De�heer�Bontes�(PVV):
Voorzitter.�Vandaag�spreken�wij�over�het�door�de�staatssecretaris�zo�bejubelde�adolescentenstrafrecht.�Daar�is�het
dan,�het�wondermiddel�van�de�staatssecretaris,�waarmee
hij�denkt�risicojongeren�aan�te�pakken.�Zijn�VVD-collega�Azmani�gaf�onlangs�zelf�aan�dat�het�dé�oplossing�was
voor�het�Marokkanenprobleem.�In�een�tijd�waarin�de�carrières�van�jeugdige�criminelen�steeds�vroeger�beginnen�–
12-jarigen�die�geweld�plegen�zijn�geen�uitzondering�meer
–�en�de�door�hen�gepleegde�misdrijven�steeds�ernstiger
worden,�komt�de�staatssecretaris�met�adolescentenstrafrecht�voor�tere�zieltjes.�De�staatssecretaris�zoekt�slachtoffers�die�naar�zijn�mening�bescherming�behoeven�wel�in
een�hele�vreemde�hoek.
Het�belangrijkste�verschil�tussen�dit�wetsvoorstel�en
het�huidige�systeem,�is�dat�de�leeftijdsgrens�voor�het�berechten�volgens�het�jeugdstrafrecht�twee�jaar�wordt�opgerekt,�van�21�naar�23�jaar.�Dat�betekent�dat�een�volwassene
van�22�jaar�dus�nog�op�grond�van�het�jeugdstrafrecht�kan
worden�berecht.�De�regering�geeft�zelf�al�aan�dat�criminele�adolescenten�stevig�vertegenwoordigd�zijn�in�de�criminaliteitscijfers,�maar�vindt�dat�bij�de�strafoplegging�meer
rekening�moet�kunnen�worden�gehouden�met�de�ontwikkelingsfase�van�de�adolescent�omdat�hij�of�zij�niet�altijd�in
staat�is�afgewogen�keuzen�te�maken,�zoals�normaal�functionerende�volwassenen�dit�wel�kunnen.�De�grondslag�is
dat�de�hersenen�van�jongvolwassenen�pas�uitontwikkeld
zijn�op�hun�23ste.
De�PVV-fractie�is�van�mening�dat�deze�ontwikkelingsfase�dan�niet�alleen�ten�behoeve�van�het�strafrecht,�maar
dan�ook�ten�aanzien�van�andere�rechtshandelingen�zou
moeten�worden�doorgetrokken.�Het�kan�niet�zo�zijn�dat
een�22-jarige�op�grond�van�het�nog�niet�volgroeid�zijn�van
de�hersenen�volgens�het�jeugdstrafrecht�moet�worden�berecht,�nadat�hij�een�strafbaar�feit�heeft�begaan,�maar�ondanks�de�nog�niet�volgroeide�hersenen�wel�volledig�handelingsbekwaam�mag�worden�geacht�om�een�rijbewijs�te
halen�of�te�stemmen.
Hieruit�blijkt�ook�de�tegenstrijdigheid�van�het�wetsvoorstel.�Adolescenten�kunnen�de�reikwijdte�van�hun�handelen�niet�geheel�overzien�omdat�hun�hersenen�nog�niet
volgroeid�zijn,�maar�hun�gedrag�kan�wel�worden�verbe-

terd�door�speciale�behandelingen�en�voorwaarden.�Hoe
kan�het�dat�de�misdrijven�die�zij�begaan�steeds�ernstiger
worden?�Zijn�de�jongeren�van�nu�zo�heel�anders�dan�die
van�een�of�twee�generaties�geleden?
Een�ander�punt.�De�staatssecretaris�zegt�te�staan�voor
slachtoffers.�Tegelijk�maakt�hij�het�met�dit�wetsvoorstel
mogelijk�dat�de�jongeren�die�een�ernstig�geweldsmisdrijf
begaan�vrijwel�altijd�berecht�zullen�worden�volgens�het
adolescentenstrafrecht�en�dus�een�gevangenisstraf�van
maximaal�twee�jaar�kunnen�krijgen.�De�moordenaars�van
de�Haagse�juwelier�zouden�dus�door�het�adolescentenstrafrecht�volgens�het�jeugdstrafrecht�kunnen�worden�berecht�en�maximaal�twee�jaar�jeugddetentie�kunnen�krijgen�voor�hun�gruweldaden.�Naar�de�mening�van�de�PVVfractie�valt�dit�niet�uit�te�leggen�aan�de�maatschappij�en�al
helemaal�niet�aan�de�slachtoffers.�Het�maakt�niet�uit�of�je
door�een�jongere�in�het�kader�van�een�jeugdzonde�of�door
een�volwassene�bent�beroofd�of�mishandeld.�In�beide�gevallen�is�er�sprake�van�leed�en�hiermee�dient�rekening�te
worden�gehouden.�Als�verweer�zal�de�staatssecretaris�dadelijk�in�zijn�eerste�termijn�wel�opmerken�dat�de�rechter
jeugdigen�nog�altijd�volgens�het�volwassenenstrafrecht
kan�berechten.�Ik�antwoord�hierop�nu�al�dat�rechters�daarvan�tot�op�heden�weinig�gebruik�hebben�gemaakt.�Dat�zal
zeker�niet�veranderen�nu�de�mogelijkheden�om�het�jeugdstrafrecht�toe�te�passen�fors�worden�uitgebreid.
Laat�ik�ter�onderbouwing�van�mijn�standpunt�enkele
voorbeelden�noemen�waarbij�je�op�zijn�minst�vraagtekens
kunt�zetten�bij�het�feit�dat�deze�zaken�via�het�jeugdstrafrecht�zijn�afgedaan.�De�daders�van�de�gruwelijke�moord
op�de�17-jarige�Sehriban�waren�15�en�16�jaar.�Maar�ondanks�dit�zeer�ernstige�feit�werden�zij�niet�volgens�het�volwassenenrecht�berecht.�Op�Koninginnedag�2008�sloeg�de
17-jarige�Michiel�de�K.�de�postbode�Peter�Herwegh�met
een�hamer�dood�omdat�deze�man�het�had�gewaagd�om
een�groepje�jongeren�aan�te�spreken�op�hun�gedrag.�In
november�2008�veroordeelde�de�rechtbank�van�Middelburg�deze�De�K.�tot�twee�jaar�jeugddetentie,�de�maximale�straf�volgens�het�jeugdstrafrecht.�De�pleger�van�de�beruchte�Facebook-moord�in�2012�werd�veroordeeld�tot�een
jaar�jeugddetentie�en�drie�jaar�jeugd-tbs,�waarvan�één
jaar�voorwaardelijk.�De�opdrachtgevers,�Wesley�en�Polly,
zijn�beiden�veroordeeld�tot�de�maximale�straf�van�twee
jaar�jeugddetentie�en�jeugd-tbs.�Ondanks�het�feit�dat�het
OM�hen�wegens�de�ernst�van�de�zaak�volgens�het�volwassenenstrafrecht�berecht�wilde�zien,�heeft�de�rechter�dit�afgewezen.
Minderjarigen�worden�vrijwel�nooit�volgens�het�volwassenenrecht�berecht,�ook�niet�als�het�om�zeer�ernstige�feiten�gaat.�Rechters�straffen�vrijwel�altijd�op�basis�van
het�jeugdstrafrecht�en�maken�geen�gebruik�van�artikel�77b
van�het�Wetboek�van�Strafrecht.�De�jeugdige�dader�en�zijn
nog�niet�volgroeide�hersentjes�worden�duidelijk�belangrijker�gevonden�dan�de�ernst�van�een�strafbaar�feit�en�de
belangen�van�de�slachtoffers.�De�strafrechtelijke�leeftijdgrens�wordt�aan�de�bovenkant�opgerekt,�maar�niet�aan�de
onderkant,�terwijl�de�leeftijd�waarop�sommige�jongeren
aan�een�criminele�loopbaan�beginnen,�laag�is.�De�PVV�is
van�mening�dat�10-�en�11-jarigen�juist�ook�in�de�sfeer�van
het�jeugdstrafrecht�betrokken�zouden�moeten�worden.�In
de�nota�naar�aanleiding�van�het�verslag�geeft�de�staatssecretaris�aan�dat�criminele�jongeren�vanaf�10�jaar�niet�bij
het�wetsvoorstel�zijn�betrokken,�omdat�zij�zich�in�een�andere�fase�van�hun�ontwikkeling�bevinding.�Wat�de�PVV
betreft�worden�volwassen�daden�ook�volwassen�berecht.
Het�is�aan�de�rechter�om�de�strafmaat�te�bepalen,�maar

Tweede�Kamer

28 mei 2013
TK�87

31
Adolescentenstrafrecht
Aan�de�orde�is�de�behandeling�van:
- het�wetsvoorstel�Wijziging�van�het�Wetboek�van�Strafrecht,�het�Wetboek�van�Strafvordering�en�enige�andere
wetten�in�verband�met�de�invoering�van�een�adolescentenstrafrecht�(�33498�).
De�voorzitter:
Ik�heet�de�staatssecretaris�van�Veiligheid�en�Justitie�van
harte�welkom.�Wij�gaan�de�eerste�termijn�doen�van�de�Kamer.�Wij�beginnen�met�de�heer�Bontes�van�de�fractie�van
de�PVV. Maar�voordat�de�heer�Bontes�begint,�wil�ik�nog�de
afspraak�maken�dat�wij�twee�interrupties�in�drieën�doen.
Kan�iedereen�daarmee�leven?�Daar�kan�iedereen�mee�leven.
De�algemene�beraadslaging�wordt�geopend.

Adolescentenstrafrecht

87-31-61

Bontes
volgens�de�PVV�moet�er�geen�bovengrens�zijn�van�maximaal�twee�jaar�detentie.
Ik�maak�een�vergelijking�met�het�buitenland.�In�België
en�het�Verenigd�Koninkrijk�worden�volwassenen�vanaf�18
jaar�ook�gewoon�volgens�het�volwassenenstrafrecht�berecht�in�plaats�van�volgens�een�opgerekt�adolescentenstrafrecht.�In�Duitsland�kan�maar�liefst�tien�jaar�jeugddetentie�opgelegd�worden.�Er�kan�in�Nederland,�waar�maximaal�twee�jaar�kan�worden�opgelegd,�dus�nog�een�flink
tandje�bij.
Ik�kom�nu�op�de�inrichting�voor�stelselmatige�daders
(isd)�en�de�isd-maatregelen�voor�jeugdigen.�De�PVV�is
voorstander�van�de�isd-maatregelen,�ook�voor�jeugdigen
van�12�tot�en�met�15�jaar.�De�minister�en�de�staatssecretaris�gaven�eerder�steeds�aan,�de�isd-maatregelen�via�het
adolescentenstrafrecht�te�regelen.�In�een�brief�van�25 juni�2011�schreef�de�staatssecretaris�dat�hij�de�isd-maatregel�vooral�geschikt�achtte�bij�zeer�actieve�veelplegers,�de
zogenaamde�ZAVP's,�omdat�deze�maatregel�ervoor�zorgt
dat�deze�risicojongeren�zich�twee�jaar�lang�niet�schuldig
kunnen�maken�aan�grensoverschrijdend�gedrag.�Deze�bewoordingen�van�de�staatssecretaris�blijken�niets�meer
dan�een�lege�huls�te�zijn.�De�isd-maatregel�is�nu�namelijk�mogelijk�voor�daders�vanaf�16�jaar,�indien�zij�via�het
volwassenenstrafrecht�worden�berecht.�Dat�rechters�daar
nauwelijks�tot�geen�gebruik�van�maken�laat�onverlet�dat
dit�wel�mogelijk�is.�Daar�verandert�dit�wetsvoorstel�dus
helemaal�niets�aan.�In�het�adolescentenstrafrecht�wordt
slechts�mogelijk�gemaakt�dat�zowel�maatregelen�uit�het
jeugdstrafrecht�als�maatregelen�uit�het�volwassenenstrafrecht�kunnen�worden�ingezet�voor�de�groep�adolescenten�in�de�leeftijd�van�15�tot�23�jaar.�Daar�komt�nog�bij�dat
het�adolescentenstrafrecht�wordt�vormgegeven�binnen
de�grenzen�van�het�internationaal�Verdrag�inzake�de�rechten�van�het�kind�en�de�daarbij�gemaakte�voorbehouden,
waardoor�enkele�maatregelen�slechts�betrekking�hebben
op�de�groep�16-�tot�23-jarigen.�De�isd-maatregel�wordt
dus�niet�mogelijk�vanaf�15�jaar,�maar�alleen�vanaf�16�jaar.
Zoals�ik�al�eerder�opmerkte,�verandert�er�in�de�praktijk�helemaal�niets�op�dit�punt.
Als�de�staatssecretaris�het�echt�mogelijk�wil�maken�dat
de�isd-maatregel�kan�worden�opgelegd�aan�15-�of�16-jarigen,�had�hij�er�in�dit�wetsvoorstel�wel�voor�gezorgd�dat
deze�maatregel�mogelijk�wordt�voor�jeugdigen�vanaf�12
jaar.�De�reden�hiervoor�is�namelijk�dat�een�dader�die�een
isd-maatregel�opgelegd�krijgt,�al�enige�tijd�een�criminele
carrière�moet�hebben.�Als�de�dader�een�veelpleger�is,�ofwel�al�enige�tijd�aan�de�criminele�weg�timmert,�kan�een
relatief�gering�strafbaar�feit�de�bekende�druppel�zijn.�De
rechter�kan�er�dan�voor�kiezen�dat�de�dader�maximaal
twee�jaar�letterlijk�van�de�straat�wordt�gehaald.�De�maatschappij�is�dan�veilig�en�de�dader�kan�twee�jaar�aan�zichzelf�en�aan�een�verbetering�van�zijn�leven�werken.�Gezien�het�feit�dat�in�artikel�38m�van�het�Wetboek�van�Strafrecht,�zijnde�het�artikel�met�betrekking�tot�de�isd-maatregel,�staat�dat�isd�in�de�regel�pas�wordt�opgelegd�als�degene�in�vijf�jaar�tijd�al�drie�keer�onherroepelijk�is�veroordeeld,�betekent�dit�dat�een�10-jarige�op�15-jarige�leeftijd
een�veelpleger�kan�zijn,�en�niet�veel�eerder.
Mevrouw�Berndsen-Jansen�(D66):
Dit�is�de�bekende�riedel�van�de�PVV-fractie;�het�adagium
van�hard,�harder,�hardst.�Ik�hoor�de�heer�Bontes�zeggen
dat�de�dader�dan�in�ieder�geval�twee�jaar�van�de�straat�is.
Hij�heeft�het�dan�over�relatief�jonge�kinderen.�Maar�wat
gebeurt�er�dan�daarna?

Tweede�Kamer

Adolescentenstrafrecht

De�heer�Bontes�(PVV):
Ik�zei�al�dat�in�die�twee�jaar�aan�de�jeugdige�gewerkt�kan
worden.�De�kern,�en�daar�gaat�het�om,�is�vergelding.�Het
gaat�om�de�slachtoffers.�En�jeugdigen�kunnen�volwassen�misdrijven�plegen.�Ik�heb�daar�voorbeelden�van�genoemd.�Daarvoor�moet�vergelding�gelden.�In�die�twee
jaar�kan�de�dader�aan�zichzelf�werken,�maar�het�gaat�in
principe�om�de�vergelding.
Mevrouw�Berndsen-Jansen�(D66):
Dat�is�dan�toch�een�wezenlijk�verschil�van�opvatting.�Hoe
denkt�de�heer�Bontes�dat�het�twee�jaar�aan�zichzelf�werken�door�de�dader�moet�worden�gedaan?
De�heer�Bontes�(PVV):
Dat�gebeurt�onder�begeleiding.�Er�zal�daartoe�een�normkader�aangedragen�moeten�worden.�Het�grensoverschrijdend�gedrag�zal�verminderd�moeten�worden.�Daarvoor
zijn�er�deskundigen�en�die�moeten�daarmee�volop�aan�de
bak.�Het�gaat�om�die�twee�jaar�vergelding.
Mevrouw�Berndsen-Jansen�(D66):
Gelooft�de�heer�Bontes�dan�in�deskundigheid�en�in�wetenschappers�die�onderzocht�hebben�dat�jongeren�op�die
leeftijd�nog�niet�zover�ontwikkeld�zijn�dat�ze�al�heel�goed
inzicht�hebben�in�hun�eigen�daden?�Zou�het�dan�toch�niet
veel�belangrijker�zijn�om�bijvoorbeeld�zo'n�jongere�ter
beschikking�te�stellen�van�het�onderwijs,�zoals�nu�in�het
voorstel�staat,�zodat�het�criminele�pad�waarop�zo'n�jongere�is�terechtgekomen,�wordt�beëindigd?
De�heer�Bontes�(PVV):
Nee,�geen�denken�aan.�Ik�vind�dat�een�zeer,�zeer�softe
aanpak.�Het�is�een�typische�D66-aanpak�om�ze�ter�beschikking�te�stellen�van�het�onderwijs.�Ik�kan�me�daarin
totaal�niet�vinden�en�ik�kan�het�ook�niet�begrijpen.�Het
doet�ook�totaal�geen�recht�aan�de�slachtoffers.�Daar�gaat
mevrouw�Berndsen�volledig�aan�voorbij.�Het�interesseert
haar�niets,�helemaal�niets.
De�voorzitter:
Dat�riekt�naar�een�persoonlijk�feit.
Mevrouw�Berndsen-Jansen�(D66):
Nou,�een�persoonlijk�feit?�Dat�is�iets�heel�groots.�Nee,�het
is�natuurlijk�volstrekt�flauwekul�wat�de�heer�Bontes�zegt.
Het�gaat�om�de�balans.�Enerzijds�gaat�het�om�het�slachtoffer,�anderzijds�gaat�het�om�de�rechtsstaat�en�de�positie
van�een�dader.�We�hebben�het�hier�over�zeer�jeugdige�daders�en�dan�is�het�echt�van�groot�belang�dat�we�een�criminele�carrière�in�de�kiem�smoren.�Daar�is�het�de�D66-fractie�om�te�doen.�En�natuurlijk�speelt�vergelding�voor�het
slachtoffer�altijd�een�rol.
De�heer�Bontes�(PVV):
Ja,�maar�met�een�aanpak�van�het�ter�beschikking�stellen
van�het�onderwijs�ga�je�dat�gedrag�niet�wijzigen.�Sterker
nog,�daar�zit�geen�enkele�afschrikkende�werking�in.�Het
zal�alleen�maar�aantrekkelijker�worden�om�de�fout�in�te
gaan.�Deze�softe�weg�bewandelen�we�al�jaren�en�die�heeft
tot�niets�geleid.�Sterker�nog,�de�jeugdige�criminelen�nemen�in�aantal�nog�steeds�toe�en�de�misdrijven�worden
ook�steeds�zwaarder.�Ik�heb�de�voorbeelden�daarvan�ook
benoemd�in�mijn�inbreng.

