
vereenvoudigt de toepassing van artikel 3 door bestuursorganen.
Bij het beoordelen of en in welke mate sprake is van feiten en omstandigheden die redelijkerwijs doen vermoeden dat de betrokkene in relatie
staat tot strafbare feiten, maakt het Bureau veelal gebruik van informatie
van politie en het openbaar ministerie. Hun waarnemingen en feitelijke
constateringen zijn daarbij van groot belang. Bestuursorganen en het
Bureau hebben echter een zelfstandige taak om deze informatie ten
behoeve van het uitbrengen van een advies te wegen. De Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State omschreef dit als «een eigen,
bestuursrechtelijke verantwoordelijkheid, die los staat van de verantwoordelijkheid van de met strafvervolging en strafoplegging belaste organen.»
24
Hier vloeit onder meer uit voort dat een beslissing van het openbaar
ministerie om op basis van een bepaald feitencomplex over te gaan tot
vervolging niet wil zeggen dat op grond van diezelfde feiten en omstandigheden bij de toepassing van artikel 3 in alle gevallen zal worden
geconcludeerd dat er sprake is van een (ernstig) vermoeden dat de
betrokkene in relatie staat tot een strafbaar feit. Dit uitgangspunt behoort
naar mijn oordeel ook in de omgekeerde situatie te gelden: wanneer het
openbaar ministerie afziet van vervolging wegens een strafbaar feit of de
vervolging niet voortzet, behoort dat niet in de weg te staan aan het bij de
toepassing van de Wet Bibob geheel of ten dele op grond van dat
strafbare feit vaststellen van de mate van gevaar als bedoeld in artikel 3,
tweede en derde lid. Volgens de jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State25 staat het feit dat het openbaar
ministerie wegens onvoldoende bewijs afziet van strafrechtelijke
vervolging echter in de weg aan voor de toepassing van de Wet Bibob
concluderen dat de betrokkenheid bij dat strafbare feit voldoende
24
25

ECLI:NL:RVS:2006:AZ2786, r.o. 2.4.1.
ECLI:NL:RVS:2015:333, r.o. 3.1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

23

aannemelijk is. Dit betekent dat niet van voldoende aannemelijkheid van
de in het advies van het LBB genoemde strafbare feiten mag worden
uitgegaan, indien op het moment van het nemen van het besluit vaststaat
dat ten aanzien van een delict wegens onvoldoende bewijs geen
strafrechtelijke vervolging meer zou plaatsvinden.
Hiermee is een situatie ontstaan die geen recht doet aan de oorspronkelijke bedoeling van de wetgever. In de parlementaire geschiedenis is
toegelicht dat «bedacht [moet] worden dat er verschil is tussen de weging
van relevante feiten in het bestuursrecht ten opzichte van het strafrecht.
Het bestuursrecht is niet direct gericht op sanctionering van normoverschrijdingen. Dit brengt met zich mee dat dezelfde feiten in het bestuursrecht anders kunnen worden gewogen dan in het strafrecht. Het bestuursprocesrecht kent ook andere bewijsregels dan het strafprocesrecht. Feiten
en omstandigheden die in het bestuursrecht afdoende zijn om een
subsidie of vergunning te weigeren of in te trekken, kunnen in het
strafproces onvoldoende zijn om het gepleegd zijn van een strafbaar feit
te kunnen bewijzen.»26
Het oordeel van het OM dat er naar strafrechtelijke maatstaven onvoldoende overtuigend en wettig bewijs is, staat dus los van de gevaarsbeoordeling in een Bibob-procedure. Het is heel goed mogelijk dat er
strafrechtelijk onvoldoende bewijs is, maar Bibob-rechtelijk wel sprake is
van «feiten en omstandigheden die redelijkerwijs doen vermoeden dat de
betrokkene in relatie staat tot strafbare feiten» als bedoeld in artikel 3,
tweede lid, onder a, en derde lid, onder a, Wet Bibob. Dat is gebleken uit
de voorbeelden uit de jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak
zoals die voorheen gold. Een concreet voorbeeld is de uitspraak van de
Afdeling Bestuursrechtspraak van 18 juli 2007,27 waarin de Afdeling het
volgende overwoog: «Dat deze zaak strafrechtelijk is geseponeerd, is op
zichzelf niet doorslaggevend, temeer nu de andere gegevens betrokkene
in verband brengen met diverse soortgelijke feiten.» Het ging in dat geval
om informatie van een criminele inlichtingeneenheid van de politie. Een
ander voorbeeld is de uitspraak van de Afdeling van 21 juli 201028: «Ten
aanzien van de feiten werd de strafzaak tegen deze vennoot geseponeerd
wegens gebrek aan bewijs, maar het vermoeden dat hij deze strafbare
feiten heeft begaan, is niet verdwenen.» Ook in die zaak werden aanvullende gegevens betrokken.
Het voorgestelde artikel 3a, tweede lid, strekt tot het herstellen van het
voornoemde uitgangspunt dat de beoordeling van feiten en omstandigheden in de bestuursrechtelijke context van de Wet Bibob niet gebonden
is aan de strafrechtelijke beoordeling daarvan door het openbaar
ministerie.
Het voorgestelde derde lid strekt tot codificatie van de in de jurisprudentie29 aanvaarde regel dat in geval van een rechterlijke uitspraak
houdende vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging, dat strafbare feit
dan niet meer kan meewegen bij de toepassing van de Wet Bibob. Dat
betekent dat bestuursorganen, rechtspersonen met een overheidstaak en
het Bureau niet kunnen afwijken van een dergelijk oordeel van de rechter,
zoals zij dat wel kunnen doen bij een beslissing van het openbaar
ministerie om niet te vervolgen of een vervolging niet voort te zetten. Een
bewijssepot verschilt dusdanig van een (onherroepelijke) vrijspraak, dat
een verschillende weging in Bibob-procedures op zijn plaats is.

