Implementatie Besluit
bodemkwaliteit
Monitoringsverslag 2008

Colofon
Opdrachtgever:
VROM directie Duurzaam Produceren
Opsteller:
Bodem +
Implementatieteam Besluit bodemkwaliteit
Vastgesteld door:
Implementatieteam Besluit bodemkwaliteit

Datum

31 maart 2009

Kenmerk

Monitoringsverslag 31032009.doc

Status

Definitief (versie 5)

Inhoudsopgave
Samenvatting.................................................................................................................................................................................................... 4
Inleiding............................................................................................................................................................................................................. 7
1. Doelstellingen Besluit ................................................................................................................................................................................ 8
2. Kwalibo, Toezicht & handhaving ............................................................................................................................................................ 10
2.1.

Bevindingen op landelijk niveau............................................................................................................................................. 11

2.1.1.

Meldpunt bodemkwaliteit........................................................................................................................................................... 11

2.1.2.

Uitvoeringsvraagstukken........................................................................................................................................................... 14

2.1.3.

Helpdeskvragen en kennisplein................................................................................................................................................ 17

2.1.4.

Toezichtloket bodem.................................................................................................................................................................. 20

2.1.5.

Interventiestrategie bodem en grondstromen (interventieteams)......................................................................................... 23

2.1.6.

Interventiestrategieën TAG en AVI-bodemas .......................................................................................................................... 25

2.1.7.

Adequaat niveau Besluit bodemkwaliteit................................................................................................................................. 27

2.2.

Bevindingen op decentraal niveau ......................................................................................................................................... 28

2.2.1.

Kennis regelgeving en instrumentarium.................................................................................................................................. 28

2.2.2.

Beleid organisatie en verankering ............................................................................................................................................ 30

2.2.3.

Beoordeling van meldingen ...................................................................................................................................................... 32

2.2.4.

Handhavinginspanning.............................................................................................................................................................. 33

2.2.5.

Handhavingresultaten/nalevinggedrag .................................................................................................................................... 35

2.2.6.

Normbladen 8001 en 8002 voor bevoegd gezagen Wbb (provincies en gemeenten).......................................................... 35

2.2.7.

Waterkwaliteitsbeheerders ........................................................................................................................................................ 36

2.2.8.

Beoordeling op Adequaat niveau ............................................................................................................................................. 36

2.2.9.

Overige informatie ...................................................................................................................................................................... 37

2.3.

Functioneren van het kwalibosysteem .................................................................................................................................. 38

2.3.1.

Reikwijdte van de monitoring.................................................................................................................................................... 38

2.3.2.

Uitvoering van certificatie en accreditatie .............................................................................................................................. 38

2.3.3.

Uitvoering en handhaving van het erkenningensysteem....................................................................................................... 41

2.3.4.

Conclusies en aanbevelingen kwalibosysteem....................................................................................................................... 43

3. Bouwstoffen .............................................................................................................................................................................................. 44
3.1.

Toepassen bouwstoffen in de praktijk ................................................................................................................................... 44

3.2.

Administratieve en bestuurlijke lasten................................................................................................................................... 45

3.3.

Uitvoeringsvraagstukken......................................................................................................................................................... 45

3.4.

Helpdeskvragen en kennisplein.............................................................................................................................................. 48

3.5.

Overige informatie.................................................................................................................................................................... 49

4. Grond en baggerspecie ........................................................................................................................................................................... 50

2

4.1.

Toepassen grond en bagger in de praktijk ............................................................................................................................ 50

4.2.

Invulling/oppakken decentralisatie......................................................................................................................................... 52

4.3.

Administratieve en bestuurlijke lasten................................................................................................................................... 55

4.4.

Uitvoeringsvraagstukken......................................................................................................................................................... 55

4.5.

Helpdeskvragen en kennisplein.............................................................................................................................................. 59

4.6.

Overige informatie.................................................................................................................................................................... 61

5. Aanpak van de monitoring ...................................................................................................................................................................... 62
5.1.

Implementatieteam ................................................................................................................................................................... 62

5.2.

Werkgroepen............................................................................................................................................................................. 62

5.3.

Brede maatschappelijke workshop ........................................................................................................................................ 62

5.4.

Impuls Lokaal Bodembeheer................................................................................................................................................... 63

5.5.

Procedure uitvoeringsvraagstukken ...................................................................................................................................... 63

5.6.

Inzet VROM en Bodem+ ........................................................................................................................................................... 64

5.7.

Beleidsmatige monitoringsaspecten...................................................................................................................................... 64

6. Conclusie en aanbevelingen ................................................................................................................................................................... 66
Bijlage 1

Enquête toezicht en handhaving implementatie Besluit bodemkwaliteit........................................................................... 69

Bijlage 2

FAQ’s Kwalibo ......................................................................................................................................................................... 87

Bijlage 3

FAQ’s Bouwstoffen ................................................................................................................................................................. 88

Bijlage 4

FAQ’s Grond en bagger.......................................................................................................................................................... 89

Bijlage 5

Indicatoren monitoring (nulmeting)....................................................................................................................................... 91

Bijlage 6

Helpdeskvragen standaardpakket ....................................................................................................................................... 108

Bijlage 7

Samenstelling implementatieteam Besluit bodemkwaliteit per 31-12-2008 .................................................................... 113

3

Samenvatting
Dit monitoringsverslag geeft een beschrijving van de implementatie van het Besluit bodemkwaliteit
aan de hand van de onderwerpen kwaliteitsborging in het bodembeheer (kwalibo), toezicht en
handhaving, bouwstoffen, grond en bagger en aanpak van de monitoring. De implementatie van het
Besluit bodemkwaliteit heeft uiteraard tot doel dat de doelstellingen van het Besluit bodemkwaliteit
worden gehaald. Het is nog te vroeg om conclusies te trekken ten aanzien van het doelbereik van het
Besluit bodemkwaliteit, mede door de relatief langdurige (veelal 3 tot 5 jaar) overgangsregelingen die
het Besluit bodemkwaliteit kent en de korte termijn dat het Besluit in werking is.
Uit dit verslag valt wel op te maken dat in 2008 de basis is gelegd om tot een succesvolle
implementatie te komen, met name doordat:
• partijen in de sector zich in 2008 hebben verdiept in de inhoud en reikwijdte van het Besluit
bodemkwaliteit;
• driekwart van de bevoegde overheden zich heeft ingeschreven voor de Impuls Lokaal
Bodembeheer, gericht op begeleiding van die overheden bij het maken van keuzes voor lokaal
bodembeheer
• de eerste resultaten van pilots op het gebied van gebiedsgericht duurzaam bodembeheer
aanduiden dat het gebiedspecifieke kader werkbaar is;
• verdere vertaling van het beleid naar de uitvoeringspraktijk mogelijk is gemaakt door de
werkwijze met behandeling en oplossing van uitvoeringsvraagstukken
Om daadwerkelijk te komen tot een succesvolle implementatie van het Besluit bodemkwaliteit is het
echter wel nodig dat in 2009:
• op de ingeslagen weg doorgegaan wordt met het opstellen van lokaal beleid voor bodembeheer.
Dit is geadresseerd via de Impuls Lokaal Bodembeheer;
• de lokale handhaving stevig wordt opgepakt. Het creëren van een gelijk speelveld voor alle
toepassers, dat wil zeggen het toezicht en de handhaving structureel oppakken en optreden
tegen geconstateerde overtredingen. Het uitblijven van een gelijk speelveld belemmert
verdergaande implementatie.
• Decentrale overheden invulling geven aan hun voorbeeldrol als overheid waarbij dat met name
gaat om de opdrachtgevende en uitvoerende rol bij projecten waarbij bouwstoffen, grond en
bagger worden toegepast;
• een intensivering van het ketentoezicht plaats vindt en het gebruik van het landelijke meldpunt
bodemkwaliteit (landelijk systeem voor meldingen aan de bevoegde overheden van
voorgenomen toepassingen van grond, bagger en bouwstoffen, systeem geeft landelijk
overzicht van grond, bagger en bouwstofstromen) en het toezichtloket bodem (landelijk
systeem om overtredingen of vermoedens daarvan kenbaar te maken aan de inspectiediensten)
wordt vergroot.
Hieronder is de samenvatting per onderwerp weergegeven. Deze samenvatting treft u per hoofdstuk
weer aan in de aparte hoofdstukken waardoor wellicht een gevoel van déjà vu kan ontstaan.
Toezicht en handhaving op landelijk niveau
Het landelijke meldpunt bodemkwaliteit functioneert (los van de bevindingen over het slechte
meldgedrag in de bodemsector) in het eerste jaar van haar bestaan naar behoren. Verbeteringen aan
het systeem worden doorgevoerd op basis van wensen van gebruikers.
Het toezichtloket bodem heeft een bemoedigend aantal meldingen ontvangen (386). Het overgrote
deel van de meldingen heeft betrekking op de droge bodem en meer dan de helft van de signalen had
betrekking op het uitvoeren van werkzaamheden door organisaties of personen die niet erkend waren
voor die werkzaamheden. In bijna 10 % van de signalen bij de droge bodem heeft het signaal geleid

4

tot een sanctie in de vorm van een aanzegging tot dwangsom of waarschuwingsbrief. De aanbrengers
van signalen hebben aangegeven dat zij behoefte hebben aan verbetering van de afhandelingsnelheid
van signalen en de terugkoppeling van de afhandeling van signalen. Deze zaken worden in 2009 door
de VROM-Inspectie verder opgepakt.
De eerste ervaringen opgedaan met ketentoezicht in een pilotsituatie in vier provincies zijn positief.
Bij deze pilots hebben interventieteams zich gericht op free-riders (schakels in de keten waar
regelconformiteit niet vanzelfsprekend is). Aanbevolen wordt om het ketentoezicht via
interventieteams verder uit te breiden.
Overall beeld op landelijk niveau is dat een goede start is gemaakt met de implementatie van het
ketentoezicht en het daarbij behorende instrumentarium. Voor verdergaande implementatie is
intensivering van het ketentoezicht en het gebruik van het instrumentarium (toezichtloket en landelijke
meldpunt) noodzakelijk. In 2008 zijn door de VROM Inlichtingen- en Opsporingsdienst (VROMIOD) twee strafrechtelijke onderzoeken gestart. Eén onderzoek had betrekking op een
bodemadviesbureau dat 13 jaar lang analyseresultaten heeft vervalst. Gezien de frequentie waarmee
deze activiteiten werden uitgevoerd, wordt geschat dat er mogelijk 1800 locaties in Nederland zijn
waar een vervalste analyse is afgegeven. De erkenning van het betreffende bedrijf is inmiddels
ingetrokken.
Het twee onderzoek richtte zich op de stort van ongeveer 90.000 ton grond en bouw- en sloopafval in
een ontgrondingplas vanaf 2004. Niet alleen het verdachte bedrijf wordt onderzocht, maar ook de rol
van verschillende overheden zoals gemeente, provincie en het waterschap is onderwerp van
onderzoek. In het tweede kwartaal 2009 wordt het onderzoek afgerond en het proces-verbaal aan het
Functioneel Parket aangeboden.
Toezicht en handhaving op decentraal niveau
Er is in de bodemsector zorg over een gelijk speelveld voor alle spelers. Een afdoend toezicht en
handhaving moet zorgen voor dit gelijke speelveld. In het bijzonder op het gebied van toezicht en
handhaving kampen we met een historie vanuit het Bouwstoffenbesluit waarin zowel het melden door
de toepassers als het toezicht en de handhaving daarop niet vanzelfsprekend waren. Uit de enquête
onder gemeenten, waterschappen en regionale directies van Rijkswaterstaat blijkt dit ook. De kennis
over het Besluit bodemkwaliteit is op een redelijk niveau, al moet worden geïnvesteerd in kennis over
het uitvoeringsinstrumentarium. Het toezicht en de handhaving gebeurt vooral binnen en op papier.
De procedures en werkinstructies die daarbij worden gehanteerd verdienen ook in veel gevallen nog
aandacht. Resultaat is dat er weinig toezicht en handhaving in het veld is en dat er weinig wordt
opgetreden tegen overtredingen. Het niveau van toezicht en handhaving is daarmee onvoldoende. De
sleutel ligt dus bij de bevoegde gezagen. Zij staan aan de lat om lokaal bodembeheer in te vullen en bij
dat beheer hoort een goed zicht op- en toezicht en handhaving van- de toepassing van grond,
baggerspecie en bouwstoffen. Zodra alle bevoegde overheden die taak beter gaan oppakken, zal het
meldgedrag van toepassers (zowel ondernemers als overheden) ook sterk verbeteren, zo is de
algemene verwachting. Dezelfde overheden zijn vaak ook toepasser van bouwstoffen, grond en bagger
en hebben in die rol een voorbeeldfunctie. Bij die voorbeeldfunctie hoort uiteraard dat deze overheden
zich juist ook als opdrachtgever of uitvoerder houden aan de regels van het besluit bodemkwaliteit.
Ook het niveau van toezicht en handhaving zelf verdient verbetering, de in 2009 uit te brengen HUMBbk moet daaraan bijdragen. De VROM-Inspectie heeft eind 2008 het Adequaat niveau Besluit
bodemkwaliteit opgesteld. Veel bevoegde overheden voldoen nog niet aan dit Adequaat niveau. Er
zal, in overleg met het implementatieteam Besluit bodemkwaliteit, een actieprogramma voor 2009
worden ontwikkeld dat moet bijdragen aan het bereiken van het adequate niveau bij decentrale
overheden.
In het kader van de Impuls Lokaal Bodembeheer wordt vooruitlopend daarop aandacht geschonken
aan het Adequaat niveau bij de uitwerking van het decentrale beleid. Aanbevolen wordt om niet alleen
bij het maken van beleid maar juist ook op het gebied van toezicht en handhaving te streven naar
samenwerkingsverbanden en schaalvergroting om zo meer capaciteit en meer kennis en kwaliteit te
genereren voor toezicht en handhaving in het veld. Alle provincies en bijna alle bevoegd gezag
gemeenten Wbb nemen op vrijwillige basis deel in een onderling visitatiesysteem, dat de

5

implementatie van een kwaliteitssysteem voor bodembeheer in de eigen organisatie, begeleidt en
stimuleert. Dit wordt als een effectief middel ervaren.
Kwalibo
Er is veel behoefte om de exacte reikwijdte en werking van kwalibo te kennen. De implementatie van
kwalibo is dus in volle gang, waarbij spelers op de markt (zowel overheden als bedrijfsleven) zoeken
naar de juiste balans tussen kwaliteit en kosten. Aanbevolen wordt om de communicatie over de
reikwijdte en werking van kwalibo te versterken. Uit de gegevens over het certificatietoezicht en het
accreditatietoezicht blijkt een groot aantal afwijkingen. Dit betekent enerzijds dat vanuit certificatie
en accreditatie corrigerend wordt opgetreden. Het betekent ook dat toezicht nodig is om tot een
adequate uitvoering van het beleid met betrekking tot bodembeheer en bodembescherming te komen.
In 2008 is er in vier gevallen opgetreden tegen onjuist handelen. Certificatie / accreditatie enerzijds en
handhaving anderzijds trekken daarbij indien mogelijk dezelfde lijn en versterken elkaar. Handhaving
tegen onjuist handelen blijkt nodig en effectief. De naleving door het bedrijfsleven van de
administratieve bepalingen van het KWALIBO-systeem blijkt voldoende. Het kennis- en
uitvoeringsniveau van waterkwaliteitsbeheerders met betrekking tot de KWALIBO-regelgeving is
onvoldoende. De veronderstelling is dat op gemeentelijk niveau hetzelfde zal worden geconstateerd.
De IVW doet een aantal aanbevelingen om deze situatie te verbeteren.
Bouwstoffen
Het kader voor het toepassen van Bouwstoffen is aanzienlijk vereenvoudigd. Veel producenten maken
nog gebruik van de certificeringsregels van het Bouwstoffenbesluit via het overgangsrecht. Om die
reden is ook nog geen goed beeld te geven van de ontwikkeling van de administratieve lasten. De
indruk bestaat wel dat de sector de implementatie van dit onderdeel van het Besluit bodemkwaliteit
goed heeft opgepakt. Vooralsnog verloopt de implementatie van dit onderdeel van het Besluit
bodemkwaliteit, met uitzondering van een beperkt aantal uitvoeringsvraagstukken die in de daarvoor
opgerichte werkgroep zijn besproken, zonder noemenswaardige problemen.
Grond en bagger
Het beleidskader voor grond en baggerspecie is in veel aspecten nieuw en vraagt om een andere
werkwijze van met name de decentrale overheden. De eerste ervaringen in pilotprojecten zijn wel dat
het gebiedsgerichte kader werkbaar is. Het beleidskader roept bij alle betrokken partijen die zich
inwerken in de materie veel vragen op over hoe de regels nu precies werken en uitgelegd moeten
worden. De helpdesk en het kennisplein van Bodem+ voorzien daarbij in een grote behoefte. Er is in
de dagelijkse praktijk van het toepassen van grond en baggerspecie nog veel sprake van
overgangsrecht, maar alle betrokken partijen zijn wel bezig hun bestaande werkwijze om te buigen
naar een werkwijze die strookt met het Besluit bodemkwaliteit. Gemeenten, milieudiensten en
waterschappen zijn in groten getale aan de slag met het maken van een onderbouwde keuze voor
lokaal bodembeheer. In die gebiedspecifieke kaders liggen de kansen voor verruiming van de
toepassing van grond en baggerspecie.
De werkwijze met behandeling van uitvoeringsvraagstukken stelt ons in staat om dreigende stagnaties
voor te zijn. Mogelijke stagnaties in het oplossen van de baggeroppgave kunnen optreden als gevolg
van de maatschappelijke onrust bij de verondieping van enkele voormalige zandwinplassen en het
toetsen aan nieuwe stoffen bij het op de kant zetten van baggerspecie. In 2009 moet blijken of de
oplossingsrichtingen die zijn aangedragen voor beide uitvoeringsvraagstukken zodanig zijn dat deze
dreigende stagnatie niet gaat optreden.
Aanpak monitoring
De gekozen aanpak van de monitoring en behandeling van uitvoeringsvraagstukken is succesvol. Het
leidt tot gedragen oplossingen, verhoogt de samenwerking tussen overheden onderling en overheden
en het bedrijfsleven en voorkomt dat onbedoelde effecten van het Besluit bodemkwaliteit
daadwerkelijk optreden. De open structuur en communicatie en gezamenlijke aanpak leiden ook tot
meer vertrouwen van de partijen in elkaar.

6

Inleiding
Voor u ligt het eerste monitoringsverslag van de implementatie van het Besluit bodemkwaliteit over
het jaar 2008. Het Besluit bodemkwaliteit betreft een verzameling van regels die gaan over
kwaliteitsborging en het toepassen van bouwstoffen en grond en bagger. Deze regels zijn deels al voor
2008 ingevoerd (kwalibo), deels begin 2008 (toepassen grond en baggerspecie op de waterbodem) en
deels medio 2008 (toepassen van bouwstoffen en grond en baggerspecie op de landbodem) ingevoerd.
Daarnaast is in het Besluit bodemkwaliteit een relatief langdurig (veelal 3 tot 5 jaar) overgangsbeleid
geformuleerd om te voorkomen dat investeringen die al waren gedaan in keuringen, certificaten,
aanbestedingen voor werken en beleidsnota’s doorkruist werden door de nieuwe regels.
Het Besluit bodemkwaliteit kent een breed scala aan onderwerpen en doelstellingen. In het kader van
de monitoring zijn een groot aantal indicatoren opgesteld die gezamenlijk met de informatie uit een
enquête, de helpdesk van bodemplus, de Impuls Lokaal Bodembeheer en diverse
uitvoeringsvraagstukken een beeld geven van de mate van implementatie van het Besluit
bodemkwaliteit en dus de realisatie van de doelstellingen. Omwille van de leesbaarheid zijn de
indicatoren opgenomen in een bijlage bij dit verslag. Daar waar de resultaten van indicatoren
noodzakelijk zijn voor het begrip van de tekst zijn deze resultaten opgenomen in de tekst.
Het Besluit bodemkwaliteit is een dossier wat na het tot stand komen van de regelgeving niet over de
schutting is gegooid bij de uitvoeringspraktijk. Er is bijzonder veel geïnvesteerd in het verhogen van
kennis en vaardigheden bij de uitvoerende overheden en het bedrijfsleven op het gebied van kwalibo,
toepassen bouwstoffen en duurzaam bodembeheer. De bodemhelpdesk, het kennisplein en de vele
presentaties en workshops in het land zijn de tastbare bewijzen daarvan.
Bij deze monitoring is gestreefd naar het vastleggen van een zo reëel mogelijk beeld van de mate van
implementatie van het Besluit bodemkwaliteit. Door de veel omvattendheid van het Besluit
bodemkwaliteit is gestreefd naar het vastleggen van zaken op hoofdlijnen, waarbij gebruik is gemaakt
van de kennis van vele betrokkenen bij de totstandkoming van dit verslag. Dit verslag is in een nauwe
samenwerking met het implementatieteam en de werkgroepen monitoring implementatie Besluit
bodemkwaliteit tot stand gekomen. In het implementatieteam en de werkgroepen zijn alle overheden
alsmede het bedrijfsleven vertegenwoordigd. Daarnaast is het verslag op 26 februari 2009 voorgelegd
aan een brede groep mensen die niet direct zijn vertegenwoordigd in het implementatieteam of de
werkgroepen. De wijze van totstandkoming en de brede betrokkenheid uit het werkveld bij dit verslag
leidt bij de secretaris van dit verslag tot de conclusie dat met een redelijke inspanning een goed
monitoringsverslag tot stand is gekomen. De betrokkenheid van alle partijen bij de totstandkoming
van dit verslag heeft ook geleid tot een gezamenlijk bewustzijn over de stand van de implementatie na
het eerste jaar Besluit bodemkwaliteit.
Het implementatieteam dankt iedereen die betrokken is geweest bij het tot stand komen van dit
verslag.
Utrecht, 31 maart 2009
Michiel Gadella, SenterNovem/Bodem+
Secretaris Implementatieteam Besluit bodemkwaliteit

7

1. Doelstellingen Besluit
In het monitoringsplan1 zijn de doelstellingen van het Besluit bodemkwaliteit opgenomen. De tekst in
dit hoofdstuk is gebaseerd op de tekst uit het monitoringsplan.
Het monitoren van de mate van implementatie van het Besluit bodemkwaliteit wordt gedaan door de
effecten op de uitvoeringspraktijk zo goed mogelijk te vergelijken met de doelstellingen van het
Besluit bodemkwaliteit. Hierbij zijn twee soorten doelstellingen te onderscheiden.
Ten eerste de doelstellingen van het beleid zoals die ook al golden onder het Bouwstoffenbesluit en
die zijn blijven gelden:
1. Verantwoord hergebruik bouwstoffen, verminderen gebruik primaire materialen.
2. Meer en verantwoord hergebruik grond en bagger; verminderen gebruik primaire materialen.
3. Beschermen van de bodem.
Ten tweede de uitgangspunten voor het maken van een nieuw besluit:
4. Verbeteren kwaliteit uitvoering;
5. Opheffen stagnaties;
6. Vereenvoudigen regelgeving;
7. Verminderen administratieve lasten;
8. Verbeteren handhaafbaarheid;
9. Beter aansluiten bij andere beleidsthema’s en Europa.
Een nevendoel van de monitoring is om de samenwerking met en tussen de maatschappelijke partners
te verbeteren. Een goede samenwerking en een goede relatie stellen Bodem+ en VROM in staat om
het ontwikkelen en het uitvoeren van het beleid zo effectief mogelijk te kunnen laten verlopen. In dit
verslag gaan we daarom ook in op de wijze waarop de monitoring is georganiseerd. Dat doen we in
hoofdstuk 5.
Wanneer we kijken naar de doelstellingen van het Besluit bodemkwaliteit is er een aantal dat specifiek
is voor de hoofdstukken kwalibo, bouwstoffen en grond en bagger en een aantal doelstellingen dat
geldt voor alle drie de onderwerpen. In onderstaande tabel is dat weergegeven
Tabel 1
Doelstellingen Besluit bodemkwaliteit per onderwerp
Doelstelling
Kwalibo
Bouwstoffen
1. Verantwoord hergebruik van bouwstoffen, verminderen
gebruik primaire materialen
2. Meer en verantwoord hergebruik van grond en bagger,
verminderen gebruik primaire materialen
3. Beschermen van bodem
4. Verbeteren kwaliteit van de uitvoering
5. Opheffen stagnaties
6. Vereenvoudiging regelgeving
7. Verminderen administratieve lasten
8. Verbeteren handhaving
9. Beter aansluiten bij andere beleidsthema’s en Europa

Grond en
bagger

X
X
X

X

X
X
X
X
X

X
X
X
X
X

X
X
X
X
X

In dit monitoringsverslag wordt in de hoofdstukken 2, 3 en 4 ingegaan op de monitoringsresultaten
opgesplitst naar de onderwerpen kwalibo en handhaving (H2), toepassen van Bouwstoffen (H3) en
1

Implementatie Besluit Bodemkwaliteit, Monitoringsplan, SenterNovem/Bodem+, oktober 2007

8

toepassen van Grond en bagger (H4). In hoofdstuk 6 wordt op basis van deze resultaten een
beschouwing gegeven in hoeverre de doelstellingen van het Besluit bodemkwaliteit vooralsnog
worden bereikt.

9

2. Kwalibo, Toezicht & handhaving
In dit hoofdstuk zijn de onderwerpen kwalibo, toezicht en handhaving gezamenlijk opgenomen. Dit
hoofdstuk is gesplitst in 3 delen. In paragraaf 2.1 wordt ingegaan op de landelijke bevindingen en
inspanningen die worden verricht op het gebied van kwalibo, toezicht en handhaving. In paragraaf 2.2
is dat op decentraal niveau opgenomen en paragraaf 2.3 geeft een beschouwing over het functioneren
van het kwalibosysteem.
Bevindingen op landelijk niveau
Het meldpunt bodemkwaliteit functioneert (los van de bevindingen over het slechte meldgedrag in de
sector) in het eerste jaar van haar bestaan naar behoren. Verbeteringen aan het systeem worden
doorgevoerd op basis van wensen van gebruikers.
Het toezichtloket bodem heeft een bemoedigend aantal meldingen ontvangen (386). Het overgrote
deel van de meldingen heeft betrekking op de droge bodem en meer dan de helft van de signalen had
betrekking op het uitvoeren van werkzaamheden door organisaties of personen die niet erkend waren
voor die werkzaamheden. In bijna 10 % van de signalen bij de droge bodem heeft het signaal geleid
tot een sanctie in de vorm van een aanzegging tot dwangsom of waarschuwingsbrief. De aanbrengers
van signalen hebben aangegeven dat zij behoefte hebben aan verbetering van de afhandelingsnelheid
van signalen en de terugkoppeling van de afhandeling van signalen. Deze zaken worden in 2009 door
de VROM inspectie verder opgepakt.
De eerste ervaringen opgedaan met ketentoezicht in een pilotsituatie in vier provincies zijn positief.
Bij deze pilots hebben interventieteams zich gericht op free-riders (schakels in de keten waar
regelconformiteit niet vanzelfsprekend is). Aanbevolen wordt om het ketentoezicht via
interventieteams verder uit te breiden.
Overall beeld op landelijk niveau is dat een goede start is gemaakt met de implementatie van het
ketentoezicht en het daarbij behorende instrumentarium. Voor verdergaande implementatie is
intensivering van het ketentoezicht en het gebruik van het instrumentarium (toezichtloket en landelijk
meldpunt) noodzakelijk.
In 2008 zijn door de VROM Inlichtingen- en Opsporingsdienst (VROM-IOD) twee strafrechtelijke
onderzoeken gestart. Eén onderzoek had betrekking op een bodemadviesbureau dat 13 jaar lang
analyseresultaten heeft vervalst. Gezien de frequentie waarmee deze activiteiten werden uitgevoerd,
wordt geschat dat er mogelijk 1800 locaties in Nederland zijn waar een vervalste analyse is afgegeven.
De erkenning van het betreffende bedrijf is inmiddels ingetrokken.
Het twee onderzoek richtte zich op de stort van ongeveer 90.000 ton grond en bouw- en sloopafval in
een ontgrondingplas vanaf 2004. Niet alleen het verdachte bedrijf wordt onderzocht, maar ook de rol
van verschillende overheden zoals gemeente, provincie en het waterschap is onderwerp van
onderzoek. In het tweede kwartaal 2009 wordt het onderzoek afgerond en het proces-verbaal aan het
Functioneel Parket aangeboden.
Bevindingen op decentraal niveau
Er is in de bodemsector zorg over een gelijk speelveld voor alle spelers. Een afdoend toezicht en
handhaving moet zorgen voor dit gelijke speelveld. In het bijzonder op het gebied van toezicht en
handhaving kampen we met een historie vanuit het Bouwstoffenbesluit waarin zowel het melden door
de toepassers als het toezicht en de handhaving daarop niet vanzelfsprekend waren. Uit de enquête
onder gemeenten, waterschappen en regionale directies van Rijkswaterstaat blijkt dit ook. De kennis
over het Besluit bodemkwaliteit is op een redelijk niveau, al moet worden geïnvesteerd in kennis over
het uitvoeringsinstrumentarium. Het toezicht en de handhaving gebeurt vooral binnen en op papier.
De procedures en werkinstructies die daarbij worden gehanteerd verdienen ook in veel gevallen nog
aandacht. Resultaat is dat er weinig toezicht en handhaving in het veld is en dat er weinig wordt
opgetreden tegen overtredingen. Het niveau van toezicht en handhaving is daarmee onvoldoende. De
sleutel ligt dus bij de bevoegde gezagen. Zij staan aan de lat om lokaal bodembeheer in te vullen en bij

10

dat beheer hoort een goed zicht op- en toezicht en handhaving van- de toepassing van grond,
baggerspecie en bouwstoffen. Zodra alle bevoegde overheden die taak beter gaan oppakken, zal het
meldgedrag van toepassers (zowel ondernemers als overheden) ook sterk verbeteren, zo is de
algemene verwachting. Dezelfde overheden zijn vaak ook toepasser van bouwstoffen, grond en bagger
en hebben in die rol een voorbeeldfunctie. Bij die voorbeeldfunctie hoort uiteraard dat deze overheden
zich juist ook als opdrachtgever of uitvoerder houden aan de regels van het besluit bodemkwaliteit.
Ook het niveau van toezicht en handhaving zelf verdient verbetering, de in 2009 uit te brengen HUMBbk moet daaraan bijdragen. De VROM inspectie heeft eind 2008 het Adequaat niveau Besluit
bodemkwaliteit opgesteld. Veel bevoegde overheden voldoen nog niet aan dit Adequaat niveau. Er
zal, in overleg met het implementatieteam Besluit bodemkwaliteit, een actieprogramma voor 2009
worden ontwikkeld dat moet bijdragen aan het bereiken van het adequate niveau bij decentrale
overheden.
In het kader van de Impuls Lokaal Bodembeheer wordt vooruitlopend daarop aandacht geschonken
aan het Adequaat niveau bij de uitwerking van het decentrale beleid. Aanbevolen wordt om niet alleen
bij het maken van beleid maar juist ook op het gebied van toezicht en handhaving te streven naar
samenwerkingsverbanden en schaalvergroting om zo meer capaciteit en meer kennis en kwaliteit te
genereren voor toezicht en handhaving in het veld. Alle provincies en bijna alle bevoegd gezag
gemeenten Wbb nemen op vrijwillige basis deel in een onderling visitatiesysteem, dat de
implementatie van een kwaliteitssysteem voor bodembeheer in de eigen organisatie, begeleidt en
stimuleert. Dit wordt als een effectief middel ervaren.
Kwalibo
Er is veel behoefte om de exacte reikwijdte en werking van kwalibo te kennen. De implementatie van
kwalibo is dus in volle gang, waarbij spelers op de markt (zowel overheden als bedrijfsleven) zoeken
naar de juiste balans tussen kwaliteit en kosten. Aanbevolen wordt om de communicatie over de
reikwijdte en werking van kwalibo te versterken. Uit de gegevens over het certificatietoezicht en het
accreditatietoezicht blijkt een groot aantal afwijkingen. Dit betekent enerzijds dat vanuit certificatie
en accreditatie corrigerend wordt opgetreden. Het betekent ook dat toezicht nodig is om tot een
adequate uitvoering van het beleid met betrekking tot bodembeheer en bodembescherming te komen.
In 2008 is er in vier gevallen opgetreden tegen onjuist handelen. Certificatie / accreditatie enerzijds en
handhaving anderzijds trekken daarbij indien mogelijk dezelfde lijn en versterken elkaar. Handhaving
tegen onjuist handelen blijkt nodig en effectief. De naleving door het bedrijfsleven van de
administratieve bepalingen van het KWALIBO-systeem blijkt voldoende. Het kennis- en
uitvoeringsniveau van waterkwaliteitsbeheerders met betrekking tot de KWALIBO-regelgeving is
onvoldoende. De veronderstelling is dat op gemeentelijk niveau hetzelfde zal worden geconstateerd.
De IVW doet een aantal aanbevelingen om deze situatie te verbeteren.

2.1.

Bevindingen op landelijk niveau

2.1.1.Meldpunt bodemkwaliteit

Het meldpunt bodemkwaliteit is gelijk met de inwerkingtreding van het besluit bodemkwaliteit
gestart. Alle toepassingen die worden uitgevoerd in het kader van het Besluit bodemkwaliteit en die
meldingsplichtig zijn dienen via het meldpunt bodemkwaliteit te worden gemeld. Het meldpunt
bodemkwaliteit betreft een digitaal webformulier waarmee kan worden gemeld. Alle meldingen
worden door het meldpunt automatisch doorgezonden naar het bevoegd gezag. De beoordeling van de
ingediende meldingen wordt door de bevoegde gezagen gedaan. Alle meldingen blijven bewaard in
het meldsysteem en het meldsysteem is daarmee een belangrijke schakel in het ketentoezicht.

11

Figuur 1

Vereenvoudigd stroomschema meldpunt bodemkwaliteit

Gebruikers van het systeem
Om van het meldsysteem gebruik te maken is een account nodig. Melders kunnen zelf in het
meldsysteem een account aanmaken. Voor het bevoegd gezag maakt de meldkamer van het meldpunt
een account aan. Het bevoegd gezag kan de hiervoor benodigde gegevens opgeven via een
invulformulier op de Bodem+ site.
Van het bevoegd gezag op de waterbodem, de waterschappen, hoogheemraadschappen en de regio’s
van Rijkswaterstaat, hebben alle organisaties een account aangevraagd. Van de gemeentes hebben 33
van de 443 gemeentes nog geen gegevens aangeleverd. Van de provincies 3. In de aanloopfase van het
meldpunt in 2007 en opnieuw voor de inwerkingtreding op 1 juli 2008 zijn alle gemeentes en
provincies zowel per email als telefonisch benaderd. Voorlopig zullen de overgebleven gemeentes en
provincies worden benaderd op het moment dat er een melding binnenkomt die moet worden
doorgezonden.
Melders kunnen via het voorportaal van het meldsysteem zelf een account aanmaken. Tot 1 januari
2009 hebben 881 melders een (hoofd)account aangemaakt.
Aantallen meldingen
In Figuur 2 is een overzicht gegeven van de ontwikkeling van de meldingen in 2008. In de
hoofdstukken 3 en 4 wordt nader ingegaan op de inhoud van deze meldingen. Het aantal meldingen in
het meldsysteem is beperkt. Dat komt deels door het feit dat er sprake is van overgangsrecht en in dat
kader de meldingen nog rechtstreeks aan het bevoegd gezag moeten worden gezonden. Een andere
oorzaak is gelegen in het slechte meldgedrag in de bodemsector. Daarover meer in paragraaf 2.2.
Figuur 2

Ontwikkeling aantallen meldingen in 2008
Overzicht meldingen 2008 per toepassing

500
450

Aantal meldingen

400
350
werk schone grond
300

bouwstof hertoepassing

250

IBC bouwstoffen
baggerspecie

200

grond
150
100
50
0
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Maand

12

Functioneren van het meldsysteem
Het meldpunt bodemkwaliteit heeft een meldkamer. De meldkamer biedt technische ondersteuning
aan gebruikers en verwerkt schriftelijke meldformulieren. Daarnaast kunnen gebruikers contact
opnemen met de meldkamer voor suggesties voor de verbetering van het meldsysteem of voor
informatie over rapportagemogelijkheden.
Rond 1 juli bij de inwerkingtreding van het besluit voor toepassingen op de landbodem en rond 17
oktober bij de oplevering van de nieuwe release was een piek te zien in het aantal gestelde vragen.
Een groot deel van de vragen (37 %) heeft betrekking op het aanvragen van een account. Melders
weten het voorportaal niet te vinden via de SenterNovem site. Daarnaast komt de bevestigingsemail
met een activeringslink regelmatig niet aan. Gebruikers kunnen het account dan niet zelf activeren. De
servicedesk van de leverancier moet dit account dan handmatig activeren in de database.
De meeste vragen (40 %) zijn gesteld door het bedrijfsleven, 28 % van de vragen zijn gesteld door
gemeentes.
Aantal vragen per week

1%

Aantal vragen per categorie

1%
50
3%
45

3%

0%

4%

40

Autorisatie/accounts/inloggen
35
30

Electronische meldingen
10%

38%

Overig - meldkamer bodemkwal.
Meldingen inzien

25

Technische problemen

20

Voorportaal

15
10

Schriftelijke meldingen
16%

Rapportages
Wijzigingsverzoek

5

Selectietool/ externe software
W
ee
k
1
W
ee
k
4
W
ee
k
W 7
ee
k1
W 0
ee
k1
W 3
ee
k1
W 6
ee
k1
W 9
ee
k2
W 2
ee
k2
W 5
ee
k2
W 8
ee
k3
W 1
ee
k3
W 4
ee
k3
W 7
ee
k4
W 0
ee
k4
W 3
ee
k4
W 6
ee
k4
W 9
ee
k5
2

0
24%

Op 1 juli is er een nieuwe release opgeleverd van het meldsysteem. In deze release zijn de nieuwe
wettelijke eisen geïmplementeerd: het melden van schone grond en de aanvullende
meldingsverplichtingen voor IBC-bouwstoffen. In een tweede release op 17 oktober zijn een aantal
gebruikerswensen gerealiseerd. Zo is het nu mogelijk om meerdere bijlagen mee te zenden met de
melding, de navigatie tussen de schermen is verbeterd en het zoekscherm is van opzet gewijzigd, wat
de snelheid van het zoeken ten goede komt.
Daarnaast zijn in de database aanpassingen gedaan om uitwisseling met andere systemen in de
toekomst mogelijk te maken. Hiervoor is maximaal aangesloten bij het SIKB protocol 0101.
Voordat een nieuwe release in productie wordt genomen worden verschillende testen uitgevoerd,
onder andere een gebruikerstest. Voor deze gebruikerstest wordt gebruik gemaakt van een
klankbordgroep. Bij de deelnemers van de klankbordgroep blijft de bereidheid om deel te nemen aan
het testen van de kant van het Bevoegd gezag en Inspectie achter in vergelijking tot de melders.
Bodem+ neemt in 2009 deel aan het project Digitaal Normaal van het SIKB. In dat kader worden een
aantal pilots uitgevoerd om te komen tot digitale uitwisseling van bodemgegevens. Een van de pilots
betreft het Meldsysteem bodemkwaliteit. Doel is om het voor melders mogelijk te maken om via een
export uit eigen systeem meldingsinformatie over te brengen naar het meldsysteem. Daarnaast wordt
het met de melding meegezonden xml-bericht uitgebreid. Deze informatie kan door het Bevoegd
gezag worden ingelezen in het eigen handhavingsysteem. Voorwaarde is dat de systemen voldoen aan
het SIKB protocol 0101. De velden in de database van het meldsysteem zijn hiervoor al aangepast.

