Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016

UITVOERINGSAGENDA ENERGIEAKKOORD 2016
Vastgesteld 17 februari 2016

1. Inleiding
Het jaar 2016 is het derde volle jaar waarin de 47 ondertekenaars de 175 afspraken in het
Energieakkoord voor duurzame groei uitvoeren om alle doelstellingen te realiseren. Sinds het
afsluiten van het Energieakkoord zijn de ondertekenende organisaties hard aan de slag om de
afspraken om te zetten in resultaten. Deze resultaten beogen burgers en bedrijven
investeringszekerheid te bieden zodat zij worden aangezet om in beweging te komen en
daadwerkelijk de beoogde effecten te realiseren. Nieuwe samenwerkingsverbanden zijn
aangegaan, rollen en verantwoordelijkheden zijn gedefinieerd, en procesafspraken zijn
geconcretiseerd en in plannen van aanpak vertaald.
Per december 2015 heeft het Energieakkoord tot circa 100 harde resultaten geleid, een
verdubbeling ten opzichte van de stand per december 2014. Uit de Nationale
Energieverkenning 2015 (NEV 2015) van 9 oktober 20151 bleek dat drie van de vijf
hoofddoelen van het Energieakkoord binnen bereik waren met de per 1 mei 2015 in gang
gezette maatregelen. De besparing van het finale energieverbruik bedraagt gemiddeld 1,5
procent per jaar, het aandeel hernieuwbare energie stijgt naar 16 procent in 2023 en ook
realisatie van de beoogde 15.000 voltijdsbanen is binnen bereik.
In reactie op de NEV 2015 hebben partijen bij het Energieakkoord een intensiveringspakket
afgesproken dat ook het doel van 100 petajoules extra energiebesparing en het aandeel
hernieuwbare energie van 14 procent in 2020 binnen bereik brengt. In de
Voortgangsrapportage 20152 van de Borgingscommissie, uitgebracht op 22 december 2015,
is dit intensiveringspakket nader toegelicht.
Om de uitvoering van het intensiveringspakket te borgen zijn alle afspraken vastgelegd in
deze Uitvoeringsagenda 2016. Bovendien bevat de Uitvoeringsagenda 2016 een
geactualiseerd overzicht van de belangrijkste te behalen resultaten in de twaalf inhoudelijke
domeinen van het Energieakkoord. De agenda bouwt voort op de Voortgangsrapportage 2015
van de Borgingscommissie, op de analyse in de NEV 2015 en op actuele inzichten van de
domeincoördinatoren en de staf van de Borgingscommissie over de stand van de uitvoering
van het Energieakkoord.
Deze Uitvoeringsagenda 2016 maakt inzichtelijk welke resultaten er in 2016 worden behaald
en wat de gezamenlijke aandachtsgebieden en prioriteiten voor de Borgingscommissie in
2016 zijn. Voor elk van de twaalf domeinen die de Borgingscommissie onderscheidt, zijn de
belangrijkste - dus niet alle - acties op een rij gezet. Het laatste hoofdstuk benoemt de acties
die alle domeinen van het Energieakkoord raken en enkele speerpunten voor 2016.
1
2

ECN et al. (2015) Nationale Energieverkenning 2015, Petten.
Borgingscommissie Energieakkoord (2015) Voortgangsrapportage 2015, SER.

1

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
Domeinen

2.1 Energiebesparing gebouwde omgeving
Ambitie
a) De lange termijn ambitie is een energieneutrale gebouwde omgeving in 2050.
b) Tot 2020 is het doel om jaarlijks 300.000 bestaande woningen en andere gebouwen
minimaal twee stappen in het energielabel vooruit te laten gaan.
c) Vanaf 2020 is de ambitie een bijna energieneutrale nieuwbouw. Binnen de huursector is
afgesproken om in 2020 gemiddeld energielabel B (corporaties) en voor 80 procent van
de huurwoningen minimaal label C (particuliere verhuurders) te realiseren.
d) Energiebesparing in de gebouwde omgeving draagt substantieel bij aan de realisatie van
ten minste 15.000 voltijdsbanen die in het Energieakkoord zijn afgesproken.
In de NEV 2015 van oktober schatten ECN en PBL de bijdrage van de gebouwde omgeving
aan de beoogde energiebesparing van 100 PJ in 2020 op 11-37 PJ. De gebouwde omgeving
levert ook een substantiële bijdrage aan realisatie van de beoogde 15.000 voltijdsbanen.
In de Voortgangsrapportage 2015 is een aantal maatregelen afgesproken waarmee alle
doelstellingen binnen bereik komen. De meest kritische maatregelen uit oogpunt van het
doelbereik zijn in deze Uitvoeringsagenda geëxpliciteerd.
Aandachtspunten
De ambities voor energiebesparing in de koopsector vereisen een nauwe samenwerking
tussen een groot aantal partijen, waaronder Rijk, provincie en gemeenten, bouwers en
installateurs. Die samenwerking is op landelijk niveau geborgd, maar een forse inzet is nodig
om ook op regionaal en lokaal niveau tot een gezamenlijke realisatie te komen. Belangrijk
daarbij is de doorvertaling van landelijke doelen naar doelstellingen op regionaal en lokaal
niveau.
Of de doelstelling van 12 PJ energiebesparing in de huursector wordt gerealiseerd, zal
afhangen van het ambitieniveau van de prestatieafspraken die gemeenten, huurders en
corporaties in het kader van de Woningwet over energiebesparing gaan maken. Andere
belangrijke factoren zijn het gebruik door corporaties van financiële instrumenten zoals de
Stimuleringsregeling Energieprestatie huursector (STEP) en het Fonds Energiebesparing
Huursector (FEH). Ook het programma Stroomversnelling kan een impuls geven. Goede
governance, monitoring en een scherp en gedeeld beeld van de belemmeringen zijn van
belang.
Zakelijk en maatschappelijk vastgoed biedt een groot potentieel voor energiebesparing. Bij
zakelijk vastgoed komt de energieprestatie van gebouwen nog onvoldoende tot uitdrukking in
hun marktwaarde en bovendien zijn veel kantoren in buitenlands eigendom. Mede hierdoor
blijft de investeringsbereidheid achter. Voor het verduurzamen van zakelijk vastgoed is de
intensivering van de handhaving van de Wet milieubeheer afgesproken. Om het tempo van
energiebesparing te verhogen zullen lokale overheden een gerichte kantorenaanpak moeten
ontwikkelen. Bij maatschappelijk vastgoed en vastgoed van de overheid zijn ambitieuze
besparingsinitiatieven nodig, naast gerichte monitoring om te bepalen of de initiatieven
voldoende effect hebben.
Van de gebouwde omgeving wordt een belangrijke bijdrage verwacht aan de
werkgelegenheidsdoelstelling van gemiddeld ten minste 15.000 voltijdbanen in de periode
2014-2020. De NEV 2015 constateert dat deze doelstelling in zicht komt, maar monitoring
blijft nodig. Uitwerking van afspraken over de scholingspilots onder leiding van

2

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
BuildUpSkillsNL gaat vooral door onvoldoende vraagarticulatie traag. Het tempo en de impact
van de scholingspilots zijn sterk afhankelijk van synergie met de maatregelen uit het
Energieakkoord voor verduurzaming van de gebouwde omgeving.

