1

Directoraat-Generaal
Straffen en Beschermen
Directie Sanctietoepassing en
Jeugd

Evaluatie beleidsvisie en subsidiekader
Vrijwilligerswerk in de sanctietoepassing

Datum
28 september 2015

Aanpak
Onder professionele begeleiding hebben in het eerste kwartaal van 2015 een
tweetal dialoogsessies plaatsgevonden met vrijwilligers(organisaties) en
medewerkers en bestuurders van DJI. Ook nam een vertegenwoordiger van het
Oranjefonds deel aan één van de sessies. Vrijwilligersorganisaties die niet
aanwezig konden zijn hebben de gelegenheid gehad schriftelijk hun inbreng te
leveren. Tijdens de sessies is terug- en vooruitgekeken op onder meer de inhoud
van het vrijwilligerswerk, de voorwaarden waaronder het vrijwilligerswerk
plaatsvindt, de samenwerking tussen de vrijwilligers(organisaties) en de
professionals binnen de sanctietoepassing en de positie die zij ten opzichte van
elkaar innemen. Daarnaast is ingegaan op de financiële aspecten van het
vrijwilligerswerk, waaronder de financiële zelfredzaamheid en de verworteling van
de vrijwilligersorganisaties in de maatschappij. Aanvullend is door middel van
dossieronderzoek informatie verzameld over de naleving van de
subsidievoorwaarden, werkafspraken en beleidsuitgangspunten die in de
beleidsvisie en het subsidiekader zijn opgenomen. Met deze gevolgde werkwijze is
gepoogd recht te doen aan alle geluiden vanuit het veld, maar hierbij konden niet
alle wensen worden gehonoreerd. Dat was met name het geval bij onderwerpen
waar sprake was van verschil van inzicht tussen de geraadpleegde organisaties.
Hiervoor is binnen de sector begrip; de waardering voor de wijze waarop de
sector bij de evaluatie en actualisatie is betrokken is groot gebleken.
Belangrijkste bevindingen ten aanzien van de beleidsvisie
Een aantal zaken komt in positieve zin naar voren in de evaluatie. Zo is de relatie
tussen het vrijwilligersveld en Veiligheid en Justitie sterk verbeterd in de
afgelopen jaren. Het besluit om de uitvoering van de beleidsvisie bij DJI te
beleggen wordt in dit licht verstandig geacht en heeft in belangrijke mate
bijgedragen aan de verbeterde relatie. Op landelijk niveau wordt het als zeer
waardevol gezien dat er één aanspreekpunt is bij DJI voor de
vrijwilligersorganisaties en dat er structureel overleg is tussen DJI en deze
organisaties. Verder wordt de jaarlijkse landelijke dialoogbijeenkomst als nuttig
ervaren. Ook op lokaal niveau is er in verschillende regio’s sprake van structureel
overleg tussen inrichtingen van DJI en de lokale vrijwilligersorganisaties. De
lokale contacten worden veelal goed genoemd. De vrijwilligers ervaren een
positieve grondhouding jegens hen bij medewerkers van DJI en ook andersom
wordt de waarde van de vrijwilligersinzet erkend door de medewerkers en worden
de vrijwilligers door hen gewaardeerd. DJI staat volgens de vrijwilligers open voor
hun ideeën en de vrijwilligers kunnen landelijk en lokaal meedenken en
meepraten over ontwikkelingen die zich binnen de sanctietoepassing voordoen.
De positieve relatie draagt volgens de vrijwilligers ook inhoudelijk bij aan de
activiteiten die zij verrichten. Dat vrijwilligers door medewerkers van DJI als
volwaardig worden aangezien, maakt dat zij ook door de gedetineerden serieuzer
worden genomen. Uit de evaluatie blijkt verder dat er een toename wordt

Pagina 1 van 3

waargenomen van het aantal vrijwilligers dat in de inrichtingen actief is. Met
name de inzet van vrijwilligers bij de Re-integratie Centra (RIC’s) wordt zowel
door de vrijwilligersorganisaties als door medewerkers van DJI gezien als een
grote meerwaarde voor de gedetineerden. Overigens kennen de
vrijwilligersactiviteiten een grote mate van diversiteit. Onder meer worden
individuele bezoeken afgelegd in de inrichtingen, wordt bijgedragen aan
kerkdiensten, worden spreekuren gehouden en cursussen aangeboden. Ook wordt
aandacht besteed aan de relaties van gedetineerden, onder meer door ouderkind-bezoeken mede mogelijk te maken en door achtergebleven familieleden van
gedetineerden te ondersteunen. Geregeld blijven vrijwilligers, ook nadat
gedetineerden zijn uitgestroomd uit de inrichting, nog als ‘maatje’ betrokken om
hen te ondersteunen. Positief bijeffect van de beleidsvisie is het feit dat de
samenwerking tussen de vrijwilligersorganisaties is toegenomen. Dit geldt met
name voor de samenwerking tussen de vier grootste vrijwilligersorganisaties1,
maar ook tussen enkele andere organisaties.

