Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 1003

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2022
Hierbij zend ik u zoals toegezegd de schriftelijke antwoorden op de
technische vragen van het lid Eerdmans, gesteld tijdens het plenaire debat
over de klimaatplannen van de regering, d.d. 23 februari jl. (Handelingen II
2021/22, nr. 54, Debat over de klimaatplannen van de regering).
Tevens geef ik middels deze brief antwoord op de technische vraag over
de kastuitgaven aan biomassa van het lid Omtzigt uit de commissiebrief
met als onderwerp «Het bericht «Biomassa – Weer 814 miljoen aan
bossen in rook op» (Telegraaf, 8 februari 2022)».
Ik ga hierbij eerst in op de vijf door lid Eerdmans gestelde technische
vragen:
1
Klopt het dat we in 2020 een aandeel duurzame energie uit zon en wind
hadden van 4%? Welk aandeel zon en wind verwacht de Minister voor
2030? Hoe is dit aandeel duurzame energie te rijmen met de beoogde
reductie van CO2-uitstoot van 60% in 2030?
Antwoord
In 2020 hadden we volgens het CBS een aandeel van 4,26% in uit zon en
wind. Het PBL schat in dat in 2030 ongeveer 17% van de totale energiemix
uit zon en wind komt. Als we alleen kijken naar het aandeel van de
elektriciteitsproductie gaat het om meer dan 70% in 2030. Hiermee wordt
het elektriciteitssysteem fors verduurzaamt, om zo een bijdrage te leveren
aan de beoogde 60% CO2-reductie in 2030.
2
Klopt het dat we tot en met 2021 tussen de € 50 en € 100 miljard hebben
uitgegeven aan duurzame energie?
Antwoord
Het is uitermate complex om tot het exacte totale bedrag te komen dat is
uitgegeven aan duurzame energie. Er zijn in de afgelopen jaren veel

kst-32813-1003
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 813, nr. 1003

1

verschillende regelingen geweest die in meer of mindere mate hebben
bijgedragen aan de totstandkoming van duurzame energie. Daarbij komt
dat niet alle klimaatmaatregelen uitgaven zijn aan duurzame energieproductie. Regelingen kunnen ook andere doelen of wijzen van stimulering
kennen, zoals fiscale voordelen, uitgaven aan CO2-reductie of subsidie
voor energiebesparing. Het CBS geeft aan dat het grootste deel van de
uitgaven aan klimaatmitigatie wordt besteed aan subsidies. De belangrijkste subsidieregelingen voor de stimulering van de hernieuwbareenergieproductie zijn de MEP (Milieukwaliteit elektriciteitsproductie) en de
opvolgers Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE en
SDE+) en Stimulering duurzame energieproductie en klimaattransitie
(SDE++). Daarom richt ik mij in dit antwoord op de gedane kasuitgaven in
de (OV)MEP, SDE en SDE+ en SDE++. In deze regelingen is er op basis van
afgegeven beschikkingen tussen 2010 en 2021 ca. 12 miljard euro
uitgekeerd.
3
Kan de Minister vertellen hoeveel het bereiken van het voorgenomen
aandeel duurzame energie in 2025 en 2030 per jaar gaat kosten, en hoe
die kosten verrekend gaan worden? Daarbij dienen de kosten voor de
netverzwaring en back-up centrales voor wind en zon te worden
meegerekend.
Antwoord
Op dit moment zijn de verwachte kasuitgaven voor de SDE++ en haar
voorgangers 3,4 miljard euro per jaar in 2025 en 2,5 miljard euro per jaar
in 2030. Hierbij is nog geen rekening gehouden met beschikkingen die
nog worden afgegeven. Dit bedrag zal – bij gelijkblijvende verwachte
energieprijzen – dus nog toenemen.
Voor wat betreft netverzwaring heeft PWC in opdracht van TenneT, Enexis,
Stedin en Liander in 2021 een onderzoek uitgevoerd, waaruit volgde dat
netbeheerders netto 3,3 miljard euro per jaar zullen investeren in hun
energienetwerk voor de periode 2021–2030. Deze infrastructuur kent een
lange afschrijftermijn, zodat de kosten op jaarbasis flink lager zullen
liggen.
De centrales die tot 2030 als back-up worden gebruikt zijn naar
verwachting vooral nog de huidige gas- en kolencentrales die als gevolg
van meer opwekking van elektriciteit uit wind en zon in heel Europa wel
minder uren en met minder vermogen zullen draaien. Verder komt er een
subsidieregeling voor het ombouwen van gascentrales zodat deze
CO2-vrij gas kunnen inzetten voor het creëren van CO2-vrij regelbaar
vermogen. Hiervoor is in het coalitieakkoord cumulatief 1 miljard euro
gereserveerd. Andere vormen van flexibiliteit naast back-up vermogen
zijn de elektriciteitshandel met het buitenland, (o.a. nieuwe) afnemers
(elektrolyse, e-boiler, warmtepomp, elektrische auto, industrie) die op
variaties in de elektriciteitsprijs reageren door meer of minder of op een
ander moment elektriciteit van het net af te nemen en (batterij)opslag.
De financiële verwerking van het beleidsprogramma Klimaat en Energie
wordt nog nader uitgewerkt en zal zoveel als mogelijk al in de komende
Voorjaarsnota en Miljoenennota van dit jaar meelopen.
4
Wat zullen volgens de Minister in 2025 en 2030 de totale kosten zijn van
het klimaatbeleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 813, nr. 1003

