Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 930 XII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Infrastructuur en Milieu 2013

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN INFRASTRUCTUUR EN MILEU (XII)
Aangeboden 21 mei 2014

kst-33930-XII-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

1

Gerealiseerde uitgaven naar beleidsterrein voor 2013

16 Spoor € 60,4 mln.

15 Openbaar vervoer € 8,2 mln.

17 Luchtvaart € 21,8 mln.

18 Scheepvaart en havens € 5,4 mln.

14 Wegen en verkeersveiligheid € 32,7 mln.

19 Klimaat € 87,0 mln.

13 Ruimtelijke ontwikkeling € 112,5 mln.

20 Lucht en geluid € 90,9 mln.

12 Waterkwaliteit € 78,6 mln.

11 Waterkwantiteit € 41,0 mln.

98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement
€ 336,2 mln.
97 Algemeen departement
€ 25,7 mln.

21 Duurzaamheid € 11,6 mln.

22 Externe veiligheid en
risico’s € 29,5 mln.
23 Meteorologie, seismologie en
aardobservatie € 43,0 mln.
24 Handhaving en toezicht
€ 130,2 mln.
25 Brede doeluitkering
€ 2.046 mln.

26 Bijdrage investeringsfondsen
€ 6.696,6 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

2

Gerealiseerde ontvangsten naar beleidsterrein voor 2013

11 Waterkwantiteit € 0,1 mln.

98 Apparaatsuitgaven
Kerndepartement € 13,1 mln.

13 Ruimtelijke ontwikkeling € 6,9 mln.

97 Algemeen departement
€ 4,3 mln.

14 Wegen en verkeersveiligheid
€ 5,2 mln.

22 Externe veiligheid en
risico’s € 16,9 mln.

17 Luchtvaart
€ 38,9 mln.

21 Duurzaamheid
€ 0,1 mln.
20 Lucht en geluid
€ 0,3 mln.

18 Scheepvaart
en havens
€ 0,1 mln.

19 Klimaat € 134,6 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

3

INHOUDSOPGAVE
blz.
7
7

A.
1.

Algemeen
Aanbieding en dechargeverlening

2.

Leeswijzer

B.
3.
4.

Beleidsverslag
Beleidsprioriteiten
Beleidsartikelen
Artikel 1 Integraal Waterbeleid
Artikel 2 Ruimtelijke Ontwikkeling
Artikel 3 Wegen en Verkeersveiligheid
Artikel 4 Openbaar Vervoer en Spoor
Artikel 5 Mainports en Logistiek
Artikel 6 Klimaat, Luchtkwaliteit en Geluid
Artikel 7 Duurzaamheid
Artikel 8 Externe Veiligheid en Risico’s
Artikel 9 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Artikel 10 Inspectie Leefomgeving en Transport
Artikel 11 Waterkwantiteit
Artikel 12 Waterkwaliteit
Artikel 13 Ruimtelijke ontwikkeling
Artikel 14 Wegen en verkeersveiligheid
Artikel 15 Openbaar vervoer
Artikel 16 Spoor
Artikel 17 Luchtvaart
Artikel 18 Scheepvaart en havens
Artikel 19 Klimaat
Artikel 20 Lucht en geluid
Artikel 21 Duurzaamheid
Artikel 22 Externe veiligheid en risico’s
Artikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
Artikel 24 Handhaving en toezicht
Artikel 25 Brede doeluitkering (BDU)
Artikel 26 Bijdrage Investeringsfondsen

12
12
24
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
43
49
61
67
72
81
92
103
112
119
126
133
137
144
146

5.

Niet-beleidsartikelen
Artikel 97 Algemeen Departement
Artikel 98 Apparaat Kerndepartement
Artikel 99 Nominaal en Onvoorzien

150
150
153
155

6.

Bedrijfsvoeringsparagraaf

156

C.
7.
7.1

De jaarrekening
Verantwoordingsstaten
De departementale verantwoordingsstaat 2013 van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
De samenvattende verantwoordingsstaat 2013 van de
agentschappen van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu
De departementale saldibalans per 31 december 2013
De balansen per 31 december 2013 van de agentschappen van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Topinkomens

166
166

7.2

7.3
7.4
7.5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

9

166

167
169
179
213

4

D.
1.
2.
3.

4.
5.

Bijlagen
Toezichtrelaties en ZBO’s/RWT
Afgerond evaluatie en overig onderzoek
Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling
van externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe
inhuur)
Rapportage correspondentie
Afkortingenlijst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

216
216
228

234
237
238

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

6

Aanbieding en dechargeverlening

DEEL A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bied ik, mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu, het jaarverslag met betrekking tot de begroting van het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu (XII) over het jaar 2013 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Infrastructuur en Milieu decharge te verlenen over het in het jaar 2013
gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2013;
b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2013 dat met het onderhavige jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2013 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2013
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2013, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2013 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

7

Aanbieding en dechargeverlening

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

8

Leeswijzer

2. LEESWIJZER
Voor u ligt het Jaarverslag 2013 van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu (IenM), Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting. In dit Jaarverslag 2013
wordt verantwoording afgelegd over de gerealiseerde uitgaven,
ontvangsten en aangegane verplichtingen ten opzichte van de begroting
2013 inclusief de Nota van Wijziging 2013 (Kamerstukken II, 2012/13,
33 400 XII, nr. 8).
Het Jaarverslag IenM 2013 bestaat uit de volgende onderdelen:
A. Een algemeen deel: hierin is naast deze leeswijzer de officiële
aanbieding van het Jaarverslag aan de Staten-Generaal en het
verzoek tot dechargeverlening opgenomen.
B. Het beleidsverslag 2013 van IenM: hierin wordt ingegaan op de
resultaten die in 2013 zijn geboekt. Het beleidsverslag bestaat uit vier
onderdelen: het verslag over de beleidsprioriteiten, de beleidsartikelen, de niet-beleidsartikelen en de bedrijfsvoeringsparagraaf.
C. De Jaarrekening 2013 van IenM: deze bestaat uit de departementale
verantwoordingstaat van IenM en de samenvattende verantwoordingsstaten van de agentschappen KNMI, Rijkswaterstaat, Inspectie
Leefomgeving en Transport (ILT) en de Nederlandse Emissieautoriteit
(NEa). Tevens bevat dit deel de departementale saldibalans van IenM,
de jaarverslagen van de agentschappen en de opgave van topinkomens.
D. De bijlagen:
1. het overzicht inzake het toezicht op de zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) en de rechtspersonen met een wettelijke taak
(RWT’s)
2. het overzicht van afgerond evaluatie en overig onderzoek
3. het overzicht van de externe inhuur
4. de rapportage correspondentie
5. de afkortingenlijst
Naast dit Jaarverslag, Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting, kent IenM ook
de Jaarverslagen van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds, respectievelijk Hoofdstuk A en J van de Rijksbegroting. In deze fondsen worden de
concrete investeringsprojecten en programma’s van het Ministerie van
IenM geraamd en verantwoord.
Met het Infrastructuurfonds wordt invulling gegeven aan de doelstellingen
zoals genoemd in de Wet op het Infrastructuurfonds (Staatsblad 1993, nr
319), te weten het bevorderen van een integrale afweging van prioriteiten
en het bevorderen van continuïteit van middelen voor infrastructuur.
Het Deltafonds kent zijn oorsprong in de Waterwet (Staatsblad 2009, nr
107). In de Waterwet is als doel van dit fonds opgenomen de bekostiging
van maatregelen, voorzieningen en onderzoeken op het gebied van
waterveiligheid en zoetwatervoorziening.
De verantwoordingen van IenM zijn ook digitaal beschikbaar op
www.rijksbegroting.nl.
De financiële informatie in het beleidsverslag (onderdeel B) wordt
gepresenteerd door middel van de tabellen «Budgettaire gevolgen van
beleid». Hierin worden opmerkelijke verschillen tussen de budgettaire
raming en de realisatie in het verslagjaar toegelicht. Om de hoeveelheid
informatie te beperken is gekozen voor het hanteren van de hieronder
aangegeven norm. Aan de hand van deze norm wordt bepaald of een
verschil wordt toegelicht. Naar aanleiding van de aanbeveling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

9

Leeswijzer

Tijdelijke Commissie Onderhoud en Innovatie Spoor is de normering
aangepast, waarbij geldt dat begrotingsbedragen boven de € 50 miljoen
met een afwijking van meer dan € 5 miljoen ook worden toegelicht.
Norm bij te verklaren verschillen
Begrotingsbedrag
< € 4,5 miljoen
€ 4,5 – 22,5 miljoen
€ 22,5 – 50 miljoen
> € 50 miljoen

Verschil
> 50%
> € 2,5 miljoen
> 10%
> € 5 miljoen

Dit houdt in dat die hoofdproducten, waarbij het verschil tussen het
begrotingsbedrag en de realisatie kleiner is dan de aangegeven norm niet
worden toegelicht. Een uitzondering hierop wordt gemaakt voor beleidsmatige relevante mutaties. Deze worden ongeacht bovenstaande
normering wel toegelicht. Verder worden in afwijking van bovenvermelde
norm die artikelen, waarop in de begroting 2013 geen of zeer geringe
ontvangsten, uitgaven of verplichtingen zijn geraamd maar waar in 2012
wel relatief kleine bedragen op zijn gerealiseerd, niet apart toegelicht.
Betreffende de niet-financiële informatie moet worden vermeld dat IenM
bij het verkrijgen van deze indicatoren voor een deel afhankelijk is van
verzameling door externe partijen zoals het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS). De praktijk is zodanig dat deze gegevens in een aantal
gevallen later beschikbaar komen. Dit leidt ertoe dat niet in alle gevallen
de gegevens over het verslagjaar ten tijde van het opstellen van het
jaarverslag beschikbaar waren.
Groeiparagraaf

Wat is nieuw in dit Jaarverslag
De begroting van 2013 en dus ook dit voorliggende Jaarverslag is
gewijzigd door invoering van een nieuwe begrotingsstructuur, de verdere
doorvoering van het «Verantwoord Begroten» en transparantie.
Begrotingsstructuur
Als gevolg van de vorming van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
kent de begroting van IenM een nieuwe begrotingsstructuur. Deze
structuur is begin 2012 aan de Tweede Kamer kenbaar gemaakt en vanaf
de Voorjaarsnota 2012 van kracht (Kamerstukken II, 2011/12, 33 000 XII, nr.
111). De vaste commissie voor IenM heeft op basis van deze structuur
aangegeven welke wensen zij graag verwerkt zag in de begroting 2013
(Kamerstukken II, 33 000-XII-111/2012D25435). IenM heeft aangegeven hoe
het invulling kan geven aan die wensen, onder andere door middel van
een aangepaste begrotingsstructuur (Kamerstukken II, 2011/12, 31 865, nr.
42). De Begroting 2013 en dit Jaarverslag zijn op basis van die nieuwe
begrotingsstructuur opgebouwd.
Als gevolg van de twee achtereenvolgende conversies naar een nieuwe
artikelindeling kan met de realisatiecijfers in de nieuwe artikelindeling
enkel worden teruggekeken naar het verantwoordingsjaar 2013. Voor de
volledigheid zijn evenals in de begroting 2013 wel de «oude» artikelen 1
tot en met 10 opgenomen voor de jaren 2011 en 2012. De cijfers die in dit
Jaarverslag voor het jaar 2011 zijn opgenomen, zijn indicatief. Voor de
niet-beleidsartikelen «Algemeen departement» en «Apparaat van het
kerndepartement» zijn vanwege de vorming van het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu geen indicatieve cijfers voor het jaar 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

10

Leeswijzer

beschikbaar. Voor het beleidsartikel 25 Brede Doeluitkering geldt dat de
verplichtingenrealisaties voor de jaren 2011 en 2012 door de genoemde
conversies niet zijn opgenomen. Voor de realisatiecijfers van de artikelen
«Algemeen departement» en «Apparaat van het kerndepartement» voor
het jaar 2011 en eerder wordt verwezen naar de eerder gepubliceerde
jaarverslagen van Hoofdstuk XI en Hoofdstuk XII.
Verantwoord Begroten
De begroting 2012, evenals het Jaarverslag 2012 waren al significant
gewijzigd als gevolg van de veranderingen die in de Rijksbegroting zijn
doorgevoerd onder de naam «Verantwoord Begroten» (Kamerstukken II,
2010/11, 31 865, nr. 26). De begroting 2013 is conform de voorschriften
van «Verantwoord Begroten» opgebouwd. Dat betekent dat voor alle
beleidsartikelen rollen en verantwoordelijkheden worden beschreven,
bijbehorende indicatoren en kengetallen worden gepresenteerd alsmede
de in te zetten financiële instrumenten. Deze nieuwe opzet wordt ook
gevolgd in het Jaarverslag 2013. Aanvullend daarop is aan het beleidsprioriteitenverslag een tweetal overzichtstabellen opgenomen, te weten de
tabel «Realisatie beleidsdoorlichtingen» en de tabel «Overzicht garanties
en achterborgstellingen».
Transparantie
In begrotingsonderzoeken en tijdens begrotingsbehandelingen is
geconstateerd dat meer transparantie van de begrotingen van IenM
wenselijk is. De Tweede Kamer heeft naar aanleiding van het rapport van
de Tijdelijke Commissie Onderhoud en Innovatie Spoor deze wens nog
eens herhaald. In de kabinetsreactie op het rapport van de Tijdelijke
commissie onderhoud en innovatie spoor (Kamerstukken II, 2011/12,
32 707, nr. 16) is een pakket maatregelen aangekondigd om de informatievoorziening naar de Tweede Kamer beter en transparanter te maken. De
maatregelen zijn – voor zover van toepassing op de begroting en
toepasbaar in de verantwoording – in dit Jaarverslag doorgevoerd.
Verder heeft de vaste Kamercommissie IenM geconstateerd dat met het
toedelen van de bijdrage aan het Infrastructuurfonds aan de verschillende
beleidsartikelen, veel sterker de inhoudelijke relatie gelegd kan worden
tussen beleidsdoelstellingen, de ministeriële verantwoordelijkheid en de
middelen die via het Infrastructuurfonds besteed worden. Hiertoe is een
nieuw beleidsartikel, artikel 26 Bijdrage investeringsfondsen, geïntroduceerd. In de brief (Kamerstukken II, 2011/12, 31 865, nr. 42) is verder
aangegeven hoe IenM deze relatie wil versterken. Deze lijn is in de
begroting 2013 en dit Jaarverslag doorgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

