Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3884
Vragen van de leden Sneller en Verhoeven (beiden D66) aan de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media en de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat over hoge marktconcentratie onder
dagbladuitgeverijen (ingezonden 2 juli 2019).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media), mede
namens de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen
5 september 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019,
nr. 3509.
Vraag 1
Kent u de berichten «Independer overgenomen door de Persgroep»1, «De
Persgroep en TMG starten joint venture rond occasionmarkt»2 en «2018 was
een prima jaar voor dagbladuitgevers»?3
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Kent u voorts de berichten «Freelance (foto)journalisten eisen via de rechter
hogere vergoeding van De Persgroep»4 en «Eerste resultaten Monitor:
Freelancetarieven Persgroep en Mediahuis verder gedaald?5
Antwoord 2
Ja
Vraag 3, 4, 5 en 6
Hoe duidt u het gegeven dat De Persgroep door overnames en andere
samenwerkingsvormen qua omvang fors uitbreidt en een steeds grotere
speler op de markt van dagbladuitgeverijen wordt?
1

https://nos.nl/artikel/2256333-independer-overgenomen-door-de-persgroep.html
https://www.villamedia.nl/artikel/de-persgroep-en-tmg-starten-joint-venture-rondoccasionmarkt
3
https://www.svdj.nl/nieuws/2018-was-een-prima-jaar-voor-dagbladuitgevers/
4
https://www.trouw.nl/nieuws/freelance-foto-journalisten-eisen-via-de-rechter-hogerevergoeding-van-de-persgroep~b78d53fc/
5
https://www.nvj.nl/nieuws/eerste-resultaten-monitor-freelance-tarieven-persgroep-enmediahuis-verder-gedaald
2

ah-tk-20182019-3884
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Hoe duidt u het feit dat door met de verdere uitbreiding van De Persgroep de
competitie binnen deze markt steeds verder afneemt?
Deelt u de mening dat met dergelijke marktconcentratie van dagbladen
steeds verdere kartelvorming in de richting van oligopolie plaatsvindt? Hoe
duidt u dit in het kader van het publieke belang van onafhankelijke nieuwsvoorziening en onafhankelijke pers?
Hoe duidt u de toenemende marktconcentratie van dagbladen in relatie tot de
steeds betere verkoopcijfers van dagbladuitgeverijen? In hoeverre is hier nog
sprake van een voldoende competitieve markt?
Antwoord 3, 4, 5 en 6
Nederland kent een hybride mediasector waarin zowel publieke aanbieders
als private nieuwsorganisaties actief zijn. Op de van oudsher private
dagbladenmarkt is al geruime tijd sprake van een hoge concentratie van
eigenaarschap. De Persgroep en Mediahuis Nederland zijn de twee grootste
spelers op deze markt,6 die sinds 2000 dalende omzetcijfers laat zien. De
transitie van papier naar digitaal toont zich in de jaarverslagen van de sector.
Ondanks een duidelijke stijging van inkomsten uit digitaleabonnementen en
advertenties daalde de totale lezersmarkt – die voor papier én digitaal – in
2018 met ongeveer € 4 miljoen. De totale inkomsten uit advertenties stegen
met bijna € 1 miljoen. Onder druk van de digitalisering zoeken mediaorganisaties naar schaalvoordelen in hun productieproces, naar nieuwe bedrijfsmodellen en naar een positie op de markt voor online advertenties. Het is in het
publiek belang dat Nederlanders toegang hebben tot een pluriform en
onafhankelijk aanbod van nieuws. Een private markt met rendabele nieuwsorganisaties draagt daaraan bij.
Vraag 7
Op welke wijze wordt marktconcentratie van in dit geval De Persgroep
getoetst? Welke rol voor de Autoriteit Consument en Markt (ACM) ziet u hier?
Antwoord 7
Een voorgenomen concentratie moet bij de ACM gemeld worden indien
bepaalde omzetdrempels worden behaald. Nadat de partijen hun voornemen
hebben gemeld, zal de toezichthouder onderzoeken wat de mogelijke effecten
zullen zijn van de voorgenomen concentratie op de mededinging. Hiertoe zal
de ACM allereerst kijken naar de marktafbakening (productmarkt en geografische markt). Vervolgens onderzoekt zij de mogelijke effecten van de
voorgenomen concentratie op deze markten. De toezichthouder kijkt daarbij
onder andere naar de marktposities van de betrokken partijen, concurrentiedruk van andere partijen, mogelijke toetreding tot de markt en eventuele
afnemersmacht. In dat laatste geval kan de sterke onderhandelingspositie van
afnemers, het grotere marktaandeel van partijen na de concentratie compenseren.
De overname van Independer door De Persgroep is eind oktober 2018 bij de
ACM gemeld. De Persgroep is een Nederlandse uitgever en eigenaar van een
aantal landelijke (AD, Volkskrant, Trouw, Parool) en regionale kranten.
Daarnaast biedt Persgroep een aantal online diensten aan waaronder
vacaturesites (Intermediair, Nationale Vacaturebank), advertentieplatform
Autotrack, Tweakers.net, Reclamefolder.nl en een video-website (MyChannels). Independer exploiteert het Nederlandse prijsvergelijkingsplatform
«www.independer.nl» dat prijsvergelijkingsdiensten aanbiedt voor diverse
verzekeringsproducten, financiële producten en energieproducten. De ACM
heeft in haar beoordeling van de overname gekeken naar de mogelijke
effecten van deze overname op de mededinging, waarbij de rol van data is
meegenomen. Na onderzoek heeft de ACM deze concentratie goedgekeurd
aangezien zij geen reden had om aan te nemen dat de overname de
mededinging op de Nederlandse markt of een deel daarvan op significante
wijze zou kunnen belemmeren.7