28 mei 2013
TK�87

87-31-62

Bontes
De�voorzitter:
Gaat�u�verder�of�bent�u�gereed,�mijnheer�Bontes?

Mevrouw�Kooiman�(SP):
Voorzitter.�Vandaag�behandelen�we�een�wetsvoorstel
waar�aanvankelijk�heel�veel�kritiek�op�is�geweest.�Het�vo-

rige�kabinet�van�VVD,�CDA�en�PVV�wilde�namelijk�met�dit
wetsvoorstel�regelen�dat�jongeren�nog�langer�opgesloten�konden�worden.�Zij�wilden�die�termijn�verlengen�van
maximaal�twee�jaar�naar�maximaal�vier�jaar.�De�SP�heeft
zich�daar�fel�tegen�verzet.�Langer�opsluiten�van�kinderen
of�jongeren�maakt�de�samenleving�namelijk�niet�veiliger,
juist�integendeel.�Dat�verzet�heeft�geholpen.�De�eer�is�niet
alleen�voor�de�SP,�want�het�is�natuurlijk�ook�gelukt�met
een�beetje�hulp�van�de�Partij�van�de�Arbeid�in�het�regeerakkoord.�Juist�dat�slechte�punt�is�namelijk�uit�het�wetsvoorstel�gehaald.
Nu�dat�slechte�punt�uit�het�wetsvoorstel�is,�vroeg�ik�mij
af�wat�er�nog�overblijft;�wat�verandert�er�concreet?�Mijn
conclusie�was�dat�er�niet�zo�veel�verandert.�Voor�jeugdigen�van�16�tot�en�met�18�jaar�kan�nu�bij�uitzondering�al
het�volwassenenstrafrecht�toegepast�worden.�Voor�jongvolwassenen�tot�21�jaar�kan�het�jeugdstrafrecht�toegepast
worden.�Er�verandert�dus�niet�zo�heel�veel.�Wat�wel�verandert,�is�dat�de�leeftijd�van�21�naar�23�jaar�wordt�opgetrokken.�Dat�is�in�principe�de�grootste�aanpassing�die�in
dit�wetsvoorstel�wordt�voorgesteld.�Kun�je�dan�volgens
de�staatssecretaris�wel�spreken�van�de�invoering�van�een
heel�nieuw�adolescentenstrafrecht?
Laten�we�wel�wezen�–�begrijp�me�niet�verkeerd�–�dat�de
SP�er�blij�mee�is�dat�de�leeftijdsgrens�verschoven�zal�worden�naar�23�jaar.�De�geestelijke�ontwikkeling�van�jeugdigen�stopt�namelijk�niet�bij�het�bereiken�van�de�leeftijd�van
18�jaar.�Belangrijke�ontwikkelingen�van�bijvoorbeeld�de
hersenen�vinden�juist�daarna�plaats,�zoals�het�vermogen
om�impulsen�af�te�remmen.�Er�moet�in�dergelijke�situaties�beter�gekeken�worden�naar�heropvoeding,�inzet�op
gedragsverandering�en�het�aanleren�van�vaardigheden.
Dit�is�in�het�belang�van�het�voorkomen�van�recidive�door
jeugdige�daders.�Het�voorkomen�van�recidive�is�immers
ook�het�voorkomen�van�slachtoffers.
Wat�ik�alleen�niet�begrijp,�is�wie�nu�bepaalt�dat�een
meerderjarige�volgens�het�jeugdstrafrecht�wordt�berecht.
De�staatssecretaris�geeft�in�zijn�antwoorden�aan�dat�de�officier�van�justitie�dit�kan�doen�mede�op�basis�van�een�gedragskundige�advisering.�Ik�heb�echter�begrepen�dat�niet
iedereen�een�gedragsdeskundig�onderzoek�krijgt.�Waarom�niet?�Wie�bepaalt�dat�de�jongere�in�aanmerking�komt
voor�zo'n�gedragswetenschappelijk�onderzoek?�Hoe�kan
de�officier�van�justitie�"ruiken"�dat�het�bij�zo'n�jongere�nodig�is?�Ik�vraag�dit�mede�op�basis�van�mijn�eigen�ervaringen�in�de�jeugdzorg.�Ik�begeleidde�weleens�jongeren
die�ontzettend�mooi�konden�praten,�die�verbaal�echt�uitmuntend�waren,�maar�na�onderzoek�bleek�dat�zij�performaal,�dus�verstandelijk,�functioneerden�op�het�niveau�van
een�14-jarige.�Juist�in�dat�soort�gevallen�kan�ik�mij�goed
voorstellen�dat�je�niet�ziet�of�het�misschien�niet�ziet�aankomen�dat�zo'n�jongere�in�aanmerking�zou�kunnen�komen
voor�het�adolescentenstrafrecht,�maar�dat�het�wel�wenselijk�is.�Hoe�ondervangt�de�staatssecretaris�dit�soort�situaties?�Waarom�is�er�niet�altijd�een�gedragsdeskundige
screening�bij�jongeren�tot�23�jaar?�Waarom�worden�deze
zaken�niet�behandeld�door�mensen�die�expertise�op�het
gebied�van�jeugd�hebben,�dus�door�een�jeugdofficier�van
justitie?�Ook�is�er�niet�voor�gekozen�de�kinderrechter�standaard�een�rol�te�geven�in�de�berechting�van�jongvolwassenen,�zelfs�niet�wanneer�toepassing�van�het�jeugdstrafrecht�wordt�overwogen.�Waarom�kiest�de�staatssecretaris
er�niet�voor�om�deze�zaken�wel�te�laten�behandelen�door
een�kinderrechter,�zoals�de�SP�eerder�heeft�bepleit?
Als�een�jongere�volgens�het�jeugdstrafrecht�wordt�veroordeeld�tot�een�vrijheidsbenemende�straf,�komt�hij�in

Tweede�Kamer

28 mei 2013
TK�87

De�heer�Bontes�(PVV):
Ik�ben�bijna�klaar.
De�voorzitter:
Gaat�u�dan�vooral�verder.
De�heer�Bontes�(PVV):
Ja,�want�ik�ben�nog�niet�gereed.
Gezien�het�feit�dat�in�artikel�38m�van�het�Wetboek�van
Strafrecht,�zijnde�het�artikel�met�betrekking�tot�de�isdmaatregel,�staat�dat�isd�in�de�regel�pas�wordt�opgelegd
als�degene�in�vijf�jaar�tijd�al�drie�keer�onherroepelijk�is
veroordeeld,�betekent�dit�dat�een�10-jarige�op�15-jarige
leeftijd�een�veelpleger�kan�zijn,�en�niet�veel�eerder.�De
staatssecretaris�had�daarmee�in�dit�wetsvoorstel�rekening
moeten�houden;�daar�had�hij�wat�aan�kunnen�doen�en�dat
is�dus�een�gemiste�kans.�Hij�stelt�alleen�de�grens�naar�boven�bij�en�niet�naar�beneden.�Dat�is�ook�om�een�andere
reden�jammer,�want�de�maximale�duur�van�jeugddetentie
blijft�slechts�twee�jaar.�Met�in�het�achterhoofd�de�enkelbandjes�die�de�staatssecretaris�voor�kort�gestraften�wil�invoeren,�hoef�je�geen�waarzegger�te�zijn�om�te�voorspellen
dat�de�jeugddetentie�tot�het�verleden�gaat�behoren.
In�het�wetsvoorstel�is�wel�de�terbeschikkingstelling�aan
het�onderwijs�opgenomen.�Mevrouw�Berndsen�kwam
daar�al�heel�enthousiast�op�terug.�Dit�gebeurt�dan�in�overleg�met�een�reclasseringsmedewerker�en�de�jeugdige�in
kwestie�en�de�betreffende�onderwijsinstelling.�De�crimineel�kan�dus�ook�nog�eens�zelf�aangeven�of�hij�onderwijs�wenst�te�volgen.�Wat�een�straf.�Wat�een�sanctie.�Dat
is�nog�eens�bruggen�slaan�tussen�misdadigers�en�het
slachtoffer.�Er�zijn�in�ieder�geval�twee�winnaars�als�dit
adolescentenstrafrecht�wordt�ingevoerd.�Crimineel�Nederland�tussen�18�en�23�jaar�is�een�winnaar,�want�dat�wordt
op�grond�van�het�jeugdstrafrecht�berecht.�Reclassering
Nederland�is�ook�een�winnaar.�In�een�brief�van�28 januari
2013�heeft�Reclassering�Nederland�laten�weten�dat�het
voorstel�van�het�kabinet�om�verdachten�in�het�adolescentenstrafrecht�te�veroordelen�tot�een�terbeschikkingstelling
aan�het�onderwijs�niet�ver�genoeg�gaat.�De�reclassering
wil�dat�rechters�ook�een�verplichte�deelname�aan�dagbesteding�kunnen�opleggen.�Drie�keer�raden�wie�die�dagbesteding�gaat�leveren.
De�PVV�komt�tot�één�conclusie,�namelijk�dat�dit�wetsvoorstel�geen�antwoord�is�op�de�huidige�tijdsgeest�waarin�criminelen�steeds�jonger�blijken�te�zijn,�maar�de�daden
die�zij�begaan�steeds�ernstiger�worden.�Het�wetsvoorstel
is�geen�antwoord�ter�geruststelling�van�slachtoffers�van
jeugdige�criminelen�in�het�bijzonder�en�de�maatschappij�in�het�geheel.�Er�gaat�op�geen�enkele�manier�een�afschrikkende�werking�van�het�wetsvoorstel�uit.�Gezien�het
voorgaande�is�dat�echter�wel�degelijk�nodig.�Als�de�staatssecretaris�meent�dat�deze�criminelen�de�reikwijdte�van
hun�handelen�niet�kunnen�overzien�en�dat�zij�hiervoor�behandeling�nodig�hebben,�dan�kan�dat�maar�op�één�manier:�achter�gesloten�deuren.�De�PVV�zal�dan�ook�tegen
het�wetsvoorstel�stemmen.

Adolescentenstrafrecht

87-31-63

Kooiman
een�jeugdinrichting.�Vanwege�deze�wet�zullen�dus�meer
jongeren�van�boven�de�18�jaar�in�een�jeugdinrichting�verblijven.�In�theorie�kunnen�jongeren�van�12�tot�en�met
30�jaar�bij�elkaar�worden�geplaatst.�De�verschillen�met
de�jongsten�worden�zo�wel�erg�groot.�De�staatssecretaris�zegt�in�de�antwoorden�op�onze�vragen�dat�hij�ernaar�streeft�om�de�jongsten�van�12�tot�14�jaar�en�18-plussers�niet�samen�te�plaatsen.�De�staatssecretaris�zegt�"ik
streef�ernaar",�maar�ik�wil�graag�dat�hij�dat�gewoon�regelt.�Graag�krijg�ik�hierop�een�reactie.�Het�zou�mooi�zijn
als�hij�daarvoor�kan�zorgen.
Artikel�77b�regelt�onder�andere�dat�het�volwassenenstrafrecht�van�toepassing�kan�zijn�op�minderjarigen.�De
staatssecretaris�geeft�in�dit�wetsvoorstel�aan�dat�hij�deze�toepassing�niet�intensiever�wil�gebruiken.�Gelukkig,
want�daar�is�de�SP�ook�geen�voorstander�van.�Artikel�77c
regelt�het�toepassen�van�het�jeugdstrafrecht�op�jongvolwassenen.�Hier�zegt�de�staatssecretaris�dat�hij�wil�komen
tot�een�meer�structurele�afweging�of�artikel�77c�toegepast�kan�worden.�De�staatssecretaris�schat�dat�dit�soort
zaken�met�500�per�jaar�zal�stijgen.�Nogmaals,�hoe�gaat
de�staatssecretaris�dit�doen?�Niet�iedere�jongvolwassene
wordt�immers�gescreend�en�onderzocht.
Om�die�reden�plaats�ik�ook�vraagtekens�bij�het�voorstel
om�de�taakstraf�te�beperken�in�het�jeugdstrafrecht.�Ik�ben
nog�niet�helemaal�tevreden�over�het�antwoord�op�mijn
vraag�hierover.�Wat�is�nu�eigenlijk�het�probleem?�Worden
op�dit�moment�taakstraffen�opgelegd�voor�strafbare�feiten
terwijl�dit�niet�de�bedoeling�is?�Dit�antwoord�kan�de�regering�mij�niet�geven.�Er�zijn�immers�geen�voorbeelden�van.
De�taakstraf�wordt�in�de�praktijk�vaak�al�gecombineerd
met�andere�straffen�en/of�maatregelen.�Welk�probleem
lost�de�staatssecretaris�hiermee�op?�Wat�is�de�noodzaak?
Ik�kom�op�het�omzetten�van�de�pij-maatregelen�in�tbs.
Dat�is�in�de�ogen�van�de�SP-fractie�een�verstrekkend�voorstel.�Daar�heb�ik�mij�uiteindelijk�toch�in�kunnen�vinden
naar�aanleiding�van�de�vele�werkbezoeken�die�ik�in�het
veld�heb�afgelegd.�De�vele�deskundigen�die�ik�heb�gesproken,�zeggen:�ik�maak�mij�weleens�zorgen,�want�ik
laat�nog�weleens�mensen�vrij�en�dan�houdt�de�behandeling�hier�op;�dan�houd�ik�mijn�hart�vast�wat�er�gaat�gebeuren.�Ondanks�het�feit�dat�het�een�verstrekkend�voorstel
is,�en�met�de�mitsen�en�maren�die�de�staatssecretaris�in
dit�wetsvoorstel�regelt,�zoals�een�toets�door�de�rechter�en
een�goed�gedegen�onderzoek,�zal�mijn�fractie�dit�voorstel
dus�ook�steunen.
Ik�heb�nog�wel�een�heel�grote�zorg,�namelijk�de�transitie�jeugdzorg.�Jeugdzorg�en�de�jeugdreclassering�zullen
overgedragen�worden�aan�de�gemeenten,�maar�de�jeugdreclassering�krijgt�er�volgens�deze�wet�wel�allemaal�nieuwe�zaken�bij.�Op�de�transitie�jeugdzorg�wordt�nu�al�bijna
een�half�miljard�bezuinigd�en�de�volwassenenreclassering,�die�ook�wordt�belast�met�het�adolescentenstrafrecht,
wordt�ook�gekort�met�20%.�Hoe�rijmt�de�staatssecretaris
dit?�Welke�consequenties�heeft�dit�voor�de�begeleiding
van�deze�jongeren?
De�jeugdzorg�stopt�nog�steeds�met�het�18de�levensjaar,
terwijl�de�jeugdreclassering,�met�jeugdzorg�als�voorwaarde,�opgelegd�kan�worden�bij�een�18-plusser.�Is�het�dan
niet�wijsheid�om�ook�de�jeugdzorg�door�te�laten�lopen�tot
het�23ste�levensjaar?
Zoals�de�staatssecretaris�weet,�ben�ik�een�heel�groot
voorstander�van�systeeminterventies,�zoals�MST,�MTSC
en�FFT;�allemaal�systeemtherapieën�waarbij�een�gezin�en
vaak�een�omvangrijk�sociaal�netwerk�worden�betrokken.
Deze�therapieën�zijn�bewezen�effectief,�maar�worden�nog

Tweede�Kamer

Adolescentenstrafrecht

heel�beperkt�opgelegd.�Hoe�gaat�de�staatssecretaris�ervoor�zorgen�dat�hier�meer�gebruik�van�wordt�gemaakt?
Die�vraag�geldt�eigenlijk�ook�voor�de�mogelijkheid�voor
herstelbemiddeling,�de�zogenoemde�slachtoffer-dadergesprekken.�Ik�denk�dat�bij�uitstek�voor�deze�groep�van�belang�is�dat�daders�geconfronteerd�worden�met�hun�gedrag,�met�het�leed�van�de�slachtoffers�en�met�de�plicht
om�dat�leed�zo�goed�mogelijk�te�herstellen.�Kan�de�staatssecretaris�toezeggen�dat�dit�standaard�wordt�in�de�procedure,�omdat�hier�goed�naar�gekeken�moet�worden?�Kan
het�Openbaar�Ministerie�hierin�een�rol�spelen?
Tot�slot�wil�ik�graag�kort�mijn�amendement�toelichten.
Ik�ben�er�geen�voorstander�van�om�in�iedere�wet�standaard�een�evaluatiebepaling�op�te�nemen.�Wat�ik�in�mijn
amendement�vraag,�is�dus�voor�mij�vrij�uitzonderlijk.�Toch
zou�ik�deze�wet�graag�willen�evalueren,�omdat�ik�wil�zien
wat�de�concrete�effecten�zijn�van�deze�wet.�Is�het�inderdaad�zo�dat�het�jeugdstrafrecht�vaker�wordt�toegepast�op
jongvolwassenen�en�dat�de�doelstelling�van�de�wet,�om
meer�rekening�te�houden�met�de�onvolwassenheid,�wordt
bereikt?�Ik�heb�gekozen�voor�een�termijn�van�drie�jaar,
maar�ik�vraag�de�staatssecretaris�om�hierop�te�reageren,
en�ik�zie�hem�al�een�beetje�knikken.�Dat�was�mijn�inbreng.