11

Beleidsprioriteiten

DEEL B. BELEIDSVERSLAG
3. BELEIDSPRIORITEITEN
Inleiding
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft in 2013 volop gewerkt
aan integrale oplossingen voor vraagstukken met betrekking tot bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid. Alle activiteiten waren gericht op
versterking van de economie in combinatie met de zorg voor een veilige
en gezonde leefomgeving. In dit beleidsverslag worden de belangrijkste
resultaten uit 2013 toegelicht.
Ruimte
SVIR
De uitvoering van de realisatieparagraaf van de SVIR ligt op koers. In
gesprekken met de provincies is gebleken dat zij goed uit de voeten
kunnen met de nieuwe verdeling van bevoegdheden in de ruimtelijke
ordening. De Minister van IenM heeft de Tweede Kamer per brief van
28 oktober 20131 geïnformeerd over de voortgang.
RAAM
In november 2013 is tijdens het bestuurlijk overleg MIRT Noord-Holland –
Utrecht – Flevoland de Rijksstructuurvisie Amsterdam – Almere –
Markermeer vastgesteld. Vervolgens zijn de Bestuursovereenkomst
RRAAM en de Uitvoeringsovereenkomst Almere 2.0 ondertekend. Deze
documenten zijn op 20 november 2013 aan de Tweede Kamer aangeboden2. Hiermee is het programma RRAAM, gestart in 2010, beëindigd.
De vaste commissie Infrastructuur en Milieu van de Tweede Kamer heeft
besloten om ook voor de vervolgfase de status van Groot Project te willen
handhaven.
Wind op Land
De Structuurvisie Windenergie zal de ruimtelijke kaders aangeven voor de
ontwikkeling van grootschalige windenergie op land. De Ontwerp
Structuurvisie3 is in juni 2013 aan de Tweede Kamer aangeboden.
Ondergrond
De Structuurvisie Ondergrond wordt het ruimtelijk afwegingskader voor
activiteiten in de ondergrond en beoogt een duurzaam en efficiënt gebruik
daarvan. In 2013 is bij een breed scala aan belanghebbenden – bestuurlijke koepels, milieuorganisaties en bedrijfsleven – geïnventariseerd welke
kansen en knelpunten er liggen.
Leegstand kantoren
De Minister van IenM heeft in 2013 op verschillende momenten de
Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van de rijksacties
voortkomend uit het Convenant Aanpak Leegstand Kantoren4. Onder
meer is een onderzoek uitgevoerd naar de juridische mogelijkheden om te
komen tot een verplichte afdracht ten behoeve van regionale kantorenfondsen. In de brief «Uitvoering Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte»5

1

32 660, nr. 59
31 089, nr. 108
3
33 612, nr. 1
4
Zie onder andere 33 400-VII, nrs. 60 en 74
5
32 660, nr. 59
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

12

Beleidsprioriteiten

is de Tweede Kamer geïnformeerd over de resultaten van de eerste
tranche van het convenant Bedrijventerreinen 2010–2020 (gesloten tussen
Rijk, IPO en VNG) en over de pilots «verzakelijking bedrijventerreinen».
Stelselherziening omgevingsrecht (Omgevingswet)
De Tweede Kamer is in november 2013 geïnformeerd over de voortgang
van de stelselherziening omgevingsrecht6. Het wetsvoorstel
Omgevingswet is volgens planning in juli 2013 voor advies aangeboden
aan de Raad van State. Daaraan voorafgaand heeft het kabinet de
betrokken bestuurlijke en maatschappelijke partijen en toetsende
instanties in de gelegenheid gesteld te reageren op het conceptwetsvoorstel. Van deze gelegenheid is veel gebruik gemaakt. De reacties zijn
verwerkt in het wetsvoorstel. De Raad van State heeft inmiddels advies
uitgebracht. Dit advies wordt in het wetsvoorstel verwerkt. Bij indiening,
naar verwachting medio 2014, zullen naast het advies van de Raad van
State ook de uitkomsten van de formele toetsen openbaar worden
gemaakt.
Daarnaast is in 2013 gewerkt aan de voorbereiding van de onderliggende
Algemene Maatregelen van Bestuur en de Invoeringswet. Verder is in
opdracht van IenM, VNG, IPO en UvW een verkenning gestart voor de
implementatie: invoeringsbegeleiding, digitalisering vergunningverlening
en toezicht en handhaving.
Crisis- en herstelwet
Met instemming van Eerste en Tweede Kamer is de Crisis- en herstelwet
verlengd tot het moment dat deze opgaat in de Omgevingswet en de
Algemene wet bestuursrecht. De 5e en 6e tranches Crisis en herstelwet,
waarin innovatieve projecten en experimenten worden aangewezen, zijn
in 2013 in werking getreden.
Bereikbaarheid
Wegprojecten
In april 2013 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de gevolgen van de
bezuinigingen op het Infrastructuurfonds voor de voortgang van de
MIRT-projecten7. In 2013 is verder gewerkt aan de besluitvorming over
een aantal projecten voor een betere bereikbaarheid in Nederland. Zo
heeft de Minister van IenM naar aanleiding van het advies van de
Commissie Schoof8 met de Tweede Kamer gesproken over nadere
besluitvorming met betrekking tot de Ring Utrecht. Het advies van de
Commissie Schoof is overgenomen. In november heeft de Minister van
IenM de Structuurvisie bereikbaarheid Regio Rotterdam en Nieuwe
Westelijke Oeververbinding vastgesteld en aan de Tweede Kamer
gezonden9. Ook is in 2013 is een aantal startbeslissingen genomen,
waaronder de startbeslissing voor de A58 Eindhoven–Tilburg en de A2 ’t
Vonderen–Kerensheide. Verder is het Standpunt A13/A16 naar de Tweede
Kamer toegezonden en is een Tracébesluit N18 Varsseveld-Enschede en
Tracébesluit A6/A7 Knooppunt Joure vastgesteld.

6

33 118, nr. 8
33 400-A, nr. 94
8
33 400-A, nr. 50
9
32 598, nr. 20
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

13

Beleidsprioriteiten

ITS
Intelligente Transport Systemen (ITS) bieden nieuwe oplossingen voor het
behalen van de doelstellingen voor bereikbaarheid, leefbaarheid en
veiligheid. In dit verband heeft de Minister van IenM in november 2013 de
Routekaart en Uitvoeringsagenda van het actieprogramma «Beter
geïnformeerd op weg» aan de Tweede Kamer aangeboden10. De
Uitvoeringsagenda geeft de komende jaren invulling aan de doorontwikkeling van ITS op het gebied van reisinformatie en verkeersmanagement.
Verkeersveiligheid
In 2013 is gestart met de uitvoering van de maatregelen uit de Beleidsimpuls Verkeersveiligheid. De focus van deze maatregelen ligt op de
risicogroepen ouderen en fietsers. In het programma «Blijf Veilig Mobiel»
werkt een tiental maatschappelijke organisaties samen om ouderen te
stimuleren en helpen langer veilig en fit mobiel te blijven, met inhoudelijke en financiële steun van IenM. Gemeenten hebben in 2013 hun eigen
lokale aanpak veilig fietsen opgesteld. Daarnaast heeft onderzoek
uitgewezen dat de seniorenkeuring vanaf de verhoogde leeftijd van 75
jaar een nuttige bijdrage aan de verkeersveiligheid levert. Deze blijft
daarom gehandhaafd.
Lange Termijn Spooragenda
Om goede afwegingen te kunnen maken ten aanzien van de wensen en
eisen die aan het spoorsysteem worden gesteld is in 2012 gestart met het
uitwerken van de Lange Termijn Spooragenda (LTSa). De Staatssecretaris
van IenM heeft begin 2013 deel 1 van de LTSa11 aan de Tweede Kamer
gestuurd met daarin de ambities en doelstellingen. In de loop van 2013
zijn deze in overleg met de relevante stakeholders verder uitgewerkt. Deel
II is in april 2014 aan de Tweede Kamer verzonden12.
Programma Hoogfrequent Spoor
In 2013 is in het kader van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
(PHS) verder gewerkt aan de diverse maatregelen om op termijn tot
hogere treinfrequenties op de drukste corridors te komen. Vanwege de
lagere groeiprognoses van het goederenvervoer en de bezuiniging op het
Infrastructuurfonds is de totale oplevering van de PHS-maatregelen
verschoven van 2020 naar 2028. Het PHS-project «Doorstroomstation
Utrecht» is in 2013 de realisatiefase in gegaan. De lay-out van de sporen
wordt daar grootscheeps gerenoveerd en uitgebreid om meer treinen met
een hogere opvolgsnelheid mogelijk te maken. In augustus 2013 is een
besluit genomen over de inrichting van de OV-SAAL corridor (Schiphol –
Amsterdam – Almere – Lelystad) waarmee de toename van de vervoervraag op dit traject op de middellange termijn kan worden opgevangen.
Winterweer op het spoor
Mede als gevolg van de maatregelen uit het programma Winterweer op
het spoor is de treindienst tijdens de winter van 2012/2013 niet op grote
schaal ontregeld en is de treindienst ondanks de strenge winter redelijk
betrouwbaar gebleken. Op de trajecten waar de «Zwitserse wisselaanpak»
is toegepast, is het storingsniveau met 20–40% gedaald.

10

31 305, nr. 207
29 984, nr. 384
12
29 984, nr. 474
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

14

Beleidsprioriteiten

Spoorveiligheid
Ten behoeve van verbetering van de veiligheid op het spoor op de langere
termijn is in 2012 besloten om het beveiligingssysteem ERTMS (European
Rail Traffic Management System) in Nederland in te voeren, ter
vervanging van het huidige systeem ATB. In 2013 is een aantal stappen in
deze richting gezet. Op het traject Amsterdam-Utrecht hebben in het kader
van de pilot ERTMS Dual Signalling testritten plaatsgevonden met
verschillende soorten passagiers- en goederentreinen en zijn machinisten
en treindienstleiders opgeleid. In februari 2013 is de Startbeslissing
(Railmap 1.0)13 aan de Tweede Kamer gestuurd en is een bedrag van € 2
miljard gereserveerd voor ERTMS. De Kamer heeft ERTMS aangemerkt als
Groot Project en wordt daarom uitgebreid geïnformeerd en meegenomen
in de voorliggende keuzes en scenario’s. De Staatssecretaris van IenM
heeft de Tweede Kamer met de Railmap 2.014 in december geïnformeerd
over de stand van zaken met betrekking tot de onderzoeken in de
verkenningsfase.
Om ook op de korte termijn de veiligheid op het spoor te verbeteren
worden daarnaast de Stoptonend Seinpassages (STS-passages)
aangepakt. Hiertoe zijn – in lijn met de aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar aanleiding van het ongeval bij Amsterdam
Westerpark – de volgende categorieën maatregelen in gang gezet:
1. Niet meer «op rood plannen» in de nieuwe dienstregeling.
2. Meer seinen voorzien van het beveiligingssysteem ATB vv (verbeterde versie): in 2013 zijn aanvullend 150 seinen hiermee uitgerust,
waarmee het totaal op circa 1950 komt. Aan ProRail is opdracht
gegeven alle overige seinen hiermee uit te rusten, met uitzondering
van die trajecten waar op korte termijn volledig onder ERTMS kan
worden gereden.
3. Aanscherping van de gespreksregels voor communicatie tussen
machinisten en treindienstleiders.
Grensoverschrijdende spoortrajecten
In 2013 zijn op verschillende grensoverschrijdende trajecten concrete
stappen gezet. Eind 2013 is bijvoorbeeld een akkoord gesloten over een
elektrische treindienst Maastricht – Heerlen – Aken. Het Rijk en de
provincie Limburg hebben samen € 15 miljoen beschikbaar gesteld om
het traject Landgraaf – grens te elektrificeren. De partijen aan Duitse zijde
financieren de benodigde elektrificatie op het traject grens – Herzogenrath. Verder zijn met de deelstaatregering Nordrhein-Westfalen
afspraken gemaakt over de cofinanciering van de regionale treindienst
Arnhem – Düsseldorf met ingang van 2017–2018.
Het stopzetten van de V250-hogesnelheidstreinen op de verbinding naar
Antwerpen heeft ertoe geleid dat het grensoverschrijdend spoorvervoer in
eerste instantie is opgevangen door extra treinen in te zetten tussen
Roosendaal en Antwerpen en vanaf februari door middel van intercitytreinen tussen Den Haag en Brussel. In september 2013 heeft het kabinet
ingestemd met het voorstel van NS voor de wijze waarop de komende
jaren het vervoer naar België en verder zal worden ingevuld en de Tweede
Kamer hierover geïnformeerd15.

