Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 529

Gaswinning

Nr. 680

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT EN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 september 2019
Met deze brief informeren wij u over het schriftelijke Bestuurlijke Overleg
van 8 juli jl. Daarnaast geven wij met deze brief invulling aan de toezeggingen uit het AO Mijnbouw/Groningen van 27 juni jl. (Kamerstuk 33 529,
nr. 677).
Versterken
Bestuurlijk overleg juli
In de week van 8 juli heeft een schriftelijk Bestuurlijk Overleg plaatsgevonden. Tijdens dit overleg zijn bijgevoegde stukken (bijlage 1–3)
vastgesteld1. Deze stukken hebben betrekking op de governance van de
versterking en de versnellingsmaatregelen met bijbehorende streefdata.
Regio, Rijk en NCG nemen deel aan het versnellingsteam dat in het kader
van de vereiste crisisaanpak stuurt op de uitvoering van de versnellingsmaatregelen. Rijk en Regio hanteren daarbij elkaar versterkende ambities.
Belangrijk hierbij zijn de menselijke maat en het voorkomen van bureaucratie. Daarbij worden onorthodoxe maatregelen niet geschuwd, zoals een
pilot met een aannemersvariant. In de eerste plaats gaat het om het
behalen van concrete resultaten voor de bewoners in 2019. Dat betekent
zoveel mogelijk opnames en beoordelingen van P50 en P90-adressen en
bijvoorbeeld de voorbereiding van pilots met typologieën. In de tweede
plaats het doorvoeren van stevige procesinterventies zodat de versterkingsoperatie sneller en effectiever zal verlopen. Er is gekozen voor een
ambitieus tijdspad en we stellen alles in het werk om de oprichting van de
uitvoeringsorganisatie op 1 januari 2020 voor elkaar te hebben. Het
versnellingsteam, dat sinds juli 2019 wekelijks bijeen komt, stimuleert en
monitort de uitwerking van de versnellingsmaatregelen inclusief de
belangrijkste afhankelijkheden tussen deze maatregelen. De Kamer zal
1

kst-33529-680
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 680

1

binnenkort over de voortgang van versterken, o.a. met betrekking tot de
versnellingsmaatregelen, worden geïnformeerd.
Centrum voor Veilig Wonen (CVW)
Op 17 mei is uw Kamer per brief (Kamerstuk 33 529, nr. 609) geïnformeerd
over de aansturing van het CVW door de Nationaal Coördinator
Groningen (NCG) tot en met 31 december 2019 als volgende stap in het
publiek maken van de versterkingsoperatie.
Vanaf 1 januari 2020 zal de NCG, als voorloper van de nieuwe Uitvoeringsorganisatie (UO), volledig invulling geven aan de verantwoordelijkheid
voor de versterkingsoperatie onder verantwoordelijkheid van de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
Deze verandering naar één publieke UO, zonder rol voor het huidige CVW,
is complex en heeft mogelijk effect op de voortgang van de versterkingsoperatie. Vanuit de departementen zullen wij dit proces waar nodig
ondersteunen. De belangrijkste aandachtpunten daarbij zijn:
– Binnen korte tijd moet door het NCG/UO zelfstandig het proces van de
uitvoering van de versterking worden ingericht en uitgevoerd, inclusief
de bij behorende personele capaciteit, expertise kennis van inkoopcontracten voor werken en ICT-ondersteuning. De NCG stelt hiervoor een
transitieplan op waarin mitigerende maatregelen zijn opgenomen voor
de verwachte risico’s.
– Het CVW moet tot en met 31 december 2019 de gemaakte afspraken
inzake de versterkingsoperatie nakomen. In de eerste helft 2019 werd
door CVW niet conform afspraak geleverd mede door problemen bij de
aanbesteding. Met de aandeelhouders van het CVW is afgesproken de
werkzaamheden conform afspraken alsnog uit te voeren en hierover te
rapporteren aan de NCG en EZK/BZK. NCG kan desondanks knelpunten
ondervinden bij de voortgang van de versterkingsoperatie.
– Alle data van het CVW gerelateerd aan het proces versterken zijn
zonder beperking beschikbaar voor de NCG. Het CVW heeft volledige
medewerking toegezegd bij het met spoed inzichtelijk te maken voor
de NCG. Het is echter van groot belang dat kwaliteit en kwantiteit
behouden blijven en informatie, data en contracten terstond en
volledig vanuit het CVW ter beschikking staan van de NCG.
150% sloopnieuwbouw
In augustus 2017 is het Erfgoedprogramma opgeleverd door de
gemeenten in het aardbevingsgebied, de provincie Groningen, het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de NCG. Het
Erfgoedprogramma beschrijft het beleid en de gezamenlijke aanpak van
erfgoed in het kader van schadeherstel en de versterkingsopgave in het
aardbevingsgebied. De bouwkundige ingrepen die nodig zijn voor het
versterken kunnen grote impact hebben op de historische waarden van
een gebouw. In het AO van 27 juni jl. en het VAO van 4 juli jl. (Handelingen
II 2018/19, nr. 102, item 49) heeft uw Kamer het belang benadrukt voor het
behoud van het unieke Groninger karakter.
De gezamenlijke overheden zijn met het Erfgoedprogramma gekomen tot
een integrale visie voor de aanpak van gebouwd erfgoed in het aardbevingsgebied waarin gezocht is naar een optimale balans tussen veiligheid
en schadeherstel, het gebruik en het behoud van het Groningse erfgoed,
de landschappelijke kwaliteit en de gebiedsidentiteit.
Hieruit volgt onder meer dat voor een gemeentelijk of rijksmonument
wettelijk is bepaald dat deze niet mag worden gesloopt, ongeacht de
versterkingskosten. Voor karakteristieke en beeldbepalende panden
gelden andere kaders. De gemeente draagt zorg voor bescherming van
deze panden via het gemeentelijk erfgoedbeleid. Voor karakteristieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 680