26

Kamerstukken II 2000/01, 26 883, nr. 8, p. 13.
ECLI:NL:RVS:2007:BA9799.
28
ECLI:NL:RVS:2010:BN1947, r.o. 2.5.1.
29
ECLI:NL:RVS:2012:BW5278, r.o. 2.6.1.
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

24

Artikel I, onderdeel E
Artikel 4, eerste lid (eigen onderzoek naar intrekking: sanctie bij
niet-antwoorden)
Het eerste lid is tekstueel verduidelijkt door positief te formuleren op
welke betrokkenen het artikel van toepassing is. Hiermee is geen
inhoudelijke wijziging beoogd. Ongewijzigd blijft aldus dat op grond van
artikel 4, eerste lid, de weigering van deze betrokkene om vragen te
beantwoorden die zijn gesteld op grond van artikel 7a (nieuw) in het kader
van het eigen onderzoek slechts aangemerkt wordt als een ernstig gevaar
indien het een beslissing betreft ter zake van de intrekking van een
beschikking. Voor de weigering om dergelijke vragen te beantwoorden in
het kader van de aanvraag van een beschikking is zo een bepaling niet
nodig, daar het bevoegde bestuursorgaan in dat geval de aanvraag buiten
behandeling kan laten met toepassing van artikel 4:5, eerste lid, onder c,
van de Algemene wet bestuursrecht.
Daarnaast wordt de verwijzing naar artikel 30 aangepast aan de
verplaatsing van dat artikel.
Artikel 4, tweede lid (advisering Bureau over aanvraag of intrekking:
sanctie bij niet-antwoorden)
Het tweede lid is net als het eerste lid tekstueel verduidelijkt door positief
te formuleren op welke betrokkenen het artikel van toepassing is.
Daarnaast is het tweede lid inhoudelijk verduidelijkt naar aanleiding van
jurisprudentie. Artikel 4, tweede lid, betreft de sanctie voor het niet
beantwoorden van aanvullende vragen die het Bureau aan betrokkene
stelt. Daarbij is niet beoogd om onderscheid te maken naar het stadium
van de vergunning: de vraag of het een aangevraagde of een reeds
verleende vergunning betreft. Voorgesteld wordt om in artikel 4, tweede
lid, te verduidelijken dat ook de weigering van de aanvrager van een
beschikking om het Bureau aanvullende gegevens te verstrekken (na
toepassing van het nieuwe art. 12, derde lid) reden is om in het advies te
concluderen dat er sprake is van een ernstig gevaar als bedoeld in artikel
3, eerste lid. Volgens jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State30 is het huidige artikel 4, tweede lid, namelijk
slechts van toepassing ter zake van aanvullende vragen in het kader van
advisering ten behoeve van een beslissing omtrent de intrekking van een
reeds verleende beschikking, en derhalve niet bij een te nemen beslissing
op een aanvraag. Met de onderhavige wijziging wordt aangesloten bij de
oorspronkelijke bedoeling, zoals toegelicht aan het slot van de artikelsgewijze toelichting bij artikel 12 van de Wet Bibob.31 Daarin was toegelicht
dat artikel 12, vierde lid, (nieuw: derde lid) in samenhang moet worden
gelezen met artikel 4, tweede lid. Dit betekent dat artikel 4, tweede lid, de
sanctie regelt op niet naleving van artikel 12, vierde lid, ongeacht het
stadium van de vergunning.
Artikel I, onderdeel G (artikel 5)
De beslissing inzake de gunning waar het huidige artikel 5, derde lid,
onder a, van de Wet Bibob over spreekt, betreft de laatste fase van het
aanbestedingsproces die in de Aanbestedingswet 2012 wordt aangeduid
als het sluiten van de met de gunningsbeslissing beoogde overeenkomst.
Daar waar in de Aanbestedingswet 2012 over «gunningsbeslissing»
gesproken wordt, wordt de voorlopige gunning bedoeld. Dit brengt met
30
31