Mevrouw�Van�Toorenburg�(CDA):
Voorzitter.�In�de�wetenschap�wordt�al�vele�jaren�gepleit
voor�een�adolescentenstrafrecht�en�eindelijk�is�het�zo�ver.
Het�CDA�heeft�hier�tijdens�de�vorige�coalitieonderhandelingen�met�succes�voor�geknokt�en�het�vorige�kabinet�is�er
voortvarend�mee�aan�de�slag�gegaan.�Op�6 oktober�2011
hebben�wij�in�een�uitvoerig�AO�al�van�gedachten�kunnen
wisselen�over�de�hoofdlijnen�van�dit�adolescentenstrafrecht.�We�zien�heel�veel�terug�van�wat�door�de�Kamer�bij
dat�AO�is�ingebracht,�en�dat�is�heel�goed.�We�zijn�er�ook
heel�gelukkig�mee�dat�deze�coalitie�geen�afstand�heeft�gedaan�van�dat�voorstel,�maar�zich�eraan�heeft�verbonden.
Natuurlijk�is�het�voorstel�op�een�enkel�punt�aangepast,
want�zo�gaat�dat,�en�daar�kom�ik�nog�wel�op�terug,�maar
het�was�voor�het�CDA�en�voor�mij�persoonlijk�echt�serieus
een�cadeau,�toen�op�5 december�2012�het�wetsvoorstel�officieel�werd�ingediend.�Ieder�Kamerlid�heeft�wel�zijn�persoonlijke�missie.�De�verbetering�van�het�strafrecht�rondom�jongvolwassenen�was�mijn�belangrijkste�drijfveer�om
de�overstap�te�maken�van�een�justitiële�jeugdinrichting
naar�de�politiek.
In�de�wetenschap�is�men�tot�het�inzicht�gekomen�dat�de
rijping�van�het�menselijk�brein�pas�rond�het�23ste�levensjaar�een�voltooiing�bereikt.�Ook�de�impulscontrole�is�pas
rond�die�leeftijd�op�orde.�We�weten�inmiddels�dat�grensoverschrijdend�gedrag�bij�jongeren�daarom�relatief�veel
voorkomt.�Straffen�hoort�erbij,�maar�alleen�straffen�heeft
weinig�effect.�Juist�daarnaast�zijn�die�pedagogische�interventies�van�groot�belang.
Door�het�invoeren�van�een�speciaal�adolescentenstrafrecht�komt�er�behalve�voor�die�strafrechtelijke,�punitieve�kant�eindelijk�wat�meer�aandacht�voor�het�pedagogische�aspect.�Zoals�in�de�memorie�van�toelichting�staat:
"Het�wetsvoorstel�ondersteunt�daarom�een�strafrechtelijke�afdoening�waarin,�naast�met�de�ernst�van�het�criminele�gedrag,�nadrukkelijker�rekening�wordt�gehouden�met
de�ontwikkelingsfase."�Dit�wetsvoorstel�gaat�daarbij�uit
van�een�maximale�flexibiliteit�rond�de�leeftijdsgrens�van
18�jaar,�waarbij�het�volledige�sanctiepakket�uit�het�jeugdstrafrecht�en�het�volwassenenstrafrecht�ter�beschikking

28 mei 2013
TK�87

87-31-64

Van�Toorenburg
wordt�gesteld�voor�de�bestraffing�van�criminele�adolescenten.�De�biologische�leeftijd�wordt�minder�bepalend.
De�ontwikkelingsfase�waarin�een�jeugdige�zich�bevindt,
wint�aan�gewicht.�Dat�is�winst.�De�praktijk�vraagt�hierom
en�her�en�der�wordt�hier�ook�al�mee�geëxperimenteerd;
daar�kom�ik�nog�op�terug.�Het�hokjesdenken�van�"18-min"
en�"18-plus"�kan�soms�de�inzet�van�de�beste�aanpak�in�de
weg�staan.
In�dit�verband�hechten�wij�eraan�om�op�te�merken�dat
het�goed�is�dat�er�niet�is�gekozen�voor�een�heel�apart�adolescentenstrafrecht�naast�het�jeugdstrafrecht�en�naast
het�volwassenenstrafrecht.�Dat�zou�in�lijn�zijn�geweest
met�wat�de�commissies-Wiarda�en�-Anneveldt�hebben�bedacht,�maar�er�is�juist�bekeken�hoe�bij�jongvolwassenen
die�daarvoor�in�aanmerking�komen�–�dit�geldt�dus�niet
voor�alle�jongvolwassenen�–�het�complete�arsenaal�kan
worden�ingezet.�Zoals�gezegd:�wij�geloven�in�die�flexibilisering�en�niet�in�die�hokjes.
We�hebben�in�de�schriftelijke�ronde�al�onze�lof�uitgesproken,�maar�ook�vanavond�hechten�wij�eraan�om�een
dankwoord�uit�te�spreken�jegens�iedereen�die�zich�gevraagd�en�ongevraagd�heeft�uitgesproken�over�het�voorliggende�onderwerp.�Wetenschappers,�gedragsdeskundigen�en�andere�professionals�uit�de�strafrechtpraktijk�hebben�er�gedurende�vele�jaren�op�aangedrongen�dat�ook�in
het�strafrecht�meer�rekening�wordt�gehouden�met�de�ontwikkelingsfase�van�jongvolwassenen.�Hun�vasthoudendheid�heeft�succes�gehad:�er�is�echt�iets�in�beweging�gekomen.�We�hebben�de�arrondissementsrechtbank�Almelo�al
eerder�in�het�zonnetje�gezet,�maar�dat�mag�vandaag�worden�herhaald.�Men�heeft�daar�zelf�de�sprong�voorwaarts
gemaakt�en�is�uit�eigener�beweging�gaan�experimenteren�met�de�bijzondere�afhandeling�van�strafzaken�van
jongvolwassenen.�Daarmee�is�de�wens�vanuit�de�wetenschap�om�te�komen�tot�een�adolescentenstrafrecht,�meer
gaan�leven�in�de�rechtspraktijk.�Ook�de�rechtbank�Utrecht
heeft�belangrijke�stappen�vooruit�gezet,�zoals�ons�onlangs
bleek�tijdens�een�werkbezoek�over�de�aanpak�van�jeugdgroepen.�De�rechtbank�organiseert�speciale�zittingen�voor
kopstukken�uit�jeugdgroepen.�Daarbij�is�het�woord�"kopstuk"�geen�geuzennaam.�Het�gaat�om�18-minners�en�18plussers,�die�samen�worden�behandeld�door�een�aparte
club�magistraten:�rechters�en�officieren�van�justitie�met
een�speciale�affiniteit�met�deze�doelgroep.�Daar�geven�wij
veel�complimenten�voor.�Deze�en�andere�initiatieven�zijn
zeer�waardevol,�want�daardoor�is�het�draagvlak�voor�het
wetsvoorstel�beslist�vergroot.�Er�is�ook�lering�getrokken
uit�de�praktijk.
Met�het�voorliggende�wetsvoorstel�zijn�we�er�echter
natuurlijk�nog�niet.�Laten�we�dit�kritiekpunt�maar�meteen
adresseren.�Wij,�de�leden�van�de�CDA-fractie,�voelen�ons
een�beetje�rupsje-nooit-genoeg,�maar�we�zijn�helaas�volwassen�geworden�en�we�realiseren�ons�dat�de�middelen�beperkt�zijn�en�dat�we�nu,�in�dit�tijdsgewricht,�niet�alle�wensen�van�de�wetenschap�in�de�praktijk�kunnen�laten�uitkomen.�Dan�zou�het�budget�voor�de�interventies�bij
jeugdigen�minimaal�verviervoudigd�moeten�worden.�We
zouden�dan�in�alle�regio's�speciale�teams�moeten�klaarzetten�om�iedere�jongvolwassene�die�met�justitie�in�aanraking�komt,�meteen�vanuit�alle�disciplines�te�onderzoeken�en�om�adviezen�mee�te�geven�voor�de�behandeling
van�de�strafzaak.�Ook�zouden�we�overal,�in�alle�regio's,
fatsoenlijke�instellingen�moeten�hebben�met�speciale�afdelingen�voor�jongvolwassenen.�Daarvoor�hebben�wij
echter�geen�geld.�Er�ligt�zelfs�een�afbraakplan�voor�het�gevangeniswezen�dat�we�eerst�nog�van�tafel�moeten�krijgen.

We�moeten�dus�doen�wat�wij�kunnen.�De�praktijk�meer
ruimte�bieden,�is�al�een�heel�belangrijke�stap�vooruit.�Het
begin�is�gemaakt.�De�speciale�aanpak�van�jongvolwassenen�is�hiermee�gecreëerd.�Hierop�kunnen�wij�verder�bouwen.�Misschien�kunnen�wij�daarmee�ooit�nog�iets�doen�in
wetgeving,�als�daarvoor�ruimte�is.�In�elk�geval�kunnen�wij
hiermee�aan�de�rechtspraktijk�ruimte�geven�om�verder�te
experimenteren.
Vanzelfsprekend�hebben�wij�nog�wel�wat�vragen,�opmerkingen�en�noten�op�onze�zang,�allereerst�over�de�reikwijdte.�Wij�begrijpen�uit�de�nota�naar�aanleiding�van�het
verslag�dat�het�voorstel�betrekking�heeft�op�de�jongvolwassenen�van�15�jaar�tot�25�jaar,�met�dien�verstande�dat
een�15-jarige�niet�kan�worden�berecht�volgens�het�volwassenenstrafrecht.�Voor�het�overige�geldt�dat�het�gehele�sanctiepakket�uit�jeugdstrafrecht�beschikbaar�wordt�gesteld�aan�de�groep�adolescenten�van�15�jaar�tot�23�jaar.
Het�is�soms�wat�verwarrend�dat�de�ondergrens�niet�overal�op�15�jaar�is�gesteld,�maar�wij�begrijpen�dat�dit�puur
te�maken�heeft�met�het�voorbehoud�op�artikel�37�van�het
IVRK.
De�tenuitvoerlegging�volgt�het�gekozen�regime.�De�vrijheidsbenemende�sancties�worden,�als�op�de�jongvolwassene�het�jeugdrecht�wordt�toegepast,�ten�uitvoer�gelegd
in�een�jeugdinrichting.�Dat�is�heel�goed.�Het�is�echter�wel
belangrijk�dat�die�adolescenten�speciale�aandacht�krijgen.
Mevrouw�Kooiman�maakte�daarover�ook�een�opmerking.
Wij�vragen�daarom,�omdat�de�aanpak�van�12-�tot�14-jarigen�nu�eenmaal�anders�is�dan�de�aanpak�van�een�18-plusser.�Het�vraagt�ook�om�iets�extra's�van�het�onderwijs�en
van�iedereen�die�zich�bezighoudt�met�arbeidstoeleiding.
De�staatssecretaris�schrijft�daarover�wel�iets�in�de�memorie�van�toelichting,�maar�die�zag�het�daglicht�voor�het
disasterplan�DJI�werd�gepresenteerd.
In�dit�verband�vragen�wij�ook�aandacht�voor�de�praktijkbehoefte�aan�een�speciale�isd-aanpak�voor�jongvolwassenen.�Bij�het�eerder�genoemde�werkbezoek�in�Utrecht�werd
een�indringend�beroep�op�ons�gedaan�om�hiervoor�aandacht�te�vragen.�De�isd�is�voor�de�onderhavige�doelgroep
bijzonder,�zo�die�al�mogelijk�is.�De�isd�zou�immers�gericht
moeten�zijn�op�scholing�en�arbeidstoeleiding,�veel�meer
dan�op�jarenlange�verslavingsproblemen.�Juist�die�duur
van�twee�jaar�biedt�kansen�voor�de�doelgroep.�Hoe�staat
het�met�de�daadwerkelijke�vormgeving�daarvan?
Een�aanscherping�van�het�jeugdstrafrecht�wordt�gerealiseerd�met�de�beperking�van�de�mogelijkheden�tot�het
opleggen�van�de�taakstraf.�Met�steun�van�de�CDA-fractie
heeft�de�staatssecretaris�deze�beperking�al�doorgevoerd
voor�het�volwassenenstrafrecht.�Straks�kunnen�ook�jeugdigen�die�ernstige�delicten�gepleegd�hebben�of�ernstige
zeden-�of�geweldsmisdrijven�niet�wegkomen�met�een�kale�taakstraf.�Tijdens�de�behandeling�van�de�beperking�van
de�taakstraf�voor�volwassenen�heeft�de�CDA-fractie�ervoor
gezorgd�dat�er�ruimte�blijft�voor�de�taakstraf�in�combinatie�met�een�vrijheidsstraf.�Het�is�goed�dat�die�combinatiemogelijkheid�ook�terugkomt�in�het�adolescentenstrafrecht
en�daar�zelfs�nog�wordt�uitgebreid.
De�staatssecretaris�schrijft�dat�het�wetsvoorstel�in�de
praktijk�vooral�gevolgen�zal�hebben�voor�de�berechting
van�ernstige�misdrijven,�voor�jongeren�die�als�veelpleger
te�boek�staan�en�voor�jongeren�die�bijzonder�kwetsbaar
zijn.�Het�was�ons�vooral�om�deze�jongeren�te�doen.�Ik�zie
ook�kansen�als�ik�kijk�naar�de�actualiteit.�Nu�de�politie�in
Culemborg�een�jeugdgroep�heeft�opgerold�met�meerderjarige�en�minderjarige�jongeren,�waarin�die�rolverdeling
duidelijk�wisselend�is;�kopgroep�en�meelopers.�Wij�be-