13

Uit bovenstaande kan worden opgemaakt dat het meldpunt bodemkwaliteit (los van de bevindingen
over het slechte meldgedrag in de bodemsector) op dit moment goed functioneert. Er is een structuur
waarin dagelijkse vragen van gebruikers via de meldkamer worden opgelost en structurele
vraagstukken in overleg met een gebruikersgroep via het uitbrengen van nieuwe releases van het
meldpunt worden opgelost. Daarnaast wordt toegewerkt naar voorzieningen die digitaal melden
mogelijk maken, wat zal leiden tot besparing van administratieve en bestuurlijke lasten.
2.1.2.Uitvoeringsvraagstukken

In 2008 zijn in totaal 178 uitvoeringsvraagstukken aangedragen bij Bodem+. In onderstaande tabel
zijn die uitvoeringsvraagstukken verdeeld naar onderwerp. Een optelling van de
uitvoeringsvraagstukken per onderwerp leidt tot een som die groter is dan 178. De oorzaak daarvan is
dat sommige uitvoeringsvraagstukken op meer dan 1 onderwerp betrekking hebben. Bij de
onderverdeling in percentages is daarmee rekening gehouden.
Tabel 2

Uitvoeringsvraagstukken, onderverdeling naar onderwerp

Onderwerp
Kwalibo
Toezicht en handhaving
Bouwstoffen
Grond en bagger
Totaal

Aantal uitvoeringsvraagstukken (% totaal)
26 (13 %)
14 (7 %)
48 (23 %)
118 (57 %)
178 (100 %)

De uitvoeringsvraagstukken die worden ingediend krijgen allemaal een status van afhandeling mee.
De status van uitvoeringsvraagstukken verandert met een zekere regelmaat, omdat
uitvoeringsvraagstukken worden opgepakt en opgelost. Eind december 2008 is de verdeling van de
uitvoeringsvraagstukken naar status van afhandeling zoals onderstaand weergegeven.
Tabel 3

Uitvoeringsvraagstukken, onderverdeling naar status van afhandeling

Onderwerp
Afgehandeld of geadresseerd
Nader onderzoek naar uitvoeringsvraagstuk
door Bodem+
Nadere bespreking van uitvoeringsvraagstuk
door Bodem+ en VROM
In behandeling bij de werkgroepen
Totaal

Categorie
A
B

Aantal uitvoeringsvraagstukken
(% totaal)
143 (80 %)
8 (4 %)

C

8 (4 %)

D

19 (11 %)
178 (100 %)

Naast de status is vooral de aard van de uitvoeringsvraagstukken van belang. Onderstaande tabel geeft
een onderverdeling naar de aard van de uitvoeringsvraagstukken weer. De aard van de
uitvoeringsvraagstukken is statisch, dat wil zeggen dat zij onafhankelijk is van de status van
afhandeling van de uitvoeringsvraagstukken.

14

Tabel 4
Uitvoeringsvraagstukken, onderverdeling naar aard van het uitvoeringsvraagstuk
Onderwerp
Categorie
Aantal uitvoeringsvraagstukken
(% totaal)
Omissie of verschrijving in de regelgeving
1
52 (29 %)
Onduidelijkheid over interpretatie van de
2
46 (26 %)
regelgeving, toelichting en overgangsrecht
De aansluiting van andere regelgeving of het
3
45 (25 %)
uitvoeringsinstrumentarium is niet correct
Uitvoeringsvraagstuk voor bespreking in de
4
35 (20 %)
werkgroepen (van belang om brede afstemming
voor oplossing te vinden)
Totaal
178 (100 %)
De onderverdeling van de uitvoeringsvraagstukken op het gebied van kwalibo is weergegeven in
Tabel 5. De procentuele onderverdeling van vraagstukken op het gebied van kwalibo naar aard van de
vraagstukken geeft aan dat de uitvoeringsvraagstukken op het gebied van kwalibo vooral spelen in de
categorieën 1 t/m 3 en minder van het niveau zijn voor behandeling in de werkgroepen. Voor zover de
uitvoeringsvraagstukken geagendeerd zijn bij de werkgroepen gaat het om vraagstukken die zowel
over kwalibo als toezicht en handhaving gaan (vraagstukken 137, 170 en 175 in Tabel 7), danwel om
een vraagstuk dat vanwege de link met certificering is ingebracht in de werkgroep kwalibo, toezicht
en handhaving (uitvoeringsvraagstuk 163 in Tabel 7). De onderverdeling van de
uitvoeringsvraagstukken op het gebied van toezicht en handhaving is weergegeven in Tabel 6. Uit
Tabel 6 blijkt dat voor het onderwerp toezicht en handhaving het relatief vaak noodzakelijk is om een
uitvoeringsvraagstuk voor te leggen aan de werkgroep.
Tabel 5

Uitvoeringsvraagstukken Kwalibo, onderverdeling naar de aard van het
uitvoeringsvraagstuk

Onderwerp

Categorie

Omissie of verschrijving in de regelgeving
Onduidelijkheid over interpretatie van de
regelgeving, toelichting en overgangsrecht
De aansluiting van andere regelgeving of het
uitvoeringsinstrumentarium is niet correct
Uitvoeringsvraagstuk voor bespreking in de
werkgroepen (van belang om brede afstemming
voor oplossing te vinden)
Totaal
Tabel 6

1
2

Aantal uitvoeringsvraagstukken
(% totaal)
11 (42 %)
6 (23 %)

3

5 (19 %)

4

4 (15 %)

26 (100 %)

Uitvoeringsvraagstukken toezicht en handhaving, onderverdeling naar de
aard van het uitvoeringsvraagstuk

Onderwerp
Omissie of verschrijving in de regelgeving
Onduidelijkheid over interpretatie van de
regelgeving, toelichting en overgangsrecht
De aansluiting van andere regelgeving of het
uitvoeringsinstrumentarium is niet correct
Uitvoeringsvraagstuk voor bespreking in de
werkgroepen (van belang om brede afstemming
voor oplossing te vinden)

Categorie
1
2

Aantal uitvoeringsvraagstukken
(% totaal)
1 (7 %)
3 (21 %)

3

3 (21 %)

4

7 (50 %)

15

14 (100 %)

Totaal

De uitvoeringsvraagstukken die in de werkgroep zijn besproken zijn opgenomen in Tabel 7.
Tabel 7

Uitvoeringsvraagstukken behandelt of te behandelen in werkgroep kwalibo,
toezicht en handhaving

#

Onderwerp

Probleemomschrijving

Oplossingsrichting

55

Melden
grootschalige
toepassing

98

Bevoegdhed
en provincie
bij grote
WM
inrichtingen

Bevoegde overheden willen graag
voorafgaand aan uitvoering op de hoogte
zijn van uitvoeringswijze/grondstromenplan bij grote werken. Formeel volstaat
een melding 5 dagen voorafgaand aan
toepassing. Daarnaast is het een probleem
voldoende kennis en capaciteit voor deze
werken bij een kleine gemeente te
mobiliseren
Bij grote WM-inrichtingen is de
provincie bevoegd gezag, maar het
vaststellen van de bodembeheernota is
voorbehouden aan de gemeente. Dit
vraagt om afstemming, zeker wanneer het
grondgebied van de inrichting zich over
meerdere gemeenten uitstrekt

101

Meldgedrag

In de werkgroep is een
praktijkvoorbeeld uit Brabant
besproken waarin via samenwerking en
het beschikbaar stellen van een
deskundigenpool het probleem van
tijdige informatie alsmede kennis en
capaciteit wordt opgepakt. Deze bestpractise wordt aan diverse partijen
aangeboden.
Bodem+ maakt FAQ waarin de
mogelijkheden worden geschetst om
voor een inrichting een
deelbodembeheernota op te stellen en
die te laten vaststellen door de raad van
de gemeente(n). Tevens wordt getoetst
of dat voldoende het probleem tackelt
van de betrokken ondernemingen
Bodem+ heeft versterking van de
handhaving als speerpunt opgenomen in
het programma voor 2009. Dat begint
bij de uitrol van de HUM-Bbk. Bij de
Impuls Lokaal Bodembeheer wordt
hiervoor ook aandacht gevraagd.

137

Erkenningsplicht bij
saneringen

148

Opvolging
meldingen

163

Definitie
van
granietzand

Ontbreken naleefgedrag meldplicht.
Momenteel wordt in sommige
bedrijfstakken nauwelijks gemeld, een
redelijk aantal gemeenten stimuleert dit
door aan te geven de meldingen niet te
zullen verwerken/ handhaven, de pakkans
is klein vanwege capaciteit &
professionaliteit van de handhaving.
Toenemend aantal signalen van bevoegd
gezag Wbb dat bodemsaneringen
uitgevoerd worden door niet-erkende
bodemintermediairs. Ook signalen dat VI
niet (adequaat) optreedt en gedoogd.
Diverse bevoegde overheden Wbb geven
aan dat ook enthousiasme om dergelijke
overtredingen te melden via het
Toezichtsloket hierdoor tanende is.
Signalen dat gemeenten meldingen niet
adequaat verwerken

De fijne fractie van granietzand wordt als
grond gezien. Product is tot op heden
gecertificeerd onder de BRL voor
steenslag dat als bouwstof wordt gezien.
Anders certificeren leidt tot meerkosten.

Status
afhandeling
Geadresseerd

Onder handen

Geadresseerd

Punt is besproken met VI en opgepakt.
VI heeft een handhavingweek Kwalibo
in het najaar gehouden waarbij bij
verschillende saneringen is gekeken
naar de opvolging van de kwalibo
verplichtingen. Duidelijke verbetering
is inmiddels waarneembaar.

Geadresseerd

Het op peil brengen van kennis en
capaciteit bij de bevoegde overheden is
een traject dat enige tijd zal vergen. Een
tweetal acties is uitgezet om dat te
bevorderen. De HUM-Bbk is gereed en
zal in het voorjaar van 2009 worden
uitgerold in 7 regionale bijeenkomsten,
De adviseurs in het kader van de Impuls
Lokaal Bodembeheer is gevraagd om
het adequaat niveau Bbk onder de
aandacht te brengen bij de partijen die
zij adviseren.Intron gaat aan de slag met een
aanpassing van de BRL 9324, waarbij
de keuringsinspanning is afgestemd op
de contante en schone samenstelling
van het materiaal en dus ook beperkt.
Punt behoort eigenlijk op agenda
werkgroepen bouwstoffen en grond en
bagger, maar is vanwege link met

Blijvend op
agenda
werkgroepen
en
implementatie
team

16

Geadresseerd
in jan/feb
2009

170

Erkenningsplicht bij
tankverwijdering

Door de erkenningplicht bij
tankverwijdering moet nu analytisch
onderzoek worden gedaan terwijl in het
verleden vaak kon worden volstaan met
organoleptische waarnemingen. Gevolg is
kostenverhoging

175

Erkenningsplicht bij
kleine
saneringen

Door de erkenningplicht bij kleine
saneringen zijn de kosten sterk gestegen.
Er bestaat vrees dat dit gaat leiden tot
ontduiking van de regelgeving en
milieuschade

certificering in deze werkgroep
behandeld.
Er wordt vanuitgegaan dat het een
bewuste keuze is geweest om analytisch
onderzoek te eisen (Bodem+ checkt).
Signaal (meer kosten = meer kans op
niet-erkend verwijderen) moet leiden
tot verhoogde attentie bij handhavers.
Bij aanpassing van de HUM-Wbb
wordt dit punt daarom meegenomen.
Kostenverhoging is deels het gevolg
van meer aandacht voor het werken
volgens de regels (aanwezigheid
MKB’er, veiligheidsvoorschriften
ARBO-wetgeving etc). Dat is een
gewenste ontwikkeling, echter de
kostenverhoging vergroot het risico op
illegaal saneren. Bij de aanpassing van
de HUM-Wbb wordt dit
handhavingsrisico nadrukkelijk onder
de aandacht gebracht.

Geadresseerd
in jan/feb
2009

Geadresseerd
in jan/feb
2009

Uit het bovenstaande is op te maken dat de uitvoeringsvraagstukken op het gebied van kwalibo,
toezicht en handhaving over 2 hoofdzaken gaan:
• Er is in de bodemsector zorg over een gelijk speelveld voor alle spelers. Een afdoende
toezicht en handhaving inclusief het optreden tegen geconstateerde overtredingen moet zorgen
voor dit gelijke speelveld. In het bijzonder op het gebied van toezicht en handhaving kampen
we met een historie vanuit het Bouwstoffenbesluit waarin zowel het melden door de
toepassers (inclusief overheden zelf als toepasser) als het toezicht en de handhaving daarop en
het optreden tegen overtredingen niet vanzelfsprekend waren. De sleutel ligt bij de bevoegde
gezagen. Zij staan aan de lat om lokaal bodembeheer in te vullen en bij dat beheer hoort een
goed zicht op- en toezicht en handhaving van- de toepassing van grond, baggerspecie en
bouwstoffen. Zodra alle bevoegde overheden hun taken op het gebied van het Besluit
bodemkwaliteit beter gaan oppakken, zal het meldgedrag en het naleefgedrag van toepassers
(zowel overheden als ondernemers) sterk verbeteren, zo is de algemene verwachting.
Overigens treden overheden veelvuldig op als toepasser en wordt de voorbeeldfunctie van
overheden op het terrein van het Besluit bodemkwaliteit vaak slecht ingevuld.
• Er is zorg over mogelijkerwijze onvoorziene neveneffecten van de invoering van kwalibo.
Voor deze zaken is het nodig om daar landelijk een bevestiging of bijstelling van de
reikwijdte van kwalibo voor te krijgen. Bespreking van deze effecten in de werkgroep leidt
daar ook toe.
2.1.3.Helpdeskvragen en kennisplein

De helpdesk van Bodem+ (hierna aangeduid als de bodemhelpdesk) beantwoord vragen over
bodemwet- en regelgeving. Er zijn in 2008 8.205 vragen gesteld aan de bodemhelpdesk. Daarvan
gingen 4.591 vragen (ca 56%) over het Besluit bodemkwaliteit.

17

Figuur 3

Ontwikkeling aantal vragen aan de bodemhelpdesk (2006-2008)
Helpdesk bodem

1800

1600

1400

jan-april 2006
mei-aug 2006
sept-dec 2006
jan-april 2007
mei-aug 2007
sept-dec 2007
jan-april 2008
mei-aug 2008
sept-dec 2008

1200

1000

800

600

400

200

0
Besluit
Bodemkwaliteit

Bouwstoffenbesluit

Bodembescherming

Bodemsanering

Bodem overige
regelgeving

Bodem landelijk
informatiebeheer

De vragen aan de bodemhelpdesk over het Besluit bodemkwaliteit zijn sinds de eerste voorpublicatie
van het Besluit bodemkwaliteit (december 2006) geleidelijk gestegen. Door de inwerkingtreding van
de erkenningsplicht in het kader van kwalibo voor veel werkzaamheden vanaf 1 juli 2007 en de
inwerkingtreding van het Besluit bodemkwaliteit is het aantal vragen nog verder toegenomen. De
ontwikkeling van het aantal helpdeskvragen is in organisatorische termen goed opgevangen. Dit blijkt
uit het feit dat zowel de doorloopsnelheid (> 80 % binnen 2 dagen antwoord) als de klanttevredenheid
(7,0 – 7,5) onveranderd (hoog) zijn gebleven in 2008. In 2008 is bovendien 90 % van alle vragen
door de helpdeskmedewerkers zelf beantwoord (de zogenaamde eerstelijnsvragen).
Bodem+ beantwoordt alle vragen aan de vragenstellers en rapporteert regelmatig (aan de
werkgroepen, het implementatieteam en voor publicatie op de website) over de rode draad van vragen
die zijn gesteld aan de helpdesk2. Tevens worden met zekere regelmaat veelgestelde vragen en
antwoorden (FAQ’s) gepubliceerd en geactualiseerd op de website van bodem+3.
In onderstaande figuur is per subonderwerp de ontwikkeling van het aantal vragen over het Besluit
bodemkwaliteit weergegeven. Hieruit blijkt dat de meeste vragen in 2008 zijn gesteld over de
subonderwerpen grond en bagger (1.252 vragen) en kwalibo (1.110 vragen).

2

Memo’s signalen helpdesk en kennisplein Bbk, www.bodemplus.nl, SenterNovem/Bodem+, diversen jan-dec
2008
3
Veel gestelde vragen kwalibo, www.bodemplus.nl, SenterNovem/Bodem+, diversen jan-dec 2008

18

Figuur 4

Onderverdeling helpdeskvragen Bbk naar subonderwerp (2006-2008)
Besluit bodemkwaliteit

500
450
400
jan-april 2006
mei-aug 2006
sept-dec 2006
jan-april 2007
mei-aug 2007
sept-dec 2007
jan-april 2008
mei-aug 2008
sept-dec 2008

350
300
250
200
150
100
50

Ui
tvo
er
ing
sk
ne
lpu
nte
n

Ov
er
ga
ng
sre
ch
t

Kw
M
ali
eld
bo
ing
(sv
er
pli
ch
tin
ge
n)

Gr
on
d
en
Im
ba
pu
gg
ls
er
Lo
ka
al
Bo
de
m
be
Ins
he
tru
er
m
en
ten
(b
kk
,R
TB
etc
.)

no
rm
ste
llin
g

De
fin
itie
s-

Bo
uw
sto
ffe
n

Be
wi
jsm
idd
ele
n

0

Het aantal vragen over kwalibo is met name toegenomen sinds 1 juli 2007, het moment dat veel
werkzaamheden onder de erkenningsregeling kwalibo zijn komen te vallen. Vanaf het voorjaar van
2008 is het aantal vragen over kwalibo iets afgenomen, maar blijft op een hoog niveau van circa 80 à
90 vragen per maand.
De veelgestelde vragen (antwoorden via www.bodemplus.nl) over kwalibo zijn opgenomen in bijlage
2. Het is uiteraard ondoenlijk om het hele spectrum aan vragen te vangen in een monitoringsverslag.
Uit de helpdesk zelf, de memo’s over de rode draden uit de helpdesk en de veelgestelde vragen over
kwalibo zijn echter wel vier hoofdthema’s te destilleren:
• Er is behoefte om te weten op welke wijze men een certificaat kan behalen en een erkenning
kan aanvragen, welke procedures en termijnen daarbij gelden en wat de stand van zaken van
individuele aanvraag om een erkenning is. Hieruit valt af te leiden dat veel partijen bezig zijn
om zich te laten erkennen in het kader van één of meerdere werkzaamheden. Kritische
kanttekeningen worden met name door zzp’ers gesteld, omdat zij moeilijkheden ondervinden
bij het laten certificeren en/of erkennen;
• Er is behoefte om precies te weten hoe men (als opdrachtgever, opdrachtnemer of als bevoegd
gezag) kan voldoen aan (of handhaven op) de verplichtingen van kwalibo. Hieruit is af te
leiden dat kwalibo voor veel mensen nieuw is en dat vragenstellers bezig zijn om kwalibo te
implementeren binnen hun eigen werkwijze en organisatie
• Er is behoefte om exact de reikwijdte van kwalibo (vaak in een concrete situatie) te kennen.
Hieruit is enerzijds af te leiden dat vragenstellers bezig zijn om kwalibo te implementeren
binnen hun eigen werkwijze en organisatie. Anderzijds blijk het feit dat binnen de erkende
werkzaamheden vaak nuanceringen en uitzonderingen zijn aangebracht, vaak in
onderliggende normdocumenten, te leiden tot veel vragen. Denk hierbij aan de reikwijdte van
een BRL of protocol, het overgangsrecht en vragen of wel of geen persoonserkenning en/of
functiescheiding noodzakelijk is. In sommige gevallen (bewerken van verontreinigde grond)

19

•

•

•

blijkt de interpretatie van de definitie van de werkzaamheid (bijvoorbeeld bij bewerken het
uitzeven van grond) van invloed te zijn op de vraag of een activiteit wel of niet onder kwalibo
valt. Ook zijn veel vragen gesteld over de erkenningsverplichting bij uitvoering en
milieukundige begeleiding van bodemsaneringen van gevallen van niet-ernstige
bodemverontreiniging. Soms blijkt uit de achtergrondinformatie bij dergelijke vragen dat de
vraag gesteld wordt omdat er een aanzienlijk prijsverschil zit tussen het uitbesteden van
werkzaamheden aan een erkend of niet-erkend bodemintermediair.
Regelmatig komen vraagstellers van zowel de overheid en in iets mindere mate het
bedrijfsleven en de adviesbranche met signalen dat werkzaamheden niet in overeenstemming
met kwalibo of normdocumenten zijn uitgevoerd. De bodemhelpdesk heeft de vraagstellers
gestimuleerd om deze signalen via het toezichtsloket bodemsignaal te richten aan de
Inspecties.
Met name vanuit het bedrijfsleven maar in mindere mate ook vanuit de overheid en
adviesbranche komen signalen/verzoeken om bepaalde werkzaamheden (bijvoorbeeld
eenvoudige (delen van) bodemsaneringen) buiten de erkenningsregeling te laten vallen. Een
belangrijk argument hiervoor zijn kostenbesparingen.
Veel vragen gaan over werkzaamheden die (nog) niet erkend zijn. Voor veel vragenstellers is
het niet duidelijk dat sommige delen in de keten (nog) niet onder kwalibo vallen (bijvoorbeeld
handling, opslag en transport van grond, ontgraven van licht verontreinigde grond of
baggerspecie en advieswerkzaamheden als het rapporteren van onderzoek of het opstellen van
een saneringsplan)

Uit bovenstaande punten (met name de laatste twee bullits) is op te maken dat kwalibo bij iedereen in
hoofdlijnen wel bekend is, maar dat veel vragenstellers in de praktijk de regels in detail moeten
kennen om te kunnen oordelen of voor werkzaamheden een erkenningsplicht geldt. De nuanceringen
en gefaseerde invoering van kwalibo zijn vooral bij een relatief kleine kern van direct betrokkenen
(werkgroep kwalibo, SIKB, SBK, RvA, CI’s, rijksinspectiediensten en kleine groep voorlopers bij
decentrale overheden) bekend. De bodemhelpdesk en de websites van Bodem+ en SIKB voorzien in
een behoefte voor vragenstellers die in een concrete situatie worden geconfronteerd (vaak door de
marktpartijen) met genoemde nuanceringen en gefaseerde inwerkingtreding. Naar aanleiding van
voorgaande heeft Bodem+ besloten in samenwerking en afstemming met SIKB in 2009 meer te
investeren (via haar communicatiekanalen) in de bekendheid met de exacte reikwijdte van kwalibo.
Uit de workshop van 26 februari 2009 is het signaal naar voren gekomen dat kwalibo voor een
kostenverhoging zorgt doordat kleine gespecialiseerde bedrijven worden weggedrukt door grotere
spelers.
2.1.4.Toezichtloket bodem

Opzet en doel Toezichtloket
Het Toezichtloket Bodem signalen, waar mogelijke overtredingen en misstanden op bodemgebied
kunnen worden ingediend, is in het eerste volle jaar succesvol gebleken. Het loket is in beheer bij de
VROM-Inspectie en de Inspectie Verkeer en Waterstaat. De inspecties willen onder andere via het
Toezichtloket bereiken dat het naleefgedrag verbetert. Hiervoor moet onder meer de ‘pakkans’
worden verhoogd. In de dagelijkse praktijk blijkt dat de pakkans in de branche nog als (zeer) laag
wordt ervaren. De directeur van een gerenommeerd bedrijf gaf dit ook toe nadat een dwangsom was
aangezegd. Momenteel is kennelijk nog voldoende ruimte voor calculerend gedrag. De lokale bevoegd
gezagen en de inspecties kunnen elkaar hier versterken als meer gebruik gemaakt wordt van het
toezichtloket. De lokale bevoegd gezagen houden toezicht en handhaven in het kader van het Besluit
bodemkwaliteit. De inspecties zullen zich vooral richten op de erkenningen van de
bodemintermediairs en de structurele overtreders. Via het toezichtloket komen bodemintermediairs
die op verschillende plaatsen overtredingen plegen in beeld.

20

Aantallen signalen
In 2008 zijn 386 signalen ontvangen. Door startproblemen bij de gezamenlijke registratie van de
VROM-Inspectie en de Inspectie Verkeer en Waterstaat ontbreekt in de gegevensanalyses een deel
van de signalen die de Inspectie Verkeer en Waterstaat heeft afgehandeld. In Figuur 5 is het verloop
van het aantal signalen in 2008 weergegeven. Hieruit is geen duidelijke trend in de ontwikkeling van
aantallen af te lezen.
Figuur 5

Het verloop van het aantal signalen in 2008
Het verloop van het aantal signalen in 2008

45
40

aantal signalen

35
30
25
20
15
10
5
0
jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

maand

Het aantal ontvangen signalen kan bemoedigend worden genoemd. Signalen worden na ontvangst
gescreend. Uitgangspunt hierbij is dat signalen over zaken waaraan prioriteit wordt gegeven actief
worden afgehandeld en andere signalen voor (trend)analyses en dossiervorming worden gebruikt.
Door trendanalyses uit te voeren kan de handhavingscapaciteit efficiënter worden ingezet op
problemen in de praktijk. De uitkomsten van de analyses kunnen aan de handhavingspartners worden
teruggegeven zodat de handhavingsketen wordt gesloten.
Wie dienen de signalen in?
In Figuur 6 is aangegeven van welke partijen de signalen in 2008 zijn ontvangen. Hieruit blijkt dat
provincies verreweg de meeste signalen hebben ingediend. Dit valt vooral te verklaren door de rol van
provincies bij saneringen (Wbb-bevoegd gezag).
Gemeenten blijken ook een zeer belangrijke bron voor signalen. De grotere gemeenten zijn ook Wbbbevoegd gezag en alle gemeenten zijn bevoegd gezag voor het toepassen van bouwstoffen, grond en
bagger op de bodem. Een belangrijke kanttekening is wel dat nog niet de helft van de Wbb-gemeenten
(grote gemeenten) ooit een melding heeft gedaan. Regionale milieudiensten vormen hierop een
positieve uitzondering. Opvallend is dat het bedrijfsleven zelf ook een relevante bijdrage levert, het
systeem zet kennelijk ook toe tot zelfcontrole van de markt.

21

Figuur 6

Herkomst van signalen
Wie dienen signalen in?

11

11

15
19
provincies
gemeenten

23
151

milieudiensten
waterkwaliteitsbeheerders
bedrijfsleven

34

rijksinspecties
particulieren
overig

81

Inhoud van de signalen
Meer dan de helft van de signalen had betrekking op het uitvoeren van werkzaamheden door
organisaties die niet beschikten over de vereiste erkenning of door personen waarvoor niet de vereiste
persoonsregistratie had plaatsgevonden. De overige signalen zijn zeer divers van karakter; het gaat
bijvoorbeeld om het niet werken conform normdocumenten, die de handelingen van
bodemintermediairs reguleren.
Veel van de signalen hadden betrekking op de ‘droge’ bodem en zijn door de VROM-Inspectie verder
afgehandeld (337 van de 386). De signalen die betrekking hadden op de waterbodem zijn door de
Inspectie Verkeer en Waterstaat afgehandeld (49 van de 386). De Inspectie Verkeer en Waterstaat
heeft door middel van een promotieactie extra aandacht gevraagd voor het loket bij de
waterkwaliteitsbeheerders, omdat door hen nog weinig signalen worden ingediend. Een andere
verklaring voor het relatief beperkte aantal signalen dat betrekking heeft op de waterbodem is dat voor
de waterbodem een aantal normdocumenten nog in werking moest treden (bijvoorbeeld SIKBprotocol 2003 veldwerk voor waterbodems).

Afhandeling van de signalen
In het jaar 2008 hebben de inspecties op verschillende manieren geïntervenieerd bij
bodemintermediairs (zie de voorbeelden). Afhankelijk van de zwaarte van de overtreding zijn er
waarschuwingsbrieven verstuurd, dwangsommen of is er een schorsing van de erkenning opgelegd.
Bij de ‘droge’ signalen leidde bijna 10% van de signalen tot een waarschuwingsbrief of aanzegging
dwangsom. Een deel van de signalen is voor nader onderzoek doorgeleid naar de Interventieteams
bodem die op provinciaal niveau functioneren (zie ook paragraaf 2.1.5). Met certificerende
instellingen zijn inmiddels afspraken gemaakt voor het doorgeven van signalen c.q. klachten die bij
het toezichtloket zijn ontvangen. Voor nadere informatie over de handhaving van het
erkenningensysteem wordt doorverwezen naar paragraaf 2.3.3).
Als ultimum remedium rest altijd nog het strafrechtelijk onderzoek. In dit geval is door de VROMInlichtingen- en Opsporingsdienst (VROM-IOD) in twee gevallen een strafrechtelijk onderzoek
gestart. Een onderzoek naar een bodemadviesbureau heeft landelijke aandacht gehad. Het bureau

22

vervalste 13 jaar lang ongeveer 150 analyseresultaten per jaar door eerdere analyseresultaten te
veranderen en ze als nieuw te presenteren. Deze werden zo aangepast dat het leek alsof zij betrekking
hadden op een andere locatie. Hierdoor zijn mogelijk 1800 locaties, verspreid over heel Nederland,
voorzien van een analyseresultaat zonder dat er een monster is geanalyseerd. Mogelijk zijn zij dus
vervuild. De erkenning van het betreffende bedrijf is inmiddels ingetrokken. De VROM-inspectie is
bezig met een nazorgtraject waarin de mogelijk gedupeerden worden benaderd.
Een tweede zaak betrof de stort van ongeveer 90.000 ton grond en bouw- en sloopafval in een
ontgrondingplas. De verdachte ondernemer was sinds 2004 bezig met de stort van het afval. De zaak
kwam aan het licht door herhaalde klachten van een burger, vooral over de geluidsoverlast die
vrachtwagens veroorzaakte. Naast het betreffende bedrijf is ook onderzoek gedaan naar de rol van
verschillende overheden. Zowel de gemeente als de provincie en het waterschap zijn als in het
onderzoek betrokken.
Enkele praktijksituaties
In Limburg heeft een aannemer nadat hij zonder rechtsgeldige Wbb-beschikking was begonnen met een sanering (overtreding
van de Wbb en het normdocument SIKB-protocol 7003), een proces verbaal gekregen. Door middel van een schikking is deze
overtreding lokaal afgehandeld. De Inspectie V&W heeft het betreffende bedrijf aangeschreven op overtreding normdocument
en heeft een klacht ingediend bij de betreffende Certificerende instelling.
Een laboratorium heeft willens en wetens bepaalde analyses uitgevoerd zonder dat het laboratorium geaccrediteerd en erkend
was voor deze analyses. De Raad voor Accreditatie heeft het laboratorium geschorst naar aanleiding van een melding vanuit
de rijksinspecties.
Een gemeente heeft een waarschuwingsbrief van de VROM-Inspectie ontvangen nadat een tijdelijk gronddepot was opgericht
voor schone grond en materiaal afkomstig van een rioolwaterzuiveringsinstallatie. De gemeente had als opdrachtgever hier
geen melding van gedaan bij het landelijk meldpunt. Bovendien had de gemeente haar eigen bepalingen in de sfeer van de
ruimtelijke ordening overtreden.
Een procedure voor een schorsing is door de VROM-Inspectie geïnitieerd nadat onder meer was geconstateerd dat een
monsternemer stelselmatig bij het plaatsen van peilbuizen in strijd met de BRL SIKB 2000 / VKB-protocol 2001 en 2002 werd
gehandeld. Na plaatsing werd de buis niet afgewerkt met filtergrond en bentoniet. Het grondwater werd direct na plaatsing van
de peilbuis opgepompt en bemonsterd (zonder minimaal één week te wachten met het nemen van de monsters). Ook werd in
strijd gehandeld met het VKB-protocol 6001, hoofdstuk 7.2.2 (bemonstering van de putwand en bodem grondmonsters met een
afwijkende bodemtextuur of afwijkende vervuilingsgraad).
In 2008 is de IOD van de VROM-Inspectie een onderzoek gestart naar een bodemadviesbureau, waaruit bleek dat langdurig
rapportages over bodemonderzoek werden vervalst. Begin 2009 is daarom de erkenning met onmiddellijke ingang ingetrokken.
De maatregel komt neer op een verbod voor het bedrijf om nog langer werkzaamheden uit te oefenen. De Certificerende
Instelling Kiwa heeft het certificaat ingetrokken, waardoor het ook onmogelijk is geworden voor het bedrijf om de
werkzaamheden uit te voeren.

Tevredenheidsonderzoek over de wijze van afhandeling
Eind 2008 hebben de inspecties het toezichtloket geëvalueerd door middel van een enquête onder de
melders. Met deze evaluatie willen de inspecties de afhandeling van de signalen verbeteren. Uit de
enquête is onder meer naar voren gekomen dat de melders actieve terugmelding willen hebben van de
afhandeling hun signaal en dat de afhandelingsnelheid moet worden verhoogd. De inspecties gaan hier
in 2009 mee aan de slag.

2.1.5.Interventiestrategie bodem en grondstromen (interventieteams)

‘Bodemsanering, grondwerken en grondstromen’ is een landelijke handhavingsprioriteit, omdat de
naleving van wetten en regels in deze sector structurele tekortkomingen kent. In LOM-verband is een
interventiestrategie gemaakt om hierin verbetering te brengen. De aanpak kent verschillende fronten.
Eén daarvan is ketentoezicht vanuit gezamenlijk geïdentificeerde bedrijven die het niet zo nauw
nemen (de “free-riders”). Bij wijze van pilot waren hiertoe de afgelopen anderhalf jaar in vier

23

provincies breed samengestelde interventieteams actief. In enkele andere provincies staan soortgelijke
teams in de startblokken.
Resultaten
Diepgaand onderzoek heeft inmiddels geleid tot een aantal zware sanctiemaatregelen. In 2008 is de
Kwalibo-erkenning van twee bedrijven tijdelijk geschorst. Er lopen enkele procedures waarbij
schorsingen van bodemintermediairs worden voorbereid. De bewijslast voor één van deze schorsingen
kon alleen worden verkregen door intensieve observatie door een interventieteam. Hieruit bleek dat
structureel werd geknoeid met het plaatsen van peilbuizen. Aangetoond is dat het bedrijf in kwestie
het vertrouwen heeft geschonden waarop haar Kwalibo-erkenning is gebaseerd.

Evaluatie pilotproject bodem en grondstromen
Ervaringsdeskundigen evalueerden onlangs de pilot met interventieteams gericht op free-riders. De
evaluatie was enerzijds operationeel, gericht op leerervaringen en nuttige tips voor toekomstige
interventieteams, en anderzijds strategisch, gericht op de meerwaarde van deze werkwijze voor het
verbeteren van de naleving in de sector. De evaluatieresultaten zijn opgenomen in de ‘Evaluatienotitie
LOM-pilot Ketenhandhaving bodemsanering, grondwerken en grondstromen’. In deze paragraaf
worden de belangrijke elementen daaruit samengevat.
Ketentoezicht door interventieteams heeft meerwaarde. Het pilotproject kan reeds nu – terwijl enkele
teams nog moeten starten – geslaagd worden genoemd. Er is in verschillende opzichten sprake van
meerwaarde en succes:
1. Hoewel (nog) niet kwantitatief te maken, zijn er diverse kwalitatieve aanwijzingen voor het feit
dat van interventieteams een preventieve werking uitgaat, wat leidt tot een betere naleving en een
op een hoger plan opererende sector op langere termijn.
2. Interventieteams geven concreet vorm aan probleemgericht werken en de accentverlegging van
het controleren van de massa naar het identificeren en aanpakken van malafide en grof
calculerende bedrijven.
3. ‘Eerst alles goed regelen en dan tezamen aan de slag’ is de weg die partijen die gaan
samenwerken vaak kiezen. Op deze wijze komt samenwerking vaak moeizaam tot stand, of zelfs
helemaal niet. Bij interventieteams wordt de samenwerking zeer snel geconcretiseerd. De
gerichtheid van een interventieteam vergroot bovendien de kans op snelle gezamenlijke
successen, die partijen enthousiast maken over de samenwerking en een goede voedingsbodem
zijn voor verdere en structurele betrokkenheid en inzet. Ook van partijen die aanvankelijk
aarzelden en er nu, vanwege het succes, bij willen zijn.
4. Een team dwingt tot intensief samenwerken en informatie-uitwisseling. Bij een goed
functionerend team leidt dit welhaast automatisch tot groei van vertrouwen en kennisoverdracht, uitwisseling en -opbouw over onder andere wet- en regelgeving, de specifieke sector en methoden
en technieken voor (het voorbereiden van) toezicht en handhaving. Meer dan andere
organisatievormen versterkt werken in teamverband daadwerkelijke samenwerking en informatieuitwisseling tussen afzonderlijke organisaties.
5. De (regionale) teamvorm en de structuren eromheen (o.a. regionale stuurgroep) blijken tevens een
geschikt ‘vehikel’ voor het identificeren en maken van goede / juiste afspraken tussen bestuur en
OM over de sfeerovergang tussen toezicht en opsporing en voor het smeden van een duurzame
vertrouwensband. Beter en sterker dan deze afspraken en dit vertrouwen ooit door middel van
generieke (landelijke) afspraken tot stand zouden kunnen komen.

