Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 653

Het Nederlands buitenlands beleid ten aanzien
van Latijns-Amerika en de Cariben

Nr. 16

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 maart 2014
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij drie
fracties de behoefte de Minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en
opmerkingen voor te leggen over de brief van 20 december 2013 inzake
de kabinetsreactie op de evaluatie van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) inzake het Nederlandse buitenlandbeleid in Latijns-Amerika in de periode 2004–2010 (Kamerstuk 29 653,
nr. 15).
De Minister heeft op de vragen en opmerkingen geantwoord bij brief van
7 maart 2014. De vragen en opmerkingen van de fracties en de
antwoorden van de Minister zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De adjunct-griffier van de commissie,
Wiskerke

kst-29653-16
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

1

Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de kabinetsreactie op de IOB-evaluatie buitenlands beleid in
Latijns-Amerika.
De centrale vraag van de IOB is of het buitenlandbeleid gereageerd heeft
op veranderingen in de regio en zo ja, of de beleidsintenties uitgevoerd
zijn en welke resultaten daarbij geboekt zijn. De IOB signaleert een
trendbreuk waarbij – als gevolg van de economische tendensen in de
regio – een afbouw van ontwikkelingssamenwerking gepaard is gegaan
met grotere aandacht voor economische belangenbehartiging. De leden
van de VVD-fractie verwelkomen deze in het vorige kabinet geprioriteerde
trend en hoopt dat deze ontwikkeling in de Nederlandse betrekkingen met
de regio ook in andere regio’s zal volgen.
Het kabinet constateert dat, ondanks de noodzakelijke bezuinigingen op
postennet en departement, het Koninkrijk met de huidige presentie in
Latijns-Amerika, ook in relatie tot andere EU-landen, een diplomatiek
netwerk onderhoudt dat recht doet aan zowel de historische-culturele
relaties met de landen van het continent als aan de economische
prioriteiten. In dat licht is de opening van de post in Panama als het aan
de leden van de VVD-fractie ligt niet alleen een gevolg van goede
samenwerking met de regio, maar ook een voedingsbodem voor nieuwe
vormen van samenwerking op het gebied van handel. Graag horen de
leden van de VVD-fractie of de opening van deze post al resultaten heeft
opgeleverd, en zo ja, hoe het kabinet deze beoordeelt.
Economische diplomatie heeft volgens de IOB een positief effect op de
handelsbetrekkingen in de regio. De strategische inzet op economische
diplomatie zou Nederland in staat hebben gesteld op een aantal terreinen
een concurrentievoordeel te ontwikkelen. Bij de heroriëntatie van het
Nederlandse buitenlands beleid na 2011 zou de nadruk echter soms te
eenzijdig op economische diplomatie komen te liggen. De leden van de
VVD-fractie delen de verbazing van het kabinet omtrent dat laatste punt en
stellen vast dat de verminderde nadruk op ontwikkelingssamenwerking
een positieve tendens is.
Nederland heeft zijn doelstellingen voor een actief mensenrechtenbeleid
de afgelopen jaren uitgevoerd. De leden van de VVD-fractie stellen vast
dat zeker op het gebied van LHBT-rechten, bijvoorbeeld in Brazilië,
vooruitgang is geboekt. Graag horen de leden van de VVD-fractie of het
kabinet deze ontwikkeling ook heeft opgemerkt en hoe het kabinet deze
ontwikkeling beoordeelt.
De regio Latijns-Amerika, met de Cariben in zijn kielzog, wordt steeds
belangrijker. Dat heeft te maken met de veranderende wereldorde en
nieuwe geopolitieke verhoudingen, maar ook de groeiende economische
belangen in opkomende landen in Latijns-Amerika. De leden van de
VVD-fractie vinden dat het kabinet hier op moet anticiperen en meent uit
de kabinetsreactie te begrijpen dat het kabinet die analyse deelt.
Inkomende en uitgaande bezoeken kunnen hiervoor als middel dienen,
maar de leden van de VVD-fractie vernemen graag welke andere
instrumenten het kabinet voornemens is in te zetten in het kader van deze
handelsbevordering.
Antwoorden:
De opening van een ambassade eind 2011 in Panama en de opening van
een Panamese ambassade in Den Haag, hebben de economische
dynamiek tussen het Koninkrijk en Panama vergroot. Door de handelsmissies en deelname van de ambassade aan handelsbeurzen hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

