Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

30 573

Migratiebeleid

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 194

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 oktober 2022
Bij brief van 11 november 2021 heeft uw vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking verzocht om een brief met
een overzicht van brandhaarden en potentiële brandhaarden in de wereld
waarvandaan (versterkte) migratiestromen op gang kunnen komen, met
daarbij een overzicht van landen waar opvang in de regio opportuun kan
zijn. Met deze brief kom ik, verlaat waarvoor mijn excuses, mede namens
de Minister van Buitenlandse Zaken, tegemoet aan uw verzoek.
Conflicten ontstaan door een specifieke, lokale en regionale mix van
ontwikkelingen. Historie, instabiliteit, achterblijvende ontwikkeling,
bevolkingsgroei in relatie tot de kans een degelijk inkomen te verwerven,
zwak bestuur, corruptie, voedselonzekerheid, milieudegradatie, waterschaarste en droogte spelen daar mogelijk een rol. In de Nederlandse
aanpak is preventie, het voorkomen van (verder) conflict, essentieel
omdat langdurige stabiliteit een voorwaarde is voor duurzame sociaaleconomische ontwikkeling, democratisering en het voorkomen van radicalisering en vluchtbewegingen. Preventie is daarmee een hoofddoel van het
duurzame ontwikkelingsbeleid en integraal deel van het Nederlands
buitenlands beleid.
Het kabinet brengt daartoe (potentiële) conflict- en instabiliteitsrisico’s in
kaart. Daarbij maakt Nederland gebruik van diverse bronnen, zoals eigen
inlichtingen, analyses uit het postennetwerk, rapporten van denktanks en
andere instanties en instituties. Tevens wordt intensief uitgewisseld met
internationale partners en gelijkgezinde landen. Daarnaast werkt
Nederland samen met niet-gouvernementele partners, gespecialiseerd in
conflict, preventie en conflictsensitief werken. Eén van die organisaties is
de International Crisis Group (ICG), die analyses uitbrengt van (potentiële)

kst-30573-194
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 194

1

conflicten in de wereld, waaronder een zogenaamde watchlist1 . De
watchlist is ontworpen om beleidsmakers te helpen conflict te voorkomen
door hen op de hoogte te houden van de ontwikkelingen in meer dan 70
conflicten en crises. Tevens worden trends gesignaleerd en gewezen op
de risico’s van escalatie en op kansen om vrede te bevorderen. Aan het
begin van dit jaar heeft de ICG, gericht op EU-beleidsmakers, een lijst van
landen of regio’s opgesteld die in 2022 geconfronteerd worden met een
conflict waarbij doden vallen, een humanitaire noodsituatie of andere
crises2. Dit zijn Oekraïne, Libanon, Afghanistan, Kashmir, Bosnië en
Herzegovina, Tunesië, Soedan, Israël-Palestijnse Gebieden, Ethiopië,
Venezuela en Colombia.
Ook andere organisaties publiceren watchlists. Zo staan op de watchlist
van de International Rescue Committee 10 landen die het grootste risico
lopen op een aanzienlijke verslechtering van hun humanitaire situatie in
het komende jaar. Deze landen zijn Afghanistan, Ethiopië, Jemen, Nigeria,
Zuid-Soedan, Democratische Republiek Congo, Myanmar, Somalië, Syrië
en Soedan. Er zijn vele andere watchlists, rapporten en analyses die door
het kabinet continu nauwlettend in de gaten worden gehouden,
waaronder EU Global Conflict Risk Index3, Fragile States Index4, Vision of
Humanity Indices5, ACLED6, World Bank Climate Risk Country Profiles7 en
Early Warning Project Risk Assessment8.
Hoewel het met behulp van diverse bronnen mogelijk is aan te geven
welke landen en regio’s een verhoogd risico lopen, valt door de
complexiteit van de lokale, regionale en mondiale dynamiek, niet te
voorspellen in welke landen en in welke mate daadwerkelijk gewapend
conflict zal uitbreken. Daarnaast is ook niet te voorspellen of, en in welke
mate, mensen als gevolg hiervan op de vlucht zullen slaan of dat andere
factoren doorslaggevend zijn voor migratie.
De huidige oorlog in Oekraïne is een voorbeeld van een dergelijk
complexe dynamiek waarvan de consequenties moeilijk te voorspellen
zijn. Zo weten we bijvoorbeeld dat de oorlog in Oekraïne de mondiale
patronen van handel, productie en consumptie van grondstoffen zodanig
heeft veranderd dat de prijzen tot in ieder geval eind 2024 op een
historisch hoog niveau zullen blijven.9 Echter, het blijft een uitdaging om
deze trend te vertalen in een concrete wereldwijde migratieprognose. Het
is zeer waarschijnlijk dat dit zal leiden tot meer interne ontheemding en
verstedelijking, vooral in de regio’s die reeds door droogte en misoogsten
zijn getroffen. Of de getroffen bevolking de wens en ook de middelen
heeft om de staatsgrens over te steken, blijft moeilijk te voorspellen en is
zeer context-specifiek.
Dit neemt niet weg dat, zeker in dit tijdperk van vergrote aandacht voor
data, er wel degelijk initiatieven zijn voor het beter monitoren, en in
beperkte mate ook het mogelijk voorspellen van het verloop van
migratiebewegingen. Nederland co-financiert de Displacement Tracking
Matrix van de Internationale Organisatie voor Migratie, dat informatie
over mobiliteit, kwetsbaarheden en noden van ontheemden en migranten
1