Aanbeveling aan het LOM: doorzetten en synthetiseren
Op grond van de hiervoor beschreven meerwaarde wordt aanbevolen om het pilotproject en de
werkwijze daarbinnen met regionale interventieteams door te zetten. De meerwaarde van dit soort
teams maakt zelfs dat het daaraan geven van een structurele basis overweging verdient. Een

24

structurele basis betekent overigens niet automatisch dat een team ook doorlopend actief moet zijn. Na
de intensieve beginperiode van het team met doorlopende activiteit om binnen de betreffende regio
‘een stempel op de sector te drukken’, kan een consolidatiefase ingaan waarin het team weliswaar
blijft bestaan en ‘in the picture’ blijft, maar met periodieke toezichtactiviteiten. De werkwijze met
interventieteams kan voorts worden gebruikt als strategie voor het stimuleren van samenwerking:
1. in regio’s waar samenwerking tussen afzonderlijke instanties normaal gesproken lastig van de
grond komt (samenwerking initiëren door bewust te sturen in waar er een team wordt opgezet);
2. tussen organisaties die al wel samenwerken, maar hun samenwerking willen versterken
(samenwerking verbeteren door het opzetten van gezamenlijke teams en deze landelijke
facilitering te bieden via een LOM-implementatiemanager en gecoördineerde uitwisseling);
3. tussen het bestuursrecht en het strafrecht (de relatie op werkvloerniveau vormgeven en versterken
en zo mogelijk opschalen).
Aanbevolen wordt voorts om de nu per regio en relatief los van elkaar opererende teams meer dan
thans gebeurt te overkoepelen en met elkaar te verbinden, zodat het geheel meer wordt dan de som
van de afzonderlijke teams. De teams inbedden in een overkoepelende uitvoerings- en
communicatiestrategie is hiervoor een belangrijke mogelijkheid. Andere mogelijkheden moeten
worden onderzocht. Richting de doelgroepen die moeten naleven kan zodoende een landelijke
sectorbrede uitstraling worden bereikt. Het gevoel bij de doelgroepen dat het de overheid ernst is met
betrekking tot deze sector wordt versterkt en verbreed tot buiten de directe regio’s waar
interventieteams actief zijn. Dit draagt bij aan het aanpakken van de zogenoemde
‘afvoerputjesproblematiek’.
2.1.6.Interventiestrategieën TAG en AVI-bodemas

TAG (teerhoudend asfalt granulaat)
In het verleden zijn op grote schaal teerhoudende materialen (asfalt, slijtlagen e.d.) toegepast met hoge
concentraties PAK. Bij onderhoud en reconstructies kan het te verwijderen asfalt daardoor
teerhoudend zijn. Het teerhoudende materiaal moet bij het vrijkomen uit de keten worden verwijderd
door middel van thermische reiniging, waarna hergebruik wel mogelijk is. Dit vergt onderzoek vooraf,
zorgvuldige uitvoering van het frees- of breekproces en het consequent gescheiden houden van
verschillende stromen in de verwijderings- en hergebruiksketen.
Naar aanleiding van het VI-rapport “Weg met TAG” is in 2006 door een LOM-taskforce de
Interventiestrategie teerhoudend asfaltgranulaat opgesteld. In 2007 is in LOM-verband gestart met de
uitvoering van de interventiestrategie teerhoudend asfaltgranulaat. Medio 2008 liep de opdracht voor
de implementatiemanagers af en is een tussenrapportage met nazorgprogramma opgesteld.
De Interventiestrategie richt zich zowel op de wegbeheerder als op de verwerker van asfaltgranulaat.
Daartoe zijn de volgende acties ondernomen in 2008:
1. Code Milieu Verantwoord Wegbeheer
Voor de wegbeheerder was in 2007 al de CROW-publicatie “Richtlijn omgaan met vrijkomend
asfalt-aandacht voor de teerproblematiek” uitgegeven. In 2008 is de Code Milieu Verantwoord
Wegbeheer ontwikkeld die is gebaseerd op de CROW-publicatie. In juni 2008 is deze Code
ondertekend door de minister van VROM, Rijkswaterstaat en vertegenwoordigers van provincies,
gemeenten, waterschappen, VNG, IPO en UvW. Deze gebeurtenis is aangegrepen om via diverse
publicaties aandacht te vragen voor de TAG-problematiek.

25

Figuur 7

de feestelijke ondertekening van de Code MVW

2. Acceptatieprocedures en Wm-vergunningen verwerkers
Acceptatieprocedures zijn adequaat als zeker wordt gesteld waar een partij asfaltgranulaat
vandaan komt, asfaltgranulaat wordt gecontroleerd op teerhoudendheid en TAG als zodanig wordt
behandeld. Een groot deel van de acceptatieprocedures van verwerkers voldeed hier nog niet aan.
In 2008 is een nieuwe set concept-acceptatievoorschriften ontwikkeld door de gemeente
Amsterdam, provincie Noord-Brabant en de VROM-Inspectie. Deze voorschriften zullen
onderdeel gaan vormen van vergunningen, maar vormen momenteel nog onderwerp van discussie
met het bedrijfsleven.
3. RAW-bestekken
Er zijn voorwaarden ontwikkeld die in de aanbestedingseisen van wegbeheerders via de RAWsystematiek zijn opgenomen. Deze zijn bedoeld om al in de contractvorming het goed omgaan
met asfaltgranulaat en TAG te borgen.
4. Acceptatieprocedure in Beoordelingsrichtlijn Asfalt (BRL 9320)
De VROM-Inspectie heeft via de inspraakprocedure commentaar geleverd op de BRL 9320,
vooral gericht op het verbeteren van de acceptatieprocedure. Dit heeft geleid tot overleg met de
sector en het maken van een verbeterslag. Op het moment van schrijven van dit rapport was de
BRL nog niet definitief vastgesteld.
5. Ketentoezicht
In 2008 zijn diverse puinbrekers en asfaltcentrales gecontroleerd. Overtredingen zijn
geconstateerd bij de acceptatie van asfaltgranulaat, waartegen handhavend is opgetreden.
6. Snelle en betrouwbare onderzoeksmethode
In 2008 is RIVM in opdracht van de VROM-Inspectie gestart met de ontwikkeling van een snelle
en betrouwbare methode voor PAK-detectie. Het voordeel van een dergelijke methode is dat zeer
snel kan worden vastgesteld of een partij asfaltgranulaat schoon is of niet.
AVI-bodemas
In de zomer van 2007 heeft de VROM-Inspectie het rapport ‘Van huishoudelijk afval tot bouwstof,
Interventiestrategie ketenhandhaving AVI-bodemassen.’ De aanleiding lag enkele jaren ervoor: er
waren twijfels gerezen bij de toepassing van werken met AVI-bodemas en daarmee ontstond politieke
discussie over de wenselijkheid van het gebruik van AVI-bodemassen in werken. In het genoemde VIrapport is beoogd om mogelijkheden aan te reiken hoe meer grip op de keten kan worden verkregen.
Aan de hand van een vijftal strategieën wordt ingevuld welke partij in de keten wat kan doen om die
grip te vergroten zodat er minder problemen ontstaan bij de toepassing van AVI-bodemas. De
strategieën richten zich op:
1. verantwoordelijkheid producent voor juiste toepassing;
2. goede dossiervorming en nazorg door opdrachtgever/gebruiker;
3. kwaliteitsverbetering uitvoering door aannemers;

26

4. maatschappelijk belang van nuttige toepassing behartigen;
5. verbetering toezicht.
In 2008 zijn de betrokken partijen (VROM-Inspectie, Vereniging Afvalbedrijven, Rijkswaterstaat en
VNG) gezamenlijk gestart met de invulling van de strategieën.
2.1.7.Adequaat niveau Besluit bodemkwaliteit

De VROM-Inspectie heeft eind 2008 het “Adequaat niveau Besluit bodemkwaliteit” voor gemeenten
opgesteld. Het Adequaat niveau is een beknopte beschrijving van gemeentelijke taken in het kader van
het Besluit bodemkwaliteit en een prima handvat voor gemeenten (maar ook bruikbaar voor andere
organisaties) om te toetsen in hoeverre het Besluit voldoende is ingevoerd in hun organisatie. In
hoofdlijnen komt het Adequaat niveau neer op een drietal aspecten:
•
Het Besluit bodemkwaliteit is verankerd in de organisatie. Dat wil zeggen dat er beleid, capaciteit
en middelen alsmede werkinstructies zijn met betrekking tot de rol van de gemeente op het gebied
van bevoegd gezag, toezicht en handhaving;
•
Kwalibo is tot in de haarvaten van de organisatie doorgedrongen, zowel bij de beoordeling van
meldingen als bij toezicht en handhaving, maar ook wanneer de gemeente optreedt als
opdrachtgever of uitvoerder bij werkzaamheden die vallen onder kwalibo;
•
De gemeente heeft als bodembeheerder zicht op alle (zowel meldingsplichtige als nietmeldingsplichtige en ook de illegale) toepassingen van bouwstoffen, grond en baggerspecie
binnen haar beheergebied.
Het Adequaat niveau is door het implementatieteam aangeboden aan alle decentrale overheden en het
Adequaat niveau is toegevoegd aan het kennisplein. Zoals in paragraaf 2.2.7 is aangegeven, wordt het
Adequaat niveau ook onder de aandacht gebracht in het kader van de Impuls Lokaal Bodembeheer
(ILB).
Op grond van het Adequaat niveau is in de HUM Besluit bodemkwaliteit een meer uitgebreide
beschrijving opgenomen voor bevoegde gezagen (zowel nat als droog).

27

2.2.

Bevindingen op decentraal niveau

2.2.1.Kennis regelgeving en instrumentarium

In december 2008 is een enquête4 uitgezet onder gemeenten, waterschappen en regionale diensten van
Rijkswaterstaat. In deze enquête zijn vragen gesteld die betrekking hebben op de onderwerpen die
behandeld worden in paragraaf 2.1 t/m 2.5. De enquête inclusief alle resultaten is als bijlage 1 aan
deze rapportage toegevoegd. In de paragrafen 2.1 t/m 2.5 treft u de hoofdlijnen aan die volgen uit de
enquête.
De respons op de enquête is hoog te noemen, zie onderstaande tabel. Door de hoge respons kunnen we
er van uit gaan dat we een representatief beeld over Nederland hebben. Regionaal is de respons per
provincie ook steeds boven de 30 %, zie daarvoor de bijlage.
Tabel 8

Respons enquête per type organisatie

Type organisatie
Regionale diensten rijkswaterstaat
Waterschappen
Gemeenten > 100.000 inwoners
Gemeenten 50.000 – 100.000 inwoners
Gemeenten 20.000 – 50.000 inwoners
Gemeenten < 20.000 inwoners
Totaal

Respons (reacties/totale groep)
80 % (8/10)
88 % (23/26)
64 % (16/25)
38 % (16/42)
40 % (76/190)
52 % (95/184)
49 % (234/479)

Bij het beoordelen van de enquêteresultaten dienen een aantal aspecten in beschouwing te worden
genomen:
• Het is waarschijnlijk dat de enquête en licht positief beeld geeft omdat partijen die minder ver
met de implementatie van het Besluit zijn, wellicht ook minder geneigd zijn om de enquête in
te vullen;
• De enquête is ingevuld door personen werkzaam bij de decentrale overheden. Hun
antwoorden zijn niet gecontroleerd op correctheid;
• Gekozen is voor een enquête in de vorm van veel multiplechoice vragen. Hierdoor is het voor
vragenstellers niet mogelijk om nuances te leggen in hun antwoord;
• Sommige onderwerpen hebben zich in de praktijk nog niet voorgedaan bij de respondenten,
waardoor hun antwoord eerder iets zegt over ‘wat men verwacht te doen’ dan ‘wat men
daadwerkelijk doet’
Ten aanzien van kennis van de regelgeving kan op basis van Figuur 8 worden geconcludeerd dat de
kennis van de regelgeving op organisatieniveau heel behoorlijk is. Veelal is er binnen de organisatie
wel een verschil in bekendheid met de regelgeving. Uit terugkoppeling van de adviseurs in het kader
van de Impuls Lokaal Bodembeheer blijkt vaak dat de bodemspecialist meer kennis heeft dan zijn
verdere collegae in de organisatie en dat dus het kennisniveau sterk wisselt. Wat aan Figuur 8 verder
opvalt, is dat grotere organisaties een beter kennisniveau hebben dan kleinere organisaties. Voorts is
opvallend dat met name de grote gemeenten een significant betere kennis hebben van kwalibo. Dit
heeft te maken met het feit dat deze organisaties ook bevoegd gezag zijn in het kader van de Wbb en
vanuit die hoek al langer zijn geconfronteerd met de kwaliboverplichtingen. Tijdens de workshop is
4

Enquête toezicht en handhaving implementatie Besluit bodemkwaliteit, SenterNovem/Bodem+, 23 december
2008

28

aangegeven dat er op dit moment tussen toepassers en het bevoegd gezag veel interpretatiekwesties
spelen. Dat komt ook overeen met het beeld dat uit de helpdesk naar voren komt. Veel van deze
kwesties zijn te wijten aan een kennisgebrek bij de betreffende gemeentebeambte. De algemene
kennis van het Besluit bodemkwaliteit moet dus nog verder doordingen in de decentrale organisaties.
De impuls lokaal bodembeheer richt zich daar onder andere op.
Figuur 8

bekendheid met de regelgeving

Uit een nadere analyse naar de onderverdeling per regio blijkt dat de regio West-Nederland (Noord en
Zuid Holland) iets beter scoort op kennis van de regels dan de andere regio’s (figuren zijn opgenomen
in de bijlage). In diezelfde regio zijn ook veel taken op het gebied van bodem gemandateerd naar
milieudiensten (grotere organisatiegraad), waardoor de professionaliteit en het kennisniveau beter
scoort.
Wanneer we in Figuur 9 kijken naar kennis van de noodzakelijke uitvoeringsinstrumenten als
milieuhygiënische verklaringen en SIKB protocollen en richtlijnen, dan heeft een relatief hoog
percentage van de respondenten aangegeven geen of weinig kennis te hebben te hebben van deze
documenten. Deze kennis is echter wel vereist om te kunnen toetsen of een melding van een
voorgenomen toepassing op de juiste wijze tot stand is gekomen en voldoet aan de vereisten van het
Besluit. Op het gebied van deze punten wordt aanbevolen de kennis bij decentrale overheden middels
trainingen te vergroten.

29

Figuur 9

Bekendheid met instrumentarium

2.2.2.Beleid organisatie en verankering

In de enquête zijn vragen gesteld over of en de wijze waarop de organisatie al ingericht is op het
Besluit bodemkwaliteit en de verankering van het werk dat wordt verricht. Op beleidsniveau betreft
het vragen met betrekking tot het hebben van een lokaal beleid voor de uitvoering van en toetsing aan
het Besluit bodemkwaliteit, het hebben van functiescheiding tussen de taken als opdrachtgever en
bevoegd gezag, de invulling van de rol in de ketenhandhaving, het hebben van een actieve signalering
voor de toepassing van bouwstoffen, grond en baggerspecie en de keuze voor het generieke of
gebiedspecifieke kader voor grond en bagger. Op het gebied van verankering gaat het om zaken als
kwaliteitsmanagementsystemen, procedures en instructies, registers en rapportage en terugkoppeling.
De resultaten van de enquête zijn in de onderstaande figuren opgenomen.
Figuur 10

Vaststellen beleid
Uit Figuur 10 blijkt dat in veel organisaties beleid
aanwezig is of in ontwikkeling is voor de uitvoering en
toetsing aan het Bbk. Dat beeld komt overeen met de
grote belangstelling voor de Impuls lokaal bodembeheer
(ILB). Tevens blijkt uit deze figuur dat in grote
organisaties men al verder is met de implementatie dan
in kleine organisaties.

30

Figuur 11

Functiescheiding
Bij grote organisaties is de functiescheiding goed
geregeld. Kennelijk is dat bij kleinere organisaties niet
altijd het geval. Het risico bestaat in dergelijke
organisaties dat de toezichthouder moet toezien op de
uitvoering van gemeentelijk grondverzet waarbij hij/zij
zelf betrokken is. Een dergelijke vermenging van taken
is geen gezonde basis voor een kritische houding naar
het eigen werk. Aanbevolen wordt om bij de uitrol van
de HUM-Bbk ook dit aspect nadrukkelijk te benoemen.

Figuur 12

Ketenhandhaving

In 60 % van de organisaties is de rol van de organisatie in de ketenhandhaving (nog) niet opgenomen
in het beleid. Daar kan nog veel versterking plaatsvinden. Het feit dat veel organisaties aangeven niet
standaard elke overtreding ook te melden bij het toezichtloket, geeft aan dat de samenwerking tussen
handhavingspartners nog kan verbeteren. Veel lokale overheden maken een eigen afweging bij
overtredingen en komen zo vaak in overleg met de overtreder tot corrigerende maatregelen. Het is aan
te bevelen die informatie door te spelen naar het Toezichtsloket zodat de inspecties kunnen analyseren
of dezelfde overtreder niet bij verschillende bevoegde gezagen vergelijkbare overtredingen begaat.
Aanbevolen wordt om dit punt ook mee te nemen bij de uitrol van de HUM-Bbk.
Figuur 13

Actieve signalering van toepassingen
In de grotere organisaties (grote steden en
rijkswaterstaat) is er voorzien (er is veelal iemand
aangewezen met die taak) in een actieve signalering van
toepassingen (ook de illegale). Voor de overige
organisaties geldt dat in 40 % van de organisaties is
aangegeven dat er geen sprake is van (geen
verantwoordelijke is voor) actieve signalering van
toepassingen. Dat komt overeen met het beeld dat
geschetst wordt bij de handhavingsresultaten en

31

signalen uit de praktijk waarbij door gemeenten geen enkele melding is ontvangen terwijl bij een
rondrit door de gemeente diverse toepassingen worden gesignaleerd. Eerste voorwaarde voor adequaat
toezicht en handhaving is dat die taak in het beleid belegd is. Ook voor dit vraagstuk geldt dat
daarvoor tijdens de uitrol van de HUM-Bbk aandacht wordt gevraagd.
In de enquête is tevens gevraagd welk beleidskader (overgangsrecht, generiek, gebiedspecifiek) wordt
gevolgd. Vanwege de korte duur van inwerkingtreding is uit die vraag naar voren gekomen dat het
overgrote deel van de organisaties nog gebruik maakt van het overgangsrecht. In paragraaf 4.2 en de
bijlage over de enquête treft u meer informatie over de keuze voor het beleidskader aan.
Figuur 14

Verankering en vastlegging

Uit Figuur 14 blijkt dat op het gebied van vastlegging in kwaliteitssystemen, werkvoorschriften en het
registreren en rapporteren in met name in de groepen van de kleinere organisaties nog veel verbetering
kan worden bereikt. Degelijke systemen en rapportages zijn geen garantie voor het goed functioneren
van de organisatie met betrekking tot haar taken op het gebied van het Besluit bodemkwaliteit maar
zijn wel een indicator voor de mate waarin de taken op het gebied van het Besluit bodemkwaliteit zijn
geïmplementeerd in de organisatie. Aanbevolen wordt om voorbeelden van procedures, checklists,
registers en rapportages (best-practices) te ontsluiten zodat organisaties van elkaars werk kunnen leren
en profiteren
2.2.3.Beoordeling van meldingen

De organisaties waaraan een enquête is toegezonden zijn allemaal al geruime tijd bevoegd gezag in
het kader van het Bsb en sinds kort dus ook in het kader van het Bbk. Deze organisaties zijn gewend
meldingen te ontvangen en te behandelen. In de enquête is aan de bevoegde overheden gevraagd naar

32

verschillende aspecten waarop zij een melding beoordelen. In Figuur 15 zijn alle
beoordelingsaspecten opgenomen. Deze figuur laat het totaalbeeld zien van alle organisaties. In de
bijlage is datzelfde beeld ook opgenomen per type organisatie en regio. Figuur 15 volstaat hier voor
het verkijgen van een goed indruk hoe die taak wordt opgepakt. In de regel is het beoordelen van
meldingen goed ingevoerd bij de bevoegde gezagen. Zoals bij vele andere vragen scoren de grotere
organisaties iets beter dan de kleinere (zie bijlage). Over het algemeen scoort het beoordelen van
meldingen van bouwstoffen minder dan andersoortige meldingen. Dat heeft waarschijnlijk te maken
met het feit dat meldingen van bouwstoffen minder vaak voorkomen en daar in organisaties minder
ervaring mee is. Uit reacties tijdens de workshop is gebleken dat een aantal gemeenten aan de melder
een terugkoppeling geven dat de melding is ontvangen en behandeld. Dit gebeurt niet in alle gevallen.
Melders hebben aangegeven daar wel grote behoefte aan te hebben. Het is immers eenvoudiger fouten
te corrigeren voorafgaand aan de toepassing.
Figuur 15

Beoordeling van meldingen

2.2.4.Handhavinginspanning

Uit Figuur 16 blijkt dat in meer dan 70 % van de organisaties de capaciteit voor de taken op het gebied
van het besluit bodemkwaliteit minder is dan 1 FTE (in meer dan 50 % van de organisaties minder dan
0,5 FTE). Daarnaast is het handhavingsbudget in 80 % van de organisaties kleiner dan 10.000 euro per
jaar. Uit Figuur 17 blijkt daarnaast dat 60 % van de organisaties heeft aangegeven niet,
steekproefsgewijs of alleen gemelde toepassingen te controleren in het veld. Slechts een zeer beperkt
gedeelte van de organisaties heeft ook een volledige registratie van alle toepassingen die plaatsvinden
in het beheergebied. Uit bovenstaande en de figuren blijkt dat de handhaving op papier er redelijk

33

voor staat (zie paragraaf 2.3), maar dat het daadwerkelijke toezicht in het veld veelal zeer beperkt is of
ontbreekt. Een opmerking tijdens de workshop op 26 februari in dit verband werd gedeeld door alle
aanwezigen en schetst scherp het beeld dat er leeft bij de aanwezigen: “de handhaving richt zich op de
papieren van de welwillende ondernemer die een melding heeft gedaan, gecertificeerd is, erkend is en
zich heeft laten controleren door een certificerende instelling. De handhaving moet zich richten op de
echte problemen”

Figuur 16

Capaciteit en handhavingsbudget

Figuur 17

Handhavingsinspanning

34

2.2.5.Handhavingresultaten/nalevinggedrag

De handhavingsresultaten moeten in beschouwing genomen worden in relatie met de
handhavingsinspanning. Omdat er weinig toezicht in het veld is wordt er ook weinig daadwerkelijk
opgetreden tegen overtredingen, simpelweg omdat ze in veel gevallen niet worden geconstateerd. In
Figuur 18 zijn de handhavingsresultaten weergegeven. Uit deze figuur blijkt dat het aantal
handhavingsacties en het aantal sancties dat is uitgevaardigd zeer beperkt is. Voor een grote groep
respondenten geld zelfs dat geen enkele handhavingsactie is uitgevoerd en ook geen enkele vorm van
sanctie is opgelegd.
Figuur 18

Handhavingsresultaten totaalbeeld

Het totaalbeeld dat uit de enquête naar voren komt laat zich als volgt samenvatten:
• Organisaties zijn redelijk goed op de hoogte van de strekking van het Besluit bodemkwaliteit,
het uitvoeringsinstrumentarium is minder goed bekend;
• Veel organisaties zijn bezig met het maken van lokaal beleid. Met die organisatorische
aandacht voor het Besluit bodemkwaliteit zijn er kansen om het beleid en de werkwijze op het
gebied van bevoegd gezag, toezicht en handhaving vast te leggen en te versterken.
Versterking op dit punt is in een groot aantal organisaties zeker ook nodig;
• Toezicht op papier in de vorm van controle op meldingen is redelijk goed geregeld;
• Toezicht in het veld en optreden tegen geconstateerde overtredingen schiet tekort vanwege
een beperkte capaciteit. Aanbevolen wordt om capaciteit te bundelen in
samenwerkingsverbanden/milieudiensten.
2.2.6.Normbladen 8001 en 8002 voor bevoegd gezagen Wbb (provincies en gemeenten)

In het SIKB-normblad 8001 (provincies) en het SIKB-normblad 8002 (gemeenten en gemeentelijke
milieudiensten) is omschreven welke eisen gesteld kunnen worden aan de taakuitvoering door het
bevoegd gezag in het kader van de Wbb. In 2008 beschikken alle provincies en vrijwel alle bevoegd
gezag gemeenten Wbb over een kwaliteitssysteem op basis van deze normbladen. Het feitelijk
functioneren en de onderlinge leereffecten worden op vrijwillige basis bezien tijdens onderlinge
visitaties. Jaarlijks wordt een gemeenschappelijk thema gekozen; daarnaast zijn per visitatie vrije
onderwerpen aan de orde. In 2007 was dat het implementeren van het kwaliteitssysteem op basis van
de SIKB-normbladen 8001 en 8002. In 2008 was het gemeenschappelijk thema ‘toezicht en
handhaving’. In 2008 zijn verbeteropmerkingen vanuit 2007 doorgevoerd. Deelname wordt in het

35

algemeen als effectief ervaren, omdat kennis en ervaring met betrekking het implementeren in de
eigen organisatie van regelgeving en beleid worden gespiegeld aan en door derden.
Tabel 9

kerngegevens visitatie

Kerngegeven
Aantal deelnemende provincies
Aantal deelnemende bevoegd gezag gemeenten / gemeentelijke
milieudiensten
Aantal deelnemers dat het kwaliteitssysteem obv normbladen 8001 en
8002 onvoldoende heeft geïmplementeerd
Aantal deelnemers dat het thema 2008 (toezicht & handhaving Wbb)
onvoldoende heeft geïmplementeerd

Aantal
12 van 12
26 van 29
2 (1 visitatie nog te doen in 2009)
3 (1 visitatie nog te doen in 2009)

Alle provincies en bijna alle bevoegd gezag gemeenten nemen op vrijwillige basis deel in een
onderling visitatiesysteem, dat de implementatie van een kwaliteitssyteem voor bodembeheer in de
eigen organisatie, begeleidt en stimuleert. Dit wordt als een effectief middel ervaren.
2.2.7.Waterkwaliteitsbeheerders

In 2008 heeft de Inspectie Verkeer&Waterstaat (IVW) een rapport gepubliceerd met betrekking tot het
kennisniveau van de KWALIBO-regeling en uitvoering daarvan door waterkwaliteitsbeheerders.5 De
IVW concludeert dat de controle op de erkenningen, bij zowel vergunningaanvragen, meldingen als in
het veld onvoldoende is. Het toezicht op belangenverstrengeling en functiescheiding gebeurt
nauwelijks in de praktijk. Kennis van de regelgeving is laag en als wordt ingezoomd op de
normdocumenten dan is deze ontoereikend om de regelgeving goed uit te voeren.
De IVW concludeert dat het kennis- en uitvoeringsniveau van waterkwaliteitsbeheerders met
betrekking tot de KWALIBO-regelgeving onvoldoende is. De IVW doet een aantal aanbevelingen om
deze situatie te verbeteren:
• beter gebruik van faciliteiten om misstanden te melden (toezichtloket bodem)
• verbeterde voorlichting specifiek gericht op waterkwaliteitsbeheerders
• het ontwikkelen van een instrument/werkwijze die het toezicht op belangenverstrengeling en
functiescheiding vereenvoudigt.
2.2.8.Beoordeling op Adequaat niveau

De enquête toezicht en handhaving implementatie Besluit bodemkwaliteit zoals opgenomen in bijlage
1 alsmede het onderzoek van de IVW bij de waterkwaliteitsbeheerders geeft een goed overzicht van
de mate waarin organisaties nu reeds voldoen aan het Adequaat niveau Besluit bodemkwaliteit. In
hoofdlijnen komt het Adequaat niveau neer op een drietal aspecten:
•
Het Besluit bodemkwaliteit is verankerd in de organisatie. Dat wil zeggen dat er beleid, capaciteit
en middelen alsmede werkinstructies zijn met betrekking tot de rol van de gemeente op het gebied
van bevoegd gezag, toezicht en handhaving;
•
Kwalibo is tot in de haarvaten van de organisatie doorgedrongen, zowel bij de beoordeling van
meldingen als het houden van toezicht en handhaving, maar ook wanneer de gemeente optreedt
als opdrachtgever of uitvoerder bij werkzaamheden die vallen onder kwalibo;
•
De gemeente heeft als bodembeheerder zicht op alle (zowel meldingsplichtige als nietmeldingplichtige en ook de illegale) toepassingen van bouwstoffen, grond en baggerspecie binnen
haar beheergebied.
5

Kwaliteit gemeten! De bevoegd gezag rol van waterkwaliteitsbeheerders in de Kwalibo erkennings- en
certificeringssystematiek, IVW, 29 oktober 2008

36

Het beeld op basis van de enquête, het rapport van de IVW, veel voorlichtingsbijeenkomsten en
gesprekken met gemeenten is dat een groot deel van de gemeenten nog niet voldoet aan het Adequaat
niveau Besluit bodemkwaliteit. Dit geldt voor alle drie de bovengenoemde aspecten, maar in
versterkte mate voor het derde aspect. Het houden van toezicht in het veld vindt in beperkte mate
plaats. Het niveau van toezicht en handhaving is daarmee onvoldoende.
Op basis van die constatering heeft Bodem+ de adviseurs in het kader van de Impuls Lokaal
Bodembeheer (zie hoofdstuk 5) verzocht om het Adequaat niveau in hun contacten met de decentrale
overheden onder de aandacht te brengen en daarmee ook onderdeel te laten zijn van de Impuls Lokaal
Bodembeheer (ILB). Daarnaast zal er, in overleg met het implementatieteam Besluit bodemkwaliteit
een actieprogramma voor 2009 worden ontwikkeld dat moet bijdragen aan het bereiken van het
Adequate niveau bij decentrale overheden
2.2.9.Overige informatie

Uit de nulmeting6 van de indicatoren over kwalibo, toezicht en handhaving is nog aanvullende
informatie beschikbaar. Deze informatie wordt daar waar mogelijk nog aangevuld met informatie over
de monitoringsindicatoren die in januari 2009 wordt verzameld. Voor het onderwerp kwalibo, toezicht
en handhaving is de monitoringsindicator over het aantal milieu-incidenten van belang. Voor zover
bekend zijn in 2008 geen nieuwe milieu-incidenten bekend. Wel is eenmaal met succes een beroep
gedaan op de zorgplicht bij de voorgenomen toepassing van RKGV (rioolkolken en gemalenslib,
veegvuil) bij de verondieping van een zandwinplas. Deze toepassing zou leiden tot een hoog
Chemisch zuurstofverbruik (CZV) wat kan leiden tot anaerobe omstandigheden met onder andere
vissterfte als gevolg.
Bovendien is eind 2008 de Handhaving UitvoeringsMethode Besluit bodemkwaliteit (HUM-Bbk) in
concept verschenen. Dit document is een belangrijk hulpmiddel voor toezichthouders en handhavers
in het veld. In het voorjaar van 2009 wordt deze HUM-Bbk in een groot aantal regionale sessies
gepresenteerd aan de handhavers en toezichthouders. Tijdens deze sessies is er ook ruimte voor
workshops en praktijksituaties.

6

Nulmeting Besluit bodemkwaliteit (Bbk), nulmeting 2007 t.a.v. relevante indicatoren, concept-eindrapport,
Van Ruiten en Schreurs, december 2008

37

2.3.

Functioneren van het kwalibosysteem

2.3.1.Reikwijdte van de monitoring

Het erkenningensysteem omvat de erkenning van geaccrediteerde organisaties (certificerende
instellingen, inspectie-instellingen en laboratoria), van gecertificeerde organisaties en van erkende
kwaliteitsverklaringen. Bij organisaties kan behalve een erkenning tevens de registratie van personen
verplicht zijn. De gegevens met betrekking tot de erkenningen 2008 zijn in deze paragraaf verwerkt.
Tevens zijn beschikbare gegevens vanuit accreditatie en certificatie verwerkt.
Tabel 10

Bodembeheer
(bodemonderzoek en
bodemsanering)
Bodembescherming
(aanleg en inspectie van
vloeistofdichte
voorzieningen; inspectie
van kathodische
bescherming van
ondergrondse opslagtanks)
Bouwstoffen en grond
(afgeven van
kwaliteitsverklaringen)

reikwijdte van het KWALIBO-systeem en beschikbare gegevens
Erkenning van
certificerende
instellingen, inspectieinstellingen en
laboratoria, organisaties
en producten
Ja

Accreditatie van certificerende
instellingen, inspectieinstellingen en laboratoria

Certificatie van organisaties en
certificatie of keuring van
producten

Ja

Ja

Ja

Ja. Gegevens over inspectieinstellingen mbt vloeistofdichte
voorzieningen zijn nu nog niet
beschikbaar* .

Nee. *

Ja

Ja

Alleen BRL 9335 Grond.
Voor de overige
kwaliteitsverklaringen worden
gegevens vanaf 2009
verzameld.
* Gedurende 2008 heeft PBV het beheer over de CUR 44 en de certificatieregelingen overgedragen aan SIKB.

2.3.2.Uitvoering van certificatie en accreditatie

Accreditatie van laboratoria en inspectie-instellingen
De Raad voor Accreditatie verzorgt in Nederland de (meeste) accreditaties van laboratoria en
inspectie-instellingen. Een enkele partij is geaccrediteerd via een vergelijkbare buitenlandse instelling.
In onderstaande tabel zijn de kerngegevens van de Raad voor Accreditatie opgenomen.

38

Bodembescherm
ing (AP08)

Bodembescherm
ing (KC)

12

8

4

3

8
5

68
56**

25
34

66
51***

4
2

16
0

aantal gesprekken met directie
aantal schorsingen

0
0

0
0

0
0

1
1

0
0

0
0

aantal intrekkingen
aantal klachten van VROM

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

totaal aantal geaccrediteerde pakketten
aantal afwijkingen

2

86*

Bodembeheer
(AP04SG/SB/U/E)
Bodembeheer
(AS2000)
9

aantal geaccrediteerde instellingen

Bodembeheer
(AP04-M)
4

Algemeen

Bodembeheer
(AS3000)

Tabel 11
Kerngegevens accreditatie laboratoria en inspectie-instellingen door de Raad
voor Accreditatie

1

Met uitzondering van gegevens over vloeistofdichte voorzieningen (CUR-44)
Een schema kan bestaan uit een of meerdere pakketten cq. groep verrichtingen
* dit zijn afwijkingen op systeemniveau; hebben wel betrekking op kwalibogebieden, maar niet rechtstreeks op één
specifiek onderdeel
** 40 afwijkingen rechtstreeks op AP04-SG/SB/U en 16 afwijkingen die gelden voor AP04 èn AS3000
*** 35 afwijkingen rechtstreeks op AS3000 en 16 afwijkingen die gelden voor AP04 èn AS3000
2

Toelichting op Tabel 11
• De overzichten geven de verdeling van de afwijkingen over de beoordelingselementen weer.
Uit ervaring kan worden geconcludeerd dat deze ten opzichte van andere RvA-beoordelingen,
een redelijk normaal beeld geven.
• Bij de laboratoria en inspectie-instellingen zijn de meeste afwijkingen vastgesteld bij de
beoordelingselementen 'managementsysteem', 'vastgestelde methoden', 'middelen/kalibratie'
en 'kwaliteits-/procescontroles'. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de afwijkingen m.b.t.
'managementsysteem' veelal betrekking hebben op het interne documentbeheer. De
afwijkingen m.b.t. 'vastgestelde methoden' hebben veelal betrekking op de vastlegging van de
werkwijze of de validatie van de methode. Hierbij dient in ogenschouw genomen te worden
dat bij AP04- en AS3000-laboratoria in het algemeen de omvang van het beoordelingsteam
(veel) groter is dan bij andere instellingen (i.v.m. de grootte en diversiteit van de scope).
• In 1 geval heeft schorsing van de accreditatie plaatsgevonden. Zie paragraaf 2.3.3
Accreditatie van certificerende instellingen
De Raad voor Accreditatie verzorgt naast de accreditatie van laboratoria en inspectie-instellingen
tevens de accreditatie van certificerende instellingen. In onderstaande tabel zijn de kerngegevens van
de Raad voor Accreditatie opgenomen.

39

Bodembescherming
(BRL K902/03, K903/07,
K904/02 en BRL
K905/02)

Bouwstoffen en grond
(afgeven
kwaliteitsverklaringen)
(BRL 0203, 1004, 1005
….. 9335, 9336, 52230)

aantal geaccrediteerde instellingen
totaal aantal geaccrediteerde BRL-en

6
23

2
9

1
4

6
110

totaal aantal beoordeelde BRL-en
percentage beoordeelde BRL-en1

9
39%

0
0%

0
0%

7
6%

6
0

nvt
0

nvt
0

16
0

0
0

0
0

0
0

0
0

aantal klachten van VROM
0
0
0
1
percentage beoordeelde BRL-en ten opzichte van het totaal aantal geaccrediteerde BRL-en
* dit zijn afwijkingen op systeemniveau; hebben wel betrekking op kwalibo-werkgebieden,

0

Algemeen

Bodembescherming
(BRL 2319, 2362, 2371,
2372 en K908/02)

Kerngegevens accreditatie van certificerende instellingen door de Raad voor
Bodembeheer
(SIKB BRL 1000, 2000,
6000, 7000 en 7500 (
excl BRL 9309 en BRL
9335 (horen bij afgeven
kwaliteitsverklaringen)

Tabel 12
Accreditatie

aantal afwijkingen
aantal gesprekken met directie
aantal schorsingen
aantal intrekkingen

30*

Opmerkingen bij Tabel 12
• De overzichten geven de verdeling van de afwijkingen over de beoordelingselementen weer.
Uit ervaring kan worden geconcludeerd dat deze ten opzichte van andere RvA-beoordelingen
een redelijk normaal beeld geven.
• Uit de tabel blijkt (bij afgeven kwaliteitsverklaringen) dat het aantal daadwerkelijk door de
Raad voor Accreditatie (bijgewoonde) beoordelingen van de certificatieactiviteiten gering is.
Daar zijn twee redenen voor:
o Deze BRL-en zijn al langere tijd geaccrediteerd en gezien de resultaten door de tijd
heen als laag risico bestempeld, waardoor een beperkt toezichtregiem van toepassing
is.
o De betreffende BRL-en worden voor een groot deel uitgevoerd door één certificatieinstelling. Daar de competentie van deze certificatie-instelling bij het uitvoeren van
meerdere schema’s wordt vastgesteld zijn de bijwoningen in 2008 voor de Kwalibospecifieke schema’s beperkt in aantal.
• Bij de nieuwe SIKB -schema’s hebben, gezien de wijzigingen en het nieuw zijn ervan,
meerdere bijwoningen plaats gevonden. Dit is ook te zien in de eerste kolom waar deze BRLen zijn vermeld en ook de bijwoning/beoordelings frequentie hoog is geweest.

