Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

34 843

Seksuele intimidatie en geweld

Nr. 72

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 april 2023
Met de voortgangsrapportages van het programma Geweld hoort nergens
thuis van 21 december 20201 en 16 december 20212 heeft uw Kamer de
rapportages ontvangen van de volgende onderzoeken:
– «Onderzoek financiering Centrum Seksueel Geweld» uitgevoerd door
GUPTA Strategists;
– «Toekomstbestendig Centrum Seksueel Geweld: een bestuurlijke en
organisatorische evaluatie ten behoeve van de doorontwikkeling van
het CSG» uitgevoerd door Utrecht Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO);
– «Onderzoek naar de tijdelijke regeling vergoeding eigen risico
zorgverzekering slachtoffers van seksueel geweld» uitgevoerd door het
Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving
(NSCR).
Hierbij stuur ik u, mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport en de Minister voor Rechtsbescherming, de reactie op deze
onderzoeken. Aanvullend wordt tegemoetgekomen aan een toezegging
van de Minister van Justitie en Veiligheid aan Tweede Kamerlid Van der
Werf (D66) tijdens het commissiedebat Seksueel geweld en kindermisbruik op 15 december 2022, om een vergelijking te maken tussen de
Nederlandse Centra Seksueel Geweld en de centra uit Antwerpen/België.3
Inleiding
Seksuele grensoverschrijding is een complex en wijdverbreid probleem
dat veelal leidt tot lichamelijke en psychische problematiek voor degene
die het overkomt. Tijdige en passende hulp is van belang voor herstel en
om verergering van problemen te voorkomen. De cijfers tonen aan dat
1

Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 236
Kamerstuk 28 345, nr. 255
3
Kamerstukken 34 843 en 31 015, nr. 68, p. 55
2

kst-34843-72
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

1

iedereen in zijn omgeving wel iemand zou moeten kennen die te maken
heeft gehad met seksuele grensoverschrijding. Het is daarom niet alleen
een probleem van de mensen die het overkomt en degenen die het de
ander aandoen, maar een probleem van de gehele samenleving.
Met een Nationaal Actieprogramma seksueel grensoverschrijdend gedrag
en seksueel geweld wil het kabinet deze problematiek in de samenleving
aanpakken en voorkomen. De ministers van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap en Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben dit actieprogramma op 13 januari jl. aan uw Kamer toegestuurd.4 Ook is een
regeringscommissaris aangesteld met als opdracht het kabinet te voorzien
van gevraagd en ongevraagd te advies over maatregelen die nodig zijn
om seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld tegen te
gaan.5 Zij treedt ook op als aanjager voor de verandering die nodig is om
de cultuur die leidt tot seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel
geweld te doorbreken en veranderen.
Het Centrum Seksueel Geweld (CSG) is een belangrijke organisatie in de
hulp aan slachtoffers van seksueel geweld. Het financieel onderzoek en
governance onderzoek dragen bij aan verdere verbetering van de
organisatie en samenwerkingen binnen en van het CSG en daarmee aan
verdere verbetering van hulp aan slachtoffers van seksueel geweld.
Alvorens ik in ga op de genoemde onderzoeken volgt hieronder een
beknopte uiteenzetting van het ontstaan van het CSG en de organisatie
van hulp aan slachtoffers van seksueel geweld door het CSG.
Centrum Seksueel Geweld
Het CSG biedt toegankelijke, multidisciplinaire hulp aan slachtoffers van
seksueel geweld. Een team van medici, politie en hulpverleners werkt
samen om de medische, psychosociale en forensische hulp direct na
seksueel geweld te verlenen. Er kan door het slachtoffer aangifte bij de
politie worden gedaan (maar dit is geen voorwaarde om hulp te
ontvangen). Coördinatoren organiseren de netwerkzorg en professionele
samenwerkingsverbanden in hun eigen regio. Casemanagers begeleiden
het slachtoffer bij de medische en forensische hulp en bieden psychoeducatie. Zo nodig verwijst de casemanager na een periode van
«watchfull waiting» (monitoren van het verwerkingsproces) naar
specialistische psychologische hulpverlening.
In 2012 is het eerste CSG opgericht om de versnipperde hulp aan
slachtoffers van acuut seksueel geweld (d.w.z. hulp binnen zeven dagen
na het geweld; verder in deze brief: «acute slachtoffers») samen te
brengen en de hulp daarmee toegankelijker en prettiger te maken voor het
slachtoffer. Wanneer hulp wordt geboden binnen zeven dagen na het
geweld, bestaat een grotere kans op het voorkomen van zwangerschap en
geslachtsziekten, alsook op psychisch herstel en het veiligstellen van
sporen. Door de jaren heen vinden steeds meer slachtoffers het CSG voor
hulp. Ook slachtoffers die langer dan zeven dagen geleden met dit geweld
te maken kregen. Inmiddels wordt hulp geboden vanuit 16 regionale
centra verspreid over Nederland. De hulp die de regionale CSG’s bieden is
volledig onderdeel van het totale hulpaanbod in de regio. De CSG’s zijn
georganiseerd rekening houdend met de lokale structuren, netwerken en
contacten. De landelijk geldende kwaliteitscriteria bepalen de werkzaamheden die alle regionale CSG’s uitvoeren. Het landelijk CSG ondersteunt

