2

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

31 311

Zelfstandig ondernemerschap

Nr. 55

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 april 2010
Uw Kamer is toegezegd elk kwartaal een overzicht te ontvangen van de
benutting van de instrumenten gericht op kredietverlening (hierna
financieringsinstrumenten) aan het bedrijfsleven. Met deze brief stuur ik u
de rapportage over het gebruik van de financieringsinstrumenten in het
eerste kwartaal 2010. Verder ga ik in op mijn toezegging over het
informeren van uw Kamer over de knelpunten in de SEED-faciliteit en de
oplossingen hiervoor, zoals gedaan tijdens het Algemeen Overleg over
kredietverlening van 11 februari 2010 (kamerstuk 31 311, nr. 46). Tenslotte
zend ik u hierbij de Financieringsmonitor Grote Bedrijven, door EIM
uitgevoerd in januari en februari 2010.1
1. Overzicht benutting financieringsinstrumentarium
De belangrijkste financieringsinstrumenten zijn de BMKB voor het MKB en
de GO voor grotere bedrijven.

Benutting BMKB
Gepubliceerd budget
Benutting (incl. verruimingen)
Verruimingen
Verruimingen (aantal)
Aantallen totaal

2008

2009
t/m 30/6

2009
t/m 30/9

2009
t/m 31/12

2010
t/m 31/3

€ 730 mln
€ 601 mln
€ 11 mln
39
2 915

€ 745 mln
€ 232 mln
€ 67 mln
230
1 034

€ 745 mln
€ 379 mln
€ 122 mln
380
1 612

€ 745 mln
€ 556 mln
€ 175 mln
534
2 442

€ 765 mln
€ 143 mln
€ 40 mln
127
704

Oordeel en verwachtingen BMKB

1

Het toenemende gebruik van de BMKB heeft zich in het eerste kwartaal
van 2010 verder doorgezet.
De verruimingen in deze regeling maken in het eerste kwartaal van 2010
ruim 25% van het gebruik uit.

kst-31311-55
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 311, nr. 55

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

1

Dit is nog exclusief de verhoging van het borgstellingpercentage voor
bestaande bedrijven naar 80%, voor zover dat borgstellingen van
maximaal € 200 000 betreft. Deze is op 27 maart 2010 in werking
getreden.
De groei in het gebruik van de BMKB weerspiegelt zich in het totale
volume aan uitstaande borgstellingen. Dat zijn alle in de loop van de jaren
verleende borgstellingen minus het afgeloste deel. Na vanaf 2000 rond de
€ 1,3 miljard gelegen te hebben, is dit volume na 2005 snel gestegen. In
de eerste week van april werd de € 2 miljard-grens doorbroken.
2008

Benutting GO
Gepubliceerd budget
Aantal fiatteringen1
Omvang fiatteringen2

–
–
–

2009
t/m 30/6

2009
t/m 30/9

2009
t/m 31/12

2010
t/m 31/3

7
€ 25,9 mln

28
€ 96,6 mln

46
€ 242 mln

€ 1,5 mrd
32
€ 146,3 mln

1

Fiatteringen zijn toezeggingen dat Agentschap NL akkoord gaat met het aangeboden voorstel.
Voortaan wordt aangesloten bij EZ administratie. Daardoor zitten in meest recente cijfers kleine dubbeltellingen (nu enkele miljoenen), van fiatteringen aan banken die concurrerende offertes hebben uitgebracht.