2

Antwoord
PBL heeft bij de doorrekening van de effecten van het conceptKlimaatakkoord de nationale kosten van de voorstellen geraamd op 1,6 tot
1,9 miljard euro in 2030. Het gaat daarbij om meerkosten en
meer-investeringen ten opzichte van het basispad. PBL geeft ook aan dat
het precieze bedrag erg afhankelijk is van prijs- en kostenontwikkelingen.
CBS en PBL werken samen aan een project om meer inzicht te gaan geven
in de kosten van de energietransitie en de verdeling van de kosten over
verschillende actoren en sectoren.
5
Wat wordt de maximale bijdrage van Nederland aan het klimaatbeleid in
andere EU-landen? Hierbij dienen alle vormen van steun voor klimaatbeleid te worden meegerekend, bijvoorbeeld ook de honderden miljarden
van het corona- herstelfonds die onder andere naar klimaatbeleid in de
Zuidelijke landen gaan, en de duizend miljard van de Green Deal van
Frans Timmermans.
Antwoord
De omvang van het Meerjarig Financieel Kader voor 2021–2027 (MFK) en
EU herstelinstrument bedraagt in totaal 1.835 miljard euro (prijzen van het
jaar 2018), waarvan 360 miljard euro aan leningen. Op de Europese Raad
van 17–21 juli 2020 is afgesproken dat ten minste 30% van de uitgaven
onder het MFK en het herstelinstrument gezamenlijk moeten bijdragen
aan de klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050. De Commissie schat in
dat in deze MFK-periode ongeveer 550 miljard euro aan klimaat zal
worden uitgegeven, waarvan ongeveer 133 miljard via leningen in de
Recovery and Resilience Facility (RRF). Nederland staat garant voor de
leningen, maar draagt hier niet aan bij via de EU-afdrachten. Binnen die
550 miljard euro vallen verder uitgaven die specifiek gericht zijn op
klimaat, zoals het Just Transition Fund, en middelen uit andere
EU-instrument die voor een deel voor klimaat moeten worden
aangewend, zoals binnen het cohesie- en landbouwbeleid en het Horizon
Europe Programma. Uitgaven onder de subsidie-component van de RRF
moeten voor minstens 37% bijdragen aan klimaat.
De Europese begroting wordt gefinancierd met de opbrengst van de
verschillende eigen middelen, die allemaal een eigen verdeelsleutel
kennen. Hierbij geldt ook een scheiding van inkomsten en uitgaven.
Specifieke eigen middelen kunnen niet worden toegerekend aan specifieke uitgaven. Bij benadering kan 30% van de Nederlandse afdrachten
aan de Europese begroting worden toegerekend aan klimaat om een
beeld te geven van de bijdrage van Nederland aan het Europese klimaatbeleid. Onderstaande tabel geeft dit weer voor de EU-afdrachten aan het
MFK op basis van cijfers uit de begroting van Buitenlandse Zaken voor
2022.
EU-afdrachten (miljarden euro; stand begroting 2022)

