Uitstalverbod
Inspectieresultaten 2021
Deze factsheet beschrijft de resultaten van het toezicht op de
naleving van het uitstalverbod van rookwaren bij
verkooppunten.
De NVWA houdt toezicht op de naleving van het uitstalverbod voor rookwaren. Dit zijn
tabaksproducten en aanverwante producten (e-sigaretten, e-liquids en kruidenrookproducten). In
2021 heeft de NVWA een handhavende controleactie uitgevoerd om na te gaan of het uitstalverbod
door verkooppunten werd nageleefd. De NVWA houdt risicogericht toezicht, dat wil zeggen dat er
toezicht gehouden wordt daar waar de meeste risico’s liggen. Het toezicht op het uitstalverbod in
2021 was daardoor grotendeels ingericht op basis van meldingen, signalen en herinspecties.

Aanleiding
Onderzoek1 toont aan dat het zien van tabaksproducten bij verkooppunten kan aanzetten tot roken,
het doorgaan met roken vergemakkelijkt en het moeilijker maakt om te stoppen met roken. Het
tonen van rookwaren (tabaksproducten en aanverwante producten) is een vorm van reclame en
kan de indruk wekken dat het normale, geaccepteerde producten zijn. Dit is met name het geval
bij verkooppunten waar een breed publiek komt, zoals supermarkten, tankstations, drogisterijen
en gemakszaken. Dat is niet wenselijk, omdat het beleid er juist op gericht is te voorkomen dat
jongeren gaan roken.
Sinds 1 juli 2020 geldt er al een verbod op het uitstallen van rookwaren in supermarkten. Vanaf 1
januari 2021 geldt het uitstalverbod ook voor andere verkooppunten, waaronder ook webwinkels.
Alleen bij de NVWA geregistreerde speciaalzaken2 die aan alle vereisten voldoen, zijn uitgezonderd
van het uitstalverbod en mogen de producten onder voorwaarden nog tonen.
Het uitstalverbod houdt in dat alle rookwaren afgedekt moeten worden. Het middel waarmee de
rookwaren afgedekt worden, moet aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moet het neutraal en
sober zijn vormgegeven. Het middel mag voorzien zijn van een aanduiding, maar ook deze moet
neutraal en sober zijn.

Monshouwer, K., Verdurmen, J., Ketelaars, T., and Van Laar, M.W. (2014). Points of sale of tobacco products. Synthesis of scientific
and practice-based knowledge of the impact of reducing the number of points of sale and restrictions on tobacco product display.
Trimbos-institute, Utrecht.
2
Uitzondering op grond van artikel 5.9 van het Tabaks- en rookwarenbesluit voor speciaalzaken die uitsluitend rookwaren,
rookaccessoires, loten en dagbladen verkopen (lid 1) en voor speciaalzaken met een jaaromzet van maximaal € 700.000 die meer dan
75% van hun jaaromzet uit rookwaren halen (lid 2).
1