2

gebouwen is afgesproken dat deze ook niet zomaar mogen worden
gesloopt. Slopen en nieuwbouwen van karakteristieke gebouwen is alleen
aan de orde als de kosten van de versterking hoger zijn dan 150 procent
van de nieuwbouwkosten van het pand. Als deze grens wordt
overschreden zal er eerst in overleg met de gemeente en eigenaar gezocht
worden naar verdere mogelijkheden ten gunste van het behoud van het
pand. Mocht sloop nieuwbouw wel de eindconclusie zijn dan dient het
pand onder dezelfde hoge architectonische kwaliteit teruggebouwd te
worden. Op deze wijze blijft de gebiedsidentiteit behouden. Voor
beeldbepalende panden geldt dat sloop één van de opties is als de kosten
van de versterking meer dan 100 procent van nieuwbouwkosten
bedragen. Ook hier geldt dat met de nieuwbouw de bestaande ruimtelijke
kwaliteit geborgd moet blijven. In de praktijk wordt pragmatisch
omgegaan met deze zogenoemde afwegingskaders. Indien sloopnieuwbouw als optie in beeld komt, zal goed overleg plaatsvinden tussen
bewoner en gemeente en zal onder andere gekeken worden of herbestemming mogelijk is waardoor sloop wordt voorkomen. Vanuit het
Erfgoedprogramma is door de provincie Groningen in samenwerking met
de gemeente Midden-Groningen en de NCG een pilot subsidieregeling
ingesteld voor het behoud van karakteristieke panden in Overschild. Voor
de regeling stelt het Nationaal Programma Groningen 2 miljoen euro
beschikbaar. Deze bijdrage kan de eigenaar bijvoorbeeld gebruiken voor
energiebesparende maatregelen, herbestemming, inhuur van experts of
het herstellen van karakteristieke waarden. Bovendien kan bij beschermde
stads- en dorpsgezichten de gemeente voor zover dat binnen de wettelijke
kaders is toegestaan, beslissen om een vergunning niet te verlenen en
sloop en nieuwbouw toch niet toe te staan.
Daarnaast gaat de gaswinning uit het Groningenveld zo snel mogelijk
naar nul. Hiermee zal de seismische dreiging afnemen als gevolg van de
ingezette afbouw in winning en wordt het gebied veiliger. Dit heeft een
effect op de versterkingsopgave: door het hanteren van de meest recente
bouwkundige en seismische inzichten, is de verwachting dat de
benodigde ingrepen minder intensief zullen zijn dan in het verleden.
Eurocode 8 versus Nederlandse Praktijkrichtlijn (NPR)
Tijdens het AO Mijnbouw Groningen van 27 juni 2019 heeft het lid Van der
Lee gevraagd naar het verschil tussen Eurocode 8 en NPR.
Eurocode 8 ziet op tektonische aardbevingen en is om die reden niet 1 op
1 over te nemen voor de situatie in Nederland waar sprake is van
geïnduceerde aardbevingen. Specifiek voor aardbevingsbestendige bouw
gerelateerd aan de door gaswinning geïnduceerde aardbevingen in
Noord-Nederland is door Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) de NPR
gepubliceerd2. De bouwwijze in Nederland alsook het type aardbevingen
die zich als gevolg van gaswinning in het Groningerveld voordoen, wijkt
immers af van andere Europese gebieden waar zich aardbevingen
voordoen. De NPR voor aardbevingsbestendig bouwen sluit voor zover
mogelijk wel aan op Eurocode 83.
Wet & regelgeving
Tijdens het AO van 27 juni heeft het lid Beckerman gevraagd om de
planning van wet en regelgeving. Op 5 juli is het wetsvoorstel Tijdelijke
Wet Groningen voor het onderdeel schade ter behandeling aan uw Kamer
aangeboden (Kamerstuk 35 250). Naar verwachting wordt een
wetsvoorstel inzake versterken in oktober geconsulteerd en daarna zo
2