2

bedrijven uit zowel Nederland als de Caribische landen van het Koninkrijk
zich succesvol kunnen presenteren in Panama. Voorbeelden daarvan zijn
een recente missie van 16 maritiem-logistieke bedrijven naar Panama
onder leiding van burgemeester Aboutaleb van Rotterdam en een
succesvolle missie om landbouwexport te ondersteunen. President
Martinelli heeft in 2013 een bezoek gebracht aan ons land waar hij onder
meer een bijeenkomst over investeren in Panama en een rondetafel met
CEO’s van grote Nederlandse bedrijven bijwoonde. De Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft kort daarna
een bezoek gebracht aan Panama waar zij onder meer sprak met de
Ministers van Buitenlandse Zaken, Internationale Handel en Kanaalzaken.
Het kabinet beoordeelt deze resultaten als positief. De lichte en flexibele
opzet van de ambassade is afgelopen jaren succesvol gebleken bij het
verdiepen van de bilaterale economische en politieke samenwerking met
Panama.
In diverse landen in Zuid-Amerika zijn positieve ontwikkelingen op het
gebied van wetgeving rondom LHBT te zien geweest. Zo heeft in Brazilië
de emancipatie van LHBT een goede ontwikkeling doorgemaakt. Nadat in
2011 al was voorzien in een partnerschapsregeling voor stellen van gelijk
geslacht, is in 2013 het huwelijk opengesteld. Nederland werkt op
verschillende manieren samen met Brazilië ten behoeve van de internationale bevordering van gelijke rechten voor LHBT. Bij de VN maakt
Brazilië net als Nederland deel uit van de LHBT kerngroep; in Georgië
organiseerden Brazilië en Nederland afgelopen jaar samen een bijeenkomst inzake gelijke rechten voor LHBT; en dit jaar zullen Brazilië en
Nederland gezamenlijk een LHBT conferentie in Cuba ondersteunen.
Het kabinet is van mening dat we moeten anticiperen op de groeiende
economische belangen in opkomende landen in Latijns-Amerika. Naast
het organiseren van inkomende en uitgaande bezoeken met bedrijvendelegaties, stimuleert het kabinet daarom via het Ministerie van Buitenlandse Zaken en in nauwe samenwerking met onder andere de Ministeries
van I&M, EZ en OCW, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
en de posten, op verschillende manieren de handel en investeringen van
Nederlandse ondernemers met en in Latijns Amerika. Dit gebeurt door
onder meer door: economische diplomatie gericht op het wegnemen van
marktbelemmeringen, zowel bilateraal, in WTO-verband als via de
regionale en bilaterale handelsakkoorden met de EU; het actief informeren
van Nederlandse ondernemers over zakendoen in Latijns-Amerikaanse
markten, ondersteund door matchmaking- en netwerkbijeenkomsten en
zogeheten «zakenpartnerscans»; het stimuleren van de vorming van
consortia en samenwerking met kennisinstellingen om gezamenlijk de
Latijns-Amerikaanse markt te betreden (Programma Partners for International Business); het inventariseren van de vraagbehoefte van Nederlandse bedrijven en het opstellen van marktbewerkingsplannen via de
topsectoren vertegenwoordiging in de Dutch Trade Board; ondersteuning
van het MKB in Colombia, Guatemala, Nicaragua, Peru en Suriname bij
financiering van ontwikkelingsrelevante projecten en het verkrijgen van
exportkrediet (vanaf 1 juli via het Dutch Good Growth Fund). Bedrijven
actief in niet-DGGF-landen Argentinië, Brazilië, Chili en Mexico kunnen
gebruik maken van de Faciliteit Opkomende Markten; ondersteuning via
een strategisch beurzenprogramma voor topsectoren, haalbaarheidsstudies, demonstratieprojecten en kennisverwerving.
Inbreng PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA bedanken het kabinet voor haar
reactie op de IOB-evaluatie van het Nederlandse buitenlandbeleid in
Latijns-Amerika in de periode 2004–2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

