Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 16

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 februari 2012
In augustus 2011 zond de Gezondheidsraad mij zijn derde advies
«Q-koorts: risico van overdracht via bloed of ander lichaamsmateriaal».1
Ten tijde van de uitbraak van Q-koorts in 2008 adviseerde de Gezondheidsraad dat het tijdelijk uitsluiten van bloeddonoren afkomstig uit de
met Q-koorts-besmette gebieden geen gepaste maatregel was. Mijn
ambtsvoorganger heeft in januari 2010 besloten nader advies te vragen
over eventuele maatregelen op het gebied van bloedtransfusies, maar ook
bij het gebruik van lichaamsmaterialen (bijvoorbeeld bij orgaan- en
weefseltransplantatie).
Inmiddels is het aantal nieuwe besmettingen met Q-koorts sterk gedaald.
Over 2011 zijn bij het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) 82 personen
met een acute Q-koortsinfectie gemeld. Dat is meer dan in de jaren voor
2007 jaarlijks werd gemeld. Dit is onder meer te verklaren uit de alertheid
bij artsen op symptomen van Q-koorts. Om een nieuwe uitbraak van
Q-koorts te voorkomen zijn maatregelen ingesteld, zoals de controle van
tankmelk op de aanwezigheid van de bacterie C. burnetii en de vaccinatieplicht voor geiten en schapen op melkbedrijven en publieksboerderijen.
In deze brief geef ik mijn standpunt over het advies. Ik zal dit doen in vier
paragrafen: bloed, weefsels, organen en sperma.
Bloed

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Het European Centre for Disease Prevention
and Control (ECDC) geeft aan dat het risico op
het krijgen van Q-koorts via bloedtransfusie in
Nederland kleiner is dan via besmetting via de
omgeving.Het ECDC schat het risico op het
ontvangen van een besmette bloeddonatie
van een donor zonder symptomen tussen
de 0,32 en 0.70 per 10 000 donaties.

kst-32793-16
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De Gezondheidsraad concludeert dat – ondanks de vaststelling dat in
risicogebieden een deel van de donoren besmet is met de voor Q-koorts
verantwoordelijke bacterie C. burnetii – de kans op overdracht van
Q-koorts via bloedtransfusie in Nederland (ook tijdens een uitbraak)
mogelijk niet nul is, maar hoogstwaarschijnlijk wel beperkt.2
De Gezondheidsraad baseert zich hierbij echter op een beperkte
hoeveelheid onderzoeksgegevens. Bovendien is onbekend of een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 793, nr. 16

1

bloeddonor die besmet is met C. burnetii, maar (nog) geen gezondheidsklachten heeft, de bacterie via bloedtransfusie kan overdragen. Het stelt
mij gerust dat de Gezondheidsraad concludeert dat de kans op overdracht
via bloedtransfusies hoogstwaarschijnlijk beperkt is. Deze bevinding
ondersteunt het eerdere advies dat het tijdelijk uitsluiten van bloeddonors
afkomstig uit de risicogebieden geen gepaste maatregel was.
Donorbloed kan middels serologisch onderzoek naar antilichamen of
middels het traceren van het genetisch materiaal van C. burnetii1
onderzocht worden op de mogelijke besmetting met C. burnetii. De
commissie doet de aanbeveling een kosteneffectiviteitanalyse uit te laten
voeren naar het serologisch testen van bloeddonoren op Q-koorts op
regionale of landelijke schaal. Bij deze analyse dient ook het scenario van
een uitbraak van acute Q-koorts te worden doorberekend. Op het moment
bekijk ik welke mogelijkheden er zijn om een dergelijke kosteneffectiviteitanalyse te laten uitvoeren. Dit is namelijk niet gemakkelijk, omdat er
weinig gegevens zijn. Ik ben voornemens uw Kamer voor de zomer te
informeren over de mogelijkheden tot een kosteneffectiviteitanalyse.
Indien er sprake zou zijn van een nieuwe uitbraak van acute Q-koorts
adviseert de Gezondheidsraad de kosteneffectiviteitsanalyse mee te
nemen bij mijn besluit om te starten met het testen van donorbloed. In
afwachting op de uitkomst van de analyse doet de Gezondheidsraad de
aanbeveling Sanquin te vragen reeds voorbereidingen te treffen voor het
testen van donoren. Als een eventuele epidemie te groot dreigt te worden
adviseert de Gezondheidsraad mij om dan Sanquin te vragen passende
maatregelen te nemen, bijvoorbeeld om de bloedafname in risicogebieden in het geheel te stoppen. De Gezondheidsraad adviseert tot slot de
mening van de deskundigen te betrekken bij de overweging wel of niet te
starten met testen bij een mogelijke uitbraak.
Ik heb hier met Sanquin nader overleg over gevoerd. Sanquin is
welwillend – weer te beginnen met het testen van donorbloed – indien
een uitbraak van acute Q-koorts zou plaatsvinden. In geval van een
uitbraak zal vanzelfsprekend advies worden ingewonnen bij verdere
deskundigen.
Wat de plasmageneesmiddelen betreft verwacht de Gezondheidsraad dat
door het bereidingsproces het risico op besmetting sterk wordt verkleind.
Daarom geeft de Gezondheidsraad aan dat verdere maatregelen op dit
terrein op het moment niet nodig zijn.
Weefsels
De Gezondheidsraad schrijft in haar conclusie dat de overdracht van
Q-koorts via lichaamsmateriaal mogelijk is. Het risico op overdracht van
de C. burnetii bacterie is afhankelijk van een aantal factoren. De risico’s
zijn laag bij materiaal dat voor 2007 is afgenomen, voor weefsels dat niet
doorbloed is of voor weefsels die een bewerking ondergaan die het risico
op besmetting sterk verkleint. Als het risico tot overdracht laag is, zijn er
geen extra maatregelen nodig.
De Gezondheidsraad adviseert donoren van materiaal met een hoog risico
op overdracht landelijk te testen op Q-koorts.