Tweede�Kamer

28 mei 2013
TK�87

Adolescentenstrafrecht

87-31-65

Van�Toorenburg
grijpen�van�de�officier�van�justitie�dat�juist�die�extra�mogelijkheden�van�het�adolescentenstrafrecht�maakt�dat�zij
wat�flexibeler�met�die�groep�kunnen�omgaan�en�er�een
betere�analyse�van�kunnen�maken�en�een�directere�aanpak�in�één�keer�integraal.�Dat�is�winst.�Voor�het�onderzoek
daar�ter�rechtzitting�zal�komen,�zal�door�de�officier�van
justitie�moeten�worden�bezien�of�het�opleggen�van�een
straf�of�maatregel�uit�het�jeugdstrafrecht�gunstige�effecten�zal�kunnen�hebben.�Daarvoor�is�natuurlijk�wel�expertise�nodig.�Dat�is�ook�al�aan�de�orde�geweest,�maar�wij�benadrukken�dat�absoluut.�Expertise�is�nodig�bij�zowel�de
RC's�als�bij�de�officieren�van�justitie.�Het�zwaartepunt�van
de�keuze�ligt�immers�bij�de�officier�van�justitie.�Daarin�zal
dan�ook�extra�moeten�worden�geïnvesteerd.
Het�is�waardevol�dat�de�staatssecretaris�zelf�ook�aangeeft�dat�het�om�meer�gaat�dan�alleen�iets�mogelijk�maken�maar�dat�hij�het�gebruik�van�voorliggende�mogelijkheden�ook�actief�wil�bevorderen.�Hij�stelt�dat�in�reactie�op
de�Raad�van�State.�Het�is�goed�dat�de�staatssecretaris�het
belang�ervan�inziet�en�hiervoor�extra�middelen�beschikbaar�stelt.�Dat�lezen�wij�althans�in�de�nota�naar�aanleiding
van�het�verslag.�Blijft�daarvan�echter�nog�iets�over�nu�die
draconische�bezuinigingen�op�het�Openbaar�Ministerie
zijn�aangekondigd?�Wij�horen�daarover�graag�meer�van
de�staatssecretaris.�Artikel�495,�lid�4,�regelt�dat�een�kinderrechter�zich�ook�kan�uitlaten�over�strafbare�feiten�die
door�betrokkene�als�meerderjarige�zijn�begaan.�Dat�geldt
in�gevallen�waarbij�de�berechting�gelijktijdig�plaatsvindt
met�de�berechting�van�strafbare�feiten�die�de�jongvolwassene�heeft�gepleegd�voor�zijn�18de�verjaardag.�De�CDAfractie�was�aanvankelijk�van�mening�dat�er�altijd�een�kinderrechter�moet�worden�betrokken�bij�de�afhandeling�van
een�strafzaak�tegen�een�jongvolwassene�indien�de�officier�van�justitie�het�raadzaam�acht�om�het�jeugdstrafrecht
toe�te�passen.�Wij�hebben�hierover�heel�veel�gesprekken
gevoerd,�en�zijn�ervan�overtuigd�geraakt�dat�het�dwingend�opleggen�toch�niet�zo�verstandig�is.�De�praktijk�selecteert�zich�ook�wel�uit.�Er�worden�al�deskundige�teams
gevormd,�maar�als�wij�dwingend�opleggen�dat�het�altijd
door�een�kinderrechter�moet�worden�gedaan,�zullen�er�eilandjes�blijven�die�ook�nu�al�in�de�gerechten�bestaan.�Het
is�niet�goed�dat�mensen�zich�uitsluitend�met�jeugd�of�met
volwassenen�bezighouden.�Het�lijkt�onverstandig,�en�die
roep�is�er�dan�ook�inmiddels�vanuit�de�rechtspraak�niet
meer.�Ook�de�Nederlandse�Vereniging�voor�Rechtspraak
heeft�zich�hierover�uitgelaten.�Zij�constateert�dat�rechters
die�zich�doorgaans�alleen�bezighouden�met�het�commune
strafrecht,�nu�vaker�met�het�jeugdstrafrecht�te�maken�zullen�krijgen,�en�vindt�dat�een�goede�zaak,�zolang�maar�serieus�aan�deskundigheidsbevordering�wordt�gewerkt.
Is�het�nu�wel�mogelijk,�zoals�in�Utrecht�gebeurt�en
straks�misschien�in�Culemborg,�in�Gelderland�dus,�dat�de
kinderrechters�zich�buigen�over�zaken�van�louter�18-plussers,�of�wanneer�het�een�enkel�feit�is�waarvan�die�18-plusser�wordt�verdacht?�Zo�richt�Utrecht�zijn�"koploperaanpak"�in�en�die�werpt�wel�zijn�vruchten�af.�Je�zou�er�dus
wel�alleen�een�kinderrechter�op�kunnen�zetten.
In�het�wetsvoorstel�wordt�de�omzetting�van�de�pijmaatregel�in�de�tbs-maatregel�mogelijk�gemaakt.�De�CDAfractie�heeft�hier�herhaaldelijk�en�indringend�voor�gepleit.
Wij�juichen�het�toe�dat�dit�eindelijk�mogelijk�wordt�gemaakt.�Het�komt�voort�uit�pure�praktijkervaring.�Als�directeur�van�een�jji�heb�ik�gelukkig�maar�een�enkele�keer,
maar�toch,�gevaarlijke�jongeren�moeten�laten�gaan�omdat
hun�tijd�erop�zat.�Dat�was�voor�mij�onverteerbaar,�en�daarom�heb�ik�bij�de�eerste�gelegenheid�die�zich�voordeed

gepleit�voor�een�omzetting.�Aanvankelijk�was�niet�iedereen�hier�gelukkig�mee,�en�dat�snap�ik�ook�wel.�Een�kind
voor�heel�lange�tijd�opsluiten�stuitte�op�bezwaren.�Zolang
het�een�noodmaatregel�blijft�die�in�uitzonderlijke�gevallen
wordt�toegepast�en�met�goede�rechtswaarborgen,�moet
dit�echter�mogelijk�zijn.�Wij�kunnen�onze�ogen�niet�sluiten
voor�de�mogelijkheid�dat�iemand�simpelweg�te�gevaarlijk
blijft,�om�uiteindelijk�niet-uitbehandeld�weer�op�straat�te
komen.
Dan�kom�ik�op�een�heikel�punt.�In�het�oorspronkelijke�voorstel�zou�de�maximale�duur�van�de�jeugddetentie�worden�verhoogd.�Die�verhoging�was�aangekondigd
omdat�het�kabinet�van�oordeel�was�dat�het�huidige�maximum�van�twee�jaar�jeugddetentie�niet�in�alle�gevallen�een
passende�reactie�mogelijk�maakt�op�een�ernstig�misdrijf
dat�door�een�jeugdige�wordt�gepleegd.�Weliswaar�kan�de
rechter�in�zo'n�geval�besluiten�om�het�volwassenenstrafrecht�toe�te�passen,�maar�het�toenmalige�kabinet�vond
dat�ook�het�jeugdstrafrechtarsenaal�wat�breder�zou�moeten�worden�en�dat�de�vrijheidsbenemende�straf�wat�omhoog�zou�moeten.�De�CDA-fractie�heeft�de�argumenten
voor�en�tegen�heel�goed�op�zich�laten�inwerken.�Inmiddels�zijn�wij�van�oordeel�dat�de�verhoging�van�de�straf
naar�vier�jaar�nuttig�en�heel�noodzakelijk�zou�zijn.�Wij�twijfelden�zo,�maar�staatssecretaris�Teeven�heeft�ons�in�de
voorgaande�periode�echt�overtuigd.�Maar�goed,�ik�ga�niet
flauw�doen.�Ik�ben�blij�dat�hij�dit�oppakt�en�ik�ga�gewoon
helpen.�Langs�deze�weg�ga�ik�vandaag�nog�eens�indringend�met�de�Partij�van�de�Arbeid�en�de�SP�in�gesprek,�om
toch�naar�die�verhoging�te�kijken.�Waarom�zeg�ik�dit?�Welnu,�wij�hebben�met�heel�veel�rechters�gesproken.�Zij�zeggen:�als�wij�zomaar�hoge�straffen�zouden�willen�opleggen,�zouden�wij�dat�toch�wel�doen.�Dat�kunnen�wij,�dus
wat�houdt�ons�tegen?�Soms�hebben�zij�echter�een�jongere�tegenover�zich,�die�een�ernstig�delict�heeft�gepleegd.
Zij�zien�dan�in�het�gedrag�en�in�de�persoonlijkheid�van
die�jongere�dat�zij�er�eigenlijk�wat�meer�het�jeugdstrafrecht�bij�zouden�willen�betrekken.�Zij�voelen�zich�dan�beperkt,�omdat�de�strafmaat�maximaal�twee�jaar�is�en�dan
doen�zij�het�niet.�Dan�trekken�zij�gewoon�naar�het�volwassenenstrafrecht,�en�dat�is�het�dan�maar.�Het�is�een�beetje�hetzelfde�als�wat�een�aantal�jaren�geleden�is�gebeurd,
toen�de�strafmaat�in�het�jeugdstrafrecht�omhoog�werd
gebracht.�Toen�gingen�veel�meer�rechters�het�jeugdstrafrecht�gebruiken�voor�volwassenen,�omdat�zij�zagen�dat�zij
meer�ruimte�kregen.�Ik�begrijp�de�argumentatie�wel,�in�de
trant�van:�waarom�moeten�die�straffen�omhoog,�want�de
rechters�gaan�het�toch�niet�vaak�doen?�Ik�vertrouw�ze�namelijk�ook.�Ik�geloof�ook�niet�dat�rechters�dat�zullen�doen.
Zij�kunnen�dan�toch�net�zo�gemakkelijk�het�Wetboek�van
Strafrecht�voor�volwassenen�erbij�pakken?�Het�gaat�erom�dat�rechters�bij�jongvolwassenen�tot�23�jaar�voor�wie
zij�denken�dat�het�misschien�verstandig�is�om�het�jeugdstrafrecht�toe�te�passen,�dat�kunnen�doen�doordat�wij�wat
meer�ruimte�hebben�in�die�strafmaat.�Ik�ben�niet�flauw
gaan�doen.�Ik�heb�niet�een�of�ander�link�amendement
met�een�spannende�toelichting�gemaakt.�Ik�zou�gewoon
heel�graag�aan�de�leden�van�met�name�de�fracties�van�de
PvdA�en�de�SP�vragen�om�toch�met�mij�die�denkexercitie
eens�aan�te�gaan,�omdat�rechters�daarover�spreken.�Misschien�kunnen�er�extra�voorwaarden�aan�worden�verbonden.�Ik�weet�dat�op�het�ministerie�wordt�nagedacht�over
hoe�dat�zou�kunnen.�Ik�vraag�ze�of�wij�kunnen�kijken�of�wij
rechters�meer�kunnen�verleiden�om�die�kwetsbare�groep
die�ernstige�delicten�pleegt�in�het�jeugdstrafrecht�te�trekken,�omdat�wij�dan�een�wat�hogere�straf�kunnen�opleg-

Tweede�Kamer

28 mei 2013
TK�87

Adolescentenstrafrecht

87-31-66

Van�Toorenburg
gen�in�combinatie�met�een�behandeling.�Dat�is�het�echte
maatwerk�waar�wij�voor�staan.
Ik�heb�nog�een�paar�losse�punten.�Het�eerste�betreft
de�slachtoffers.�Aan�de�positie�van�slachtoffers�raakt�dit
voorstel�niet.�Juist�jongeren�die�uit�een�impuls�iets�hebben�gedaan�en�niet�hebben�nagedacht�over�hun�daden
moeten�inzicht�krijgen�in�de�gevolgen�van�hun�daden.
Juist�deze�jongeren�moeten�met�het�slachtoffer�worden
geconfronteerd.�Ik�heb�gezien�wat�er�met�die�gasten�gebeurt�als�dat�aan�de�orde�is.�Daar�bereiken�we�echt�iets
mee.�Zou�dat�een�prominentere�plaats�kunnen�krijgen�in
de�straf�of�de�behandeling?�Kijk�naar�bijvoorbeeld�artikel
77z,�lid�2,�vijftiende�bolletje,�over�bijzondere�voorwaarden
bij�een�proeftijd.�Daarbij�kan�ook�worden�gedacht�aan�serieuze�bemiddeling�tussen�dader�en�slachtoffer:�geen�verplicht�gesprekje�binnen�de�muren�van�een�inrichting�–�dat
gebeurt�nu�en�is�heel�waardevol�–�maar�een�veel�duidelijker�onder�reclasseringsbegeleiding�uitgezet�gesprek,�een
echte�bemiddeling.�Zou�dat�niet�ergens�in�de�voorwaarden�gebracht�kunnen�worden,�voordat�iemand�weer�van
alles�af�is?
Het�CDA�zou�het�CDA�niet�zijn�als�wij�geen�bijzondere�aandacht�zouden�besteden�aan�de�positie�van�ouders.
Hier�hebben�wij�in�de�schriftelijke�ronde�ook�al�veel�aandacht�aan�besteed.�De�staatssecretaris�heeft�aangegeven
dat�ouders�beslist�een�belangrijke�rol�spelen,�maar�dat
die�al�vrij�goed�geborgd�is�in�het�wetsvoorstel.�Toch�zien
wij�als�CDA�die�niet�zo�heel�erg�duidelijk�terugkomen�in
het�wetsvoorstel.�Die�echte�borging,�die�echte�formulering,�zien�wij�nog�niet�zo.�Aanvankelijk�dachten�wij�dat
misschien�een�goede�rol�zou�kunnen�worden�weggelegd
voor�ouders�bij�de�voorwaardelijke�invrijheidsstelling.�Die
is�echter�uit�de�regeling�geschrapt,�dus�daar�kunnen�we
geen�haakje�meer�aan�maken.�De�gedragsbeïnvloeding
en�de�nazorg�aan�het�einde�van�de�detentie�gaan�straks
plaatsvinden�via�die�scholings-�en�trainingsprogramma's.
Kunnen�wij�de�positie�van�de�ouders�daarin�wellicht�beter
verankeren,�juist�ook�om�hen�een�steuntje�in�de�rug�te�geven�zodat�aan�hun�oordeel�en�hun�inzet�niet�gemakkelijk
voorbij�kan�worden�gegaan?�Ook�niet�door�de�jeugdige
zelf,�die�denkt:�ik�heb�nu�de�hijgende�macht�van�de�inrichting�een�beetje�losgelaten,�de�jeugdreclassering�staat�op
een�afstand�en�nu�kan�ik�ook�aan�de�indruk�en�de�invloed
van�mijn�ouders�voorbij�gaan?�Misschien�kan�dat�straks
niet�als�wij�daar�wat�meer�duidelijkheid�over�scheppen.
Als�wij�werkelijk�in�een�aanpak�als�nu�voorligt�geloven
–�het�CDA�doet�dat�–�moeten�wij�ook�durven�kijken�naar
het�beleid�rondom�de�verklaring�omtrent�het�gedrag,�de
vog.�Die�wordt�gevraagd�en�onder�omstandigheden�niet
gegeven�als�iemand�een�risico�kan�vormen�voor�de�veiligheid.�Dat�is�terecht,�laat�daar�geen�twijfel�over�bestaan.
Als�wij�echter�een�jongere�bij�de�kladden�hebben�kunnen�krijgen,�met�succes�een�interventie�op�hem�of�haar
hebben�kunnen�loslaten�en�daarnaast�toezicht�houden�en
wij�tot�het�besef�komen�dat�die�jongere�een�draai�heeft
gemaakt�naar,�wat�zo�mooi�heet,�een�maatschappelijk
aanvaardbaar�bestaan,�welke�kans�krijgt�die�jongere�dan
echt?�Voor�bijna�alle�beroepen�moet�iemand�tegenwoordig�een�vog�kunnen�overleggen.�Die�jongeren�hebben�nog
altijd�de�grootste�moeite�om�die�te�krijgen.�Er�zou�meer
ruimte�voor�komen,�zo�hebben�wij�onlangs�besproken.�In
de�praktijk�blijkt�daar�echter�nog�bar�weinig�van.�Juist�jongeren�verdienen�een�nieuwe�kans,�vooropgesteld�dat�het
kwartje�echt�is�gevallen.�Hoe�gaat�de�staatssecretaris�ervoor�zorgen�dat�op�dit�punt�eindelijk�ook�maatwerk�wordt
geleverd?

De�heer�Van�der�Steur�(VVD):
Voorzitter.�Laten�wij�beginnen�met�de�vaststelling�dat�de
aanleiding�van�dit�wetsvoorstel�kan�worden�gevonden�in
het�feit�dat,�helaas,�de�doelgroep�waarover�wij�vandaag
spreken,�de�adolescenten,�een�groot�aandeel�vormt�in�de
criminaliteit�in�Nederland.�Dat�betekent�dat�een�effectieve
aanpak�van�die�doelgroep�noodzakelijk�is.�De�heer�Bontes
van�de�PVV�zei�al�dat�dit�moet�gebeuren�door�middel�van
vergelding.�Enerzijds�moeten�wij�inderdaad�de�samenleving�laten�zien�dat�aan�iemand�die�een�ernstig�crimineel
feit�pleegt,�een�passende�straf�wordt�opgelegd.�Anderzijds�moeten�wij�werken�aan�de�daling�van�recidivecijfers
en�moeten�wij�ervoor�zorgen�dat�betrokkenen�niet�weer�in
de�fout�gaan�nadat�de�straf�is�ondergaan.
Daarom�is�onder�het�kabinet-Rutte�I�de�aanzet�voor�het
wetsvoorstel�gegeven�dat�wij�nu�bespreken.�Dat�is�onder�andere�gebeurd�door�de�vasthoudendheid�van�mevrouw�Van�Toorenburg�van�het�CDA;�ere�wie�ere�toekomt.
Zij�heeft�daarvoor�zojuist�al�een�pluim�op�haar�eigen�hoed
geplaatst.�Het�goede�van�dit�wetsvoorstel�is,�dat�het�complete�sanctiepakket�dat�in�ons�strafrecht�beschikbaar�is,
beschikbaar�komt�in�het�jeugdstrafrecht,�en�andersom
ook�in�het�volwassenenstrafrecht.�Dat�is�volgens�de�VVDfractie�een�groot�voordeel,�omdat�daarmee�flexibiliteit�en
maatwerk�mogelijk�worden.�Hierdoor�kunnen�criminelen
op�de�juiste�wijze�worden�behandeld.
Het�uitgangspunt,�dat�ook�door�de�staatssecretaris�in
dit�wetsvoorstel�is�neergelegd,�is�en�blijft�dat�volwassen�misdaad�volwassen�wordt�bestraft�en�kan�worden
bestraft.�Natuurlijk�ligt�de�vrijheid�om�dat�te�doen�bij�de
rechter.�De�heer�Bontes�en�ik�kunnen�daar�zo�af�en�toe�onze�ideeën�bij�hebben,�maar�het�uitgangspunt�blijft,�ook
voor�de�VVD-fractie,�dat�volwassen�misdaad�in�principe
volwassen�wordt�bestraft.�Volwassen�misdaad�wordt�volwassen�bestraft,�tenzij�het�beter�is,�voor�de�toekomst�en
ook�met�het�oog�op�de�recidive,�dat�er�een�andere�maatregel�wordt�toegepast.�Als�het,�gezien�de�leeftijd�van�de
dader�of�bijvoorbeeld�gezien�diens�hersenontwikkeling,
naar�het�oordeel�van�zowel�de�gedragsdeskundigen�als
het�Openbaar�Ministerie�en�de�rechter�verstandiger�is�dat
jeugdstrafrecht�wordt�toegepast,�met�de�bijzondere�maatregelen�die�daarin�passend�zijn�op�basis�van�maatwerk,
dan�heeft�de�VVD-fractie�daar�vrede�mee.
Daarbij�gaan�wij�ervan�uit,�zeg�ik�tegen�de�staatssecretaris,�dat�de�recidive�dan�daadwerkelijk�zal�dalen.�Wij
moeten�immers�voor�alles�voorkomen�dat�wij�deze�hele�exercitie�van�het�adolescentenstrafrecht�met�elkaar�ingaan,�dat�dit�adolescentenstrafrecht�wordt�geïmplementeerd�in�de�wet,�dat�wij�vervolgens�een�geweldige�hoeveelheid�energie�steken�in�het�begeleiden�van�jongeren
naar�een�beter�leven,�maar�dat�wij�ten�slotte�aan�het�einde
van�de�rit�moeten�constateren�dat�de�recidivecijfers�nog
steeds�veel�te�wensen�overlaten.�Ik�doel�bij�het�begeleiden
van�jongeren�met�name�op�het�werk�van�al�die�instanties�die�hiermee�nu�al�dagelijks�heel�goed�bezig�zijn.�Die
recidivecijfers�laten�ook�op�dit�moment�zeer�te�wensen
over.�Van�de�jongeren�die�op�dit�moment�een�jji�verlaten,
komt�85%�binnen�tien�jaar�weer�in�aanraking�met�justitie.�Dat�blijft�voor�de�VVD-fractie�onacceptabel.�Ik�heb�gezien�dat�mevrouw�Kooiman�al�een�amendement�heeft�ingediend�over�de�evaluatie�van�dit�succesvolle�instrument.
Dat�amendement�zal�de�VVD-fractie�steunen�als�mevrouw
Kooiman�de�evaluatietermijn�verlengt�naar�vijf�jaar,�zeg�ik
er�alvast�bij.�Als�zij�dat�niet�doet,�zullen�wij�haar�amende-