ECLI:NL:RVS:2015:2977, r.o. 3.1.
Kamerstukken II 1999/2000, 26 883, nr. 3, blz. 69. Overigens was artikel 12, vierde lid, toen nog
het derde lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

25

zich dat de inzet van het Bibob-instrumentarium en het vragen om advies
bij het Landelijk Bureau Bibob voor gunning, gedurende de zogenoemde
Alcatel-periode, onverkort mogelijk zijn. Met de onderhavige wijzigingen
wordt de terminologie in de Wet Bibob ten aanzien van de gunning
aangepast, zodat deze aansluit op de terminologie in de Aanbestedingswet. Daarmee wordt buiten twijfel gesteld dat ook na de gunningsbeslissing (voorlopige gunning), en vóór het sluiten van de overeenkomst
die voortvloeit uit de gunningsbeslissing, nog overgegaan kan worden tot
Bibob-onderzoek.
Het eerste lid wordt tevens gewijzigd naar aanleiding van de in het
algemeen deel van deze toelichting onder 2.2 toegelichte voorstel om de
beperking van de toepassing van de Wet Bibob op overheidsopdrachten
tot bij algemene maatregel van bestuur aangewezen sectoren te laten
vallen. Als gevolg hiervan komt voorts het huidige tweede lid te vervallen.
Artikel I, onderdeel H (artikel 5a)
Deze wijziging hangt samen met de aanpassing van de definitie van
betrokkene (artikel 1, eerste lid) en leidt ertoe dat er ook advies aan het
Bureau kan worden gevraagd als nog niet is te zeggen dat een vastgoedtransactie wordt aangegaan, maar er wel sprake is van het stadium van
serieuze onderhandelingen. Dit voorkomt dat het advies pas in een heel
laat stadium kan worden gevraagd en dat er onnodig is onderhandeld als
uit het advies een ernstig gevaar blijkt.
Artikel I, onderdeel I (hoofdstuk 2A)
Artikel 7a
Deze wijziging met betrekking tot het eigen onderzoek is toegelicht in het
algemeen deel van deze toelichting onder 3.3.
De nieuwe beginzinsnede in het eerste lid verduidelijkt de bevoegdheid
tot eigen onderzoek. Hiermee is er bovendien een duidelijkere grondslag
voor de verwerking van persoonsgegevens (te weten «taak van algemeen
belang»). In het eerste lid is verduidelijkt dat het eigen onderzoek ook gaat
over artikel 3, vierde en vijfde lid. Vergelijk naar analogie art. 9, vierde lid:
«Artikel 3, tweede tot en met vijfde en achtste lid, is van overeenkomstige
toepassing.» Door in het nieuwe artikel 7a, eerste lid, mede te verwijzen
naar artikel 3, vierde lid, onder c, is duidelijk dat het – ingrijpende en vaak
complexe – onderzoek naar de betrokkenheid bij gepleegde strafbare
feiten van personen in de zakelijke omgeving van betrokkene, zoals
gedefinieerd in artikel 3, vierde lid, onder c, van de Wet Bibob, niet
exclusief aan het Landelijk Bureau Bibob is opgedragen, maar ook valt
onder het eigen onderzoek door bestuursorganen. Zoals ik heb aangekondigd, ben ik in ieder geval voornemens het Besluit justitiële en
strafvorderlijke gegevens te wijzigen (toegang voor eigen onderzoek tot
justitiële gegevens inzake derden). Zie voorts paragraaf 5.3 hierboven.
De verplichting voor betrokkene om gegevens en bescheiden te
verschaffen is verplaatst naar het tweede lid.
Artikel 7b
Deze bepaling verduidelijkt dat bij het eigen onderzoek openbare bronnen
mogen worden gebruikt. Het gaat niet alleen om bijvoorbeeld de voor
eenieder toegankelijke delen van het handelsregister van de Kamer van
Koophandel, het kadaster en het faillissementsregister en registers die
feitelijk openbaar zijn, zoals telefoongidsen, almanakken e.d., maar ook
om publiek toegankelijke delen van het internet. Het voorgaande laat
onverlet dat de onderliggende wet gegevensverstrekking moet toelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