https://www.nen.nl/NEN-Shop/Bouwnieuwsberichten/NPR-9998-voor-aardbevingsbestendigbouwen-herzien.htm
3
https://www.nen.nl/NEN-Shop/Eurocodes/Veilige-constructies-bij-aardbevingen.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 680

3

spoedig mogelijk in procedure gebracht. Dit wetsvoorstel zal het
wetsvoorstel voor de Tijdelijke Wet Groningen aanvullen met regels
omtrent versterken. Parallel aan het wetsvoorstel inzake versterken, wordt
gewerkt aan een wijziging van de beleidsregel versterken gebouwen
Groningen. Hierover wordt nog gesproken met de regio.
Schade
Ihsan Bal
De heer Ihsan Bal heeft tijdens de ronde tafel gesprekken van 19 juni jl.
een plan gepresenteerd voor een andere wijze van schadeafhandeling in
Groningen. Uw Kamer vroeg tijdens het AO van 27 juni jl. in reactie op dit
voorstel of het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) de mogelijkheden heeft om een (geheel) andere werkwijze te gaan hanteren voor de
afhandeling van schade dan momenteel wordt toegepast. Een voorbeeld
dat werd genoemd is om meer risico-gericht te werken in de afhandeling
van schade. In het wetsvoorstel «Tijdelijke wet Groningen» (Kamerstuk
35 250) is opgenomen dat het IMG zelfstandig bevoegd is haar eigen
werkwijze vast te stellen. In de consultatie van het wetsvoorstel hebben
verschillende betrokken partijen gevraagd om zoveel mogelijk borging
van opgedane ervaring en continuïteit in de afhandeling van fysieke
schade. In de toelichting bij het wetsvoorstel is daarom opgenomen:
«Omdat met het wetsvoorstel wordt beoogd dat het IMG het werk van de
Tijdelijke Commissie voortzet, ligt het voor de hand dat het IMG de door
de TCMG vastgestelde tijdelijke werkwijze als uitgangspunt zal nemen bij
het vaststellen van zijn werkwijze. Daarbij is de verwachting dat het IMG
het protocol dat thans onderdeel uitmaakt van het Besluit Mijnbouwschade Groningen zal incorporeren in zijn werkwijze.»
Met betrekking tot het voorstel van de heer Bal tot onvoorwaardelijk en
algemeen compenseren van schade heeft de Minister van Economische
Zaken en Klimaat (EZK) uw Kamer op 21 mei 2019 in reactie op een eerder
voorstel van de heer Bal laten weten dat om de Groningers, naast de
schadeafhandeling en de versterkingsoperatie, perspectief te bieden voor
de toekomst het Nationaal Programma Groningen (NPG) is vormgegeven.
Het kabinet heeft hiervoor € 1,15 miljard vrijgemaakt. De investeringen
die hier uit gedaan worden komen ten goede van Groningen. Bewoners
kunnen hierbij ook zelf projecten indienen bij het NPG-bureau. Daarmee
wordt tegemoet gekomen aan een toekomstbestendig Groningen en de
vraag van de heer Bal voor algemene compensatie voor de regio. Dit laat
overigens onverlet dat als iemand schade geleden heeft, deze schade
beoordeeld en vergoed moet worden. Met een universele vergoeding
wordt niet aan dit recht tegemoet gekomen. Bovendien zal het altijd zo
zijn dat de algemene compensatie niet in alle gevallen voldoende is om de
in individuele gevallen geleden schade volledig te vergoeden.
Privacy & AVG
In het AO Mijnbouw Groningen van 27 juni jl. heeft het lid Dik-Faber
aandacht gevraagd voor informatie-uitwisseling tussen de TCMG en/of de
NCG met de gemeenten. Specifiek vroeg zij aandacht voor het kunnen
delen van informatie zodat samen opgetrokken kan worden waar nodig en
ten behoeve van de uitvoering van de zorgtaken van de gemeenten.
Bij dit alles moet een balans gevonden worden tussen enerzijds het goed
kunnen uitvoeren door TCMG, de NCG en gemeenten van hun taken en
anderzijds het respecteren van de privacy van burgers en het niet onnodig
delen van zeer gevoelige persoonlijke gegevens. In het consultatieverslag
van het wetsvoorstel voor de Tijdelijke Wet Groningen is aangegeven dat
er voor overheden, ter bescherming van het recht op privacy van
bewoners, op grond van de Algemene Verordening Gegevensbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 680