3

Het kabinet geeft aan het gedeeltelijk oneens te zijn met de bevinding dat
de toegenomen aandacht voor de politieke en economische betrekkingen
met Brazilië, niet gepaard is gegaan met meer aandacht voor de mogelijkheden voor specifieke kansen in de Spaanssprekende landen in de regio.
Het kabinet stelt dat landen als Duitsland en het Verenigd Koninkrijk (VK)
geïnspireerd zijn geraakt door het groeiend belang van de landen van
Latijns-Amerika en priortering aan de regio hebben gegeven. De leden
van de fractie van de PvdA vragen het kabinet in hoeverre Nederland dit
heeft gedaan? In hoeverre verschilt de aanpak van Nederland van
Duitsland en het VK?
Het kabinet benadrukt dat het aandacht heeft voor de specifieke kansen in
de Spaanstalige landen in de regio, vaak in nauwe samenwerking met het
bedrijfsleven. De opening van het Holland House in Colombia wordt in dit
kader genoemd. De leden van de fractie van de PvdA vragen welke rol het
Holland House heeft op het gebied van Internationaal Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (IMVO) en het voorkomen van mensenrechtenschendingen door (ketens van) bedrijven, zoals in de steenkolenmijnbouw
en de plantagelandbouw. Controleert het Holland House in hoeverre
Nederlandse bedrijven zich in Colombia houden aan de OESO-richtlijnen?
De leden van de fractie van de PvdA zijn van mening dat betrokkenheid
van Nederland bij ontwikkelingen in Colombia op het gebied van
OS-speerpunt «veiligheid en rechtsorde» in het kader van het vredesproces en de periode daarna, erg belangrijk kan zijn. Acht het kabinet het
van belang in te blijven zetten op ontwikkeling van «veiligheid en
rechtsorde» in Colombia? Op welke wijze zal het kabinet dit, ondanks de
voorgenomen bezuiniging, blijven doen?
De leden van de fractie van de PvdA erkennen dat de Nederlandse
overheid als «waarnemer» heeft deelgenomen aan de dialoog tussen de
Nederlandse energiebedrijven en Nederlandse NGO’s, en als zodanig
geen specifieke en verifieerbare duurzaamheidsdoelstelling in Colombia
heeft gesteld. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het kabinet de
inzet van de Nederlandse energiebedrijven in deze dialoog beoordeelt.
Acht het kabinet het van belang dat deze bedrijven aantonen uit welke
mijnen in Colombia zij hun steenkolen betrekken? Op welke wijze heeft de
ambassade haar faciliterende rol richting lokale overheden en bedrijven in
Colombia ingevuld?
De leden van de fractie van de PvdA delen de mening van het kabinet dat
de steun voor kwetsbare organisaties, vakbonden en mensenrechtenverdedigers in Guatemala en Colombia belangrijk is, ook voor de toekomst.
De leden van de PvdA fractie vragen hoe steun voor mensenrechtenverdedigers (waaronder inheemse en vakbondsleiders/leden) in de praktijk
vorm krijgt nu dit voor Guatemala vanuit Costa Rica moet gebeuren en
vanuit de ambassade in Bogotá met steeds minder middelen en
mankracht.
Het kabinet geeft aan dat de Nederlandse inzet op buitenlandbeleid via het
EU-kanaal niet ten koste is gegaan van de bilaterale inspanningen van
Nederland. De inzet om via Brussel zaken aan te kaarten is veelal
complementair aan ons bilaterale beleid, aldus het kabinet. De leden van
de fractie van de PvdA vragen of het kabinet van mening is, dat dit ook
voor het mensenrechtenbeleid geldt. Zet het kabinet zich in voor betere en
meer intensieve samenwerking en afstemming met andere Europese
ambassades? Op welke manier?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