4
5

Kamerstuk 34 843, nr. 67
Kamerstuk 34 843, nr. 58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

2

het netwerk van de 16 regionale centra en behartigt de belangen bij de
landelijke overheid en ketenpartners in het land.
Vergelijking tussen de Nederlandse CSG’s en de Zorgcentra Seksueel
Geweld in België/Antwerpen
Tijdens het commissiedebat Seksueel geweld en kindermisbruik op
15 december 2022 heeft de Minister van Justitie en Veiligheid toegezegd
om terug te komen op de vergelijking tussen de Nederlandse Centra
Seksueel Geweld en de fysieke centra in Antwerpen/België.
De CSG’s in Nederland en het Belgische equivalent, de Zorgcentra na
Seksueel Geweld (ZSG’s), vertonen duidelijke overeenkomsten. De centra
bieden beide een multidisciplinaire aanpak waarbij medische, forensische
en psychische hulp beschikbaar is voor slachtoffers van seksueel geweld
op dezelfde locatie.
In Nederland bestaan, naast de landelijke stichting CSG, 16 regionale
CSG’s die een landelijk dekkend netwerk vormen. In België bestaan nu
acht centra. Dit aantal wordt uitgebreid naar tien (één in elke regio). De
organisatiestructuur van de centra verschilt. Waar de regionale CSG’s in
Nederland decentraal zijn georganiseerd en gefinancierd, zijn de ZSG’s in
België centraal georganiseerd en gefinancierd door de rijksoverheid. In
Nederland zijn de centra voornamelijk verbonden aan de afdeling
spoedeisende hulp binnen ziekenhuizen of binnen GGD-locaties en zijn de
CSG-medewerkers in dienst van deze respectievelijke organisaties. De
Belgische centra zijn fysieke locaties bij ziekenhuizen en de medewerkers
zijn in dienst van het zorgcentrum zelf. Deze fysieke locaties hebben een
inloopfunctie, beschikken over inpandige verhoorcentra van de politie en
bieden de mogelijkheid tot overnachting. Er zijn forensisch verpleegkundigen aanwezig die zonder betrokkenheid van de politie (buitengerechtelijk) sporenonderzoek kunnen doen. In Nederland is het openbaar
ministerie opdrachtgever voor sporenonderzoek en is altijd een gecertificeerd zedenrechercheur betrokken bij de voorbereiding en inrichting van
een Forensisch Medisch Onderzoek (FMO) door een forensisch arts. In
België kunnen acute slachtoffers terecht op de locatie; het gaat daarbij om
personen die tot een maand geleden slachtoffer zijn geworden van
seksueel geweld. Slachtoffers waarbij het seksueel geweld langer geleden
was, worden direct doorgeleid naar de reguliere hulp. Bij de CSG’s wordt
hulpverlening geboden aan zowel zgn. acute slachtoffers als slachtoffers
die (veel) langer geleden geconfronteerd zijn met seksueel geweld
Naast overeenkomsten zijn er dus ook een aantal verschillen tussen beide
landen. De verschillen zien vooral op de wijze waarop de hulp is georganiseerd. Nu de kwaliteit en het aanbod van de geboden hulp aan slachtoffers van seksueel geweld in de praktijk overeenkomt, kan niet geconcludeerd worden dat de centra in België betere hulp leveren dan die in
Nederland. Ik zie daarom geen aanleiding tot herziening van de hulp.
Financieel en governance onderzoek CSG
Aanleiding voor de onderzoeken
Na gestagneerde begrotingsgesprekken in 2019 tussen de regionale CSG’s
en de centrumgemeenten heeft het landelijk CSG bij de ministeries van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Justitie en Veiligheid (JenV)
aangegeven regionaal niet over genoeg financiële middelen te
beschikken.
De CSG-jaarrapportages van de afgelopen jaren laten zien dat het aantal
slachtoffers van seksueel geweld dat advies vraagt dan wel hulp zoekt bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