26

Voorbeelden zijn artikel 28 Handelsregisterwet 2007 en artikel 107c
Kadasterwet.
Voor een nadere toelichting op artikel 7b wordt verwezen naar de passage
over artikel 7b in paragraaf 5.3.
Artikel I, onderdeel J (artikel 9)
De wijzigingen met betrekking tot de criteria voor het Bureau voor het
omgaan met adviesaanvragen (artikel 9, vijfde lid) zijn toegelicht in het
algemeen deel van deze toelichting onder 4. Voor een nadere toelichting
hierop wordt verwezen naar paragraaf 5.4 en het slot van paragraaf 5.6.
Verder is een redactionele verbetering doorgevoerd in het eerste en derde
lid, om beter aan te sluiten bij de redactie van artikel 3, zesde lid. Dat
spreekt van «de feiten en omstandigheden», dus niet «de ernst van de
feiten en omstandigheden».
Voorts wordt voorgesteld om artikel 9, derde lid, onder c, zo te wijzigen
dat het Bureau niet alleen tot taak heeft om rechtspersonen met een
overheidstaak op verzoek een advies uit te brengen over mogelijk
gepleegde strafbare feiten ter verkrijging van een vastgoedtransactie,
maar ook ter behoud daarvan. Onder het behouden van een vastgoedtransactie kan bijvoorbeeld worden verstaan het voorkomen van
ontbinding van een overeenkomst.
Artikel I, onderdeel K (artikel 11)
In de consultatiereacties van de G4+B5 en de Commissarissen van de
Koning is aangegeven dat het wenselijk is om het Bureau de mogelijkheid
te geven bestuursorganen rechtstreeks te tippen, vergelijkbaar met de
mogelijkheid die de officier van justitie nu al heeft. Het nieuw voorgestelde artikel 11 regelt een dergelijke tipfunctie. Uit het rapport «De Wet
Bibob en het eigen onderzoek van bestuursorganen» blijkt dat het Bureau
de officier van justitie soms vraagt om een ander bestuursorgaan te
tippen.
Het komt nu voor dat het Bureau een «geen gevaar» advies geeft aan het
bestuursorgaan dat om advies verzocht, terwijl er wel gegevens bekend
zijn die relevant zijn voor een ander bestuursorgaan. In die gevallen, kan
het Bureau nu de officier van justitie vragen om op grond van artikel 26
van de Wet Bibob dat andere bestuursorgaan een tip te geven. Deze gang
van zaken is omslachtig en leidt tot vertraging en dubbele werkzaamheden, zo geeft het rapport aan. Dit pleit ervoor om rechtstreeks van het
Bureau aan het betreffende bestuursorgaan die tip te kunnen geven.
Daarnaast komt het nu voor dat het Bureau een advies met een ernstig
gevaar opstelt over een bedrijf en over informatie beschikt dat het bedrijf
ook vestigingen heeft in andere gemeenten/provincies. Dan zou het
Bureau die gemeenten/provincies moeten kunnen wijzen op een mogelijk
gevaar. Omdat het een klein aantal tips per jaar betreft, is het privacyeffect van deze wijziging beperkt. Voor zover er een effect is, is dat een
vermindering van de inbreuk op de privacy. Er wordt immers een partij –
het OM – uit de huidige tipketen gehaald (LBB-OM-bestuursorgaan).
Artikel I, onderdeel L (artikel 11a)
Dit is een redactionele aanpassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