4

Antwoorden:
De uitfasering van ontwikkelingssamenwerking noopt tot een heroriëntatie en aanpassing van samenwerkingsrelaties op een meer gelijkwaardige basis. Gezien het overwegend democratisch karakter, de relatief
stabiele economische ontwikkeling en het feit dat het Koninkrijk deel uit
maakt van de regio blijft de relatie met Latijns-Amerika van groot belang.
Dit geldt zowel in economisch opzicht als in het kader van politieke en
culturele samenwerking en op het terrein van mensenrechten. Zoals het
IOB rapport laat zien verschilt de Duitse en VK voorgeschiedenis in de
regio van de Nederlandse, hetgeen ook leidt tot een andere opbouw van
regionale contacten en netwerken. Duitsland bouwt bijvoorbeeld al lang
voort op bestaande netwerken in onder meer Brazilië, terwijl het VK pas
recentelijk tot een duidelijke «herwaardering» van het continent is
gekomen en zijn postennet uitbreidt. De Nederlandse aanwezigheid is
daarentegen afgenomen.
Het Holland House promoot samen met de Ambassade in Bogota het
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) onder
Nederlandse bedrijven en organisaties. Alle leden van het Holland House
(bedrijven en maatschappelijke organisaties) zullen in het huidige
semester, als onderdeel van hun lidmaatschap, een document tekenen
waarmee zij de OESO-richtlijnen onderschrijven. IMVO is een thema dat
het Holland House en de Nederlandse Ambassade in Bogota voortdurend
onder de aandacht brengen bij de leden.
Nederland is al jaren betrokken bij de ontwikkelingen omtrent het interne
conflict in Colombia, onder andere via het OS programma op het gebied
van veiligheid en vredesopbouw. Ondanks de beëindiging van de
ontwikkelingsrelatie zal Nederland het Colombiaanse vredesproces blijven
steunen. De Nederlandse inzet blijft met name gericht op de verwevenheid van stabiliteit, veiligheid en economische ontwikkelingskansen.
Indien de Colombiaanse regering na een mogelijk akkoord met de
guerillagroepering(en) een verzoek aan de internationale gemeenschap
zal richten om de uitwerking van een akkoord te steunen zal Nederland
een dergelijk verzoek welwillend bezien, uiteraard rekening houdend met
de budgettaire beperkingen.
In de Kamerbrief «appreciatie Steenkooldialoog» van 16 september jl.
heeft de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking aangegeven dat de Steenkooldialoog zowel op het vlak van het
versterken van ketenverantwoordelijkheid, als op het vlak van het
vergroten van transparantie, maar in beperkte mate succesvol kan worden
genoemd. Naar aanleiding van de resultaten van de dialoog zijn
gesprekken gevoerd met de energiebedrijven over een MVO-convenant.
Op 19 december jl. sprak de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking met de CEO’s van de bedrijven, die zich
betrokken toonden bij de problemen die zich voordoen op het vlak van
MVO in de steenkoolketen. Op basis van dat gesprek kan naar
verwachting voor de zomer een MVO-convenant worden afgesloten.
De energiebedrijven geven momenteel op geaggregeerd niveau inzicht bij
welke mijnen zij inkopen. In dit overzicht staan ook Colombiaanse mijnen.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken laat onderzoeken of en hoe de
energiebedrijven transparantie kunnen bieden op individueel niveau,
zonder dat daarbij hun concurrentiepositie geschaad wordt. Op basis van
dit onderzoek zal Minister Ploumen in gesprek gaan met de energiebedrijven over verdergaande transparantie.
De Nederlandse ambassade in Colombia heeft de Steenkooldialoog
ondersteund bij het identificeren van mijnen in Colombia voor een pilot
audit om het assessmentinstrument te testen dat in het kader van de
Steenkooldialoog is ontwikkeld. De ambassade heeft hiervoor diverse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

