Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 839

Jeugdzorg

Nr. 771

BRIEF VAN DE MINISTER RECHTSBESCHERMING EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 maart 2021
Uw Kamer heeft geregeld aandacht gevraagd voor de noodzaak van een
verbetering en vereenvoudiging van de jeugdbeschermingsketen. Zoals
aan uw Kamer is toegezegd sturen wij u hierbij het toekomstscenario voor
kind- en gezinsbescherming, dat ook de organisatorische consequenties
benoemt en advies geeft over een passende vervolgaanpak. Dit scenario
is in gezamenlijk opdrachtgeverschap van het Rijk en de VNG opgesteld.
Kinderen en gezinnen moeten kunnen rekenen op bescherming en tijdige
hulp en daarbij hebben we alle betrokkenen hard nodig. In de huidige
jeugdbeschermingsketen (lokale teams, Veilig Thuis (VT), Gecertificeerde
Instellingen (GI) en de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK)) zijn de
volgende knelpunten benoemd1:
– Er zijn veel organisaties die werken met een gezin die onvoldoende op
elkaar aansluiten en aparte schakels vormen. De jeugdbeschermingsketen is complex georganiseerd. Lokale teams, Veilig Thuis, RvdK en
GI’s voeren in een estafettemodel en deels overlappend hun eigen
onderzoekstaken en hulpplannen uit. Kinderen en gezinnen krijgen
hierdoor diverse professionals over de vloer, tegen wie ze opnieuw
hun verhaal moeten doen. Voor de betrokken gezinnen is het dan vaak
onduidelijk waar ze aan toe zijn en waar ze naar toewerken.
– Kinderen en gezinnen krijgen te vaak geen tijdige passende hulp. Het
estafettemodel zorgt er ook voor dat kinderen en gezinnen vaak lang
moeten wachten op bescherming en hulp. Met als consequentie dat
problemen zich kunnen opstapelen, escaleren en uiteindelijk kunnen
leiden tot een situatie waarin de veiligheid ernstig in het geding komt.
Ook is het in het huidige stelsel moeilijk om gezamenlijk effectief aan
de veiligheid in gezinnen te werken. Er is vaak onvoldoende samenhang in de aanpak van bescherming en hulp en daarmee lukt het
1

kst-31839-771
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Voortgangsrapportage kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd | Rapport | Rijksoverheid.nl en Signalement Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd | Rapport | Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 771

1

–

onvoldoende om de schadelijke effecten van onveiligheid te beperken
of duurzaam te stoppen.
De achterliggende problematiek binnen het gezin krijgt te weinig
aandacht. Achter een kind met een ontwikkelingsbedreiging of
veiligheidsproblematiek gaat vaak een gezin met een stapeling van
problemen schuil, zoals psychiatrische problematiek van de ouders,
verslaving, schulden, complexe scheidingen, en problemen met
huisvesting. Deze achterliggende problematiek binnen het gezin krijgt
in het huidige stelsel nog te weinig aandacht. Als de problemen van
een kind voortkomen uit of samenhangen met problemen van de
ouders, dan zijn het de ouders die aan de slag moeten. De inzet van
een kinderbeschermingsmaatregel (alleen) is dan niet altijd passend en
effectief.

De geschetste knelpunten hangen dermate samen met de inrichting van
het huidige stelsel dat dit niet opgelost kan worden zonder stevig in te
zetten op nieuwe vormen van samenwerking tussen de partners in de
jeugdbescherming. Het is voor het kind, de ouders en de professionals
belangrijk om de jeugdbescherming slimmer en effectiever te organiseren, als onderdeel van een brede, gezinsgerichte aanpak.
Aan de totstandkoming van het scenario hebben betrokken ketenpartners
op een constructieve wijze bijgedragen. Wij spreken onze waardering uit
voor hun inzet en bijdrage.
In deze brief gaan wij in op:
1. Het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming dat uitgaat van de
leidende principes: gezinsgericht, eenvoudig, transparant, met
rechtswaarborgen omkleed en gericht op voortdurend leren en
zichtbaar verbeteren.
2. Het vervolgproces: de start van de consultatieronde en het vervolg op
de pilots jeugdbescherming.
1. Het toekomstscenario
Het toekomstscenario schetst op hoofdlijnen hoe de kind- en gezinsbescherming er over zo’n vijf tot tien jaar uit zou kunnen zien.
Dit houdt kort samengevat in:
– Om kinderen en gezinnen heen staat het Lokaal Team dat hulp
verleent.
– Er is één vast gezicht binnen het Lokaal Team dat indien nodig samen
optrekt met een professional uit het op te richten Regionaal Veiligheidsteam. Er kan zo sneller hulp worden geboden waardoor de
situatie van het kind en in het gezin niet onnodig escaleert en
onaanvaardbare veiligheidsrisico’s worden tegengegaan.
– Het gezin krijgt dus een vaste professional of een vast duo dat
gedurende de periode van hulpverlening bij hen betrokken blijft.
Kinderen en gezinnen hoeven niet opnieuw hun verhaal te doen.
– Er vindt ook geen onnodig tijdverlies plaats, omdat het kind niet meer
van de ene naar de andere organisatie en van wachtlijst naar wachtlijst
gaat.
– In het Regionaal Veiligheidsteams zijn functies van de Gecertificeerde
Instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming
samengebracht. Dit team heeft de expertise op veiligheidsvraagstukken. Er wordt gewerkt in een model waarbinnen professionals werken
in teamverband, nabij het gezin.
– Dicht bij deze professionals en gezinnen staat een netwerk van
specialisten met kennis van kinderen, volwassenen en specifieke
uitingsvormen van geweld. Professionals worden gefaciliteerd om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 771