27

Artikel I, onderdeel M (artikel 12)
Artikel 12, tweede lid, geeft een limitatieve opsomming van categorieën
van persoonsgegevens die het Bureau ten behoeve van zijn adviseringstaak mag verzamelen. Tot die opsomming behoort onder meer de
categorie persoonsgegevens uit openbare bronnen. De term «openbare
registers» is vervangen door «openbare bronnen». Deze bepaling
codificeert dat het niet alleen gaat om bijvoorbeeld de voor eenieder
toegankelijke delen van het handelsregister van de Kamer van
Koophandel, het kadaster en het faillissementsregister en registers die
feitelijk openbaar zijn, zoals telefoongidsen, almanakken e.d., maar dat het
ook gaat om publiek toegankelijke delen van het internet. Het voorgaande
laat onverlet dat de onderliggende wet gegevensverstrekking moet
toelaten. Voorbeelden zijn artikel 28 Handelsregisterwet 2007 en artikel
107c Kadasterwet.
In de jurisprudentie over artikel 12, tweede lid, is duidelijk geworden dat
ook informatie uit een niet-openbare bron gebruikt mag worden, voor
zover deze informatie rechtstreeks te herleiden is tot openbare bronnen,
bijvoorbeeld openbare faillissementsverslagen.32 Ik acht het ten behoeve
van de rechtszekerheid wenselijk om deze jurisprudentie te codificeren
middels uitbreiding van voornoemde opsomming met de categorie
persoonsgegevens die rechtstreeks zijn te herleiden tot gegevens uit
openbare bronnen.
De in artikel 12, derde lid, opgenomen grondslag voor het bureau om
gebruik te maken van het burgerservicenummer wordt geschrapt, daar de
grondslag hiertoe al volgt uit artikel 10 van de Wet algemene bepalingen
burgerservicenummer. Het Bureau blijft na wijziging derhalve onverminderd bevoegd om in het kader van de uitvoering van zijn taak gebruik
te maken van het burgerservicenummer.
Het huidige artikel 12, vierde lid, (nieuw: derde lid) geeft het Bureau de
bevoegdheid om, in aanvulling op het door de betrokkene ingevulde
Bibob-vragenformulier, de betrokkene te verzoeken om nadere gegevens
omtrent een limitatief opgesomd aantal soorten gegevens. Daartoe
behoren op dit moment niet gegevens over feiten en omstandigheden die
van belang kunnen zijn om te beoordelen tot welke natuurlijke personen
of rechtspersonen de betrokkene in een zakelijk samenwerkingsverband
staat. Dit vormt een belemmering bij het achterhalen van stromanconstructies, die deze wijziging beoogt weg te nemen.
Artikel I, onderdeel N (artikel 13)
Het huidige artikel 13, eerste lid, biedt de mogelijkheid om buitenlandse
autoriteiten te vragen of van een persoon die door het Bureau wordt
onderzocht strafrechtelijke gegevens bekend zijn. Nu voor de toepassing
van artikel 3 onder strafbaar feit mede verstaan wordt een overtreding
waarvoor een bestuurlijke boete kan worden opgelegd, ligt het in de rede
om een soortgelijke bevoegdheid op te nemen ten aanzien van gegevens
omtrent overtredingen waarvoor niet- strafrechtelijke bestraffende
sancties (met name bestuurlijke boetes) kunnen worden opgelegd die
berusten bij buitenlandse autoriteiten. Het nieuwe artikel 13, eerste lid,
onder b, strekt daartoe. Om redenen van wetstechniek en toegankelijkheid
is het hele eerste lid opnieuw vastgesteld.