5

mijnen in Colombia benaderd, waarvoor door de deelnemers van de
Steenkooldialoog waardering is uitgesproken. Het is helaas niet gelukt om
de medewerking van meerdere mijnen te verkrijgen voor een pilot audit.
De ambassade in Colombia heeft nadrukkelijk aandacht voor MVO in de
steenkoolketen en onderhoudt daarvoor regelmatig contact met stakeholders in Colombia, zoals nationale en lokale overheden.
Guatemala komt in aanmerking voor financiering van projecten uit het
Midden-Amerika programma (MAP). Het MAP is een regionaal
programma op het terrein van veiligheid, toegang tot justitie en mensenrechten (totaal EUR 44 mln voor de periode 2012–2015), gecoördineerd
door de ambassade in Costa Rica. Binnen het MAP is een regionaal
mensenrechtenfonds opgezet ter waarde van EUR 7,5 mln (2013–2015).
Het fonds richt zich op mensenrechtenverdedigers, journalisten, MVO en
kwetsbare groepen (LHBT, inheemse bevolking, vrouwen en kinderen). De
ambassade zal ook na 2015 inzetten op behoud van de opgebouwde
relaties en netwerken. Een bezoek van de mensenrechtenambassadeur
wordt in dit kader bezien.
De ambassade in Bogotá houdt ook met minder menskracht aandacht
voor mensenrechtenverdedigers in Colombia. De ambassade steunt met
gedelegeerde MR-fonds-middelen een programma voor tijdelijke
hervestiging in de regio van bedreigde mensenrechtenverdedigers.
Tevens is er binnen de groep in Bogotá vertegenwoordigde EU lidstaten
een werkgroep mensenrechten, waarbij de Nederlandse ambassade de
leiding heeft op het thema mensenrechtenverdedigers. Dit betekent dat
Nederland coördineert en zorgt dat mensenrechtenverdedigers worden
bezocht en dat bijvoorbeeld bijeenkomsten worden georganiseerd met
bedreigde mensenrechtenverdedigers.
Mensenrechten zijn bij uitstek een beleidsterrein waar de EU meerwaarde
heeft en relatief veel gewicht in de schaal kan leggen. Het kabinet spant
zich daarom in voor een nog sterkere en eensgezindere houding van de
EU in het uitdragen van het mensenrechtenbeleid. Nederland let erop dat
mensenrechten hoog op de agenda staan van reguliere dialogen,
topontmoetingen, handels- en OS-akkoorden tussen de EU en derde
landen. Ook dringt Nederland zowel in Brussel als bij lokale EU-delegaties
aan op uitvoering van de EU-richtsnoeren voor mensenrechten en doet
daarbij voorstellen voor o.m. verklaringen, demarches en ondersteuning
van mensenrechtenverdedigers. Wanneer dergelijke voorstellen door de
EU worden omarmd, is de impact daarvan uiteraard groter dan wanneer
Nederland of een andere EU-lidstaat louter bilateraal handelt.
Inbreng D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de kabinetsreactie op de IOB-evaluatie van het buitenlands beleid in Latijns-Amerika.
Deze leden hebben naar aanleiding van de evaluatie en de kabinetsreactie
nog enkele vragen en aandachtspunten.
De leden van de D66-fractie lezen in de evaluatie dat Nederland alert heeft
gereageerd op de mogelijkheden die zijn ontstaan om de politieke en
economische betrekkingen met Brazilië te intensiveren. Het kabinet heeft
echter aangegeven het gedeeltelijk oneens te zijn met de bevinding dat dit
niet gepaard is gegaan met meer aandacht voor de (toekomstige)
mogelijkheden voor specifieke kansen in de Spaanssprekende landen van
de regio. De leden van de D66-fractie vragen het kabinet dit standpunt
verder toe te lichten. Kan het kabinet uiteenzetten hoe deze aandacht voor
de (toekomstige) mogelijkheden voor specifieke kansen in de Spaanssprekende landen in de regio Latijns-Amerika vormgegeven gaat worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