CrisisWatch | Crisis Group
Watch List 2022 | Crisis Group
3
Global Conflict Risk Index – European Commission (europa.eu)
4
Fragile States Index | The Fund for Peace
5
Global Peace Index Map » The Most & Least Peaceful Countries (visionofhumanity.org)
6
Resources – ACLED (acleddata.com)
7
Climate Risk Country Profiles | Climate Change Knowledge Portal (worldbank.org)
8
Countries at Risk for Mass Killing 2021–22: Early Warning Project Statistical Risk Assessment
Results | Early Warning Project (ushmm.org)
9
Food Security Update | Rising Food Insecurity in 2022 (worldbank.org)
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 194

2

analyseert en beschikbaar stelt, voor een beter begrip van de migratiebewegingen en het verloop van migratieroutes10.
Momenteel gaat de Nederlandse aandacht voornamelijk naar situaties in
landen in Noord- en West-Afrika, de Sahel, de Hoorn van Afrika, het
Midden-Oosten en de Oostelijke Europese regio. De keuze voor deze
focusregio’s is mede gebaseerd op de conflictstatus van landen, de noden
en de mogelijkheid om als Nederland een effectieve bijdrage te leveren. In
deze regio’s blijft preventie van (escalatie van) conflict, en daarmee ook
vluchtbewegingen, een hoofddoel.
U vraagt tevens om een overzicht van landen waar opvang in de regio
opportuun kan zijn.
Dat vluchtelingen in de regio worden opgevangen is een gegeven. De
meeste personen die op de vlucht slaan voor conflict, zoeken
bescherming dicht bij huis. Het overgrote deel van ‘s werelds vluchtelingen verblijft in lage- en middeninkomenslanden, met name in
buurlanden. De bereidheid van buur- en regiolanden tot opvang,
bescherming, het verlenen van toegang tot onderwijs en gezondheid en
het recht om te werken, is cruciaal in het bieden van perspectief aan
vluchtelingen in hun regio van herkomst. Toegang tot dergelijk perspectief
verschilt significant per opvangland en kan ook veranderen door de jaren
heen, bijvoorbeeld door binnenlands politieke ontwikkelingen. In beginsel
is dit een nationale aangelegenheid en is Nederland niet in de positie om
(bij voorbaat) te bepalen waar mensen opgevangen zouden kunnen
worden. Opvanglanden, net als Nederland, hebben regie over hun eigen
asiel en opvang wet- en regelgeving. Wel is het natuurlijk aan Nederland
om indien vluchtelingen worden opgevangen te bezien hoe de betreffende landen en vluchtelingen ondersteund kunnen worden. Nederland
doet dat ruimhartig met grote programma’s op het gebied van onderwijs
en werk, bescherming, onderdak en sanitatie. In Oeganda steunen we
bijvoorbeeld een programma van UNICEF en ILO waarbij vooral Zuid
Sudanese vluchtelingen vaardigheidstrainingen en beroepsonderwijs
krijgen voor een goede aansluiting naar een baan of succesvol ondernemerschap. In Jordanië werken wij samen met de overheid, UNHCR en de
Wereldbank aan flexibele werkvergunningen voor Syrische vluchtelingen.
Een uitgebreide brief over de Nederlandse interventies op het gebied van
Opvang in de Regio komt uw kamer later dit jaar toe (zoals reeds
aangekondigd in brief Staat van Migratie11).
Migratiebewegingen zijn zeer persoonlijk en gemotiveerd door vele
factoren. Naast praktische overwegingen zoals welke routes op het
moment van vertrek veilig, betaalbaar en begaanbaar zijn, spelen zaken
als sociaal-culturele, etnische en religieuze affiliatie een rol, alsook de
meer persoonlijke overwegingen zoals woonplaatsen van familieleden.
Daarnaast speelt tegenwoordig (des)informatie via sociale media een niet
te onderschatten rol, onder andere over de situatie in opvanglanden.
Wegens de uiterst complexe en contextgevoelige onderliggende oorzaken
blijft het voorspellen van keuzes die mensen maken en de daaruit
volgende migratiebewegingen eerder een kunst dan een wetenschap.
Om bovengenoemde redenen en gezien het feit dat speculeren op een
dergelijk gevoelig onderwerp niet wenselijk is, is het niet mogelijk om aan
uw Kamer een nauwkeurig overzicht te verschaffen van de landen waar
opvang in de regio opportuun kan zijn. Wel kunt u in de bijlage een
overzicht vinden van de landen die momenteel het hoogste aantal
10
11