32

ECLI:NL:CBB:2013:94, r.o. 4.3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

28

Artikel I, onderdeel O (artikel 19)
Met deze wijziging wordt de termijn gedurende welke het Bureau
persoonsgegevens die zijn verzameld of verkregen met het oog op de
behandeling van een verzoek om advies kan verwerken in verband met
een ander verzoek verlengd van twee naar vijf jaren.
Artikel 19 Wet Bibob verbindt aan hergebruik momenteel een (maximum)periode van twee jaar. Het kabinet acht het wenselijk om deze termijn te
verhogen naar vijf jaar. Hiermee wordt een betere balans gevonden
tussen enerzijds het effectief en efficiënt kunnen vervullen van de taken uit
de Wet Bibob en anderzijds de belangen van de betrokkene. Gegevens zijn
vijf jaar later vaak ook nog relevant voor de gevaarsbeoordeling. Het is
inefficiënt en mogelijk contraproductief als het Bureau die gegevens
telkens opnieuw moet opvragen of mogelijk zelfs niet opnieuw achterhaalt. Indien gegevens ouder dan vijf jaar zijn, wordt de kans gering
geacht dat zij nog een zinvolle rol kunnen vervullen bij de beoordeling of
iemand (opnieuw) een ernstig gevaar in de zin van artikel 3 met zich
brengt. Wanneer de termijn daarentegen zou worden gehouden op twee
jaar, dan kan dit ertoe leiden dat gegevens niet meer kunnen worden
hergebruikt die later toch nog noodzakelijk blijken, hetgeen ertoe leidt dat
het dossier helemaal vanaf nul moet worden opgebouwd.
Door de gegevens in het advies wel langer beschikbaar te houden voor
een nieuwe weging, is bij hergebruik een beperktere inzet van onderzoeksbevoegdheden van het Bureau nodig en kunnen deze bevoegdheden
risicogerichter worden ingezet. Immers, stel dat een eerder negatief
advies gebaseerd was op de betrokkenheid van een foute financier, dan
kan een nieuwe aanvraag waarin de foute financier vervangen is door een
bonafide financier, ertoe leiden dat het onderzoek sneller kan worden
afgerond als de overige feiten en omstandigheden hetzelfde zijn.
Overigens laat het voorgaande onverlet dat gegevens door het Bureau
steeds op hun actualiteit worden beoordeeld. Anders gezegd, het
voorgaande ziet exclusief toe op de vraag of gegevens bij de gevaarsbeoordeling betrokken mogen worden. De weging van die gegevens, als ze
gebruikt mogen worden, wordt door dit artikel niet geregeld. Het is de
verantwoordelijkheid van het Bureau om die weging uit te voeren en zo
nodig te beoordelen in hoeverre de omstandigheden nadien gewijzigd
zijn.
Deze wijziging is met name van belang bij (omvangrijke) strafdossiers. De
verstrekking van deze dossiers kost het OM vaak tijd en capaciteit, zeker
als de stukken uit archief gehaald en gekopieerd moeten worden. De
daarin opgenomen gegevens blijven vaak langer dan twee jaar relevant.
In de Wet Bibob zijn geen terugkijktermijnen opgenomen. De huidige
hergebruiktermijn doet geen recht aan deze werkelijkheid. Een strafdossier is vijf jaar later ook nog relevant voor de gevaarsbeoordeling. Ik
acht het ongewenst dat het OM en Bureau de reeds verstrekte en vaak
nog aanwezige informatie dan opnieuw moeten opvragen en verstrekken.
Als het dossier in eerste instantie nog een lopende (rechts)zaak betrof, zal
het Bureau vanzelfsprekend navraag moeten doen naar de actuele stand
van zaken. Dan hoeven alleen eventuele nieuwe stukken verstrekt te
worden. Als het dossier in eerste instantie al een afgehandelde zaak
betrof, dan kan een dergelijke aanvullende navraag bij het OM soms
geheel achterwege blijven. Als iemand onherroepelijk is veroordeeld, dan
kan ook twee, drie of vijf jaar later nog van die veroordeling uit worden
gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