6

De leden van de D66-fractie constateren dat volgens de IOB zonder
aanvullende maatregelen te treffen het sluiten van de ambassades en de
bezuinigingen op het personeel tot gevolg heeft dat de toekomstige opties
voor Nederlandse belangenbehartiging in Latijns-Amerika aanzienlijk
beperkt worden. Het kabinet verwijst in de beleidsreactie naar de
maatregelen in de brief «Voor Nederland, wereldwijd». De leden van de
D66-fractie vragen het kabinet om een concreter antwoord: hoe gaat er
ingespeeld worden op economische kansen en hoe gaat blijvende
aandacht voor mensenrechten geborgd worden na sluiting van de
betreffende posten? Aansluitend vragen de genoemde leden hoe het
kabinet de waardevolle relaties met landen in Latijns-Amerika willen
waarborgen nu vele posten in deze regio sluiten. Hoe schat het kabinet de
gevolgen in van het sluiten van deze posten?
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de IOB-conclusie
dat het buitenlandbeleid in toenemend EU-verband (nog) niet goed werkt
omdat de effectiviteit van het EU-beleid beperkt is. Het kabinet nuanceert
dit door te stellen dat het EU-beleid veelal complementair is aan het
bilaterale beleid. Deze leden vinden de conclusie dat EU-beleid nog niet
voldoende effectief is gebleken zorgwekkend. Hoe wil het kabinet, en dan
met name de Minister van Europese zaken, het EU-beleid in deze regio
effectiever maken? Daarnaast vinden de leden van de D66-fractie het
sluiten van posten moeilijk te rijmen met de uitspraak dat EU-beleid veelal
complementair is aan het bilaterale beleid. Kan het kabinet dit verder
toelichten?
De leden van de D66-fractie delen de zorgen van de IOB over het gevaar
dat de nadruk van het buitenlands beleid soms te eenzijdig op economische diplomatie komt te liggen. De leden van de D66-fractie vinden met
het kabinet dat politieke en economische betrekkingen geen gescheiden
circuits of elkaar uitsluitende processen zijn. De voorgenoemde leden zijn
echter van mening dat de aandacht voor mensenrechten geborgd moet
worden. Hoe is het mensenrechtenbeleid geïntegreerd in de strategische
inzet op economische diplomatie? Op welke wijze wordt er aandacht
besteed aan politieke zaken en mensenrechten kwesties?
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de conclusie dat
het besluit om de ontwikkelingssamenwerkingsrelatie met Latijns-Amerika
af te bouwen in overeenstemming is met de afnemende relevantie van
bilaterale ontwikkelingssamenwerking in de regio. De leden van de
genoemde fractie menen echter dat enkele OS-speerpunten, zoals
«veiligheid en rechtsorde» nog steeds erg relevant zijn in landen als
Colombia en Guatemala. Is het kabinet voornemens om hier andere
invulling aan te gaan geven in het kader van de modernisering van de
diplomatie?
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat het kabinet de
constatering van een duidelijke vooruitgang binnen de doelstellingen van
een actief mensenrechtenbeleid onderschrijft. Het kabinet schrijft dat
ondanks de reductie van fondsen het opkomen voor mensenrechten in
Guatemala en Colombia nog steeds geborgd wordt door o.a. het
Mensenrechtenfonds en het Midden-Amerika programma. De leden van
de D66-fractie vragen hoe deze inzet dan verder vormgegeven wordt en
welke middelen er hiervoor beschikbaar zijn binnen deze fondsen. Hoe
gaat het kabinet zorgen dat in het verleden opgebouwde relaties en
netwerken niet verloren gaan? Deze relaties en expertise bieden
Nederland waardevolle kennis en inzichten die volgens de D66-fractie niet
verloren zou moeten gaan. Zijn de bewindslieden voornemens om de
Mensenrechtenambassadeur extra in te gaan zetten om het sluiten van
deze posten enigszins te compenseren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