Certificatie bodembeheer
Door de certificerende instellingen wordt jaarlijks een bevindingenrapportage opgesteld voor de
beoordelingsrichtlijnen in het bodembeheer (alsmede BRL 9335), op basis waarvan periodiek door
SIKB een monitoringsrapportage wordt opgesteld.
Aan de hand van de aangeleverde gegevens zijn in lijn met de gegevens in Tabel 11 en Tabel 12 de
volgende kerngegevens afgeleid:

40

(SIKB BRL
1000, 2000,
6000, 7000
en 7500
aantal geaccrediteerde certificerende instellingen

BRL 9335

Bouwstoffen en grond
(afgeven
kwaliteitsverklaringen)

Kerngegevens certificatie Bodembeheer en BRL 9335 over 2008
Bodembeheer

Tabel 13

6

3

totaal aantal gecertificeerde instellingen/organisaties
aantal certificaathouders op protocol-niveau

876
1693

81
118

totaal aantal audits
Totaal aantal afwijkingen

2375
2702

168
145

3,1
1,1

1,8
0,9

aantal schorsingen
aantal intrekkingen

2
17

0
9

Klachten van opdrachtgevers over certificaathouders

5

0

gem aantal afwijkingen per certificaat
gem. aantal afwijkingen per audit

Uit de tabel kan worden afgeleid dat inmiddels bijna 850 organisaties en instellingen zijn
gecertificeerd. Elk van die organisaties/instellingen is gecertificeerd voor gemiddeld 2 protocollen, die
met de onderscheiden BRL-en samenhangen.
Op grond van de BRL-en wordt elke certificaathouder volgens een vastgelegde audit-frequentie
beoordeeld ; in 2008 bedroeg dit aantal bijna 3 per certificaat. Tijdens de audits zijn in totaal bijna
2850 afwijkingen geconstateerd, waarmee een gemiddeld aantal afwijkingen per audit tussen 0,9-1,1
wordt berekend. Hierbij wordt nog aangetekend dat tussen de BRL-en grote verschillen worden
aangetroffen; zo bedraagt het aantal afwijkingen bij BRL 7500 (Procesmatige bewerking van grond)
slechts de helft van het aantal dat bij BRL 1000 (Partijkeuringen) en BRL 7000 (Uitvoering
bodemsanering) is aangetroffen.
In 2008 zijn 2 certificaten geschorst om inhoudelijke redenen (zie paragraaf 2.3.3) daarnaast heeft een
aantal intrekkingen plaatsgevonden, veelal om administratieve redenen (bv wisseling van
certificerende instelling).
Het aantal klachten van opdrachtgevers over certificaathouders dat certificerende instellingen hebben
ontvangen, is beperkt (totaal 5). Zie ook paragraaf 2.1.4 toezichtloket bodem.
2.3.3.Uitvoering en handhaving van het erkenningensysteem

Een erkenning (beschikking) wordt op aanvraag door Bodem+ afgegeven namens de ministers van
VROM en Verkeer&Waterstaat. De aanvrager heeft in eerder stadium een certificaat of accreditatie
behaald. Een erkenning kan worden verleend of geweigerd. Een verleende erkenning kan later ook
worden geschorst of ingetrokken.
In onderstaande tabel zijn de kerngegevens met betrekking tot de uitvoering en handhaving van het
erkenningensysteem vermeld.

41

Tabel 14

kerngegevens uitvoering en handhaving erkenningensysteem

Kerngegeven
Geldige erkenningen op 31-12-2008
Doorlooptijd 1ste aanvraag gemiddeld
Doorlooptijd wijziging gemiddeld
Geweigerd
Geschorst door VROM Inspectie
Geschorst door certificerende instelling
Geschorst door Raad voor Accreditatie

Aantal
2.922
27 dagen
12 dagen
2
1
2 (1 certificaathouder)
1

Handhaving
In 2008 is er in vier gevallen opgetreden tegen onjuist handelen. Certificatie / accreditatie enerzijds en
handhaving door de VROM Inspectie / Inspectie Verkeer & Waterstaat anderzijds trekken daarbij
indien mogelijk dezelfde lijn en versterken elkaar. Het betreft de volgende gevallen:
Casus 1:

Casus 2:

Casus 3:

Casus 4:

Betreft een tanksaneerder die dusdanig in strijd met zijn certificatie handelde dat zijn
beide certificaten door de verantwoordelijke certificatie instelling zijn geschorst. In
vervolg hierop is ook de erkenning geschorst. Na zes maanden is de schorsing van één
van de twee certificaten weer opgeheven, omdat er voldoende verbeteringen zijn
aangebracht. Het andere certificaat blijft vooralsnog geschort, in afwachting van de
noodzakelijke verbeteringen. Dit geldt eveneens voor de erkenningen.
Betreft een monsternemer in vervolg op een erkenning extra werkzaamheden
verrichtte zonder dat hij over een daarvoor passende erkenning beschikte. Op basis
hiervan is de erkenning voor de oorspronkelijke activiteit voor een maand geschorst
geweest.
Uit praktijkinformatie (via Bodemsignaal) werd duidelijk dat een laboratorium
onderzoek uitvoerde voor activiteiten waarvoor nog geen accreditatie (en dus ook
geen erkenning) verkregen was. Aangezien het bedrijf aan klanten en in de rapporten
wel accreditatie claimde, is strafrechtelijk opgetreden. Het bedrijf is een schikking
overeengekomen met het OM.
begin 2007 (met gedeeltelijke afhandeling in 2008) is strafrechtelijk opgetreden tegen
een adviesbureau wegens het vervalsen van onderzoeksgegevens. Een in eerste
instantie als verontreinigd gerapporteerde locatie werd na druk van de opdrachtgever
toch als schoon gerapporteerd ten behoeve van het verkrijgen van een
bouwvergunning. In 2007 is het bedrijf veroordeeld wegens valsheid in geschrifte.
Toen het bedrijf in 2007 een erkenning aanvroeg is die op advies van de VROM
Inspectie geweigerd. Medio 2008 heeft het bedrijf alsnog een nieuwe erkenning
verkregen aangezien er op dat moment 3 jaar sinds het plegen van het delict was
verstreken.

Nalevingsonderzoek
In 2008 heeft de VROM-Inspectie een nalevingsonderzoek7 uitgevoerd op 38 saneringslocaties die
tevoren conform de regelgeving waren gemeld bij het bevoegd gezag. Het onderzoek was met name
gericht op administratieve verplichtingen (het hebben van een erkenning om werkzaamheden uit te
voeren) en eenvoudig waarneembare afwijkingen in het veld.
Uit het onderzoek is gebleken dat het naleefgedrag in de periode maart/april 2008 beter was dan
vooraf werd verwacht. Slechts bij een beperkt aantal van de onderzochte aannemers en milieukundig
begeleiders was sprake van een overtreding. Uit het onderzoek blijkt dat het overgrote deel van de
onderzochte aannemers en milieukundig begeleiders beschikt over een erkenning.
7

Resultaten handhavingsactie Kwalibo bij bodemsaneringen, het naleefgedrag van aannemers en milieukundig
begeleiders, VROM Inspectie, 17 december 2008

42

2.3.4.Conclusies en aanbevelingen kwalibosysteem

Uit de gegevens over het certificatietoezicht en het accreditatietoezicht blijkt een groot aantal
afwijkingen. Dit betekent enerzijds dat vanuit certificatie en accreditatie corrigerend wordt
opgetreden. Het betekent ook dat toezicht nodig is om tot een adequate uitvoering van het beleid met
betrekking tot bodembeheer en bodembescherming te komen.
Aanbevolen wordt de monitoring in de volgende periode uit breiden met gegevens over accreditatie en
certificatie bij vloeistofdichte voorzieningen en certificatie van kwaliteitsverklaringen voor
bouwstoffen.
In 2008 is er in vier gevallen handhavend opgetreden tegen onjuist handelen. Certificatie / accreditatie
enerzijds en handhaving anderzijds trekken daarbij indien mogelijk dezelfde lijn en versterken elkaar.
Handhaving tegen onjuist handelen blijkt nodig en effectief.
Het naleven van de administratieve bepalingen van KWALIBO vindt in voldoende mate plaats.
Verwacht wordt dat bij de niet-gemelde of illegale saneringen veel meer sprake zal zijn van
overtreding van de kwalibo-regelgeving. Daarom wordt aanbevolen om inspecties te richten op
illegale saneringen en/of niet gemelde saneringen en op ernstige bodemovertredingen. Het onderzoek
heeft een aantal aanknopingspunten opgeleverd voor onderzoek naar structurele overtredingen van
bodemregelgeving. Hier wordt vervolgonderzoek op gericht.

43

3. Bouwstoffen
Het kader voor het toepassen van Bouwstoffen is aanzienlijk vereenvoudigd. Veel producenten maken
nog gebruik van de certificeringsregels van het Bouwstoffenbesluit via het overgangsrecht. Om die
reden is ook nog geen goed beeld te geven van de ontwikkeling van de administratieve lasten. De
indruk bestaat wel dat de sector de implementatie van dit onderdeel van het Besluit bodemkwaliteit
goed heeft opgepakt. Vooralsnog verloopt de implementatie van dit onderdeel van het Besluit
bodemkwaliteit, met uitzondering van een beperkt aantal uitvoeringsvraagstukken die in de daarvoor
opgerichte werkgroep zijn besproken, zonder noemenswaardige problemen.

3.1.

Toepassen bouwstoffen in de praktijk

Het bouwstoffen hoofdstuk uit het Besluit bodemkwaliteit is aanzienlijk vereenvoudigd ten opzichte
van het Bouwstoffenbesluit (producteisen in plaats van toetsing van het product op de wijze waarop
die wordt toegepast). De verwachting bij het opstellen van het Besluit was dat met die
vereenvoudiging en de nieuwe normstelling problemen met het toepassen van bouwstoffen
grotendeels waren opgelost. Om die reden is in het kader van de monitoring besloten om het toepassen
van bouwstoffen (met uitzondering van de IBC bouwstoffen en de hertoepassing van bouwstoffen
zonder eigendomsoverdracht) in de praktijk niet te volgen, maar uit te gaan van een piepsysteem. Dat
piepsysteem wil zoveel zeggen, dat verwacht wordt dat producenten van bouwstoffen aan de bel
trekken indien de afzet van hun bouwstoffen in het geding is. Met uitzondering van enkele stromen
die beperkt in omvang zijn (zie uitvoeringsvraagstukken) is er in 2008 niet gepiept. Daarnaast is door
branchevertegenwoordigers aangegeven dat zeer veel producenten via het overgangsrecht nog gebruik
maken van de certificering onder het bouwstoffenbesluit. Dat is reden om aan te nemen dat het
vooralsnog goed loopt met de toepassing van bouwstoffen in de praktijk. Tijdens de workshop op 26
februari 2009 is door enkele aanwezigen aangegeven dat het toezicht op verschillende bouwstoffen
die niet hoeven te worden gemeld waarschijnlijk beperkt is. Het veronderstelde gebrek aan toezicht op
niet-meldingsplichtige bouwstoffen kan mogelijk leiden tot ongewenste toepassingen.
IBC bouwstoffen
In 2008 zijn via het centrale meldsysteem in totaal voor 22 partijen IBC bouwstof met een totale
omvang van ruim 1.5 miljoen ton meldingen ontvangen. In Tabel 15 zijn de meldgegevens uitgesplitst
naar de aard van gemelde IBC-bouwstof.
Tabel 15

Meldingen van IBC-bouwstoffen in het centrale meldsysteem in 2008

Omschrijving IBC-bouwstof
AVI-Bodemas
Cementgebonden minerale
reststoffen
Flugsand in ongebonden
toepassing
Mijnsteen
Grond
Waterbouwsteen
Zand
Totaal

Aantal partijen

Hoeveelheid (in tonnen)
11
1.090.180
2
3.300
1

3.267

1
1
2
4
22

260.700
4.125
167.244
14.998
1.543.814

Hergebruik onder dezelfde condities zonder eigendomsoverdracht
In 2008 zijn via het centrale meldsysteem in totaal 57 partijen bouwstof voor toepassing onder
dezelfde condities zonder eigendomsoverdracht gemeld.

44

Voor beide bovenstaande vormen van toepassen van bouwstoffen geldt dat het melden via het centrale
meldsysteem pas vanaf 1 juli 2008 verplicht is en dat vele toepassingen nog in het kader van het
overgangsrecht zijn gedaan. Voor die toepassingen geldt dat, voor zover zij op grond van het
Bouwstoffenbesluit meldingsplichtig zijn, de betreffende melding nog rechtstreeks bij het bevoegd
gezag moest worden gedaan. Bovenstaande gegevens geven dus slechts een beperkte weergave van de
totale hoeveelheid toegepaste IBC bouwstoffen en hertoepassing van bouwstoffen zonder
eigendomsoverdracht.

3.2.

Administratieve en bestuurlijke lasten

Aan het bedrijfsleven (administratieve lasten) en de overheden (bestuurlijke lasten) is in januari 2009
worden gevraagd in hoeverre hun lasten op het gebied van Bouwstoffen zijn toe of afgenomen en of
zij dat kunnen onderbouwen met gegevens. Door de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven is
aangegeven dat veel bedrijven nog vallen onder overgangsbepalingen en dat daarom nog geen beeld is
te geven van de ontwikkeling van administratieve lasten op het gebied van Bouwstoffen. Uit de
resultaten van de enquête is op te maken dat de bevoegde overheden weinig capaciteit vrijmaken voor
hun taken op het gebied van het besluit bodemkwaliteit. Tijdens de workshop is een aanbeveling naar
voren gebracht die zou kunnen leiden tot een verdere besparing van de administratieve lasten. De
aanbeveling heeft betrekking op het overgaan van een erkenning van individuele producenten naar een
systeemerkenning. Deze aanbeveling zal in 2009 worden ingebracht in het implementatieteam.
Het gebruik van de fabrikant eigen verklaring is in 2008 nog zeer beperkt. Er is 1 producent die een
fabrikant eigen verklaring heeft verkregen.

3.3.

Uitvoeringsvraagstukken

In 2008 zijn in totaal 178 uitvoeringsvraagstukken aangedragen bij Bodem+. Voor de onderverdeling
naar onderwerp (tabel 2), status van afhandeling (tabel 3) en aard van het uitvoeringsvraagstuk (tabel
4) wordt verwezen naar paragraaf 2.4
De onderverdeling van de uitvoeringsvraagstukken op het gebied van bouwstoffen is weergegeven in
Tabel 16. De procentuele onderverdeling van uitvoeringsvraagstukken naar aard van de
uitvoeringsvraagstukken vertoont veel overeenstemming met de gegevens uit Tabel 4.
Tabel 16

Uitvoeringsvraagstukken Bouwstoffen, onderverdeling naar de aard van het
uitvoeringsvraagstuk

Onderwerp

Categorie

Omissie of verschrijving in de regelgeving
Onduidelijkheid over interpretatie van de
regelgeving, toelichting en overgangsrecht
De aansluiting van andere regelgeving of het
uitvoeringsinstrumentarium is niet correct
Uitvoeringsvraagstuk voor bespreking in de
werkgroepen (van belang om brede afstemming
voor oplossing te vinden)
Totaal

1
2

Aantal uitvoeringsvraagstukken
(% totaal)
12 (25 %)
14 (29 %)

3

12 (25 %)

4

10 (21 %)

48 (100 %)

De uitvoeringsvraagstukken die in de werkgroep zijn besproken zijn opgenomen in

45

Tabel 17.

46

Tabel 17

Uitvoeringsvraagstukken behandeld of te behandelen in werkgroep bouwstoffen

#

Onderwerp

Probleemomschrijving

Oplossingsrichting

52

Dikte folie

In de werkgroep is een minimale dikte
inclusief tolerantie daarop gedefinieerd
en de regeling bodemkwaliteit is daarop
aangepast.

79

Drainerend
vermogen
afdeklaag

In de regeling bodemkwaliteit was de
minimale dikte van een kunststoffolie die
worden gebruikt bij de afdek van een IBC
bouwstof in een werk onvoldoende
nauwkeurig gedefinieerd.
In de regeling bodemkwaliteit zijn
onvoldoende eisen gesteld aan het
drainerend vermogen van de afdeklaag
van IBC voorzieningen.

119

Hertoepassing
niet
teerhoudend
asfalt
Duurzame
vorm
vastheid
immobilisaten
Toetsingsregel bij
hertoepassing
bouwstoffen

Artikel 29, lid 1d (opnieuw toepassen niet
teerhoudend asfalt) blijkt in de praktijk
veel vragen op te roepen, omdat zowel
het artikel als de toelichting meer ruimte
bieden, dan beleidsmatig wenselijk is
De eisen aan duurzame vormvastheid
werken belemmerend voor de toepassing
van immobilisaten.

167

Tijdelijke
opslag
bouwstoffen

IVW heeft wens om tijdelijke opslag
voorafgaand aan toepassing zonder
vergunning ook voor bouwstoffen
mogelijk te maken

171

Horren van
ballastbed
grind

174

Niet-teerhoudend
asfalt

Valt hergebruik / horren van
spoorwegballast - waarbij de fijne
technisch ongeschikte ballast wordt
uitgezeefd en afgevoerd naar verwerker
en de grove fractie wordt hergebruikt wel of niet onder het toepassen zonder
bewerking en eigendomsoverdracht van
het Bbk?
Hergebruik niet-teerhoudend
asfaltgranulaat conform Bbk in
halfverhardingen. In geval van
parkeerplaatsen e.d. (met name bij zwaar
transport) ontstaat er veel stofvorming en
bij metingen van de emissies, blijkt PAK
veelvuldig voor te komen rondom
dergelijke locaties. Uiteraard geldt
zorgplicht, maar gemeente zoekt naar
praktijkvoorbeelden hoe dit te tackelen.

176

LDstaalslakken
voor in
schans-

141

162

Bij hertoepassing van bouwstoffen mogen
2 parameters maximaal 2 maal de norm
overschrijden. Dit is volgens indiener in
strijd met de beleidsbeginselen van PAK
uit het milieu verwijderen

LD staalslak gebruikt in schanskorf of
modulaire geluidsscherm ter afvanging
van oa stikstofoxiden en fijnstof niet
altijd meer toepasbaar in het kader van

Status
afhandeling
Geadresseerd

In de werkgroep zijn eisen
geformuleerd aan het drainerend
vermogen van afdeklagen en de
regeling bodemkwaliteit is daarop
aangepast
Een FAQ is opgesteld waarin de
reikwijdte wordt beperkt tot het
opnieuw warm toepassen. Het Bbk
wordt bij de eerstvolgende wijziging op
dit punt aangepast.
Regeling bodemkwaliteit wordt
aangepast met specifieke eisen aan
immobilisaten voor de toepassing als
wegfundering.

Geadresseerd

Regeling bodemkwaliteit wordt
aangepast zodat de 2 maal 2 regeling
niet geldt voor PAK’s. Op grond van
het overgangsrecht gelden overigens
voor bitumenproducten en
asfaltproducten tot juli 2013 afwijkende
eisen (PAK=75 mg/kg d.s.).
Er is geen draagvlak voor het realiseren
van onvergunde langdurige opslag van
bouwstoffen via het Bbk. Punt wordt
doorverwezen naar de vormgeving van
het activiteitenbesluit waarbij in
algemene zin gekeken kan worden naar
het omzetten van vergunningsplichtige
situaties naar situaties waarbij onder
algemene regels kan worden gewerkt.
Punt wordt nader besproken met
opstellers Bbk, wordt in de loop van
2009 opnieuw geagendeerd in
werkgroep Bouwstoffen

Geadresseerd
in jan/feb
2009

Er zijn andere instrumenten dan het
Bbk ter voorkoming van stofvorming.
De vraagsteller wordt daarnaar
verwezen. Het feit dat in stofdeeltjes
meer PAK’s voorkomen ligt aan het feit
dat de PAK’s zich meer hechten aan
deze deeltjes. Verhoogde PAK gehalten
in stof zegt dus niet
noodzakelijkerwijze dat ook te hoge
PAK concentraties in het asfalt
aanwezig zijn.
Er wordt navraag gedaan naar de
redenen voor het strenger maken van de
eisen voor Vanadium. Uitgaande van de
huidige eisen voor Vanadium wordt

Geadresseerd
in jan/feb
2009

47

Geadresseerd

Geadressseerd
in jan/feb
2009

Geadresseerd
in jan/feb
2009

Bespreking
volgt in 2009

Geadresseerd
in jan/feb
2009

korven niet
altijd meer
toepasbaar

178

Niet keuren

het Bbk, ivm uitloging vanadium. Was
onder Bsb zonder uitzondering
toepasbaar, omdat eisen t.a.v. vanadium
factor 3 hoger waren. Voorgestelde wijze
van toepassing met afvanging van
regenwater zorgt niet voor
bodembelasting, maar voldoet niet aan
vereisten IBC-toepassing of
gelijkwaardigheid daarvan
Hergebruik zonder eigendomsoverdracht
kan leiden tot bewust niet willen
opmerken van verdachte situaties om op
die wijze niet te hoeven keuren en
verdachte partijen weer te kunnen
toepassen

namens het implementatieteam verder
onderzocht of er beleidsmatig draagvlak
is om de toepassingsvorm (opvang
hemelwater) onder de reikwijdte van de
gelijkwaardigheid te brengen. In de
huidige regelgeving past dat niet, dus
dat zou een wijziging van de Regeling
bodemkwaliteit vragen.
Gewaakt moet worden dat deze
vrijstelling wordt misbruikt om
ongekwalificeerde en/of niet toepasbare
partijen toch toe te passen. Om meer
aandacht hiervoor bij handhavers te
krijgen wordt een FAQ opgesteld en
wordt het punt opgenomen in de HUMBbk. Tevens wordt benadrukt dat
misstanden gemeld moeten worden bij
het toezichtloket. Zo komt omvang in
beeld en kunnen overtreders worden
aangepakt.

Geadresseerd
in jan/feb
2009

Uit bovenstaande blijkt dat er geen grote structurele problemen zijn gesignaleerd met het toepassen
van bouwstoffen. Slechts voor enkele relatief kleinere stromen bouwstoffen (immobilisaat en LD
staalslakken in schanskorven) zijn uitvoeringsvraagstukken aangemeld. De verwachting is dat die
uitvoeringsvraagstukken opgelost kunnen worden. De overige uitvoeringsvraagstukken hebben vooral
betrekking op het krijgen van meer duidelijkheid over de exacte invulling en de reikwijdte van
bepaalde regels. Bespreking van de uitvoeringsvraagstukken in de werkgroep leidt daar ook toe.

3.4.

Helpdeskvragen en kennisplein

Er zijn aan de helpdesk van Bodem+ in 2008 8.205 vragen gesteld. Daarvan gingen 4.591 vragen (ca
56%) over het Besluit bodemkwaliteit. Hier volstaat een verwijzing naar paragraaf 2.5 voor de figuren
over de ontwikkeling van de helpdeskvragen (figuur 1) en de onderverdeling naar onderwerp (figuur
2).
Slechts 267 helpdeskvragen zijn gesteld over het onderwerp Bouwstoffen (circa 6% van het aantal
vragen over het Bbk). Gedurende de eerste maand en van 2008 bedroeg het aantal vragen over
bouwstoffen maximaal 10 per maand. Vanaf juni 2008 is dit aantal toegenomen tot een aantal van 25 à
40 per maand. De toename vanaf juni 2008 komt door de inwerkingtreding van het onderdeel
bouwstoffen op 1 juli 2008.
De rubriek met veel gestelde vragen over bouwstoffen is begin 2008 gelanceerd en is gaande weg het
jaar verder aangevuld met nieuwe vragen.
Bodem+ beantwoord deze vragen aan de vragenstellers en heeft de goede gewoonte om regelmatig te
rapporteren over de rode draad aan vragen die zijn gesteld aan de helpdesk8. Tevens worden met
zekere regelmaat veelgestelde vragen en antwoorden gepubliceerd op de site van bodem+9. De
veelgestelde vragen (antwoorden via www.bodemplus.nl) over bouwstoffen zijn opgenomen in bijlage
3. Het is uiteraard ondoenlijk om het hele spectrum aan vragen te vangen in een monitoringsverslag.
8

Memo’s signalen helpdesk en kennisplein Bbk, www.bodemplus.nl, SenterNovem/Bodem+, diversen jan-dec
2008
9
Veel gestelde vragen kwalibo, www.bodemplus.nl, SenterNovem/Bodem+, diversen jan-dec 2008

48

Uit de helpdesk zelf, de memo’s over de rode draden uit de helpdesk en de veelgestelde vragen over
bouwstoffen zijn echter wel twee hoofdthema’s en drie kleinere concrete onderwerpen te destilleren:
• Er is veel behoefte aan uitleg over de precieze werking van het overgangsrecht, wanneer is
een werk nog gereguleerd onder het Bsb en wanneer onder het Bbk, hoe zit het met oude en
nieuwe bewijsmiddelen/ milieuhygiënische verklaringen en meldverplichtingen en
meldprocedures. De veelgestelde vragen en het kennisplein voorzien hierin.
• Er is veel behoefte aan een overzicht van wat er nu precies is veranderd ten opzichte van het
bouwstoffenbesluit. Denk hierbij aan milieuhygiënische verklaringen (in relatie tot de
erkenningsplicht vanuit kwalibo), IBC bouwstoffen en wijzigingen in de meldingsplicht. Ook
hierin voorziet het kennisplein in.
• Er is behoefte aan een goede uitleg over de reikwijdte van uitzonderingen op het bepalen van
de kwaliteit van bouwstoffen (onder andere niet-teerhoudend asfalt). Ook hierin voorziet het
kennisplein in een behoefte.
• Er is behoefte aan handvatten bij bevoegde overheden om het toepassen van
kunstgrasinstrooisel te reguleren ofwel via het Besluit bodemkwaliteit (indien steenachtig)
ofwel via de zorgplichtbepalingen van de Wbb. Ook hierin voorziet het kennisplein in een
behoefte.
• Er is onduidelijkheid over de eisen voor deskundigheid en de (toekomstige) erkenningsplicht
bij werkzaamheden voor IBC bouwstoffen (bijvoorbeeld beoordelen van IBC voorzieningen).
Hieruit blijkt dat toepassers en bevoegde gezagen zich oriënteren op het Besluit bodemkwaliteit, de
exacte spelregels willen kennen omdat concrete toepassingen worden gerealiseerd en er behoefte is
om te weten of men zich daarbij aan de nieuwe regels houdt. Tijdens de workshop van 26 februari
2009 is aangegeven dat er daarnaast veel vragen in de praktijk zijn over de omgang met het maximaal
20 % bijmenging criterium. Inmiddels hebben die vragen geleid tot een uitvoeringsvraagstuk dat in
2009 wordt behandeld.

3.5.

Overige informatie

Uit de nulmeting10 van de indicatoren over bouwstoffen is nog aanvullende informatie beschikbaar.
Deze informatie wordt daar waar mogelijk nog aangevuld met informatie over de
monitoringsindicatoren die in januari 2009 wordt verzameld. Voor bouwstoffen zijn aanvullend op het
voorgaande in dit hoofdstuk de volgende indicatoren van belang:
• Milieu incidenten als gevolg van het toepassen van bouwstoffen. Er zijn geen gevallen van
milieu incidenten bekend.
• Gestorte hoeveelheid bouwstoffen (nog geen cijfers over 2008, in 2007 slechts 300 Kton) Het
storten van bouwstoffen is vanwege de hoge stortkosten (inclusief milieuheffing) en het
actieve hergebruikbeleid zeer beperkt.
• Gelijkwaardigheidverklaringen. Er is in 2008 1 gelijkwaardigheidverklaring aangevraagd
voor alternatieve isolerende voorzieningen. Voor het kunnen nemen van een beslissing op de
aanvraag was het noodzakelijk de regeling bodemkwaliteit aan te passen. Na die aanpassing,
begin 2009, is een ontwerp-besluit genomen en dat is gepubliceerd in de staatscourant en de
Cobouw. Het ontwerp-besluit is eveneens via de website van Bodem+ beschikbaar. Na
inspraak en eventuele verwerking daarvan zal een definitief besluit op de aanvraag worden
genomen.

10

Nulmeting Besluit bodemkwaliteit (Bbk), nulmeting 2007 t.a.v. relevante indicatoren, concept-eindrapport,
Van Ruiten en Schreurs, december 2008

49

4. Grond en baggerspecie
Het beleidskader voor grond en baggerspecie is in veel aspecten nieuw en vraagt om een andere
werkwijze van met name de decentrale overheden. De eerste ervaringen in pilotprojecten zijn wel dat
het gebiedsgerichte kader werkbaar is. Het beleidskader roept bij alle betrokken partijen die zich
inwerken in de materie veel vragen op over hoe de regels nu precies werken en uitgelegd moeten
worden. De helpdesk en het kennisplein van Bodem+ voorzien daarbij in een grote behoefte. Er is in
de dagelijkse praktijk van het toepassen van grond en baggerspecie nog veel sprake van
overgangsrecht, maar alle betrokken partijen zijn wel bezig hun bestaande werkwijze om te buigen
naar een werkwijze die strookt met het Besluit bodemkwaliteit. Gemeenten, milieudiensten en
waterschappen zijn in groten getale aan de slag met het maken van een onderbouwde keuze voor
lokaal bodembeheer. In die gebiedspecifieke kaders liggen de kansen voor verruiming van de
toepassing van grond en baggerspecie. De werkwijze met behandeling van uitvoeringsvraagstukken
stelt ons in staat om dreigende stagnaties voor te zijn. Mogelijke stagnaties in het oplossen van de
baggeroppgave kunnen optreden als gevolg van de maatschappelijke onrust bij de verondieping van
enkele voormalige zandwinplassen en het toetsen aan nieuwe stoffen bij het op de kant zetten van
baggerspecie. In 2009 moet blijken of de oplossingsrichtingen die zijn aangedragen voor beide
uitvoeringsvraagstukken zodanig zijn dat deze dreigende stagnatie niet gaat optreden.

4.1.

Toepassen grond en bagger in de praktijk

Het beleidskader voor grond en baggerspecie is op veel punten gewijzigd. Toepassingen kunnen
plaatsvinden in de verschillende toepassingskaders die het Besluit bodemkwaliteit kent:
• Algemene toepassing via het generieke kader met een onderscheid tussen toepassing op de
landbodem en de waterbodem en de tijdelijke opslag voorafgaand aan toepassing
• Gebiedspecifieke toepassing op de bodem
• Grootschalige bodemtoepassing
• Verspreiden van baggerspecie met een onderscheid tussen verspreiden op de kant, in het
oppervlaktewater en in zee
Omdat al deze toepassingskaders een wijziging betekenen ten opzichte van de oude regelgeving
(Bouwstoffenbesluit, Vrijstellingsregeling grondverzet, Regeling vaststelling klassenindeling
onderhoudsspecie, WM-vergunningenregime) is er bij de totstandkoming van het Besluit
bodemkwaliteit voor gekozen om een relatief langdurig (in veel gevallen 3 of 5 jaar) overgangsbeleid
te formuleren. Dit betekent dat veel toepassingen in 2008 nog zijn uitgevoerd in het kader van het
overgangsrecht. In dat kader is er ook nog sprake van het melden van de toepassing bij het bevoegd
gezag, terwijl voor toepassingen in het kader van het Bbk gebruik moet worden gemaakt van het
centrale meldingssysteem. In het onderstaande is een overzicht gegeven van de meldingen die zijn
gedaan via het centrale meldsysteem. Het is nodig om een onderscheid te maken tussen het toepassen
op de landbodem en het toepassen op de waterbodem. Het Bbk is voor het toepassen op de
waterbodem (vanaf 1 januari 2008) langer van kracht dan voor het toepassen op de landbodem.
Daarnaast is er bij het toepassen op de waterbodem in mindere mate sprake van overgangsrecht dan
bij het toepassen op de landbodem. Daardoor geeft het overzicht van meldingen van voorgenomen
toepassingen op de waterbodem een redelijk representatief beeld van het baggerverzet. Gegeven de
grotere mate van overgangsrecht voor toepassen op de landbodem en het slechte meldgedrag in de
sector (zie hoofdstuk 2) geeft onderstaand overzicht allerminst een compleet beeld van het
grondverzet in Nederland. Alhoewel ruim 5 miljoen ton licht verontreinigde grond is gemeld, geeft de
forse omvang van de gemiddelde partijgrootte (gemiddeld bijna 10.000 ton per partij) aan dat
voornamelijk de grotere partijen zijn gemeld. Het aantal gemelde partijen bevestigt dat, gemiddeld
nog geen 2 partijen per bevoegd gezag! Dat strookt met het beeld dat de grotere organisaties die

50

werken met grotere volumina en meer personele capaciteit de regels van het Bbk inclusief de
meldverplichtingen beter hebben geïmplementeerd in hun organisatie en werkwijze dan de kleinere
spelers op de markt. Bij grotere volumina gaat het veelal om infrastructurele projecten met een forse
impact op de omgeving, waarbij de toezicht en handhavingstaak van overheden vaak beter op orde is.
Ook dat is een reden waarom de grotere stromen vaker worden gemeld dan de kleine stromen.
In met name Tabel 19 staan enkele zeer grote partijen opgenomen. Uit een nadere analyse in het
meldsysteem is gebleken dat het gaat om enkele zeer omvangrijke partijen die zijn of worden
verspreid in de Westerschelde, het Hollandsch diep, de Nieuwe waterweg, de Noordzee of de
Waddenzee (totaal circa 40 miljoen ton baggerspecie), danwel worden gebruikt van zeer grootschalige
toepassingen zoals de Tweede maasvlakte (6 miljoen ton grond).
Tabel 18

Gemelde toepassingen op de landbodem (periode juli-december 2008)

Toepassing
Generiek kader op de
landbodem

Grootschalige
bodemtoepassing op de
landbodem

Kwaliteit
AW2000
Wonen
Industrie
Anders
Niet ingevuld
Totaal
AW2000
Wonen
Industrie
Anders
Niet ingevuld
Totaal

Aantal partijen

Baggerspecie op de kant
(niet meldplichtig)
Gebiedspecifiek kader op
de landbodem
Onbekend kader op de
landbodem
Totaal

Tabel 19

136
62
68
18
11
295
48
12
101
16
40
217
13

Hoeveelheid in tonnen
1.933.156
165.185
265.481
55.420
37.419
2.456.659
243.340
865.717
756.406
128.540
1.508.050
3.502.053
219.720

176

842.927

91

497.242

792

7.518.602

Gemelde toepassingen op de waterbodem (periode januari-december 2008)

Toepassing
Generiek kader op de
waterbodem

Grootschalige
bodemtoepassing op de
waterbodem

Verspreiden van
baggerspecie
Gebiedspecifiek kader op
de waterbodem
Onbekend kader op de
waterbodem
Totaal

Kwaliteit
AW2000
Klasse A
Klasse B
Anders
Niet ingevuld
Totaal
AW2000
Klasse A
Klasse B
Anders
Niet ingevuld
Totaal

Aantal partijen
29
40
40
82
19
210
20
19
44
98
48
229
89

Hoeveelheid in tonnen
1.421.830
1.252.284
1.059.362
1.135.908
4.154.625
9.024.009
1.193.395
324.647
1.569.176
1.909.074
2.388.678
7.384.969
36.299.849

13

10.001.511

21

2.643.900

562

65.354.237

51

Omdat bovenstaande gegevens geen compleet beeld geven van de grondstromen in Nederland kunnen
we op basis van deze gegevens geen uitspraak doen over een toe- of afname van het toepassen van
grond en baggerspecie. In 2008 zijn er signalen ontvangen van dreigende stagnaties op de volgende
gebieden (zie ook uitvoeringsvraagstukken in paragraaf 4.4):
• Alhoewel er sprake is van meer initiatieven op- het gebied van verondieping van
zandwinputten is er bij sommige initiatieven sprake van maatschappelijke onrust en dat
stagneert het toepassen van baggerspecie in die voormalige zandwinputten;
• het veelvuldig onverwacht voorkomen van Barium in de bodem in gehalten boven de
interventiewaarden stagneert in voorkomende gevallen het hergebuik van grond. Een
oplossing is voorzien in het tijdelijk schrappen van de Barium norm in afwachting van een
onderzoek naar de speciatie van Barium in de Nederlandse bodem;
• het veelvuldig niet verspreidbaar zijn van baggerspecie als gevolg van stoffen die niet zijn
opgenomen in de ms-PAF toetsing stagneert de verspreiding van bagger op de kant. Een
oplossing is voorzien door deze stoffen op te nemen in de ms-PAF toetsing;
• het niet kunnen kwalificeren van primair zand als schone grond als gevolg van de gewijzigde
toetsingsregels voor het toetsen aan schone grond stagneert de afzet van primair zand. Een
oplossing is voorzien door de normgrens wonen voor nikkel op een niveau van 2 maal de
achtergrondwaarde in te stellen.
Voor deze uitvoeringsvraagstukken zijn zoals hierboven geschetst oplossingrichtingen voorzien. Op
dit moment is de conclusie dat met de alertheid die er is op het gebied van uitvoeringsvraagstukken en
de ruime termijn van overgangsrecht het toepassen van grond en baggerspecie in de praktijk
vergelijkbaar is met de situatie voorafgaand aan inwerking treding van het Besluit bodemkwaliteit.

4.2.