Sector
Koopsector

Maatregelen
1. Voorbereiding van een activerende voorlichtingscampagne
met een looptijd van 3 jaar in de vorm van een goed
gecoördineerde en herkenbare combinatie van regionale
en doelgroep specifieke voorlichtingsactiviteiten en een
landelijke campagne:
a) Brancheorganisaties van aanbieders van
energiebesparende maatregelen ontwikkelen op eigen
kosten gerichte initiatieven en instrumenten ter
ondersteuning van hun leden in regionale
voorlichtingsactiviteiten die het aanbod van
energiebesparende maatregelen onder de aandacht
brengen van eigenaar-bewoners.
b) Energieleveranciers en netbeheerders ontwikkelen
voor eigen rekening voorlichtingsactiviteiten gericht op
hun klanten om hen te activeren tot en te ondersteunen
bij een bewust energiegebruik.
c) Gemeenten en provincies informeren via
energieloketten de eigenaar-bewoners in hun regio over
de voordelen van energiebesparing, over het regionale
aanbod van producten en diensten en over de
mogelijkheden tot financiële ondersteuning.
d) Natuur- en milieuorganisaties en lokale en regionale
energiecoöperaties nemen initiatief tot regionale
voorlichtingsacties die worden uitgevoerd in nauwe
samenwerking met de regionale allianties. Namens de
betrokken partijen vragen zij daarvoor financiële
ondersteuning bij provincies en fondsen zoals de
Postcodeloterij.
e) Het ministerie BZK investeert gedurende 3 jaar in een
landelijke voorlichtingscampagne die het gezamenlijke
beeldmerk breed bekend maakt en een herkenbare
verbinding legt met regionale en doelgroep specifieke
voorlichtingsactiviteiten.
Bovendien borgt het ministerie BZK de coördinatie die
nodig is om de voorlichtingsuitingen van alle partijen
onderling af te stemmen. Om op korte termijn tot
uitvoering over te kunnen gaan dient voor 15 april 2016
een uitvoeringsplan beschikbaar te zijn dat activiteiten,
financiën en onderlinge taakverdeling vastlegt.

Wanneer

2. Netbeheerders nemen het initiatief om samen met de
partners in het convenant voor uitrol van de slimme meter
te borgen dat eigenaar-bewoners tegen beperkte kosten
een gebruiksvriendelijke applicatie wordt aangeboden die
feedback geeft op het eigen energiegebruik.

Voor 1 april

3. VNG, Bouwend Nederland, Uneto-VNI, het ministerie
BZK, de natuur- en milieufederaties ontwikkelen met
andere relevante organisaties in de daartoe opgerichte
Stuurgroep een concrete aanpak ter bevordering van
programmatische samenwerking in regionale allianties.
Conform het advies van de Regiegroep Energiebesparing
Koop worden de volgende instrumenten ontwikkeld:

Loopt

3

Voor 15 april

Voor 15 april

Loopt

Voor 1 mei

Voor 1 mei

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
a) Regionale potentiekaarten
VNG heeft initiatief genomen voor toetsing van
haalbaarheid en meerwaarde van ‘potentiekaarten’.
VNG, Bouwend NL zorgen voor doorontwikkeling het
instrument en landelijke uitrol.
b) Profilering duurzame aanbieders
Doel is te komen tot een gezamenlijke regeling voor
sector-overheid-klant. Brancheorganisaties van
uitvoerende bedrijven werken het profiel ‘Duurzame
Aanbieder’ concreet uit naar diensten en producten die
voldoen aan bepaalde voorwaarden. Het
consumentenbelang moet een centrale rol spelen om tot
een vertrouwenwekkende profilering te komen.
c) Uitrol van de energieprestatiegarantie
Stroomversnelling en Stichting BouwGarant hebben beide
een (landelijke) energieprestatiegarantieregeling
ontwikkeld. Deze twee landelijke garantieproducten zullen
vóór 1 juli 2016 breed in de markt beschikbaar zijn.
UNETO-VNI, FME en Bouwend Nederland nemen het
initiatief om een energielabelstapgarantie te ontwikkelen
die mede gebaseerd zal zijn op reeds bestaande
regelingen met zekerheden en garanties voor eigenaarbewoners.
d) Ontwikkelen van product-markt combinaties
Een samenhangend aanbod van maatregelen wordt
ontwikkeld voor consumenten die stapsgewijs in de loop
van jaren hun energielabel verbeteren. Aanbevolen wordt
dat Bouwend Nederland en UNETO-VNI het voortouw
nemen om, in samenwerking met leveranciers,
netwerkbeheerders, energieleveranciers en
consumentenorganisaties, de komende maanden een
portfolio te (laten) ontwikkelen dat goed aansluit bij de
behoeften en wensen van de woningeigenaren en
waarmee de regionale samenwerkingsverbanden aan de
slag kunnen.
e) De Stuurgroep organiseert een effectieve ondersteuning
van regionale allianties
 in aansluiting op de intensivering van het
ondersteuningsprogramma door VNG
 gericht op versnellen van de vorming van regionale
allianties
 gericht op versterking van de effectiviteit van
regionale samenwerking
 met uitdragen en uitwisselen van leerervaringen en
succesvoorbeelden tussen regio’s.

Voor 1 mei

4. Ministerie EZ onderzoekt met Energie Nederland,
Netbeheer Nederland, VNO-NCW, de groene coalitie en
ministerie BZK de mogelijkheden van en alternatieven
voor een energiebesparingsverplichting voor
energieleveranciers. Alternatieven die worden beschouwd
zijn een verplichting voor netbeheerders, een
labelstappensubsidie en het stimuleren van een markt
voor ESCO’s. Bij positieve uitkomst worden de resultaten
vertaald in effectieve en gedragen maatregelen.

Voor 1 mei

5. Ministerie BZK ontwikkelt samen met de
energieleveranciers, netwerkbedrijven, banken, de bouwen installatiesector en de natuur- en milieuorganisaties
een financieringsarrangement dat de markt voor

Voor 1 mei

4

Voor 1 mei

Voor 1 juli

Voor 1 mei

Voor 1 mei

Voor 1 mei

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
energiebesparing in de koopsector verder versnelt.
Onderzocht wordt of de doelgroep kan worden verbreed
naar MKB.

Huursector

Vastgoed

6. Energie Nederland formuleert in afstemming met AFM,
ministerie van Financiën en BZK een gezamenlijke
conclusie over de haalbaarheid en realisatie van aflossing
via de energierekening van een lening voor
energiebesparing.

Voor 1 mei

7. Het ministerie van BZK formuleert in overleg met
marktpartijen en milieu- en natuurorganisaties een
conclusie over de haalbaarheid en realisatie van een aan
de woning gekoppelde lening voor energiebesparing.

Voor 1 mei

1. VNG, Woonbond en Aedes bevorderen dat gemeenten,
corporaties en huurdersorganisaties ambitieuze
prestatieafspraken maken ten aanzien van verduurzaming.
Ambitie is de marsroute naar realisatie van gemiddeld
label B in 2020 te concretiseren, de voortgang in een
regulier overleg te volgen en waar nodig bij te sturen.
2. Aedes, Woonbond en het Rijk dragen bij aan de
opschaling van Stroomversnelling, waarbij het Rijk zorgt
voor mogelijk maken van de energieprestatievergoeding.
3. VNO-NCW neemt regie voor een impuls aan nul-op-demeter renovaties waarin Aedes, Woonbond, Bouwend
Nederland en ministerie BZK participeren. Op basis van
een financiële analyse van de businesscase wordt bepaald
voor welk huizenbestand nul-op-de-meter renovatie
aantrekkelijk is en past binnen de WSW-normen voor
geborgde leningen. Onderdeel van dit initiatief is
beantwoording van de vraag of en zo ja, welke
instrumenten nodig zijn om financiële en technische
onzekerheden bij woningcorporaties en huurders te
reduceren.
4. Vastgoed belang besluit op basis van onderzoek en in
overleg met Woonbond en Aedes over invoering van een
woonlastenbenadering voor particuliere verhuurders.

Voor 1 mei

1. Het Rijk, provincies, gemeenten en RUD’s versterken
de handhaving Wet milieubeheer met behulp van erkende
maatregelenlijsten, EPK-pilots en een tijdelijke uitbreiding
van het aantal toezichthouders.
2. Het ministerie van I&M maakt vanaf begin 2015
prestatieafspraken met gemeenten over handhaving van
de energiebesparingsverplichting in de Wet milieubeheer.
Gemeenten borgen in 2015 een goede naleving van het
activiteitenbesluit.
3. Het Rijksvastgoedbedrijf start met 3 nul-op-de-meter
pilots en neemt een voorbeeldrol in het treffen van
energiebesparende maatregelen in rijkskantoren en
andere gebouwen van de overheid.
4. Vastgoed Belang ontwikkelt met Platform 31 op basis
van onderzoek een voorstel voor realisatie van
energieneutrale woningen in bestaand vastgoed.
5. Ministerie BZK onderzoekt de mogelijke consequenties
van een verplichting tot energiebesparing voor
commercieel vastgoed en voor de vastgoedmarkt.
6. Gemeenten en schoolbesturen in samenwerking met
o.m. Klimaatverbond, Rijk, VNG, PO-Raad, VO-Raad

Loopt

5

Voor 1 juli
Voor 1 mei

Voor 1 april

Loopt

Loopt

Voor 1 april
Voor 1 mei
Loopt

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
en Ruimte-OK voeren de Green Deal verduurzaming
scholen uit, om een extra impuls te geven aan de
versnelde realisatie van een gezonde leer- en
werkomgeving voor leerlingen en medewerkers in een
duurzaam en betaalbaar onderwijsgebouw.
7. Rijk, gemeenten en sportaccomodaties werken aan
Verduurzaming sportaccomodaties, gericht op besparing
en hernieuwbare energie; de subsidieregeling is inmiddels
opengesteld.