7

De leden van de D66-fractie constateren dat de IOB-evaluatie nadruk legt
op win-winsituaties tussen economische belangen en duurzaamheid. Ook
concludeert de IOB dat dit moeilijk is te verenigen in steenkool. Het
kabinet geeft in de reactie aan dat de steenkooldialoog gericht was op de
versterking van de bedrijfsprocessen van Nederlandse energiebedrijven
voor ketenverantwoordelijkheid en niet zozeer op specifieke en verifieerbare duurzaamheidsdoelen in Colombia. Zou het kabinet kunnen
beargumenteren waarom er geen nadruk ligt op de belangen van
duurzaamheid in deze dialoog?
De leden van de D66-fractie waarderen het optimisme van het kabinet
over de landen in Latijns-Amerika in de vooruitblik. Deze leden willen
echter wel benadrukken dat er in vele van deze landen nog grove
mensenrechtenschendingen plaatsvinden en dat deze niet afgedaan
zouden moeten worden als «groeipijnen». Ook zijn deze leden van mening
dat het conflict in Colombia prioriteit verdiend en niet in een bijzin
afgedaan dient te worden. Ook toenemende maatschappelijke onrust in
deze regio moet serieus genomen worden. Kan het kabinet aangeven hoe
op deze ontwikkelingen ingespeeld wordt?
Antwoorden:
De beleidsevaluatie was gericht op een beperkt aantal landen, en geeft
daarmee geen compleet beeld van de ontwikkelingen in de relatie met het
brede scala van Spaanssprekende landen. De beleidsreactie gaat als
voorbeeld in op de opening van een nieuwe ambassade in Panama, het
Holland House in Colombia, het WUR-expertise centrum in Chili en de
ondertekening van een MoU met Venezuela. Daarnaast blijft vanuit de
regionale posten in Lima en Costa Rica aandacht voor ontwikkelingen in
de andere Andes en Midden Amerikaanse landen. Ook zijn de Spaanstalige landen in Latijns Amerika frequente bestemmingen voor reizen met
een (handels)politiek karakter.
De sluiting van posten in de regio heeft uiteraard consequenties voor de
intensiteit van de relatie met de betrokken landen. Het Koninkrijk houdt
echter nadrukkelijk oog voor deze relaties. De ambassades die in de
betrokken landen zijn geaccrediteerd, blijven inspelen op lokale of
regionale ontwikkelingen. Bij het vormgeven van de handels- en investeringsrelaties worden de in de OS-tijd opgebouwde netwerken optimaal
ingezet. De ambassades worden bij dit economisch werk ondersteund
door honorair consuls en een enkele lokale economisch medewerker. Dat
is bijvoorbeeld het geval in Bolivia en deze opzet zal in principe ook
gevolgd worden in Ecuador, Nicaragua en Guatemala.
Op het terrein van mensenrechten is de inzet vooral gericht op intensieve
afstemming in EU verband, via het multilaterale kanaal en de versterking
van regionale mensenrechtenmechanismen zoals de Inter-Amerikaanse
Commissie voor de Mensenrechten. Daarnaast zal de Mensenrechtenambassadeur op reguliere basis prioritaire landen blijven bezoeken. In
2013 heeft de MRA een bezoek gebracht aan Colombia.
Voor een effectiever beleid is vereist dat de lidstaten en de EDEO goed
samenwerken en met dezelfde boodschappen spreken. Nederland zet
– ook met een kleiner postennet – in op een betere communicatie en
taakverdeling tussen lidstaten en de EDEO en het slagvaardiger maken
van de EU-delegaties. Dat betekent dat we ook onze eigen verantwoordelijkheid nemen: zo was Nederland bijvoorbeeld het aanspreekpunt
namens alle EU lidstaten voor mensenrechtenverdedigers in Brazilië in de
eerste helft van 2013. Nederland zal deze aanpak de komende jaren
voortzetten, en zal daarnaast niet nalaten de bilaterale instrumenten,
waaronder het mensenrechtenfonds, ter aanvulling te blijven gebruiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