29

Artikel I, onderdeel P (artikel 20)
De aard van de door het Bureau ten behoeve van het uitbrengen van een
advies verrichte onderzoeken brengt met zich mee dat het Bureau met
enige regelmaat stuit op (mogelijke) begane strafbare feiten. Op dit
moment staat de in artikel 20, eerste lid, geregelde geheimhoudingsplicht
in de weg aan het melden van deze strafbare feiten bij een opsporingsambtenaar (aangifte) of bij een tot oplegging van een bestuurlijke boete
ter zake van de geconstateerde (mogelijke) overtreding bevoegd bestuursorgaan. Met deze wijziging worden deze twee gevallen toegevoegd aan de
in artikel 20, derde lid, geregelde uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht van het eerste lid. Het kabinet vindt het ongewenst indien een onder
de Minister van Justitie en Veiligheid ressorterend adviesorgaan
wetenschap heeft van een strafbaar feit, maar dat niet zou mogen melden
bij de bevoegde instanties.
Artikel I, onderdeel Q (artikel 26)
Deze redactionele aanpassing vloeit voort uit het gewijzigde artikel 9,
vijfde lid, waaruit blijkt dat eigen onderzoek door het bestuursorgaan
vooraf dient te gaan aan een eventuele adviesaanvraag bij het Bureau.
Artikel I, onderdeel R (artikel 27)
Artikel 27 regelt de verstrekking van persoonsgegevens van de bij en
krachtens die bepaling aangewezen bestuursorganen aan het Bureau,
voor zover die gegevens noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de taak
van het Bureau. De in het eerste lid opgenomen opsomming wordt met
dit voorstel geactualiseerd en aangevuld, met name om de verstrekking
van gegevens met betrekking tot bestuurlijke boetes te faciliteren.
Daarnaast wordt de aanhef van het eerste lid gewijzigd en wordt een
nieuw tweede lid ingevoegd om buiten twijfel te stellen dat deze
bestuursorganen niet alleen persoonsgegevens die noodzakelijk zijn voor
de uitvoering van zijn taak aan het Bureau dienen te verstrekken, maar
ook andere gegevens. Veelal zullen de betreffende gegevens tevens
persoonsgegevens zijn, maar bijvoorbeeld gegevens met betrekking tot
rechtspersonen kunnen niet in alle gevallen als persoonsgegeven worden
aangemerkt.
Meer concreet worden de volgende bestuursorganen genoemd:
1. De burgemeester of het college van burgemeester en wethouders
van gemeenten, die toezichthoudende taken hebben, onder andere
wat betreft de Huisvestingswet en bij bepaalde milieuactiviteiten.
2. De commissaris van de Koning of gedeputeerde staten van provincies, die eveneens toezichthoudende taken hebben bij milieuactiviteiten.
3. De Kansspelautoriteit, die toezicht houdt op de kansspelmarkt en
optreedt tegen illegale gokactiviteiten.
4. De Autoriteit Consument en Markt, die handhavend optreedt tegen
onder andere overtredingen van het mededingings- en consumentenrecht.
De desbetreffende strafbare overtredingen zijn inhoudelijk van belang
voor de beoordeling van het gevaar door het Bureau. Deze kunnen al dan
niet zelfstandig tot de conclusie leiden dat ernstig gevaar bestaat.
Om wetstechnische redenen wordt bij de keuze van de nieuwe onderdelen
van artikel 27, eerste lid, de letter «j» tijdelijk ongebruikt gelaten. Er zijn
twee wetsvoorstellen aanhangig, waarvan (afhankelijk van de vraag welk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