1.2

Gestart

Energiebesparing in de industrie en agrosectoren

Ambitie
Het bedrijfsleven heeft de ambitie om in internationaal verband leidend te zijn op het terrein
van energie-efficiëntie. De glastuinbouw zet zich in om de CO2-emissie terug te dringen door
vergaande energiebesparing en de inzet van hernieuwbare energie.
In de NEV 2015 schatten ECN en PBL de bijdrage van de industriële sectoren op 7 – 13 PJ en
de bijdrage van de agrosectoren op 11 PJ aan de beoogde energiebesparing van 100 PJ in
2020. In de Voortgangsrapportage 2015 is een aantal intensiveringsmaatregelen
afgesproken. Daarmee komen alle doelstellingen binnen bereik. De meest kritische
maatregelen uit oogpunt van het doelbereik zijn in deze Uitvoeringsagenda geëxpliciteerd.
Aandachtspunten
Nu alle maatregelen voor MEE-, MJA-en MKB- bedrijven in werking zijn, is het belangrijk dat
overheden en brancheorganisaties de feitelijke uitvoering en uitrol bevorderen en nauwkeurig
volgen. Tijdige signalering van eventuele belemmeringen is nodig om te borgen dat de
besparingseffecten overeenkomen met de gestelde doelen.
De voorbereiding van het private Energiebesparingsysteem Glastuinbouw (EBG) vereist onder
meer de oprichting van nieuwe brancheorganisaties, uitvoering van een mededingingstoets
en een Verbindend Verklaring voor het programma.

Sector
MEEbedrijven

MKB en MJAbedrijven

Maatregelen
1. Het ministerie van EZ en VNO-NCW hebben een
aanscherping van het MEE convenant doorgevoerd.
Bedrijven starten met het opstellen van een
Energie-Efficiëntie Plan
2. Onder coördinatie van VNO-NCW inventariseren de
energie-intensieve MEE-bedrijven concrete
voorstellen voor realistische
energiebesparingsprojecten die optellen tot een
aanvullend potentieel van tenminste 6 PJ.
3. Over financiering komen het ministerie van EZ en
VNO-NCW tot overeenstemming, op basis van het
advies van Van Wakeren.
1. Het ministerie van I&M, provincies, gemeenten
en RUD’s intensiveren de handhaving Wet
milieubeheer met behulp van erkende
maatregelenlijsten, EPK en een tijdelijke uitbreiding
van het aantal toezichthouders:
a) In 2016 worden (vrijwel) alle resterende
significante sectoren van een erkende
maatregelenlijst voorzien.

6

Wanneer
Per 1 januari

Voor 1 mei

Voor 1 februari
Vanaf 1 juli

Loopt

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
b) Er komt tijdelijk meer capaciteit in het lokale
toezicht. Zowel in 2016 als 2017 komen voor lokale
toezichthouders 20 fte ter beschikking. De
financiering hiervan wordt op korte termijn
geregeld.
c) De Energie Prestatie Keuring (EPK) wordt op basis
van een implementatieplan (waar en hoe uitrollen)
in 2016 zo snel mogelijk ingevoerd, zodat bedrijven
die daaraan willen meewerken er gebruik van
kunnen maken. Bedrijven met een EPK komen in
een voor bevoegd gezag toegankelijk register. De
EPK kent goede waarborgen in relatie tot de voor
de Wet milieubeheer verplichte energiebesparing.
d) Vanuit het toezicht wordt prioriteit gegeven aan
vooral de grootste energiegebruikers (is vaak
vastgoed) en aan bedrijven en instellingen die zich
niet in het EPK register inschrijven (waarmee
bedrijven fors gestimuleerd worden de EPK te
gebruiken).
e) Branches en bevoegde gezagen communiceren
actief en positief naar hun achterban respectievelijk
de bedrijven in hun regio over het gebruik van de
erkende maatregellijsten en de EPK.

Agrosectoren

Voorjaar 2016

Vanaf 1 januari

Vanaf 1 januari

Vanaf 1 januari

2. Het ministerie van I&M ziet toe op de naleving
van prestatieafspraken met gemeenten over
handhaving van de energiebesparingsverplichting in
de WMB. Gemeenten bevorderen een goede
naleving van het activiteitenbesluit.

Loopt

3. Het Expertisecentrum Energiebesparing is
operationeel (www.eceonline.nl) en gaat onder
andere met 7 pilots aan de slag. Inmiddels is voor
één pilot de intentieverklaring ondertekend, de rest
volgt op korte termijn.

Loopt

1. De glastuinbouwsector en het ministerie van
EZ continueren in 2016 het programma Kas als
Energiebron, conform de Meerjarenafspraak
Energietransitie glastuinbouw 2014 – 2020
waarmee gestreefd wordt naar reductie van CO2uitstoot via energiebesparing en hernieuwbare
energieopwekking:
a) het versnellingsplan ‘het nieuwe telen’, gericht op
invoering in de praktijk van een nieuw
energiebesparend teeltconcept.
b) onderzoek gericht op de doorontwikkeling van het
nieuwe telen en innovatiedoorbraken gericht op de
doelen en ambities van de MJA.
c) het versnellingsplan aardwarmte:
kennisontwikkeling, professionalisering van de
aardwarmteketen en verbetering van de
financiering.
d) ‘Energiewinst in de regio’ gericht op samenwerken
tussen bedrijven binnen en buiten de sector en met
regionale overheden op het gebied van bio-energie,
CO2-infrastructuur en restwarmte.

Vanaf 1 januari

2. LTO Glaskracht Nederland is gestart met de
organisatorische voorbereiding van het private

Voor 1 juli

7

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
Energiebesparingssysteem Glastuinbouw (EBG), als
onderdeel van het implementatieplan dat de eerste
helft van 2016 wordt afgerond. De start van de
implementatie van het EBG is voorzien is in de
tweede helft van 2016.
3. Ministerie EZ neemt een besluit over de
toepasbaarheid van de Algemeen Verbindend
Verklaring (AVV) die benodigd is om het private
EBG sectorbreed in te voeren. Ingeval AVV
onmogelijk blijkt te zijn beraden partijen zich op
een alternatief om sectorbrede uitrol te borgen

Voor 1 april

4. Met de agrosectoren buiten glastuinbouw
worden de bestaande afspraken in het kader van
‘Schone en Zuinige Agrosectoren’ nader uitgewerkt
in een nieuw werkprogramma met eenzelfde
ambitie als het bestaande convenant.