3

het CSG blijft groeien. Dit leidt bij de CSG’s tot de behoefte aan meer
capaciteit en bijbehorende financiering.6
In het algemeen overleg slachtofferbeleid van 27 november 2019
(Kamerstuk33 552, nr. 62) is met uw Kamer gesproken over de signalen
vanuit het landelijk CSG over de financiële knelpunten.
Eind 2019 is geconstateerd dat er onvoldoende zicht was op de wijze
waarop begrotingen tot stand komen en de verantwoording van kosten
die de regionale centra en het landelijk CSG maken voor de hulpverlening.
Beter zicht hierop maakt het beter mogelijk om goed geïnformeerd beleid
te vormen ten aanzien van de bekostiging van het landelijk CSG en de
regionale centra. Daarom is in opdracht van de ministeries van VWS en
JenV, en in afstemming met het landelijk CSG en de VNG, onderzoek
gedaan naar: 1) de financiën van CSG’s en 2) de bestuurlijke inbedding,
aansturing en samenwerking van het CSG.
Financieel onderzoek
Gupta Strategists onderzocht de wijze waarop begrotingen van de
regionale CSG’s tot stand komen voor de centrumgemeenten en de wijze
waarop en aan wie het landelijk bureau en de regionale centra verantwoording afleggen. Het onderzoek is gebaseerd op een combinatie van
kwalitatieve informatie (via interviews met het landelijk bureau, regionale
centra en enkele financiers) en kwantitatieve informatie (data van de het
landelijk CSG en de regionale centra over 2018–2019).
Bevindingen
Het onderzoek maakt duidelijk dat zowel op financieel gebied als in de
uitvoering van hulpverlening aan slachtoffers, regionale verschillen zijn.
Zo werken de regionale centra volgens landelijke kwaliteitscriteria die
voor elk CSG gelden, maar verschilt de inrichting van het hulpproces per
CSG-locatie. De regionale centra zijn netwerkorganisaties (geen separate
entiteiten) en zoveel mogelijk ingebed in regionale/lokale structuren. Het
kan zijn dat binnen een regio de CSG-coördinator en de casemanagers
niet noodzakelijk dezelfde werkgever hebben, de acute opvang op een
locatie van een derde organisatie plaatsvindt en de financiële administratie bij een vierde organisatie is belegd. Ten aanzien van de kosten die
de CSG’s maken zijn ook regionale verschillen, waarbij in elke regio de
personeelskosten de grootste kostenpost vormen. Sommige CSG’s
hoeven niet te betalen voor de inzet van artsen en verpleegkundigen
omdat doorgaans medische handelingen onderdeel zijn van de zorg
vanuit het ziekenhuis. Wanneer de kosten worden uitgedrukt in productie
zijn ook verschillen te zien. Dit komt doordat in elke regio 24/7 bereikbaarheid is georganiseerd, terwijl het aantal slachtoffers per regio
verschilt. Ook de personele kosten afgezet tegen het aantal personele uren
lopen uiteen. Regionale centra hebben een groot werkgebied en
ontvangen vaak subsidie van meerdere centrumgemeenten. De financiële
administratie is veelal belegd bij één van de betrokken organisaties. Dit is
divers en kan zijn belegd bij de GGD, de vrouwenopvang, het ziekenhuis
of Veilig Thuis e.d. De wijze waarop de begroting tot stand komt bij de
regionale CSG’s is niet uniform. Zo maken sommige regionale centra een
begroting op basis van schattingen, terwijl andere centra een begroting
maken op basis van het budget dat de gemeente beschikbaar stelt. Het