Invulling/oppakken decentralisatie

Vanaf 1 juli 2008 is het hoofdstuk grond en baggerspecie in werking. Tijdens de uitrol van het Besluit
bodemkwaliteit eind 2007 en in de eerste helft van 2008 is gebleken dat met name de ruime
bevoegdheden die gemeenten en waterkwaliteitsbeheerders hebben gekregen een nieuwe rol en
taakopvatting van deze bevoegde overheden vragen. Veel van deze bevoegde gezagen waarderen de
ruimte die het Besluit bodemkwaliteit biedt, maar hebben wel gekozen om overgangsrecht te hanteren
zodat zij zichzelf tijd gunnen om een weloverwogen keuze te maken tussen het generieke beleidskader
en het gebiedspecifieke beleidskader. Veel gemeenten hebben voorafgaand aan inwerkingtreding van
het Besluit bodemkwaliteit hun oude bodembeleid nogmaals vastgesteld mede vanwege de –
weliswaar niet terechte want er is sprake van een overgangstermijn – angst dat het nieuwe
stoffenpakket direct moest worden doorgevoerd in de bodemkwaliteitskaart. Directe doorwerking van
het nieuwe stoffenpakket zou een forse investering in bodemonderzoek inhouden. Uit de workshop op
26 februari 2009 is naar voren gekomen dat er inmiddels een breed gedragen wens bij veel partijen is
om het overgangsbeleid daar waar dat kan zo kort mogelijk te laten zijn, dus snel over te gaan tot
vaststelling van nieuw bodembeleid.
Ter ondersteuning van een bewuste keuze voor generiek of gebiedspecifiek beleid door de gemeenten,
milieudiensten en waterkwaliteitsbeheerders is de Impuls Lokaal Bodembeheer gelanceerd. Uit
diverse interviews en een workshop met betrokkenen is namelijk gebleken dat de bevoegde gezagen
behoefte hebben aan twee zaken om deze bewuste afweging te maken:
• kennis op het gebied van bodemkwaliteit op het niveau van een bodemkwaliteitskaart,
bodemfuncties, risicobeoordeling
• procesbegeleiding bij creëren van draagvlak voor duurzaam bodembeheer binnen de
gemeente (andere disciplines dan de bodemafdeling, op bestuurlijk vlak) en binnen de

52

regio (de milieudienst of een ander samenwerkingsverband) en het opstellen en uitwerken
van scenario’s voor bodembeheer
Bij de Impuls Lokaal Bodembeheer is gekozen voor een heel directe vorm van ondersteuning,
namelijk door het beschikbaar stellen van adviseurs die ervaren en getraind zijn op het vlak van
duurzaam bodembeheer en decentrale ondersteuning en onder andere kennis hebben van het opstellen
van bodemkwaliteitskaarten, functiekaarten en bodembeheernota’s. Dit is vorm gegeven door
enerzijds via een Europese aanbesteding een 40 tal adviseurs te werven, die zijn geselecteerd op basis
van een combinatie van ervaring en kostprijs. Deze adviseurs zijn vervolgens in een driedaagse
training verder opgeleid in het ondersteunen van de decentrale overheden.
Anderzijds konden de decentrale overheden hun belangstelling kenbaar maken voor het ontvangen
van adviesuren door het aanvragen van een adviesvoucher. Voordeel van deze constructie is dat alle
‘redtape’ via SenterNovem/Bodem+ loopt en dat de decentrale overheden uitsluitend eenmalig een
aanvraag om ondersteuning hoeven in te dienen, verder zijn er geen administratieve verplichtingen
verbonden aan de ILB voor de decentrale overheden.
De implementatie van het Besluit bodemkwaliteit in de zin van het maken van lokaal bodembeleid
loopt grofweg via een viertal fasen:
• oriëntatiefase, gericht op het creëren van draagvlak voor bodembeheer
• inventarisatiefase, gericht op het verzamelen van gegevens over grondstromen,
bodemkwaliteit, bodemfunctie, ambities etc.
• ontwikkelfase, gericht op het ontwerpen en doorrekenen van varianten van bodembeheer
• vaststellingsfase, gericht op de keuze voor een variant voor bodembeheer en vaststelling van
de bodembeheernota
Figuur 19

Aanvragen ILB in samenwerkingsverband (oranje), individueel (blauw) of niet
(grijs)
De decentrale overheden is gevraagd om
in september 2008 in te schrijven
(aanvraag voucher) voor ondersteuning in
1 of meerdere fasen van de
implementatie. Er is door heel veel
decentrale overheden een aanvraag
ingediend, veelal voor alle 4 de fasen van
de implementatie en in
samenwerkingsverband. Dat geeft aan dat
er heel veel belangstelling is bij de
decentrale overheden om het Besluit te
implementeren.
Figuur 19 en Figuur 20 laten de
inschrijvingen over Nederland zien. Door
het grote aantal inschrijvingen is besloten
om kwartaal 4 van 2008 en kwartaal 1 van
2009 te gebruiken om voor elke aanvrager
de oriëntatiefase te doorlopen.
Toekenning van vervolgfasen is voorzien
in kwartaal 2 van 2009.

53

Figuur 20

Samenwerkingsverbanden
Hiermee kan in de rest van 2009 de inzet
van de adviseurs beter worden afgestemd
op de vraag die er bij de decentrale
overheden ligt. De ILB loopt door t/m
2011. De decentrale overheden zijn via de
inschrijvingsvoorwaarden gestimuleerd
om in samenwerkingsverband in de regio
een aanvraag om ondersteuning in te
dienen. Uit figuur 3 en 4 blijkt dat deze
samenwerking gevonden is.

Uit bovenstaande is duidelijk dat de
decentrale overheden op grote schaal
bezig zijn de overgang van ‘oud’ naar
‘nieuw’ voor te bereiden. In 2009 en
verder is de verwachting dat de sommige
decentrale overheden zullen overgaan tot
het vaststellen van gebiedsgericht beleid.
Het is van belang om de overeenkomsten
en verschillen van de vastgestelde
bodembeheernota’s in beeld te krijgen.
Enerzijds heeft BIELLS
(BodemInformatie Essentieel voor
Landelijke en Lokale Sturing) de taak op zich genomen de informatie uit de bodembeheernota’s
landelijk te ontsluiten. Anderzijds zal in het kader van de monitoring jaarlijks (dus vanaf 2009) een
analyse worden gemaakt van de inhoud van de vastgestelde bodembeheernota’s. In die analyse
worden de volgende zaken meegenomen die te maken hebben met onder andere de invulling van
stand-still op gebiedsniveau, de mate waarin lokale normen afwijken van het generieke systeem en de
mate waarin de bodemkwaliteitskaart als milieuhygiënische verklaring kan worden gebruikt.
Uit de workshop op 26 februari 2009 is de behoefte aan de ontsluiting van bodembeheernota’s via
BIELLS nogmaals benadrukt. De sector zit te springen om goede ontsluiting van het lokale beleid. Uit
diezelfde workshop komt ook de aanbeveling om te werken met kaarten die iets zeggen over wat je in
het gebied mag toepassen (toepassingskaarten) en geen andere kaarten te communiceren naar de
toepassers. Die aanbeveling moet er voor zorgen dat er een eenduidige interpretatie is van het beleid
dat de bodembeheernota voorstaat.
Een ander element dat in de workshop van 26 februari naar voren is gebracht is dat in veel gevallen in
gemeenten geen functiekaart is vastgesteld. Elke gemeente had dat binnen een half jaar na
inwerkingtreding van het Besluit bodemkwaliteit (dus per 1 juli 2008) moeten doen. Veel gemeenten
hebben dat vanwege het feit dat zij overgangsrecht hanteren niet gedaan. Echter in veel van die
gemeenten dekt het overgangsrecht niet het gehele grondgebied en ook niet enkele specifieke
(grootschalige) toepassingen. In die gevallen worden toepassers vanwege het ontbreken van een
functiekaart gedwongen om schone grond toe te passen.

54

4.3.

Administratieve en bestuurlijke lasten

Aan het bedrijfsleven (administratieve lasten) en de overheden (bestuurlijke lasten) is in januari 2009
worden gevraagd in hoeverre hun lasten op het gebied van grond en baggerspecie zijn toe of
afgenomen en of zij dat kunnen onderbouwen met gegevens. Door de vertegenwoordigers van het
bedrijfsleven is aangegeven dat veel bedrijven nog vallen onder overgangsbepalingen en dat daarom
nog geen beeld is te geven van de ontwikkeling van administratieve lasten op het gebied van grond en
bagger. Uit de resultaten van de enquête is op te maken dat de bevoegde overheden weinig capaciteit
vrijmaken voor hun taken op het gebied van het besluit bodemkwaliteit. Tijdens de workshop op 26
februari 2009 is aangegeven dat als gevolg van het uitvoeringsvraagstuk nummer 177 (primair zand)
de administratieve lasten voor zand en grindwinners – in ieder geval tijdelijk – zijn toegenomen.
Daarnaast is tijdens de workshop aangegeven dat de vergroting van de maximale partijomvang naar
10.000 ton voor onder andere de producenten van tarragrond heeft geleid tot een afname van de
administratieve lasten. Tegelijkertijd is er een zekere zorg – zonder concrete voorbeelden – dat
partijen in het veld ten onrechte en zonder erkenning worden opgebulkt tot grotere eenheden om zo
keuringskosten te besparen. Geadviseerd wordt om concrete gevallen te melden bij het toezichtloket
bodem.

4.4.

Uitvoeringsvraagstukken

In 2008 zijn in totaal 178 uitvoeringsvraagstukken aangedragen bij Bodem+. Voor de onderverdeling
naar onderwerp (tabel 2), status van afhandeling (tabel 3) en aard van het uitvoeringsvraagstuk (tabel
4) wordt verwezen naar paragraaf 2.4
De onderverdeling van de uitvoeringsvraagstukken op het gebied van grond en baggerspecie is
weergegeven in Tabel 20. De procentuele onderverdeling van uitvoeringsvraagstukken naar aard van
de uitvoeringsvraagstukken wijkt enigszins af van de gegevens uit tabel 4. Met name het percentage
uitvoeringsvraagstukken voor de werkgroepen is klein ten opzichte van het totaal. Dit duidt erop dat er
relatief veel uitvoeringsvraagstukken te maken hebben met het verkrijgen van nader inzicht in het hoe
en waarom van de regels. Dat beeld komt wel overeen met het feit dat op het onderwerp grond en
baggerspecie de grootste wijzigingen zijn doorgevoerd. Dat vertaalt zich naar veel
uitvoeringsvraagstukken, maar ook relatief veel uitvoeringsvraagstukken die te maken hebben met het
finetunen van de regels in de zin van nadere uitleg en interpretatie.
Tabel 20

Uitvoeringsvraagstukken Grond en bagger, onderverdeling naar de aard van het
uitvoeringsvraagstuk

Onderwerp
Omissie of verschrijving in de regelgeving
Onduidelijkheid over interpretatie van de
regelgeving, toelichting en overgangsrecht
De aansluiting van andere regelgeving of het
uitvoeringsinstrumentarium is niet correct
Uitvoeringsvraagstuk voor bespreking in de
werkgroepen (van belang om brede afstemming
voor oplossing te vinden)
Totaal

Categorie
1
2

Aantal uitvoeringsvraagstukken
(% totaal)
33 (28 %)
35 (30 %)

3

33 (28 %)

4

17 (14 %)

118 (100 %)

55

De uitvoeringsvraagstukken die in de werkgroep zijn besproken zijn opgenomen in Tabel 21.
Tabel 21

Uitvoeringsvraagstukken behandeld of te behandelen in werkgroep Grond en
bagger

#

Onderwerp

Probleemomschrijving

Oplossingsrichting

12

Eigen
beleidsregels
waterschappen

Er zijn een aantal besprekingen geweest
met vertegenwoordigers van de
waterschappen en het bedrijfsleven.
Hieruit bleek dat er geen
overeenstemming was over de exacte
inhoud van de beleidsregels.
Afgesproken is om de werking van deze
beleidsregels in de praktijk te
monitoren.

27

Gebiedspecifiek
beleid voor
mijnsteen

Waterschappen hebben beleidsregels
opgesteld ter invulling van de zorgplicht
bij het verondiepen van plassen. Dit mede
vanwege het vervallen van de WVOvergunningplicht waarin zaken
locatiespecifiek werden afgedekt met
vergunningvoorwaarden. Het
bedrijfsleven wil graag inspraak bij het
opstellen van dergelijke regels en wil dat
de regels via de weg van gebiedspecifiek
beleid worden vastgesteld
Het feit dat mijnsteen als Bouwstof wordt
gezien leidt tot vragen over de
mogelijkheid van het doorzetten van het
actief bodembeheer met mijnsteen zoals
dat in Limburg wordt gevoerd

44

Reikwijdte
verspreiding
bagger op
de kant

85

Onvergunde
opslag

108

Erkenningsplicht bij
opbulken

Veel vragen gaan over de precieze
reikwijdte van verspreiden van bagger op
de kant. Vragen omtrent wat is wel en
niet onderhoud, wat is het aangrenzende
perceel etc. Reikwijdte discussie speelt
omdat waterschappen de consequenties
van het Bbk onderzoeken en willen weten
hoeveel baggerspecie via het
verspreidingsbeleid afgezet kan worden
Er zijn in de sector zorgen over de
mogelijkheden van het invullen van
aspecten die onder de noemer ‘hinder’
vallen bij onvergunde opslag (geluid,
verkeer, etc.).
Hoveniers, loonwerkers en
gemeentewerven hebben aangegeven de
certificerings- en erkenningskosten voor
het opbulken van kleine partijen te hoog
te vinden ten opzichte van de omzet die
men daaruit haalt. Partijen hebben echter
wel vaak een regionale functie in het
opbulken van kleine partijen.

Status
afhandeling
Geadresseerd

Uitgangspunt van ABL en toekomstig
beleid is dat de mijnsteen wordt
toegepast op plaatsen waar reeds
mijnsteen in de bodem aanwezig is.
Bodem+ en de regio Parkstad
onderzoeken of de door de regio
voorgestane aanpak van de omgang met
mijnsteen past binnen de kaders van
duurzaam bodembeheer zoals
neergelegd in het gebiedspecifieke
kader voor grond en bagger. Indien dat
zo is wordt naar een juridische
maatwerkoplossing voor dit vraagstuk
gezocht.
In overleg met de werkgroep Grond en
bagger is een notitie opgesteld waarin
uitvoerig wordt ingegaan op de
reikwijdte van het versspreidingsbeleid.
Deze notitie is op het kennisplein van
Bodem+ gepubliceerd. Notitie zal in de
toekomstopgenomen worden in de
handreiking Besluit bodemkwaliteit.

Onder handen

Bodem+ werkt aan een FAQ hierover
(in overleg met infomil i.v.m.
afstemming op activiteitenbesluit)

Geadresseerd

Punt is verschillende malen besproken
in de werkgroepen en het
implementatieteam. Dat leidt in ieder
geval tot het opstellen van een FAQ
met daarin een nadere uitleg van de
mogelijkheden van werken onder de
vlag van een erkende instantie en het
gebruik maken van de
bodemkwaliteitskaart zonder op te
bulken. Daarnaast wordt de
mogelijkheid verkent om via het
activiteitenbesluit de reikwijdte van de
erkenningsplicht voor kleine
onderneming op dit vlak te schrappen.
In de vergunningen of de algemene
regels van het activiteitenbesluit zouden
dan de inhoudelijke regels voor het
opbulken van grond opgenomen moeten

Onder handen

56

Geadresseerd

121

Oude BKK
en nieuwe
keuringen

124

Gemiddelde
kwaliteit

130

Asbest

133

Strengere
interventiewaarden

135

Barium

Barium wordt in zeer veel situaties op de
landbodem en waterbodem verhoogd
aangetroffen tot zelfs boven het
interventiewaarden niveau. Dit leidt tot
een belemmering voor het hergebruik

139

Leges

143

RKGV

Signaal dat een gemeente voor het
raadplegen van de bodemkwaliteitskaart
en voor het toepassen van grond waarbij
wordt getoetst aan de
bodemkwaliteitskaart leges worden
geheven.
Een partij RKGV is toegepast in
oppervlaktewater. RKGV veroorzaakt een
zeer hoog zuurstofverbruik.

154

Bomengrond

Producent maakt bomengrond door grond
te mengen met lavasteen (> 20 %). Een
en ander is noodzakelijk vanwege
draagkracht en doorlatendheid van de
grond bij intensief verkeersgebruik, maar
is in het kader van het Bbk niet
toegestaan.

160

Verspreiden
bagger op
land

Antimoon leidt in Friesland tot de
conclusie dat zeer veel baggerspecie niet
verspreidbaar is. Dit belemmert het
realiseren van de baggeropgave

De oude BKK’s sluiten vanwege het
ontbreken van informatie over de stoffen
die zijn toegevoegd aan het
standaardpakket (Co, Mo, Ba, PCB’s) het
toepassen van partijen waarin deze
stoffen verhoogd zijn aangetroffen t.o.v.
de AW2000-norm uit.
Er zijn vragen over het bepalen van de
gemiddelde kwaliteit ingeval van
heterogene gebieden
Protocol asbest gaat uit van een
partijgrootte van 2.000 ton terwijl het
Bbk een verruiming tot 10.000 ton
mogelijk maakt.
Voor enkele stoffen zijn de
interventiewaarden verlaagd. Betreft
DDT en Drins.

worden.
Er is een FAQ opgesteld die aangeeft
dat het mogelijk is om in dergelijke
gevallen de functienorm voor deze 4
stoffen te hanteren als toepassingseis.

Geadresseerd

Er wordt een FAQ opgesteld waarin
uitleg wordt gegeven

Geadresseerd

Partijomvang handhaven.
Asbestonderzoek is fundamenteel
anders dan onderzoek in bodem/grond.

Geadresseerd

Aan RIVM wordt gevraagd om een
nadere toelichting op de redenen voor
verlaging van de interventiewaarden.
Vervolgens wordt met betrokken
gemeenten een gesprek aangeknoopt
om te kijken naar de mogelijkheden die
het Bbk biedt om met deze
problematiek om te gaan
In het implementatieteam is VROM
geadviseerd om de interventiewaarde
en maximale waarde industrie voor
Barium voorlopig te schrappen in
afwachting van een onderzoek naar de
wijze van voorkomen van Barium in de
bodem. Mogelijkerwijze is de wijze
waarop Barium voorkomt in de bodem
minder schadelijk dan is aangenomen
bij het afleiden van de normstelling
Bodem+ heeft jurist laten kijken naar
legimiteit van heffen van leges. Het
heffen van leges is ongewenst i.v.m.
drempel om te melden. Bodem+ gaat
gesprek aan met gemeente.

Geadresseerd

Waterschap heeft beroep gedaan op
zorgplicht, dat werkt prima. Bodem+
stelt FAQ op naar aanleiding van deze
casus.
Oplossing van dit vraagstuk brengt zeer
veel ongewenste bij-effecten voor
stromen waarvan we nu juist eisen dat
de bouwstoffen worden gecheiden van
de grond via zeven. De toepassing
opzichzelf wordt echter wel als
wenselijk gezien. Met de VROM
inspectie wordt verkend of zij specifiek
voor dit materiaal en dit beperkte
toepassingsbereik een
maatwerkoplossing zien
Aanpak in combinatie met punt 135,
160, 168 en 173. In het
implementatieteam is VROM
geadviseerd om al deze parameters op
te nemen in de MS-paf toetsing en in de
norm rekening te houden met de nieuw
beschikbaar gekomen meetresultaten.
Tot die tijd wordt geadviseerd de
normen voor verspreiding op de kant
voor deze stoffen uit zetten om te

Geadresseerd

57

Onder handen

Geadresseerd

Onder handen

Onder handen

168

Verspreiden
bagger op
land

Pentachloorbenzeen leidt tot de conclusie
dat baggerspecie niet verspreidbaar is. Dit
belemmert het realiseren van de
baggeropgave

173

Verspreiden
bagger op
land

Cobalt leidt tot de conclusie dat
baggerspecie niet verspreidbaar is. Dit
belemmert het realiseren van de
baggeropgave.

177

Primair
zand

Toetsingsregel schone grond voor Nikkel
pakt erg ongunstig uit voor primair zand
(AW2000 norm is 35, Wonen norm is 39
mg/kg d.s.) waardoor veel primair zand
niet de noemer schoon mee krijgt.

voorkomen dat baggeropgave wordt
gefrustreerd.
Aanpak in combinatie met punt 135,
160, 168 en 173. In het
implementatieteam is VROM
geadviseerd om al deze parameters op
te nemen in de MS-paf toetsing en in de
norm rekening te houden met de nieuw
beschikbaar gekomen meetresultaten.
Tot die tijd wordt geadviseerd de
normen voor verspreiding op de kant
voor deze stoffen uit zetten om te
voorkomen dat baggeropgave wordt
gefrustreerd.
Aanpak in combinatie met punt 135,
160, 168 en 173. In het
implementatieteam is VROM
geadviseerd om al deze parameters op
te nemen in de MS-paf toetsing en in de
norm rekening te houden met de nieuw
beschikbaar gekomen meetresultaten.
Tot die tijd wordt geadviseerd de
normen voor verspreiding op de kant
voor deze stoffen uit zetten om te
voorkomen dat baggeropgave wordt
gefrustreerd.
Het implementatieteam adviseert
VROM de normgrens voor wonen voor
nikkel op 2 maal de AW2000 waarde te
zetten, zodat de oorspronkelijke ruimte
voor het toetsen aan de
achtergrondwaarde weer wordt hersteld.

Onder handen

Onder handen

Onder handen

Uit de uitvoeringsvraagstukken komen een drietal hoofdlijnen naar voren:
• Een aantal uitvoeringsvraagstukken heeft te maken met de overgang van oud naar nieuw. Het
gaat om zaken als het vervangen van de vergunningplicht door algemene regels, de reikwijdte
van het verspreidingsbeleid, het nieuwe stoffenpakket en gewijzigde normstelling. Door deze
zaken als uitvoeringsvraagstukken te behandelen ontstaat snel zicht op gedragen oplossingen,
die veelal via publicatie van een FAQ op het kennisplein worden gerealiseerd. Mede daardoor
is het overgangsrecht ook scherper neergezet of ingekleurd.
• Er is veel commotie rondom het verondiepen van voormalige zandwinputten. De beleidsregels
van de waterschappen hebben een deel van die commotie (oppervlaktewaterkwaliteit)
weggenomen, maar er blijft onrust (Kamervragen Lindervelderplas Deventer waarbij zorgen
rondom de grondwaterkwaliteit een rol spelen) rondom deze toepassing bestaan. De commotie
vormt een bedreiging voor de voortgang van verondiepingen ten behoeve van de
natuurontwikkeling. De verondiepingen nemen een belangrijke plaats in bij de oplossing van
de baggeropgave, immers de verondiepingen kunnen uitstekend worden gerealiseerd met
(veelal binnen het beheergebied) vrijkomende bagger. Bodem+ heeft initiatief genomen om
alle betrokken partijen (overheden en bedrijfsleven) in januari 2009 bij elkaar te brengen om
te zoeken naar oplossingen voor deze dreigende stagnatie. Uit dit initiatief zijn verschillende
oplossingsrichtingen, tips, communicatieadviezen en aanbevelingen voor onderzoek gekomen
die moeten leiden tot minder onrust bij verondiepingen van voormalige zandwinputten.
• Doordat nu op grote schaal wordt gewerkt met het nieuwe stoffenpakket komen gegevens
beschikbaar over de mate van voorkomen van deze stoffen. Ook hier dreigt stagnatie van de
afzet van grond (vooral bij Barium) en baggerspecie (op de kant zijn er geen mogelijkheden
voor gebiedspecifiek beleid). Door deze zaken als uitvoeringsvraagstukken te behandelen zijn
we met elkaar in staat deze dreigende stagnatie voor te zijn. De voorstellen die voorliggen in
de werkgroepen zijn erop gericht om de stagnatie weg te nemen.

58

4.5.

Helpdeskvragen en kennisplein

Er zijn aan de helpdesk van Bodem+ in 2008 8.205 vragen gesteld. Daarvan gingen 4.591 vragen (ca
56%) over het Besluit bodemkwaliteit. Hier volstaat een verwijzing naar paragraaf 2.5 voor de figuren
over de ontwikkeling van de helpdeskvragen (figuur 1) en de onderverdeling naar onderwerp (figuur
2).
Het overgrote deel van de helpdeskvragen is gesteld over het onderwerp grond en baggerspecie (1.252
vragen). Naast vragen die in de helpdesk zijn geregistreerd onder het onderwerp ‘grond en
baggerspecie’, hebben veel anders geregistreerde vragen ook te maken met dit onderwerp. Het gaat
dan om vragen die zijn geregistreerd bij de onderwerpen ‘definities/normstelling’ (469 vragen),
‘instrumenten’ (323 vragen), ‘bewijsmiddelen’ (318 vragen), ‘meldverplichtingen’ (301 vragen),
‘overgangsrecht’ (246 vragen), ‘uitvoeringsvraagstukken’ (204 vragen) en ‘ILB’ (101 vragen).
De rubriek met veel gestelde vragen over grond en bagger, nieuwe bodembeleid en het meldpunt
bodemkwaliteit is begin 2008 gelanceerd en is gaande weg het jaar verder aangevuld met nieuwe
vragen naar aanleiding van gestelde vragen.
Bodem+ beantwoord deze vragen aan de vragenstellers en heeft de goede gewoonte om regelmatig te
rapporteren over de rode draad aan vragen die zijn gesteld aan de helpdesk11. Tevens worden met
zekere regelmaat veelgestelde vragen en antwoorden gepubliceerd op de site van bodem+12. De
veelgestelde vragen (antwoorden via www.bodemplus.nl) over grond en bagger zijn opgenomen in
bijlage 4. Het is uiteraard ondoenlijk om het hele spectrum aan vragen te vangen in een
monitoringsverslag. Uit de helpdesk zelf, de memo’s over de rode draden uit de helpdesk en de
veelgestelde vragen over grond en bagger zijn echter wel negen hoofdthema’s te destilleren:
• Er is behoefte aan uitleg over de nieuwe meldsystematiek (centraal meldsysteem), daarbij
behorende stroomschema’s en de meldverplichtingen. Hieruit blijkt dat partijen zich
oriënteren op het Besluit bodemkwaliteit en meldingen van voorgenomen toepassingen willen
doen (toepassers) of ontvangen (bevoegde overheden);
• Vragen/klachten over de (niet) beschikbaarheid van instrumenten zoals protocollen,
richtlijnen, de RisicoToolbox bodem en toetsingsprogramma’s. Een aantal van deze vragen
zijn inmiddels geadresseerd (richtlijn BKK’s gepubliceerd, Towabo nieuwe versie,
inhoudelijke signalen over BRL’s en protocollen aan SIKB geadresseerd). De vraag naar een
toetsingsprogramma voor toetsing aan de nieuwe landbodemnormen blijft, mogelijkerwijze
wordt Towabo daarmee uitgebreid. Hierover vindt overleg plaats tussen de Rijkspartners. Uit
deze vragen blijkt dat partijen aan de slag zijn met het Besluit bodemkwaliteit en behoefte
hebben aan instrumenten die het werken vergemakkelijken;
• Er is veel behoefte aan precieze uitleg over het overgangsrecht. Wanneer is een werk nog
gereguleerd onder het Bsb of Vrijstellingsregeling Grondverzet en wanneer onder het Bbk,
hoe zit het met oude en nieuwe bewijsmiddelen/ milieuhygiënische verklaringen en voor
welke datum moet ik mijn bodemkwaliteitskaart oude stijl onder de vrijstellingsregeling
grondverzet (opnieuw) vaststellen. Hieruit blijkt enige onzekerheid bij partijen over de
uitwerking/ gevolgen van de nieuwe regels (op het gebied van bodembeheer). Partijen kiezen
daarom in eerste aanleg voor het oude bekende (overgangsrecht via de bestaande/oude BKK)
om zo tijd te kopen om zich beter te oriënteren op een keuze voor het generieke of
gebiedspecifieke beleidskader. Juist de (ruime) mogelijkheden voor overgangsrecht zorgt
11

Memo’s signalen helpdesk en kennisplein Bbk, www.bodemplus.nl, SenterNovem/Bodem+, diversen jan-dec
2008
12
Veel gestelde vragen kwalibo, www.bodemplus.nl, SenterNovem/Bodem+, diversen jan-dec 2008

59

•
•

•

•

•

•

nogal eens voor onduidelijkheid en vragen. Denk hierbij aan de geldigheid van
bewijsmiddelen en de meldingsplicht.
Er zijn veel vragen over de toetsing- en toepassingsregels voor grond en bagger. Dit wordt in
toenemende mate in het jaar gekoppeld aan concrete casuïstiek. Hieruit valt af te leiden dat
steeds vaker gewerkt wordt volgens de regels van het Bbk.
Er zijn vragen over definities (is iets wel of niet grond) en de reikwijdte van het
verspreidingsbeleid (zie ook bij de uitvoeringsvraagstukken paragraaf 4.4). Hieruit blijkt dat
met name waterschappen hun werkwijze met verspreiden van baggerspecie op de kant tegen
het licht van het Besluit bodemkwaliteit hebben gehouden.
Er is veel behoefte aan toelichting op het feit dat bij tijdelijke opslag en de verondieping van
voormalige zandwinputten overgestapt is op algemene regels in plaats van vergunningplicht
in het kader van de WM of de WvO. Uit de vragen blijkt vanuit de hoek van voormalige
vergunningverleners een zorg of aspecten die te maken hebben met ‘hinder’ (tijdelijke opslag)
of oppervlaktewaterkwaliteit (verondieping) voldoende zijn geborgd door de algemene regels.
Met name bij de verondieping van zandwinputten dreigt de onrust bij enkele initiatieven te
leiden tot stagnatie, zie ook bij de uitvoeringsvraagstukken paragraaf 4.4);
Veel vragen worden gesteld vanuit de ‘saneringshoek’, waarbij voor de saneringsdoelstelling
is aangesloten bij de functiegerichte normstelling uit het Besluit bodemkwaliteit. Vragen gaan
vooral over situaties waar sprake is van reeds beschikte gevallen, hoe om te gaan met
afwezigheid van een functiekaart en of er mogelijkheden zijn om af te wijken. Uit deze vragen
blijkt dat ook vanuit de saneringshoek de implementatie van het Besluit (via de gewijzigde
circulaire bodemsanering en BUS) wordt opgepakt;
Er is veel behoefte aan toelichting over de precieze doorwerking van het stoffenpakket en de
wijzigingen die zijn doorgevoerd in de milieuhygiënische verklaringen. Voor deze vragen
wordt veelal doorverwezen naar SIKB. Uit deze vragen blijkt ook dat het Besluit
bodemkwaliteit in de volle breedte wordt toegepast.
Er is behoefte aan inzicht in de consequenties voor WM-vergunningen waarbij verwezen
wordt naar het Bouwstoffenbesluit. Vraagstelling heeft betrekking op welke wijze en wanneer
vergunningen herzien moeten worden.

Naast deze thema’s zijn er bij de aanbesteding en inschrijving van vouchers in het kader van de ILB
tijdelijk veel vragen gesteld over de Impuls Lokaal Bodembeheer. Ruim 200 helpdeskvragen hadden
betrekking op situaties, die door Bodem+ als uitvoeringsvraagstuk gedefinieerd zijn.
Tijdens de workshop op 26 februari 2009 is in aanvulling of naast deze lijn van helpdeskvragen de
naar voren gebracht dat in veel gevallen de samenloop van saneringsgevallen met een diffuse
verontreinigingsproblematiek nog onvoldoende is afgestemd met het bevoegd gezag. Saneerders
worden op die manier soms geconfronteerd met een saneringsopgave die geen directe relatie heeft met
het geval, maar gewoon de diffuse verontreinigingsproblematiek betreft.
Daarnaast is het uitvoeringsvraagstuk met betrekking tot het opbulken van kleine partijen (108 in
Tabel 21) in de workshop op 26 februari 2009 nadrukkelijk naar voren gekomen als een herkend
probleem.
Uit het bovenstaande blijkt dat er veel behoefte is aan informatie over de volle breedte van het
beleidskader en uitvoeringsinstrumentarium voor grond en bagger. De grote veranderingen uit het
Besluit bodemkwaliteit t.o.v. het bouwstoffenbesluit hebben ook betrekking op het kader voor grond
en bagger. In hoofdstuk 4 van het Besluit bodemkwaliteit is een beleidskader neergezet dat invulling
geeft aan duurzaam bodembeheer. De belangrijkste verandering m.b.t. grond en baggerspecie ten
opzichte van het Bouwstoffenbesluit is enerzijds de aansluiting van de generieke toepassingsregels bij
het bodemgebruik en anderzijds dat aan decentrale overheden ruimte wordt geboden om de
toepassingsregels af te stemmen op lokale (gebiedsspecifieke) omstandigheden. Het is de eigen

60

verantwoordelijkheid van het lokaal bevoegd gezag om te besluiten tot gebiedsspecifiek beleid. Door
de grote verschillen tussen ‘oud’ (Bsb) en ‘nieuw’ (Bbk) is er zeer veel behoefte aan informatie. De
bodemhelpdesk in combinatie met op de website beschikbare instrumenten en informatie voorziet in
die behoefte. Bodem+ heeft in 2008 een bijdrage geleverd aan of het initiatief genomen tot 102
voorlichtingsbijeenkomsten, workshops en trainingen (veelal in combinatie met regionale platforms),
waarbij naar schatting in totaal ca. 2000 bodemprofessionals aanwezig waren.

4.6.

Overige informatie

Uit de nulmeting13 van de indicatoren over grond en bagger is nog aanvullende informatie
beschikbaar. Deze informatie wordt daar waar mogelijk nog aangevuld met informatie over de
monitoringsindicatoren die in januari 2009 wordt verzameld. Voor grond en bagger zijn aanvullend op
het voorgaande in dit hoofdstuk de volgende indicatoren van belang:
• Milieu incidenten als gevolg van toepassen grond en bagger. Er is in 2008 eenmaal met succes
een beroep gedaan op de zorgplicht door een waterschap. Zie hiervoor ook
uitvoeringsvraagstuk 143. In concrete casus is een partij RKGV in het oppervlaktewater
toegepast, waarbij er sprake was van een zeer hoog zuurstofverbruik. Er is met succes een
beroep gedaan op de zorgplicht waardoor toepassing is gestaakt. Vanwege de relatief kleine
partij en het grote bufferende vermogen van het oppervlaktewater zijn geen schadelijke
gevolgen opgetreden.
• Vanuit de producenten van tarragrond is aangegeven dat een eerste indruk van het Besluit
bodemkwaliteit positief is, dat signalen over Barium ook daar binnenkomen (zie
uitvoeringsvraagstukken) en dat het nog te vroeg is vanwege het overgangsrecht om een goed
en compleet beeld te krijgen van het Besluit bodemkwaliteit in de praktijk;
• Gestorte hoeveelheid grond en baggerspecie (nog geen cijfers over 2008 die volgen na de
zomer van 2009, in 2007 900 Kton) Het storten van grond is vanwege de hoge stortkosten
(inclusief milieuheffing) en het actieve hergebruikbeleid zeer beperkt.
• Grond wordt ook nuttig toegepast in voorzieningen op stortplaatsen. De omvang van die
stroom zal in 2009 worden geïnventariseerd.
• Saneringsoperatie. Nog geen cijfers over het aantal gesaneerde locaties in 2008, die volgen in
april 2009.
• Gereinigde grond. Nog geen cijfers bekend over de hoeveelheid gereinigde grond in 2008, die
volgen na de zomer van 2009.
• Implementatie van het standaardpakket. Hierover is bijalge 6 bij dit verslag opgenomen.
Beschouwing van de laatste 5 bullits met uitzondering van de laatste kan leiden tot het waarnemen van
trends (meer gestort en gereinigd betekent dan bijvoorbeeld minder hergebruik). Het Besluit is nog te
kort van toepassing (sinds 1 juli 2008) en er is nog te veel sprake van overgangsrecht om daar nu een
uitspraak over te doen.

13

Nulmeting Besluit bodemkwaliteit (Bbk), nulmeting 2007 t.a.v. relevante indicatoren, concept-eindrapport,
Van Ruiten en Schreurs, december 2008

61

5. Aanpak van de monitoring
De gekozen aanpak van de monitoring en behandeling van uitvoeringsvraagstukken is succesvol. Het
leidt tot gedragen oplossingen, verhoogd de samenwerking tussen overheden onderling en overheden
en het bedrijfsleven en voorkomt dat onbedoelde effecten van het Besluit bodemkwaliteit
daadwerkelijk optreden. De open structuur en communicatie en gezamenlijke aanpak leiden ook tot
meer vertrouwen van de partijen in elkaar.

5.1.

Implementatieteam

De implementatie van het Besluit bodemkwaliteit wordt gevolgd door het implementatieteam. Het
implementatieteam is samengesteld uit vertegenwoordigers van VROM, V&W, LNV, VROMinspectie, IVW, UvW, IPO, VNG, Bodem+ en het bedrijfsleven (voor uitvoeringsvraagstukken en de
monitoring). Het implementatieteam komt eens in de 6 weken bij elkaar. Het implementatieteam heeft
een transitie ondergaan (ook in personele bezetting) van de fase van voorbereiding (veelal
communicatieve onderwerpen) naar de uitvoering (bespreken van door werkgroepen voorgestelde
aanpak van uitvoeringsvraagstukken en signaleren en delen van trends en ontwikkelingen). Deze
transitie is goed verlopen. De werkwijze is eind 2008 besproken in de Stuurgroep Bodem en daar is
met instemming gereageerd op de gehanteerde werkwijze. Het implementatieteam zal in 2009 worden
aangevuld met een vertegenwoordiger namens de kleine gemeenten.

5.2.

Werkgroepen

De werkgroepen zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van VROM, V&W, LNV, VROMinspectie, IVW, UvW, IPO, VNG, Bodem+, SIKB, NEN en het bedrijfsleven. De werkgroepen komen
ad hoc bij elkaar om uitvoeringsvraagstukken met elkaar te bespreken en van voorstellen voor
oplossingen te voorzien en om de monitoringsresultaten met elkaar te bespreken. De werkgroepen
functioneren naar tevredenheid. Alle partijen inclusief het bedrijfsleven werken zeer constructief mee
aan het vinden van oplossingen voor uitvoeringsvraagstukken. De werkgroepen hebben daarbij sterk
in het vizier wat de doelstellingen van het Besluit bodemkwaliteit zijn en zoeken oplossingen die bij
die doelstellingen passen.

5.3.