Loopt

2.3 Grootschalige hernieuwbare energieopwekking
Ambitie
Realisatie van 14% hernieuwbare energieopwekking in 2020 en 16% in 2023. Het
Energieakkoord bevat afspraken over de bijdrage in 2020 van wind op land, wind op zee, bijen meestook van biomassa en overige hernieuwbare energie. In totaal gaat het in 2020
rekening houdend met de finale energievraag om ca 295 PJ hernieuwbare energie.
In de NEV 2015 verwachten ECN en PBL dat het voorgenomen beleid uitkomt op 12,4%
hernieuwbare energie in 2020. De 16% doelstelling voor 2023 op basis van de NEV 2015 is
binnen bereik.
In de Voortgangsrapportage 2015 is een aantal intensiveringsmaatregelen afgesproken.
Daarmee komt ook de doelstelling 14 % in 2020 binnen bereik. De meest kritische
maatregelen uit oogpunt van dat doelbereik zijn in deze Uitvoeringsagenda geëxpliciteerd.
Aandachtspunten
Het ministerie van EZ heeft het wetsvoorstel ‘Tijdige realisatie doelen Energieakkoord’ aan
het parlement gestuurd en streeft naar inwerkingtreding van deze wet per 1 april 2016.
Tijdige inwerkingtreding van deze wet zal ervoor zorgen dat er minimale vertraging wordt
opgelopen met de uitrol van wind op zee en wind op land.
De afspraken wind op land van eind 2015 gericht op het investeren in maatschappelijke
acceptatie en draagvlak en het verkorten van de doorlooptijden van projecten worden
bijgehouden in het kernteam wind op land en in het bestuurlijk overleg van partijen. De
evaluatie van de gedragscode wind op land door NWEA en Groene Coalitie wordt in februari
2016 afgerond en zal een verdere impuls geven aan het draagvlak voor wind op land.
De samenhang tussen warmte en de overige hernieuwbare energie krijgt aandacht via de
integrale uitvoeringsagenda. VNG, IPO en Unie van Waterschappen maken hun regionale
energiestrategie respectievelijk provinciale warmteplanning tot robuuste instrumenten die
zichtbaar en waar mogelijk additioneel bijdragen aan de doelen van het Energieakkoord.

8

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
Van hernieuwbare energieopwekking wordt een belangrijke bijdrage verwacht aan de
werkgelegenheidsdoelstelling van gemiddeld ten minste 15.000 voltijdbanen in de periode
2014-2020. De NEV 2015 constateert dat deze doelstelling in zicht komt, maar monitoring
blijft nodig.

Sector
Windenergie
op land

Windenergie
op zee

Biomassa

Overig
hernieuwbaar

Maatregelen
1. Het Rijk, provincies, gemeenten, de
windsector en netbeheerders monitoren in het
Kernteam wind op land de uitvoering van het
Actieplan van eind 2015.
2. Natuur- en milieuorganisaties, provincies en
gemeenten informeren omwonenden van nieuwe
windparken op land actief over hun commitment
aan de doelen.
3. De NWEA en de natuur- en milieuorganisaties
presenteren in de vergadering van de
Borgingscommissie van februari 2016
tussenevaluatie van de Gedragscode en zoeken
samenwerking met de Nederlandse Vereniging
Omwonenden Windturbines (NLVOW) en Vereniging
Eigen Huis (VEH).
4. Het Rijk informeert de Borgingscommissie over de
impact van participatie in de Omgevingswet.
1. Het Rijk heeft het wetsvoorstel ‘tijdige realisatie
doelen Energieakkoord’ bij het parlement ingediend
en streeft naar inwerkingtreding op 1 april.
2. Natuur- en milieuorganisaties helpen bij het
creëren van draagvlak voor nearshore wind op zee
3. De Topsector Energie (TKI WOZ) presenteert
aan de Borgingscommissie het opgestelde plan van
aanpak voor de 40% kostenreductie.
4. De windsector (NWEA en Energie Nederland)
neemt het initiatief voor een gesprek tussen
opdrachtgevers/uitvoerders van windparken en
vakbonden met betrekking tot het tijdig maken van
afspraken over kwantiteit en kwaliteit van de
werkgelegenheid.
1. Het ministerie van EZ neemt in de SDE+-regeling
2016 duurzaamheidscriteria op voor de bij- en
meestook van biomassa.
2. De ministeries van EZ en I&M nemen de
implementatie van de duurzaamheidscriteria ter
hand en betrekken daarbij de partijen uit het
Energieakkoord.
3. Energiebedrijven en natuur- en
milieuorganisaties leggen bovenwettelijke
duurzaamheidscriteria vast in een Convenant
1. VNG coördineert met de gemeenten – en in
samenwerking met IPO en Unie van
Waterschappen – de verdere uitwerking van de
regionale energiestrategie; de Borgingscommissie
ontvangt de startrapportage daarvan voor 1 april.
2. IPO en provincies ontwikkelen provinciale
warmteplannen. De Borgingscommissie ontvangt
de rapportage daarover voor 1 april 2016.
3. Het ministerie van EZ voert een onderzoek naar
de effectiviteit van het instrumentarium voor de
ondersteuning van geothermie uit. Het resultaat

9

Wanneer
Loopt

Vanaf 1 januari

17 februari

Juni 2016
1 april 2016

Vanaf 1 januari
17 februari
Gesprek
februari 2016

Q1
Loopt

Voor 1 juli
Voor 1 april

Voor 1 april
Voor 1 mei

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
wordt gebruikt bij de uitrol van de routekaart
Geothermie
4. Het Ministerie van EZ werkt met de agrarische
sector(o.a. LTO, FrieslandCampina) aan het
innovatieprogramma monomestvergisting.
5. Rapportage over de opbrengst van de in 2015
gestarte verbreding van de Green Deal met de
Unie van Waterschappen voor de realisatie van
minstens 40% hernieuwbare energie (van het
verbruik) door de sector in 2020 en een verkenning
naar energieneutraliteit op langere termijn (met
name door inzet van biogas, maar ook warmte,
wind- en zonne-energie en waterkracht en
energiebesparing).
6. Er wordt een Kernteam Overige hernieuwbare
energie opgericht als voorportaal voor het BO
Energie van IPO, UvW, VNG en ministerie EZ)

Gestart
Voor 1 maart

Voor 1 april

2.4 Decentrale hernieuwbare energieopwekking
Ambitie
Marktpartijen en maatschappelijke organisaties streven ernaar dat minimaal 1 miljoen
huishoudens en/of MKB-bedrijven in 2020 voor een substantieel deel via decentrale
hernieuwbare energieopwekking in hun elektriciteitsvraag voorzien en andere vormen van
duurzame opwekking voor eigen gebruik toepassen. Het streven is om in 2020 een totaal
opwekvermogen te realiseren van circa 40 PJ. Decentrale hernieuwbare energieopwekking zal
dus een belangrijk deel uitmaken van de 186 PJ overige hernieuwbare energie van het
doelbereik van 14% hernieuwbare energie in 2020 en 16% in 2023.
Aandachtspunten
De monitor lokale energie is eind 2015 opgeleverd. Deze zal in 2016 worden benut om meer
inzicht te krijgen in het doelbereik voor lokale energie bij huishoudens. Voor de ontwikkeling
van decentrale energie bij het MKB is nog geen monitor ontwikkeld.
Energieleveranciers en netbeheerders rapporteren begin 2016 aan de Borgingscommissie
over de experimenten met variabele tarieven.

Sector
Decentrale
opwekking

Maatregelen
1. ODE decentraal, NVDE en Greenpeace werken
het eind 2015 opgestelde Offensief Lokale Energie
verder uit. De uitkomsten worden besproken in het
regulier overleg lokale energie.
2. Onder leiding van het ministerie van EZ wordt
met alle partijen het regulier overleg lokale
energie in 2016 voortgezet. Op de overlegagenda
in februari staan het offensief lokale energie en de
visie op de toekomst van de salderingsregeling.
3. Groene partijen, e-Decentraal/ODE en LTO
communiceren tegen deze achtergrond op
constructieve toon richting de eigen achterban en
naar samenleving (waaronder scholen, wijken,
sportinstellingen, zorginstellingen) over de
mogelijkheden voor lokale opwekking van
hernieuwbare energie.
4. De duurzame energiesector geeft invulling aan

10

Wanneer
Voor 1 april

Februari

Per 1 januari

Loopt

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
de inrichting van een kwaliteit- en
certificeringsysteem voor aanbieders van lokale
energie.

2.5 Energietransport- en distributienetwerk
Ambitie
De transport- en distributienetwerken die vraag en aanbod van energie met elkaar verbinden,
bereiden zich voor op een groeiend aandeel hernieuwbare energie in het energiesysteem.
Aandachtspunten
In het toekomstig energiesysteem is het van belang te zorgen dat er voldoende flexibiliteit in
het systeem aanwezig is om plotselinge fluctuaties in aanbod op te vangen. Ontwikkelingen
die grote impact kunnen hebben op de betrouwbaarheid en betaalbaarheid van de
elektriciteitsvoorziening (groei van zonne- en windenergie, de groei van elektrisch vervoer en
de transitie van de warmtevraag), moeten in kaart worden gebracht en oplossingsrichtingen
voor een duurzaam en stabiel energiesysteem geformuleerd.