6

Bij de voorjaarsnota 2020 is structureel 1,5 miljoen euro uitgetrokken kosten voortkomend uit
de stijging van het aantal slachtoffers dat contact legt met het landelijk CSG, bijlage bij
Kamerstuk 35 450, nr. 1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

4

verantwoordingsproces is relatief vergelijkbaar, waarbij de verschillende
centra jaarlijks een overzicht maken van de realisatie.
De drie aanbevelingen zijn gericht op: de wijze van begroten en het
vaststellen van uitgangspunten voor vaste kosten (bereikbaarheid en
coördinatie) en variabele kosten (per slachtoffer) en het vergroten van
continuïteit van zorg door de afhankelijkheid van goodwill te verminderen.
Governance onderzoek
USBO Advies, Universiteit Utrecht, voerde onderzoek uit om inzicht te
krijgen in hoe het CSG zich sinds de oprichting op bestuurlijkorganisatorisch vlak heeft ontwikkeld, hoe de bestuurlijke inbedding en
-aansturing is georganiseerd en hoe de samenwerking binnen het CSG
verloopt. De relevante informatie uit het onderzoek naar de financiën van
het CSG is daarbij betrokken.
Bevindingen
Het onderzoek maakt duidelijk dat het CSG de afgelopen 10 jaar is
uitgegroeid tot een landelijk bureau en 16 regionale centra en zich verder
heeft geprofessionaliseerd. Waar aanvankelijk het CSG een centrale rol
vervulde bij de hulpverlening aan acute slachtoffers van seksueel geweld,
wordt het CSG nu ook steeds vaker gevonden door slachtoffers waarbij
het geweld langer geleden plaatsvond. Het CSG werkt als netwerkorganisatie over grenzen van organisaties en werkvelden heen. Binnen het CSG
komen de expertises vanuit de zorg, de politie en forensische hulp samen.
De samenwerkingsorganisatie is daarbij afhankelijk van de inzet van
personeel dat in dienst is van de daaraan verbonden organisaties.
De druk op het netwerk neemt toe door stijging van het aantal slachtoffers
dat hulp zoekt bij het CSG. Het onderzoek beschrijft elementen van
succesvolle samenwerking die van belang zijn voor het goed functioneren
van een netwerkorganisatie en signaleert kwetsbaarheden die blijvende
aandacht vragen. De onderzoekers van USBO Advies doen aanbevelingen
om de netwerksamenwerking te versterken, systematische kwaliteitssystemen op te zetten, duurzame betrokkenheid te bereiken door overleg met
de betrokken ministeries, VNG, centrumgemeenten en landelijke en
regionale netwerkpartners over taken en financiering van het CSG. De
aanbeveling om toe te werken naar langere begrotingscycli is in lijn met
een aanbeveling uit het financiële onderzoek.
Reactie op het financiële en governance onderzoek
De onderzoeken brengen in beeld dat het CSG een landelijk dekkend
netwerk van interdisciplinaire hulp biedt waar slachtoffers altijd terecht
kunnen voor goede en passende hulp op bereisbare afstand. De aanbevelingen bieden houvast om te komen tot een toekomstbestendiger CSG,
met een heldere taak en bijpassende governance-structuur. De aanbevelingen uit het financieel onderzoek dragen bij aan meer uniformiteit
binnen de regionale CSG’s, met ruimte voor de lokale en regionale
situatie.
Ik heb waardering voor de stappen die de VNG en het CSG al hebben
gezet en willen zetten om de aanbevelingen op te volgen in de praktijk,
waaronder het gebruiken van uniforme begrotingen. De personen die
verantwoordelijk zijn voor het opstellen van de begrotingen en voeren van
de (onderhandelings)gesprekken met de gemeenten, zijn niet noodzakelijkerwijs ook financieel onderlegd. Om dit beter te faciliteren kan het CSG
bezien op welke wijze financiële kennis kan worden belegd in de organisatie ten behoeve van de regionale centra. Het onderzoek heeft niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