13

29 984, nr. 385
33 652, nr. 4
15
22 026, nr. 430
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

15

Beleidsprioriteiten

OV-chipkaart
Met de start van het Nationaal Openbaar Vervoerberaad (NOVB) is een
permanente structuur ingericht voor overleg en besluitvorming over
concessieoverstijgende onderwerpen met betrekking tot de OV-chipkaart.
Een belangrijk besluit van dit gremium in 2013 betrof het afschaffen van
het dubbel opstaptarief in de treinketen. Ook ten aanzien van de herpositionering van TLS is voortgang geboekt. Partijen zijn voornemens een
coöperatie op te richten waarvan alle concessiehoudende vervoerders lid
zijn. Eind 2013 is de intentieverklaring over de governance ondertekend.
De verwachting is dat de intentieverklaring over de financiering medio
2014 getekend wordt. Daarnaast wordt gewerkt aan het inrichten van
toezicht op de OV-betaalmarkt door de ACM. Ter ondersteuning van de
aanpak langs de genoemde sporen wordt de Wet Personenvervoer 2000
aangepast zodat op Rijksniveau beslissingen kunnen worden genomen
indien de concessiepartijen niet tot overeenstemming komen. Indiening
van het wetsvoorstel voor aanpassing van de Wet Personenvervoer is
beoogd in het najaar van 2014.
Infrastructuurautoriteit
Op 21 juni 2013 hebben de Minister van BZK en de Staatssecretaris van
IenM een wetsvoorstel16 bij de Tweede Kamer ingediend waarmee het
mogelijk wordt gemaakt de verkeer- en vervoertaken en de BDU-middelen
van de huidige plusregio’s Amsterdam, Rotterdam en Haaglanden onder
te brengen bij twee vervoerregio’s in de Randstad. De taken en middelen
van de overige plusregio’s worden bij de provincies ondergebracht.
Maritiem
In 2013 is gewerkt aan de versterking van de internationale concurrentiekracht van de mainport Rotterdam en de Nederlandse maritieme sector.
Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) ligt op koers, de
risico’s zijn sterk afgenomen en ruim 85% van de rijksuitgaven is gedaan.
De Minister van IenM heeft in juli de evaluatie van het project aan de
Tweede Kamer gestuurd17. De planuitwerking voor de Zeesluis Kanaal
Gent-Terneuzen en de Zeetoegang IJmond is een stap verder gekomen en
het ontwerp tracébesluit MER voor de verdieping van de Eemsgeul is
begin 2014 gereed gekomen. Als gevolg van de bezuinigingen en
procedurele vertragingen zijn de projectbeslissingen voor sluis Eefde en
de tracébeslissing voor de Beatrixsluis enigszins vertraagd. Beide
beslissingen worden in 2014 verwacht. De verdieping van de vaarweg
Harlingen-Kornwerderzand («Boontjes») is in 2013 opgeleverd. De
realisatie van de verruiming van het Wilhelminakanaal bij Tilburg, de
Wilhelminasluis in de Zaan en de bouw van de Schutsluis bij Zwartsluis
zijn in 2013 van start gegaan. In het kader van de quick win-regeling
binnenhavens zijn acht projecten gerealiseerd in 2013, waaronder de
langshaven en zwaaikom Vossenberg West in Tilburg, verlenging van de
kade bij Markelo en de kadeverbetering Julianakanaal in Maastricht.
In 2013 werd de implementatie van (wijzigingen van) een aantal internationale verdragen en regels afgerond, waaronder het herziene
IMO-verdrag inzake training en opleiding van zeevarenden (STCW) en de
EU-richtlijn inzake het zwavelgehalte van scheepsbrandstoffen.

16

33 659 (Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere wetten in
verband met de afschaffing van de plusregio’s)
17
24 691, nr. 119

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

16

Beleidsprioriteiten

Beter Benutten
Met het programma Beter Benutten beoogt het kabinet het bestaande
netwerk van wegen, spoorwegen en vaarwegen maximaal te benutten,
onder meer door te komen tot een betere spreiding van vervoersstromen
en reizigers. De eerste inzichten in de effecten van het programma laten
een positief beeld zien: de spitsmijden-projecten reduceren de files op de
betrokken wegvakken met meer dan 5%. Ook de werkgeversaanpak heeft
tot een gemiddelde filereductie van 5% geleid, met name door de
invoering van flexibele werktijden. Het programma Beter Benutten ligt op
schema: in 2013 is circa 15% van de ruim 300 projecten afgerond. Verder
zijn de maatregelen die met de bestuurlijke trio’s (Minister van IenM,
regionale bestuurder en CEO uit de regio) zijn afgesproken nader
uitgewerkt en is gestart met de uitvoering. De regio’s Stedendriehoek
(Deventer-Zutphen-Apeldoorn) en Leeuwarden zijn toegevoegd aan het
programma, waardoor nu in totaal twaalf regio’s deelnemen.
Luchtvaart
Het kabinet streeft naar een veilig, duurzaam en efficiënt luchtvaartsysteem. Om deze ambitie tegen de achtergrond van de groei van het
aantal vliegbewegingen te realiseren zijn in 2013 de volgende stappen
gezet:
• In het najaar zijn het ontwerp-Luchthavenbesluit Eindhoven en MER ter
inzage gelegd. Ten aanzien van de ontwikkeling van Lelystad Airport
zijn diverse stappen gezet waaronder het ter inzage leggen van de
Notitie Reikwijdte en Detailniveau in het kader van de MER-procedure.
• De kabinetsreactie omtrent het nieuwe normen- en handhavingsstelsel
van Schiphol is naar de Tweede Kamer gestuurd18.
• Groningen Airport Eelde heeft in april de verlengde start- en landingsbaan in gebruik genomen. Sindsdien zijn ook bestemmingen verder
weg binnen en buiten Europa non-stop vanaf Eelde te bereiken.
• De aanbesteding voor de luchthaven Twente is ten opzichte van de
initiële planning vertraagd, waardoor in 2013 geen luchthavenbesluit
kon worden vastgesteld. Om toch exploitatie van het huidige vliegveld
mogelijk te maken is in september 2013 een concessieovereenkomst
gesloten tussen Area Development Twente (ADT) en de toekomstige
exploitant.
• Voor alle luchthavens van nationale betekenis zijn stappen gezet om te
komen tot Commissies van Regionaal Overleg (CRO’s). Voor Groningen Airport Eelde en Rotterdam The Hague Airport heeft het Rijk
inmiddels een onafhankelijk voorzitter benoemd en is de CRO van start
gegaan.
• De AMvB Luchthavenindelingsbesluit voor het onderdeel vliegveiligheid is aangepast aan de internationale regels en ter inzage gelegd.
• Rijk en de luchtverkeersdienstverleners hebben een concept Roadmap
Luchtruimvisie opgesteld. De Roadmap zal in 2014 worden afgerond
wanneer de (financiële) gevolgen duidelijk zijn. Aan de luchtruimprojecten uit de concept Roadmap wordt onverminderd doorgewerkt.
• In ICAO-verband zijn afspraken gemaakt over de invoering van een
mondiaal systeem voor emissiereductie in 2020. Over de werking van
dat systeem dient een besluit te worden genomen door de ICAO
Assemblee van 2016.
• Om het risico van vogelaanvaringen te beperken is in 2013 27% meer
hectare vrijwillig ondergewerkt dan in 2012. Schiphol onderzoekt de
mogelijkheden van radar voor vroegtijdige vogeldetectie.

18

29 665, nr. 190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

17

Beleidsprioriteiten

•

•
•

Medio 2013 is het traject Shared Vision afgerond, dat beoogde te
komen tot een gedeelde visie tussen KLM en Schiphol over het
selectiviteitsbeleid, het masterplan Schiphol en de luchthaventarieven
voor de komende jaren. De Staatssecretaris van IenM heeft de Tweede
Kamer geïnformeerd over de uitwerking van de herziening van de
tariefregulering van Schiphol19. De herziening is uitgewerkt in een
wetsvoorstel dat eind 2013 het formele toetsingsproces is ingegaan.
De Europese Commissie heeft een voorstel tot herziening van de
Verordeningen Passagiersrechten Luchtvaart uitgebracht.
In overleg met de eilandbesturen van Bonaire, Saba en Sint Eustatius
zijn de voorbereidingen getroffen voor nieuwe aanwijzingsbesluiten
voor de luchthavens op deze eilanden. Voor de drie luchthavens
worden onder de Luchtvaartwet BES voor het eerst geluidszones
vastgesteld. In 2013 is het ontwerp Besluit geluidsbelasting luchtvaartterreinen BES bij de Raad van State aanhangig gemaakt, is het
berekeningsvoorschrift aangepast en is overleg gevoerd over de te
hanteren vlootmix.

Leefomgeving en Milieu
Luchtkwaliteit en geluid
Uit de 4e Monitoringrapportage over het NSL20 die op 17 december 2013
aan de Tweede Kamer is gezonden, blijkt dat de luchtkwaliteit in
Nederland de afgelopen drie jaar is verbeterd. Nederland voldoet
grotendeels aan de Europese normen voor luchtkwaliteit. Alleen enkele
hardnekkige knelpunten blijven nog bestaan. Deze knelpunten komen
voor in de gebieden met veel intensieve veehouderij of industrie (fijn stof)
en in de grote steden (stikstof). De tegenvallende doorwerking van de
Euro-emissienormen voor voertuigen betekent voor het NSL dat er
minder positief resultaat ten aanzien van de luchtkwaliteit wordt geboekt
dan bij de start van het NSL werd verwacht. Gelijktijdig met de monitoringrapportage is de Tweede Kamer geïnformeerd21over het kabinetsbesluit om het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) te
verlengen tot 1 januari 2017. In die periode wordt de monitoring voortgezet.
De Staatssecretaris van IenM heeft de Tweede Kamer op 28 maart 2013
per brief22 geïnformeerd over de beleidskeuzes ten aanzien van nieuwe
geluidwetgeving voor decentrale infrastructuur en industrielawaai
(SWUNG-2).
Klimaat
Op 4 oktober 2013 is de Klimaatagenda «weerbaar, welvarend en groen»
aan de Tweede Kamer aangeboden23. Waar het SER-energieakkoord zich
hoofdzakelijk op 2020 richt, ligt de focus van de Klimaatagenda op
concrete doelen en ambities voor 2030 en verder, en richt deze zich zowel
op mitigatie (vermindering broeikasgassen) als op adaptatie (aanpassen
aan klimaatverandering). Verder en richt de Klimaatagenda zich op
dwarsdoorsnijdende maatregelen (materiaal- en grondstoffen en
biobased economy) en sectoren die niet door de SER gedekt worden
(landbouw, overige broeikasgassen).

19

33 231, nr. 3
30 175, nr. 192
21
30 175, nr. 191
22
32 252, nr. 52
23
32 813, nr. 70
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

18

Beleidsprioriteiten

Om uitvoering te geven aan de motie Van der Werf24 heeft de Staatssecretaris van IenM in maart 2013 een tussentijdse evaluatie van de Lokale
Klimaatagenda aan de Tweede Kamer gezonden25. Hieruit komt het
belang naar voren van de interactieve leer- en kennisuitwisselingtrajecten.
De huidige opzet van de Lokale Klimaatagenda, waarbinnen de ruimte
geborgd is voor voortdurend geactualiseerde speer- en aandachtspunten
is waardevol en wordt voortgezet tot in 2014. In september is het SER
energie akkoord tot stand gekomen en de Klimaatagenda gepresenteerd.
Hiermee worden binnen en buiten IenM nieuwe activiteiten ontwikkeld.
Dit is de aanleiding geweest om eind 2013 te starten met een verkenning
naar het vervolg van de Lokale Klimaatagenda in 2014.
Bodem
In 2013 is de Impuls Lokale Bodemkwaliteit afgerond. De impuls richtte
zich op het formuleren van beleid voor het natuurlijk kapitaal door
medeoverheden. Een aantal regio’s heeft inmiddels de ecosysteembenadering toegepast in concrete gebiedsontwikkeling.
Decentralisatie bodembeleid
In 2013 is gewerkt aan het beleidsonderbouwend onderzoek voor de
fundamentele herziening van de Wet bodembescherming die in 2014 en
2015 verder worden doorgevoerd. Verder zijn in 2013 bijdragen verleend
aan bevoegde gezagen voor het uitvoeren van saneringsafspraken met
betrekking tot verontreinigde locaties.
Energie uit de samenleving, ruimte door de overheid
Om een groene economie te bevorderen ontwikkelt IenM duurzaamheidscriteria die zorgen voor een handelingsperspectief en investeringszekerheid in de markt. In 2013 zijn de criteria voor kantoorgebouwen en
drukwerk geactualiseerd. Verder is een onderzoek gestart naar vereenvoudiging van de criteriastructuur, zodat deze op efficiëntere wijze kan
worden beheerd.
IenM heeft zich in Europees verband ingezet voor het vaststellen van
wettelijke duurzaamheidscriteria voor vaste biomassa ten behoeve van
energieopwekking. Bij gebrek aan overeenstemming tussen de lidstaten
heeft de Europese Commissie echter in het najaar van 2013 besloten nog
geen beslissing te nemen over een beleidsvoorstel op dit vlak. Zo lang er
geen criteria op EU-niveau zijn vastgesteld, zal Nederland samenwerking
zoeken met gelijkgestemde landen en bezien in hoeverre criteria onderling
zijn te harmoniseren.
In 2013 is gestart met het opzetten van het programma Duurzaam Doen
(DD). Dit programma inspireert mensen om van duurzaam denken over te
gaan tot duurzaam doen. Met DD biedt IenM samen met anderen concrete
tips en tools om duurzaam te doen. Verder biedt het programma een
podium voor partijen met duurzame initiatieven. Het programma trekt
zoveel mogelijk op met partners in de samenleving. In 2013 is onder
andere gewerkt aan een aanpak, een bijbehorende kernboodschap en een
website. In 2014 zal lancering plaatsvinden, waarna stapsgewijs
verbreding naar andere thema’s en maatschappelijke organisaties en
marktpartijen kan plaatsvinden.

24
25

32 813, nr. 9
32 813 nr. 45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

19

Beleidsprioriteiten

Green Deals
AgentschapNL heeft een voortgangsrapportage uitgevoerd waaruit blijkt
dat de uitvoering van het merendeel van de Green Deals op koers ligt.
Verder is een externe audit uitgevoerd van het Green Deals proces. Beide
stukken zijn in november 2013 aan de Tweede Kamer gestuurd26.
Eindconclusie is dat de Green Deal aanpak succesvol is en beantwoordt
aan een groeiende behoefte van partijen in de samenleving om zelf
kansen voor groene groei te realiseren, waarbij men een beroep kan doen
op een laagdrempelige overheid.
Van afval naar grondstof (VANG)
In het kader van de groene groei ambitie van het kabinet is 2013 gebruikt
om het voornemen gericht op het versnellen van de transitie naar een
circulaire economie om te zetten in een beleidsprogramma. Dit
programma, getiteld «Van afval naar grondstof» bestaat uit een reeks
nieuwe activiteiten gericht op het vergroten van het marktaandeel van
duurzame producten, op het verduurzamen van de consumptie en op het
meer en beter gaan recyclen. Daarnaast wordt het bestaande beleid op
het gebied van grondstoffen en afval binnen dit programma geheroriënteerd op de gewenste transitie. Een beschrijving van het programma is op
28 januari 2014 aan de Tweede Kamer gezonden27.
Verder zijn er op het terrein van verpakkingen en afvalverwerking in 2013
zijn de volgende resultaten bereikt:
• De raamovereenkomst verpakkingen is van start gegaan. In december
heeft de Staatssecretaris van IenM de Tweede Kamer over de
voortgang geïnformeerd28. De hoofdconclusie is dat de gemaakte
afspraken in het eerste jaar zijn uitgevoerd. Dit betreft onder meer de
overgang naar een nieuwe uitvoeringsorganisatie met een privaat
heffingssysteem in plaats van de verpakkingenbelasting, het structureel verduurzamen van verpakkingen, het uitvoeren van een pilot
drankenkartons en een monitoringsmethode.
• Voor huishoudelijk afval is de samenwerking met de gemeenten
geïntensiveerd. Samen met de gemeenten wordt nu verder gekeken
hoe invulling gegeven kan worden aan de wens om meer huishoudelijk afval te recyclen.
• De afvalverbrandingsinstallaties hebben ook in 2013 weer afval
geïmporteerd om op volle capaciteit te kunnen draaien.
Uitvoering en handhaving milieutaken
In 2013 heeft het landelijke netwerk van regionale uitvoeringsdiensten
(RUD’s) vorm gekregen. Daarmee is een randvoorwaarde voor betere
uitvoering van de VTH-taken (Vergunningverlening, Toezicht en
Handhaving) door de overheid vervuld. Het wetsvoorstel VTH-taken dat
13 februari 2014 bij de Tweede Kamer is ingediend29 voorziet in kwaliteitscriteria, uniforme interventiestrategieën en optimale informatieuitwisseling. Alle RUD’s zijn opgericht en operationeel geworden. Er zijn
29 Regionale Uitvoeringsdiensten; zes daarvan hebben een specialisatie in
BRZO-taken.