Sector
Netwerken

Maatregelen
1. In pentalateraal verband ronden de gezamenljke
TSO’s een studie af over mogelijkheden voor
grensoverschrijdende deelname aan nationale
capaciteitsmechanismen. Daarnaast wordt gewerkt
aan een meer gezamenlijk aanpak van
leveringszekerheid - bijvoorbeeld door afspraken over
hoe te handelen in periodes van gelijktijdige
schaarste – en aan marktintegratie.
In juni 2016 wordt een rapportage opgeleverd met
aanbevelingen om de flexibiliteit van het
energiesysteem in de regio te versterken. Daarbij
gaat het bijvoorbeeld om concrete verbeteringen in
de balanceringsmarkt, de intraday-handel en de
mogelijkheden voor vraagzijderespons. Het zorgen
voor de juiste prijsprikkels in de markt staat daarbij
voorop.

Wanneer
Loopt

2. Netbeheerders, Energiebedrijven en het Rijk
werken verder aan de ontwikkeling en innovatie van
smart grids, onder meer in de Topsector Energie. De
TKI Urban Energy richt zich op de ontwikkeling en
demonstratie van producten en diensten voor
duurzame energieopwekking, energiebesparing en
een flexibele betrouwbare energie-infrastructuur in de
gebouwde omgeving. Het hernieuwde programma
systeemintegratie brengt de impact van de
toekomstige energievoorziening op de bestaande
technologische, juridische, economische en
institutionele systemen in beeld. Over de voortgang
van dit programma wordt de Borgingscommissie
medio 2016 geïnformeerd.

Loopt
Presentatie in
BEA medio
2016

3. Netbeheerders zullen in 2016 een slimme meter
aanbieden op 1.204.695 adressen. In 2015 zijn al
731.446 slimme meters gerealiseerd. Er wordt

Loopt

11

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
intensief samen gewerkt met marktpartijen om de
klant optimaal te kunnen informeren over het aanbod
van producten en diensten op het gebied van
energiebesparing.
4. TenneT continueert de werkzaamheden ten behoeve
van de voorbereiding en realisatie van het net op zee.
Voor het windpark Borssele zijn de vergunningen
aangevraagd voor het voorkeursalternatief van het
platform op zee naar het station op land.
Vergunningverlening wordt verwacht in 2016. De
aanbesteding van de HVAC apparatuur op het
platform is afgerond en is voor de platforms en kabels
van Borssele begonnen op 1 februari 2016. Na
afronding van het wetgevingsproces met regels voor
het Net op zee kan de formele aanwijzing van TenneT
als netbeheerder op zee volgen en zal TenneT een
offshore Kwaliteits- en Capaciteitsdocument
publiceren. Ook kunnen dan de definitieve
modelovereenkomsten voor aangeslotenen op zee
gepubliceerd worden en zal TenneT de voorbereiding
van "offshore codes" (technische voorwaarden)
opstarten. Deze stappen brengen TenneT bij de
investeringsbeslissing voor Borssele Alpha in oktober
2016. Het project Hollandse Kust is inmiddels gestart
met de uitvoering van het MER als onderdeel van de
Rijkscoördinatieregeling. De concept Nota Reikwijdte
en Detail is in januari gepubliceerd. Dit moet in 2016
leiden tot de keuze voor een voorkeursalternatief
(VKA) voor Hollandse Kust. Tot slot zal in 2016
nadere invulling worden gegeven aan de
samenwerking met Rijkswaterstaat t.a.v. gedeelde
informatievoorzieningen op het platform (radars,
sensoren e.d. voor diverse doelgroepen); met het oog
op maatschappelijk efficiënte informatie ontsluiting.
5. Om stagnatie in het aansluiten van windparken op
land te voorkomen en een optimale netinpassing te
realiseren, hebben de gezamenlijke netbeheerders
onder regie van Netbeheer Nederland in 2015
een nieuwe werkwijze ontwikkeld voor netinpassing
wind op land. De kern van deze nieuwe werkwijze is
dat de netbeheerders – landelijk en regionaal – in een
vroegtijdig stadium met provincies (als ruimtelijk
bevoegd gezag) en windprojectontwikkelaars intensief
samenwerken om de keuze voor een bepaalde
netinpassing te bepalen. Deze nieuwe werkwijze zal
ook 2016 worden toegepast door de netbeheerders
om de doorlooptijd van de netaansluiting van
windparken te versnellen. Deze uitvoering worden
gecoördineerd door het in 2015 onder regie van
Netbeheer Nederland opgerichte programmateam
wind op land.

12

Loopt

Loopt

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016

2.6 Europees systeem voor emissiehandel
Ambitie
Een structurele versterking van het Europees systeem van emissiehandel (ETS) per 1 januari
2021 en compensatie van internationaal opererende energie-intensieve bedrijven.
Aandachtspunten
Beslissingen over versterking van het Europese ETS worden in Brussel genomen. De
effectiviteit van een Nederlandse lobby is afhankelijk van de steun van andere EU-lidstaten.
Tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap in de eerste helft van 2016 zal Nederland zich
vooral richten op de mogelijkheden om de EU-lidstaten nader tot elkaar te brengen.

Sector
ETS

Maatregelen
1. Continuering lobby gericht op:
 versterking van het ETS als prikkel voor
energiebesparing en innovatie.
 100% gratis emissierechten voor de
internationaal concurrerende energie intensieve
bedrijven (carbon leakage industrie) op basis van
recente productie en reële benchmarks.

Wanneer
Loopt

2.7 Kolencentrales en CCS
Ambitie
Invulling van de afspraak in het Energieakkoord over sluiting van vijf in de jaren 80
gebouwde kolencentrales. Langetermijnvisie op de positie van CO2-afvang en opslag (CCS) in
de transitie naar een duurzame energievoorziening.
Aandachtspunten
Aandacht blijft nodig voor de uitwerking die de sociale partners geven aan passende
maatregelen (‘werk naar werk’ trajecten, sociale plannen, etc.) voor medewerkers die als
gevolg van de sluiting van kolencentrales hun baan verliezen.
De financiering van het grootschalige CCS demonstratieproject ROAD (Rotterdam Opslag en
Afval en Demonstratieproject) is nog niet sluitend, ondanks financiering van de Rijksoverheid
en de EU. In de eerste helft van 2016 wordt een definitief investeringsbesluit verwacht.

Sector
Kolencentrales

Maatregelen
1. Sociale partners op decentraal niveau treffen
maatregelen voor medewerkers die als gevolg van
sluiting van de kolencentrales per 1 juli 2017 hun
baan verliezen.

13

Wanneer
Loopt

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016

2.8 Mobiliteit en transport
Ambitie
 In 2030 mag de sector maximaal 25 Mton CO2-uitstoten (17% minder dan in 1990) met
het oog op de ambitie om in 2050 minimaal 60% CO2-reductie tot stand te brengen.
 De bijdrage van de sector in 2020 is een energiebesparing van 15 à 20 PJ, te realiseren
ten opzichte van de referentieramingen van ECN/PBL 2012. Dit komt overeen met een
CO2-reductie van 1,3 – 1,7 Mton ten opzichte van de verwachte trendontwikkeling in
2020. Daarbij is aangenomen dat de daarvoor noodzakelijke voorgenomen Europese CO2normen voor personen- en bestelauto’s in 2020 tijdig tot stand komen.
 Er zijn diverse tussendoelen geformuleerd, waaronder een ingroeimodel dat er op is
gericht dat vanaf 2035 alle nieuw verkochte personenauto’s in staat zijn om CO2emissievrij te rijden.
De Nationale Energieverkenning 2015 constateert dat de besparingsdoelstelling voor
mobiliteit uit het Energieakkoord van 15 tot 20 PJ in 2020 binnen bereik is, maar dat er nog
grote inspanningen nodig zijn om in 2020 het sectordoel ook daadwerkelijk te realiseren. Op
basis van de afspraken in de Voortgangsrapportage is met aanvullende maatregelen nog 5,5
à 11 PJ extra te besparen. Deze besparingseffecten zijn mogelijk als de desbetreffende
afspraken in actie worden omgezet en goed worden uitgevoerd.
Aandachtspunten
Een belangrijk aandachtspunt betreft de interpretatie door ECN/PBL van de afspraken uit het
Energieakkoord; in de Voortgangsrapportage 2015 wordt dit nader geduid en toegelicht. Na
overleg hierover zal worden bezien wat dit voor gevolgen heeft voor het doelbereik.
Daarnaast zijn er bij diverse concrete afspraken nog vervolgacties nodig. Tegen deze
achtergrond legt het Uitvoeringsoverleg Mobiliteit en Transport (UMT) de komende maanden
de nadruk op acties die in het schema zijn geëxpliciteerd.
Sector
Mobiliteit en
transport