30

als eerste in werking treedt) er één met een nieuw onderdeel j de Inspectie
gezondheidszorg en jeugd toevoegt.33
Artikel I, onderdeel S (artikel 28)
De wijziging van het derde lid houdt verband met de hierna toe te lichten
wijziging van artikel 33 van de Wet Bibob.
Het vierde lid betreft de bevoegdheid voor betrokkene om gegevens uit
Bibob-adviezen in te brengen in een rechterlijke procedure. Dankzij de
nieuwe passieve formulering is voor die bevoegdheid niet meer relevant
wie de rechterlijke procedure is gestart. Deze wijziging is nodig omdat
degene die de rechterlijke procedure start, niet altijd dezelfde is als de
betrokkene in de zin van de Wet Bibob. Een voorbeeld: als een gemeente
weigert om een vervreemder van erfpacht toestemming te verlenen, is
uitsluitend de vervreemder van erfpacht op grond van artikel 91, vierde
lid, van Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek, bevoegd om dit in rechte aan
te vechten. Dankzij de nieuwe, passieve formulering kan de betrokkene in
de zin van de Wet Bibob (in casu de beoogde verkrijger van de erfpacht) in
de rechterlijke procedure het Bibob-advies inbrengen, ook al was hij niet
degene die de rechterlijke procedure is gestart.
Artikel I, onderdeel T (artikel 29)
Met deze wijziging wordt de termijn gedurende welke het bestuursorgaan
een advies kan hergebruiken in verband met een andere beslissing,
verlengd van twee naar vijf jaren. Het gaat om dezelfde informatie
(Bibob-advies) als bij artikel 19 dus moet dezelfde, van 2 naar 5 jaar
verhoogde termijn ook in artikel 29 gelden. In de artikelsgewijze
toelichting bij de wijziging van artikel 19 is deze termijn nader toegelicht.
Wat daar is opgemerkt over het gebruik van de gegevens door het Bureau,
geldt mutatis mutandis voor het gebruik van dezelfde gegevens door het
bestuursorgaan.
Artikel I, onderdeel U (artikel 30)
Dit artikel is verplaatst naar artikel 7a.
Artikel I, onderdeel V (artikel 33)
Met de voorgestelde wijziging van het eerste lid wordt buiten twijfel
gesteld dat een bestuursorgaan bij een voor de betrokkene negatieve
voorgenomen beschikking waarbij het een weigeringsgrond van de Wet
Bibob gebruikt, niet alleen de betrokkene in de gelegenheid stelt om zijn
zienswijze over dit voornemen te geven, maar ook de in dat verband in de
voorgenomen beschikking genoemde derde. Dit is nu geregeld in het
tweede lid, maar deze tekst behoeft verduidelijking. Hierin is voorzien in
het gewijzigde eerste lid, in lijn met de heldere bedoeling uit de memorie
van toelichting van destijds.34 Het tweede lid wordt bijgevolg overbodig
en vervalt.

33

Artikelen 14 en 15 van het wetsvoorstel Wet experiment gesloten coffeeshopketen (Kamerstukken 34 997) en artikel V van het wetsvoorstel Aanpassingswet Wet toetreding zorgaanbieders (Kamerstukken 34 768).
34
Kamerstukken II 1999/2000, 26 883, nr. 3: «Teneinde zo groot mogelijk[e] waarborgen te bieden
aan derden die worden genoemd in de motivering van een beschikking als bedoeld in het
voorliggende wetsvoorstel, is in artikel [33, tweede lid] neergelegd dat de persoon die in de
beschikking wordt genoemd, dient te worden aangemerkt als een belanghebbende in de zin
van artikel 4:8 van de Awb. Hiermee is buiten twijfel gesteld dat die persoon in voorkomend
geval in de gelegenheid wordt gesteld zijn zienswijze naar voren te brengen.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

31

Artikel II
Dit is een wetstechnische overheveling van artikel 1, eerste lid, onder c,
subonderdeel 12°, Wet Bibob naar de Algemene Douanewet. Het betreft
een delegatiegrondslag die van beschikkingen inzake verboden of
beperkingen in de zin van artikel 3:1 Algemene Douanewet bepaalt dat bij
of krachtens amvb kan worden geregeld dat de Wet Bibob van toepassing
kan worden verklaard.
Zoals hierboven toegelicht bij de wijziging van de definitie van beschikking uit artikel 1, eerste lid, Wet Bibob, is het gebruikelijk dat dergelijke
delegatiegrondslagen in de bijzondere wet staan. Deze bepaling vormde
daarop de enige uitzondering en wordt daarom overgeheveld. Een
inhoudelijke wijziging is niet beoogd.
Deze toelichting wordt ondertekend mede namens de Minister voor
Rechtsbescherming.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 152, nr. 3

32