Tweede�Kamer

28 mei 2013
TK�87

Adolescentenstrafrecht

87-31-67

Van�der�Steur
ment�helaas�niet�kunnen�steunen,�want�een�evaluatietermijn�van�drie�jaar�is�te�kort.
Mijn�fractie�vindt�de�recidivecijfers�dus�onacceptabel
hoog.�Daarom�zal�na�die�vijf�jaar�bij�de�evaluatie�moeten
kunnen�worden�vastgesteld�dat�deze�recidivecijfers�van
de�mensen�die�in�het�adolescentenstrafrecht�zijn�behandeld,�daadwerkelijk�zijn�gedaald�ten�opzichte�van�de�cijfers�van�mensen�die�in�het�volwassenenstrafrecht�terecht
zijn�gekomen.�Als�de�cijfers�in�die�zin�zijn�gedaald,�hebben
we�het�met�elkaar�goed�gedaan.�Ik�vraag�de�staatssecretaris�of�hij�dat�met�de�VVD-fractie�eens�is.�Het�doel�is�om�de
recidivecijfers�omlaag�te�brengen�terwijl�wij�tegelijkertijd
aan�de�samenleving�laten�zien�dat�wij�misdaad�straffen.
Dat�betekent�dat�volwassenenstrafrecht�moet�worden�toegepast�waar�dat�moet,�en�dat�het�jeugdstrafrecht,�met�alle�instrumenten�die�we�nu�optuigen,�moet�worden�toegepast�waar�dat�kan.�Wij�vertrouwen�daarbij�op�de�gedragsbeïnvloedende�maatregel,�die�uiteraard�gebaseerd�moet
zijn�op�wetenschappelijke�inzichten�waaruit�moet�blijken
dat�dit�daadwerkelijk�werkt.�Met�deze�combinatie�moet
kunnen�worden�gewerkt�aan�daling�van�de�recidivecijfers.
Wat�de�VVD-fractie�betreft�is�de�uitbreiding�van�twee
naar�vier�jaar�een�goede�maatregel.�Op�dat�punt�ben�ik
het�eens�met�mevrouw�Van�Toorenburg,�die�daar�overigens�in�het�verleden�met�mij�weleens�iets�anders�over
heeft�gesproken.�Mevrouw�Van�Toorenburg�heeft�dat�inzicht�wat�later�gekregen,�maar�het�inzicht�is�in�ieder�geval�ook�bij�haar�gekomen.�Dat�is�goed�en�het�komt�vast
ook�door�de�heilzame�gesprekken�die�ik�met�haar�hierover
heb�gevoerd.�Het�is�daarbij�uiteraard�vervelend�dat�in
het�kader�van�de�nieuwe�coalitievorming�met�de�geachte
collega's�van�de�Partij�van�de�Arbeid,�het�aantal�van�vier
jaar�is�teruggebracht�naar�twee�jaar.�Je�kunt�je�daarbij�in
principe�wel�iets�voorstellen,�namelijk�als�je�ervan�uitgaat
dat�je�wilt�proberen�om�jongeren�zo�kort�mogelijk�in�een
cel�te�laten�zitten.�Ik�ben�ervan�overtuigd�dat�–�daarom
doe�ik�mee�aan�het�beroep�dat�mevrouw�Van�Toorenburg
zojuist�deed�in�de�richting�van�de�SP�en�de�PvdA�–�als�je
maximale�strafmaat�in�het�adolescentenstrafrecht�beperkt
tot�twee�jaar,�het�heel�goed�mogelijk�is�dat�rechters�toch
de�behoefte�voelen,�indachtig�het�betoog�van�de�heer
Bontes,�om�een�stevige�straf�op�te�leggen�die�dan�wel�in
het�kader�van�het�jeugdstrafrecht�wordt�afgewikkeld.�Dan
zullen�ze�niet�naar�het�instrument�van�het�jeugdstrafrecht
grijpen,�maar�noodgedwongen�naar�het�volwassenenstrafrecht.�Dan�hebben�wij�het�op�dat�punt�niet�goed�gedaan.�Ik�hoop,�maar�ik�verwacht�er�niet�veel�van,�dat�mevrouw�Van�Toorenburg�en�ik�met�dit�ronkende�pleidooi,
ondersteund�door�de�heer�Bontes�die�zo�over�vergelding
heeft�gesproken,�deze�twee�partijen,�misschien�zelfs�D66,
tot�andere�inzichten�kunnen�krijgen,�zoals�ik�mevrouw�Van
Toorenburg�ook�tot�het�inzicht�heb�kunnen�krijgen�dat�vier
jaar�beter�is�dan�twee�jaar.

sen�op�iemand�die�ouder�is�dan�18.�Dan�geldt�voor�die
18-plusser�een�hoger�maximum�dan�voor�een�18-minner.
Daarmee�nemen�wij�wellicht�het�bezwaar�van�de�PvdA�en
de�SP�weg�dat�een�jeugdige�ineens�een�hoger�strafmaximum�kan�krijgen,�maar�we�houden�de�verleiding�erin�dat
een�rechter�een�stevige�straf�kan�opleggen,�maar�daarnaast�kan�inzetten�op�behandeling.�Het�is�altijd�lekkerder
als�je�een�beetje�kan�geven�en�nemen�dan�dat�zaken�zo
worden�uitgeruild.�Gaat�de�heer�Van�der�Steur�met�ons
mee?
De�heer�Van�der�Steur�(VVD):
Die�vraag�moet�mevrouw�Van�Toorenburg�niet�aan�mij
stellen,�want�de�VVD-fractie�heeft�zich�verbonden�aan�het
regeerakkoord.�Wij�zijn�het�op�een�groot�aantal�terreinen
wat�dat�betreft�met�de�PvdA�eens,�maar�op�een�aantal
andere�terreinen�niet�en�dat�is�jammer.�Dat�wil�niet�zeggen�dat�het�aan�mij�is�om�deze�vraag�met�ja�of�nee�te�beantwoorden.�Die�vraag�moet�mevrouw�Van�Toorenburg
stellen�aan�de�heer�Recourt�van�de�PvdA-fractie.�Hij�heeft
daar�ongetwijfeld�een�antwoord�op.�Wat�de�VVD-fractie
betreft�zou�dat�een�weg�kunnen�zijn�die�wij�zouden�kunnen�bewandelen,�ervan�uitgaand�dat�wij�de�vrijheid�zouden�hebben�om�op�die�manier�te�beslissen,�maar�wij�hebben�die�vrijheid�nu�niet.�Ook�mevrouw�Van�Toorenburg
weet�wat�het�betekent�als�je�een�regeerakkoord�hebt�gesloten�en�goed�bent�voor�je�handtekening.
Mevrouw�Van�Toorenburg�(CDA):
Dat�weten�wij�als�geen�ander,�maar�ik�was�dat�een�beetje
vergeten�als�het�om�de�VVD�gaat;�maar�dat�ter�zijde.�Volgens�mij�is�het�inderdaad�zo�dat,�als�je�eenmaal�een�afspraak�hebt�gemaakt,�je�die�overeind�moet�houden.�Ik�heb
begrepen�dat�de�VVD�en�de�PvdA�hebben�afgesproken�dat
die�vier�jaar�niet�mag�gelden�voor�de�minderjarige.�Daar
zat�de�weerstand.�Ik�snap�dat�wel.�Ik�mocht�met�de�heer
Recourt�bij�Buitenhof�een�leuk�debat�daarover�voeren.�Hij
had�een�punt.�Het�was�niet�mijn�punt,�maar�hij�mocht�dat
naar�voren�brengen.�Wij�vinden�het�heel�belangrijk,�maar
de�VVD�roept�dat�ook�elke�keer,�dat�jongeren�die�een�stevig�delict�plegen�ook�een�stevige�straf�krijgen.�Wij�willen
dat�die�straf�wordt�gecombineerd�met�een�behandeling,
juist�omdat�recidive�zo�belangrijk�is.�Gaat�de�heer�Van�der
Steur,�die�het�heel�mooi�kan�vertellen�af�en�toe,�naast�mij
staan?�Gaat�hij�straks�met�zijn�collega's�van�de�PvdA�die
strijd�over�dit�compromis�aan?�Het�zal�moeilijk�zijn�om
met�de�PvdA�ineens�in�een�sfeer�van�compromissen�te
gaan�werken,�maar�doe�eens�gek�en�ga�naast�mij�staan.
Dan�kunnen�wij�kijken�of�wij�dit�voor�elkaar�kunnen�krijgen.

Mevrouw�Van�Toorenburg�(CDA):
Dat�ga�ik�doen.�Toen�de�VVD�en�het�CDA�nog�plannen
smeedden,�deden�wij�dat�altijd�met�een�beetje�geven�en
nemen.�De�VVD�en�de�PvdA�zijn�gaan�uitruilen�met�een
soort�kaartspelletje,�maar�dan�gebeuren�er�ongelukken.
Misschien�kunnen�we�terug�naar�wat�ze�zo�goed�konden,
namelijk�een�beetje�geven�en�nemen.�Ik�hoor�graag�van
de�heer�Van�der�Steur�of�hij�het�volgende�zou�willen�steunen.�Stel�dat�een�rechter�het�jeugdstrafrecht�wil�toepas-

De�heer�Van�der�Steur�(VVD):
Deze�oproep�van�mevrouw�Van�Toorenburg�en�vooral
de�manier�waarop�zij�die�doet,�vallen�bij�mij�uiteraard
in�het�goede�mandje,�want�wie�ben�ik�om�zo'n�verleidelijk�aanbod�te�weigeren?�Ik�vrees�echter�toch�dat�het�uitgangspunt�moet�zijn�dat�de�VVD-fractie�aan�haar�handtekening�is�gebonden.�Ik�sluit�echter�niet�uit�dat�mevrouw
Van�Toorenburg�dezelfde�vraag�aan�de�heer�Recourt�stelt.
Dan�kunnen�wij�kijken�of�er�misschien�wat�beweging�mogelijk�is�en�dan�zijn�wij�graag�bereid�om�mee�te�bewegen
als�dat�goed�is�voor�het�doel�waarvoor�wij�hier�staan,�namelijk�een�goede�invulling�van�het�adolescentenstrafrecht
en�een�verlaging�van�de�recidive.
Ik�stel�voorop�dat�de�VVD-fractie�zeer�verheugd�is�over
het�feit�dat�we�eindelijk�doen�wat�we�al�heel�lang�gele-

Tweede�Kamer

28 mei 2013
TK�87

De�voorzitter:
Mevrouw�Van�Toorenburg�komt�u�wellicht�helpen.

Adolescentenstrafrecht

87-31-68

Van�der�Steur
den�hadden�moeten�doen,�namelijk�het�mogelijk�maken
van�de�overgang�tussen�de�jeugd-tbs,�de�zogenaamde
pij-maatregel,�en�de�volwassenen�tbs.�Niet�alleen�mevrouw�Van�Toorenburg�heeft�mij�dat�verteld,�ook�tijdens
vele�werkbezoeken�heb�ik�van�mensen�uit�justitiële�jeugdinrichtingen�gehoord�dat�ze�af�en�toe�met�de�ogen�dicht
en�met�samengeknepen�billen�jongeren�op�23-jarige�leeftijd�de�deur�uit�laten�wandelen,�terwijl�ze�bijna�zeker�weten�dat�die�op�korte�termijn�weer�terug�zijn,�met�een�heel,
heel�ernstig�vergrijp�op�hun�kerfstok.�Maar�als�deskundigen�vinden�dat�dat�niet�moet�gebeuren�en�dat�de�samenleving�niet�veilig�is�als�de�betrokkene�na�de�jeugd-tbs
op�23-jarige�leeftijd�vrijkomt,�dan�kan�die�gelukkig�worden�omgezet�in�een�tbs-maatregel�en�kunnen�deskundigen�vervolgens,�onder�leiding�van�de�rechterlijke�toetsing,
monitoren�of�de�betrokkene�daar�langer�in�moet�zijn.�Je
hoopt�natuurlijk�altijd�dat�dat�niet�het�geval�zal�zijn,�de�behandeling�effectief�zal�zijn�en�zo�iemand�kan�terugkeren
in�de�samenleving,�maar�het�is�natuurlijk�nooit�uitgesloten�dat�dat�niet�kan,�omdat�er�helaas�voorbeelden�zijn�van
mensen�die�al�zo�jong�zodanige�geestelijke�problemen
hebben�dat�ze�eigenlijk�niet�meer�in�de�samenleving�passen.�Dat�is�afschuwelijk�–�dat�weet�de�VVD-fractie�ook�–
maar�wel�een�realiteit�waar�wij�mee�moeten�leren�leven.
Een�andere�verworvenheid�van�dit�wetsvoorstel�is�dat
de�taakstraf�niet�meer�kaal,�als�enige�straf�kan�worden�opgelegd�voor�ernstige�zeden-�en�geweldsmisdrijven.�Dat
punt�hebben�wij�ook�in�het�vorige�kabinet�dringend�naar
voren�gebracht,�omdat�wij�zien�dat�er�maatschappelijk
draagvlak�moet�zijn�als�je�de�taakstraf�als�straf�wilt�handhaven.�Het�kan�niet�zo�zijn�dat�het�maatschappelijk�draagvlak�verdwijnt�als�taakstraffen�worden�opgelegd�voor�heel
zware�zeden-�en�geweldsmisdrijven.�Dat�wil�niet�zeggen
dat�de�VVD-fractie�niets�ziet�in�de�taakstraf�als�zodanig.
Wij�weten�immers�dat�de�taakstraf�bij�de�juiste�personen�bijdraagt�aan�recidivevermindering,�maar�wij�weten
ook�dat�de�taakstraf�bij�criminele�veelplegers�geen�enkele
functie�vervult.
Ik�heb�nog�een�aantal�vragen.�Wij�kennen�het�succesvolle�ZSM-principe,�waarbij�het�Openbaar�Ministerie�met
hoge�snelheid�in�samenwerking�met�een�groot�aantal�ketenpartners�zorgt�voor�een�passende�afwikkeling�van�criminele�daden.�Nu�is�mij�recentelijk�ter�ore�gekomen�dat
een�van�de�punten�daarbij�is�dat�je�in�dat�snelle�proces�tegelijkertijd�moet�kunnen�vaststellen�of�iemand�niet�ook
zorg�nodig�heeft.�Hoe�is�geborgd�dat�in�het�ZSM-traject
ook�voldoende�gekeken�wordt�naar�de�gedragsaspecten
van�een�dader,�en�dat�dat�niet�in�het�gedrang�komt?�Als
dat�wel�zo�is,�wat�gaat�de�staatssecretaris�dan�doen�om
ervoor�te�zorgen�dat�het�ook�in�een�ZSM-traject�mogelijk
is�om�te�bekijken�of�iemand�een�bepaald�forensisch�behandeltraject�nodig�heeft?

moment�helaas�niet�in�ons�midden�is�maar�die�wel�zit�te
kijken,�zo�heeft�zij�mij�beloofd.�Ik�heb�ook�beloofd�dat�ik
naar�haar�zou�zwaaien.�Dat�doe�ik�weliswaar�niet�fysiek,
maar�wel�bij�monde.�Dat�geef�ik�dus�eerlijk�toe,�maar�het
voorstel�is�niet�in�onvruchtbare�bodem�gevallen�bij�de
VVD-fractie,�omdat�het�draagvlak�voor�de�taakstraf�noodzakelijk�maakt�dat�die�niet�kaal�kan�worden�opgelegd�voor
ernstige�zeden-�en�geweldsmisdrijven,�ook�niet�voor�jongeren.
De�heer�Bontes�(PVV):
Ik�ben�tevreden�zo.�De�heer�Van�der�Steur�erkent�dat�het
een�PVV-voorstel�is.�Hij�heeft�dat�daarna�verder�gesteund,
maar�het�is�en�blijft�een�PVV-voorstel.�Dank�voor�de�eerlijkheid�om�dat�toe�te�geven.