Maatregelen
1. Het UMT maakt afspraken over een eenduidige
interpretatie van wat op het terrein van mobiliteit wel
en niet aan het Energieakkoord kan worden
toegerekend, op basis van toelichting van de
planbureaus.
2. Aankaarten van enkele methodologische
aandachtspunten met het oog op de NEV 2016. Actie:
gezamenlijke brief namens UMT naar stuurgroep NEV
3. Vlottrekken van afspraken die bij de uitvoering
vertraging hebben.
Actie: Gesprekken in Regiegroep UMT met trekkers.
4. Doorrekenbaar maken van nog onvoldoende
doorrekenbare afspraken.
Actie: Regiegroep UMT loopt maatregelen na en
spreekt trekkers aan.
5. Uitrol van afspraken uit de Uitvoeringsagenda
duurzame brandstofmix.
Actie: bespreking stand van zaken in UMTvergadering.
6. Actualisering en hergroepering van afspraken op een
aantal thema’s. In het bijzonder
mobiliteitsmanagement en brandstofbesparing alsook
energiebesparing/CO2-reductie in logistieke sector.
Actie: Regiegroep UMT voert gesprekken met meest
betrokkenen.

14

Wanneer
Februari

Februari
Q1
Februari-april,
geagendeerd voor
UMTvergaderingen

Q1
geagendeerd voor
UMT-vergadering
van 22 april.

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016

2.9 Werk en scholing
Ambitie
Extra werkgelegenheid in de periode 2014-2020 van gemiddeld ten minste 15.000
voltijdbanen (oftewel in de gehele periode 90.000 arbeidsjaren extra), voor een belangrijk
deel in de eerstkomende jaren te creëren. Een belangrijk instrument hiervoor is een
ambitieus startpakket in de bouwsector gericht op energiebesparing in de gebouwde
omgeving.
De NEV 2015 constateert dat de beoogde 15.000 additionele voltijdsbanen in zicht komen.
Aandachtspunten
Uitwerking van afspraken over de scholingspilots onder leiding van BuildUpSkillsNL gaat
vooral door onvoldoende vraagarticulatie traag. Het tempo en de impact van de
scholingspilots zijn sterk afhankelijk van synergie met de maatregelen uit het Energieakkoord
voor verduurzaming van de gebouwde omgeving. Er is veel behoefte aan informatie en
sensibilisering. Daarover vinden inmiddels succesvolle workshops en dergelijke plaats.
Sectoroverstijgende scholing en vernieuwende samenwerking tussen onderwijs en (regionaal)
bedrijfsleven/branches van werkgevers- en werknemersorganisaties is en blijft moeizaam en
te traag. Dit ondanks de goede voorbeelden die nu van de grond komen.
Het is van belang de werkgelegenheidseffecten, zoals kansen, bedreigingen, kwaliteit en
kwantiteit, voortkomend uit het Energieakkoord, beter in beeld te brengen. De omvang en
groei van de werkgelegenheid wordt in de NEV meegenomen. Dat geldt niet voor onderzoek
naar de kwalitatieve aspecten van de werkgelegenheid. Het gaat daarbij om meer inzicht in
de opleidingsbehoefte, de aard van nieuwe functies en de kwalificaties. Daarnaast gaat het er
ook om in beeld te krijgen welk type banen en dienstverbanden er ontstaan ten gevolge van
investeringen in het Energieakkoord. Ook is informatie nodig over welke werknemers dit
betreft en onder welke condities de arbeid plaatsvindt, waarbij de afspraken in het
Energieakkoord leidend zijn. Dit vraagt om toegepast onderzoek.

Sector
Werk en
scholing

Maatregelen
1. De Taakgroep werkgelegenheid (staf BEA, FNV,
VNO-NCW, ECN) heeft in 2016 tot doel om:
 door te gaan met cijfers over de
werkgelegenheidsontwikkeling en illustratieve
casuïstiek te verzamelen;
 werkgelegenheidscijfers medio 2016 inzichtelijk te
maken over de gehele breedte van de domeinen
van het Energieakkoord. Dit veronderstelt wel
samenwerking en input vanuit de overige
domeinen, met name gebouwde omgeving en
hernieuwbare energieopwekking.
2. Er is meer inzicht nodig in de kwaliteit van de nieuwe
werkgelegenheid en de daaraan gerelateerde
opleidingsbehoefte die ten gevolge van het
Energieakkoord ontstaat:
 De topsector Energie/HCA laat een onderzoek
uitvoeren om meer inzicht te krijgen in gevraagde
functies en benodigde kwalificaties.
 Een aantal icoonprojecten wordt op kwantiteit en
kwaliteit van werkgelegenheid nader beschreven.
 Nader onderzoek wordt uitgevoerd naar kwaliteit
van arbeid: de type banen, personeel en aard van
de dienstverbanden. In Q1 wordt onderzoek

15

Wanneer
Loopt

Q1
Q1 – Q2
Q1 – Q3

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016

3.

4.

5.

6.

7.

gedefinieerd en financiering geregeld. Uitvoering
start in Q2, zodat resultaten in Q3 beschikbaar
komen.
De Borgingscommissie presenteert twee maal een
geactualiseerde versie van een (digitale) brochure
over de werkgelegenheidsontwikkelingen die verband
houden met het Energieakkoord, inclusief illustratieve
casuïstiek.
De Taakgroep brengt de voortgang van de
scholingspilots in beeld onder leiding van Buildup
Skills, dat hiervoor samenwerkt met de vanuit het
regionaal investeringsfonds MBO gestarte PPSprojecten. Als hulpmiddel voor het versnellen van de
vraag naar bijscholing werkt Buildup Skills aan een
app voor werknemers. Deze komt begint Q3
beschikbaar en wordt in Q4 (2016) en de eerste helft
van 2017 verder ingevuld.
De Topsector Energie zal in 2016 de volgende
activiteiten ondernemen:
 In navolging van het Energierapport wordt een
wedstrijd voor jongeren georganiseerd, om te
komen met de energieoplossingen van de
toekomst. De winnaar wordt in september bekend
gemaakt.
 De Topsector wil twee lectorenplatforms opzetten
en gebruik maken van de mogelijkheden van het
Regieorgaan SIA om kenniscirculatie met scholing
te bevorderen.
 Innovatielink en de topsector verkennen
mogelijkheden voor het opzetten van ‘Energieinnovatielink’ (regionale leer-experimenteer
omgevingen verbinden met bedrijven).
Sociale partners besteden extra aandacht aan een
goede naleving van regelgeving en cao-afspraken.
Bijzondere aandacht is er voor de bestrijding van
schijnconstructies, vooral bij de uitvoering van
grootschalige projecten. Ten minste een maal per
jaar worden alle deelnemers aan het Energieakkoord
op de hoogte gesteld van de stand van zaken.
De energiesector werkt actief mee aan workshops
om te komen tot een convenant gericht op
internationaal maatschappelijk ondernemen in de
belangrijkste energieproductieketens. Sectoren laten
zich hierbij leiden door hierover in het Energieakkoord
en de SER-commissie IMVO gemaakte afspraken. De
duurzame energiesector (met name de
windenergiebranche) werkt aan een traject voor
IMVO in de eigen keten.

Q2 en Q4

Q1 – Q4

Q1 - Q4

Q1

Overleg loopt
via de SERcommissie
IMVO

2.10 Stimulering commercialisering voor groei en export
Ambitie
Een top 10-positie op de mondiale CleanTech-ranking in 2030 en een verviervoudiging van de
economische waarde van de schone energietechnologieketen in 2020 ten opzichte van 2010.
Verdubbeling van het marktaandeel op internationale CleanTech-markten door groei van
export.