EU-afdrachten
wv. Tenminste 30% naar klimaat

2022

2023

2024

2025

2026

9,4
2,8

9,4
2,8

9,7
2,9

10,1
3,0

10,2
3,1

Het herstelpakket NextGeneration EU wordt gefinancierd door leningen
die de Europese Commissie namens de Europese Unie aangaat op de
kapitaalmarkt. Terugbetaling van de gezamenlijk gefinancierde leningen
vindt plaats tussen 2028 en 2058. De budgettaire effecten van de
terugbetaling van het subsidiedeel van Next Generation EU
(390 miljard euro) zijn onderdeel van de volgende MFK-onderhandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 813, nr. 1003

3

Daarnaast wordt mogelijk eerder met terugbetaling begonnen als de
envelop voor rentebetalingen groter is dan daadwerkelijk benodigd, of als
er nieuwe eigen middelen worden geïntroduceerd. Tenzij hiervoor
middels besparingen ruimte wordt gevonden in toekomstige begrotingen,
zal de terugbetaling van NGEU-leningen leiden tot hogere afdrachten van
de lidstaten.
In het verslag van de Europese Raad van 17–21 juli 20201 is eerder de
inschatting gegeven dat dit voor Nederland (o.b.v. BNI-afdracht) een
potentiële additionele afdracht betekent van circa 1 miljard in 2028 die
naar verwachting afneemt tot circa 0,8 miljard in 2058, omdat met het
aflossen van de leningen ook de rentebetalingen zullen dalen. Bij
benadering zou dan circa 0,3 miljard euro in 2028, aflopend naar
0,2 miljard euro in 2058 van de Nederlandse afdracht bijdragen aan
klimaat gerelateerde uitgaven.
Nederland ontvangt uit EU-fondsen ook middelen voor klimaatmaatregelen. Zo maakt Nederland aanspraak op 623 miljoen euro voor het Just
Transition Fund dat geheel aan klimaat ten goede komt. Daarnaast maakt
Nederland aanspraak op 4,7 miljard euro uit de RRF (waarvan ten minste
37% besteed wordt aan klimaat), en 506 miljoen euro voor het Europees
Fonds voor Regionale Ontwikkeling (waarvan ten minste 30% aan klimaat
wordt besteed). Voor andere fondsen, zoals Horizon Europe, vindt geen
toewijzing van middelen plaats per lidstaat en is pas achteraf duidelijk,
hoeveel Nederland heeft ontvangen. Vanwege onzekerheden over de
precieze hoogten van deze ontvangsten kan hier vóór afloop van het MFK
2021–2027 geen totaalbedrag van worden berekend.
Buiten de programma’s binnen het MFK en herstelinstrument, dragen het
Moderniseringsfonds en het Innovatiefonds ook bij aan klimaat. Een deel
van de EU ETS-uitstootrechten worden geveild ten behoeve van het
Moderniseringsfonds (MF), gericht op de 10 armste lidstaten2, en het
Innovatiefonds (IF), toegankelijk voor bedrijven in alle lidstaten,
waaronder NL. De middelen in deze fondsen komen volledig ten goede
aan klimaatmaatregelen. Dit wordt betaald door bedrijven die ETS-rechten
kopen. Omdat ETS rechten worden geveild en er geen vaste prijs bestaat,
is vooraf niet met zekerheid te stellen om hoeveel dit gaat.
In de periode 2021–2030 wordt 2% van alle ETS-rechten geveild voor het
MF en 450 miljoen rechten voor het IF. Veilingopbrengsten die niet naar
deze fondsen gaan, worden verdeeld onder lidstaten op basis van een
verdeelsleutel, welke voor NL op 3,7% ligt, vastgesteld op basis van
historische emissies (90%) en solidariteit (10%). De verdeelsleutel voor
alle EU-lidstaten is hieronder toegevoegd. Niet alle rechten die naar deze
fondsen gaan zouden worden geveild; een deel wordt gratis aan bedrijven
toegewezen.

1
2

Kamerstuk 21 501–20, nr. 1575.
Bulgarije, Tsjechië, Estland, Kroatië, Letland, Litouwen, Hongarije, Polen, Roemenië en
Slowakije.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 813, nr. 1003

4

Veilingopbrengsten verdeelsleutel voor alle EU-lidstaten ETS
België
Bulgarije
Cyprus
Denemarken
Duitsland
Estland
Finland
Frankrijk
Griekenland
Hongarije
Ierland
IJsland
Italië
Kroatië
Letland
Liechtenstein
Litouwen
Luxemburg
Malta
Nederland
Noorwegen
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenië
Slovenië
Slowakije
Spanje
Tsjechië
Verenigd Koninkrijk – Noord Ierland
Zweden