5

inzichtelijk gemaakt in hoeverre de door het CSG begrote kosten ook
daadwerkelijk door de verschillende centrumgemeenten worden
gefinancierd. Dit inzicht is van belang om goed zicht te krijgen op waar de
eventuele financiële tekorten zich voordoen en om te kijken naar regionale
oplossingsrichtingen. Dit zal het CSG én de VNG ondersteunen bij hun
opdrachtgever-opdrachtnemer relatie en gesprekken over de financiering.
De aanbeveling om te kijken naar langere begrotingscycli kan de CSG’s
meer comfort bieden voor de toekomst.
Ook de aanbevelingen uit het governance onderzoek dragen bij aan de
verdere doorontwikkeling van het CSG. Ik onderschrijf het belang van
continue kwaliteitsverbetering (door middel van een kwaliteitssysteem) en
het versterken van de netwerksamenwerking. Het is dan ook goed om te
vernemen dat het CSG een commissie heeft ingesteld om de kwaliteit van
de regionale centra te toetsen. Dit zal ten goede komen aan kwaliteit van
de hulp aan slachtoffers. Over de aanbeveling om helderheid te creëren
over de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling, in beleidsmatig en
financieel opzicht, zijn de ministeries van VWS en JenV in gesprek met de
VNG en het landelijk CSG. Door ieders rol ten aanzien van het CSG verder
te expliciteren kan deze zo goed mogelijk benut worden en de hulp aan
slachtoffers van seksueel geweld waar mogelijk verbeterd. Dit is des te
meer van belang vanwege het groeiende aantal slachtoffers dat hulp zoekt
bij het CSG. In gezamenlijkheid moeten we ervoor zorgen dat de hulp
geboden kan blijven worden. In dit kader is afgesproken om de verwachte
groei op de korte- en langere termijn in beeld te brengen. Deze groei
hangt mede samen met een aantal beleidsmatige ontwikkelingen,
namelijk de intreding van de Wet seksuele misdrijven, naar verwachting in
2024, en het Nationaal actieprogramma dat loopt van 2023 tot en met
2025. Voor de uitvoering van de Wet seksuele misdrijven ontvangen
gemeenten vanaf 2024 structureel extra financiële middelen zodat het
CSG te verwachte groei op kan vangen.7 Mogelijk kan het Nationaal
actieprogramma zorgen voor een extra toename van mensen die hulp
zoeken.
Pilot eigen risico en onderzoek
De ambtsvoorgangers van de ministers van JenV, VWS en de Minister
voor Rechtsbescherming en destijds de Minister voor Medische zorg,
hebben naar aanleiding van Kamervragen besloten om in een pilot te
onderzoeken of het betalen van kosten van het eigen risico ingevolge de
Zorgverzekeringswet voor acute slachtoffers van seksueel geweld een
drempel vormt bij het zoeken naar hulp.8 In de pilot konden acute
slachtoffers gedurende een jaar (per 1 september 2020) in aanmerking
komen voor een vergoeding van het verplicht eigen risico (maximaal
€ 385) van hun zorgverzekering. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven
(SGM) behandelde de aanvragen en zorgde voor de financiële teruggave.
Om te achterhalen of het betalen van het eigen risico voor slachtoffers
een mogelijke drempel vormt om hulp te zoeken en dit in verband te zien
met andere ervaren drempels bij het zoeken van hulp, voerde het
Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving
(NSCR) gedurende de pilot een onderzoek uit.
Bevindingen pilot eigen risico
Uit het onderzoek blijkt dat slachtoffers van seksueel geweld verschillende
drempels kunnen ervaren bij hun keuze om hulp te zoeken. Deze drempels
bestaan uit (inter)persoonlijke (bijvoorbeeld geen/weinig familie/vrienden)
7
8