8

Als onderdeel van economische diplomatie vinden handelsmissies plaats
en wordt tegelijkertijd politiek overleg gevoerd. De overheid verwacht dat
bedrijven die meegaan met een missie inzicht hebben in maatschappelijke
effecten van hun bedrijfsvoering, ook op mensenrechten in het betreffende land, en dat zij een beleid hebben om negatieve effecten te
vermijden. Voorafgaand aan en tijdens een missie wordt hieraan aandacht
besteed. Daarnaast wordt per missie bekeken of en zo ja hoe de overheid
mensenrechten aan de orde stelt. Dat kan door middel van een seminar of
tijdens bilaterale gesprekken met overheden, het lokale bedrijfsleven en/
of maatschappelijke organisaties of mensenrechtenverdedigers. Het
mensenrechtenbeleid «Respect en recht voor ieder mens»1 is de basis
voor de inbreng. Tijdens de laatste handelsmissie aan Brazilië nam
Minister Ploumen deel aan een seminar over MVO en de internationale
conferentie over kinderarbeid.
Veiligheid en mensenrechten zijn een belangrijk aandachtspunt voor het
beleid in de Andes-regio en Midden-Amerika. Vaak zijn de oorzaken van
de problemen die deze regio’s ervaren deels grensoverschrijdend van
aard, zoals bijvoorbeeld drugs en georganiseerde criminaliteit. Dit vraagt
om een duidelijke en gelijkgerichte inzet van het postennet in de regio. Dit
zal worden meegewogen in de prioritering in het kader van de modernisering van de diplomatie.
Via het Midden-Amerika programma (MAP, zie ook beantwoording PvdA
vragen) is het mogelijk gebleken om, ondanks de sluiting van de
ambassades in Guatemala en Nicaragua en afbouw van de bilaterale
hulprelaties, toegang te houden tot een breed netwerk, zowel met
regionale organisaties als SICA (de organisatie voor Midden Amerikaanse
landen), nationale overheden als het maatschappelijk middenveld en via
die contacten informatie te vergaren over de veiligheids- en mensenrechtensituatie in de regio. Tevens blijft de ambassade in Costa Rica via de EU
(o.a. in Guatemala), of waar nodig ook zelfstandig, aandacht vragen voor
de situatie van mensenrechtenverdedigers in de regio.
In de (sinds medio 2013) afgesloten Steenkooldialoog werkten de
energiebedrijven aan de versterking van hun bedrijfsprocessen op het
vlak van ketenverantwoordelijkheid. De dialoog vond plaats tussen
bedrijven en het maatschappelijk middenveld. De overheid had een rol als
waarnemer. Als uitvloeisel van deze dialoog is Better Coal ontwikkeld voor
alle steenkoolproducerende landen. Deze gedragscode is mede gebaseerd
op de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Met deze
code wordt duurzaamheid binnen de steenkoolketen bevorderd.
Zoals eerder aangegeven volgt Nederland de ontwikkelingen rondom het
interne conflict in Colombia op de voet, en Nederland zal het vredesproces waar mogelijk onder steunen. Gezien de banden uit het verleden
ligt steun met kennis en expertise op het gebied van transitional justice
voor de hand.

1

Respect en recht voor ieder mens, Kamerstuk 32 735, nr. 78, juni 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 653, nr. 16

9