2

samen te werken en een lerende omgeving te vormen. Er wordt in
gezinsgericht en in gezamenlijkheid gewerkt aan het effectief en
duurzaam borgen van duurzame veiligheid.
Het scenario komt hiermee tegemoet aan wat de meest kwetsbare
kinderen, gezinnen en huishoudens nodig hebben en heeft een brede blik
van 0–100 jaar. Het betekent een grote innovatie en verandering in de
jeugdbeschermingsketen waarbij wordt overgestapt van een kind- naar
een gezinsgerichte benadering. Van een estafettemodel waar meerdere
organisaties het stokje doorgeven naar een teammodel. Van verschillende
professionals in een gezin naar één vertrouwd gezicht. Kennis en
deskundigheid op het gebied van zorg en veiligheid worden samengebracht. Belangrijke uitgangspunten hierbij zijn verder: de beschikbaarheid
van passende (jeugd)hulp, rechtswaarborgen en rechtsgelijkheid,
tegenspraak en het hanteren van begrijpelijke, toetsbare werkwijzen.
Tegelijkertijd zien wij dat dit scenario weliswaar een toekomstbeeld
schetst maar nog geen uitgewerkt plan is. Hoewel de urgentie onmiskenbaar groot is, zijn er ook dilemma’s en uitwerkingsvragen. Bij het
scenario is daarom een routekaart gevoegd. Deze routekaart adresseert de
belangrijkste uitzoekpunten en laat zien welke stappen nodig zijn om het
toekomstscenario te realiseren. Er zijn namelijk zaken die wij goed moeten
onderzoeken en beproeven alvorens tot definitieve besluitvorming kan
worden overgegaan, zoals de schaalgrootte en de organisatievorm
(publieksrechtelijk) van het beoogde Regionale Veiligheidsteam en de
decentrale aansturing ervan, het verankeren van de rechtswaarborgen en
de rechtsgelijkheid, de verbinding met het jeugdstrafrecht en het
integreren van de expertise op het gebied van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Wij realiseren ons ook dat de financiële impact, doelmatigheid en
doeltreffendheid van het scenario nog verder in kaart moeten worden
gebracht.
2. Hoe nu verder?
De uitdaging is om in gezamenlijkheid het toekomstbeeld te concretiseren
en uit te werken. Dit moet op een verantwoorde manier gebeuren, met
een doelgerichte aanpak én met een breed draagvlak. De nadruk die wij
leggen op zorgvuldigheid komt voort uit het besef dat het proces naar het
toekomstscenario veel zal betekenen voor de betrokken organisaties en
professionals die daar werken.
Als eerste stap houden wij een consultatieronde in de maanden april tot
juni 2021. Het doel van deze consultatie is naast de betrokken (keten)partijen zoveel mogelijk andere relevante partijen, waaronder ook cliënten en
ervaringsdeskundigen, kennis te laten maken met het scenario en hun
zienswijze en ideeën hierover op te halen. Wij nodigen deze partijen uit
mee te denken en het scenario een stap verder te brengen. Daarnaast zal
de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) in de
zomer van 2021 een advies uitbrengen over het scenario. Ook wordt
tijdens de consultatieperiode de financiële impact, doelmatigheid en
doeltreffendheid van het scenario verder uitgewerkt.
Na het advies van de RSJ informeren wij uw Kamer in het najaar over de
uitkomsten van de consultatieronde, de aanscherpingen of bijstellingen
die eventueel nodig zijn op het scenario en verdere vervolgstappen,
waarnaar uw Kamer ook heeft gevraagd.2 Besluitvorming over het
scenario is aan het volgende kabinet. Tot dat moment is het van belang
om de lopende pilots Jeugdbescherming – als onze koplopers – te
2

Kamerstuk 28 345, nr. 245

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 771

3

behouden en hen de kans te geven om de in het toekomstscenario
geschetste richting te beproeven en door te ontwikkelen in de praktijk.
Over de condities waaronder voortzetting mogelijk is, worden met
gemeenten en pilots afspraken gemaakt.
Het scenario moet ons op termijn een structurele oplossing bieden voor
de geschetste knelpunten. Maar het is ook nu, op de korte termijn,
noodzakelijk om de meest urgente problemen in de jeugdbescherming het
hoofd te bieden. Daarom hebben wij de doorbraakaanpak jeugdbescherming ingezet. Deze aanpak is erop gericht om voor ieder kind tijdig
tot een oplossing te komen en passende hulp te organiseren.
Tot slot
Onze gezamenlijke ambitie is kwetsbare kinderen en gezinnen die hulp en
bescherming nodig hebben dat ook te bieden. Het bijgevoegde scenario3
biedt daartoe een wenkend perspectief. Het is aan het volgende kabinet
om te besluiten of deze koers wordt voortgezet.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 771

4