Brede maatschappelijke workshop

Dit verslag is verzonden aan vertegenwoordigers van verschillende partijen die geen zitting hebben in
een van de werkgroepen of het implementatieteam. Op 26 februari 2009 is voor deze personen een
workshop georganiseerd. Naast de leden van het implementatieteam zijn voor deze workshop
personen afkomstig uit de volgende organisaties uitgenodigd: advies- en veldwerkbureau’s,
laboratoria, grondbanken, grondverzetsbedrijven, loonwerkbedrijven, land en tuinbouwbedrijven,
zand en grindwinners, producenten van tarragrond, RIVM, natuurbeschermingsorganisaties,
baggerbedrijven, ministerie van EZ, TCB, SBK, SIKB, SBNS, LOM alsmede enkele breed
georiënteerde handhavers en beleidsmakers van decentrale overheden.
Tijdens de workshop is gebleken dat het (concept) monitoringsverslag goed is ontvangen. De
bevindingen en conclusies sluiten in hoge mate aan bij het beeld dat de aanwezigen hebben bij ‘de
stand van de implementatie van het Besluit bodemkwaliteit’. De aanwezigen hebben aangegeven dat
het implementatieteam de bevindingen op het gebied van toezicht en handhaving niet uit de weg moet
gaan, maar moet oppakken. Onder andere op basis van die aanbevelingen is in het verslag opgenomen
dat er een op initiatief van de VROM-inspectie en met afstemming met het implementatieteam
gewerkt wordt aan een actieplan om het niveau van toezicht en handhaving te verbeteren. Voorts zijn

62

tijdens de workshop verschillende toevoegingen op het verslag verzameld. In deze rapportage is een
groot gedeelte van die toevoegingen nog specifiek via een verwijzing herleidbaar naar de workshop.
Andere aanvullingen die zijn voorgesteld waren reeds voorzien en zijn daardoor niet direct herleidbaar
als opbrengst van de workshop.
De workshop heeft al met al uitstekend dienst gedaan als kritisch meedenkend forum bij het opstellen
van dit monitoringsverslag.

5.4.

Impuls Lokaal Bodembeheer

In 2008 is de Impuls Lokaal Bodembeheer opgestart, zie daarover meer in paragraaf 4.2. In de Impuls
Lokaal Bodembeheer nemen 40 adviseurs deel die contacten hebben met gemeenten, waterschappen
en milieudiensten. Met enige regelmaat koppelen de adviseurs hun ervaringen naar elkaar en Bodem+
terug. Deze ervaringen zijn gebruikt bij het opstellen van dit monitoringsverslag.

5.5.

Procedure uitvoeringsvraagstukken

De procedure waarlangs uitvoeringsvraagstukken worden behandeld is als volgt.
Uitvoeringsvraagstukken worden bij voorkeur aangemeld via de bodemhelpdesk van Bodem+.
Vervolgens beoordeelt bodem+ de uitvoeringsvraagstukken en voegt daar een proceskenmerk aan toe:
a) een oplossing voor het uitvoeringsvraagstuk is gevonden
b) er is extra onderzoek naar het uitvoeringsvraagstuk nodig
c) er is overleg met VROM nodig over de aanpak
d) het uitvoeringsvraagstuk moet worden besproken in een van de werkgroepen
De lijst met uitvoeringsvraagstukken wordt met zekere regelmaat geactualiseerd en gepubliceerd op
de website van Bodem+ zodat iedereen die zich niet kan vinden in een oplossingsrichting of
proceskenmerk dat kan melden aan Bodem+. Tot op heden zijn er geen klachten over deze aanpak
geweest.
De oplossing van uitvoeringsvraagstukken ligt in de regel ofwel in het publiceren van een nadere
toelichting (in de vorm van een FAQ of document op het kennisplein) danwel in de aanpassing van de
Regeling bodemkwaliteit. Met het implementatieteam is een spoorboekje opgesteld om te komen tot
aanpassing van de Regeling bodemkwaliteit. Deze aanpassingen zijn voorzien in april en oktober
2009. Inmiddels is voor een aantal minder urgente uitvoeringsvraagstukken gesignaleerd dat op
termijn een aanpassing van het Besluit bodemkwaliteit vereist is. Deze uitvoeringsvraagstukken zijn
geregistreerd en worden bij de eerstvolgende aanpassing van het Besluit bodemkwaliteit
meegenomen.
De proceduretijd voor een uitvoeringsvraagstuk hangt sterk af van de aard van het
uitvoeringsvraagstuk. Vraagstukken die kunnen worden geadresseerd via de publicatie van een FAQ
op de site van bodem+ zijn veelal binnen een periode van 3 maanden na indiening opgevolgd via
relevante informatie op de site van bodem+. Vraagstukken die via wijziging van de regeling
bodemkwaliteit worden opgelost hebben vanwege de periodiciteit van wijzigingen van de regeling
bodemkwaliteit een opvolgingstermijn variërend van een half jaar tot een jaar. Naar aanleiding van
een vraag uit het implementatieteam houdt Bodem+ vanaf 1-1-2009 de termijn van afhandeling van
uitvoeringsvraagstukken structureel bij. De behandelingstermijnen zijn in 2008 niet structureel
geadministreerd en terugzoeken van die informatie kost teveel inspanning ten opzichte van de
informatie die wordt geleverd. In volgende monitoringsverslagen is meer statistische informatie over
de opvolgingstermijnen te geven.

63

De gekozen constructie waarin er een gesloten cirkel is van uitvoeringsvraagstuk naar oplossing
waarbij alle partijen invloed hebben op de gekozen oplossingsrichting blijkt goed te werken. Het
proces werkt relatief efficiënt (80 % uitvoeringsvraagstukken zijn geadresseerd) en de verhoudingen
tussen betrokken partijen zijn goed.

5.6.

Inzet VROM en Bodem+

De implementatie van het Besluit bodemkwaliteit wordt namens VROM grotendeels door Bodem+
begeleid. De totale inzet van VROM en Bodem+ is 10 FTE . Die inzet is verdeeld over de volgende
activiteiten:
• Begeleiding implementatie VROM, inclusief deelname aan werkgroepen
• Juridische ondersteuning aanpassing Regeling VROM
• Directe implementatie door Bodem+
• Aandeel Bbk uit helpdesk
• Aandeel Bbk in accountmanagement
• Afgifte erkenningen
• Beheer en onderhoud centraal meldsysteem
• Bijdrage in normstellingsdiscussie

5.7.

Beleidsmatige monitoringsaspecten

Hier volgt een opsomming als reminder van toezeggingen die zijn gedaan bij de kamerbehandeling en
afspraken die zijn gemaakt met branches omtrent kwaliteitsverbetering etc. bij de totstandkoming van
het Besluit en de regeling. Enkele daarvan zijn opgenomen in het monitoringsplan:
• Brekerzeefzand en recyclingbrekerzand vallen in de Regeling bodemkwaliteit onder de
noemer 'granulaten' en delen daarmee in de vrijstelling van individuele PAK's en de
verruimingen voor minerale olie en sulfaat. Beide materialen komen uit hetzelfde breekproces
als andere granulaten. Het stellen van andere eisen is daarom onpraktisch en zou theoretisch
tot teveel afkeur moeten leiden. In de TVR2004 zijn de eisen voor deze materialen daarom
verruimd. Uit de beperkte praktijkgegevens blijkt echter niet dat deze verruimde eisen nodig
zijn. VROM heeft daarom met de BRBS afgesproken dat aanvullende praktijkgegevens
worden geleverd, waaruit blijkt hoe de situatie ligt. Deze gegevens maken deel uit van de
evaluatie over drie jaar.
• PAK’s (som): De maximale waarde voor som-PAK is in overleg met de stichting Dak en
milieu voor bitumen- en asfaltproducten voor vijf jaar verhoogd. Met de branche is
afgesproken dat zij gedurende deze periode de PAK-gehalten in bitumenproducten monitoord.
• Polymeerbeton: Met KIWA is afgesproken dat wordt onderzocht wat de daadwerkelijke
samenstelling is van benzeen, tolueen, ethylbenzeen en xylenen in polymeerbeton en in
hoeverre dit in het milieu terecht kan komen. Polymeerbeton is niet waterdoorlatend, dus de
samenstelling geeft mogelijk geen goed beeld.
Tijdens het opstellen van dit monitoringsverslag is vanuit de hoek van de provincies naar aanleiding
van de beleidsregels van de waterschappen de suggestie gedaan om in de toekomst ook fysische en
biologische kwaliteitseisen te stellen. Bij de evaluatie van het Besluit bodemkwaliteit in 2011 nemen
we die aanbeveling mee.
In het AO van 18 januari 2008 zijn de volgende toezeggingen gedaan door de minister van VROM ten
aanzien van het Besluit bodemkwaliteit:

64

•
•

•
•

De minister zegt toe de kamer de handreiking Bodemkwaliteit te doen toekomen. Dat is
uitgevoerd.
De minister zegt toe het Besluit bodemkwaliteit wat betreft het classificeren van grond als
afvalstof nader te onderzoeken, en de kamer hierover voor het zomerreces 2008 nader te
informeren. Dat is gedaan. Kamerbrief is beschikbaar, kenmerk :Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 015 en 29 383, nr. 25. Over deze brief is nader gesproken tijdens een
Algemeen Overleg Bodem op 8 oktober 2008, zie verslag daarvan met kenmerk: Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 015, nr. 28 .
De minister zegt toe de Kamer over 1 jaar te informeren hoe de oplossing met betrekking tot
de tarragronden in de praktijk werkt. Dat is gedaan. Kamerbrief is beschikbaar, kenmerk:
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 383, nr. 122
De minister zegt toe te bezien of het mogelijk is niet alleen de bestuurders maar ook de
gemeenteraad en provinciale staten te informeren over de handhavingsresultaten en de Kamer
hierover te informeren.

65

6. Conclusie en aanbevelingen
In dit hoofdstuk proberen we een antwoord op de vraag te geven of de doelstellingen van het Besluit
bodemkwaliteit, zoals genoemd in hoofdstuk 1 worden gehaald. Aangezien het Besluit
bodemkwaliteit nog maar kort in werking is en er veel sprake is van overgangsrecht, is het op dit
moment slechts mogelijk om een eerste indruk te geven. In dit hoofdstuk zal daarom per doelstelling
kort die eerste indruk worden weergegeven. Uit dit verslag valt wel op te maken dat in 2008 de basis
is gelegd om tot een succesvolle implementatie te komen, met name doordat:
• partijen in de sector zich in 2008 hebben verdiept in de inhoud en reikwijdte van het Besluit
bodemkwaliteit;
• driekwart van de bevoegde overheden zich heeft ingeschreven voor de Impuls Lokaal
Bodembeheer, gericht op begeleiding van die overheden bij het maken van keuzes voor lokaal
bodembeheer
• de eerste resultaten van pilots op het gebied van gebiedsgericht duurzaam bodembeheer
aanduiden dat het gebiedspecifieke kader werkbaar is;
• verdere vertaling van het beleid naar de uitvoeringspraktijk mogelijk is gemaakt door de
werkwijze met behandeling en oplossing van uitvoeringsvraagstukken
Om daadwerkelijk te komen tot een succesvolle implementatie van het Besluit bodemkwaliteit is het
echter wel nodig dat in 2009:
• op de ingeslagen weg doorgegaan wordt met het opstellen van lokaal beleid voor bodembeheer.
Dit is geadresseerd via de Impuls Lokaal Bodembeheer;
• de lokale handhaving stevig wordt opgepakt. Het creëren van een gelijk speelveld voor alle
toepassers, dat wil zeggen het toezicht en de handhaving structureel oppakken en optreden
tegen geconstateerde overtredingen. Het uitblijven van een gelijk speelveld belemmert
verdergaande implementatie.
• Decentrale overheden invulling geven aan hun voorbeeldrol als overheid waarbij dat met name
gaat om de opdrachtgevende en uitvoerende rol bij projecten waarbij bouwstoffen, grond en
bagger worden toegepast.
• een intensivering van het ketentoezicht plaats vindt en het gebruik van het landelijke meldpunt
bodemkwaliteit (landelijk systeem voor meldingen aan de bevoegde overheden van
voorgenomen toepassingen van grond, bagger en bouwstoffen, systeem geeft landelijk
overzicht van grond, bagger en bouwstofstromen) en het toezichtloket bodem (landelijk
systeem om overtredingen of vermoedens daarvan kenbaar te maken aan de inspectiediensten)
wordt vergroot.
De overlegstructuren die zijn gevormd zijn wel een garantie voor blijvende attentie bij alle partijen
voor uitvoeringsvraagstukken en ongewenste ontwikkelingen.
In het onderstaande op basis van alle voorgaande informatie een eerste indruk van het bereiken van de
doelen van het Besluit bodemkwaliteit
1. Verantwoord hergebruik bouwstoffen, verminderen gebruik primaire materialen.
Er wordt door veel producenten van bouwstoffen nog gebruik gemaakt van de overgangsrecht.
Vooralsnog zijn er buiten een beperkt aantal uitvoeringsvraagstukken geen grote problemen met de
toepassing van bouwstoffen bekend. Vooralsnog is de eerste indruk dus dat het doel lijkt bereikt te
worden.
2. Meer en verantwoord hergebruik grond en bagger; verminderen gebruik primaire
materialen.

66

Er is nog veel sprake van overgangsrecht. Het Besluit biedt meer ruimte om grond en bagger toe te
passen. Die ruimte moet decentraal worden ingevuld. Decentrale overheden hebben massaal
ingeschreven voor de Impuls Lokaal Bodembeheer waaruit blijkt dat er grote aandacht is vanuit de
decentrale overheden voor het invullen van lokaal bodembeheer. De werkwijze met behandeling van
uitvoeringsvraagstukken stelt ons in staat om dreigende stagnaties voor te zijn. Mogelijke stagnaties in
het oplossen van de baggeropgave kunnen optreden als gevolg van de maatschappelijke onrust bij de
verondieping van enkele voormalige zandwinplassen en het toetsen aan nieuwe stoffen bij het op de
kant zetten van baggerspecie. In 2009 moet blijken of de oplossingsrichtingen die zijn aangedragen
voor beide uitvoeringsvraagstukken zodanig zijn dat deze dreigende stagnatie niet gaat optreden.
3. Beschermen van de bodem.
Hierover kunnen we pas iets zeggen als er enkele voorbeelden zijn van invulling van het
gebiedspecifieke kader.
4. Verbeteren kwaliteit uitvoering
Kwalibo is ingevoerd en zorgt voor borging van de kwaliteit. Er is veel behoefte om de exacte
reikwijdte en werking van kwalibo te kennen. De implementatie van kwalibo is dus in volle gang,
waarbij spelers op de markt (zowel overheden als bedrijfsleven) zoeken naar de juiste balans tussen
kwaliteit en kosten. Versterking van de communicatie over de reikwijdte en werking wordt
aanbevolen. Uit de gegevens over het certificatietoezicht en het accreditatietoezicht blijkt een groot
aantal afwijkingen. Dit betekent enerzijds dat vanuit certificatie en accreditatie corrigerend wordt
opgetreden. Het betekent ook dat toezicht nodig is om tot een adequate uitvoering van het beleid met
betrekking tot bodembeheer en bodembescherming te komen. In 2008 is er in vier gevallen
opgetreden tegen onjuist handelen. Certificatie / accreditatie enerzijds en handhaving anderzijds
trekken daarbij indien mogelijk dezelfde lijn en versterken elkaar. Handhaving tegen onjuist handelen
blijkt nodig en effectief. De naleving door het bedrijfsleven van de administratieve bepalingen van het
KWALIBO-systeem blijkt voldoende. Het kennis- en uitvoeringsniveau van
waterkwaliteitsbeheerders met betrekking tot de KWALIBO-regelgeving is onvoldoende. De IVW
doet een aantal aanbevelingen om deze situatie te verbeteren.
Er is in de bodemsector zorg over een gelijk speelveld voor alle spelers. Een afdoend toezicht en
handhaving moet zorgen voor dit gelijke speelveld. Een gelijk speelveld is een belangrijke
randvoorwaarde voor het draagvlak voor het kwalibosysteem
5. Opheffen stagnaties
Het kader voor grond en bagger moet via invulling van het gebiedspecifieke kader een oplossing gaan
bieden voor stagnaties die optreden in de regio. Hierover kunnen we pas iets zeggen als er enkele
voorbeelden zijn van invulling van het gebiedspecifieke kader. Decentrale overheden hebben massaal
ingeschreven voor de Impuls Lokaal Bodembeheer waaruit blijkt dat er grote aandacht is vanuit de
decentrale overheden voor het invullen van lokaal bodembeheer.
6. Vereenvoudigen regelgeving;
De regels voor het toepassen van bouwstoffen, grond en bagger zijn bij elkaar gebracht in één Besluit,
dat maakt de regels toegankelijker. Op het gebied van bouwstoffen zijn de regels vereenvoudigd. De
regels voor het toepassen van grond en bagger zijn niet vereenvoudigd. In deze periode van
overgangsrecht waarin in sommige gevallen met de oude regels en in andere gevallen met de nieuwe
regels wordt gewerkt is het tijdelijk eerder complexer geworden.
7. Verminderen administratieve lasten
Gezien het feit dat er nog veel sprake is van overgangsrecht is nog geen goed oordeel mogelijk over
de ontwikkeling van administratieve lasten. Op het gebied van Bouwstoffen ligt er een grote reductie
in het verschiet. Op het gebied van grond en bagger ligt dat anders. Het melden van grond en bagger
ondervindt weerstand als gevolg van een ongelijk speelveld en de investeringen in kwaliteit (bij

67

saneerder en aannemers) als gevolg van kwalibo zorgen voor een toename in administratieve lasten.
De bevoegde gezagen (bestuurlijke lasten) maken slechts beperkte capaciteit vrij voor hun taken op
het gebied van het Besluit bodemkwaliteit.
8. Verbeteren handhaving;
De structuur van de handhaving is verbeterd door de rol van de Rijksinspecties in het ketentoezicht.
Verdergaande implementatie van het ketentoezicht is noodzakelijk. Van belang voor de verbetering
van de handhaving is vooral dat bevoegde gezagen hun rol goed gaan oppakken. De kennis over het
Besluit bodemkwaliteit is bij de bevoegde overheden op een redelijk niveau, al moet worden
geïnvesteerd in kennis over het uitvoeringsinstrumentarium. Het toezicht en de handhaving gebeurt
vooral binnen en op papier. De procedures en werkinstructies die daarbij worden gehanteerd
verdienen ook in veel gevallen nog aandacht. Resultaat is dat er weinig toezicht en handhaving in het
veld is en dat er weinig wordt opgetreden tegen overtredingen. Het niveau van toezicht en handhaving
is daarmee onvoldoende. De sleutel ligt dus bij de bevoegde gezagen. Zij staan aan de lat om lokaal
bodembeheer in te vullen en bij dat beheer hoort een goed zicht op- en toezicht en handhaving van- de
toepassing van grond, baggerspecie en bouwstoffen. Zodra alle bevoegde overheden die taak beter
gaan oppakken, zal het meldgedrag van toepassers (zowel overheden als ondernemers) ook sterk
verbeteren, zo is de algemene verwachting. Dezelfde overheden zijn vaak ook toepasser van
bouwstoffen, grond en bagger en hebben in die rol een voorbeeldfunctie. Bij die voorbeeldfunctie
hoort uiteraard dat deze overheden zich juist ook als opdrachtgever of uitvoerder houden aan de regels
van het besluit bodemkwaliteit. Ook het niveau van toezicht en handhaving zelf verdient verbetering,
de in 2009 uit te brengen HUM-Bbk moet daaraan bijdragen. De VROM inspectie heeft eind 2008 het
Adequaat niveau Besluit bodemkwaliteit opgesteld. Veel bevoegde overheden voldoen nog niet aan
dit Adequaat niveau. In het kader van de Impuls Lokaal Bodembeheer wordt aandacht geschonken aan
het Adequaat niveau bij de uitwerking van het decentrale beleid. Aanbevolen wordt om niet alleen bij
het maken van beleid maar juist ook op het gebied van toezicht en handhaving te streven naar
samenwerkingsverbanden en schaalvergroting om zo meer capaciteit te genereren voor toezicht en
handhaving in het veld.

9. Beter aansluiten bij andere beleidsthema’s en Europa
Hierover kunnen we pas iets zeggen als er enkele voorbeelden zijn van invulling van het
gebiedspecifieke kader

68

Bijlage 1

Enquête toezicht en handhaving
implementatie Besluit bodemkwaliteit

In januari 2008 (toepassen grond en baggerspecie op de waterbodem) en juli 2008 (toepassen
bouwstoffen en toepassen grond en baggerspecie op de landbodem) is het Besluit bodemkwaliteit
(Bbk) in werking getreden. In oktober 2006 is het Besluit uitvoeringskwaliteit van kracht geworden
ook wel bekend als de kwaliboregelgeving. De kwaliboregelgeving is begin 2008 opgegaan in
hoofdstuk 2 van het Besluit bodemkwaliteit (Bbk).
Deze enquête wordt uitgevoerd in het kader van het monitoringsplan Implementatie van het Besluit
bodemkwaliteit (dit plan kunt u via www.bodemplus.nl downloaden). De resultaten van deze enquête
worden verwerkt in het monitoringsjaarverslag. Het monitoringsjaarverslag is belangrijke input voor
de programmering van de Rijksoverheid op het gebied van de implementatie van het Besluit
bodemkwaliteit. Uiteraard is de implementatie van het Besluit bodemkwaliteit gericht op het bereiken
van de doelstellingen van het Besluit bodemkwaliteit. Deze doelstellingen zijn opgenomen in het
hierboven genoemde monitoringsplan. Na 3 jaar zal op basis van 3 monitoringsjaarverslagen een
evaluatie van het Besluit bodemkwaliteit aan de 2e Kamer worden aangeboden.
Doelstelling van deze enquête is dan ook om een landelijk beeld te verkrijgen van de mate waarin het
Besluit bodemkwaliteit bij gemeenten en waterkwaliteitsbeheerders is geïmplementeerd in de
organisatie, waarbij een onderscheid wordt gemaakt naar de rol van gemeenten en
waterkwaliteitsbeheerder als bevoegd gezag en als toezichthouder en handhaver. Daarnaast dient de
enquête om een landelijk beeld te krijgen van de handhavingsinspanning en handhavingsresultaten op
het gebied van het Besluit bodemkwaliteit.
Deze enquête is opgesteld door de werkgroep Kwalibo en handhaving, welke in opdracht van het
implementatieteam Besluit bodemkwaliteit de monitoring op het gebied van kwalibo, toezicht en
handhaving van het Bbk verzorgt. In het implementatieteam en de werkgroep kwalibo en handhaving
hebben het Rijk (VROM, V&W, LNV), de inspectiediensten van VROM en V&W, de provincies,
gemeenten en waterschappen alsmede het bedrijfsleven zitting.
De werkgroep kwalibo en handhaving realiseert zich terdege dat gemeenten en
waterkwaliteitsbeheerders veelvuldig worden benaderd voor het invullen van een enquête. Wij hebben
om die reden zoveel mogelijk gewerkt met meerkeuze vragen, om de benodigde tijd voor het invullen
van de enquête beperkt te houden. Deze enquête bevat 39 vragen. Het invullen van deze enquête kost
u circa 15-20 minuten. Mocht u het antwoord op een of meerdere vragen niet weten, sla die vragen
dan over, maar verstuur de enquête wel.
Alle leden van de werkgroep kwalibo (dus ook uw gemeentelijke, waterschaps- of
rijkswaterstaatvertegenwoordiger) dringen er op aan om deze enquête in te vullen. Een hoge respons
is van directe invloed op de kwaliteit van de monitoring van de implementatie van het Besluit
bodemkwaliteit. Wij stellen daarom via verloting 10 boekenbonnen van 25 euro beschikbaar onder de
eerste 100 invullers van deze enquête. Daarvoor is het noodzakelijk dat u uw e-mailadres invult.
Uiteraard worden de resultaten van de enquête zodanig gepresenteerd dat ze niet herleidbaar zijn naar
een individuele gemeente of waterkwaliteitsbeheerder.

69

Enquête
Naam organisatie : ………………………
Functie :………………………………….
E-mailadres:………………………………
NB: mag ook anoniem, dan graag wel i.v.m. spreiding van respons over het land de algemene vragen
beantwoorden
Algemeen
1.
o
o
o

2.

Wat is de aard van uw organisatie?
Gemeente (kies hier ook voor indien u voor een milieudienst werkt)
Waterschap
Regionale directie RWS

In welke provincie is uw organisatie gevestigd (ingeval u als waterkwaliteitsbeheerder in meer
dan 1 provincie gevestigd bent, kruist u dan meerdere provincies aan)?
o
Groningen
o
Fryslân
o
Drenthe
o
Flevoland
o
Noord-Holland
o
Zuid-Holland
o
Zeeland
o
Noord-Brabant
o
Limburg
o
Overijssel
o
Gelderland
o
Utrecht

70

3.
o
o
o
o
o
o

Hoeveel inwoners heeft uw gemeente?
organisatie betreft geen gemeente
>200.000
100.000 – 200.000
50.000- 100.000
20.000-50.000
<20.000

Bekendheid
4.

Is de reikwijdte van het Besluit bodemkwaliteit (wat regelt het Bbk wel en niet) bekend in uw
organisatie (voor de personen die er mee in aanraking (zouden kunnen) komen)?
o het Bbk is volledig bekend
o
het Bbk is op hoofdlijnen bekend
o
het Bbk is op onderdelen bekend
o
het Bbk is (vrijwel) niet bekend
o
anders, nl….

71

5.

Is de kwaliboregelgeving, hoofdstuk 2 in het Besluit bodemkwaliteit bekend in uw organisatie
(voor de personen die er mee in aanraking (zouden kunnen) komen)?
o
kwalibo is volledig bekend
o
kwalibo is op hoofdlijnen bekend
o
kwalibo is op onderdelen bekend
o
kwalibo is (vrijwel) niet bekend
o
anders, nl…

6.

Zijn de voorwaarden voor het nuttig toepassen van (IBC) bouwstoffen, hoofdstuk 3 in het Bbk,
bekend in uw organisatie(voor de personen die er mee in aanraking (zouden kunnen) komen)?
o
H3 Bouwstoffen is volledig bekend
o
H3 Bouwstoffen is op hoofdlijnen bekend
o
H3 Bouwstoffen is op onderdelen bekend
o
H3 Bouwstoffen is (vrijwel) niet bekend
o
anders, nl….

72

7.

Zijn de voorwaarden voor het nuttig toepassen van grond en baggerspecie, hoofdstuk 4 in het
Bbk, bekend in uw organisatie(voor de personen die er mee in aanraking (zouden kunnen)
komen)?
o
H4 Grond en bagger is volledig bekend
o
H4 Grond en bagger is op hoofdlijnen bekend
o
H4 Grond en bagger is op onderdelen bekend
o
H4 Grond en bagger is (vrijwel) niet bekend
o
anders, nl….

8.

Zijn de medewerkers in uw organisatie bekend met de 5 soorten milieuhygiënische verklaringen
voor bouwstoffen grond en bagger (partijkeuring, fabrikant eigen verklaring, erkende
kwaliteitsverklaring, bodemkwaliteitskaart en (water)bodemonderzoek)?
o
ja, we kennen ze en hebben er inhoudelijke kennis van
o
ja, we kennen ze en hebben er ten dele inhoudelijke kennis van
o
ja, we kennen ze, maar hebben er beperkte inhoudelijke kennis van
o
ja, we kennen ze, maar hebben er geen inhoudelijke kennis van
o
nee, we kennen ze niet
o
anders, nl….

9.

Is er in uw organisatie inhoudelijke kennis van normdocumenten die worden beheerd door
SIKB, zoals de BRL 1000, 2000, AS3000, AP04, BRL6000, BRL 7000, BRL 7500, BRL 9335
en de normbladen 8001 en 8002?
o
ja, over allemaal
o
ja, over de meeste
o
ja, over enkele
o
nee

73

Beleid
10. Is er in uw organisatie beleid vastgesteld voor de uitvoering van en de toetsing aan het Besluit
bodemkwaliteit?
o
ja, opgesteld en vastgesteld
o
ja, opgesteld maar nog niet vastgesteld
o
nee

11.

Is er in uw organisatie voorzien in een functionele scheiding tussen de taken van uw organisatie
als opdrachtgever, opdrachtnemer en bevoegd gezag?
o
ja
o
nee

12.

Uw organisatie is bevoegd gezag in het kader van het Bbk. Is uw rol als bevoegd gezag in de
ketenhandhaving in het beleid van uw organisatie opgenomen?
o
ja

74

o

13.

14.

nee

Is er in uw organisatie een structuur die voorziet in actieve signalering van (illegale)
toepassingen van grond, bagger en bouwstoffen? (is er bijvoorbeeld iemand aangewezen die
hiervoor verantwoordelijk is)
o
ja
o
nee

Heeft uw organisatie een keuze gemaakt voor generiek of gebiedspecifiek bodembeleid?
wij maken nog gebruik van overgangsrecht
o voor het gehele gebied
o voor een gedeelte en voor de rest geldt het generieke kader
o
wij hebben gekozen voor gebiedspecifiek beleid
o voor het gehele gebeid
o voor een gedeelte van het gebied en voor de rest geldt het generieke kader
o
wij hebben gekozen voor generiek beleid
o met uitsluitend een functiekaart
o met zowel een functiekaart als een bodemkwaliteitskaart
o
anders, nl….
o

75

Uitvoering
Beoordelen meldingen
15. Beoordeelt uw organisatie alle meldingen die op grond van het Besluit bodemkwaliteit zijn
gedaan?
o
ja
o
nee
16.

Is in de beoordeling van meldingen voorzien in een toets op ontvankelijkheid, tijdigheid en
volledigheid?
o
ja
o
nee

17.
o
o

Is in de beoordeling van meldingen voorzien in een toets op functionaliteit van de toepassing?
ja
nee

18.

Is in de beoordeling van meldingen voorzien in de aanwezigheid van de juiste
milieuhygiënische verklaring?
ja
nee

o
o

76

19.

o
o
20.
o
o
21.

o
o
22.
o
o
23.
o
o
o
o

Is in de beoordeling van meldingen voorzien in – voor zover het de her-toepassing van
bouwstoffen zonder eigendomsoverdracht betreft – een beoordeling of wordt voldaan aan de
criteria daarvoor?
ja
nee
Is in de beoordeling van meldingen voorzien in – voor zover het IBC-bouwstoffen betreft – een
beoordeling of voldaan wordt aan de voorwaarden van de Regeling bodemkwaliteit?
ja
nee
Is in de beoordeling van meldingen voorzien in – voor zover het grond en baggerspecie betreft
– een beoordeling of wordt voldaan aan de eisen van het toepassingskader (generiek,
gebiedspecifiek, grootschalige toepassing, verspreiden van baggerspecie)?
ja
nee
Is in de beoordeling van meldingen voorzien in een controle op kwalibo-erkenning van de bij de
melding betrokken bodemintermediairs, zoals monsternemers, laboratoria, etc.?
ja
nee
Wordt bij de controle op de kwalibo-erkenning gebruik gemaakt van de lijsten die zijn
gepubliceerd op de site van Bodemplus?
ja, bij elke melding gebeurt dat
ja, dat gebeurt steekproefsgewijs
ja, dat gebeurt af en toe
nee

77

78

Toezicht en handhaving
24.

o
o
o
o

25.
o
o
o

Houdt uw organisatie structureel toezicht en controle op de toepassing van bouwstoffen, gronden bagger binnen uw grondgebied? Dit geldt zowel voor de meldingsplichtige als de niet
meldingsplichtige toepassingen alsmede de illegale toepassingen.
ja, wij houden structureel toezicht en controle op alle toepassingen in ons gebied
ja, steekproefsgewijs
ja, als er een melding is gedaan
nee

Heeft u een register met daarin opgenomen alle toepassingen van bouwstoffen, grond en bagger
die in uw gebied plaatsvinden?
ja, daarin zijn alle (niet) meldingsplichtige toepassingen opgenomen
ja, alle meldingen zijn geregistreerd
nee, we hebben een gedeeltelijke registratie

79

o

26.
o
o
o
o

nee, we hebben geen register

Als u overtredingen tegenkomt in de praktijk, meldt u deze dan bij het landelijk toezichtloket
(www.VROM.nl/bodemsignaal of www.ivw.nl/bodemsignaal)?
ja, altijd
ja, als wij het ernstig genoeg vinden
ja, incidenteel
nee

Verankering
27. Heeft uw organisatie een kwaliteitsmanagementsysteem, zoals bijvoorbeeld ISO 9000?
o
ja
o
nee

28.

Heeft uw organisatie de beoordeling van meldingen en het houden van toezicht en handhaving
in het kader van het Bbk opgenomen in het eigen kwaliteitssysteem, bijvoorbeeld in
werkinstructies/checklisten?

80

o

o

ja,
o het behandelen van meldingen is opgenomen
o het houden van toezicht en handhaving is opgenomen
nee

29.

Wordt de beoordeling van meldingen en het houden van toezicht en handhaving geregistreerd
(in een systeem of dossier)?
o
ja,
o het behandelen van meldingen wordt geregistreerd
o het houden van toezicht en handhaving wordt geregistreerd
o
nee

30.

Worden de resultaten van de beoordeling van meldingen en het houden van toezicht en
handhaving jaarlijks gerapporteerd en teruggekoppeld aan de het college van B&W of het
dagelijks bestuur van het waterschap of de regionale directie van Rijkswaterstaat?
o
ja, zowel gerapporteerd als teruggekoppeld
o
ja, wel gerapporteerd, niet teruggekoppeld
o
nee

81

Middelen
31. Hoeveel personen (uitgedrukt in Fte) zijn binnen uw organisatie daadwerkelijk bezig met de
taken op het gebied van het Besluit bodemkwaliteit inclusief de kwaliboregelgeving uit
hoofdstuk 2 van het Besluit bodemkwaliteit?
o
> 5 Fte
o
3 - 5 Fte
o
1 - 2 Fte
o
0,5-1 Fte
o
0,1-0,5 Fte
o
geen

32.

Hoe groot is daadwerkelijk uw handhavingsbudget voor het Besluit bodemkwaliteit (voor o.a.
verificatie, onderzoek, controle, monsters, excl. personeelskosten)?
o
> 200.000 euro
o
100.000 – 200.000 euro
o
50.000 – 100.000 euro
o
20.000 – 50.000 euro
o
10.000 – 20.000 euro
o
< 10.000 euro

82

Resultaten
33.

Als werkzaamheden worden uitgevoerd door een niet erkend bedrijf legt uw organisatie de
werkzaamheden dan (al dan niet in samenwerking met de VROM-inspectie of de IVW) stil?
o
ja, altijd
o
ja, soms
o
nee

34.

Hoeveel georganiseerde handhavingsacties/optredens hebben er in 2008 (of als die gegevens
nog niet beschikbaar zijn in 2007) op het gebied van toepassing van grond, bagger en
bouwstoffen alsmede kwalibo plaats gevonden?
o
> 15
o
5 - 15
o
1-5
o
geen
o
niet bekend

35.

Hoeveel waarschuwingsbrieven zijn er op het gebied van toepassing van grond, bagger en
bouwstoffen alsmede kwalibo in 2008 (of als die gegevens nog niet beschikbaar zijn in 2007)
gestuurd?
o
> 15
o
5 - 15
o
1-5
o
geen
o
niet bekend

83

36.

Hoeveel (aankondigingen) dwangsommen zijn er op het gebied van toepassing van grond,
bagger en bouwstoffen alsmede kwalibo in 2008 (of als die gegevens nog niet beschikbaar zijn
in 2007) gestuurd?
o
> 15
o
5 - 15
o
1-5
o
geen
o
niet bekend

37.

Hoeveel definitieve dwangsommen zijn er op het gebied van toepassing van grond, bagger en
bouwstoffen alsmede kwalibo jaarlijks in 2008 (of als die gegevens nog niet beschikbaar zijn in
2007) gestuurd?
o
> 15
o
5 - 15
o
1-5
o
geen
o
niet bekend

38.

Hoeveel bestuursdwang (stillegging) is er op het gebied van toepassing van grond, bagger en
bouwstoffen alsmede kwalibo in 2008 (of als die gegevens nog niet beschikbaar zijn in 2007)
uitgeoefend?
o
> 15
o
5 - 15
o
1-5
o
geen
o
niet bekend

39.

Hoeveel strafrechtelijke optredens zijn er op het gebied van toepassing van grond, bagger en
bouwstoffen alsmede kwalibo in 2008 (of als die gegevens nog niet beschikbaar zijn in 2007)
uitgevoerd?
o
> 15
o
5 - 15
o
1-5
o
geen
o
niet bekend

84

85

Wij willen u bedanken voor het invullen van deze enquête. De resultaten zullen jaarlijks ingebracht
worden in de monitoring van het Bbk. U treft de resultaten van deze enquête en de
monitoringsrapportage in april 2009 aan op het kennisplein van de website www.bodemplus.nl.

86

Bijlage 2

FAQ’s Kwalibo

1. Wat is de relatie tussen Kwalibo en het Besluit bodemkwaliteit?
2. Hoe kan ik controleren of een bodemintermediair voor een bepaalde werkzaamheid of
kwaliteitsverklaring erkend is?
3. Het certificaat staat niet op de publicatielijst met erkende kwaliteitsverklaringen. Wat betekent
dat?
4. Kan een bodemintermediair nog worden gecertificeerd voor een werkzaamheid die al
verplicht onder erkenning moet worden uitgevoerd?
5. Mag een bodemintermediair die erkenning heeft aangevraagd, maar nog niet in de lijst van
Bodem+ vermeld staat, wel werkzaamheden uitvoeren die onder de erkenningsplicht vallen?
6. Moet de overheid ook worden gecertificeerd en erkend?
7. Moet een vloeistofdichte vloer aangelegd worden door een gecertificeerde en erkende
bodemintermediair?
8. Moet een bodemonderzoek in het kader van een aanvraag om een bouwvergunning door een
erkende bodemintermediair worden uitgevoerd?
9. Moet het rapporteren van een bodemonderzoek ook door een erkende bodemintermediair
worden uitgevoerd?
10. Moet ons bedrijf ook erkend zijn hoewel we maar sporadisch een bodemsanering uitvoeren?
Waar moeten we dan aan voldoen en hoe kunnen we daarvoor een erkenning verkrijgen?
11. Dienen de milieukundige begeleiding en de uitvoering van de sanering van een
bodemsanering altijd te worden uitgevoerd door voor de BRL SIKB 6000 (milieukundige
begeleiding van bodemsanering) en BRL SIKB 7000 (uitvoering van bodemsanering) erkende
bodemintermediairs?
12. Moet het aanbrengen van een isolatielaag (leeflaag of verharding) als saneringsmaatregel ook
worden uitgevoerd door een voor de BRL SIKB 7000 erkend bodemintermediair?
13. Wanneer moet de milieukundig begeleider tijdens een sanering aanwezig zijn?
14. Mogen werkzaamheden worden uitbesteed?
15. Mag de uitvoering van een bodemsanering worden uitbesteed?
16. Mogen voor werkzaamheden mensen en materieel worden ingehuurd?
17. Moet de analyse van asbest bij een milieuhygiënisch bodemonderzoek ook worden uitgevoerd
door een erkend laboratorium?
18. Moet in de rapportage worden vastgelegd welke medewerkers de werkzaamheden hebben
uitgevoerd?
19. Moet een handhaver die vanuit zijn functie een grondmonster neemt ook gecertificeerd en
erkend zijn?
20. Zijn toezichthouders van gemeenten en provincies bevoegd om toezicht te houden op
verplichtingen die bij of krachtens hoofdstuk 2 van het Besluit bodemkwaliteit (Bbk) zijn
gesteld en zijn de toezichthouders bevoegd om inlichtingen te vorderen omtrent personen en
bedrijven die een bodemsanering uitvoeren?
21. Moet je erkend zijn voor de bemonstering en analyse van waterbodems ?
22. Is voor de uitvoering van een (onderhouds)baggerwerk een erkenning noodzakelijk?
23. In de protocollen 6003 en 7003 wordt gesproken dat bij een ‘droge waterbodem’ gewerkt
moet worden conform de protocollen 6001 en 7001. Wat wordt verstaan onder een ‘droge
waterbodem”?
24. Aan welke voorwaarden moet voldaan worden bij ontwateren of bewerken van baggerspecie ?

