Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 536

Regels inzake de volledige liberalisering van de
postmarkt en de garantie van de universele
postdienstverlening (Postwet 20..)

Nr. 117

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 maart 2010
In het spoeddebat van 18 februari 2010 (Handelingen der Kamer II, vergaderjaar 2009–2010, nr. 57) heeft de toenmalige staatssecretaris het lid Elias
een brief toegezegd met een quick scan (kwantitatief) naar de ontwikkeling van de postvolumes over de afgelopen vier jaren. In deze brief
worden de verschillende cijfers kort en feitelijk op een rij gezet. Het gaat
daarbij om openbare bronnen, waaronder Ecorys, de RBB Postmonitor,
jaarrekeningen TNT, het NMa besluit in de zaak Sandd vs TNT en de
website van Sandd.
Om de lange termijn ontwikkelingen beter zichtbaar te maken worden de
gegevens over de periode 2001 tot en met 2009 gepresenteerd en wordt
ingegaan op prognoses voor de jaren tot en met 2012. Mogelijke verklaring voor de teruglopende postvolumes is de toename van elektronische
communicatie. Ter illustratie zijn in onderstaande quick scan ook daarover
enkele gegevens opgenomen. De brief begint met een korte samenvatting
(1) en vervolgens komen de eigenlijke quick scan van de postvolumes (2)
en de quick scan van de opkomst van het elektronische verkeer (3) aan
bod. De brief sluit af met een korte conclusie (4).
1. Samenvatting
De quick scan laat een duidelijk dalende trend zien waar het gaat om de
postvolumes. Tussen 2001 en 2008 daalde het aantal geadresseerde poststukken van 5,6 mld naar 5,3 mld, een daling van 5,3%. De laatste jaren
zijn er aanwijzingen dat de markt sneller krimpt. Zo daalde de markt in
2007 met 2,8% en in 2008 met 1,9%. Een belangrijke verklaring die hiervoor wordt aangevoerd door verschillende partijen is de snelle opkomst
van bijvoorbeeld internetbankieren en andere vormen van elektronische
communicatie. Waar banken vroeger bijvoorbeeld elke week een rekeningoverzicht verstuurden, gebeurt dat tegenwoordig minder frequent of
niet meer. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor rekeningen van telefoonbedrijven. Voor de periode tot 2012 zal de daling zich volgens diverse
bronnen (SEO, TNT, EC) voortzetten.

KST141581
0910tkkst30536-117
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 536, nr. 117

1

2. Quick scan van de volumeontwikkelingen volgens diverse
bronnen
In februari 2008 stuurde ik uw Kamer het rapport Onderzoek Marktwerkingsbeleid. In dat rapport werd in de sectoranalyse postmarkt een reeks
weergegeven over de volumes van geadresseerde post over de jaren
2001–2006. Die lieten een redelijk stabiel beeld zien, waarbij wel werd
gesteld dat in 2006 een daling te zien was. Eveneens werd gesteld dat de
postmarkt concurrentie ondervindt van andere communicatiemiddelen
zoals telecom en e-mail.
Inmiddels zijn gegevens beschikbaar gekomen over recente jaren
vanaf 2007 uit diverse bronnen. Die gegevens betreffen de drie grootste
postbedrijven in Nederland. Gegevens over kleinere bedrijven zijn over de
betreffende jaren niet beschikbaar. Pas vanaf 2008 zijn er van een beperkt
aantal kleine bedrijven zeer indicatieve gegevens bij de OPTA bekend, die
op relatief zeer lage postvolumes wijzen (hooguit een paar miljoen stuks).
Het aandeel in het totale postvolume van deze kleine bedrijven is daarmee
zeer beperkt (hooguit 1%).
Postvolumes en marktaandelen van de drie grootste postbezorgers van
geadresseerde post
jaar
Volume (mln)
TNT
wv inkomende buitenlandse post
geschoond
% tov vorig jaar geschoond
Sandd
Selekt Mail
Totaal
Totaal geschoond
% tov vorig jaar
Marktaandeel
TNT
Sandd
Selekt Mail
Totaal