Kamerstuk 36 222, nr. 3.
Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nrs. 1537 en 1538.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

6

en socioculturele factoren (zoals taboe om over seks te praten). Meest
voorkomend zijn schaamte- en schuldgevoelens (zelfverwijt), of het lastig
vinden om het voorval onder woorden te brengen en/of de neiging
hebben om de ernst en impact van het voorval kleiner te maken. Ook
speelt angst voor represailles van de pleger (indien bekend) een rol, of
angst voor negatieve reacties van derden. Het beeld en de verwachting
van hulpverlening kunnen ook een rol spelen bij de keuze om geen hulp te
zoeken.
Op basis van het onderzoek blijkt dat de verschillende ervaren drempels
met elkaar samenhangen en niet op zichzelf staan. Een aantal respondenten noemt het moeten betalen van het eigen risico als financiële
drempel voor vervolghulp, het is evenwel geen doorslaggevende drempel
in de afweging over het nemen van de stap naar hulp. Het onderzoek
toont aan dat de relatie tussen eventuele kosten voor hulp en de afweging
van slachtoffers om hulp te zoeken complex is.
Sommige slachtoffers uit de pilot geven aan dat zij de vergoeding van het
eigen risico ervaren als een vorm van erkenning van hun slachtofferschap.
Het geeft een gevoel van rechtvaardigheid dat zij geen kosten overhouden
aan het leed dat hun door een ander is aangedaan.
De onderzoekers van het NSCR hebben het aantal slachtoffers dat in de
pilot een vergoeding van het eigen risico heeft aangevraagd afgezet tegen
het aantal slachtoffers dat aanspraak kon maken op de regeling
(gebaseerd op de instroomcijfers van het CSG). Op basis van die
berekening blijkt dat circa 30% een vergoeding van het eigen risico heeft
aangevraagd. Er is niet onderzocht wat de reden is dat de andere
slachtoffers geen vergoeding hebben aangevraagd.
Reactie op de pilot eigen risico
Ik spreek allereerst mijn waardering uit voor dit onderzoek en voor de
professionals die de pilot mogelijk hebben gemaakt.
Het onderzoek toont aan dat een combinatie van verschillende factoren –
die voor elk slachtoffer anders kunnen zijn – een rol kunnen spelen in de
afweging om al dan niet hulp te zoeken. Het mogelijk moeten betalen van
(een deel van) het eigen risico vormt daarbij niet het meest zwaarwegende aspect.9
Voor sommige slachtoffers geldt dat wanneer (een deel van) het eigen
risico wordt gefactureerd, getornd wordt aan het gevoel van rechtvaardigheid; een slachtoffer wordt geconfronteerd met kosten voor leed dat
hem of haar is aangedaan door een ander. Hoewel de erkenning van
slachtoffers een hoge prioriteit heeft voor het huidige kabinet, zijn er meer
voorbeelden van andere groepen slachtoffers voor wie, volgens dezelfde
redenering, een uitzondering als wenselijk wordt ervaren. Bijvoorbeeld
aan slachtoffers van huiselijk geweld. Het Nederlandse zorgstelsel is
echter zo ingericht dat op iedere verzekerde van 18 jaar of ouder het
verplicht eigen risico van toepassing is. Daarbij is niet relevant of de
medische noodzaak voor zorg ontstaat door ziekte, een aandoening of een
externe oorzaak zoals geweld. Uitzonderingen gelden alleen voor de
huisartsenzorg en verloskundige zorg. Een verdere uitzondering op het
eigen risico voor bepaalde groepen mensen die zorg nodig hebben,
9