Uitstalverbod 2021 | 1 van 6

Werkwijze
De NVWA heeft in 2021 risicogericht toezicht uitgevoerd om de naleving van het uitstalverbod bij
tabaksverkooppunten te controleren. Gedurende het hele jaar zijn controles uitgevoerd bij
tabaksverkooppunten, waaronder webwinkels. In de tweede helft van het jaar heeft er tevens een
controleactie plaatsgevonden bij speciaalzaken (geregistreerd en niet geregistreerd).
Tijdens de controles zijn de verschillende eisen rondom het uitstalverbod beoordeeld. Zo is onder
andere gecontroleerd of de winkel de rookwaren had afgedekt, of dit afdekmiddel neutraal en sober
werd vormgegeven en of de aanduiding van de rookwaren neutraal en sober was. Ook is
gecontroleerd of het afdekmiddel na iedere verkoop van rookwaren weer gesloten werd en dus niet
onnodig lang open stond.
Naast het uitstalverbod is ook gecontroleerd op eventuele reclame-uitingen voor rookwaren in de
winkel. Als tijdens een controle een overtreding werd geconstateerd, werd er handhavend
opgetreden. Afhankelijk van de ernst van de overtreding volgde een boete of een schriftelijke
waarschuwing.
Controleactie speciaalzaken
In het kader van het uitstalverbod of de uitzondering daarop voor geregistreerde speciaalzaken zijn
in het najaar van 2021 ook inspecties uitgevoerd bij niet geregistreerde en geregistreerde
speciaalzaken. Hierbij is gecontroleerd op de naleving van (de uitzondering op) het uitstalverbod.
Reclame in en aan de winkel is bij deze speciaalzaken (niet geregistreerd en geregistreerd) onder
voorwaarden nog toegestaan tot de inwerkingtreding van de aangescherpte reclameregels op 1 juli
2022. Vanaf die datum is reclame in de winkel onder voorwaarden voorbehouden aan bij de NVWA
geregistreerde speciaalzaken die aan de gestelde vereisten voldoen.
Niet geregistreerde speciaalzaken
Bij de niet geregistreerde speciaalzaken is gecontroleerd of de rookwaren correct afgedekt waren.
Het betrof hier veelal gemakswinkels met een breed assortiment.
Geregistreerde speciaalzaken
Op 1 januari 2021 waren er in totaal bij de NVWA 511 bedrijven geregistreerd als speciaalzaak in
het kader van de uitzondering op het uitstalverbod. Dit betreft 136 speciaalzaken met enkel verkoop
van rookwaren, -accessoires, loten en/of dagbladen (categorie lid 1 van artikel 5.9 uit het Tabaksen rookwarenbesluit). In deze categorie kunnen bedrijven zich nog steeds aanmelden. En zijn 375
speciaalzaken geregistreerd met een jaaromzet van maximaal € 700.000,- waarvan minimaal 75%
behaald uit rookwaren (categorie lid 2 van artikel 5.9 uit het Tabaks- en rookwarenbesluit). In deze
categorie kunnen zich geen nieuwe bedrijven meer aanmelden. Als de bedrijven aan de wettelijke
vereisten van de registratie voldoen zijn zij uitgezonderd van het uitstalverbod en mogen zij de
rookwaren uitstallen.
De geregistreerde speciaalzaken categorie 1 zijn gecontroleerd op de assortiments-vereisten (enkel
verkoop van rookwaren, -accessoires, loten en/of dagbladen). Voldeed het assortiment niet, dan is
gecontroleerd op de naleving van het uitstalverbod. Indien aan de assortimentsvereisten werd
voldaan, is gecontroleerd of de tabaksproducten en aanverwante producten niet van buiten de
speciaalzaak zichtbaar waren.

Uitstalverbod 2021 | 2 van 6

Bij de geregistreerde speciaalzaken categorie 2 (jaaromzet van maximaal € 700.000,- waarvan
minimaal 75% behaald uit rookwaren) zijn de volgende wettelijke vereisten beoordeeld:

ingeschreven in het handelsregister voor 1 januari 2019;

registratie bij de NVWA voor 1 januari 2021 op naam van een of twee natuurlijke personen;

een netto-omzet over het boekjaar van 2020 van maximaal € 700.000,-;

deze omzet wordt voor minimaal 75% behaald uit de verkoop van tabaksproducten en
aanverwante producten;

het kunnen overleggen van een omzetoverzicht dat is voorzien van samenstellingsverklaring van
een registeraccountant of een Accountant-Administratieconsulent, waaruit blijkt dat de bedoelde
omzet (maximaal € 700.000,- waarvan minimaal 75% behaald uit rookwaren) over 2020 is
behaald, uiterlijk zes maanden na afloop van het boekjaar;

de te koop aangeboden tabaksproducten en aanverwante producten zijn niet van buiten de
speciaalzaak zichtbaar.
Indien niet aan alle gestelde voorwaarden werd voldaan, is gecontroleerd op de naleving van het
uitstalverbod.
Tegen overtredingen van het uitstalverbod bij geregistreerde en niet geregistreerde speciaalzaken
is opgetreden met een rapport van bevindingen. Indien bij geregistreerde speciaalzaken enkel de te
koop aangeboden tabaksproducten en aanverwante producten van buiten de speciaalzaak zichtbaar
waren, is schriftelijk gewaarschuwd.

Resultaten
Verkooppunten
Er zijn in totaal 562 controles uitgevoerd bij verkooppunten. Bij 221 bedrijven zijn één of meerdere
overtredingen vastgesteld, waartegen in 221 gevallen (39%) is opgetreden met een rapport van
bevindingen (RvB) en in 7 gevallen (1%) met een schriftelijke waarschuwing (SW). Zie hiervoor
tabel 1. Op basis van een rapport van bevindingen wordt een boete opgelegd.
Tabel 1: uitgevoerde uitstalverbod inspecties bij verkooppunten
Sector
Aantal
Aantal
Maatregel
Aantal
inspecties maatregelen percentage waar(RvB)
(%)
schuwingen
(SW)
Webwinkel
92
32
35
Horeca
66
21
32
Supermarkt (keten) 27
11
41
Supermarkt (klein)
124
60
48
Avondwinkel
79
40
51
Tankstation
59
12
20
1
Geregistreerde
14
6
43
1
tabaksspeciaalzaak*
Gemakswinkel*
16
6
38
1
Overig
85
33
39
4
Totaal
562
221
39
7

Maatregel
percentage
(%)
2
7
6
5
1

* Deze speciaalzaken en gemakswinkels zijn bezocht voor 1 juli 2021, voorafgaand aan de inwerkingtreding van de
uitzondering op het uitstalverbod voor geregistreerde speciaalzaken die aan alle vereisten voldoen.