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

5 562

5 521

5 384

5 302

5 139

4 918

5 562

5 521
– 0,7%
40
27
5 588
5 588
+ 0,2%

5 384
– 2,5%
68
70
5 522
5 522
– 1,2%

5 302
– 1,5%
130
100
5 532
5 532
+ 0,2%

5 139
– 3,1%
230
250
5 619
5 619
+ 1,6%

4 918
– 4,3%
320
300
5 538
5 538
– 1,4%

4 807
114
4 693
– 4,6%
390
300*
5 497*
5 383*
– 2,8%

4 693
114
4 579
– 2,4%
400
300*
5 393*
5 279*
– 1,9%

4 473
114
4 359
– 4.8%
nnb
nnb
nnb
nnb
nnb

98.8%
0.7%
0.5%
100%

97.5%
1.2%
1.3%
100%

95.8%
2.3%
1.8%
100%

91.5%
4.1%
4.4%
100%

88.8%
5.8%
5.4%
100%

87.5%
7.1%
5.5%
100%

87,0%
7,4%
5,6%
100%

14
0
5 576
5 576

99.7%
0.3%
0.0%
100%

Bronnen: RBB Postmonitor 2007 (2001–2006), ECORYS 2008 (2007)1, jaarrekeningen TNT (2008–2009), website Sandd., NMa besluit in zaak Sandd vs
TNT
1
ECORYS (2008): Main Developments in the EU Postal Sector 2006–2008, study commissioned by DG Internal Market.
* cijfers TNT vanaf 2007 inclusief volumes VSP (enkele tientallen miljoenen)
** Postvolumes Selektmail (2007–2008) schattingen.

Opgemerkt wordt dat bij TNT in 2007 een stelselwijziging is opgetreden
waardoor in het volume vanaf 2007 ca. 114 mln inkomende buitenlandse
poststukken zijn gaan meetellen. Om een juiste vergelijking van de volumeontwikkelingen mogelijk te maken worden de cijfers daarvoor
geschoond. Gegevens over deze poststukken zijn niet beschikbaar voor de
jaren voor 2007, maar de aantallen zullen ongeveer in dezelfde orde van
grootte hebben gelegen.
Uit de tabel blijkt een drietal duidelijke ontwikkelingen:
(1) het totale postvolume van de drie grootste postbedrijven daalt tot
heden van 5,6 mld in 2001 tot 5,3 mld in 2008. De krimp treedt vooral
op vanaf 2006;
(2) Sandd en Selektmail vertonen over de periode 2001–2007 groei en
hebben vooral een groter marktaandeel verworven vanaf 2005; dit is
een logische ontwikkeling gelet op de gefaseerde vrijmaking van de
markt;
(3) de daling bij de postvolumes van TNT is sterker dan de daling van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 536, nr. 117