26

33 043, nr. 26
33 043, nr. 28
28
28 694, nr. 112
29
33 872, nr. 2
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

20

Beleidsprioriteiten

Water
Waterveiligheid
De Minister van IenM heeft in april 2013 het voorgenomen beleid ten
aanzien van waterveiligheid aan de Tweede Kamer kenbaar gemaakt30.
Uitwerking hiervan vindt plaats binnen het Deltaprogramma Waterveiligheid en zal worden meegenomen in het voorstel voor de Deltabeslissingen in 2014.
Het wetsvoorstel dat de cofinanciering van het nieuwe Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) wettelijk verankert is conform planning op
1 januari 2014 in werking getreden. De waterschappen en Rijkswaterstaat
hebben in juni 2013 het eerste HWBP-projectenboek aangeboden aan de
Minister van IenM. Dit bevat, naast de kaders en spelregels, een overzicht
van de projecten die zijn gestart of in 2014 zullen starten.
Zoetwater
In 2013 zijn in het kader van het Deltaprogramma zoetwater kansrijke
strategieën voor de zoetwatervoorziening van Nederland ontwikkeld.
Daarnaast zijn korte termijn maatregelen beschreven en is het concept
«voorzieningenniveau» geïntroduceerd dat tot doel heeft duidelijke
afspraken tussen overheden en gebruikers te maken. Dit alles ter
voorbereiding op de Deltabeslissingen die in 2014 worden genomen.
Waterkwaliteit
In 2013 heeft IenM de uitvoering van maatregelen uit de Stroomgebiedbeheerplannen 2009 van de Kaderrichtlijn Water voortgezet. Verder is met
het vrijmaken van € 100 miljoen een eerste stap gezet om de structurele
financiering van de KRW vanaf 2016 te borgen. De Tweede Kamer heeft
met het aannemen van het amendement Jacobi31 besloten om de
financiering van het werken aan schoon water onderdeel te maken van
het Deltafonds.
Bestuursakkoord Water (BAW)
Met het in 2011 gesloten BAW streeft het kabinet samen met de bestuurlijke partners in het waterdomein (waterbeheer en waterketen) naar onder
meer een doelmatigheidswinst van € 750 miljoen per jaar, uiterlijk per
2020. Deze doelmatigheidswinst zal ten goede komen aan het watersysteem en de waterketen zodat de kostenstijging wordt beperkt en de
lokale lasten voor burgers en bedrijven gematigd stijgen. In 2013 is met
grote voortvarendheid aan de uitvoering van het BAW gewerkt. Mijlpalen
in 2013 waren:
• Start visitatiecommissie waterketen onder leiding van oud-Minister
Peijs (leidend tot aanbevelingen voor de samenwerking in de
waterketen)
• Oplevering eerste programma nieuw Hoogwaterbeschermingsprogramma
• Verdere samenwerking RWS en waterschappen op meerdere terreinen,
zoals ICT en vergunningverlening en handhaving
• Het Wetsvoorstel gelijktijdige verkiezingen voor leden van Provinciale
Staten en de categorie ingezetenen van de waterschapsbesturen is
aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer.
• De Wijziging waterwet (wetsvoorstel doelmatigheid en bekostiging
hoogwaterbescherming) is per 1 januari 2014 in werking getreden.
30
31

33 400-J, nr. 19
33 503, nr. 8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

21

Beleidsprioriteiten

Aanleg
In 2013 is doorgewerkt aan het verbeteren van de waterveiligheid, onder
andere aan de grote projecten HWBP-2, Ruimte voor de Rivier en
Maaswerken. Voor het HWBP-2 zijn bijna alle resterende voorkeursalternatieven vastgesteld en is een groot aantal projecten in realisatie gegaan,
zoals Krimpen, Eemdijken en Zwakke Schakels Noord-Holland. Van het
programma Maaswerken zijn in 2013 drie projecten afgerond. Het betreft
de zomerbedverdieping in het stuwpand Grave, de peilopzet in het
stuwpand Grave en de Grensmaaslocatie Borgharen. Verder zijn in 2013
vier projecten in uitvoering gegaan: zomerbedverdieping in het stuwpand
Sambeek, Grensmaaslocatie Aan de Maas, hoogwatergeul Well Aijen en
de prioritaire kademaatregel Maastricht. Twee nieuwe projecten zijn in
2013 geïnitieerd: Zuidgeul Well Aijen en het project Vlaamse locaties
Boertien+. De prioritaire kademaatregelen binnen het programma
Maaswerken worden in 2020 afgerond. Ook het programma Ruimte voor
de Rivier was in 2013 volop in uitvoering. Uitvoering is gestart bij onder
andere de uiterwaardvergravingen langs de Rijn, de dijkteruglegging bij
Lent, en de uiterwaardvergraving bij Munnikenland. De dijkverleggingen
bij Zutphen en de Hoogwatergeul Veessen Wapenveld zijn gegund en de
uitvoering daarvan is in voorbereiding.
Beheer en onderhoud
In 2012 zijn voor het Beheer en Onderhoud voor de periode 2013 tot en
met 2016 prestatieafspraken gemaakt voor het watermanagement, beheer
en onderhoud waterveiligheid en voor de zoetwatervoorziening. Het doel
hierbij is het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat
de primaire functies voor zowel waterveiligheid als voor de zoetwatervoorziening vervuld kunnen worden. Gebleken is dat de conditie van het
hoofdwatersysteem in 2013 van voldoende kwaliteit was om de primaire
functies te vervullen.
Governance
Georganiseerd vertrouwen; dat is het leidende principe voor aansturing
en toezicht op de zelfstandige organisaties op IenM-terrein. Op 1 januari
2013 zijn de bevoegdheden van de Minister en de governancestructuur
van de zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) geactualiseerd en is de
regelgeving in lijn gebracht met het kabinetsbeleid en de Kaderwet ZBO’s.
In 2013 zijn rijksbreed alle ZBO’s doorgelicht waarbij de conclusie was dat
de zelfstandige status gerechtvaardigd is, het stelsel van ZBO’s redelijk
gezond is en voor de taken goede redenen zijn om deze door ZBO’s uit te
laten voeren. Voor de grote IenM tariefgefinancierde ZBO’s (CBR,
Kadaster, LVNL en RDW) is de conclusie dat deze materieel voldoen aan
het kabinetsbeleid en geen aanpassing behoeven. In de aansturing en
toezicht is in 2013 via de meerjarige financiële planning en de begroting
expliciet aandacht besteed aan de verwachtingen rondom de vraag naar
door ZBO uit te voeren taken en de wijze waarop binnen de bedrijfsvoering de gevolgen van de recessie door de ZBO’s opvangen kunnen
worden ten behoeve van een continuïteit van de dienstverlening op lange
termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

22

Beleidsprioriteiten

Realisatie beleidsdoorlichtingen
Artikel

Realisatie
2011

Artikel 12 Waterkwaliteit
Waterkwaliteit
Artikel 14 Wegen en verkeersveiligheid
Kwaliteit leefomgeving
Artikel 16 Spoor
Kwaliteit leefomgeving
Parlementair onderzoek Onderhoud en
innovatie spoor

2012

Toelichting
2013

X

Artikel 18 Scheepvaart en havens
Nota Zeehavens
Artikel 22 Externe veiligheid
Besluit externe veiligheid inrichtingen

Afgerond (Kamerstukken II, 32 861, nr. 1)
X

Afgerond (Kamerstukken II, 32 861, nr. 3)

X

X

Afgerond (Kamerstukken II, 32 861, nr. 3)
Kabinetsreactie is in juni 2012 aan de Tweede
Kamer verstuurd (Kamerstukken II, 32 707, nr.
16)

X

Afgerond (Kamerstukken II, 32 861, nr. 2)
X

Afgerond (Kamerstukken II, 32 861, nr. 4)

Garanties
Het Ministerie van IenM heeft één garantieregeling, te weten de Regeling
borgstelling MKB. Het MKB kan voor leningen die zij afsluit ten behoeve
van bodemsaneringen een garantiestelling van IenM ontvangen. De
verstrekte garanties worden voor 90% op de balans van IenM
opgenomen.
Een garantie is een voorwaardelijke financiële verplichting van de
overheid aan een derde buiten de overheid, die pas tot uitbetaling komt
als zich bij de wederpartij een bepaalde omstandigheid (realisatie van een
risico) voordoet.
Overzicht verstrekte garanties (bedragen in € 1.000)
Artikel en naam

Omschrijving

Uitstaande
garanties
2012

Verleende
garanties
2013

Vervallen
garanties
2013

Uitstaande
garanties
2013

Garantieplafond 2013

Totaal
plafond

13 Ruimtelijke
ontwikkeling

Regeling
Borgstelling
MKB

554

0

39

515

0

65.000

Totaal

554

0

39

515

0

65.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

23

Beleidsartikelen

4. BELEIDSARTIKELEN
Artikel 1 Integraal waterbeleid
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr.42) is artikel 1 Integraal waterbeleid per ontwerpbegroting 2013 geconverteerd naar de artikelen 11 Waterkwantiteit en 12
Waterkwaliteit.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
01 Water

2011

2012

Verplichtingen

72.119

48.402

Uitgaven

69.626

42.097

01.01 Algemeen waterbeleid
01.01.01 Opdrachten
01.01.02 Subsidies
– Partners voor Water (HGIS)
– Overige subsidies
01.01.03 Bijdragen aan baten-lastendiensten
– Bijdragen aan RWS
01.02 Waterveiligheid
01.02.01 Opdrachten
01.03 Waterkwantiteit en kwaliteit
01.03.01 Opdrachten
01.03.02 Subsidies
01.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
01.04 Grote oppervlaktewateren
01.04.01 Opdrachten

47.032
19.074
9.757
9.757
18.201
18.201
18.661
18.661
247
247
0

31.671
2.116
10.355
9.137
1.218
19.200
19.200
2.591
2.591
5.937
2.638
77

0
3.686
3.686

3.222
1.898
1.898

93

75

01.09 Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

24

Beleidsartikelen

Artikel 2 Ruimtelijke Ontwikkeling
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr.42) is artikel 2 Ruimtelijke ontwikkeling vanaf de
begroting 2013 geconverteerd naar artikel 13 Ruimtelijke Ontwikkeling.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
02 Ruimtelijke ordening

2011

2012

Verplichtingen

38.493

93.527

Uitgaven

148.555

117.259

02.01 Ruimtelijk Instrumentarium
02.01.01 Opdrachten
02.01.02 Subsidies
02.01.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
02.02 Geo informatie
02.02.01 Opdrachten
02.02.05 Bijdrage aan ZBO en RWT
– Basisregistratie grootschalige Topo (BGT)
– Basisregistratie Topo (BRT)
– Overige Bijdragen aan ZBO/RWT
02.03 Gebiedsontwikkeling
02.03.01 Opdrachten
02.03.02 Subsidies
02.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
– Bufferzones ILG
– Projecten BIRK
– Projectern Nota Ruimte
– Projecten Bestaand Rotterdams Gebeid
02.04 Ruimtegebruik bodem
02.04.01 Opdrachten
02.04.02 Subsidies
– Bedrijvenregeling
– Overige subsidies
02.04.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
– Meerjaren programma Bodem
– Programma Gebiedsgerichte instrumentarium
02.04.07 Bekostiging
– Uitvoering klimaat adaptie

19.803
7.101
10.901

23.767
8.792
14.915

1.801
27.227
2.777
24.450

60
28.968
4.715
24.253
0
24.253
0
14.565
1.245
211

02.09 Ontvangsten

24.450
69.414
8.515

60.899

32.111
234
8.867
5.666
3.201

13.109
0
8.609
4.500
0
49.959
2.772
22.886
7.354
15.532

11.140
6.502
4.638
11.870
11.870

12.300
0
12.300
12.001
12.001

11.689

5.770

28.622
32.277

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

25

Beleidsartikelen

Artikel 3 Wegen en Verkeersveiligheid
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr. 42) is artikel 3 Wegen en verkeersveiligheid vanaf de
begroting 2013 geconverteerd naar artikel 14 Wegen en verkeersveiligheid.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
03 Wegen en verkeersveiligheid

2011

2012

Verplichtingen

20.062

35.312

Uitgaven

59.252

41.282

03.01 Netwerk
03.01.01 Opdrachten
03.01.02 Subsidies
– CO2 reductieplan
– Auto van de toekomst
– Overige subsidies
03.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
03.02 Veiligheid
03.02.01 Opdrachten
03.02.02 Subsidies
03.02.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten

33.621
18.174
9.179

6.268
25.631
8.338
15.621
1.672

18.894
11.791
3.957
480
3.477
0
3.146
22.388
6.455
15.211
722

03.09 Ontvangsten

2.647

3.299

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

26

Beleidsartikelen

Artikel 4 Openbaar vervoer en Spoor
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr.42) is artikel 4 Openbaar vervoer en Spoor vanaf de
begroting 2013 geconverteerd naar de afzonderlijke artikelen 15 Openbaar
vervoer en 16 Spoor.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
04 Openbaar vervoer en spoor