4

scherming (AVG) strikte voorwaarden gelden voor het verzamelen,
gebruiken en verstrekken van persoonsgegevens. Informatie over
aardbevingsschade bevat veelal persoonsgegevens en het delen daarvan
met andere partijen, waaronder overheden, is dan ook aan voorwaarden
gebonden. Indien een overheid een wettelijke taak heeft ter uitvoering
waarvan het noodzakelijk is dat zij over deze informatie beschikt, dan is
die overheid op grond van de AVG bevoegd om deze gegevens te
ontvangen en verder te verwerken voor de uitvoering van die taak. Zo
deelt TCMG bijvoorbeeld gegevens over een acuut onveilige situatie met
de burgemeester van de gemeente waar de betrokken situatie zich
voordoet, gezien zijn verantwoordelijkheid voor de veiligheid in zijn
gemeente.
Het automatisch informeren van gemeenten over welke burgers een
schademelding bij de TCMG hebben gedaan opdat de gemeente deze
burgers kan benaderen ten behoeve van zorgtaken is een maatregel die
grote impact heeft op de privacy, wij zien dit niet als proportioneel.
Samenwerking NCG-TCMG
NCG en TCMG sluiten op zeer korte termijn een convenant waarmee
mogelijk wordt gemaakt dat zij in toenemende mate taken op elkaar
afstemmen bij «combinatie-dossiers» (samenloop versterken en schade).
In het convenant wordt afgesproken dat de NCG en de TCMG gegevens
uitwisselen die nodig zijn voor de uitvoering van hun taken, overeenkomstig de AVG.
Onderdeel van het convenant is dat NCG en de TCMG zoveel mogelijk
werken binnen de «Een-loket-gedachte». Bewoners moeten zoveel
mogelijk ervaren dat één organisatie belast is met de versterking én
schadeafhandeling van het gebouw. De komende tijd wordt de samenwerking tussen NCG en TCMG verder uitgewerkt.
Betaalovereenkomst NAM
Op 16 juli 2019 is de Tijdelijke Overeenkomst Inzake Betaling Voor
Schadeafhandeling Groningen tussen de Staat en NAM afgesloten (zie
bijlage)4. De Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TCMG)
geeft sinds 19 maart 2018 uitvoering aan de publiekrechtelijke afhandeling
van schademeldingen. NAM heeft hierbij geen inhoudelijke betrokkenheid, maar dient wel zorg te dragen voor de financiering van de
schadebetalingen en de uitvoeringskosten. Dit is geregeld middels een
eerder afgesloten overeenkomst. De bijgevoegde Tijdelijke Overeenkomst
geeft invulling aan artikel 2 en artikel 6, lid 2 van deze overeenkomst.
Toelichting zoutwinning
Het lid Nijboer heeft tijdens het dertig-ledendebat over zoutwinning op
10 april 2019 (Handelingen II 2018/19, nr. 73, item 9) de vraag gesteld hoe
het kan, dat na meer dan 100 jaar ervaring met zoutwinning de onzekerheden en risico’s eerder lijken toe te nemen dan af te nemen. Onderstaand
ga ik in op de ontwikkelingen rond de onzekerheden en risico’s van
zoutwinning.
De kennis over de effecten van zoutwinning en de gevolgen daarvan voor
de veiligheid van mens en milieu is sterk gegroeid. Dit is mede te danken
geweest aan het onderzoek dat in de afgelopen decennia is verricht. Maar
ook de toegenomen aandacht voor bestaande en mogelijke toekomstige
risico’s van zoutwinning als gevolg van de door Staatstoezicht op de
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 680