6

Met respectievelijk 49,8% en 39,1% marktaandeel op de dagbladenmarkt in 2017. https://
www.mediamonitor.nl/mediabedrijven/marktverhoudingen/
7
Besluit van de Autoriteit Consument en Markt als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de
Mededingingswet, zaaknummer ACM/18/034171. Zie https://www.acm.nl/sites/default/files/
documents/2018–11/concentratiebesluit-de-persgroep-independer.nl_.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 8, 9, 10 en 11
Hoe duidt u het feit dat de tarieven voor freelancejournalisten en -fotografen
bij de grootste mediaorganisaties in 2018 zijn gedaald?
Hoe verhoudt zich de verlaging van de tarieven voor freelancers bij de
grootste mediaorganisaties tot de hoge marktconcentratie van deze organisaties?
In hoeverre benadeelt het gegeven dat zzp’ers niet collectief mogen onderhandelen, hun onderhandelingspositie ten opzichte van deze mediaorganisaties? Hebben freelancers voldoende marktmacht om over hun tarieven te
onderhandelen? Hoe duidt u dit?
In hoeverre heeft deze marktconcentratie effect op concurrentie onder
dagbladen rondom abonneetarieven en vergoedingen voor het inhuren van
freelance(foto)journalisten?
Antwoord 8, 9, 10 en 11
De arbeidsmarktpositie van werkenden in de culturele en creatieve sector
heeft al geruime tijd mijn aandacht. De SER en de Raad voor Cultuur hebben
in 2017 geconstateerd dat werkenden in de culturele en creatieve sector een
zwakke onderhandelingspositie hebben.8 Ongeacht het niveau van concentratie in de markt is het van belang dat de journalistieke sector de ruimte heeft
om zelf maatregelen te nemen om de positie en de inkomsten van freelance
journalisten te verbeteren.
Zoals vermeld in de Kamerbrief «Voortgang uitwerking maatregelen werken
als zelfstandige»,9 komt er o.a. een minimumtarief voor zzp’ers van € 16 en
werkt de ACM momenteel aan een nieuwe leidraad over zzp’ers en minimumtarieven. Met de nieuwe leidraad wil de toezichthouder meer duidelijkheid
scheppen over de omstandigheden waaronder zzp’ers collectief minimumtarieven mogen afspreken en collectieve afspraken mogen maken die hun
markt- en inkomenspositie kunnen versterken. Daarnaast geeft het kabinet
uitvoering aan de motie Ellemeet/Asscher inzake collectieve onderhandeling
in de culturele en creatieve sector, waarbij de eerder genoemde maatregelen
in ogenschouw worden genomen.10 Zoals vermeld in de Uitgangspuntenbrief
Cultuurbeleid 2021–2024 wordt uw Kamer in het najaar geïnformeerd over de
voortgang van de uitvoering van deze motie.11
Vraag 12
Hoe verhoudt de concentratiegraad van dagbladuitgevers in Nederland zich
tot andere EU-lidstaten?
Antwoord 12
Mij zijn geen studies bekend waaruit een cijfermatige vergelijking tussen
EU-lidstaten op te maken is.

8

https://www.cultuur.nl/adviezen/sectoroverstijgend/passie-gewaardeerd-advies-overversterking-arbeidsmarkt-culturele-sector/item3801
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/06/24/kamerbrief-voortganguitwerking-maatregelen-039-werken-als-zelfstandige039
10
Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 19
11
Kamerstuk 32 820, nr. 290
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3