Welcome to DTM | DTM (iom.int)
Kamerstukken 30 573 en 19 637, nr. 190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 194

3

vluchtelingen opvangen, de landen waarvandaan het hoogste aantal
vluchtelingen komen en ook specifiek van waaruit het hoogste aantal in
Nederland aankomt. Ook wil ik benadrukken dat het beperken van de
instroom in Nederland een belangrijk doel is binnen het opvang in de
regio beleid. Hier zullen we ook nader op ingaan in de internationale
migratiestrategie die later dit jaar uw kamer zal toekomen. Met landen in
nabijheid van lijst b onderhouden we contact over noden en behoeften
t.a.v. programma’s. In veel van de opvanglanden zet Nederland stevig in
op het bieden van perspectief aan vluchtelingen, intern ontheemden en
kwetsbare gastgemeenschappen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 194

4

Bijlage12 13
a. Landen die de meeste vluchtelingen opvangen
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Turkije
Colombia
Oeganda
Pakistan
Polen
Duitsland
Sudan
Bangladesh
Libanon
Ethiopië

3.759.800
1.843.900
1.529.900
1.491.100
1.365.810
1.255.700
1.103.900
918.900
845.900
821.300

b. Landen waar de meeste vluchtelingen vandaan komen
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Oekraïne
Syrië
Venezuela
Afghanistan
Zuid-Soedan
Myanmar
DR Congo
Sudan
Somalië
Centraal Afrikaanse Republiek (CAR)

7.156.748
6.848.900
4.605.600
2.712.900
2.362.800
1.177.000
908.400
825.300
776.700
737.700

c. Landen van waaruit het meeste vluchtelingen in Nederland
aankomen14

12

Situation Ukraine Refugee Situation (unhcr.org)
UNHCR – Global Trends Report 2021
14
Vluchtelingen uit Oekraïne zijn niet opgenomen in deze tabel. Zij mogen zonder verblijfsvergunning 90 dagen in Nederland blijven. Ze kunnen tijdelijk bescherming krijgen in
Nederland door de Richtlijn Tijdelijke Bescherming van de Europese Unie. Er zijn momenteel
ong. 80.000 vluchtelingen uit Oekraine geregistreerd Nederlandse gemeenten.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 573, nr. 194

5