Uitstalverbod 2021 | 3 van 6

De meeste verkooppunten hadden de rookwaren afgeschermd door middel van een afdekmiddel. Bij
ongeveer één op de tien verkooppunten waren de rookwaren niet afgedekt. De meeste overtredingen
zijn geconstateerd bij verkooppunten die de rookwaren hadden afgedekt, maar waarbij het afdekken
van de rookwaren nog niet aan alle eisen voldeed. Zo stonden de deuren van het afdekmiddel te
lang open, lagen niet alle producten (bijvoorbeeld de aanverwante producten) achter het
afschermmiddel, lagen er in sommige verkooppunten nog andere producten achter het afdekmiddel,
waardoor de deuren vaker opengaan dan strikt noodzakelijk is voor de verkoop van rookwaren. Of
er werd een overtreding van het reclameverbod geconstateerd, zoals een poster met reclame voor
een tabaksproduct.
Speciaalzaken
Er zijn in totaal 184 controles uitgevoerd bij speciaalzaken. Bij 112 controles ging het om een
geregistreerde speciaalzaak en bij 72 controles om een niet geregistreerde speciaalzaak. Bij 98
speciaalzaken zijn één of meerdere overtredingen vastgesteld, waartegen in 56 gevallen (30%) is
opgetreden met een rapport van bevindingen (RvB) en in 42 gevallen (23%) met een schriftelijke
waarschuwing (SW). Zie hiervoor tabel 2.
Tabel 2: uitgevoerde uitstalverbod inspecties bij speciaalzaken
Sector
Aantal
Aantal
Maatregel
Aantal
inspecties maatregelen percentage
waar(RvB)
RvB (%)
schuwingen
(SW)
Geregistreerde
112
34
30
39
tabaksspeciaalzaken

Maatregel
Percentage
SW (%)
27

- Categorie 1
Met enkel verkoop
rookwaren,
accessoires, loten
en/of dagbladen

45

10

22

20

44

- Categorie 2
Met een jaaromzet
van maximaal €
700.000,- waarvan
minimaal 75%
behaald uit rookwaren

67

24

36

19

28

Niet geregistreerde
speciaalzaken
(gemakswinkels)
Totaal

72

22

31

3

4

184

56

30

42

23

Het grootste gedeelte van de rapporten van bevindingen bij geregistreerde speciaalzaken is
opgemaakt omdat die speciaalzaken niet aan de voorwaarden voldeden om uitgezonderd te zijn en
dus onrechtmatig de rookwaren nog in het zicht hadden staan. Het gaat hierbij om ongeveer een
derde van de gecontroleerde geregistreerde bedrijven. Nagenoeg alle schriftelijke waarschuwingen
zijn opgemaakt omdat de producten van buiten de, correct geregistreerde, speciaalzaak zichtbaar
waren. Het ging hier om iets meer dan een kwart van de geregistreerde winkels.
Bij de niet-geregistreerde speciaalzaken zijn op één na alle boetewaardige overtredingen opgemaakt
omdat de rookwaren niet afgedekt waren.