2

totale postvolume. Dit ligt aan de krimp in het algemeen alsmede de
toegenomen concurrentie. Als in een krimpende markt Sandd en
Selektmail immers groeien, leidt dat tot een dubbel effect bij TNT. TNT
verliest volume door autonome dalingen op de postmarkt én door de
concurrentie.
In het rapport van Ecorys over «alternatieven voor gedwongen ontslagen
bij TNT»1 wordt gesteld dat de verwachting bij TNT is dat ongeveer 2/3e
van de vermindering in postvolume het gevolg is van substitutie en 1/3e
van concurrentie. De toenmalige staatssecretaris heeft deze verhouding
ook in uw Kamer genoemd (waarbij overigens in het spoeddebat op
18 februari 2010 per abuis de verhouding andersom werd gelegd). De
vraag is of dat ook al feitelijk is gebleken. Over de gehele periode 2001–
2008 is het (geschoonde) postvolume bij TNT teruggelopen met 17,7%,
terwijl de totale markt met 5,3% is teruggelopen. Het grote verschil hier
wordt dus vooral verklaard door toegenomen marktaandeel van de
concurrenten. Indien echter alleen gekeken wordt naar 2007 en 2008 dan
blijkt deze verhouding te kloppen: een daling van het (geschoonde) postvolume bij TNT met 6,9% bij een daling op de totale markt met 4,7%.2 De
daling op de totale markt is dan inderdaad 2/3e van de daling bij TNT.
Ter verdere illustratie van de verwachte dalingen van de postvolumes kan
ten slotte worden verwezen naar het onderzoek «Marktmodel van de
geliberaliseerde postmarkt 2009–2012» dat door SEO in opdracht van de
vakbonden is opgesteld. Daarin wordt een teruggang van het totaal aantal
geadresseerde poststukken geprognosticeerd van 5,3 mld in 2009 naar 4,8
mld in 2012. Dat komt neer op ca. 3% jaarlijkse daling. Volgens de zeer
recent gepubliceerde jaarcijfers van TNT is de daling van haar postvolume
in 2009 4,8%. Dat zou ook in lijn zijn met de 2/3e–1/3e verhouding.
3. Ontwikkeling elektronisch verkeer
Tegelijk met de ontwikkeling van de postvolumes is een duidelijke stijging
te zien van het elektronisch verkeer. Onderstaande tabel geeft cijfers over
de ontwikkeling van een aantal van deze diensten:
Ontwikkeling elektronisch verkeer
jaar
% huishoudens internettoegang (a)
% internetgebruikers via email communiceren (a)
% huishoudens breedband internet aansluiting (a)
% huishoudens telebankieren (a)
% elektronische belasting-aangifte (b)

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

63

65

71

15

22

34

78
92
54
58

80
93
66
67
68

83
94
74
72

86
94
74
74

90
95
77
78
92 (c)

34

Bronnen: (a) Centraal Bureau voor de Statistiek: de digitale economie 2009, (b) TNT Post: TNT Post en de Postwet, 2006. Voor ( c) geldt dat het
percentage een verwachting is voor het jaar 2010

De percentages huishoudens die elektronisch bankieren en belastingaangifte doen, zijn twee voorbeelden waaruit een toenemend gebruik van
elektronische communicatie blijkt met gevolgen voor de postvolumes. Het
gaat dan al snel om vele miljoenen poststukken. Denk echter ook aan
bedrijven die hun rekeningafschriften steeds meer digitaal versturen.
1

«Alternatieven voor gedwongen ontslagen
bij TNT», onderzoek in opdracht van CNV
Publieke Zaak, ABVAKABO FNV en BVPP.
2
De percentages zijn berekend op basis van
de voor inkomend cross border verkeer
geschoonde postvolumes.
3
ITA Consulting en WIK Consult,
Augustus 2009.

Omdat het aantal huishoudens met internet- en breedbandtoegang
toeneemt, en er ook nog steeds groei zit in het aantal mensen die via
e-mail communiceren, is er sprake van een structurele verandering in het
communicatiegedrag van consumenten. In het rapport «Evolution of the
European Postal Market since 1997»3, opgesteld in opdracht van de Europese Commissie, wordt deze verandering gezien als een grote uitdaging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 536, nr. 117

3

voor de postvervoerders. Hetzelfde rapport noemt daarnaast ook de
economische terugval vanaf de tweede helft 2008 als belangrijke factor.
Beide factoren zullen volgens het rapport met name in de volwassen
postmarkten van de westerse EU lidstaten resulteren in verder teruglopende postvolumes.
4. Slot
Bovenstaande quick scan laat op basis van cijfers over de afgelopen jaren
en op basis van verwachtingen voor de komende jaren krimpende postvolumes zien. Een belangrijke verklaring daarvoor lijkt de opkomst en groei
van elektronische communicatie.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 536, nr. 117

4