De�heer�Van�der�Steur�(VVD):
In�een�kabinet�heb�je�altijd�twee�partijen�nodig�om�een
voorstel�tot�volle�wasdom�te�laten�komen.�Ik�geef�het�eerlijk�toe;�dit�voorstel�kwam�vooral�uit�de�PVV-koker.�Dat�zeg
ik�met�name�in�de�richting�van�mevrouw�Helder,�die�op�dit

De�heer�Van�der�Steur�(VVD):
De�heer�Bontes�kent�de�VVD-fractie�als�een�eerlijke�fractie.�Ik�vind�het�dus�ook�helemaal�geen�probleem�om�dat�te
doen.�Het�was�ook�een�van�de�betere�voorstellen�van�de
PVV-fractie.�Er�zijn�weleens�voorstellen�geweest�die�wat
minder�succesvol�waren�en�die�niet�hebben�kunnen�rekenen�op�instemming�van�de�VVD-fractie.
Reclassering�Nederland�heeft�ons�een�brief�geschreven
waarin�zij�twee�aspecten�aan�de�orde�stelt:�één�lastig�aspect,�namelijk�de�financiering,�en�een�uitvoeringsaspect.
Het�eerste�punt�is�de�financiering.�Reclassering�Nederland
wijst�ons�erop�dat�het�uitvoeren�van�de�maatregelen�die
wij�nu�mogelijk�maken,�geld�kost.�Wil�de�staatssecretaris
monitoren�of�de�financieringsbehoefte�niet�uit�de�mogelijkheden�loopt?�In�dat�geval�moeten�wij�het�daar�namelijk
met�elkaar�over�hebben.�Kan�de�staatssecretaris�toezeggen�dat�hij�dat�monitort�en�de�Kamer�informeert�over�hoe
zich�dat�ontwikkelt?
Ik�kom�op�het�tweede�punt�van�Reclassering�Nederland.�De�Raad�voor�de�Kinderbescherming�is�naast�het
Openbaar�Ministerie�ingericht�als�een�instantie�die�toezicht�houdt.�Een�suggestie�van�Reclassering�Nederland�is
om�het�toezicht�op�de�reclassering�van�volwassenen�te�laten�vervallen,�zodat�er�wat�minder�administratieve�druk
op�dat�systeem�komt.�Ik�kan�alle�nadelen�niet�goed�overzien,�maar�ik�zou�graag�van�de�staatssecretaris�willen�weten�wat�hij�daarvan�vindt.
Mijn�volgende�punt�is�de�terbeschikkingstelling�van
het�onderwijs.�Die�is�nu�geregeld�op�verzoek�van�de�heer
Marcouch�van�de�PvdA-fractie.�Ik�noem�maar�meteen�ieders�naam,�voordat�er�zo�meteen�iemand�komt�die�zegt
dat�ik�vergeten�ben�hem�ere�te�doen�toekomen.�Het�punt
is�opgenomen�in�dit�wetsvoorstel.�Als�ik�het�goed�zie,
wordt�er�nu�gezegd�dat�er�een�bepaald�onderwijs�gevolgd
moet�worden,�maar�wat�is�dan�"volgen"�naar�de�mening
van�de�staatssecretaris?�Ik�ben�er�niet�trots�op,�maar�ik
heb�wel�eens�onderwijs�gevolgd�waarbij�dat�beperkt�is�gebleven�tot�fysieke�aanwezigheid.�Is�dat�de�bedoeling�als
we�het�als�straf�opleggen?�Dat�denk�ik�niet.�Hoe�zorgen
we�er�dus�voor�dat�"volgen"�enige�intellectuele�of�intelligente�arbeid�inhoudt�en�het�de�betrokkene�daadwerkelijk
verder�brengt?�Ik�vraag�de�staatssecretaris�hoe�de�onderwijsverplichting�wordt�ingevuld�en�op�welke�wijze�het�toezicht�daarop�plaatsvindt,�zodat�die�verplichting�een�functie�heeft�en�er,�om�weer�naar�de�heer�Bontes�te�verwijzen,
toe�leidt�dat�de�samenleving�ziet�dat�het�daadwerkelijk�betekenis�heeft�dat�we�haar�hebben�opgenomen�in�dit�wetsvoorstel.
Ik�kom�bij�een�zorgwekkend�punt,�dat�ik�eigenlijk�al
heb�aangekaart�ten�aanzien�van�de�twee�jaar�en�de�vier

Tweede�Kamer

28 mei 2013
TK�87

De�heer�Bontes�(PVV):
De�heer�Van�der�Steur�trekt�naar�zich�toe�dat�de�VVD�zich
hard�heeft�gemaakt�om�geen�taakstraffen�uit�te�delen�bij
ernstige�zedenmisdrijven�en�zware�geweldsmisdrijven,
maar�het�is�de�PVV�die�zich�daar�keihard�voor�heeft�gemaakt.�Dat�is�ons�voorstel.�Ik�wil�hier�graag�even�aantekenen�dat�dat�ons�voorstel�was�en�niet�van�de�VVD.

Adolescentenstrafrecht

87-31-69

Van�der�Steur
jaar.�We�zien�nu�dat�de�toepassing�van�een�aantal�van�deze�maatregelen�achterblijft.�Dat�blijkt�uit�de�pilot�die�is
gehouden.�Heeft�de�staatssecretaris�daar�een�verklaring
voor?�Ligt�het�aan�het�Openbaar�Ministerie?�Ligt�het�aan
de�rechterlijke�macht?�Hoe�kijkt�de�staatssecretaris�tegen
dat�probleem�aan?�Het�zou�namelijk�jammer�zijn�als�we
deze�exercitie�doen�en�we�vervolgens�vaststellen�dat�er�eigenlijk�nauwelijks�gebruik�van�wordt�gemaakt.�Dan�hebben�we�het�niet�goed�gedaan.
Ik�ga�nu�in�op�de�isd.�Hoe�kijkt�de�staatssecretaris�aan
tegen�de�isd-maatregel�in�relatie�tot�dit�wetsvoorstel?�Telt
bijvoorbeeld�een�veroordeling�in�het�jeugdstrafrecht�mee
voor�toepassing�van�de�isd-maatregel?�Eén�ding�is�namelijk�zeker:�wat�de�VVD-fractie�betreft,�moet�een�criminele�veelpleger�ongeacht�zijn�leeftijd�in�aanmerking�kunnen
komen�voor�een�passende�isd-omgeving,�omdat�we�zien
dat�de�isd�als�zodanig�functioneert.�Zij�zorgt�ervoor�dat
criminele�veelplegers�minder�vaak�recidiveren�dan�ze�deden�voordat�de�maatregel�werd�opgelegd,�en�dat�is�precies�wat�de�VVD-fractie�wil.
Hetzelfde�geldt�natuurlijk�voor�de,�naar�het�zich�laat
aanzien,�succesvolle�aanpak�van�de�Top�600,�zoals�die�nu
in�Amsterdam�plaatsvindt.�Is�zo'n�groepsaanpak,�waarbij
je�niet�alleen�naar�de�dader�kijkt�maar�ook�naar�alles�eromheen,�in�de�beleving�van�de�staatssecretaris�ook�onderdeel�van�de�uitwerking�van�het�wetsvoorstel�dat�vandaag�voorligt?�Op�dat�punt�krijgt�de�VVD-fractie�graag�informatie.
Ik�houd�nog�twee�punten�over.�Dat�we�maar�twee�jaar
kunnen�opleggen,�betekent�wel�dat�we�snelheid�moeten
maken.�We�moeten�zo�snel�mogelijk�beginnen�met�de
aanvang�van�de�behandeling.�Uit�de�reacties�van�organisaties�die�daar�ervaring�mee�hebben,�maak�ik�op�dat�er
daarbij�vier�prangende�vraagpunten�zijn.
Het�eerste�punt�is�de�indicatiestelling.�Ik�ben�gisteren
bij�SVG�in�Utrecht�geweest,�bij�de�instelling�Victas.�Daar
werd�dat�punt�nog�eens�duidelijk�naar�voren�gebracht.�Nu
bestaat�er�in�de�hele�keten�de�behoefte�om�een�paar�keer
achter�elkaar�dezelfde�indicatiestelling�te�doen.�Eerst�de
eerste�keer,�en�vervolgens�nog�eens�door�de�volgende�instantie�om�te�controleren�of�het�wel�klopt.�Als�staatssecretaris�en�als�Kamer�zouden�we�niet�moeten�willen�dat�dit
plaatsvindt,�want�het�is�dubbel�werk�en�het�leidt�tot�vertraging.�Gaat�de�staatssecretaris�zich�inzetten�om�de�indicatiestelling�te�laten�erkennen�door�de�ketenpartners,�zodat�we�een�heleboel�tijd,�energie�en�geld�besparen?
Hetzelfde�geldt,�ten�tweede,�voor�de�doorplaatsing�vanuit�het�huis�van�bewaring�naar�de�uiteindelijke�plek�waar
de�behandeling�zal�plaatsvinden.�Die�moet�natuurlijk�heel
snel�gebeuren.�Ik�hoor�uit�het�veld�dat�dit�niet�het�geval
is.�Gaat�de�staatssecretaris�zich�ervoor�inspannen�dat
die�doorplaatsing�zo�snel�mogelijk�plaatsvindt?�Vooralsnog�hebben�we�de�tweejaarstermijn,�tenzij�mevrouw�Van
Toorenburg�de�heer�Recourt�zo�ver�krijgt�dat�die�wordt�opgerekt�voor�18-plussers.�Als�dat�echter�niet�lukt,�hebben
we�er�met�zijn�allen�belang�bij�dat�de�doorplaatsing�zo
snel�mogelijk�gaat.�Kan�de�staatssecretaris�bevestigen�dat
hij�zich�daarvoor�zal�inzetten?
Het�geldt,�ten�derde,�ook�ten�aanzien�van�de�dossiers.
Het�onderdeel�privacy�is�belangrijk,�maar�het�systeem
werkt�natuurlijk�alleen�als�iedereen�in�de�keten�op�de
hoogte�is�van�het�dossier.�Dat�moet�dus�geen�belemmeringen�opwerpen.�Hoe�kijkt�de�staatssecretaris�daartegenaan?
Het�vierde�en�laatste�punt�is�een�lastig�punt.�Vanuit
het�jeugdstrafrecht�en�het�volwassenenstrafrecht�hebben

Tweede�Kamer

Adolescentenstrafrecht

we�diverse�financieringsstromen.�Die�diverse�financieringsstromen�moeten�in�een�aantal�gevallen�gelijk�uitkomen�om�effectief�te�kunnen�zijn�binnen�dit�wetsvoorstel
adolescentenstrafrecht.�Je�zou�de�schotten�weg�moeten
halen,�maar�dat�kan�misschien�niet�overal.�Hoe�gaat�de
staatssecretaris�ervoor�zorgen�dat�de�financieringsstromen�die�er�zijn,�effectief�en�efficiënt�beschikbaar�komen
om�het�voorstel�dat�vandaag�op�tafel�ligt,�succesvol�te
maken?
Mijn�laatste�punt�betreft�de�herstelbemiddeling.�Mevrouw�Van�Toorenburg�noemde�dit�ook�al.�Is�de�staatssecretaris�bereid�ervoor�te�zorgen�dat�de�herstelbemiddeling�een�vast�onderdeel�is�van�het�adolescentenstrafrecht?
Ik�heb�gisteren�gesproken�met�een�jonge�roofovervaller
die�inmiddels�bij�Exodus�in�Rotterdam�zit�en�die�enorm
werd�geholpen�doordat�hij�excuses�kon�aanbieden�aan
de�slachtoffers.�Hij�is�ook�met�de�slachtoffers�in�gesprek
is�gegaan.�Hij�heeft�de�slachtoffers�daarmee�geholpen.
Voor�dat�soort�mensen,�die�inderdaad�willen�werken�aan
hun�toekomst�en�die�willen�inzien�wat�ze�fout�hebben�gedaan,�wat�ook�de�bedoeling�is�van�de�behandeling�en�de
gedragsbeïnvloedende�maatregelen,�zou�die�herstelbemiddeling�standaard�moeten�zijn.�Is�de�staatssecretaris
voornemens�om�zich�op�dat�punt�ook�inspanningen�te�getroosten?
Alles�bij�elkaar�zijn�dit�een�hoop�vragen,�maar�over�het
algemeen�overheerst�voor�de�VVD-fractie�de�vreugde�dat
wij�met�deze�maatregel�een�extra�instrument�creëren�om
recidive�te�verminderen�en�tegelijkertijd�het�uitgangspunt
hoog�te�houden�dat�je�gewoon�volwassen�wordt�bestraft
als�je�een�volwassen�misdaad�pleegt.
De�voorzitter:
Ik�dank�de�heer�Van�der�Steur�en�namens�mevrouw
Helder�mag�ik�hem�ook�bedanken�voor�het�zwaaien.

Mevrouw�Berndsen-Jansen�(D66):
Voorzitter.�Jeugdcriminaliteit�in�Nederland�neemt�af,�maar
nog�steeds�is�het�aandeel�jonge�criminelen�veel�te�hoog.
Wetenschap�vertelt�ons�dat�de�ontwikkelingsfase�van
jongvolwassen�daders�nadrukkelijk�moet�worden�meegewogen�in�de�aanpak.�Zo�spreken�wij�vanavond�over�het
voorstel�van�de�staatssecretaris:�een�adolescentenstrafrecht�voor�16-�tot�23-jarigen.�Voor�de�D66-fractie�is�dit�een
belangrijk�voorstel,�want�niet�de�leeftijd,�maar�delict,�ontwikkeling�en�gedrag�gaan�de�straf�bepalen.�Meer�ruimte
dus�voor�maatwerk�om�vroegtijdig�in�te�grijpen�en�recidive�onder�jonge�daders�terug�te�dringen�door�straffen,
maar�ook�door�gedragsinterventies,�door�scholing,�werk
en�een�stabiele�leefomgeving.�Want�jonge�daders�uit�de
draaideur�halen�en�houden,�dat�heeft�betekenis�voor�veiligheid�in�Nederland.
Het�voorstel�van�de�staatssecretaris�was�onder�het�kabinet-Rutte�I�bepaald�niet�zo�rooskleurig.�Het�las�vooral�als
"harder�straffen�en�langer�opsluiten".�Nu�zien�wij�dat�de
staatssecretaris�toch�heeft�geluisterd�naar�een�deel�van�de
Kamer,�naar�de�Raad�van�State,�naar�de�RSJ�en�naar�de
Raad�voor�de�rechtspraak.�Maar�ook�de�nieuwe�coalitiepartner�heeft�zich�niet�onberoerd�gelaten.�Langere�jeugddetentie�is�niet�meer�aan�de�orde�en�de�jeugddetentie
blijft�op�twee�jaar�staan.�En�zowaar,�er�zit�een�sociale�poot
in�het�voorstel�met�terbeschikkingstelling�aan�het�onderwijs.�Hulde�aan�de�PvdA-fractie�dat�zij�hier�door�het�VVDpantser�van�strenge�straffen�is�gebroken.�Gaat�het�roer