Overigens is niet voor alle slachtoffers van seksueel geweld de medische en forensische zorg
nodig. De hoogte van de eigen bijdrage via het eigen risico is afhankelijk van welke Zvw-zorg
iemand nodig heeft en/of het eigen risico al volledig of deels is verbruikt aan andere vormen
van zorg op het moment dat iemand na seksueel geweld medische zorg ontvangt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

7

bijvoorbeeld na het meemaken van (seksueel) geweld, is daarmee niet
aan de orde. Bovendien is uitsluiting niet passend, omdat uit het
onderzoek blijkt dat het eigen risico geen (financiële) drempel is om
toegang tot hulp te zoeken. Ook zou een dergelijke uitzondering een
precedentwerking hebben richting andere vormen van hulp.
Een uitzondering maken voor bepaalde groepen mensen die hulp nodig
hebben, bijvoorbeeld na het meemaken van (seksueel) geweld, leidt al
snel tot onrechtvaardigheid voor andere groepen verzekerden. Daarom is
uitzonderen binnen de Zorgverzekeringswet niet wenselijk.
Voor zorg onder de Zorgverzekeringswet is er dus een relatief beperkte
eigen bijbetaling in de vorm van het eigen risico. Daarbij dient te worden
opgemerkt dat de Minister van VWS natuurlijk aandacht heeft voor het
toegankelijk en betaalbaar houden van de zorg. De hoogte van het eigen
risico is onlangs tot en met 2025 bevroren, zodat het niet met de stijging
van de zorgkosten mee zal stijgen. Daarnaast zal het eigen risico voor
(medisch specialistische) zorg vanaf 2025 anders worden toegepast, zodat
mensen een vast bedrag betalen en daardoor niet na één behandeling
hun eigen risico al helemaal volmaken. Om een eventuele financiële
drempel van het eigen risico verder te verlagen, bieden zorgverzekeraars
op verzoek een betalingsregeling aan, waarbij iemand op een later
moment of gespreid het eigen risico kan betalen.
Tegelijkertijd zet dit kabinet in het kader van het NAP in op goede
hulpverlening die ook laagdrempelig is. Het recente onderzoek van het
Verweij Jonker Instituut geeft handvatten om het huidige aanbod
laagdrempelige hulp te verbeteren. Hierover is uw Kamer op 20 maart jl.
geïnformeerd (Kamerstuk 28 345, nr. 261).
Als van seksueel geweld aangifte wordt gedaan en het tot een strafzaak
komt waarin de verdachte terecht staat, bestaat voor slachtoffers
bovendien de mogelijkheid om via de rechter een schadevergoeding te
vragen. Want in beginsel zijn plegers verantwoordelijk voor het vergoeden
van de schade die zij hebben aangericht, waaronder het eigen risico. Het
verzoek om schadevergoeding wordt dan met de strafzaak tegen de
verdachte behandeld.10 Een andere route is het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Slachtoffers van opzettelijk gepleegde geweldsmisdrijven kunnen
een financiële tegemoetkoming aanvragen bij het Schadefonds
Geweldsmisdrijven.
In het onderzoek wordt een vergelijking gemaakt met enkele andere
Europese landen. In de gemaakte vergelijking is aangegeven dat in deze
landen geen kosten/eigen bijdrage voor rekening van een slachtoffer
komen. Uit de vergelijking wordt niet duidelijk hoe hulp aan slachtoffers
van seksueel geweld in die landen is gefinancierd.
In het onderzoek wordt gerefereerd aan een voorstel van de Europese
Commissie Geweld tegen vrouwen en Huiselijk geweld, waarin artikelen
zijn opgenomen die voorzien in specifieke en onmiddellijke ondersteuning
in crisiscentra voor slachtoffers van verkrachting of verwijzingscentra voor
slachtoffers van seksueel geweld. In een van de voorgestelde artikelen
wordt onder andere gesteld dat de gespecialiseerde hulp voor slachtoffers
van seksueel geweld gratis beschikbaar moet zijn. Het kabinet is het met
de Europese Commissie eens dat het van belang is om zorg te dragen
voor goed uitgeruste bereikbare en toegankelijke (crisis) ondersteuning
voor slachtoffers van seksueel geweld. Maar dit kabinet zal ervoor pleiten
10