Uitstalverbod 2021 | 4 van 6

Correcte registratie speciaalzaken
Speciaalzaken categorie 1
Er zijn 45 speciaalzaken categorie 1 gecontroleerd of zij voldeden aan de voorwaarden om
uitgezonderd te zijn van het uitstalverbod. Tijdens de inspectie is door de inspecteur gecontroleerd
of aan de assortimentseisen werd voldaan. Acht winkels bleken niet te voldoen omdat er andere
artikelen zoals levensmiddelen, ansichtkaarten, speelgoedkaarten verkocht werden of omdat de
winkel als pakketpunt fungeerde.
Speciaalzaken categorie 2
Er zijn 67 speciaalzaken categorie 2 gecontroleerd. Bij deze speciaalzaken is door de inspecteur
gecontroleerd of de jaaromzet maximaal € 700.000,- bedroeg en minimaal 75% daarvan was
behaald uit de verkoop van rookwaren. Twintig speciaalzaken konden geen omzetoverzicht over het
boekjaar 2020 voorzien van een samenstellingsverklaring overleggen. Hiervan voldeden vijf
speciaalzaken aan het uitstalverbod omdat de producten toch waren afgedekt. Bij vijf speciaalzaken
was de samenstellingsverklaring ondertekend door iemand anders dan de voorgeschreven RA- of
AA-accountant. Indien het omzetoverzicht en de samenstellingsverklaring wel correct door een RAof AA-accountant was ondertekend, bleek de omzet in veel gevallen onvoldoende gespecificeerd.
Hierdoor kon door de inspecteur niet of nauwelijks worden nagegaan of daadwerkelijk 75% van de
omzet was behaald uit tabaksproducten en aanverwante producten. Bij veel bedrijven bestond het
vermoeden dat ook de omzet van accessoires bij de omzet was meegerekend. Tijdens de
controleactie gaf dit aanleiding om steekproefsgewijs bij zes speciaalzaken uitgebreid administratief
onderzoek te verrichten om de uitkomsten van de omzetoverzichten en samenstellingsverklaringen
te toetsen.
Uitgebreide administratieve controles
Voor de uitgebreide administratieve controles zijn zes winkels geselecteerd waarbij het opgegeven
omzetpercentage aan tabaksproducten en aanverwante producten varieerde tussen de 75% en 81%.
Bij één bedrijf was alleen vermeld “meer dan 75% van de omzet”. De helft van deze 6 winkels bleek
te voldoen aan de omzetvereiste van 75%. Het percentage bleek wel lager dan in de
samenstellingsverklaring was vermeld. De andere helft voldeed niet. Twee winkels kwamen lager uit
dan 75%. Bij één van deze winkels was dit na het bezoek van de winkel en na inzage van enige
administratieve bescheiden al duidelijk, waarop de ondernemer de registratie heeft ingetrokken. Bij
de andere winkel bleek het percentage lager dan 75% na correctie van zowel de totale netto-omzet
als de netto-omzet van tabaksproducten en aanverwante producten. Bij één winkel was bij het
onderzoek het omzetpercentage administratief niet vast te stellen omdat er geen consistent gebruik
was gemaakt van de voorkeuzeknoppen van de kassa waarmee duidelijk wordt onder welke
productcategorie de verkochte producten vallen.
Naar aanleiding van de resultaten van de steekproefcontroles zal de NVWA uitgebreide
administratieve controles in blijven zetten bij bedrijven waarbij de inspecteur twijfels heeft over de
juistheid van het vermelde omzetpercentage in de samenstellingsverklaring.
Registraties en intrekkingen
Op 1 januari 2021 waren er in totaal bij de NVWA 511 winkels geregistreerd als speciaalzaak in het
kader van de uitzondering op het uitstalverbod, waarvan 136 winkels als een speciaalzaak categorie
1 en 375 als categorie 2. Gedurende 2021 steeg het totaal aantal registraties van categorie 1 met
22 winkels als gevolg van 34 ingetrokken registraties en 56 nieuwe registraties. Het bestaande aantal
registraties van categorie 2 nam daarentegen af. Voorafgaand, na aankondiging van de NVWA dat
gecontroleerd zou worden, en tijdens de controleactie trokken 40 winkels de registratie in omdat zij
niet aan de vereisten konden voldoen. Het totaal aantal registraties kwam eind 2021 daardoor uit
op 493 registraties, waarvan 158 registraties als speciaalzaak categorie 1 en 335 als speciaalzaak
categorie 2.

Uitstalverbod 2021 | 5 van 6

Tabel 3: soort en aantal geregistreerde speciaalzaken
Geregistreerde speciaalzaken
1-1-2021
Categorie 1
136
Met enkel verkoop rookwaren, accessoires,
loten en/of dagbladen
Categorie 2
375
Met een jaaromzet van maximaal € 700.000,waarvan minimaal 75% behaald uit rookwaren
Totaal
511

31-12-2021
158

335

493

Conclusie
De meeste tabaksverkooppunten hadden de rookwaren uit het zicht gehaald door deze af te dekken.
De nadere eisen, met betrekking tot de sobere en neutrale vormgeving van - en aanduiding op het
afdekmiddel, werden nog niet volledig nageleefd. Bij bijna een derde van de gecontroleerde
speciaalzaken, die zich had geregistreerd voor de uitzondering van het uitstalverbod, bleek dat zij
niet aan de voorwaarden voldeden. Daartegen is handhavend opgetreden.

Vervolgaanpak
De NVWA zal risicogericht toezicht blijven houden op de naleving van het uitstalverbod bij
verkooppunten en speciaalzaken, onder andere op basis van meldingen van consumenten. Ook
worden herinspecties uitgevoerd. Verder zal na 1 juli 2022 toezicht worden gehouden op het
algehele verbod op gevelreclame en de aangescherpte regels voor reclame in uitgezonderde
speciaalzaken. Daarbij zal ook weer worden nagegaan of de geregistreerde speciaalzaken aan de
voorwaarden voor de uitzondering op het uitstalverbod en het reclameverbod voldoen.

Uitstalverbod 2021 | 6 van 6