2011

2012

Verplichtingen

85.953

41.321

Uitgaven

100.483

64.164

04.01 Spoor
04.01.01 Opdrachten
04.01.02 Subsidies
– Subsidies Bijzondere Spoordiensten
– Subsidie bodemsanering NS percelen
– Overige subsidies
04.01.04 Bijdrage aan internationale organisatie
en medeoverheden
04.02 Openbaar vervoer
04.02.01 Opdrachten
04.02.02 Subsidies
04.02.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten

56.475
5.983
50.368
32.251
9.076
9.041

54.881
8.768
46.061
25.000
9.076
11.985

124
44.008
40.567
1.749
1.692

52
9.283
5.266
3.031
986

0

92

04.09 Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

27

Beleidsartikelen

Artikel 5 Mainports en Logistiek
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr. 42) is artikel 5 Mainports en Logistiek vanaf de
begroting 2013 geconverteerd naar de afzonderlijke artikelen 17 Luchtvaart en 18 Scheepvaart en havens.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
05 Mainports en logistiek

2011

2012

Verplichtingen

39.744

29.304

Uitgaven

65.069

42.566

Luchtvaart
Opdrachten
– Opdrachten GIS
– Overige opdrachten
Subsidies
Agentschapsbijdrage
Bijdrage aan internationale
organisatie en medeoverheden
Maritiem
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan baten en lastendiensten
Bijdrage aan internationale
organisatie en medeoverheden

50.728
47.672
41.474
6.198
1.825

36.354
31.797
27.565
4.232
3.210
48

1.231
14.341
4.634
4.880

1.299
6.212
778
2.705

3.911

1.840

916

889

Ontvangsten

34.885

49.112

05.01
05.01.01

05.01.02
05.01.03
05.01.04
05.02
05.02.01
05.02.02
05.02.03
05.02.04

05.09

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

28

Beleidsartikelen

Artikel 6 Klimaat, Luchtkwaliteit en Geluid
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr. 42) is artikel 6 Klimaat, Luchtkwaliteit en Geluid
vanaf de begroting 2013 geconverteerd naar de afzonderlijke artikelen 19
Klimaat en 20 Luchtkwaliteit en Geluid.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
06 Klimaat, lucht en geluid

2011

2012

Verplichtingen

191.712

49.032

Uitgaven

244.205

195.515

06.01 Klimaat
06.01.01 Opdrachten
06.01.02 Subsidies
06.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
– Waarvan bijdrage aan Nea
06.02 Luchtkwaliteit en tegengaan geluidshinder
06.02.01 Opdrachten
06.02.02 Subsidies
06.02.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
– NSL
– Wegverkeerlawaai
– Overige Bijdragen aan internationale organisaties en medeoverheden
06.02.07 Bekostiging
06.03 Internationaal beleid, coordinatie en
samenwerking
06.03.01 Opdrachten
– Uitvoering CDM
– RIVM
– AgNL
– Overige opdrachten
06.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden

16.716
5.812
2.789
8.115
8.115
89.014
7.861
16.047

15.169
1.590
5.926
7.653
7.653
58.562
6.607
1.954

63.227
46.447
16.780

48.411
28.600
19.533

1.879

278
1.590

138.475
133.221
47.345
60.014
22.197
3.665

121.784
118.653
48.952
30.385
37.816
1.500

5.254

3.131

4.070

26.243

06.09 Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

29

Beleidsartikelen

Artikel 7 Duurzaamheid
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr. 42) is artikel 7 Duurzaamheid vanaf de begroting
2013 geconverteerd naar het artikel 21 Duurzaamheid.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
07 Duurzaamheid

2011

2012

Verplichtingen

25.928

5.188

Uitgaven

143.998

98.342

07.01 Afval en duurzaamheidagenda
07.01.01 Opdrachten
– Uitvoering AgNL
– Overige opdrachten
07.01.02 Subsidies
– Afvalfonds
– Overige subsidies
07.02 Preventie en milieugebruiksruimte
07.02.01 Opdrachten
07.03 Ecosystemen en landbouw
07.03.01 Opdrachten
07.03.02 Subsidies
07.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden

129.824
13.966
12.988
978
115.858
115.858
5.939
5.939
8.235
3.711
1.417

92.070
2.219
380
1.839
89.851
89.851
0
3.088
3.088
3.184
756
2.378

3.107

50

450

815

07.09 Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

30

Beleidsartikelen

Artikel 8 Externe veiligheid en risico’s
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr. 42) is artikel 8 Veiligheid en risico’s vanaf de
begroting 2013 geconverteerd naar het artikel 22 Veiligheid en risico’s.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
08 Externe veiligheid en risico’s

2011

2012

Verplichtingen

80.383

24.444

Uitgaven

100.771

33.199

6.340
5.867

8.275
7.788
39

473
1.756
1.683

448
2.163
2.111

73
92.675
15.462
5.047
645

52
22.761
14.390
3.322
484

71.521
46.488
7.151

4.565
1.535
2.948

17.882

82

127

0

08.01 Veiligheid chemische stoffen
08.01.01 Opdrachten
08.01.02 Subsidies
08.01.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
08.02 Veiligheid GGO’s
08.02.01 Opdrachten
08.02.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
08.03 Externe veiligheid inrichtingen en transport
08.03.01 Opdrachten
08.03.02 Subsidies
08.03.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
08.03.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
– Bijdragen asbestsanering
– Bijdragen programma EV
– Overige bijdragen aan internationale organisatie
en medeoverheden
08.09 Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

31

Beleidsartikelen

Artikel 9 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr. 42) is artikel 9 Koninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut vanaf de begroting 2013 geconverteerd naar het artikel 23
Meteorologie, seismologie en aardobservatie.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
09 Koninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut

2011

2012

Verplichtingen

45.186

42.689

Uitgaven

44.638

42.928

09.01 Weer, klimaat en seismologie
09.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
– Weer
– Klimaat
– Seismologie
09.01.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
09.02 Aardobservatie
09.02.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
– Bijdrage aan KNMI

35.268
34.378
19.616
13.253
1.509

31.199
30.210
16.110
12.695
1.405

890
9.370
9.370
9.370

989
11.729
11.729
11.729

0

0

09.09 Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

32

Beleidsartikelen

Artikel 10 Inspectie Leefomgeving en Transport
Dit artikel is alleen van toepassing op het begrotingsjaar 2012. Conform
de brief over de begrotingsstructuur d.d. 26 juni 2012 (Kamerstukken II,
2011/2012, 31 865, nr. 42) is artikel 10 Inspectie Leefomgeving en
Transport vanaf de begroting 2013 geconverteerd naar het artikel 24
Handhaving en toezicht.
Budgettaire gevolgen van beleid: (bedragen x € 1.000)
10 Inspectie Leefomgeving en Transport

2011

2012

Verplichtingen

113.368

153.565

Uitgaven

115.379

153.565

10.01 ILT
10.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
– Risicovolle bedrijven
– Rail en wegvervoer
– Scheepvaart
– Luchtvaart
– Risicovolle stoffen en producten
– Water en bodembeheer
– Ruimte, wonen, bouwen

115.379
115.379
11.537
25.386
19.614
19.614
20.768
8.076
10.384

153.565
153.565
23.024
32.643
19.886
18.356
39.759
19.897
0

2.714

0

10.09 Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

33

Beleidsartikelen

Artikel 11 Waterkwantiteit
Algemene doelstelling

Het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland droge voeten
heeft.

Rol en verantwoordelijkheden

(Doen) uitvoeren
Vanuit hoofdstuk XII wordt een bijdrage gedaan aan het Deltafonds
(artikel 26.02). Vanuit het Deltafonds worden maatregelen en voorzieningen op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening
bekostigd. De rol (doen) uitvoeren heeft betrekking op taken binnen de
volgende onderdelen:
• Het waarborgen van de bescherming door primaire waterkeringen
langs het kust- en IJsselmeergebied en rivierengebied volgens het
wettelijk niveau; alsmede het dynamisch handhaven van de kustlijn op
het niveau van 2001 (basiskustlijn).
• Het (doen) uitvoeren van verkenningen en planuitwerkingen ten
behoeve van waterveiligheid en zoetwatervoorziening.
• Het (doen) uitvoeren van aanlegprojecten, zoals het Hoogwaterbeschermingsprogramma, Ruimte voor de Rivier en de Maaswerken.
• Het (doen) uitvoeren van beheer en onderhoud.
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van het integrale
waterbeleid, voor het deltaprogramma en het toezicht op de uitvoering
van de wet- en regelgeving. Ook is de Minister verantwoordelijk voor het
verbeteren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de bestuurlijke organisatie en het instrumentarium ten behoeve van het waterbeleid.
Daarnaast regisseert de Minister de afstemming van het waterbeheer
rondom de Noordzee en met de buurlanden bovenstrooms gelegen in de
stroomgebieden van Rijn, Maas, Schelde en Eems.
De rol «regisseren» heeft op dit artikel ook betrekking op taken binnen de
volgende onderdelen:
• Het realiseren van een maatschappelijk afgewogen verdeling van
water en daarvoor het hoofdwatersysteem zo te beheren dat wateroverlast en -tekort worden voorkomen. Het zorgen voor kaders en
instrumentarium voor regionale afwegingen om het regionale
watersysteem op orde te brengen en te houden.
• Het zorgen voor het ontwikkelen en implementeren van integraal
waterbeleid in een aanpak gericht op de gebieden met grote rijkswateren.
• Het beleid op de Topsector Water is gericht op het versterken van de
concurrentiekracht van de Nederlandse Watersector. Het gaat onder
meer om het versterken van innovatiekracht en menselijk kapitaal en
exportbevordering organiseren en uitvoeren van bilaterale handelsmissies en het ontvangen van buitenlandse delegaties. De financiële
inzet van IenM op de Topsector Water is weergegeven in de overzichtstabel «Bedrijfslevenbeleid en Topsectoren» in de beleidsagenda van
de begroting van EZ. Deze inzet bestaat onder andere uit opdrachten in
het kader van het versterken van de innovatiekracht, subsidies in het
kader van Partners voor Water (internationale samenwerking) en
programma’s voor Human Capital.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

34

Beleidsartikelen

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Indicatoren en kengetallen
Onderstaande indicatoren geven weer hoe het is gesteld met het aantal
kilometers dijken en duinen en het aantal kunstwerken die zorgen voor
waterveiligheid in Nederland. De cijfers zijn gebaseerd op de toetsronden
uit 2001, 2006 en 2011 (Kamerstukken II, 2010/11, 31 710, nr. 22).

Dijken en duinen (in kilometers)

4.000
234

3.500
3.000

1.217

1.329

1.225

2.500
2.000

549

680

1.500
1.000

2.308
1.792

1.590

500
0
2001
Nader onderzoek

2006

2011

Voldoet niet

Voldoet

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

35

Beleidsartikelen

Kunstwerken (aangemerkt als primaire waterkering in aantallen)

1.600
1.400
375

1.200
1.000
625

800

335

600

376

400

82

200

350

340

2001

2006

2011

Voldoet niet

Voldoet

206

748

0

Nader onderzoek

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2012

De kengetallen hieronder geven meerjarige informatie over de stand van
zaken van maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid per
programma: HWBP2, Ruimte voor de Rivier en Maaswerken. De beleidsinspanningen van de Minister van IenM richten zich op Hoofdstuk XII op de
regie en uitvoering van deze projecten. In het jaarverslag van het
Deltafonds wordt nader ingegaan op de uitvoering van deze projecten.
Ten opzichte van de ontwerpbegroting 2013 zijn de gegevens voor de
jaren 2012 en 2013 toegevoegd, op basis van de verschenen voortgangsrapportages32. In 2013 is bij de Maaswerken een nieuw project geïnitieerd:
Zuidgeul Well Aijen. Hierover is de Tweede Kamer per brief geïnformeerd
(Kamerstukken II, 2010/11, 18 106, nr. 204). Daarnaast is een aanvullend
contract voor het retentiebekken Lateraalkanaal-West (LKW+) in voorbereiding gegaan.

32

In de begroting 2013 zijn abusievelijk voor HWBP-2 voor het uitvoeringsjaar 2011 verkeerde
waarden opgenomen; deze zijn bij dit jaarverslag gecorrigeerd en evenals in de ontwerpbegroting 2014 correct opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

36

Beleidsartikelen

100
90
80
Aantal projecten

70
60
50
40
30
20
10
0

10

2

BP

W

H

11

20

2

BP

W

H

20
H

2

BP

W

13

12

20
H

2

BP

W

20

dR

Rv

10

20

dR

Rv

11
dR

Rv

20

dR

Rv

Getemporiseerd
Realisatie

Beleidsconclusies

n

20

ke

er

sw

aa

M

20

11

10

13

12

20

ke

er

sw

aa

M

n

20

12

n

ke

er

sw

aa

M

20

13

n

ke

er

20

sw

aa

M

Gereed
Voorbereiding

Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijhorende resultaten waren het
afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals gemeld in de begroting.
Er zijn geen grote afwijkingen of een noodzaak tot bijstelling aan het licht
gekomen. Onderstaand wordt een aantal mijlpalen uit 2013 toegelicht.
In april 2013 is er een brief (Kamerstukken II, 2012/13, 33 400 J, nr. 19) aan
de Tweede Kamer gestuurd met de tijdens het Wetgevingsoverleg (WGO)
van 10 december 2012 toegezegde informatie. Dit betrof onder andere
informatie over de in voorbereiding zijnde deltabeslissingen Waterveiligheid en Ruimtelijke adaptatie, het proces om te komen tot nieuwe
normen, het onderzoek of via ruimtelijke inrichting de waterveiligheidsrisico’s kunnen worden beheerst en hoe we ons beter kunnen voorbereiden
op een watersnoodramp. Ook is de Tweede Kamer geïnformeerd over de
in 2014 te nemen deltabeslissing om te komen tot een duurzame en
economische doelmatige zoetwatervoorziening in Nederland en over de
gevolgen van de bezuinigingen op het Deltafonds.
In 2013 heeft de Minister een besluit genomen over het beleid voor de
«buitendijkse bescherming van 13 kustplaatsen». Een bijzondere positie
voor deze plaatsen binnen het algehele rijksbeleid voor buitendijkse
gebieden is niet nodig gebleken (Kamerstukken II, 2012/13, 30 195, nr. 32).
Het wetsvoorstel doelmatigheid en bekostiging Hoogwaterbescherming is
door de Tweede Kamer in 2013 aangenomen. De wet treedt per 1 januari
2014 in werking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