Een slachtoffer kan zich voegen in het strafproces als benadeelde partij. De civiele procedure
om een schadevergoeding maakt dan onderdeel uit van het strafproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

8

om rekening te houden met de wijze waarop het zorgstelstel in Nederland
is georganiseerd en dat de hiervoor genoemde uitgangspunten in
Nederland gelden. Op dit moment worden de gesprekken over de
voorstellen nog gevoerd op Europees niveau. Mochten deze gesprekken
leiden tot wijzigingsvoorstellen van de huidige bekostigingsstructuur, dan
wordt uw Kamer hierover bericht.
Het onderzoek naar de pilot eigen risico onderstreept het belang van de
inzet op gerichte maatregelen om de drempels die het meest door
slachtoffers worden ervaren te verlagen. Daarbij is het nodig alert te
blijven of het financiële aspect een rol speelt bij het zoeken van hulp. Ook
moet aandacht zijn voor het doorbreken van het taboe rondom seksueel
(grensoverschrijdend) gedrag en seksueel geweld om ervoor te zorgen dat
mensen die seksueel geweld meemaken hierover durven te praten. Dat zij
zich niet schamen of schuldig voelen over wat hun is aangedaan, maar
kunnen rekenen op begrip en erkenning vanuit de samenleving. Het NAP
is gericht op die cultuurverandering en het doorbreken van het taboe. Uit
onderzoeken weten we dat de meeste mensen die te maken krijgen met
seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, dit veelal lang
voor zich houden en wanneer zij hierover gaan praten, dan is dat vaak een
vriend/vriendin, partner of familielid in vertrouwen nemen. Het is dan ook
van belang dat de samenleving zich bewuster wordt van het voorkomen
van seksuele grensoverschrijding en handelingsperspectief geboden
krijgen hoe ze kunnen reageren wanneer iemand uit hun omgeving hen in
vertrouwen neemt over het seksueel geweld dat zij hebben meegemaakt.
Want op dit moment krijgen slachtoffers nog niet altijd de steun en
erkenning die nodig is om het geweld te verwerken en de stap naar
hulpverlening te zetten. Het vraagt een (cultuur)omslag in de samenleving
en verandering van de maatschappelijke normen en waarden van hoe wij
aankijken tegen en omgaan met seksueel geweld.
Zoals eerder genoemd zal ook de regeringscommissaris door middel van
het aanjagen van het maatschappelijk gesprek bijdragen aan een
duurzame (cultuur)verandering die noodzakelijk is om de problematiek
samenleving breed aan te pakken en seksueel geweld te voorkomen, in
welke vorm dan ook.11
Tot slot, het uitzonderen van het eigen risico acht dit kabinet niet de
geëigende manier om de drempel te verlagen voor slachtoffers om hulp
te zoeken. Er moet dan ook een breed palet van duurzame maatregelen
worden ingezet om bij te dragen aan minder beschadigde levens en te
komen tot een veiligere samenleving waarin het leed van seksueel geweld
zo veel mogelijk wordt voorkomen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

11

Kamerstuk 34 843, nr. 58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 843, nr. 72

9