16

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
Aandachtspunten
De basis voor het bereiken van genoemde innovatiedoelen bestaat uit groei van de nationale
markt voor hernieuwbaar en energiebesparing en verdubbeling van het marktaandeel op
internationale CleanTech-markten door groei van export. In 2016 zal inzicht in de realisatie
en verwacht doelbereik 2020 en 2030 ten aanzien van de innovatie ambities in het
Energieakkoord worden uitgewerkt.
Het overzicht met alle beschikbare instrumenten moet regelmatig worden geactualiseerd. Er
is nog geen partij die dit uitvoert.
De inzet van Inkoop Innovatie Urgent voor de stimulering van Cleantech is (nog) niet van de
grond gekomen. De experimenteerruimte voor wet- en regelgeving is gerealiseerd, maar tot
nog toe weinig gebruikt.

Sector
Commercialisering
voor groei en
export

Maatregelen
1. RVO actualiseert het overzicht met
beschikbare instrumenten energie innovatie en
CleanTech.
2. Onderzoek wordt uitgevoerd naar de voortgang
in realisatie van de innovatie ambities van het
Energieakkoord. In Q1 stellen betrokkenen uit
het domein commercialisering een Terms of
Reference voor dit onderzoek op.

Wanneer
Q1
Q1 – Q3

2.11 Financiering
Ambitie
Wegnemen van knelpunten in financiering om investeringen in energiebesparing en
hernieuwbare energie voor banken, pensioenfondsen en verzekeraars aantrekkelijker te
maken. Daarbij gaat het in de eerste plaats om de financierbaarheid van grote
investeringsprojecten voor hernieuwbare energie (bijvoorbeeld wind op zee), energieefficiëntie in de industrie en warmtenetten. Daarnaast om kleinschalige, innovatieve
investeringen in energiebesparing en hernieuwbare energie.

Aandachtspunten
Financiering heeft veel samenhang met de voortgang van de inhoudelijke domeinen, in het
bijzonder de domeinen energiebesparing, grootschalig hernieuwbaar en overige hernieuwbare
energie en warmte.
Het is voor de financierbaarheid van belang dat partijen elkaar tijdig opzoeken om kennis te
nemen van de criteria van rentabiliteit en financierbaarheid. Waar nodig moeten eerst de
rentabiliteitscondities worden verbeterd (warmtenetten, Stroomversnelling koop). Waar de
technologie nog in een te vroeg stadium is om de business case rond te rekenen is
financiering met gericht venture capital (risicodragend vermogen) een eerste stap. Deze
kleinschalige hoog-innovatieve projecten kunnen dan in een later stadium bij de
Demonstratieregeling Energie Innovatie (DEI-regeling) mee concurreren voor opschaling naar
de markt. Hierbij dienen first-mover overwegingen betrokken te worden.
Grotere projecten die marktrijp zijn, rendabel, gestandaardiseerd en van een goede
uitvoeringsorganisatie voorzien lenen zich voor de financiering door institutionele beleggers.

17

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016

Sector

Financiering

Maatregelen
1. De NLII is betrokken bij het ontwerp van optimale
financieringsarrangementen voor energiebesparing
gebouwde omgeving en vastgoed en zorgt daarbij
voor afstemming met de inzet van de EIB
(Junckerfonds).
2. BZK schakelt NLII in bij het ontwerpen van het
financieringsarrangement voor de particuliere
woningbouw (€100 mln. uit Belastingplan 2016).
3. De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB)
zal samen met de partners in het Expertisecentrum
het offensief lokale energie ondersteunen, onder
andere door publicatie van een brochure voor
projectontwikkelaars met informatie over de
voorwaarden voor bancaire financiering van
decentrale energieprojecten. Het Expertisecentrum
zal tevens een rapport publiceren over knelpunten in
de financiering van warmteprojecten.
4. Daarnaast zetten banken hun eigen activiteiten
voort ter ondersteuning van de energietransitie,
zoals het (zoveel mogelijk) standaardiseren van het
kredietproces voor zon-PV-projecten en het
vergroten van de financieringsmogelijkheden voor
duurzame energie en energiebesparing, bijvoorbeeld
via de herziene Regeling Groenprojecten3 en Green
bonds.
5. De NVB en de banken die hebben getekend zetten
zich – samen en afzonderlijk – in om de ambities in
het Klimaatstatement Banken4 waar te maken.
Hiervoor zal in 2016 ook samenwerking worden
gezocht met partijen in het Energieakkoord.

Wanneer
Voor 1 april

Voor 1 april
Voor 1
november

Loopt

Q2

2.12 Warmte
Ambitie
Een effectieve benutting van het technisch besparingspotentieel van de Nederlandse
warmtevraag (waaronder effectieve benutting van restwarmte) en het inzetten van het
beschikbare potentieel aan hernieuwbare energie als bron voor de warmtevoorziening.
In de Voortgangsrapportage 2015 is een aantal intensiveringsmaatregelen afgesproken.
Daarmee komen alle doelstellingen binnen bereik. De meest kritische maatregelen uit
oogpunt van het doelbereik zijn in deze Uitvoeringsagenda geëxpliciteerd.
Aandachtspunten
Het overleg tussen de warmtesector, de duurzame energiesector en de overheid over het
ontwikkelen van nieuwe marktmodellen zal tijdig tot robuuste oplossingen moeten leiden die
effectief in nieuwe wetgeving kunnen worden vertaald.

3

http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/regeling-groenprojecten
https://www.nvb.nl/nieuws/2015/4417/nederlandse-banken-brengen-gezamenlijk-klimaatstatementuit.html
4

18

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
De invulling van de noodzakelijk geachte maatregelen in de categorie “overige hernieuwbaar”
is opgenomen in het intensiveringspakket in de Voortgangsrapportage 2015. Dit betreft in het
bijzonder de subsidieregeling gericht op kleinschalige hernieuwbare warmteopties. Actieve en
constructieve communicatie vanuit de sector is van groot belang om deze regeling tot een
succes te maken.
Het warmtedomein in het Energieakkoord kent nog geen (gekwantificeerde) ambitie zoals de
andere domeinen. Dit wordt door veel partijen en regionale clusters als een gemis ervaren.
In 2016 wordt een start gemaakt om hierin te voorzien, gebaseerd op de voortgang van de
vele lokale en nationale initiatieven.
Individuele provincies en gemeenten zullen uitwerking moeten geven aan regionale
warmteplannen. VNG heeft een inventarisatie opgestart inzake de gemeentelijke
warmteprojecten en overlegt hierover met RVO en EZ. IPO werkt op basis van de in 2015
uitgevoerde verkenning aan provinciale warmteplannen.

Sector
Warmte

Maatregelen
1. De subsidieregeling voor kleinschalige
hernieuwbare warmteopties (ISDE) is per 1
januari 2016 van start gegaan. Er is een budget van
70 miljoen euro beschikbaar in 2016. Het ministerie
van EZ monitort de belangstelling.
2. Ten behoeve van de ISDE-regeling zal de duurzame
energie sector een actieplan opstellen voor de
actieve en constructieve communicatie over deze
regeling.
3. Rijk, IPO, VNG en de warmtesector bezien in
onderling overleg hoe de samenhang kan worden
versterkt tussen de Warmtevisie van het ministerie
EZ en de initiatieven van de warmtesector,
gemeenten en provincies (duurzame warmte,
restwarmte). De natuur- en milieuorganisaties
worden hierbij betrokken.
4. IPO maakt een overzicht van de voortgang van de
provinciale warmteplannen en beziet de doorrekening
daarvan voor hernieuwbaar, besparing en banen.
5. LTO Nederland organiseert kennisbijeenkomsten
voor ondernemers om hen te stimuleren lokale,
houtige reststromen te verwaarden in hoog
rendement bioketels bij intensieve veehouderijen.
6. De nieuwe Warmtewet wordt eind 2016/begin 2017
door de minister van EZ aangeboden aan het
parlement.