2

Oordeel en verwachtingen GO
Bij de GO zet de groei in het gebruik eveneens door. Van de openstelling
voor bankgaranties en niet-speculatieve projectontwikkeling, die op
9 maart 2010 in werking is getreden, is inmiddels voor een bedrag van
€ 30 miljoen garanties verleend. Voor de in oktober 2009 gestarte GO
Cure ten behoeve van bouwfinanciering voor de curatieve sector is
inmiddels een bedrag van € 27,4 miljoen aan garanties verleend.
Overige instrumenten
In bijlage 1 treft u een overzicht aan van de aan bedrijfsfinanciering
verwante instrumenten (Exportkredietverzekering en de Innovatiekredieten) en de kleinere bedrijfsfinancieringsinstrumenten: Groeifaciliteit,
SEED-faciliteit, Faciliteit Opkomende Markten (FOM) en Microkredieten.
Naar aanleiding van de discussies daarover tijdens het Algemeen Overleg
over kredietverlening van 11 februari 2010 worden hierna de ontwikkelingen en verwachtingen met betrekking tot deze regelingen geschetst.
Onder de Groeifaciliteit is over het eerste kwartaal € 5 miljoen aan
garanties verleend, tegen € 10 miljoen over heel 2009. Verwacht wordt dat
de toegenomen belangstelling voor dit instrument, mede als gevolg van
de verhoging van het maximale garantiebedrag per onderneming, vanaf
het tweede kwartaal in sterkere mate in de benuttingcijfers tot uiting zal
komen. Voor de Innovatiekredieten is in het eerste kwartaal € 200 000 aan
verplichtingen gerealiseerd. In verhouding tot eerdere kwartaalcijfers is de
benutting laag. De prognose is echter dat in 2010 volledige benutting zal
worden gerealiseerd.
2. TechnoPartner SEED-faciliteit
Het doel van de TechnoPartner SEED-faciliteit is om investeringen in de
vroege levensfase van technostarters te bevorderen door het verstrekken
van leningen aan participatiefondsen gericht op technostarters. Hiermee
profiteren de fondsen van een verhoging van het rendement in combinatie met een verlaging van het risico. Er wordt maximaal eenzelfde
bedrag aan leningen verstrekt als het inlegbedrag van de private
investeerders in het fonds. Dit betekent dat voor elke euro vanuit deze
regeling, tenminste twee euro aan financiering voor technostarters wordt
verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 311, nr. 55

2

De volgende ontwikkelingen en knelpunten spelen een rol in de Nederlandse venture capital markt:
• Het afgelopen jaar heeft de vraag en het benuttingspercentage van het
budget van de SEED-faciliteit zich goed kunnen handhaven op het
gemiddelde niveau van 81% van de afgelopen jaren. De jaarlijkse
benuttingpercentages zijn als volgt: 100% in 2005, 96% in 2006, 67% in
2007, 63% in 2008 en 81% in 2009. De kwaliteitscontrole in de selectieen beoordelingsprocedure van de fondsvoorstellen beïnvloedt het
aantal te honoreren fondsvoorstellen. Dit is van directe invloed op dit
jaarlijkse benuttingspercentage.
• Ook in de nu lopende tender blijkt uit voorlopige inzichten dat de vraag
van participatiemaatschappijen naar financiering door de SEEDfaciliteit onverminderd doorgaat.
• De Nederlandse venture capital markt is positief over de invloed van
de SEED-faciliteit op het investeringsklimaat, omdat deze het fondsvermogen kan verdubbelen en hierdoor meer en grotere investeringen
kunnen plaatsvinden.
• Het sterk gewijzigde economische klimaat in 2009 heeft wel invloed op
de investeringsmogelijkheden in de venture capital markt. Hierdoor is
het aantal investeringen door participatiemaatschappijen afgenomen.
Het aantal participaties door de TechnoPartner SEED-fondsen in de
afgelopen jaren is als volgt: 11 in 2006, 34 in 2007, 33 in 2008 en 20 in
2009. Doordat banken en andere investeerders in de huidige markt zich
terughoudender opstellen, hebben de venture capitalists nu meer tijd
en geld besteed aan hun bestaande portfolio van bedrijven.
• Deze terughoudendheid werkt ook beperkend op het verkrijgen van
vervolgfinancieringen en het realiseren van exits voor deze specifieke
groep ondernemingen in het mkb.
In aansluiting op de reactie op de motie Tang/Pieper inzake «de ondersteuning van initiatieven op het gebied van eigenvermogen voor het
mkb» (vergaderjaar 2009–2010, kamerstuk 32 050, nr. 6), zullen bovengenoemde knelpunten nader worden onderzocht en worden bezien wat
mogelijke oplossingsrichtingen zijn, en of hier sprake moet zijn van een
ondersteunende rol van de overheid.
3. EIM Financieringsmonitor Grote bedrijven
Als bijlage 2 bij deze brief treft u de onderzoeksresultaten van de
Financieringsmonitor Grote bedrijven. Deze geeft een weergave van de
onderzoeksresultaten van een enquête onder 493 bedrijven met tenminste
200 werknemers. De enquête is gehouden in de maanden januari en
februari van 2010 en volgt op de in augustus 2009 uitgevoerde pilot
Financieringsmonitor Grote Bedrijven.
Het rapport geeft als belangrijkste uitkomst aan dat ten opzichte van
augustus 2009 banken voor een groot deel hun kredietvoorwaarden lijken
te hebben aangescherpt en hogere eisen stellen met betrekking tot
solvabiliteit, onderpand en garanties. Desalniettemin werd 75% van de
financieringsaanvragen van grote bedrijven volledig gehonoreerd. Dit is
een lichte verbetering ten opzichte van de vorige meting. De situatie ligt
bij mkb-bedrijven aanzienlijk slechter. Uit de Financieringsmonitor MKB
van januari 2010 blijkt dat bij mkb-bedrijven slechts 45% van de
aanvragen volledig gehonoreerd is.
Uit het rapport blijkt dat van de grote bedrijven 21% aanvullende
financiering heeft gezocht. Financieringsaanvragen van kleinere bedrijven
in het segment worden vaker afgewezen. Zelfstandige bedrijven zoeken
vaker financiering dan concernonderdelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 311, nr. 55