2,570508%
2,683627%
0,287177%
1,394176%
22,290595%
0,853365%
1,861257%
6,094562%
3,815882%
1,526557%
1,041937%
0,043451%
10,521551%
0,519853%
0,200954%
0,000972%
0,433066%
0,122011%
0,111716%
3,730701%
0,865252%
1,549512%
13,000320%
1,933851%
4,767807%
0,485701%
1,602124%
9,519452%
5,021898%
0,245945%
0,904220%

Het green deal investment plan, door de Commissie in januari 2020
gepubliceerd, beoogt meer dan € 1.000 miljard voor de klimaattransitie te
mobiliseren. Het plan bestaat uit bovengenoemde budgetten uit het MFK
en ETS, nationale cofinanciering door lidstaten, en gemobiliseerde private
en publieke investeringen via InvestEU en het Just Transition Mechanism.
Dit antwoord geeft een overzicht van de huidige bijdrage van Nederland
op het terrein van klimaat aan de EU. De onderhandelingen over het
Fit-for-55-pakket lopen nog, waarbij de Europese Commissie heeft
voorgesteld additionele middelen voor de klimaattransitie in te zetten,
maar hier zijn nog geen besluiten over genomen.
Daarnaast geef ik hierbij tevens antwoord op de technische vraag zoals
gesteld door het lid Omtzigt uit de commissiebrief met als onderwerp
«Het bericht «Biomassa – Weer 814 miljoen aan bossen in rook op»
(Telegraaf, 8 februari 2022)».
6
Ik wil eigenlijk nog komende week een precies lijstje met hoeveel er al
juridisch verplichtend aan subsidies toegezegd is voor de komende jaren.
Wat is het beleid om dat te stoppen?
Antwoord
In onderstaande tabel treft u een overzicht aan van de subsidiering van de
verbranding van houtige biomassa (inclusief bij- en meestook) in de SDE,
SDE+ en SDE++-rondes van 2008 tot 2020. Het overzicht heeft als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 813, nr. 1003

5

peildatum 1 februari 2022 en voor de raming van de toekomstige
kasuitgaven is gebruik gemaakt van de KEV 2021.
Er is in de SDE++ en haar voorgangers tot en met 2021 voor een bedrag
van € 11,9 miljard euro aan verplichtingen afgegeven voor biomassaprojecten. Hiervan is na afgifte € 2,6 miljard vrijgevallen door projecten die
niet gerealiseerd zijn. De totale kasuitgaven liggen lager dan het verplichtingenbudget. Een bedrag van € 1,5 miljard euro is al betaald tot en met
2021. Een bedrag van € 4,6 miljard euro aan kasuitgaven wordt in de
periode 2022 tot 2037 nog verwacht.
Enkele opmerkingen hierbij:
– de kasraming is sterk afhankelijk van de gasprijs, de realisatiegraad
van projecten en hun daadwerkelijke productie. Omdat de raming van
de kasuitgaven nog geen rekening houdt met de recente sterke stijging
van de gasprijzen, is deze waarschijnlijk te hoog.
– de aanwas aan nieuwe beschikkingen voor de verbranding van houtige
biomassa is relatief laag. In de ronde van 2021, die nog niet is
opgenomen is in dit overzicht omdat de aanvragen nog beoordeeld
worden, is voor circa € 100 miljoen aan aanvragen voor houtige
biomassa ingediend, die niet allemaal zullen worden verleend.
– nagenoeg alle beschikkingen voor bij- en meestook zijn afgegeven in
2016. Dat is ook de reden dat deze rondes een hoog verplichtingenbudget voor houtige biomassa kenden. Vanaf 2018 zijn er geen nieuwe
beschikkingen voor bij- en meestook meer afgegeven.
De Coalitie heeft uitgesproken de inzet van houtige biogrondstoffen voor
laagwaardige energietoepassingen zo snel mogelijk af te bouwen, met
oog voor de kosteneffectiviteit van de transitie. Op dit moment worden
reeds geen nieuwe subsidies meer afgegeven voor de opwekking van
uitsluitend elektriciteit uit biogrondstoffen. Voor de afbouw van lagetemperatuurwarmte uit houtige biogrondstoffen werk ik aan een afbouwpad:
ik streef ernaar dit afbouwpad voor het zomerreces aan uw Kamer aan te
bieden.

De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 813, nr. 1003

6