37

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
11

Waterkwantiteit

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

37.457

45.755

– 8.298

Uitgaven

41.021

40.946

75

35.591
1.812
12.259
11.615
644
20.993
20.265
728
527
527
3.338
3.338
2.092
2.092

34.769
3.760
12.305
9.536
2.769
18.704
18.704
0
0
0
3.206
3.206
2.971
2.971

822
– 1.948
– 46
2.079
– 2.125
2.289
1.561
728
527
527
132
132
– 879
– 879

78

470

– 392

2011

11.01
11.01.01
11.01.02

11.01.03

11.01.04
11.02
11.02.01
11.03
11.03.01

2012

Algemeen waterbeleid
Opdrachten
Subsidies
– Partners voor Water (HGIS)
– Overige subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
– waarvan bijdrage aan KNMI
Bijdrage aan medeoverheden
– Waterschappen
Waterveiligheid
Opdrachten
Grote oppervlaktewateren
Opdrachten
Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

1)

2)
3)
4)

5)

Verplichtingen (ad 1)
De lagere verplichtingen op dit artikel worden met name veroorzaakt door
het programma Partners voor Water (HGIS). Op basis van de accountantsverklaringen 2010 tot en met 2012 is de openstaande verplichting aan
AgentschapNL naar beneden bijgesteld. Het hierdoor niet gerealiseerde
verplichtingenbudget is teruggeboekt naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken (HGIS). In 2014 zal aan genoemd ministerie worden verzocht
dit verplichtingenbudget weer aan de begroting van IenM toe te voegen.
11.01 Algemeen waterbeleid
11.01.01 Opdrachten (ad 2)
De lagere realisatie bij de opdrachten is te wijten aan verschuivingen van
de voorziene uitgaven voor de beleidsdoorlichting waterkwantiteit, het
Nationaal Waterplan en de evaluatie Bestuursakkoord Water alsmede het
niet doorgaan van het afscheidssymposium van de Commissie van Advies
inzake de Waterstaatwetgeving (CAW) vanwege de opheffing hiervan.
Daarnaast waren er lagere kosten dan verwacht voor de Helpdesk Water
en de technische ondersteuning bij het Omgevingsloket. De Helpdesk
Water valt sinds begin 2013 samen met Bodem+ en Infomil binnen één
RWS-directie. Er worden besparingen gerealiseerd door de nauwere
samenwerking en harmonisatie van processen. Er wordt voortdurend
gewerkt aan het up to date houden van de informatie op de website van
de Helpdesk ten behoeve van publiek en mensen die vanuit hun professie
gebruik maken van de informatie op de Helpdesk site.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

38

Beleidsartikelen

De uitvoering van het in mei 2011 getekende Bestuursakkoord Water
(BAW) (Kamerstukken II, 2010/11, 27 625, nr. 204) is in volle gang. De
Visitatiecommissie waterketen is in 2013 gestart om de voortgang in beeld
te brengen en om de samenwerking tussen de verschillende partijen
verder te bevorderen. In Water in Beeld 2012 is al gerapporteerd dat de
uitvoering van acties goed op koers ligt. Eind 2013 is de tussentijdse
evaluatie van het BAW gestart.
Samen met de partners van het Bestuursakkoord Water (Rijk, provincies,
gemeenten, waterschappen, drinkwaterbedrijven) is in 2013 de nieuwe
gezamenlijke communicatiestrategie «Ons water» voorbereid. Doel is de
burgers via een online platform op maat te informeren en bewuster te
maken.
Met behulp van de Watercoalitie (een samenwerkingsverband tussen
IenM, andere overheden, private partijen en maatschappelijke organisaties) wordt rond het onderwerp «Water in en om het huis» onderzocht
of met adaptieve sturing bijgedragen kan worden aan de doelstellingen
van het Bestuursakkoord Water voor wat betreft de waterketen. Het gaat
erom naast drinkwaterbedrijven, gemeenten en waterschappen ook de
huishoudens te activeren om hun deel bij te dragen. In 2013 zijn positieve
ervaringen opgedaan met initiatieven rondom de thema’s anders omgaan
met regenwater en het zelfvoorzienend huis van de toekomst.
Het huidige Nationaal Waterplan (NWP) loopt tot 22 december 2015. In
2013 heeft het ministerie verkend hoe invulling te geven aan de opvolger
van het NWP op basis van de wettelijke eisen, de ontwikkeling van de
Omgevingswet en de aankomende deltabeslissingen. Eind 2013 is
besloten tot een partiële herziening van het NWP voor wat betreft de
deltabeslissingen (Kamerstukken II 2013/14, 31 710 nr. 30).
IenM heeft het wetsvoorstel Wet aanpassing waterschapsverkiezingen
toegezonden aan de voorzitter van de Tweede Kamer (Kamerstukken II,
2012/13, 33 719, nr. 7).
Ten aanzien van deze actielijnen van de Human Capital Agenda van de
Topsector Water zijn er in 2013 forse stappen gezet. Wat betreft het
bevorderen van het vergroten van instroom en versterken imago van de
watersector is mede in het kader van het Techniekpact een pilot studiebeurzen Topsector Water uitgevoerd. Tevens worden inspanningen
verricht om het waterbewustzijn onder jongeren te vergroten. Deze
worden daar waar mogelijk gezamenlijk opgepakt in verschillende
projecten, waarbij wordt gezocht naar samenwerking tussen publiek/
private partners en onderwijs vorm wordt krijgt in zogenaamde HBO
Centres of expertise en MBO Centra voor Innovatief vakmanschap. Hierin
werken overheden, bedrijven, wetenschappers, docenten en studenten
samen aan het bevorderen van de kwaliteit van het technisch onderwijs.
Deze publiek-private samenwerkingsverbanden zoeken aansluiting bij de
regionale kennisinfrastructuur en de relevante topsectoren en leveren een
belangrijke bijdrage aan het op gang brengen en versnellen van
innovaties. In de Centres of expertise33 werken ondernemers, wetenschappers, docenten en studenten samen aan het bevorderen van de
kwaliteit van het technisch hbo-onderwijs. Deze publiek-private samenwerkingsverbanden zoeken aansluiting op de regionale kennisinfrastructuur door zich te richten op een van de topsectoren.
33

http://www.centresofexpertise.nl/over-coe.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

39

Beleidsartikelen

In 2013 is gestart met de voorbereiding voor de beleidsdoorlichting
waterkwantiteit. In 2014 zal deze worden afgerond. Bepaald is dat de
scope van de doorlichting zich zal richten op waterveiligheid.
11.01.02 Subsidies
HGIS Partners voor Water (ad 3)
De interdepartementale samenwerking tussen de Ministeries van IenM,
Buitenlandse Zaken en Economische Zaken is in 2013 gecontinueerd.
Onderdeel hiervan is het uitvoeringsprogramma Partners voor Water dat
loopt tot en met 2015. De uitgaven worden via de Homogene Groep
Internationale Samenwerking (HGIS) gefinancierd. De overschrijding op
het programma Partners voor Water (HGIS) in 2013 wordt veroorzaakt,
doordat de vertraging in 2012 bij de werkzaamheden in de Deltalanden in
2013 deels is ingelopen.
Kenniscoaches RIONED
In het BAW is afgesproken in de regio samen te werken bij de uitvoering
van de beheertaken van het stedelijk watersysteem en de waterketen.
Kenniscoaches kunnen dit proces faciliteren. Het programma Kenniscoaches is in december 2011 gestart en wordt uitgevoerd door Stichting
Riolering Nederland (RIONED) en financieel ondersteund door IenM.
Inmiddels zijn 15 kenniscoaches benoemd en getraind in het coachen van
het bevorderen van samenwerking in de waterketen. Voorts heeft het
programma Kenniscoaches in 2013 bijgedragen aan tal van bijeenkomsten die in het kader van samenwerken in de waterketen in 2013 zijn
georganiseerd, bijvoorbeeld voor trekkers van samenwerkende regio’s.
Het programma loopt tot en met december 2016.
11.01.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 4)
De hogere realisatie bij de bijdrage aan agentschappen wordt veroorzaakt
door extra beleidsonderzoeken voor waterveiligheid, inclusief een andere
bekostigingssystematiek van het KNMI waarbij door DGRW richting KNMI
gebruik wordt gemaakt van vraaggestuurde opdrachtverlening.
11.01.04 Bijdrage aan medeoverheden
Subsidieregeling compensatie kwijtschelding waterschappen
De subsidieregeling compensatie kwijtschelding waterschappen is een
tijdelijke compensatie voor decentrale overheden voor een periode van 5
jaar (2013–2017). Lokale overheden mogen de kosten van kinderopvang in
mindering brengen op het netto besteedbare inkomen dat in aanmerking
genomen wordt bij het kwijtschelden van lokale belastingen en heffingen
dat verschuldigd is door natuurlijke personen. Deze regeling geldt voor
gemeenten en waterschappen.
De subsidieregeling compensatie kwijtschelding waterschappen loopt via
de begroting van IenM vanwege de functionele relatie van IenM met de
waterschappen. Dit heeft een praktische reden. Waterschappen hebben
geen fonds waarin de tegemoetkoming zou kunnen worden gestort,
vandaar dat bij waterschappen is gekozen voor een subsidieregeling. Het
Ministerie van SZW heeft geen relatie met waterschappen. IenM heeft een
functionele relatie met waterschappen en voert de regeling uit voor SZW.
De regeling kent een jaarlijks plafond. Er kan geen sprake zijn van
tegenvallers. Niet gebruikte middelen vloeien weer terug naar de
subsidieverstrekker (SZW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

40

Beleidsartikelen

11.02 Waterveiligheid
11.02.01 Opdrachten
In 2013 is in samenwerking met koepelorganisaties en regio’s uitvoering
gegeven aan het afronden van de overstromingsgevaar- en overstromingsrisicokaarten en een versie van de overstromingsrisicobeheerplannen (ORBP-en) voor de vier stroomgebieden Eems, Rijn, Maas en
Schelde. De kaarten zijn 21 december 2013 via www.risicokaart.nl aan het
publiek ter beschikking zijn gesteld. Uiterlijk 22 maart 2014 wordt aan de
Europese Commissie gerapporteerd over de risicokaarten conform de
verplichting uit de Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR).
In 2013 zijn het wetsvoorstel en de onderliggende regelgeving (AMvB en
subsidieregeling) voorbereid waarmee de afspraken over de doelmatigheid en bekostiging van hoogwaterbescherming uit het Bestuursakkoord Water wettelijk werden verankerd. Het wetsvoorstel en de AMvB
zijn per 1 januari 2014 van kracht geworden. Op basis van de derde ronde
toetsing op veiligheid is in 2013 gewerkt aan het voorbereiden van de
programmering van hoogwaterbeschermingsmaatregelen als onderdeel
van het Deltaprogramma.
In 2013 is gewerkt aan de bouwstenen van het wettelijk toetsinstrumentarium (WTI) 2017. De faalmechanismen die het meest van belang zijn bij
het werken met een overstromingskans zijn uitgewerkt in toetsregels. Het
gaat met name om golfoploop en golfoverslag, stabiliteit, «piping»,
dijkbekledingen (gras/asfalt/steen) en ook duinafslag. Daarnaast zijn de
voorbereidingswerkzaamheden uitgevoerd om de productieberekeningen
voor het bepalen van de hydraulische belasting te kunnen uitvoeren. Op
26 september 2013 is de Landelijke Toetsdag georganiseerd, een
kennisuitwisselingsdag rondom het toetsen van de primaire waterkeringen. In 2014 komt de deltacommissaris met een voorstel voor de
nieuwe normen en zal besluitvorming plaatsvinden.
11.03 Grote oppervlaktewateren
11.03.01 Opdrachten
Op 20 december 2013 heeft het kabinet ingestemd met de ontwerpRijksstructuurvisie Windenergie op Zee, zijnde een partiële herziening van
het Nationaal Waterplan (NWP) 2009–2015. Het gaat hierbij om de
gebieden Hollandse Kust en Ten Noorden van de Waddeneilanden. Over
de ecologische effecten van het aanleggen van windenergie gebieden op
zee is de Tweede Kamer geïnformeerd tijdens het Algemeen Overleg op
24 april 2013 (Kamerstukken II, 2012/13, 30 300 VII, nr. 82).
De voorbereiding van de Beleidsnota Noordzee voor 2015–2021 is ter
hand genomen via een Gebiedsagenda voor de Noordzee 2050, zoals
besproken in het Algemeen Overleg met de Tweede Kamer op 24 april
2013. De samenwerking met de buurlanden wordt geïntensiveerd door
wederzijde consultatie bij de planvorming. Het Noordzeeloket is in 2013 in
de Rijkshuisstijl omgezet en nu tevens in de Engelse taal beschikbaar,
waardoor deze ook door andere landen rond de Noordzee kan worden
geraadpleegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

41

Beleidsartikelen

In de Zuidwestelijke Delta is voor de samenhangende ontwikkeling van
Grevelingen en Volkerak-Zoommeer in 2013 de voorbereiding van een
rijksstructuurvisie gestart. De Kamer is hierover op 29 januari 2013
geïnformeerd (Kamerstukken II, 2012/13, 33 531, nr. 1).
In 2013 is de evaluatie afgerond van de Vlaams-Nederlandse samenwerking in het Schelde-estuarium. Deze evaluatie voorziet ook in een
Agenda voor de Toekomst voor een duurzame balans tussen de belangen
van een veilig, toegankelijk en natuurlijk Schelde-estuarium. De Kamer
wordt hierover begin 2014 geïnformeerd.
Ontvangsten (ad 5)
De lagere realisatie is het gevolg van de verlaging van de EU-ontvangsten

Extracomptabele verwijzingen

Extracomptabele verwijzing naar artikel 1 Investeren in Veiligheid van het Deltafonds
(x € 1.000)
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 1 Investeren in
Veiligheid van het Deltafonds
Andere ontvangsten van artikel 1 Investeren in Veiligheid van het
Deltafonds

481.393
92.708

Totale uitgaven op artikel 1 Investeren in Veiligheid van het Deltafonds

574.101

waarvan
1.01
1.02
1.03

463.826
101.860
8.415

Grote projecten waterveiligheid
Overige aanlegprojecten
Studiekosten

Extracomptabele verwijzing naar artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging van het
Deltafonds (x € 1.000)
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 3 Beheer,
onderhoud en vervanging van het Deltafonds
Andere ontvangsten van artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging
van het Deltafonds

190.180

Totale uitgaven op artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging van het
Deltafonds

190.180

waarvan
3.01
3.02

12.484
177.696

Watermanagement
Beheer en Onderhoud

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

42

Beleidsartikelen

Artikel 12 Waterkwaliteit
Algemene doelstelling

Het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland schoon
(drink)water heeft.