5

Mijnen (SodM) uitgebrachte staat van de sector zout draagt hieraan bij.
Het vergroten en delen van deze toegenomen kennis maakt de risico’s niet
groter. Integendeel de toegenomen kennis geeft de bedrijven en
overheden een beter handvat om met onzekerheden en risico’s om te
gaan.
Verder doen zich een aantal paradoxen voor bij de beleving van onzekerheden en risico’s. Zo kunnen we alles steeds verfijnder meten, waarbij we
steeds kleinere afwijkingen detecteren waarvan de schadelijkheid vaak
niet vaststaat, maar die wel het gevoel geven dat er een risico bestaat.
Een andere paradox is dat de kennis van risicofactoren blijft groeien
waardoor meer nieuwe onzekerheden bekend worden, en het hierdoor
lijkt alsof we steeds minder weten terwijl we juist inzoomen op meer
gedetailleerde aspecten. Daarnaast is er een trend van alsmaar intensievere voorzorg en grote alertheid op kleine incidenten, hetgeen
paradoxaal genoeg leidt tot juist meer ongerustheid. Opvallend is ook dat
hoe veiliger het is, er des te meer aandacht ontstaat voor incidenten, ook
bijna-incidenten en incidenten zonder daadwerkelijk negatief gevolg.
Bij de weging van risico’s is het van belang te realiseren dat geen enkele
maatschappelijke activiteit volledig vrij is van onzekerheden en risico’s.
Zoutwinning in Nederland is nog steeds zeer relevant voor de chemische
industrie in Nederland. De Nederlandse zoutwinning heeft internationaal
een hoog niveau van veiligheid en voorzorg, en legt naast strenge
milieueisen nadruk op het monitoren van risico’s en het nemen van
maatregelen als daar aanleiding voor is. Twee incidenten bij de
zoutwinning laten zien dat het beleid, gericht op vermindering van risico’s,
goed functioneert. Het ene geval ging over lekkage van pekel en mogelijk
diesel door het dak van een cavernestelsel. Daar is door SodM voorgeschreven dat de cavernes leeg geproduceerd moeten worden zodat
daardoor de druk afneemt en het stelsel wordt gestabiliseerd, hiermee
wordt verdere lekkage voorkomen. Het andere geval ging over instabiele
zoutkoepels, die nu volgens een plan met een duidelijke prioritering
worden gevuld en gestabiliseerd. Op basis van goede monitoring worden
onverwachte voorvallen tijdig onderkend en kan en wordt er tijdig
ingegrepen.
De grootste maatschappelijk zorg naar aanleiding van zoutwinning is de
optredende bodemdaling en de mogelijke schade die daarvan het gevolg
zou zijn. In de nabijheid van zoutwinningen in Zuid-Oost Groningen
(bijvoorbeeld rond Veendam) zijn er huizen met duidelijke schade. Uit
onderzoeken blijkt dat, in tegenstelling tot aardbevingen, de bodemdaling
geen schade aan huizen veroorzaakt. De oorzaak van dit soort schades is
meestal lokale zetting door het inklinken van onder andere veen. Voor de
betrokken bewoners is een dergelijke constatering zeer onbevredigend.
Vandaar dat in het beleid ten aanzien van de landelijke aanpak van
afhandeling van mijnbouwschades aandacht is voor het door een
onafhankelijke commissie vaststellen van de oorzaken van eventuele
schade. En mocht een mijnbouwactiviteit onderdeel zijn van de oorzaak
van de schade dan zullen bewoners geholpen worden bij het krijgen van
een vergoeding. Wat betreft andere risico’s door zoutwinning geldt dat er
weliswaar enig milieurisico kan zijn, maar is er geen realistisch scenario
waarin zoutwinning een veiligheidsrisico voor de omgeving veroorzaakt.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 680

6