87

Bijlage 3

FAQ’s Bouwstoffen

1. Wat zijn bouwstoffen?
2. Wanneer krijg ik precies te maken met de regels voor bouwstoffen in het Besluit
bodemkwaliteit?
3. Wat regelt het Besluit bodemkwaliteit allemaal op het gebied van bouwstoffen?
4. Wat verandert er ten opzichte van het Bouwstoffenbesluit?
5. Welke categorieën bouwstoffen kent het Besluit bodemkwaliteit?
6. Welke eisen stelt het Besluit bodemkwaliteit aan de kwaliteit van bouwstoffen?
7. Zijn er ook uitzonderingen op de verplichte kwaliteitsbepaling?
8. Welke parameters moeten worden onderzocht in bouwstoffen?
9. Wat wordt bedoeld met "het opnieuw toepassen van niet teerhoudend asfalt of asfaltbeton in
wegverhardingen"?
10. Onder welke voorwaarden mogen bouwstoffen worden toegepast?
11. In het Bsb was het mogelijk om bouwstoffen binnen bepaalde kaders zonder onderzoek weer
opnieuw toe te passen; de zogenaamde 'op of nabij' regeling. Kent het Besluit bodemkwaliteit
een soortgelijke regeling?
12. Welke bewijsmiddelen (milieuhygiënische verklaringen) zijn er om de kwaliteit van een
bouwstof aan te tonen?
13. Wanneer moet ik bouwstoffen melden?
14. Wat zijn de overgangsregels voor bouwstoffen?
15. Geldt het overgangsrecht voor werken nu voor individuele partijen of een geheel werk?
16. Blijft het overgangsrecht voor werken ook geldig nadat gebruik is gemaakt van de
toepassingsregels van het Besluit bodemkwaliteit in datzelfde werk?
17. Valt de toepassing van instrooirubber op kunstgrasvelden onder het Besluit bodemkwaliteit?
18. Wat betekent het als rubbergranulaat onder het Besluit bodemkwaliteit valt?
19. Mag rubbergranulaat toegepast worden zonder een milieuhygiënische verklaring?
20. Wat zijn de milieu- en gezondheidsrisico’s van rubbergranulaat van gemalen autobanden?
21. Voldoet het toepassen van rubbergranulaat aan de zorgplicht?

88

Bijlage 4
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.

12.
13.
14.
15.
16.
17.

18.

19.

20.
21.
22.
23.
24.

25.
26.
27.
28.
29.

FAQ’s Grond en bagger

Wat is de definitie voor grond? En wat is de definitie voor baggerspecie?
Wanneer krijg ik te maken met de regels voor grond en baggerspecie in het Besluit
bodemkwaliteit?
Wat regelt het Besluit bodemkwaliteit allemaal op het gebied van grond en baggerspecie?
Wat verandert er ten opzichte van de regelgeving voor inwerkingtreding van het Besluit
bodemkwaliteit?
Wat zijn nuttige toepassingen van grond en baggerspecie?
Wat is het verschil tussen generiek en gebiedsspecifiek beleid?
Hoe verandert de klassenindeling voor grond en baggerspecie?
Welke kwaliteit grond en baggerspecie mag worden toegepast?
Wanneer mag grond en baggerspecie boven de Maximale Waarden voor de klasse
industrie of Interventiewaarde waterbodems worden toegepast?
Welke bewijsmiddelen (milieuhygiënische verklaringen) zijn er om de kwaliteit van grond
en baggerspecie aan te tonen?
Mag ik de bodemkwaliteitskaart (conform de Vrijstellingsregeling grondverzet of Besluit
bodemkwaliteit) gebruiken als bewijsmiddel voor toepassen in Bouwstoffenbesluit-werken
en grootschalige toepassingen?
Wanneer moet ik grond en baggerspecie melden?
Onder welke voorwaarden mag grond en baggerspecie worden opgeslagen?
Wat is een functiekaart? Hoe en door wie wordt deze vastgesteld?
Waarom is de functiekaart verplicht? En wat zijn de consequenties bij het ontbreken van
een functiekaart?
Hoe weet ik of ik het beste gebiedsspecifiek of generiek beleid kan maken?
Als een gemeente voorlopig de bestaande bodemkwaliteitskaart (conform de
Vrijstellingsregeling) blijft hanteren, zijn de overige toepassingsregels van het Besluit
bodemkwaliteit dan niet van toepassing?
Welke regels gelden voor toepassing van grond en bagger van buiten een gemeente die op
basis van het overgangsrecht voorlopig nog gebruik maak van een bodemkwaliteitskaart op
basis van de Vrijstellingsregeling grondverzet?
Is het mogelijk om binnen een gemeente deels gebruik te maken van de bestaande
bodemkwaliteitskaart en voor een deel gebruik te maken van de mogelijkheden van het
nieuwe Besluit bodemkwaliteit?
Hoe weet u welk beleid (overgangsrecht, generiek of gebiedsspecifiek) sinds 1 juli 2008 in
een bepaalde gemeente geldt?
Wat verandert er rondom de tijdelijke opslag van grond en baggerspecie buiten
inrichtingen?
Valt opslag van grond en baggerspecie die wordt afgevoerd naar een verwerker onder het
Besluit bodemkwaliteit?
Hoe lang mag grond of baggerspecie in opslag worden genomen?
Wat is de relatie tussen het nuttig toepassen en tijdelijke opslag voorafgaand aan nuttige
toepassing van grond en baggerspecie volgens het Besluit bodemkwaliteit met de
milieuvergunning of algemene regels die de milieuvergunning vervangen (het
Activiteitenbesluit of het Besluit landbouw)?
Onder welke regelgeving vallen composten met minder dan 10% organisch stof?
Welke regels gelden er tussen 1 januari en 1 juli 2008 voor composten met minder dan
10% d.s. organische stof?
Waarmee moet rekening worden gehouden bij toetsing van toepassing van grond in
oppervlaktewater en vice versa?
Wat is de reikwijdte van het verspreiden van baggerspecie?
Valt het egaliseren van een waterbodem onder het Besluit bodemkwaliteit?

89

30.
31.
32.
33.

34.

35.
36.
37.

Waaraan moet de kwaliteit van de leeflaag voldoen van een grootschalige toepassing ?
Geldt het overgangsrecht voor werken nu voor individuele partijen of een geheel werk?
Blijft het overgangsrecht voor werken ook geldig nadat gebruik is gemaakt van de
toepassingsregels van het Besluit bodemkwaliteit in datzelfde werk?
In het verleden is een geluidswal in het kader van het Bouwstoffenbesluit aangelegd. Dit
werk was afgerond, maar nu willen we een uitbreiding doen. Kan de uitbreiding
plaatsvinden als grootschalige toepassing?
Ik heb een partij grond onderzocht op het nieuwe stoffenpakket en wil deze gaan toepassen
in een gemeente die nog gebruik maakt van een bodemkwaliteitskaart in kader van de
Vrijstellingsregeling grondverzet. Waaraan toets ik de nieuwe stoffen?
Welke regels gelden voor tijdelijke opslag en/of het toepassen van grond of baggerspecie
op een bouwstof?
Welke eisen gelden voor partijen grond of baggerspecie die worden toegepast in een werk
onder het overgangsrecht van het Besluit bodemkwaliteit?
Hoe toets ik partijen grond of baggerspecie die tijdelijk worden opgeslagen in het kader
van artikel 35 h of i van het Besluit bodemkwaliteit in gebieden die op basis van het
overgangsrecht nog gebruik maken van een bodemkwaliteitskaart op basis van de
Vrijstellingsregeling grondverzet?

90

Bijlage 5

Indicatoren monitoring (nulmeting)

Onderstaande beschrijvingen zijn overgenomen uit de rapportage van de nulmeting.
1.

Milieu-incidenten a.g.v. toepassen bouwstoffen, grond en bagger binnen Bbk
Bron: media algemeen, Milieu-inspectie

In de jaren 80 van de vorige eeuw zijn een aantal bodemmilieu-incidenten aanleiding geweest voor
nieuwe bodembeschermende wetgeving waaronder het Bsb. Voorbeelden van deze incidenten zijn
bodemverontreinigingen in Lekkerkerk, het dempen van sloten met chemisch afval, het gebruik van
verontreinigde baggerspecie, bodemverontreinigingen met cadmiumhoudende baggerspecie in
Groningen en het gebruik van arseenhoudende baksteen in Nijmegen. Nog steeds heeft Nederland te
maken met problemen uit het verleden toen er geen/nauwelijks milieu-eisen gesteld werden aan
bouwstoffen bijv. wegen met asbeststof/Jarosietverhardingen of het gebruik van teer in asfalt.
In deze indicator moet zichtbaar worden welke nieuwe toepassingen op de bodem achteraf risico
blijken op te leveren voor mens en dier. Elke provincie/regionale milieu-inspectie wordt gevraagd het
aantal nieuwe toepassingen te melden die aantoonbaar risico (extreme normoverschrijding) hebben
opgeleverd, waardoor werk stilgelegd of materiaal verwijderd is, etc.
Meegenomen kunnen worden het aantal meldingen van verontreinigingen bij het Toezichtloket (is ook
een aparte indicator), meldingen bij misdaad anoniem, publiciteit in de (plaatselijke) media of
actualiteitenrubrieken of resultaten van handhaving (extreme normoverschrijdingen).
Bevindingen:
In de nulmeting is geen bron gevonden waar systematisch alle incidenten met toepassen van
bouwstoffen, grond en bagger worden bijgehouden. Mogelijk kan in de toekomst per provincie
informatie beschikbaar komen.
In tegenstelling tot de jaren tachtig van de twintigste eeuw, is de indruk dat het aantal nieuwe
echte milieu-incidenten zeer beperkt is. De afgelopen jaren zijn er wel problemen geweest bij het
toepassen van staalslakken in dikke pakketten in stilstaand water, problemen met
zuurstofvermindering bij toepassing van organische afvalstoffen in water en ook enkele
incidenten met asbesthoudende granulaten. Het sinds de jaren tachtig aangescherpte
overheidsbeleid uitmondend o.a. in het Bsb en Bbk heeft op basis van beschikbare data over
incidenten haar doel bereikt.
Slechts weinig nieuwe milieu-incidenten.

91

2.

Meldingen milieuproblemen bij toezichtloket in relatie tot Bbk
Bron: Toezichtloket

VROM-inspecties hebben gezamenlijk een digitaal toezichtloket geopend om hun taken voor Kwalibo
beter te kunnen uitoefenen. Bij dit loket kunnen andere overheden, intermediairs en derden melding
maken van vastgestelde overtredingen. De meldingen zijn niet anoniem. Anonieme meldingen gaan
via "misdaad anoniem". In 2008 zijn tot 12 december bij het toezichtloket 292 signalen ingediend,
waarvan 33 voor TVW (oppervlaktewater). Er is voor 2008 nog geen uitsplitsing naar onderwerp
beschikbaar.
Door VROM-inspecties wordt begin 2009 een overzicht gemaakt van aantal en aard van de signalen
ontvangen door het loket.
Ca. 300 meldingen in 2008
3.

Gestorte hoeveelheid bouwstoffen
Bron: Werkgroep Registratie Afvalstoffen en bedrijfsleven

Om een beeld te krijgen van de mate van hergebruik is de gestorte hoeveelheid belangrijk. Voor
baggerspecie was de jaarlijkse enquête van de Unie van Waterschappen belangrijk. Deze wordt echter
niet gecontinueerd. Bij het verwerken van de cijfers over baggerspecie moet rekening gehouden
worden dat het ontdiepen van putten niet gezien wordt als storten. Voor secundaire grondstoffen
wordt aangenomen dat als het Bbk zou leiden tot meer storten, de aanbieders van secundaire
grondstoffen dit zelf zullen aangeven (piepfunctie).
De belangrijkste bron voor gestorte hoeveelheden is de Vereniging van Afvalverwerkers en de
jaarlijkse rapportage van de Werkgroep Registratie Afvalstoffen. Soms is er enige onduidelijkheid
over secundaire grondstoffen die functioneel in een deponie worden toegepast, bijv. steunwallen,
tijdelijke wegen, etc.
Tabel: Overzicht gestorte inerte materialen in mln ton
• Bouw- en sloopafval

4.

2005
0,5

2006
0,4

2007
0,3

Stagnatie afzet secundaire bulkgrondstoffen
Bron: Platform Bodemkwaliteit

Vooralsnog is ervan uitgegaan dat niet zoals in het verleden jaarlijks alle bulk secundaire grondstoffen
worden gemonitoord ten aanzien van Productie, Afzet en Voorraadmutatie. Wel kunnen branches van
secundairegrondstoffenproducenten jaarlijks melden of door het Bbk er afzetstagnaties zijn ontstaan
die leiden tot extra voorraadvorming. Ook hier is sprake van een piepfunctie. Op dit moment is het
hergebruikpercentage zeer hoog (meer dan 95%). Jaarlijks zal samen met de belangrijkste branches
een inschatting gemaakt worden of dit percentage verandert.
Het percentage is afhankelijk van welke secundaire grondstoffen worden meegenomen in het
overzicht. Voorgesteld wordt dat het percentage niet-hergebruik (dat kan zijn storten of
voorraadvorming) wordt genomen van de branches die aangeven problemen te hebben met het Bbk.
Bij het indexcijfer zal rekening gehouden worden met de voorraadvorming door normale
marktwerking.
Mede door hoge storttarieven en actief hergebruiksbeleid in Nederland wordt er nauwelijks
gestort. (zie tabel indicator 3: BSA ca. 0,3 mln ton in 2007)

92

5.

IBC-werken bouwstoffen
Bron: De informatie over IBC werken komt bij Bodem+ beschikbaar via de meldingen

Bouwstoffen van catg.N2 of de bijzonder categorie (BC) en grond van de kwaliteit catg.2 waren
binnen het kader van het Bouwstoffenbesluit toepasbaar in IBC-werken. Onder het Bbk is de IBCtoepassing beperkt tot de “catg. N2” bouwstoffen. De BC vervalt en toepassing van grond of bagger in
IBC-werken is niet meer toegestaan. Ook zijn IBC-werken in oppervlaktewater niet meer toegestaan.
De N2-bouwstof is binnen het Bsb-kader een categorie gebaseerd op de immissie, daarbij wordt
rekening gehouden met de toepassingshoogte. Onder het Bbk-kader spreekt men van een IBCbouwstof waarvan het uitloogniveau gebaseerd is op de emissie, zonder rekening te houden met
toepassingshoogte. De N2 bouwstof is dus niet 1 op 1 vergelijkbaar met de IBC-bouwstof. Voor de
monitoring van het Bbk zijn het aantal en de omvang van IBC-werken van belang. Het aantal IBCwerken voor N2-bouwstoffen wordt anno 2007 geschat op enkele tientallen. Het betreft onder andere
het toepassen van AVI-bodemassen, deel van immobilisaten, verontreinigde grond en E-vliegas.
a. Meldingen
Bron: Meldpunt Bodemplus
Het aantal meldingen van IBC werken/bouwstoffen geeft aan hoeveel werken waar en met welke
bouwstof worden gerealiseerd.
In 2008 zijn via het centrale meldsysteem in totaal 22 partijen IBC-bouwstoffen met een totale
omvang van ruim 1,5 mln ton aan meldingen ontvangen.
Meldingen IBC-werken onder het Bbk 2008: totaal 22 meldingen, waarvan 11 bodemas, 2
waterbouwstenen voor GWW, 2 immobilisaat. 4 zand en 3 overige.
b. Hoeveelheid
Bron: Meldingen Bodemplus
De hoeveelheid in IBC-werken verwerkte bouwstof geeft aan de verhouding tot de hoeveelheid Nbouwstof en in welke mate behoefte is aan dergelijke werken. Streven is bouwstoffen toe te passen
zonder dure en gevoelige IBC-maatregelen.
In 2008 is in 11 meldingen voor AVI-bodemas in totaal ruim 1,1 mln ton toegepast. De toepassing van
waterbouwstenen betreft 167.000 ton. Niet duidelijk is of de laatste onder IBC-maatregelen zijn
toegepast. Er is 14.000 ton zand uit dynamische wingebieden gemeld en 1 melding mijnsteen van
260.700 ton.
Totaal gemeld 2008 ca. 1,5 mln ton in IBC-werken*
c. Gebruik gelijkwaardigheidsverklaring
Bron: Meldpunt Bodemplus
Binnen het Bbk zijn alternatieven voor de IBC maatregelen mogelijk. Er dient dan een
gelijkwaardigheidsverklaring te worden aangeboden, te vergelijken met een niet-standaard toepassing
onder Bsb kader. Een daartoe ingestelde technische commissie beoordeeld of de alternatieve ibc
maatregel voldoet. Het aantal gelijkwaardigheidsverklaringen is een maat voor de behoefte aan een
alternatieve aanpak. Goedgekeurde alternatieven worden gepubliceerd op de website van Bodemplus
en zijn als standaard IBC maatregel voor iedereen beschikbaar. In 2008 is er één in procedure.

*

In 2008 nog overgangsbeleid, dus hoefde niet alles gemeld te worden bij centraal meldsysteem; geen volledig
beeld.

93

In 2008 is er 1 gelijkwaardigheidsverklaring in procedure
6.

Hergebruik bouwstoffen zonder eigendomsoverdracht
Bron: meldpunt Bodemplus

Artikel 29.1d staat toe dat bouwstoffen die niet van eigenaar veranderen hergebruikt mogen worden
zonder kwaliteitsverklaring (keuring). Deze vrijstelling is een vervanging van het artikel in het Bsb
waar hergebruik binnen eenzelfde project zonder keuring mocht plaatsvinden, dit is komen te
vervallen. De toepassingen zonder verandering van eigenaar zijn wel meldingsplichtig. Indien op
voorhand vanuit kennis van of organoleptische waarneming het vermoeden bestaat dat deze bouwstof
niet voldoet aan de eisen in het Bbk, dan dient de bouwstof te worden gekeurd. De vrijstelling is
alleen van toepassing op bouwstoffen, niet op grond of baggerspecie.
De monitoring van deze vrijstelling is met name van belang omdat dit een mogelijke vluchtroute is
mindere kwaliteit bouwstoffen toe te passen. Vanaf 1 juli 2008 via centraal meldsysteem verplicht. In
totaal 57 meldingen.
In 2008 zijn er 57 meldingen zonder eigendomsoverdracht*
7.

Gestorte hoeveelheid grond & bagger
Bron: WAR 2009

Uit de WAR-publicatie blijkt dat in 2005 circa 0,6 en in 2006 circa 0,5 mln ton grond is gestort, zowel
gevaarlijk als niet gevaarlijk. In 2007 is het 0,9 mln ton. Er zijn geen cijfers over de gestorte
hoeveelheid bagger. De enquête voorheen door Unie van Waterschappen is stopgezet.
In 2007 ca. 0,9 mln ton gestort
8.

Gesaneerde locaties
Bron: Jaarverslag Bodemsanering 2006 - (2007)

Deze indicator heeft niet tot doel om een diepgaande analyse te doen van de voortgang van saneringen
van water en landbodem. Het Bbk en de daarin opgenomen veranderingen, bijvoorbeeld
stoffenpakket, normstelling, gebiedsspecifieke aanpak en grootschalige werken, kan echter wel
positieve of negatieve gevolgen hebben bij het wegwerken in de achterstand van saneringen. Zijn door
het Bbk meer saneringen aangepakt omdat het betaalbaarder is geworden? Zijn bepaalde
saneringslocaties geen saneringslocaties meer omdat ze voldoen aan de normen?
Aan verantwoordelijken voor de voortgang van saneringen kan in de toekomst worden gevraagd een
inschatting te maken hoeveel procent van de bekende saneringslocaties 2007 nog gesaneerd moeten
worden. Het saneringsbeleid wordt vormgegeven door provincies en waterschappen. Aan hen zal
gevraagd worden hoe de stand van zaken is. Het Jaarverslag Bodemsanering 2006 geeft reeds een
goed beeld van de saneringsmarkt. In 2005 was 13% van de potentiële saneringslocaties volgens
W.b.b. gesaneerd.
In 2007 kan grond vrijkomen bij sanering (2006 ca. 4,5 mln ton). Ruim 1 mln ton naar reinigen; in
2007 bijna 2 mln ton. In 2007 is bijna 2 mln ton gereinigd.
•
•
•
•

Aantal saneringslocaties (ca.)
Volume gesaneerd
Uitgaven in mln euro's
% gesaneerd van werkvoorraad

2004
1.200
250
n.b.

2005
1.450
2,3 mln m3
400
13%

2006
1.500
3,2 mln m3
460

2007
1.645
3,3 mln m3
ca. 385

94

volgens W.b.b.

Aan de waterschappen kan gevraagd worden of er ook data komen over waterbodemsanering. De
effecten van het Bbk op het waterbodemsaneringsprogramma vallen waarschijnlijk volledige weg
tegen de effecten van het nieuwe toetsingskader onder de Waterwet. Uit gegevens van de NVPG
blijkt dat reinigen waterbodems in 2005 ca. 157.000 m3 was, in 2006 en 2007 ca. 450.000 m3 en in
2008 maar 39.000 m3.
In 2007 1645 saneringslocaties en 3,3 mln m3 waterbodems, waarvan ruim 1 mln m3 gereinigd en
in 2008 ca. 39.000 m3 gereinigdgesaneerd en bijna 2 mln ton gereinigd.

9.

Hergebruik grond en bagger
a. Gereinigde grond en baggerspecie
Bron: NVPG

De afgelopen tien jaar is door de NVPG (Nederlandse Vereniging van Procesmatige Grondreinigers)
jaarlijks een overzicht beschikbaar gesteld van de gereinigde hoeveelheid grond en bagger. Er is een
opsplitsing gemaakt naar herkomst en naar verwerkingstechnologie.
Aan de NVPG zal gevraagd worden een historisch overzicht te geven vanaf 2004 en dit jaarlijks te
updaten. Tevens zal hen gevraagd worden een schatting te geven van het gezamenlijke jaarlijkse
marktaandeel van de leden van de NVPG.

•
•
•
•
•

Leden NVPG
Thermisch Nederland (T1)
Extractief Nederland (E)
Biologisch Nederland (B)
Totaal grondreiniging
Nederland T + E + B
• Immobilisatie
• Waterbodems in m3
• Thermisch buitenland T2
• Immobiliseren van grond
• (Partieel) reinigen
- sorteerzeefzand
- RKGV-materiaal
• Gereinigd bij participaties
- grond extractief
- grond biologisch
Marktaandeel NVPG

2004

2005

in tonnen
2006

2007

2008

615.000
916.000
221.000

600.000
908.000
225.000

641.000
948.000
128.000

428.000
ca. 10% lager
gelijk

320.000*
toename

1,8 mln

1,8 mln

1,8 mln

daling ca. 10%

2,5 mln**

162.000
110.000

98.000
157.000
152.000

105.000
451.000
156.000

86.000
451.000
ca.300.000

24.000
39.000
295.000

201.649
235.322

231.819
240.929

4.200
532.000

95.232
187.000

405.945
42.000
?

362.165
46.000
?

?

Indexcijfer is berekend op totaal gereinigde grond 1,8 + reiniging door bedrijven waarin NVPG-leden
participeren. Aangenomen is dat bij niet NVPG-leden de ontwikkelingen hetzelfde zijn. Over 2007
cijfers door Bodem-plus gerapporteerd. De hoeveelheid gereinigde baggerspecie is in 2006 en 2007
heel sterk gestegen en in 2008 drastisch gedaald. Bij de NVPG zal nagegaan worden wat de oorzaken
zijn en of de trendbreuk zich voortzet.

*
**

Deel thermisch te reinigen grond in opslag genomen.
Inclusief participaties. Met uitzondering van 2007 jaarlijks ongeveer gelijk 2,3 à 2,5 mln ton.

95

Procesmatig gereinigde grond in Nederland in 2007 ca. 2 mln ton. T.o.v. vorige jaren is dit een
daling van ca. 10%. In 2008 weer op niveau 2005/2006, namelijk ca. 2,5 mln ton. In 2008 slechts
39.000 m3 waterbodems gereinigd.
b. Immobilisaat
Bron: CIM
Aan het CIM (Centrum voor Immobilisaten) kan jaarlijks gevraagd worden naar het aantal projecten
of de hoeveelheid geïmmobiliseerd. Mochten deze gegevens niet beschikbaar zijn dan kan gebruik
gemaakt worden van de jaarlijkse rapportage van de NVPG.
Door de 12 bij de NVPG aangesloten bedrijven werd in 2005 circa 88.000 ton grond geïmmobiliseerd
en in 2006 circa 47.000 ton. Slibscheiding, immobilisatie/waterbodems was in 2005 circa 69.000 m3
en in 2006 circa 62.000 m3.
Door bedrijven waarin NVPG-leden participeren werd in 2005 circa 10.247 ton, in 2006 circa 57.900
ton en in 2007 circa 86.000 ton geïmmobiliseerd. In 2008 was door NVPG-leden minder
geïmmobiliseerd, nl. ca. 25.000 ton. De NVPG heeft geen 100% dekking.
Van 2006 t/m 2008 gemiddeld ruim 50.000 ton geïmmobiliseerd door NVPG-bedrijven.
10.

Hergebruik tarragrond op landbouwpercelen
Bron: Tarraproducenten , suikerbieten en aardappelen

In het verleden kwam jaarlijks circa 1 mln tarragrond vrij. De industrie heeft veel inspanningen
gedaan om het volume terug te brengen. In 2007 was de hoeveelheid tarragrond van de
suikerbietenindustrie 320.000 ton. Hiervan ging 60.000 ton naar landbouwgrond.

Aanbod in 2007 ca. 1 mln ton. In 2007 ca. 20% tarragrond van suikerbieten naar
landbouwgrond.
11.

Afzet via grondbanken
Bron: BOG jaarverslagen

In Nederland zijn een groot aantal regionale grondbanken. De grootste grondbanken zijn
georganiseerd in de BOG (Branche Organisatie Grondbanken).Jaarlijks rapporteerde de BOG het
volume dat via de leden van de BOG was afgezet. In 2004 was het 8,5 mln ton.
Aan de BOG zal ook in de toekomst gevraagd worden de jaarlijkse afzetcijfers te verstrekken (zie
Jaarverslag) en een inschatting van de ontwikkeling van het marktaandeel van de BOG. Op deze wijze
kan een indexcijfer berekend worden wat via grondbanken in Nederland wordt afgezet.
Ook zal aan de BOG gevraagd worden jaarlijks zeer beknopt te rapporteren de vermoedelijke
oorzaken van veranderingen in afzetvolume.
Uit het Jaarverslag Grondbanken blijkt dat in 2005 de BOG 13 leden heeft en 9 mln ton is afgezet. In
2006 eveneens 9 mln ton en in 2007 is door leden van de BOG 8 mln hergebruikte grond ingeleverd,
waarvan 42% met erkende kwaliteitsverklaring.
Niet alle grondbanken zijn aangesloten bij de BOG.
De afgelopen jaren gaat gemiddeld ca. 10 mln ton per jaar via de grondbanken.
12.

Afzet schone grond

Schone grond, of meer formeel “achtergrondwaarde grond en baggerspecie”, is het meest kritische
materiaal daar dit vrij toepasbaar is en alle functies mag vervullen. De monitoring van hoeveelheid en

96

aantal projecten geeft inzicht in de mate waarin deze toepassing bekend zijn bij de bevoegd gezag. De
toepassing van schone grond behoefde in kader van het Bsb niet te worden gemeld. Het melden van
toepassen van schone grond wordt in praktijk als onnodige last gezien en het is dan ook opgenomen in
de lijst van knelpunten.
a. Hoeveelheid
Bron: Via de meldingen bij Bodemplus en informatie vanuit de grondbanken (indicator 11) en
(ophoog)zandwinnaars kan een inschatting worden gemaakt van de hoeveelheid schone grond
die jaarlijks wordt toegepast.
Door zandwinners wordt jaarlijks tientallen miljoenen tonnen zand gewonnen, onder andere uit de
Noordzee, en afgezet in ophogingen en aanvullingen. Daarnaast komt schone grond vrij bij
werkzaamheden "werk-met-werk".
In Nederland werd en wordt veel schone grond direct toegepast. Dit komt door het zeer grote aantal
grondverzetprojecten en omdat bij sommige grote werken het grondverzet enorm is. In het verleden
zijn er schattingen geweest op basis van historisch onderzoek.
Een deel van de schone grond gaat via grondbanken. Buiten de grondbanken om wordt ook schone
grond ook direct toegepast. In het verleden is nooit grond geregistreerd die in hetzelfde werk is
toegepast. Schone grond naar een werk-met-werk wordt geschat op 10 mln ton per jaar. Een exacte
hoeveelheid is gelet op het zeer groot aantal grondverzetprojecten niet te meten. Vaak kunnen
deskundigen in de grondsector (o.a. SGUG) een inschatting maken of er sprake is van een
verandering. (Indicator 10.a.)
In Nederland worden tientallen miljoenen tonnen ophoogzand gewonnen, deels afkomstig uit de
Noordzee en circa 10 mln ton werk-met-werk.
b. Projecten (meldingen)
Bron: Bodemplus-meldingen
Monitoring van de afzet van schone grond kan deels plaatsvinden op basis van de meldingen van
projecten bij Bodemplus. Deels Deze meldingen zijn niet volledig omdat schone grond (formeel
achterwaarde grond!) tot 50 m3 niet meldingsplichtig is. Toepassingen < 50 m3 worden dus niet
meegenomen.
Meldingen op landbodems zijn niet volledig onder andere door het overgangsbeleid en doordat
kleinere hoeveelheden niet gemeld worden.
In 2008 792 meldingen (7,5 mln ton) toepassing landbodems en 562 meldingen (65 mln ton)
toepassing waterbodems*. (een groot deel vermoedelijk Noordzee-specie)
13.

Omvang baggerwerkzaamheden

a. Hoeveelheid
Bron: Voorheen enquête Unie van Waterschappen/PMT + RWS
De belangrijkste aanbieders van baggerspecie zijn Rijkswaterstaat (zoute en zoete baggerspecie),
provincies, waterschappen en gemeenten. De kwantitatieve cijfers over bagger(species) worden altijd
vertroebeld door zeer grote spreiding in het vochtpercentage en het percentage organische
bestandsdelen. Gemeten wordt veelal in m3.

*

Door overgangsbeleid m.n. toepassing landbodems nog niet altijd meldplichtig.

97

De Unie van Waterschappen laat een jaarlijkse enquête uitvoeren, de PMT enquête (waternet). Deze
indicator zal vooral gebaseerd zijn op deze enquête waar het de afzet betreft van gerijpte baggerspecie
afkomstig uit depots.
Hier wordt dus niet meegenomen zoute baggerspecie vrijkomend voor de kust en baggerspecie
toegepast in putten en in grootschalige werken. (Rapportage RWS). Deze enquête is stopgezet.
Daarom is het niet zinvol om historische cijfers te rapporteren. In de monitoring kan aan diverse
betrokkenen hun inschatting worden gevraagd over de afzet van baggerspecie. Wel wordt door NVPG
jaarlijks gerapporteerd hoeveel bagger er is gereinigd. In 2005 was dit 157.000 m3 en in 2006 en 2007
circa 451.000 m3. De hoeveelheid is in 2008 gedaald tot 39.000 ton. Door Rijkswaterstaat zijn cijfers
beschikbaar gesteld over zandscheiding uit baggerspecie, met name slufter en kleine hoeveelheid
Averij-haven. Het betreft met name zoute baggerspecie. In 2006 zandscheiding totaal 208.000 m3 en
in 2007 totaal 506.000 m3.
Slecht zicht op omvang baggervolume. In 2007 ca. 450.000 m3 gereinigd, in 2008 ca. 39.000 m3.
b. Budget
Bron: Begroting Rijkswaterstaat? of Unie van Waterschappen
Aangezien de PMT-enquête is gestopt, zijn er geen betrouwbare cijfers over hoeveelheden
baggerspecie. Daarom is een indicator opgenomen om te kijken wat de budgetten zijn voor baggeren.
In de nulmeting is geen bron gevonden met een overzicht van het baggerbudget. In de monitoring kan
hier nogmaals naar gezocht worden. Dit wordt wel lastig want het betreft merendeels
projectfinanciering.

Geen bron voor baggerbudget.
14.

Bagger- of gronddepots zonder vergunning (meldingen)
Bron: Waterschappen

Het Besluit bodemkwaliteit staat toe dat grond & bagger gedurende beperkte tijd en onder bepaalde
voorwaarden zonder Wm vergunning kan worden opgeslagen in depots. Deze opslag moet gemeld
worden aan bevoegd gezag waarbij gegevens moeten worden overlegd over de kwaliteit van de partij,
de kwaliteit van de ontvangende bodem, de opslagtermijn en de uiteindelijke nuttige bestemming.
Deze vrijstelling van vergunning was voorheen alleen mogelijk (werd gedoogd) voor opslag tot 6
maanden maar nu onder Bbk regime ook voor 3 of zelfs 10 jaar bij opslag van baggerspecie in
oppervlaktewateren. Op basis van aantal meldingen bij Bodemplus kan de monitoring plaatsvinden
hoeveel en welke vormen van tijdelijke opslag in praktijk worden gehanteerd. Medio 2008 waren nog
geen meldingen gedaan en een inventarisatie onder de waterschappen bevestigt dit.
De laatste maanden van 2008 is, zo ver bekend, een tijdelijk depot zonder vergunning gerealiseerd
voor toepassing buiten het perceel.
In september 2008 zijn er nul vergunningsvrije depots gemeld.
15.

Afzet grond en bagger op landbodem
Bron: Bodemplus

Het gebruik van grond en bagger moet worden gemeld binnen het Bbk. Door Bodemplus is een
meldingensysteem ontwikkeld en opgestart. Er zijn vier kaders onderscheiden en verschillende
kwaliteitsklassen., exclusief meldingen voor werken die nog onder het Bsb vallen. De meldingen zijn
met name uit de laatste maanden van 2008.

98

Tabel: aantal meldingen gemelde hoeveelheden grond en bagger op landbodem
Op landbodem
A. Generiek - algemeen kader
• AW 2000
• Industrie
• Wonen
• Anders
• Onbekend
Totaal Generiek - algemeen kader
B. Generiek - GBT
• AW 2000
• Industrie
• Wonen
• Anders
• Onbekend
Totaal Generiek - GBT
C. Generiek, verspreiden perceel
D. Gebiedsspecifiek
E. Onbekend kader
Totaal meldingen landbodem
*

Totaal in 2008
aantal meldingen
in 1.000 tonnen
136
62
68
18
11
295

1.933
165
266
55
38
2.457

48
12
101
16
40
217
13*
176
91
792

243
866
756
129
1.508
3.502
220*
843
497
7.519

Voor generiek verspreiden op perceel geldt geen meldingsplicht. Toch worden deze toepassingen vrijwillig gemeld.
Bij interpretatie van de gegevens rekening houden dat deze meldingen niet volledig zijn omdat ze vrijwillig gebeuren.

16.

Afzet grond en bagger op waterbodem
Bron: Bodemplus

Net als bij het gebruik op landbodem is het toepassen van grond en bagger op waterbodem
meldingsplichtig.
Tabel: aantal meldingen gemelde hoeveelheden grond en bagger op waterbodem
Op waterbodem
A. Generiek - algemeen kader
• AW 2000
• Klasse A
• Klasse B
• Anders
• Onbekend
Totaal Generiek - algemeen kader
B. Generiek - GBT
• AW 2000
• Klasse A
• Klasse B
• Anders
• Onbekend
Totaal Generiek - GBT
C. Generiek, verspreiden
D. Gebiedsspecifiek
E. Onbekend kader
Totaal meldingen waterbodem

Totaal in 2008
aantal meldingen
in 1.000 tonnen
29
40
40
82
19
210

1.422
1.252
1.059
1.136
4.155
9.024

20
19
44
98
48
229
89
13
21
562

1.193
325
1.569
1.909
2.389
7.385
36.300
10.001
2.644
65.354

99

Meldingen van toepassing op waterbodem zijn in aantal maar met name in hoeveelheden veel groter
ten opzichte van toepassing op landbodem. Oorzaak kan zijn dat de acceptatie van het moeten melden
sneller is verlopen. Bij 65 mln ton toepassen op waterbodem is gemeld (m.n. generieke verspreiding
van baggerspecie op bodem 36 mln ton) en circa 7,5 mln ton op landbodem. Door overgangsbeleid
loopt het meldgedrag m.n. voor landbodems achter bij de werkelijke toepassing. Een groot deel van de
65 mln ton is naar verwachting Noordzee-baggerspecie.
Bevindingen indicator 15 en 16
Totaal aantal meldingen is 1354 en het gemelde volume is 73 mln ton. Het meldgedrag
waterbodem is aanzienlijk beter, 65 mln ton; het melden voor landbodem is nog in een
opstartfase met 792 meldingen en 7,5 mln ton, mede door overgangsbeleid en meldgedrag voor
kleinere partijen.
17.