Rol en Verantwoordelijkheden

(Doen) uitvoeren
Maatregelen op het gebied van waterkwaliteit worden verantwoord op dit
artikel. De rol «(doen) uitvoeren» heeft betrekking op taken binnen het
volgende onderdeel:
• Het (doen) uitvoeren van aanlegprojecten, zoals het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren.
• Het nemen van de nodige maatregelen om een goede milieutoestand
te bereiken en te behouden in het Nederlandse deel van de Noordzee,
in samenwerking en samenhang met de andere Noordzeelanden,
conform de vereisten zoals opgenomen in de Kaderrichtlijn Mariene
Strategie (KRM).
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van het integrale
waterbeleid en het toezicht op de uitvoering van de wet- en regelgeving.
Ook is de Minister verantwoordelijk voor het verbeteren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de bestuurlijke organisatie en het
instrumentarium ten behoeve van het waterbeleid. Daarnaast regisseert
de Minister de afstemming van het waterbeheer rondom de Noordzee en
met de buurlanden bovenstrooms gelegen in de stroomgebieden van
Rijn, Maas, Schelde en Eems. De rol «regisseren» heeft in dit artikel
betrekking op taken binnen de volgende onderdelen:
• Het bereiken van een goede ecologische en chemische kwaliteit van de
oppervlaktewateren in de stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde,
Eems en de Noordzee en het bereiken van een goede chemische en
kwantitatieve toestand van de grondwateren in de vier stroomgebieden, conform de voorschriften zoals opgenomen in de Kaderrichtlijn
Water (KRW), om in drie planperiodes uiterlijk in 2027 aan de Europese
verplichtingen te voldoen.
• Ten aanzien van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Kaderrichtlijn
Mariene Strategie geldt dat de coördinerende verantwoordelijkheid ligt
bij de Minister van IenM, in afstemming met de Minister van EZ.
Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

43

Beleidsartikelen

Indicatoren en kengetallen
KRW projecten per fase per einde van het jaar (Rijkswateren)

60
50
40
30
20
10
0
KRW 2010
Getemporiseerd
Realisatie

KRW 2011

KRW 2012

KRW 2013

Gereed
Voorbereiding

Bron: Rijkswaterstaat, 2014

Toelichting
De kengetallen hierboven geven informatie over de stand van zaken van
de KRW-projecten ter verbetering van de waterkwaliteit. Het geeft een
meerjarig inzicht in de voortgang van de maatregelen van de betreffende
projecten.
In het figuur is te zien dat het programma voortvarend wordt aangepakt
en de voortgang van projecten in voorbereiding via realisatie naar
gereedheid volgens plan verloopt. Zo is te zien dat in 2013 drie projecten
van voorbereiding naar realisatie zijn gegaan en vijf projecten gereed zijn
gekomen. Twee projecten zijn administratief samengevoegd waardoor er
nu 49 projecten zijn. Voor één getemporiseerd project is besloten deze
toch uit te voeren, dit project bevindt in de realisatiefase.
Beleidsconclusies

Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals vermeld in de
begroting. Er zijn geen grote afwijkingen of een noodzaak tot bijstelling
aan het licht gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

44

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
12

Waterkwaliteit

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

70.389

48.085

22.304

Uitgaven

78.565

100.756

– 22.191

78.565
4.729
94
0
94
65.861

100.756
2.818
22.166
22.000
166
72.883

– 22.191
1.911
– 22.072
– 22.000
– 72
– 7.022

52.791
7.325
4.485

59.856
7.067
5.000

– 7.065
258
– 515

1.260
6.557

960
0

300
6.557

5

1.324

2.889

– 1.565

6

0

0

0

2011

12.01
12.01.01
12.01.02

12.01.03

12.01.04
12.01.05

2012

Waterkwaliteit
Opdrachten
Subsidies
– Synergie KRW
– Overige subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– Verbeterprogramma Waterkwaliteit rijkswateren
– Natuurcompensatie Perkpolder
– Natuurlijker Markermeer/IJ’meer
– Verruiming vaargeul Westerschelde
Bijdrage aan medeoverheden
Bijdrage aan internationale
organisaties
Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

1

2
3

4

Verplichtingen (ad 1)
De hogere verplichtingen op dit artikel worden met name veroorzaakt
door de ophoging van de verplichtingenruimte bij voorjaarsnota in
verband met de overheveling van de waterkwaliteitsprojecten vanuit het
Infrastructuurfonds naar dit artikel (Kamerstukken II, 2013/13, 33 640 XII,
nr. 2). Daarnaast is bij miljoenennota het verplichtingenbudget voor het
project Haringvliet de Kier van Hoofdstuk XII naar het Deltafonds
overgeboekt, zodat uitvoering van dit integrale project uit één bron kan
plaatsvinden (Kamerstukken II, 2012/13, 27 625, nr. 292).
12.01 Waterkwaliteit
12.01.01 Opdrachten (ad 2)
In de ontwerpbegroting 2013 waren de budgetten voor opdrachten die in
het kader van internationale verdragen worden verleend geraamd onder
het financiële instrument «bijdrage aan internationale organisaties». Deze
behoren echter te worden verantwoord onder het financieel instrument
«opdrachten». Om die reden is er in 2013 budget overgeboekt van
«bijdrage aan internationale organisaties» naar «opdrachten». Dit
verklaart de onderuitputting op «bijdrage aan internationale organisaties»
en de overschrijding op «opdrachten». Na deze overheveling zijn alleen de
contributies voor de internationale riviercommissies en de bijdragen aan
UNESCO onder het financieel instrument «bijdrage aan internationale
organisaties» verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

45

Beleidsartikelen

Kaderrichtlijn Water
Jaarlijks wordt de Kamer met de «Water in beeld» geïnformeerd over de
voortgang van de uitvoering van maatregelen uit de stroomgebiedbeheersplannen van 2009. In mei 2013 is aangegeven dat de uitvoering op
schema ligt (Kamerstukken II, 2012/13, 27 625, nr. 290). In maart 2013 heeft
een uitgebreide presentatie van de resultaten van het Innovatieprogramma plaats gevonden (Kamerstukken II, 2012/13, 27 625, nr. 292).
Daarnaast is de kennis via websites, rapportages en themadagen
beschikbaar gesteld aan gebruikers. Het Innovatieprogramma is vermeld
in het jaarverslag Infrastructuurfonds. In 2013 is verder gewerkt aan de
actualisatie van de stroomgebiedbeheersplannen (Kamerstukken II,
2012/13, 27 625, nr. 292). De waterbeheerders bepalen de resterende
opgaven en zoeken daar aanvullende maatregelen bij, het Rijk stelt het
generiek beleid bij. Er is een softwaresysteem opgeleverd waardoor
efficiënt kan worden gewerkt aan de vier plannen en de digitale
rapportage die ook aan de Europese Commissie wordt opgeleverd. Dit
heeft geleid tot een eerste dummy van het stroomgebiedbeheersplan.
12.01.02 Subsidies (ad 3)
De onderuitputting op Synergie KRW wordt veroorzaakt, doordat de
synergieprojecten in het landelijk gebied eind 2012 zijn gedecentraliseerd
naar de provincies, inclusief alle voor die projecten toekomende middelen
(zie Jaarverslag Infrastructuurfonds 2012). Daarnaast worden de synergieprojecten in het stedelijk gebied vanaf 2013 verantwoord onder het
financieel instrument «bijdrage aan medeoverheden» in plaats van het
financieel instrument «subsidies».
Het Europese onderzoeksprogramma Monitoring en Evaluation of
Spatially Managed Areas (MESMA) betreft een project in het kader van
het zevende kaderprogramma voor Europees onderzoek. Het project
bevindt zich in de afrondende fase, maar leverde niet definitief op voor
het einde van het kalenderjaar. Hierdoor is ook de laatste Nederlandse
subsidiebijdrage doorgeschoven naar 2014. Dit geldt ook voor de laatste
subsidiebijdrage aan Stichting Noordzee voor het programma «op weg
naar een gezonde zee». In het kader van dit programma werken SNZ en
WNF samen met de NGO’s van de Noordzeelanden aan de ontwikkeling
van een internationale visie op de natuur van de Noordzee. Dit project had
in 2013 afgerond moeten worden, maar is vertraagd tot het voorjaar van
2014, waarna ook de laatste subsidie kan worden verstrekt. Een subsidie
aan de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) voor
onderzoek naar het Van Iersel Drainage systeem is in 2013 afgerond. Met
deze technologie is het mogelijk om met flexibel grondwaterpeil de
vereisten van natuur en agrarisch grondgebruik te combineren. Daarnaast
is het Europese onderzoeksprogramma Marine Ecosystem Evolution in a
Changing Environment ook in 2013 afgerond, dit heeft een aantal
bouwstenen opgeleverd voor de implementatie van de Kaderrichtlijn
Mariene Strategie.
12.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren (ad 4)
De lagere realisatie wordt op het Verbeterprogramma Rijkswateren
veroorzaakt door toevoeging saldo 2012 van het Infrastructuurfonds naar
Hoofdstuk XII (€ 18 miljoen). Daarnaast is het budget van Haringvliet de
Kier (€ 25 miljoen) overgeboekt naar het Deltafonds. Per saldo heeft dit
geleid tot € 7 miljoen onderuitputting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

46

Beleidsartikelen

Natuurcompensatie Perkpolder
Het project Natuurcompensatie Perkpolder maakt onderdeel uit van het
wettelijk verplichte natuurcompensatieprogramma voor de tweede
verdieping van de Westerschelde. De realisatie is in 2013 gestart. De
oplevering van het project is voorzien in 2015.
Verruiming vaargeul Westerschelde
De derde verruiming van de vaargeul van de Westerschelde (zowel op
Vlaams als Nederlands grondgebied) is uitgevoerd, eind 2010 opgeleverd
en gefinancierd door het Vlaams Gewest. In 2013 is aan de hand van de
monitoringsgegevens van 2010 en 2011 een eerste voortgangsrapport
verschenen over de eventuele effecten van de derde verruiming34. Tevens
zijn samen met het Vlaams Gewest voorbereidingen getroffen voor
werkzaamheden aan de geulwandverdediging in het Gat van Ossenisse.
De uitvoering daarvan is voorzien in 2014.
Natuurlijker Markermeer/IJmeer
In 2013 is voor het Natuurlijker Markermeer/IJmeer (NMIJ) een aantal
zaken gerealiseerd. Zo zijn de tweede tranche pilots MarkermeerIJmeer
aangelegd en is de monitoring gestart. De derde tranche pilots is bijna
volledig aangelegd en de monitoring is gestart. De pilot moeras
Markermeer is gerealiseerd, deskstudies en het tussenadvies NMIJ 2013 is
opgeleverd. Tenslotte is gewerkt aan de voorbereiding van het eindadvies
NMIJ 2015.
12.01.04 Bijdrage aan medeoverheden
Synergie KRW/Waterbeheer 21e eeuw (ad 5)
De gerealiseerde uitgaven van ongeveer € 6,5 miljoen zijn afkomstig van
het geraamde budget op Synergie KRW (Subsidies 12.01.02). Zie aldaar.
De Regeling voor Stedelijke synergieprojecten bleef in 2013 enigszins
achter bij de gemaakte uitgavenprognoses omdat de betrokken initiatiefnemers (veelal gemeentes) in de uitvoering vaak enige vertraging
oplopen. De projecten moeten voor deze subsidies uiterlijk op
31 december 2012 zijn gestart en uiterlijk op 31 december 2015 zijn
afgerond.
12.01.05 Bijdrage aan internationale organisaties (ad 6)
De lagere realisatie wordt verklaard door de overboeking van middelen
van dit financiële instrument «bijdrage aan internationale organisaties»
naar het financiële instrument «opdrachten» (12.01.01).
Internationale Riviercommissies
Bij de Rijncommissie zijn tijdens de 15e Rijnministersconferentie
gehouden in oktober 2013 de ambities voor de komende jaren tot
2020–2021 vastgesteld. In de Maas- en in de Scheldecommissie is gewerkt
aan de verplichte afstemming voor de Richtlijn Overstromingsrisico’s
(ROR) en de KRW. De noodzakelijke rapportage voor de ROR bij beide
commissies zijn in 2013 gereed gekomen. De opzet voor de overkoepelende rapportages voor de Internationale Stroomgebiedbeheersplannen
staat in de steigers. De aanpak van de klimaatproblemen in het waterbeheer (onder meer de zoetwatervoorziening) staat bij beide commissies
nu op de agenda.
34

http://www.vnsc.eu/uploads/2013/10/derde-verruiming-schelde-voortgangsrapport-data-2010–
2011-v3–0.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

47

Beleidsartikelen

OSPAR
De afgelopen jaren heeft Nederland, zoals gevraagd door de Europese
Commissie, zich binnen de verschillende OSPAR gremia succesvol
proactief ingezet voor een goede regionale afstemming van de invulling
van de Kaderrichtlijn Marien. In 2013 is met name afstemming bereikt op
gemeenschappelijke indicatoren voor de gewenste milieutoestand. Verder
is in 2013 een begin gemaakt met een regionaal OSPAR actieplan voor
marien zwerfvuil.
UNESCO
2013 was het tweede jaar dat International Groundwater Resources
Assessment Centre (IGRAC) als zelfstandige stichting functioneerde. Er is
in 2013 voortgebouwd op de in 2012 gestarte activiteiten van IGRAC.
Naast de uitstekende samenwerking met het waterprogramma van
UNESCO, UNESCO-IHP werden de banden met de World Meteorological
Organization (WMO) aangehaald. De in 2013 uitgevoerde evaluatie laat
zien dat IGRAC aan de gestelde doelen voldoet. De hoofdactiviteiten
liggen op de beoordeling en monitoring van grensoverschrijdende
grondwaterlichamen en het positioneren van IGRAC als wereldwijd
grondwatercentrum dat diensten aanbiedt die essentieel zijn voor een
betrouwbare watervoorziening. In 2013 is het gesprek aangegaan met
internationale partners en financiers, zoals de United Nations Economic
Commission for Europe (UNECE), de Wereldbank (WB) en het Global
Environment Facility (GEF). Intensivering van de samenwerking met
internationale organisaties is van levensbelang voor de toekomst van
IGRAC.
Voor de vijf deltalanden van IenM, China, de Verenigde Staten en
Caribisch Nederland heeft de samenwerking met UNESCO-IHE (het in
Delft gevestigde instituut voor watereducatie) zich verder verdiept, gericht
op capaciteitsopbouw. Gedacht wordt aan eventuele uitbreiding met
nieuwe landen, zoals bijvoorbeeld Myanmar.