28 mei 2013
TK�87

87-31-70

Berndsen-Jansen
dan�toch�een�beetje�om�bij�Veiligheid�en�Justitie?�Iets�om
eind�dit�jaar�op�te�reflecteren,�verzeker�ik�de�coalitiepartijen.�Het�voorstel�is�dus�zichtbaar�door�de�staatssecretaris
bijgeschaafd�en�beweegt�daarmee�ook�in�een�meer�wenselijke�richting�voor�de�D66-fractie.
Op�enkele�punten�heeft�mijn�fractie�nog�wel�behoefte
aan�verduidelijking.�Om�meteen�het�belangrijkste�te�nemen:�de�categorie�16-�en�17-jarigen.�Deze�categorie�valt
nu�onder�het�jeugdstrafrecht.�Alleen�bij�uitzondering�worden�jongeren�als�volwassenen�berecht.�Leest�mijn�fractie
de�toelichting�van�de�staatssecretaris�nu�correct�dat�voor
de�categorie�van�16-�en�17-jarigen�de�hoofdregel�blijft
dat�zij�onder�het�jeugdstrafrecht�vallen�tenzij�een�beroep
wordt�gedaan�op�artikel�77b�en�dat�artikel�77c�dus�alleen
ziet�op�de�categorie�18-�tot�23-jarigen?�Mijn�fractie�heeft
behoefte�aan�een�verhelderend�antwoord�van�de�staatssecretaris.�Wij�hechten�namelijk�aan�de�bestaande�hoofdregel�voor�de�16-�en�17-jarigen�en�dus�willen�wij�dit�expliciet
en�helder�gemarkeerd�zien.
Voor�de�categorie�van�18-�tot�23-jarigen�geldt�straks
"het�gewone�strafrecht,�tenzij".�De�toepassing�van�het
jeugdstrafrecht�op�jongvolwassenen�zal�dus�een�veel�stevigere�plek�in�de�rechtspleging�moeten�krijgen.�Een�afzonderlijke�aanwijzing�gaat�daarin�voorzien.�Hoe�gaat�het
Openbaar�Ministerie�dit�echter�waarmaken�als�het�straks
zo�fors�moet�bezuinigen?�Een�kwart�van�het�budget�vervalt.�Dit�gaat�geheid�druk�op�de�keten�geven.�Met�jaarlijks
20.000�strafzaken�betreffende�18-�tot�23-jarigen�kan�deze
verontrusting�de�staatssecretaris�niet�verbazen.�Heeft�de
officier�van�justitie�straks�nog�voldoende�ruimte�om�die
afweging�überhaupt�te�kunnen�maken?�Welke�waarborgen�biedt�dit�voorstel�daartoe,�zodat�de�adolescent�straks
niet�tussen�wal�en�schip�valt?
Dit�geldt�evenzeer�voor�ZSM. De�staatssecretaris�noemt
ZSM�dienstbaar�aan�een�effectief�werkend�adolescentenstrafrecht.�Bij�ZSM�gaat�het�echter�om�een�aanzienlijke
versnelling�in�het�afdoeningsproces.�Het�kan�de�staatssecretaris�niet�verbazen�dat�er�dan�wordt�gevraagd�naar
de�zorgvuldigheid.�ZSM�zal�in�veel�gevallen�de�plek�zijn
waar�de�weging�en�selectie�gemaakt�moet�worden.�Er
moet�bekeken�worden�of�een�jongvolwassene�in�aanmerking�komt�voor�het�jeugdstrafrecht�en�dus�of�de�jongere�in
het�traject�van�heropvoeding,�onderwijs�en�resocialisatie
wordt�gezet.�Het�is�de�vraag�hoe�die�zorgvuldigheid�met
name�in�het�ZSM-traject�zal�worden�gewaarborgd.
Bezuinigingen�en�een�hoge�werkdruk�in�de�keten�kunnen�gaan�wringen.�Dit�geldt�ook�voor�de�reclassering.�Andere�collega's�spraken�daar�ook�al�over.�Zij�zijn�verantwoordelijk�voor�de�gedragskundige�rapportage�of�het�reclasseringsrapport.�Dat�gaat�niet�over�een�nacht�ijs,�maar
volgens�een�nauwkeurige�afweging�waarbij�ook�de�sociale�omgeving�van�de�jongere�wordt�betrokken,�zo�lieten
de�reclasseringsorganisaties�de�Kamer�weten.�Hierbij�is
het�dus�ook�essentieel�dat�de�zorgvuldigheid�en�de�kwaliteit�worden�gewaarborgd.�Hoe�zal�de�staatssecretaris�die
gaan�borgen?�Ik�reik�de�staatssecretaris�in�dezen�een�suggestie�aan.�Er�loopt�een�aantal�pilots.�De�staatssecretaris
kan�wellicht�aan�de�hand�van�die�pilots�naar�dit�aspect�kijken.
Als�wij�de�adolescent�als�volwassene�berechten,�komt
deze�in�een�volwassenenregime�terecht.�Wij�stellen�echter
vast�dat�16-�tot�23-jarigen�een�kwetsbare�groep�vormen
en�tot�de�adolescentencategorie�binnen�het�strafrecht�behoren.�Willen�wij�deze�jongeren�dan�wel�opsluiten�tussen
de�volwassenen?�Mijn�fractie�heeft�gevangenissen�al�vaker�"criminele�leerscholen"�genoemd.�Bovendien�staat�het

Tweede�Kamer

Adolescentenstrafrecht

gevangeniswezen�voor�een�forse�bezuinigingsopdracht:
meerpersoonscellen�en�een�sterk�versoberd�regime.�Daar
komt�de�adolescent�straks�in�terecht.�Welke�mogelijkheden�ziet�de�staatssecretaris�om�daarin�wat�meer�schotten�aan�te�brengen�en�groepen�gescheiden�van�elkaar�te
plaatsen?
Daarnaast�is�ook�de�samenplaatsing�van�minderjarige�adolescenten�een�aandachtspunt.�Mevrouw�Kooiman
sprak�daar�ook�al�over.�18-plussers�kunnen�straks,�via�het
adolescentenstrafrecht,�in�jeugdinrichtingen�worden�geplaatst,�maar�het�verschil�met�de�categorie�18-minners
blijft�aanwezig.�Kan�de�staatssecretaris�nog�eens�helder
toelichten�op�welke�wijze�hij�de�samenplaatsing�van�die
groepen�minimaliseert?�Ziet�hij�mogelijkheden�om�binnen�justitiële�jeugdinrichtingen�aparte�afdelingen�voor�18plussers�te�realiseren?
De�staatssecretaris�schrijft�dat�hij�"de�volle�overtuiging
heeft�dat�het�voorgestelde�adolescentenstrafrecht�aan�de
verdere�daling�van�recidive�zal�kunnen�bijdragen."�Zo'n
sterke�overtuiging�vraagt�om�een�toelichting.�Mijn�fractie
ziet�de�inzet�op�recidivebestrijding�bij�voorkeur�stevig.�Die
inzet�was�echter�in�de�afgelopen�twee�jaar�maar�pover�belicht�bij�het�ministerie.�Kan�de�staatssecretaris�toelichten
waar�zijn�volle�overtuiging�op�gebaseerd�is�en�hoe�hij�die
concreet�gaat�maken?�Waar�mogen�wij�hem�straks�op�afrekenen?�Een�keihard�percentage�noemen�is�meer�de�stijl
van�de�minister.�Deze�staatssecretaris�doet�echter�niet�onder�voor�zijn�minister.�Ik�complimenteer�hem�daarvoor.
Hij�kan�dus�best�een�indicatie�geven�van�waar�hij�op�wil
uitkomen�over,�zeg,�drie�jaar.�Specifieke�onderdelen�van
het�adolescentenstrafrecht�worden�de�komende�jaren�gemonitord.�Dat�is�een�uitstekend�plan.�Kunnen�we�met�de
staatssecretaris�afspreken�dat�hij�daarin�ook�expliciet�recidive�meeneemt?�Het�gaat�om�inspanningen�versus�resultaat.�Als�we�op�basis�van�ervaringen�de�recidiveaanpak
kunnen�versterken,�moeten�we�dat�straks�niet�nalaten.�Die
ervaringen�worden�cruciaal,�want�er�zijn�geen�ervaringen
uit�het�buitenland.�We�varen�dus�enigszins�blind,�zo�houd
ik�de�staatssecretaris�voor.
Dan�kom�ik�tot�mijn�laatste�punt.�Om�het�adolescentenstrafrecht�te�doen�slagen,�is�ketensamenwerking�cruciaal.�De�staatssecretaris�meent�dat�het�wetsvoorstel�geen
gevolgen�heeft�voor�de�transitie�van�jeugdzorg�naar�gemeenten.�Toch�is�aansluiting�op�jeugdzorg�en�van�jeugdop�volwassenenreclassering�een�aandachtspunt.�Ik�zou
dat�ook�liever�een�zorgpunt�willen�noemen.�De�huidige
zorgregimes�voor�18-minners�en�18-plussers�zijn�verschillend�en�die�verschuiven�straks.�Hoe�zal�de�indicatiestelling
en�financiering�van�de�zorg�dan�verlopen?�De�inzet�van
jeugdreclassering�bij�18-plussers�blijft�wat�ambigue.�Zij
krijgt�straks�mogelijk�meer�zaken�toegewezen.�Maar�hoe
wordt�die�inzet�ook�geborgd?�Hoe�wordt�de�overgang�tussen�jeugd-�en�volwassenenreclassering�geregeld?
Ik�rond�af.�Mijn�fractie�ziet�de�staatssecretaris�in�een
wenselijke�richting�bewegen�met�het�adolescentenstrafrecht.�Dat�neemt�echter�niet�weg�dat�een�aantal�zaken�verheldering�en�borging�behoeft.

De�heer�Recourt�(PvdA):
Voorzitter.�Ik�ben�de�laatste�spreker�van�de�zijde�van�de
Kamer�over�het�adolescentenstrafrecht.�De�meeste�delicten�worden�gepleegd�door�adolescenten�dus�daar�is�voor
de�samenleving�de�meeste�winst�te�behalen�voor�slachtoffers.�Ook�voor�de�jongeren�zelf�is�het�van�belang�om�hier

28 mei 2013
TK�87

87-31-71

Recourt
extra�en�extra�goede�aandacht�aan�te�geven.�Niet�de�leeftijd,�maar�de�ontwikkeling,�het�gedrag�en�het�delict�bepalen�de�straf.�De�term�"maatwerk"�is�dan�ook�heel�erg�passend.�Soms�moet�er�streng�gestraft�worden,�zoals�bij�calculerend�crimineel�gedrag.�Er�moet�dan�een�calculerende�straf�opgelegd�worden�en�soms�kan�dat�het�beste�een
harde�staf�zijn.�Dat�is�zelfs�meestal�het�geval.�Soms�moet
er�zachter�en�passender�gestraft�worden.�Dat�geldt�bijvoorbeeld�voor�jongeren�die�18�jaar�zijn�geweest,�maar
die�met�een�enorm�laag�IQ�kampen.�Ik�steun�dit�wetsvoorstel,�maar�ben�wel�kritisch�of�in�ieder�geval�bezorgd�over
de�uitvoering�ervan.�De�meeste�van�mijn�vragen�zullen
daarop�betrekking�hebben.
Allereerst�wil�ik�opmerken�dat�onderwijs�en�criminaliteitspreventie�hand�in�hand�gaan.�Dat�heeft�alles�met�elkaar�te�maken.�Schooluitval�is�de�belangrijkste�indicator
om�te�zien�of�het�mogelijk�later�misgaat�in�de�criminaliteit,
of�goed�gaat,�hoe�je�het�ook�wilt�noemen.�Dat�betekent
dat�de�samenleving�alle�belang�heeft�bij�het�opleiden�tot
een�goed�diploma,�tot�een�papiertje�voor�de�arbeidsmarkt.
Ik�ben�daarom�ontzettend�blij�met�de�eerste�stap�van�de
uitvoering�van�de�motie�van�mijn�collega�Marcouch�over
het�ter�beschikking�stellen�van�het�onderwijs.�Dit�wetsvoorstel�maakt�het�namelijk�mogelijk�verplicht�onderwijs
te�volgen�als�bijzondere�voorwaarde.
Het�tweede�punt�dat�ik�als�heel�positief�wil�benoemen,
is�het�aanscherpen�van�het�reclasseringstoezicht.�Hoe�is
de�verhouding�tussen�de�Raad�voor�de�Kinderbescherming�en�de�jeugdreclassering�en�Reclassering�Nederland?
In�dit�plan�kan�Reclassering�Nederland�voor�volwassenenreclassering�al�bij�16�jaar�in�beeld�komen,�terwijl�de�officier�van�justitie�advies�vraagt�aan�de�Raad�voor�de�Kinderbescherming.�Een�van�de�elementen�die�in�het�plan
naar�voren�komt,�is�meer�elektronisch�toezicht.�Het�gaat
dan�om�elektronisch�toezicht�bij�of�ter�ondersteuning�van
andere�maatregelen�aan�het�einde�van�de�jeugddetentie.
Elektronisch�toezicht�thuis�is�prima,�maar�op�welke�manier�wordt�het�gezin�daarbij�betrokken?�Op�welke�manier
wordt�het�gezin�ingezet?�Hoe�gaat�dat?�Wat�is�de�rol�van
de�ouders�daarbij?�Dat�vraag�ik�in�navolging�van�een�aantal�collega's.�Ik�moet�wel�zeggen�dat�de�ouders�heel�belangrijk�zijn,�maar�juist�rond�18�jaar�zijn�jongeren�bezig
om�zich�aan�hun�ouders�te�ontworstelen.�Dat�is�terecht;
dat�doet�iedere�jongere.�Als�je�de�omgeving�belangrijk
vindt,�moet�je�dus�niet�alleen�naar�de�ouders�kijken�maar
ook�naar�andere�relevante�derden�in�het�leven�van�de�jongere.
De�rol�van�de�officier�van�justitie�is�wat�mij�betreft�cruciaal�voor�het�succes�en�de�inzet�van�het�adolescentenstrafrecht.�De�officier�van�justitie�moet�namelijk�aan�het
begin�signaleren:�hé,�voor�deze�zaak,�deze�jongere,�is�het
adolescentenstrafrecht�geschikt�en�moeten�we�dat�inzetten.�Als�dat�niet�gebeurt,�hebben�wij�te�maken�met�een
dode�letter�en�blijft�alles�zoals�het�is.�Ik�heb�al�eerder�gezegd�dat�de�officier�van�justitie�op�advies�van�de�Raad
voor�de�Kinderbescherming�handelt.�Een�vraag�die�andere�collega's�ook�al�hebben�gesteld,�is�hoe�het�zit�met�de
relatie�met�"zo�spoedig�mogelijk";�bestaat�niet�het�gevaar
dat�je�te�snel�gaat�en�daarmee�de�zorgvuldigheid�geen
goede�dienst�bewijst?�Ik�verwijs�bijvoorbeeld�naar�een
jongere�met�een�laag�IQ. Hoe�wordt�die�herkend?�Hoe�zit
het�met�de�werkdruk�van�het�Openbaar�Ministerie?�Dat�is
een�zeer�actuele�vraag.�En�wat�is�de�specifieke�kennis�van
het�Openbaar�Ministerie�zelf,�de�kennis�bij�de�parketsecretaris�en�de�officier,�om�in�de�voorbereidingen�van�zaken
de�juiste�zaken�voor�het�adolescentenstrafrecht�te�selec-

Tweede�Kamer

Adolescentenstrafrecht

teren?�En�wordt�er�ter�advies�altijd�vroeghulp�door�de�reclassering�geboden?
Ik�kom�op�een�zorgpunt�in�relatie�tot�de�pij-maatregel,
namelijk�het�omzetten�van�jeugd-tbs�in�volwassenen-tbs.
Bij�uitzondering�kan�dat�goed�zijn.�Ook�mijn�fractie�is�daar
geen�principieel�tegenstander�van.�Zij�kent�namelijk�ook
de�voorbeelden�van�iemand�die�na�een�halve�behandeling
op�straat�terechtkomt,�omdat�de�pij-maatregel�moet�stoppen.�Ik�heb�wel�de�volgende�zorg.�Als�je�als�minderjarige
namelijk�een�pij-maatregel�opgelegd�krijgt,�kun�je�in�theorie�je�leven�lang�achter�de�tralies�blijven.�Je�kunt�dan�je�leven�lang�in�een�longstay-afdeling�terechtkomen.�We�hebben�de�staatssecretaris�daar�al�eerder�naar�gevraagd�en
hij�zei�toen�dat�dit�een�theoretische�mogelijkheid�is.�Kan
hij�echter�nog�een�keer�bevestigen�dat�het�bij�een�theoretische�mogelijkheid�blijft?�Wordt�uiteindelijk�de�normale
ggz�ingezet,�de�normale�psychiatrische�behandeling,�of
wordt�op�een�andere�manier�voorkomen�dat�iemand�in
theorie�vanaf�14,�15�jaar�tot�aan�zijn�dood�voor�hetzelfde
delict�achter�de�tralies�blijft?
De�heer�Van�der�Steur�(VVD):
Ik�heb�daar�in�mijn�termijn�ook�al�iets�over�gezegd.�Natuurlijk�zal�dat�volgens�niemand�in�dit�huis�de�bedoeling
zijn.�Ik�denk�wel�dat�de�heer�Recourt�realistisch�genoeg
is,�zeker�gelet�op�zijn�achtergrond�als�rechter,�om�het�volgende�te�beamen.�Als�de�rechter�op�advies�van�een�instelling�zou�oordelen�dat�iemand�zodanig�gevaarlijk�en�ongeschikt�is�om�terug�te�keren�in�de�samenleving,�kan�de
consequentie�zijn�dat�iemand�achter�de�tralies�blijft.�Dat
is�vooral�een�theoretische�mogelijkheid�omdat�het�waarschijnlijk�niet�of�nauwelijks�zal�voorkomen,�maar�het�kan
zeker�niet�worden�uitgesloten.�Zeker�de�staatssecretaris
kan�dat�volgens�mij�niet�uitsluiten.
De�heer�Recourt�(PvdA):
Ook�de�Partij�van�de�Arbeid�wil�geen�levensgevaarlijke
mensen�op�straat�hebben.�Het�kan�niet�anders�dan�een
zeer�hoge�uitzondering�zijn,�maar�dat�is�onwenselijk.�De
vraag�is�alleen�of�je�eindeloos�het�justitiële�traject�moet
voortzetten.�Kun�je�op�een�gegeven�moment�niet�besluiten�dat�iemand�naar�de�gewone,�civiele�psychiatrische
zorg�overgaat,�als�iemand�al�van�kinds�af�aan�in�zo'n�eindeloos�traject�zit?
De�heer�Van�der�Steur�(VVD):
Als�dat�kan,�kan�ik�me�voorstellen�dat�dit�de�voorkeur
heeft.�Als�iemand�echter�tbs�houdt�omdat�diegene�levensgevaarlijk�is,�is�"het�hek�eromheen"�zoals�bij�longstay�gebruik�is,�waarschijnlijk�niet�onpraktisch.�Volgens�mij�ziet
de�heer�Recourt�dat�ook�zo.
De�heer�Recourt�(PvdA):
Ook�binnen�de�niet-strafrechtelijke�behandeling�heb�je�behandelingen�binnen�een�gedwongen�kader.�We�delen�het
standpunt�dat�je�mensen�die�levensgevaarlijk�zijn�niet�op
straat�moet�zetten.�Volgens�mij�leeft�bij�mijn�fractie�echter
meer�de�zorg�dat�het�potentieel�langer�dan�noodzakelijk
kan�duren�als�je�iemand�in�een�strafrechtelijk�traject�onderbrengt.
De�heer�Van�der�Steur�(VVD):
Daar�hebben�we�voldoende�waarborgen�voor,�juist�bij
tbs.�Ik�herinner�mij�de�brief�van�de�staatssecretaris�waarin�staat�dat�hij�ernaar�streeft�de�tbs-termijn�zo�kort�mogelijk�te�maken.�Op�dat�punt�wordt�de�PvdA-fractie�op�haar

28 mei 2013
TK�87

87-31-72

Recourt
wenken�bediend.�Maar�volgens�de�VVD-fractie�is�het�uitgangspunt�helder:�als�iemand�vluchtgevaarlijk�is�of�een
gevaar�voor�zichzelf,�zijn�eigen�omgeving�of�voor�anderen,�dan�wil�je�die�niet�hebben�in�de�reguliere�psychiatrie,
maar�gewoon�in�de�tbs,�waar�hij�op�grond�van�de�rechterlijke�uitspraak�ook�hoort.

anders�dan�concluderen�dat�die�groep�van�21-�en�22-jarigen�volgens�de�visie�van�de�heer�Recourt�onder�het�adolescentenstrafrecht�gaat�vallen?�De�heer�Recourt�heeft�het
opeens�over�maatwerk.�Maar�als�ik�die�lijn�doortrek,�kan�ik
niet�anders�dan�concluderen�dat�dit�ook�voor�deze�groep
geldt.