Borging waterkwaliteit bij verondieping van voormalige zandwinputten
Bron: meldpunt Bodemplus

Het Besluit bodemkwaliteit maakt het mogelijk voormalige zandwin- en andere putten te dempen door
gebruik te maken van het beoordelingskader van een grootschalige bodemtoepassing (GBT). Daarbij
wordt niet getoetst aan de kwaliteit van de ontvangende bodem maar wordt overeenkomstig een
categorie-1 grondwerk in het Bsb getoetst aan samenstelling en uitloogniveau. Het uitloogniveau bij
een GBT wordt getoetst aan de hand van de emissie, daarbij wordt geen rekening gehouden met de
toepassingshoogte/diepte zoals bij bepaling van de immissie in Bsb kader. Om deze reden maar ook
omdat meer materialen onder Bbk kader tot grond worden gerekend (bijv. RKGV), wordt in praktijk
de milieubelasting van de dergelijke GBT kritisch gevolgd. Bij overlast kan altijd als vangnet een
beroep worden gedaan op het zorgprincipe. In de praktijk zijn vanwege fermentatie van RKGV in de
GBT al problemen (o.a. stank, gasvorming, zuurstofonttrekking) ontstaan. In 2009 moet blijken of de
aangedragen oplossingsrichting de knelpunten aanpakt.
Aantal dempingen in 2008 is niet bekend. Wel is bekend dat er belangstelling is voor deze
toepassing. Met RKGV doen zich problemen voor in GBT binnen oppervlaktewater.
18.

Invulling gebiedsspecifiek kader

De beoordelingswijze is voor grond en baggerspecie met inwerkingtreding van het Besluit
bodemkwaliteit ingrijpend gewijzigd. De systematiek is afgestemd op de beoordelingswijze zoals deze
bij bodemkwaliteitskaarten wordt gehanteerd. Echter daarop zijn nu verschillende varianten mogelijk.
Zo moet onder Bbk niet alleen rekening worden gehouden met de kwaliteit van de ontvangende
bodem maar ook met de functie van deze bodem op locatie van toepassing. Daarnaast is er nog
onderscheid gemaakt in een generiek en een gebiedsspecifiek kader. Onder generiek kader hanteert
men de landelijk normen en een klassensystematiek (in geval van landbodem de Klasse Wonen en
Industrie en voor de waterbodem de Klasse A en B). Binnen het gebiedspecifieke kader hebben
bevoegde gezagen de mogelijkheid locaal af te wijken van de generiek normen en vindt de
beoordeling, zoals onder Bsb kader, op stofniveau plaats.
Het meldpunt bij bodemplus biedt de mogelijkheid de mate van gebruik van de verschillende
beoordelingskaders te monitoren. (Zie ook indicatoren 15 en 16.)
Door SenterNovem is eind 2008 een enquête uitgevoerd bij gemeenten, Waterschappen en RWS. In
totaal zijn circa 500 personen benaderd waarvan bijna de helft heeft meegedaan aan het onderzoek.
a. gemeenten en waterschappen dat kiest voor gebiedsspecifiek beleid
Bron: Bodemplus, VNG en Unie van Waterschappen

100

De keuze voor gebiedsspecifiek beleid geeft aan dat de generieke aanpak onvoldoende mogelijkheden
biedt en bevoegd gezag naar meer ruimte zoekt om de gewenste grondstromen toch mogelijk te
maken. Een maat voor de behoefte aan meer ruimte buiten de generieke regels is aantal
gemeenten/waterschapen dat kiest voor gebiedsspecifiek beleid. Bij de keuze voor gebiedsspecifiek
beleid is een bodemkwaliteitskaart verplicht.
Mogelijk kunnen VNG en Unie van Waterschappen een jaarlijks overzicht geven hoeveel organisaties
kiezen voor een gebiedsspecifieke oplossing. De Unie van Waterschappen heeft hier in het verleden
wel naar gekeken.
Uit de enquête van SenterNovem blijkt dat een deel van de Waterschappen waarschijnlijk gebruik
maakt van gemeentelijk overgangsbeleid en ca. 10% van gebiedsspecifiek beleid. Voor gemeenten is
het ca. 60% voor overgangsbeleid en ruim 10% voor gebiedsspecifiek beleid.
b. gemeenten en waterschappen dat BKK vaststelt t.b.v. generiek kader
Voor grondverzet binnen generiek kader is een BKK niet verplicht, een ad hoc meting van de
ontvangende bodemkwaliteit is toegestaan. De keuze om toch een BKK te hanteren geeft o.a. aan dat
er veel grondverzet verwacht wordt en men kiest voor gemak van de regels van grondverzet binnen
een BKK. Uit de enquête van SenterNovem blijkt dat ca. 10% van de Waterschappen en ca. 15% van
de gemeenten eind 2008 heeft gekozen voor het generiek kader.
c. gemeenten die alleen een functiekaart vaststelt
Gemeenten die alleen een functiekaart vaststellen (is i.t.t. een BKK verplicht) verwachten
waarschijnlijk ook niet veel grondverzet en/of willen steeds ad hoc de beoordeling laten plaatsvinden.
d. kwalitatieve beschouwing invulling gebiedsspecifiek kader
Op basis van de meldingen, enquête onder en bezoeken aan gemeenten kan een beeld worden
verkregen op welke gronden gemeenten en waterschappen kiezen voor gebiedsspecifiek beleid en
waarom het generiek kader onvoldoende ruimte biedt. Bodemplus zal een rapportage met kwalitatieve
beschouwing hierover opstellen.

Bodemplus stelt kwalitatieve beschouwing op, zie Monitoringsverslag 2008.

19.

Administratieve lasten bedrijven

Bij de voorbereiding van het Besluit bodemkwaliteit is een bedrijfseconomische toets (BET) gedaan
voor zowel bouwstoffen als voor grond & bagger. De administratieve lasten zijn doorgerekend per
bouwstof en afgestemd met de projectgroep VNO-NCW. Voor bouwstoffen worden de
certificeringskosten van bedrijfsleven geraamd op 12,08 milj. €. De keuringskosten, bestaande uit
partijkeuringen buiten certificaat om, worden geraamd op 2,97 milj. €.
Voor grond & bagger is een aparte BET uitgevoerd. De kotsen zijn per sector berekend.
a. certificeringskosten (niet EZ)
Bron: BET bouwstoffen, BET grond & bagger en overleg met het bedrijfsleven
In het verleden zijn in de BET administratieve lasten opgesplitst in investeringen, in
certificeringskosten en in jaarlijkse keuringskosten. In opdracht van het Ministerie van Economische
Zaken wordt door CapGemini jaarlijks voor enkele sectoren de administratieve lasten gevolgd. Deze

101

zullen in 19.2. worden opgenomen. Indexcijfer is het percentage van de verandering. Let wel: EZ stelt
dat certificeringskosten niet meer tot de administratieve lasten gerekend moeten worden.
Aan branches zal gevraagd worden of zij van mening zijn dat, uitgaande van de BET, er sprake is van
een verandering. Grote veranderingen zullen getoetst worden/vergeleken met de oude BET. Het
indexcijfer geeft een indicatie van de mate van aantoonbare veranderingen. Vooralsnog is alleen
uitgegaan van administratieve lasten voor bedrijven. Als mogelijke toets op veranderingen in de
indexcijfers kunnen enkele onderzoeksinstellingen/laboratoria gevraagd worden of ze de indexcijfers
kunnen onderschrijven op basis van hun omzetontwikkeling.
Volgens BET jaarlijkse administratieve lasten 12,08 mln euro.
b. keuringskosten
Bron: EZ-studie CAP Gemini
CAP Gemini gaat in opdracht van EZ de komen jaren de administratieve lasten inventariseren. De
resultaten zullen jaarlijks ingebracht kunnen worden in de monitoring. Volgens BET zijn de jaarlijks
administratieve lasten 2,8 mln euro.
20.

Gebruik type bewijsmiddel
Bron: Meldpunt Bodemplus

Binnen het kader van het Besluit bodemkwaliteit zijn voor de verklaring van de milieuhygiënische
kwaliteit verschillende bewijsmiddelen inzetbaar. Dit zijn de partijkeuring, de erkende
kwaliteitsverklaring, de fabrikanteigen verklaring, de bodemkwaliteitskaart en een
waterbodemonderzoek. Middels het meetsysteem van Bodemplus kan worden gemonitoord in welke
mate deze bewijsmiddel in de praktijk worden ingezet.
Indien gewenst kan onderscheid worden gemaakt tussen bouwstoffen, grond en baggerspecie. Er zijn
echter een aantal toepassingen die niet gemeld worden, dat zijn N-bouwstoffen en schone grond tot 50
m3. Wat betreft de N-bouwstoffen zijn de producenten nagenoeg allemaal gecertificeerd en zullen
deze worden toegepast met een erkende kwaliteitsverklaring.
De melding van grondverzet binnen een (W)BKK zal waarschijnlijk direct via bevoegd gezag
verlopen en valt dan buiten meldingenoverzicht Bodemplus. Dit betreft toepassingen onder de VG en
toepassingen van schone grond onder het Bbk waarvan alleen de locatie hoeft te worden gemeld.
a. Partijkeuring als bewijsmiddel
De partijkeuring wordt veel gebruikt in de praktijk en kan in alle situaties een 1 op 1 relatie geven met
de toe te passen partij. De monsterneming vindt plaats op basis van de BRL1000 en de analyse
geschiedt door het laboratorium conform het AP04. Vooralsnog is voor de toetsing geen erkenning
verplicht. Het rapport dient als bewijsmiddel voor de partijkeuring.
Per 31 december 2008 zijn er 743 partijkeuringen gemeld.
b. Erkende kwaliteitsverklaring als bewijsmiddel
De erkende kwaliteitsverklaring, bijvoorbeeld op basis van BRL9335, is naast partijkeuringen de
meest gebruikte vorm voor afgeven van een “grondbewijs”. De monitoring van dit aantal kan gebruikt
worden in de vergelijking tussen de verschillende type verklaring en welke de voorkeur geniet in de
praktijk.
Per 31 december 2008 zijn er 111 erkende kwaliteitsverklaringen gemeld.
c. Fabrikanteigenverklaring als bewijsmiddel

102

De fabrikanteigen verklaring (FEV) is een nieuw type bewijsmiddel ingevoerd voor bouwstoffen en
kwaliteit AW grond. Naast een toelatingsonderzoek en een operationeel kwaliteitssysteem zijn er
verder geen verplichtingen. De fabrikant geeft een verklaring af op daarvoor bestemd formulier aan
Bodemplus die deze op de website publiek maakt. Medio 2008 was er sprake van 1 FEV deze is
afgegeven door DSM voor instrooisel van kunstgras.
Per 31 december 2008 zijn er bij Bodemplus 8 FEV’s bekend.
d. Bodemkwaliteitskaart als bewijsmiddel
Bron: Biells
Binnen het Bsb kader was het via de Vrijstellingsregeling grondverzet mogelijk om volgens regels van
de Interim richtlijn BKK grondverzet te laten plaatsvinden binnen beheersgebied van de
bodemkwaliteitskaarten (BKK). In het Bbk zijn er nieuwe spelregels voor grondverzet binnen een
BKK en is ook een ander stoffenpakket ingevoerd. Medio 2008 is bij veel gemeenten gekozen om
gebruik te maken van het overgangsbeleid dat het mogelijk maakt om de oude BKK onder Bsb kader
nog te gebruiken, dit tot maximaal 5 jaar na inwerkingtreding van het Bbk. Er is op de website
www.biells.nl een landelijk overzicht van alle BKK in NL.
Per 31 december 2008 zijn er bij Bodemplus 0 bekend.
e. (Water)bodemonderzoek als bewijsmiddel
Het Bbk biedt de mogelijkheid om een waterbodemonderzoek conform de NVN5720 (wordt
NEN5720) in te zetten als bewijsmiddel voor de kwaliteit van de waterbodem maar ook voor
toepassen van een partij baggerspecie uit deze bodem. Uit de meldingen bij Bodemplus kan worden
afgeleid in welke mate hiervan gebruik wordt gemaakt.
Per 31 december 2008 zijn er bij Bodemplus 398 gemeld.
21.

Handhavingsinspanning
Bron: enquête Kwalibo door Bodemplus, december 2008

Handhaving gebeurt in het Bbk meer bij de lagere overheden. Dit vergt een systematische aanpak. In
deze indicator zal gekeken worden naar het aantal actuele operationele plannen bij zowel gemeenten
als waterschappen. Aan de VNG en waterschappen wordt momenteel door Bodemplus gevraagd of zij
zicht hebben op de jaarlijkse situatie. Het indexcijfer kan mogelijk gecorrigeerd worden als er meer
gezamenlijke plannen komen (aantal gemeenten samen) of als de kwaliteit beter wordt. Het onderzoek
dat SenterNovem eind 2008 heeft uitgevoerd, geeft een goed beeld van de handhavingsinspanning
2008. Het is niet bekend of dit onderzoek jaarlijks wordt herhaald. Is dit niet het geval, dan kan in de
werkgroepen een expert justement voor dit onderwerp waarschijnlijk nodig zijn. Bij handhaving kan
onderscheid worden gemaakt in handhaving voor VI en V&WI en gemeenten en waterschappen die
het eindtraject van de keten handhaven. Mogelijk ook informatie via BIELLS-enquête.
Eind december 2008 is door Bodemplus een breed onderzoek uitgezet over handhavingsinspanningen.
Deze geeft inhoud aan 21.1 tot en met 21.5. Om doublures te voorkomen wordt verwezen naar het
Monitoringverslag 2008, hoofdstuk 2 en bijlage.
a.
b.
c.
d.
e.

plannen uitvoering Bbk en opgenomen in eigen kwaliteitssysteem
budget gemeenten
budget waterbeheerders
budget rijksinspectie
aantal (grote) handhaafacties

Voor kwantitatieve gegevens zie Monitoringsverslag 2008

103

22.

Handhavingsresultaat/naleefgedrag
Bron: (jaar-)verslagen Milieu-Inspecties, LOM

Het jaarverslag van de Milieu-Inspectie 2007 geeft geen specifiek beeld van de resultaten ten aanzien
van het Bsb of Bbk. Wel is er een verbijzondering gemaakt naar de Wet Bodembescherming
bijvoorbeeld ten aanzien van het aantal controles, signalen, overtredingen en acties. Mogelijk kan in
een toekomstige rapportage expliciet aandacht komen voor het Bbk. Ook LOM zou informatie kunnen
verstrekken.
a. Aantal sancties
In de werkgroep wordt nog nagedacht over welke indicatoren relevant zijn. Aangezien lagere
overheden geld krijgen, kunnen ze mogelijk verantwoording moeten afleggen hoeveel Fte zich
daadwerkelijk bezighouden met handhaven en het daadwerkelijke aantal handhavingsacties. Hier kan
een parallel getrokken worden met de politie die ook verplicht moest gaan rapporteren welke concrete
inspanningen en resultaten ze hebben gerealiseerd. In bovengenoemde Kwalibo-enquête wordt hier op
ingegaan.
Vooralsnog wordt gedacht aan het aantal stilgelegde werken. Dit kan gerapporteerd worden door de
handhavers, ook kunnen er signalen komen vanuit opdrachtgevers en aannemers dat er een toe- of
afname is van stilgelegde werken.
Ook kan gekeken worden naar vervolgingen. Mogelijk dat handhaving of justitie een lijst bijhouden
van het aantal behandelingen en het aantal daadwerkelijke veroordelingen. Met name het aantal
veroordelingen is een indicatie dat er veel gehandhaafd wordt en dat de bewijslijst van fouten
eenvoudiger is geworden.
b. Herziene meldingen
Bron: Bodemplus
Bodemplus registreert nauwkeurig het aantal herziene meldingen. Geconstateerd is dat in het Bsb het
meldgedrag niet altijd goed is en dat een inhaalslag wenselijk is. Organisaties moeten leren om te
melden en hoe te melden. Eind 2008 is een tussenbalans opgemaakt over het aantal wijzigingen.
In totaal zijn 2134 meldingen met versienummer 0. Vervolgens zijn er 224 eenmaal gewijzigd, 31
tweemaal, 6 driemaal, 4 viermaal en 1 vijfmaal gewijzigd.
23.

Erkende bodemintermediairs

Werkzaamheden ten behoeve van het Bbk mogen alleen verricht worden door erkende
bodemintermediairs. Dit geldt voor alle activiteiten, van productie tot en met de toepassing van
bouwstoffen of grond&bagger. Ook voor de controle en onderhoud van de IBC toepassing is een
erkenning vereist. Er is een overgangsregeling vanaf welke periode de erkenningen verplicht zijn.
In welke mate in de praktijk hieraan invulling wordt gegeven kan worden afgeleid uit aantal
gecertificeerde/geaccrediteerde bodemintermediairs, aantal non-conformities (ncf’s) en het aantal
geschorste / ingetrokken certificaten en/of erkenningen.
Voor de monitoring kan deze informatie worden betrokken van de RvA, SIKB en Bodemplus.
Bodemplus heeft 25 september 2008 een overzicht gemaakt van erkenningen en intrekkingen. Dit
overzicht wordt eind december 2008 geüpdated en samengevat.
a. Totaal ncf's
Bron: RvA, SIKB

104

Het totaal aantal ncf’s is een maat voor hoe goed het naleefgedrag is zonder dat daarbij sprake is van
een zodanig ernstige afwijking dat geen werkzaamheden voor Bbk mogen worden uitgevoerd
(schorsing, intrekking) Eind 2008 geen informatie beschikbaar van RvA en SBK. SIKB 1810 (over
2007.
b. Erkende bodemintermediairs; ncf’s
Bron: Bodemplus
De ncf’s kunnen worden onderverdeeld naar de uitvoerders van de werkzaamheden, de
bodemintermediairs, en degene die hen daarvoor certificeren. Uit de jaarlijkse rapportage van SIKB
kan worden afgeleid dat voor de BRL 1000, 2000, 6000, 7000, 7400 en 9335 in 2007 totaal 1810 ncf's
zijn uitgeschreven.
c. Erkende CI's; ncf's
Bron: RvA (nog geen informatie)
De certificerende instellingen (CI’s) dienen de uitvoerders in de praktijk op een adequate wijze te
auditten. De RvA ziet toe op de kwaliteit van de werkzaamheden van deze CI’s. De ncf’s zijn hier een
maat voor.
d. Erkende bodemintermediairs; geschorste/ingetrokken certificaten
Bron: RvA, SIKB
Ernstige afwijkingen bij de bodemintermediairs kan leiden tot schorsen of intrekken van het
certificaat. De aantallen door CI’s ingetrokken/geschorste certificaten geeft de uitwassen weer bij
naleving van het Bbk door de bodemintermediairs. SIKB heeft voor de BRL's genoemd bij 23.2 in
2007 totaal 6 certificaten geschorst/ingetrokken. Er is geen informatie over bouwstoffenproducenten.
e. Erkende CI's; geschorste/ingetrokken accreditaten
Bron: RvA
Ernstige afwijkingen bij de CI’s kan leiden tot schorsen of intrekken van het accreditaat. De aantallen
door de RvA ingetrokken/geschorste accreditaten geeft de uitwassen weer bij naleving van het Bbk
door de CI’s. Op de website van de RvA wordt het aantal ingehouden certificaten bijgehouden. In
2008 zijn er geen onvrijwillig ingetrokken accreditaties. Er is er een op verzoek ingetrokken.
f. Erkende bodemintermediairs; geschorste/ingetrokken erkenningen
Bron: Bodemplus
Het in surseance van betaling / faillissement of het zich voordoen van strafrechtelijke overtredingen
op eigen vakgebied kan voor VROM aanleiding zijn de erkenning van bodemintermediairs te schorsen
of in te trekken. De aantallen door VROM ingetrokken/geschorste erkenningen geeft de uitwassen
weer bij naleving van het Bbk. Uit het overzicht van Bodemplus blijkt dat er in 2008 2922
erkenningen zijn verleend waarvan er 30 (voor bodemwerkzaamheden) zijn ingetrokken/geschorst.
Hiervan hebben 26 verzuimd zelf de erkenning in te trekken (administratieve procedures). Er zijn 4
schorsingen opgelegd.
4 Schorsingen opglegd.
g. Erkende CI's; geschorste/ingetrokken erkenningen
Bron: Bodemplus

105

Het in surseance van betaling / faillissement of het zich voordoen van strafrechtelijke overtredingen
op eigen vakgebied kan voor VROM aanleiding zijn de erkenning van certificerende instellingen te
schorsen of in te trekken. De aantallen door VROM ingetrokken/geschorste erkenningen geeft de
uitwassen weer bij naleving van het Bbk. In 2008 zijn er geen erkende CI ingetrokken.
24.

Gemelde knelpunten, problemen in uitvoering, % opgelost
Bron: Knelpuntenlijst Bodemplus

Bodemplus ontvangt en inventariseert de meldingen van knelpunt uit de praktijk in relatie tot de
uitvoering van de bodemregelgeving waaronder het Besluit bodemkwaliteit. Er zijn daartoe een drietal
werkgroepen opgericht (Kwalibo, Grond&bagger en Bouwstoffen) die een voorstel formuleren ter
oplossing van ’t knelpunt in de praktijk. Eind 2008 waren 178 knelpunten geïnventariseerd,
waarvan80% afgehandeld of geadresseerd. Vaak zijn knelpunten samenhangend of keren in een ander
vorm weer terug. De oplossingen kunnen leiden tot aanpassing van de regelgeving of private
documenten zoals BRL’s en NEN normen. Soms kan worden volstaan met een nadere toelichting /
interpretatie, hetgeen Bodemplus publiceert op haar website.
Eind 2008 178 knelpunten waarvan 80% opgelost/geadresseerd.
25.

Analyse helpdesk over uitvoeringsknelpunten
Bron: rapportage Bodemplus

De helpdesk van Bodemplus zorgt voor uitleg en kennisoverdracht t.a.v. bodemregelgeving, o.a. het
Besluit bodemkwaliteit. De helpdesk verzorgt elk trimester een evaluatierapport. In 2008 zijn aan de
bodemhelpdesk 8.205 vragen gesteld. Het grootste aandeel van de vragen behoort tot de categorie
‘Besluit bodemkwaliteit’
De belangrijkste oorzaak voor de toename van het aantal vragen is de gefaseerde inwerkingtreding
van het Besluit bodemkwaliteit in 2008. Het aantal vragen loopt vooruit op de prognose van in totaal
5.000 vragen voor 2008.
In het Monitoringsverslag 2008 staat in hoofdstuk 2.8. een uitsplitsing. U treft naast de aantallen ook
aan de herkomst van vragenstellers, de onderwerpen, de analyse van verschuivingen, etc.De
klanttevredenheid is ook in 2008 hoog, 7 à 7,5 en 90% van alle vragen is zelf beantwoord
(eerstelijnsvragen).
De prognose voor 2008 is bijgesteld naar circa 7.000 à 8.000 vragen. (was 5.000)
26.
Implementatie stoffenpakket
Bron: Rapportage Commissie stoffenpakket, TNO
In het Besluit bodemkwaliteit Bijlage 1 is de lijst van stoffen opgenomen waarvan het gehalte en soms
de emissie moet worden bepaald om een uitspraak te kunnen doen over de kwaliteit van enerzijds de
partij bouwstof, grond of baggerspecie en anderzijds de (water)bodem. In de praktijk zal het niet altijd
zinvol zijn bij het onderzoek alle stoffen te meten daar vaak sprake is van een marginale kans van
overschrijding van de achtergrondwaarde. In dat geval mag onderzoek achterwege blijven. Daarop
inspelende zijn bijvoorbeeld in de beoordelingsrichtlijn BRL9335 en de NEN normen 5740 en 5720
standaard stoffenpakketten vastgelegd voor grond & bagger afhankelijk van herkomst en toepassing.
Dit onderwerp wordt in een aparte commissie behandeld. De voortgang zal worden gevolgd.

106

107

Bijlage 6

Helpdeskvragen standaardpakket

Inleiding
In deze memo wordt een analyse gemaakt van de vragen die in de periode 2005 tot heden zijn gesteld
aan de helpdesk van Bodem+ over (de wijzigingen in) het milieuhygiënisch stoffenpakket voor
(water)bodemonderzoek en partijkeuringen van grond en baggerspecie. De nadruk daarbij ligt op de
vragen die het afgelopen jaar zijn gesteld.
In november 2007 is in samenspraak met de NEN en SIKB het standaardpakket voor het analyseren
van stoffen bij milieuhygiënisch bodemonderzoek en grondkeuringen vastgesteld ter vervanging van
diverse oude basispakketten. Het standaardpakket is vastgelegd in diverse NEN-normen en de SIKB
BRL 9335 en is inwerking getreden op 1 juli 2008. Hierdoor is er voor het eerst een eenduidig
stoffenpakket in het (water)bodembeheer.Hoewel er gemakshalve wordt gesproken over hét
standaardpakket, gaat het in feite om drie pakketten, namelijk:
A. een stoffenpakket voor het onderzoek bij landbodem en bij waterbodem in regionale wateren, voor
het keuren van grond en bagger uit regionale wateren.
B. een stoffenpakket voor grondwater.
C. een stoffenpakket voor het onderzoek van de waterbodem bij Rijkswateren en het keuren van
baggerspecie uit Rijkswateren.
Aantal vragen
In onderstaande grafiek is weergegeven hoeveel vragen per kwartaal zijn gesteld over het
stoffenpakket.
Vragen bodemhelpdesk (stoffenpakket)
120

100

80

60

40

20

0
2005-1 2005-2 2005-3 2005-4 2006-1 2006-2 2006-3 2006-4 2007-1 2007-2 2007-3 2007-4 2008-1 2008-2 2008-3 2008-4 2009-1
vragen over stoffenpakket

vragen die verband houden met stoffenpakket

Grafiek 1: Aantal vragen bodemhelpdesk over of gerelateerd aan het stoffenpakket (bron: Bodem+)

108

In de grafiek is onderscheid gemaakt tussen vragen die direct over het stoffenpakket gaan en vragen
die algemener zijn maar verband houden met (wijzigingen in) het stoffenpakket. Dit kunnen vragen
over het Besluit bodemkwaliteit (bewijsmiddelen, overgangsrecht, bodemkwaliteitskaarten,
uitvoeringsknelpunten), bodemonderzoek en bodemsanering.
In de grafiek valt op dat een eerste stijging van het aantal vragen zich eind 2007/ begin 2008 heeft
voorgedaan (direct na het moment van vaststellen van het nieuwe standaardpakket). Een tweede
stijging heeft zich rond 1 juli 2008 voorgedaan, toen het standaardpakket in de NEN-normen en
BRL’en is vastgelegd. Vanaf het 4e kwartaal van 2008 is het aantal vragen weer iets afgenomen.
Analyse van de vragen over het stoffenpakket
Globaal kan onderscheid gemaakt worden tussen vragen voor 1 juli 2008 en na deze datum. Vanf 1
juli 2008 dient het nieuwe standaard pakket namelijk gebruikt te worden.
Helpdeskvragen stoffenpakket vóór 1 juli 2008
De helpdeskvragen uit deze periode worden gekenmerkt door het volgende:
• Welke stoffen komen nieuw in het stoffenpakket en welke stoffen verdwijnen uit het
stoffenpakket. Deze vragen namen vanaf december 2007 af nadat via de website van Bodem+,
SIKB en NEN over de inhoud van de standaardpakketten gecommuniceerd is. Nadat de inhoud
bekend kwamen nieuwe vragen over wanneer welk standaard pakket gebruikt moet gaan worden.
Om deze vragen op te vangen is door SIKB een keuzemenu stoffenpakket beschikbaar gesteld.
• Vraagstellers zijn benieuwd naar de achtergrond van het nieuwe stoffenpakket en vragen zich af
waarom oude stoffen als chroom en arseen niet meer (standaard) geanalyseerd hoeven te worden
of omgekeerd waarom nieuwe stoffen als barium, chroom en molybdeen wel. Vraagstellers zijn
door de helpdesk verwezen naar achtergrondstudies en rapportages.
• Kritische vragen zijn gesteld over het feit dat een afwijkend standaard pakket is vasrgesteld voor
Rijkswateren.
• In het voorjaar van 2008 bestond bij veel vraagstellers onduidelijkheid over het moment waarop
het nieuwe stoffenpakket gebruikt moet gaan worden. In een gezamenlijk nieuwsbericht van
NEN, SIKB en Bodem+ op 9 juni 2008 is hier meer duidelijkheid over gegeven.
• Al ruim voor de naderende datum van 1 juli 2008 (inwerkingtreding Bbk voor toepassingen op de
landbodem én vastlegging standaard stoffenpakket) werden vragen gesteld over de geldigheid van
bodemonderzoeken en partijkeuringen die zijn uitgevoerd met het oude basispakket, maar
gebruikt worden na 1 juli 2008. Slechts een paar opdrachtgevers en adviesbureaus gaven aan voor
1 juli 2008 te willen anticiperen op het nieuwe standaardpakket. Veel opdrachtgevers en
adviesbureaus gaven aan zo lang mogelijk nog gebruik te blijven maken van het oude
stoffenpakket, omdat het nieuwe stoffenpakket volgens hen duurder zal uitvallen.
• Gemeenten (of hun adviseurs) die zich oriënteerden in de mogelijkheden van het Besluit
bodemkwaliteit vroegen zich af hoe bij het opstellen van een bodemkwaliteitskaart onder het Bbk
omgegaan kan worden met de nieuwe stoffen. Van deze nieuwe stoffen beschikken de gemeenten
veelal niet over voldoende data (minimaal 20 metingen per zone). Hoe hiermee omgegaan kan
worden is uitgelegd in de nieuwe Richtlijn bodemkwaliteitskaarten, een informatiefolder van
Bodem+ over bodemkwaliteitskaarten en een FAQ op de website van Bodem+. Daarnaast werden
vragen gesteld over een mogelijke subsidieregeling voor gemeenten om gericht chemische data te
verzamelen. (Uiteindelijk is deze subsidieregeling er niet gekomen, omdat gemeenten hun data
ook kunnen genereren met data vanuit de markt. Daarvoor in de plaats is de Impuls Lokaal
Bodembeheer gekomen.).
Helpdeskvragen stoffenpakket na 1 juli 2008
De helpdeskvragen uit de periode na 1 juli 2008 worden gekenmerkt door het volgende (in volgorde
van voorkomen):

109

•

•

•

•

Zeer veel vragen worden gesteld over het overgangsrecht rondom het stoffenpakket. Bij
teopassingen onder het Besluit bodemkwaliteit wordt gevraagd of volstaan kan worden met
bodemonderzoeken of partijkeuringen die voor 1 juli 2008 zijn uitgevoerd met het oude
stoffenpakket. Omgekeerd komen ook vragen over onderzoeken die zijn uitgevoerd (na 1 juli
2008) met het nieuwe stoffenpakket, die gebruikt worden bij een toepassing onder het
overgangsrecht (dus nog onder het Bouwstoffenbesluit of de Vrijstellingsregeling
grondverzet).Om deze vragen goed te beantwoorden is het nieuwsbericht van 9 juni 2008
uitgebreid met de volgende alinea:
”Standpunt van het Rijk is dat bewijsmiddelen voor grond en baggerspecie die zijn opgesteld met
gebruikmaking van het oude basispakket en worden gebruikt voor nuttige toepassing in het kader
van het Besluit bodemkwaliteit gebruikt kunnen worden zonder aanvullend onderzoek naar de
ontbrekende parameters. Tevens kunnen bewijsmiddelen die zijn opgesteld met gebruikmaking
van het nieuwe standaardpakket zonder aanvullend onderzoek worden gebruikt voor een
toepassing onder het overgangsrecht van het Besluit bodemkwaliteit (bijvoorbeeld een
Bouwstoffenbesluit-werk of de Vrijstellingsregeling grondverzet). Dit geldt onder strikte
randvoorwaarde dat indien kan/moet worden aangenomen dat bepaalde parameters die in
afwijkende concentraties kunnen voorkomen, maar die niet zijn opgenomen in het oude
basispakket of nieuwe standaardpakket, het pakket dient te worden uitgebreid met deze
parameters”.
Ten aanzien van bodemonderzoeken die worden uitgevoerd in het kader van andere wet- en
regelgeving dan het Besluit bodemkwaliteit worden vragen gesteld over overgangsrecht rondom
het nieuwe stoffenpakket. Denk hierbij aan:
o onderzoek bij bouwvergunningen
o (nader) onderzoek t.b.v. een beschikking Wbb
o nul- en eindsituati onderzoek vanuit het Activiteitenbesluit of een Wm-vergunning
o uitkeuring van de putbodem en putwanden bij een bodemsanering.
o Verklaringen van niet reinigbaarheid in het kader van het Bssa.
Ook bij de beantwoording van deze vragen wordt in hoofdlijnen verwezen naar de alinea uit het
nieuwsbericht van 9 juni 2008 en wordt opgeroepen gezond verstand te gebruiken. Desondanks
bereiken de helpdesk van Bodem+ signalen dat soms onterecht aanvullend onderzoek naar nieuwe
stoffen wordt geëist. Bodem+ heeft daarom een FAQ in voorbereiding die gaat over
overgangsrecht bij de circulaire bodemsanering, waarbij in de FAQ ook naar de wijzigingen in het
stoffenpakket gerefereerd wordt. Sommige vraagstellers blijken verward te zijn over de
verschillende data dat het stoffenpakket in werking is getreden (1 juli 2008) en het moment dat de
nieuwe interventiewaarden in werking zijn getreden (1 oktober 2008).
Vraagstellers zijn geïnteresseerd waaruit blijkt dat het nieuwe stoffenpakket sinds 1 juli 2008
gehanteerd moet worden. Ook hierin voorziet het eerder genoemde nieuwsbericht van 9 juni 2008.
Vraagstellers worden daarnaast door de helpdesk verwezen naar interpretatiebladen die het SIKB
en NEN kort voor 1 juli 2008 gepubliceerd zijn op hun websites.
De bodemhelpdesk krijgt veel signalen dat bij na 1 juli 2008 uitgevoerd of uit te voeren onderzoek
massaal gebruikgemaakt wordt van het nieuwe stoffenpakket. Dit komt overeen met gegevens van
Alcontrol Laboratories over het gebruik van het nieuwe standaard stoffenpakket geplot in de tijd.
Andere milieulaboratoria bevestigen deze trend.

110

Grafiek 2: Gebruik van het nieuwe standaard pakket in 2008 (bron: ALcontrol Laboratories)
•
•

•
•

•

Adviesbureaus gaven met name rond en kort na de datum van 1 juli 2008 aan dat de analysekosten
bij bodemonderzoek door de wijziging van het stoffenpakket (in combinatie met eisen uit de
AS3000) zijn gestegen. Het aantal signalen hierover is in de loop van 2008 afgenomen.
Gemeenten die gebruik maken van het overgangsrecht en dus gebruik maken van een bestaande
bodemkwaliteitskaart vragen zich af of welke wijze zij de nieuwe stoffen kunnen toetsen, omdat
deze niet zijn opgenomen in hun bodemkwaliteitskaart. Een oplossingsrichting is geformuleerd in
een FAQ over overgangsrecht
(www.senternovem.nl/Bodemplus/bodembeheer/Besluit_bodemkwaliteit/grond_en_bagger/faq_g
enb_overgangsrecht.asp#6), waarin geadviseerd wordt een bodemfunctieklassekaart te gebruiken.
Er bestaat soms verwarring welk pakket gekozen moet worden als een partij baggerspecie
afkomstig uit regionaal oppervlaktewater toegepast gaat worden ter plaats van rijkswater of vice
versa.
Voor bouwstoffen is geen stoffenpakket beschikbaar. Om vraagstellers op weg te helpen is ook
hier een FAQ op onze website geplaatst:
www.senternovem.nl/Bodemplus/bodembeheer/Besluit_bodemkwaliteit/bouwstoffen/faq_bouwst
offen.asp#8
Diverse uitvoeringsknelpunten worden genoemd die gerelateerd zijn aan de nieuwe stoffen.
o Het meest genoemde knelpunt is het (vaker dan verwacht) voorkomen van barium in de
Nederlandse bodem. Inmiddels heeft dit geleid tot het tijdelijk schrappen van alle
bodemnormen voor barium in de Regeling bodemkwaliteit en de circulaire
bodemsanering per 1 april 2009.
o De msPAF-toetsing (toetsingskader oor het verspreiden van baggerspecie op
aangrenzende percelen) omvatte nog niet de nieuwe stoffen (Ba, Co, Mb). Voor de nieuw
stoffen waren daarom tijdelijke toetsingswaarden voorgeschreven in de Regeling
bodemkwaliteit,. Deze blijken nu te streng te zijn, waardoor veel minder baggerspecie
verspreidbaar is dan voorheen.. Besloten is om tot het moment van integratie in de

111

o

msPAF voor deze metalen geen maximale waarden voor verspreiden over aangrenzende
percelen te hanteren. Ook deze wijziging wordt per 1 april 2009 in de Regeling
bodemkwaliteit doorgevoerd.
Een ander knelpunt was de toetsingsregel bij waarden beneden de detectiegrens, die
aanvankelijk bij PCB’s beperkend werkten op het hergebruik van rond. Ook dit knelpunt
is middels een wijziging van de Regeling bodemkwaliteit (aanpassing toetsingsregels bij
waarden beneden de detectiegrens) per 1 april 2009 aangepakt. Desondanks geven
vraagstellers nog regelmatig aan dat de aangepaste toetsingsregels evengoed vaker dan
voorheen een indeling in de klasse Industrie ingedeeld wordt (in plaats van schone grond
< AW2000). Over de overige nieuwe stoffen wordt sporadisch (Cobalt) tot nooit
(Molybdeen) melding gemaakt van beperkingen in het hergebruik van grond en
baggerspecie.

112

Bijlage 7
Samenstelling implementatieteam Besluit
bodemkwaliteit per 31-12-2008
Voorzitter, namens VROM
Secretaris, namens Bodem+
Lid, namens V&W
Lid, namens LNV
Lid, namens RWS
Lid, namens VROM-Inspectie
Lid, namens V&W-Inspectie
Lid, namens IPO
Lid, namens UvW
Lid, namens VNG-WEB
Lid, namens SGUG
Lid, namens platform Bodemkwaliteit

Marc Pruijn
Michiel Gadella
John Maaskant
Johan de Jong
Koen van Olst
Ronald Peters
Rene Overduijn
Klaas van der Veen
Reinier Romijn
Mildred Berenschot
Peter Leenders
Michiel Nieuwenhuys

113