3

Tot slot geeft het rapport aan dat de solvabiliteit van de onderzochte
bedrijven ten opzichte van augustus 2009 is verbeterd. Een hogere
solvabiliteit kan duiden op een hoger eigen vermogen, een lager
balanstotaal of een tussenvorm hiervan. Dit biedt geen inzicht of
solvabiliteit van bedrijven bij herstel een knelpunt zal vormen. Het aan uw
Kamer toegezegde onderzoek naar buffervermogen beoogt daarin
duidelijkheid te brengen.
De uitdaging om bij economisch herstel aan de vraag naar financiering
van het bedrijfsleven te kunnen voldoen, mede in het licht van signalen
zoals die betreffende de golf van herfinancieringen die op ons af zou
komen, maakt het noodzakelijk om de ontwikkelingen op het gebied van
de financiering van het bedrijfsleven, en met name het mkb, op de voet te
blijven volgen. Dit jaar zal voor mkb-bedrijven en grote bedrijven bij
elkaar nog vier keer een financieringsmonitor worden uitgebracht.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 311, nr. 55

4

Bijlage 1

Benutting overige instrumenten

bedragen in miljoenen euro, cumulatief per jaar: (dus cijfers 2010 cumuleren niet met cijfers 2009)

Volume 2e kwartaal ’09
Volume 3e kwartaal ’09
Volume 4e kwartaal ’09
Volume 1e kwartaal ’10

Groeifaciliteit
garanties

Microkredieten
leningen plus
garanties

EKV1

EKV
kortlopende
1-transactie
polissen

FOM2

Innovatie
kredieten

Seed faciliteit,
verleende
financiering

6,5
8,2
10
5

6
9
11,8
2,8

7 500
7 400
8 500
7 800

18
40
17,6
15,2

75
75
75
75

8,4
21,5
38
0,2

3,3
4,5
9,5
1,9

1

EKV en kortlopende 1 transactiepolissen betreffen uitstaand obligo: de waarde van de EKV-portefeuille kan per maand grote verschillen vertonen.
FOM is een revolverend fonds: er komen nieuwe financieringen bij en door aflossing/afwikkelingen gaan er weer (deel) financieringen af. Evenals
bij EKV is hier sprake van uitstaand obligo.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 311, nr. 55

5