19

Wanneer
Loopt

Q1

Voor 1 april

Voor 1 april
Vanaf 1 januari

Q4

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016

3. Prioriteiten voor borging
Deze Uitvoeringsagenda 2016 beschrijft de belangrijkste acties om de voortgang in de twaalf
domeinen van het Energieakkoord te borgen en waar nodig te versterken, gericht op het
bereiken van de doelen en de toetsing daarvan in de NEV 2016. Dit laatste hoofdstuk
benoemt de acties die alle domeinen van het Energieakkoord raken en enkele speerpunten
voor 2016.
Intensiveringspakket
Met de inzichten uit de NEV 2015 hebben de partijen van het Energieakkoord eind 2015 een
maatregelenpakket ontwikkeld dat alle doelen binnen bereik brengt. In november 2015 heeft
ECN een pakket met ongeveer dertig opties doorgerekend en de resultaten van de
doorrekening samengevat in een memorandum.
Naast de maatregelen die ECN heeft doorgerekend, bevat het overeengekomen
intensiveringspakket ook maatregelen die niet vooraf volledig doorgerekend konden worden.
Het gaat daarbij enerzijds om concreet uitgewerkte maatregelen voor onder meer
windenergie op land en energiebesparing in de energie-intensieve industrie. Anderzijds zijn er
maatregelen afgesproken die nog verder geconcretiseerd moeten worden voordat ze kunnen
worden doorgerekend. Hier gaat het bijvoorbeeld om maatregelen op het gebied van
geothermie en warmtenetten, mobiliteit en energiebesparing in woningen. Al die maatregelen
zijn opgenomen in deze Uitvoeringsagenda.
Om de uitvoering van het intensiveringspakket te borgen hebben de partners van het
Energieakkoord besloten om voor 1 april 2016 de nog niet doorgerekende maatregelen
zoveel mogelijk alsnog te laten doorrekenen. Wanneer uit die doorrekening blijkt dat een van
de doelen alsnog buiten bereik is, vindt besluitvorming plaats over additionele maatregelen.
In de maanden januari en februari worden mogelijke additionele maatregelen nader verkend.
Voor 1 mei vindt hierover indien nodig besluitvorming plaats.
Sector
Domeinoverstijgend

Maatregelen
1. Staf BEA organiseert een overleg ten behoeve van
afronding van een methodologische discussie over
het bepalen van het tekort.
2. ECN analyseert het effect van de nog niet
doorgerekende maatregelen van het
intensiveringspakket.
3. Indien de analyse van ECN uitwijst dat de
doelstelling van 14% hernieuwbare energie in 2020
onvoldoende zeker is, zullen partijen besluiten
voorbereiden over de gerichte inzet van de
middelen zoals bedoeld in artikel 4.2.5 van het
Energieakkoord.
4. Partijen binnen de Borgingscommissie verkennen
potentiële, additionele maatregelen voor
energiebesparing, op basis van een in 2015
opgesteld overzicht.
5. Besluiten over additionele maatregelen worden
tijdig genomen, ten behoeve van doorrekening in de
NEV 2016.

20

Wanneer
Voor 1 februari
Voor 1 april
Voor 1 mei

Voor 1 februari

Voor 1 mei

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
Energieverkenning, Voortgangsrapportage en Evaluatie Energieakkoord
De NEV 2016 zal overzichtelijk in kaart brengen welke effecten het Energieakkoord heeft en
antwoord geven op de vraag of alle doelen voor 2020 en 2023 worden gerealiseerd.
Daarnaast neemt de staf van de Borgingscommissie het initiatief om in het laatste kwartaal
van 2016 opnieuw de jaarlijkse Voortgangsrapportage uit te brengen. Hierin worden de
belangrijkste resultaten van de uitvoering van het Energieakkoord samengevat en geeft de
Borgingscommissie haar reactie op de NEV 2016.
Daarnaast vindt in 2016 de evaluatie van het Energieakkoord plaats. Het doel van deze
evaluatie is het zekerstellen van de voortgang en het bereiken van de uiteindelijke ambities
zoals vastgelegd in het Energieakkoord. Daarbij zal rekenschap worden gegeven van het
belang van langetermijnconsistentie ten behoeve van het behoud van een goed
investeringsklimaat en het belang om de lastendruk voor burgers en bedrijven zo veel
mogelijk te beperken. De evaluatie wordt gebruikt voor verdere bijstelling van het
instrumentarium gericht op het bereiken van doelen voor 2020, 2023, 2030 en 2050.

Sector
Domeinoverstijgend

Maatregelen
6. Staf BEA en ECN/PBL organiseren gesprekken
met de trekkers in de domeinen ten behoeve van
actuele input in de NEV 2016 over de voortgang van
het Energieakkoord.
7. Ministerie EZ neemt het initiatief voor de evaluatie
en legt de opzet voor aan leden van de
Borgingscommissie.
8. Staf BEA neemt initiatief tot samenstelling van de
Voortgangsrapportage 2016, die zodanig wordt
gepland dat deze additionele input voor de evaluatie
kan bieden.

Wanneer
Voor 1 mei

Q1
Q4

Kritische monitoring
Tempo en kwaliteit van de uitvoering zijn bepalend voor het succes van het Energieakkoord.
Tempo en kwaliteit zijn op hun beurt afhankelijk van de inzet van alle partijen en van de
goede voortgang van alle maatregelen. Wanneer partijen de inzet tonen die nodig is en van
hen mag worden verwacht, kan het toch zijn dat zich bij de uitvoering van afspraken
patstellingen voordoen. Een snelle signalering en aanpak van dergelijke patstellingen is
noodzakelijk om het tempo vast te houden. En wanneer partijen zich niet naar vermogen
inzetten, is dat ook een punt om snel te signaleren en corrigeren. Bij een aantal acties is de
afgelopen jaren echter gebleken dat partijen niet tijdig aan de bel trekken wanneer de
voortgang te wensen over laat. Tegen deze achtergrond zal de staf van de
Borgingscommissie in 2016 de voortgang per actie/partij kritisch monitoren in een
voortrollend overzicht

Sector
Domeinoverstijgend

Maatregelen
9. Staf BEA signaleert per actie / partij eventuele
belemmeringen in de voortgang van het
Energieakkoord.

Wanneer
Loopt

EU en regio’s
Het Energieakkoord richt zich op afspraken en resultaten in Nederland, maar is voor realisatie
van de ambities nauw verbonden met hogere én lagere schaalniveaus.
In het kader van het Nederlandse voorzitterschap van de EU in de eerste helft van 2016
organiseert de Borgingscommissie een conferentie waarin de Nederlandse visie en aanpak

21

Uitvoeringsagenda Energieakkoord 2016
met het Energieakkoord onder de aandacht wordt gebracht. Voor deze conferentie worden
150-200 deelnemers uit alle lidstaten van de EU uitgenodigd. Het dagvullende programma
bevat naast een plenair gedeelte ook thematische workshops. Centraal staat het bevorderen
van samenwerking tussen partijen en samenwerking over de landsgrenzen heen.
In januari 2015 is in het kader van het Energieakkoord een conferentie met alle regio’s
georganiseerd, met als doel een beter beeld te krijgen van de regionale uitvoering van het
Energieakkoord. In 2016 wordt opnieuw een regioconferentie georganiseerd die zich richt op
een goede aansluiting tussen de afspraken in het Energieakkoord voor duurzame groei en
regionale energieplannen en onderliggende initiatieven. Bovendien neemt de staf van de
Borgingscommissie het initiatief om de wisselwerking met de regionale Energieakkoorden te
intensiveren. Om op een effectieve en efficiënte manier de doelen uit het Energieakkoord te
bereiken, moet immers op alle schaalniveaus slim worden geschakeld. Kennisuitwisseling en
verspreiding van leereffecten vormen hiervoor de basis.

Sector
Domeinoverstijgend

Maatregelen
10. Staf BEA organiseert samen met partijen binnen de
Borgingscommissie een EU-conferentie over de
energietransitie.
11. Staf BEA organiseert samen met partijen binnen de
Borgingscommissie en regionale initiatiefnemers de
tweede conferentie ‘De praktijk van het
Energieakkoord in de regio’.
12. Staf BEA neemt initiatief tot intensivering van de
wisselwerking met regionale Energieakkoorden.
13. IPO en VNG brengen in samenwerking met de
rekenmeesters van ECN/PBL in kaart in hoeverre de
regionale energieakkoorden additioneel doelbereik
nastreven ten opzichte van de doelen in het
Energieakkoord.

22

Wanneer
11 april
Q2/Q3

Loopt
Q2