De�heer�Recourt�(PvdA):
Ook�binnen�de�reguliere�psychiatrie�is�het�gevaarscriterium�hét�criterium�om�iemand�in�een�verplicht�kader�op�te
nemen.�Kortom,�het�uitgangspunt�is�precies�hetzelfde.�Ik
heb�alleen�zorgen�over�de�vorm.
Voorzitter.�Ik�kom�op�een�volgend�zorgpunt:�geen�kale�taakstraffen�bij�ernstige�zeden-�en�geweldsmisdrijven.
Wij�hebben�hier�in�de�vorige�kabinetsperiode�uitgebreid
over�gediscussieerd.�Ik�was�daar�tegenstander�van.�Ik�zal
het�debat�nu�niet�herhalen,�maar�ik�heb�een�heel�praktisch
punt.�Op�vragen�die�onder�meer�werden�gesteld�door
mijn�fractie,�antwoordde�de�staatssecretaris�dat�bij�een
gedragsbeïnvloedende�maatregel,�een�zogenaamde�GBM,
wel�een�taakstraf�kan�worden�opgelegd�aan�minderjarigen.�Hij�heeft�geschreven�dat�er�een�voorwaardelijke�GBM
bestaat.�Ik�ben�zelf�nog�eens�gaan�kijken,�met�hulp.�Volgens�mij�is�de�wet�in�2012�gewijzigd�en�bestaat�er�geen
voorwaardelijke�GBM. Klopt�dat?�Wat�is�dan�de�consequentie?�Betekent�het�dat�je�dan�alleen�nog�maar�een�kale�taakstraf�plus�een�voorwaardelijke�jeugddetentie�over
hebt?�Daarnaast�bestaat�er�natuurlijk�de�mogelijkheid�om
onvoorwaardelijke�jeugddetentie�op�te�leggen,�maar�dan
is�een�taakstraf�meestal�niet�meer�aan�de�orde.
Collega's�hebben�al�gevraagd�naar�herstelbemiddeling
en�mediation.�Ook�op�dit�punt�zet�de�Partij�van�de�Arbeid
natuurlijk�al�een�poos�stevig�in,�in�die�zin�dat�we�dat�heel
goed�op�de�kaart�willen�zetten,�dus�ook�hier.
Ik�heb�nog�een�volgend�puntje,�maar�ik�zie�dat�de�heer
Bontes�een�vraag�heeft.

De�heer�Recourt�(PvdA):
Ten�eerste�deel�ik�niet�de�opvatting�dat�Antillianen�in�Rotterdam�over�het�algemeen�een�laag�IQ�hebben.�Ten�tweede�ben�ik�begonnen�met�te�zeggen�dat�niet�leeftijd�een�criterium�is,�maar�dat�het�gaat�om�de�persoon,�het�delict�en
de�omstandigheden.�Ik�herhaal�de�tekst�even:�gedrag,�delict�en�ontwikkeling�bepalen�of�adolescentenstrafrecht�aan
de�orde�is.�Het�delict�is�daar�uitdrukkelijk�een�onderdeel
van.�Als�het�om�een�zeer�zwaar�delict�gaat,�denk�ik�dat�het
adolescentenstrafrecht�niet�makkelijk�geïnitieerd�zal�zijn.

De�heer�Bontes�(PVV):
De�heer�Recourt�zegt�dat�een�laag�IQ�een�criterium�kan
zijn�om�over�te�gaan�tot�het�adolescentenstrafrecht.�De
PvdA-burgemeester�in�Rotterdam,�Aboutaleb,�heeft�gezegd:�ik�heb�gigantisch�veel�last�van�criminele�Antillianen�en�dat�is�te�wijten�aan�een�laag�IQ. Ik�zal�het�zelf�niet
zo�gauw�zeggen,�maar�de�PvdA-burgemeester�in�Rotterdam�zegt�dat�dit�te�wijten�is�aan�een�laag�IQ. Dat�betekent
dat�al�die�21-�en�22-jarige�Antillianen�die�zware�misdrijven
plegen,�volgens�de�heer�Recourt�onder�het�adolescentenstrafrecht�zullen�vallen,�gelet�op�de�woorden�"laag�IQ"�van
de�heer�Aboutaleb.
De�heer�Recourt�(PvdA):
Die�suggestie�klopt�niet.�Het�adolescentenstrafrecht�moet
goed�worden�toegepast.�Het�moet�namelijk�worden�toegepast�op�die�mensen�van�wie�je�zegt:�de�middelen�voor
minderjarigen�passen�in�dit�geval�heel�goed�bij�meerderjarigen.�Ik�vrees�dat�meerderjarigen�die�snoeiharde�feiten
plegen,�niet�in�aanmerking�zullen�komen�voor�het�adolescentenstrafrecht.�Dat�lijkt�mij�echt�een�brug�te�ver.
De�heer�Bontes�(PVV):
Dat�begrijp�ik�niet�helemaal.�De�heer�Recourt�had�het�zelf
over�een�laag�IQ. Die�woorden�heeft�hij�een�paar�keer�herhaald�toen�hij�sprak�over�het�criterium�om�over�te�gaan�op
adolescentenstrafrecht.�Dit�geldt�dus�ook�voor�een�heel
grote�groep�Antillianen�in�Rotterdam.�De�burgemeester
van�Rotterdam�heeft�het�zelf�gezegd.�Dan�kan�ik�toch�niet

Tweede�Kamer

Adolescentenstrafrecht

De�heer�Bontes�(PVV):
Dat�begrijp�ik�niet,�want�ik�hoor�de�heer�Recourt�twee�keer
zeggen:�IQ,�IQ,�IQ,�en�nu�brengt�hij�dat�niet�in�bij�zijn�verweer.�Ik�begrijp�niet�dat�dit�nu�ineens�wegvalt�als�een�heel
belangrijk�criterium.
De�heer�Recourt�(PvdA):
Nogmaals,�ik�herhaal:�delict�is�een�element�om�te�kijken
of�het�adolescentenstrafrecht�voor�volwassenen�aan�de
orde�is,�maar�ook�de�persoon�van�de�dader.�In�het�kader
van�de�persoon�van�de�dader�zeg�ik:�IQ. Het�kan�zijn�dat
de�ontwikkeling�van�iemand�van�20�het�niveau�heeft�van
iemand�van�16,�wat�betreft�de�wijze�waarop�hij�kan�doorzien�wat�de�gevolgen�van�zijn�daden�zijn�enzovoorts.�Dan
zul�je�waarschijnlijk�zeggen�dat�het�adolescentenstrafrecht
geïndiceerd�is.�Maar�als�die�persoon�ontzettend�zware�delicten�heeft�gepleegd,�lijkt�mij�dat�weer�een�indicatie�de
andere�kant�op.�Kortom,�de�link�die�u�legt,�dat�iemand�met
een�laag�IQ�altijd�onder�het�adolescentenstrafrecht�zal�vallen,�ongeacht�wat�hij�gedaan�heeft,�volg�ik�niet.�Die�klopt
niet.
De�voorzitter:
U�kunt�verdergaan.�U�bent�al�door�de�tijd�heen�die�u�zelf
hebt�opgegeven,�maar�het�betreft�een�wetsbehandeling,
dus�u�kunt�er�wat�langer�over�doen,�maar�u�mag�wel�langzaam�gaan�afronden.
De�heer�Recourt�(PvdA):
Dank�u�wel.�Ik�zal�de�volgende�keer�ietsje�ruimer�begroten,�want�het�kan�beter�meevallen�dan�tegenvallen,�merk
ik.
De�voorzitter:
Dat�mag�ook.�Dat�is�een�les.
De�heer�Recourt�(PvdA):
Er�is�al�veel�gezegd�over�het�samen�detineren�van�jongeren�of�minderjarigen�en�meerderjarigen�die�onder�het
adolescentenstrafrecht�vallen.�Daar�sluit�ik�mij�bij�aan.�Er
is�ook�gevraagd�of�er�voldoende�specifieke�en�gespecialiseerde�kennis�is,�niet�alleen�bij�het�Openbaar�Ministerie,
maar�ook�bij�de�rechter,�de�reclassering,�gevangenissen
enzovoorts.�Hoe�wordt�deze�georganiseerd�en�bijgehouden?�Wat�betreft�de�indicatiestelling�sluit�ik�mij�aan�bij�de
vraag�van�de�heer�Van�der�Steur.�Als�het�gaat�om�een�indicatie�door�de�ggz,�de�reclassering,�de�Raad�voor�de�Kin-

28 mei 2013
TK�87

87-31-73

Recourt
derbescherming,�kunnen�zij�deze�dan�van�elkaar�accepteren?
Dan�kom�ik�tot�een�afronding.�Straffen�is�iemand�verantwoordelijk�houden�voor�zijn�gedrag.�Ook�kinderen�vanaf�12�jaar�kun�je�strafrechtelijk�verantwoordelijk�houden
voor�hun�gedrag,�ondanks�dat�hun�hersenen,�hun�geweten,�hun�inzicht�in�hun�handelen�nog�niet�volledig�zijn�ontwikkeld.�Welke�straf�wordt�opgelegd,�is�vervolgens�bepalend�voor�de�toekomst;�de�toekomst�van�het�kind,�van
de�slachtoffers�die�mogelijk�kunnen�vallen,�wanneer�je
het�niet�goed�doet,�de�toekomst�van�de�familie�en�van�de
wijk.�Daarom�is�het�van�groot�belang�dat�we�een�goede
wet�hebben.�Ik�hoop�op�en�verwacht�een�goede�uitvoering.�Ik�wacht�de�antwoorden�van�de�staatssecretaris�af.
De�voorzitter:
Maar�niet�dan�nadat�mevrouw�Van�Toorenburg�een�vraag
heeft�gesteld.
Mevrouw�Van�Toorenburg�(CDA):
Ik�dacht:�misschien�doet�hij�het�zelf�wel,�dus�ik�wachtte�tot
het�eind�of�hij�uit�eigen�beweging�op�mijn�verzoek�zou�ingaan.
De�heer�Recourt�(PvdA):
Ik�had�maar�weinig�tijd,�dus�het�moest�bij�interruptie.
Mevrouw�Van�Toorenburg�(CDA):
Ik�snap�het.�Kan�de�heer�Recourt�alvast�een�tipje�van�de
sluier�oplichten�hoe�hij�denkt�te�gaan�kijken�naar�een
eventueel�amendement�om�alleen�voor�18-plussers,�die
straf�te�verhogen�en�de�rechters�te�verleiden�het�jeugdstrafrecht�toe�te�passen�waar�zij�vinden�dat�het�eigenlijk
zou�moeten?

Mevrouw�Van�Toorenburg�(CDA):
Dank.�Ik�vind�dat�iemand�bij�de�behandeling�van�zo'n�ingewikkeld�wetsvoorstel�de�ruimte�moet�krijgen�om�daar
kritisch�naar�te�kijken.�Het�enige�wat�ik�de�heer�Recourt
wil�meegeven,�is�of�hij�vooral�wil�kijken�naar�de�vorige
keer�dat�we�binnen�het�jeugdstrafrecht�de�straf�hebben
verhoogd,�waardoor�we�meer�onder�het�jeugdstrafrecht
brachten.�Met�name�dat�heeft�mij�immers�overtuigd.�Het
kon�eerder�ook�al,�tot�de�21-jarigen.�Veel�meer�rechters
gingen�dat�toen�doen.�Dat�is�voor�mij�de�reden�geweest
om�dit�aan�de�orde�te�stellen.�Wil�de�heer�Recourt�dit
meenemen?
De�heer�Recourt�(PvdA):
Dat�doe�ik.�Je�moet�je�ogen�altijd�op�de�bal�houden,�ook�in
dit�geval.�"De�bal"�betekent�in�dit�geval:�de�beste�inhoud.
Als�er�een�voorstel�komt,�is�het�evident�dat�je�altijd�goed
moet�bekijken�of�dat�voorstel�misschien�beter�is.
De�algemene�beraadslaging�wordt�geschorst.
De�voorzitter:
Dit�debat�wordt�donderdag�voortgezet�vanaf�10.35�uur.�Ik
dank�de�staatssecretaris�en�ik�wens�iedereen�een�goede
terugreis.
Sluiting�21.35�uur.

De�heer�Recourt�(PvdA):
Laat�ik�met�het�eind�beginnen.�Ik�zal�de�deur�niet�helemaal
dichtgooien,�want�daar�ga�ik�nooit�in�mee,�maar�ik�ben
wel�sceptisch,�om�een�aantal�redenen.�De�eerste�reden�is
de�volgende.�Als�je�consequent�bent�en�naar�meerderjarigen�kijkt,�dan�zie�je�dat�hun�ontwikkeling�eigenlijk�niet
gelijk�te�stellen�is�aan�die�van�minderjarigen.�Dan�moet
je�het�strafrecht�van�minderjarigen�ook�toepassen.�Dan�is
het�gek�dat�je�de�strafmaat�daarvan�uitsluit.�De�tweede�reden�is:�op�het�moment�dat�meerderjarigen�heel�ernstige
delicten�plegen�–�en�dan�kom�ik�bij�de�heer�Bontes�–�dan
weet�ik�niet�of�het�adolescentenstrafrecht�wel�aan�de�orde�is.�Mevrouw�Van�Toorenburg�haalde�de�VVD�en�D66
in�haar�kampje,�maar�ik�kan�mij�voorstellen�dat�zij�niet
aan�haar�kant�staan,�want�zij�zeggen�dat�je�bij�zware�delicten�helemaal�niet�moet�beginnen�aan�het�adolescentenstrafrecht.�Daar�hebben�we�het�meerderjarigenstrafrecht
voor,�net�als�wanneer�meerderjarigen�zware�delicten�plegen.�Ook�dat�is�een�vrij�consequent�gevolg.�Desalniettemin�vraag�ik�de�staatssecretaris�om�zich�erover�uit�te�laten
wat�zijn�mening�is.�Daarbij�heb�ik�een�aanvullende�vraag:
om�hoeveel�gevallen�zal�het�gaan?�Ik�denk�dat�het�om�gevallen�bij�hoge�uitzondering�gaat.�Het�is�nu�al�zo�dat�bij
minderjarigen�nauwelijks�de�maximumstraf�van�twee�jaar
wordt�opgelegd.�We�gaan�donderdag�verder�met�dit�debat.�Ik�heb�morgen�nog�om�bij�mijn�deskundige�achterban
te�informeren�of�die�behoefte�er�is�en�welke�potentiële�gevaren�er�zijn.�Ik�wil�daarom�vanavond�niet�direct�de�deur
dichtgooien,�maar�nogmaals,�ik�ben�wel�sceptisch.

Tweede�Kamer

Adolescentenstrafrecht

28 mei 2013
TK�87

87-31-74