1

De zogeheten PCR-test.

Op eigen initiatief zijn de weefselbanken in 2010 begonnen met het testen
van weefseldonoren op aanwezigheid van antistoffen tegen C. burnetii. Bij
een positieve test op de aanwezigheid van antistoffen tegen C. burnetii
wordt het materiaal met een hoog risico op overdracht niet gebruikt door
de weefselbank voor transplantatie. Bij een positieve test en toestemming
voor transplantatiegericht onderzoek werd zo mogelijk ook het weefsel
getest op aanwezigheid van C. burnetii DNA. Door het testen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 793, nr. 16

2

weefsels op de aanwezigheid van C. burnetii DNA verzamelt de bank meer
informatie over de aanwezigheid van Q-koorts in weefsels. Deze kennis
gebruikt de weefselbank om de risico’s op aanwezigheid van de
C. burnetii bacterie in het materiaal te blijven inschatten.
Organen
De Gezondheidsraad adviseert donoren van organen te testen op
Q-koorts. De commissie kan zich voorstellen dat bij orgaantransplantatie
het lichaamsmateriaal ondanks een positieve testuitslag voor Q-koorts bij
de donor wel gebruikt wordt. Het risico van het mogelijk oplopen van
Q-koorts wegen in geval van orgaandonatie anders dan bij lichaamsmateriaal waaraan geen tekort is.
Mocht er bij een donor een verdenking zijn op Q-koorts of een andere
ziekte dan is de arts verplicht om na te gaan wat er aan de hand is. Op dit
moment worden er al testen op Q-koorts uitgevoerd bij donoren met
klinische verschijnselen van Q-koorts. Indien een positief resultaat uit de
test komt en als er een verdenking is van Q-koorts dan is het aan het
transplantatiecentrum om te beslissen of het risico van Q-koorts opweegt
tegen de nood waarin de ontvanger zich bevindt. Het risico dat (door vals
positieve testen) levensreddende organen ten onrechte worden
afgewezen vind ik zeer ongewenst, daarom vind ik het goed dat deze
verantwoordelijkheid belegd is bij de arts. Tot nu toe zijn er geen
gedocumenteerde gevallen geweest van overdracht van Q-koorts van
donor op een orgaanontvanger.
Sperma
De commissie doet de aanbeveling om bij sperma van de niet-partner de
uitslag van het serologisch onderzoek bepalend te laten zijn voor het
gebruik. De commissie geeft daarbij aan dat vervanging van dit materiaal
door sperma van een andere donor in principe goed mogelijk is. In de
praktijk blijkt dat het niet gemakkelijk is voor wensouders om een andere
spermadonor te vinden. Uit overleg met de Vereniging van Klinisch
Embryologen (KLEM) blijkt dat zij momenteel bekijken of zij spermadonoren uit de risicogebieden gaat testen. Ik vind het goed dat de beroepsgroepen hiertoe zelf het initiatief neemt en wacht de aanbevelingen van
de beroepsgroepen af.
Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 793, nr. 16

3