Directoraat-Generaal
Jeugd en
Sanctietoepassing
Directie Sanctie- en
Preventiebeleid

Datum
28 september 2015

Op een aantal punten wordt het beleid niet uitgevoerd zoals in de beleidsvisie
verwoord. Dit betreft met name de afspraak dat alle inrichtingen van DJI een
aanspreekpunt zullen aanwijzen voor de vrijwilligersorganisaties. Uit de evaluatie
blijkt dat een dergelijk aanspreekpunt met regelmaat ontbreekt of sprake is van
veelvuldige wisselingen. Andersom geldt ook dat veel inrichtingen niet weten
welke vrijwilligersorganisaties in hun regio actief zijn. Ook de toegang tot de
inrichtingen is een aandachtspunt. Hoewel veel vrijwilligersorganisaties hierbij in
tegenstelling tot een aantal jaren terug, nauwelijks belemmeringen ervaren,
ondervinden sommige organisaties frequent problemen bij het binnenkomen in de
inrichtingen. Voor een deel zijn deze problemen van praktische aard, maar het
grootste knelpunt betreft het feit dat ex-gedetineerden die zich vrijwillig willen
inzetten in de inrichtingen met regelmaat de toegang wordt geweigerd, omdat zij
niet over een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) beschikken. Een ander
aandachtspunt dat in de evaluatie naar voren komt is de samenwerking tussen de
vrijwilligersorganisaties onderling. Hoewel deze samenwerking zoals eerder
vermeld al is verbeterd sinds de inwerkingtreding van de beleidsvisie, is hierbij
nog winst te behalen. De vrijwilligersorganisaties zijn van mening dat zij onderling
meer kennis zouden kunnen en moeten uitwisselen en dat zij ‘best practices’ met
elkaar zouden moeten delen. Tot slot wordt de overgang van binnen naar buiten
door de vrijwilligersorganisaties als een groot knelpunt ervaren. DJI is als
organisatie erg naar binnen gericht en haalt ‘de maatschappij’ nog onvoldoende
binnen, aldus de vrijwilligersorganisaties, waardoor van warme overdracht naar
vervolgvoorzieningen in veel gevallen nog onvoldoende sprake is.
Bevindingen t.a.v. subsidiekader
Over het subsidiekader lopen de meningen van de vrijwilligersorganisaties sterk
uiteen. Allen zijn het wel eens dat het kader verbetering behoeft. Zo wordt de
huidige verdeling van het subsidiebudget niet evenwichtig geacht. De kleinere
vrijwilligersorganisaties vinden dat de grotere organisaties naar verhouding teveel
middelen ontvangen en vinden het oneerlijk dat de grotere organisaties een vast
bedrag ontvangen los van de concrete activiteiten die zij verrichten. Andersom
merken de grotere vrijwilligersorganisaties op dat een steeds groter deel van de
middelen, die beschikbaar zijn voor organisaties die ook private middelen weten
aan te boren, bij de kleinere vrijwilligersorganisaties terechtkomt. Dat leidt naar
hun mening tot versplintering van de beschikbare middelen. De consequentie
1

Dit zijn Exodus, Humanitas, Gevangenenzorg Nederland en BONJO.
Pagina 2 van 3

hiervan is volgens hen dat het geld versnipperd raakt en dat dit niet bijdraagt aan
de verduurzaming van de vrijwilligersorganisaties, omdat de kleinere organisaties
vaak minder zelfredzaam zijn. Bij de verdeling van de middelen zou volgens hen
de financiële zelfredzaamheid van de organisaties meegewogen moeten worden.
Er wordt verschillend gedacht over deze cofinanciering. Sommige
vrijwilligersorganisaties menen dat bij de beleidsontwikkeling meer aandacht
moet zijn voor filantropische organisaties en dat het subsidiekader nog
onvoldoende prikkelt om private middelen aan te boren. Andere, met name
kleinere, vrijwilligersorganisaties menen juist dat het verplicht stellen van
cofinanciering bepaalde initiatieven in de weg staat. Alle vrijwilligersorganisaties
zijn het wel eens over het feit dat zij het als knelpunt ervaren dat de subsidie per
jaar wordt toegekend. Dit geeft volgens hen te weinig zekerheid en continuïteit op
financieel gebied, zeker omdat er sprake is van vrije toetreding. Hierdoor wordt
het aantal aanvragers jaarlijks groter, terwijl het totale budget gelijk blijft. Het is
hierdoor mogelijk dat organisaties in één jaar voor dezelfde werkzaamheden
minder subsidie ontvangen dat het voorgaande jaar. Ook wordt gedeeld dat het
huidige subsidiekader niet eenduidig en transparant is en wordt de huidige
bekostigingsgrondslag, die is gebaseerd op het aantal actieve vrijwilligers, als
suboptimaal ervaren. Hierin wordt namelijk geen rekening gehouden met het
aantal bereikte (ex-) gedetineerden, de effecten van de inzet en de
maatschappelijke waarde ervan. Tevens wordt het feit dat vrijwillige
nazorgactiviteiten slechts tot een half jaar na afloop van de justitiële titel worden
gefinancierd als knelpunt ervaren. Tot slot wordt geconstateerd dat aan de
financiering weinig eisen worden gekoppeld aan de inhoud van het werk en
daarmee te weinig vraaggericht is. Hoewel de inzet van vrijwilligers wel op
verzoek van de betreffende (ex-)gedetineerde plaatsvindt en binnen de kaders
van de beleidsvisie moet blijven, bepalen de vrijwilligersorganisaties in
belangrijke mate zelf wat voor soort activiteiten zij aanbieden en op welke
doelgroepen deze activiteiten zich richten. Op dit moment is het vrijwilligerswerk
bij de sanctietoepassing dus nog in grote mate aanbodgericht. Uit de evaluatie
blijkt dat er een betere balans moet komen tussen vraag en aanbod, waarbij DJI
een grotere rol kan spelen in het zichtbaar maken van de inhoudelijke behoefte
aan vrijwilligerswerk.

Directoraat-Generaal
Jeugd en
Sanctietoepassing
Directie Sanctie- en
Preventiebeleid

Datum
28 september 2015

Pagina 3 van 3