Extracomptabele verwijzingen

Extracomptabele verwijzing naar artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening van het
Deltafonds (x € 1.000)
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 2 Investeren in
zoetwatervoorziening van het Deltafonds
Andere ontvangsten van artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening
van het Deltafonds

46.278

Totale uitgaven op artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening van
het Deltafonds

46.278

waarvan
2.02
2.03

42.230
5.048

Ov.waterinvest.zoetwatervoorz.
Studiekosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

48

Beleidsartikelen

Artikel 13 Ruimtelijke ontwikkeling
Algemene doelstelling

Een ruimtelijk beleid voor een concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig
Nederland, waarin sprake is van regionaal maatwerk, waarin de gebruiker
voorop staat, waarin investeringen scherp geprioriteerd worden en waarin
ruimtelijke ontwikkelingen, milieu en mobiliteit met elkaar zijn verbonden.

Rol en Verantwoordelijkheden

Regisseren
Het Rijk kiest bij het ruimtelijk beleid voor een selectieve beleidsinzet op
13 nationale belangen. Bij deze 13 nationale belangen is het Rijk verantwoordelijk voor de uitvoering. Het Rijk blijft daarnaast verantwoordelijk
voor het systeem van ruimtelijk ordening. In dit kader werkt het Rijk aan
meer eenvoudige regelgeving. Daarbij verwacht het Rijk dat medeoverheden zich eveneens inzetten voor meer eenvoud en verdere integratie op
het gebied van ruimtelijke regelgeving. Hierdoor neemt de bestuurlijke
drukte af en ontstaat er ruimte voor regionaal maatwerk. Om dit doel te
bereiken is goede samenwerking met en inzet door medeoverheden van
groot belang. In 2013 is vorm gegeven aan deze nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling. De uitvoering van het rijksbeleid op de 13 nationale
belangen is beschreven in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
(SVIR – Kamerstukken II, 2011/12, 32 660, nr 50).
Door een goede afstemming met de andere overheden en met
maatschappelijke partners kan de rijksrol zo efficiënt mogelijk worden
ingevuld. De Minister van Infrastructuur en Milieu is vanuit deze rol
verantwoordelijk voor:
• De vernieuwing en vereenvoudiging van het omgevingsrecht.
• Het opstellen, onderhouden en coördineren van nationale en EU
kaders en wet- en regelgeving op ruimtelijk gebied en ten aanzien van
interbestuurlijke Geo-informatie. Het vertalen en implementeren van
relevante Europese beleidskaders.
• Vanuit de ruimtelijke invalshoek bijdragen aan (de nieuwe) bestuurlijke
structuren en inrichting.
• De duurzame kwaliteit van de ruimtelijke inrichting en doelmatig
gebruik van het bodem- en watersysteem.
• Het ontwikkelen van nationale ruimtelijke visies, zoals de Rijksstructuurvisie Wind op Land, de Rijksstructuurvisie Ondergrond en de
Rijksstructuurvisie Amsterdam – Almere – Markermeer.
• Verdere ontwikkeling van kennis op het ruimtelijke vlak en het
faciliteren van de toepassing daarvan door de andere overheden.
• De structurele verankering van het ruimtelijk ontwerp in de beleidsprocessen en projecten van de ruimtelijke ontwikkeling.
• Via de gebiedsagenda’s in kaart brengen van de inhoudelijke samenhang tussen (nationale) ruimtelijke projecten, verstedelijking,
infrastructuur en (openbaar) vervoer op een zodanige wijze dat het
afgestemde investeringsbeslissingen tussen Rijk en regio in het
BO-MIRT ondersteunt.
Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Indicatoren en kengetallen
De monitor Infrastructuur en Ruimte zal primair de realisatie van de
nationale belangen onderzoeken, afgezet tegen de gestelde ambities. Na
de in 2012 uitgevoerde nulmeting zal het PBL in 2014 de eerste Monitor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

49

Beleidsartikelen

Infrastructuur en Ruimte uitbrengen. De gegevens van de monitor zijn te
raadplegen via het Compendium voor de Leefomgeving.35 Met betrekking
tot artikel 13 zijn de volgende kengetallen van belang (Kamerstukken II,
2011/12, 32 660, nr. A/50).
Kengetallen Structuurvisie Infrastructuur en Milieu
Nationaal belang SVIR Doel SVIR

Voorlopige kengetallen monitor
Infrastructuur en
Ruimte

Nulmeting

Realisatie 2013

1.
Een excellente
ruimtelijkeconomische
structuur van
Nederland door een
aantrekkelijk
vestigingsklimaat in
en goede internationale bereikbaarheid
van de stedelijke
regio’s met een
concentratie van
topsectoren

– Versterken
concurrentiekracht
stedelijke regio’s

– Internationale
concurrentie
Nederlandse regio’s

– Geen nieuwe cijfers

1

– Bereikbaarheid

– Nabijheid wonenwerken

– Geen nieuwe cijfers

2

– Vestigingsklimaat

– Fysiek vestigingsklimaat

– Zie de Monitor
Infrastructuur en
Ruimte 2012,
nulmeting
– 0,4% toename
bereikbare banen
tussen 2000 en 2010
– Zie de Monitor
Infrastructuur en
Ruimte 2012,
nulmeting

– Geen nieuwe cijfers

3

2.
Ruimte voor het
hoofdnetwerk voor
(duurzame) energie
voorziening en de
energietransitie

– Realisering netwerk
SEV-III

– Toename netlengte
hoogspanningslijnen
met spanning 220 kV
en hoger
– Verbruik
hernieuwbare energie
– Opgesteld
vermogen
windenergie op land
en op zee

–

– Koppelnet 2.680 km
Transportnetwerk
9.840 km (2010)

4

– 4,3% (2011)

– 4,4% (2012)

5

– 2.237 MW in 2010

– 2.434 MW (2012)

6

– Transitie duurzame
energie
– Doelstelling
windenergie

3.
Ruimte voor het
hoofdnetwerk voor
vervoer van (gevaarlijke) stoffen via
buisleidingen

– Buisleidingen in
gereserveerde stroken

– Toename rode
ontwikkelingen
buisleiding-stroken

–

– indicator nog niet
beschikbaar

4.
Efficiënt gebruik van
de ondergrond

– Winning oppervlaktedelfstoffen
verbinden met andere
functies

– Nog uit te werken op
basis van structuurvisie ondergrond

–

– nog niet uitgewerkt

– Ladder voor
duurzame verstedelijking

– Evaluatie in 2014

– niet van toepassing

13.
– Ladder voor
Zorgvuldige afweging duurzame verstedeen transparante
lijking
besluitvorming bij alle
ruimtelijke en
infrastructurele
besluiten

Bron: Planbureau voor de Leefomgeving
1) http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2132-Concurrentiepositie-Nederlandse-regio%27s-en-sectoren.html?i=40–189
2) http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2134-Nabijheid-wonen---werken.html?i=40–189
3) http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2133-Fysieke-leefomgevingskwaliteit-vijf-stedelijke-regio%27s.html?i=40–189
4) http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2135-Hoogspanningsleidingen.html?i=40–190
5) http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl0385-Verbruik-van-hernieuwbare-energie.html?i=40–190
6) http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl0386-Windvermogen-in-Nederland.html?i=40–190

35

http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/onderwerpen/nl0041-Monitor-Infrastructuuren-Ruimte.html?i=40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

50

Beleidsartikelen

Kengetallen Geo-informatie
Basiswaarde

Peildatum

Streefwaarde 1

Periode

1 Gebruik nationaal Index is 100
Georegister

31-12-2011

Index is >
100

2011

Realisatie
2011

Streefwaarde 2

Periode

Gebruik
relevante
overheidsbestanden
100%

2014

1

nvt
nvt

Volledig
Inspire
Compliant

2016

2

2014

3

>99%
>35%

100%
>90%
2014

4

100%
>60%

Productie100%
Gebruik
>90%

>30%
nvt

Productie100%
Gebruik
>70%

100%
100%

Productie100%
Gebruik
>90%

<10%
nvt

>90%
>90%

1a deelnemende
organisaties
1b beschreven
datasets
1c unieke
gebruikers

100% = 75

133% = 100

100% =
25.48
100% = 10.944

181% =
4.616
141% =
15.481

2 Implementatie
Inspire

Inspiremonitor
indicatoren

3 Basisregistraties:
BAG
opbouw registratie
gebruik

100%
100%

BRT
opbouw registratie
gebruik

100%
100%

BGT
opbouw registratie
gebruik

100%
100%

BRK
opbouw registratie
gebruik

100%
100%

BRO
opbouw registratie
gebruik

100%
100%

15-5-2010

Beter dan
2010Beter
conform
Inspire

31-12-2011

2013

2011
100%
>50%

31-12-2011

2011
100%
>75%

31-12-2011

2011
>40%
nvt

31-12-2011

2017

2011
100%
100%

31-12-2011

2014

2011
>10%
nvt

2015

5

Afkortingen
BAG: Basisregistratie Adressen en Gebouwen
BRT: Basisregistratie Topografie
BGT: Basisregistratie Grootschalige Topografie
BRK: Basisregistratie Kadaster
BRO: Basisregistratie Ondergrond

Toelichting
1. Het gebruik van het nationaal georegister (NGR) is inmiddels goed
ingeburgerd in Nederland. Zowel de professionele gebruiker als de
particulier weet inmiddels dat het register een brede keur aan data
bevat. Voor de buitenwacht vormen het NGR en Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDOK) een functionele eenheid waar men
bestanden kan publiceren en raadplegen. Voor de overheid in brede
zin is PDOK uitgegroeid tot het uitwisselplatform voor de Geoinformatie, getuige het aantal gerealiseerde hits.
2. In 2013 zijn de definitieve dataspecificaties voor de thema’s uit Annex
III beschikbaar gesteld. IenM is met het werkveld tot een overzicht
gekomen van de datasets in Nederland die onder INSPIRE vallen.
Deze aangemerkte datasets zijn per 3 december in het NGR opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

51

Beleidsartikelen

3.

4.

5.

Beleidsconclusies

De bronhouders zijn 100% aangesloten en hebben de BAG geïntegreerd in hun administraties. Gebruik onder verplichte overheidsafnemers wordt niet gemeten. Op basis van de wetsevaluatie die in het
eerste kwartaal van 2014 naar de Tweede Kamer gaat en afnemersonderzoek 2013 moet geconcludeerd worden dat minder dan 90% is
aangesloten.
De BRT is landsdekkend. In 2013 heeft doorontwikkeling plaatsgevonden. Het gaat hierbij om aanpassingen in het productieproces «Lean
en Autogen» en deze zorgen vooral voor een hogere actualiteit. De
BRT is beschikbaar als open data, maar het potentieel gebruik is nog
niet helemaal gerealiseerd. De conceptwet BRO is gereed en door
Raad van State van advies voorzien. Het nader rapport is bijna
gereed, waarna het wetsvoorstel voor behandeling naar de Tweede
Kamer kan.
De realisatie van de BRO blijkt weerbarstig. De pilot voor het
registratieobject Sonderingen is ondanks een langere doorlooptijd
succesvol afgerond. Momenteel wordt gewerkt aan een herplanning
van de BRO, waarbij de realisatie ook vanwege bezuinigingen op het
beschikbare budget over een langere periode vorm zal krijgen.

In het kader van de stelselherziening van het omgevingsrecht is in 2013
een belangrijke mijlpaal gehaald. De concept Omgevingswet is voor de
zomer ingediend bij de Raad van State voor advisering. Over de
voortgang van de stelselherziening is de Tweede Kamer in oktober bij
brief geïnformeerd (Kamerstukken II, 2013/14, 33 118, nr. 8). Daarnaast is
de Crisis- en herstelwet (Chw) verlengd en zal deze opgaan in de
Omgevingswet. Over de voortgang van de implementatie van de Chw is
de Tweede Kamer geïnformeerd middels een voortgangsrapportage
«Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet» (Kamerstukken II, 2012/13,
32 127, nr. 170).
Voor het overige waren het op dit artikel uitgevoerde beleid en de
bijhorende resultaten het afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals
gemeld in de begroting en zijn er geen grote afwijkingen of een noodzaak
tot bijstelling aan het licht gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

52

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
13

Ruimtelijke ontwikkeling

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

35.851

157.114

– 121.263

Uitgaven

112.483

147.634

– 35.151

Ruimtelijk instrumentarium
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Bijdrage aan medeoverheden
Geo-informatie
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan ZBO en RWT
– Basisregistraties
Gebiedsontwikkeling
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Bijdrage aan medeoverheden
– Bufferzones
– Projecten BIRK
– Projecten Nota Ruimte
– Projecten Bestaand Rotterdams
Gebied
Ruimtegebruik bodem
Opdrachten
Subsidies
– Bedrijvenregeling
– Overige subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Bijdrage aan medeoverheden
– Meerjarenprogramma Bodem
– Programma Gebiedsgericht
instrumentarium
Bekostiging
– Uitvoering klimaatadaptatie
Eenvoudig Beter
Opdrachten
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS

12.920
5.651
4.868
1.948
1.948
453
36.184
2.554
5.060
28.570
28.570
16.345
5.341
48
86
86
10.870
0
4.823
6.047

20.485
17.238
3.247
0
0
0
30.556
1.980
0
28.576
0
39.530
757
0
0
0
38.773
5.303
19.642
13.828

– 7.565
– 11.587
1.621
1.948
1.948
453
5.628
574
5.060
–6
28.570
– 23.185
4.584
48
86
86
– 27.903
– 5.303
– 14.819
– 7.781

0
42.609
2.756
22.047
6.912
15.135
7.938
7.938
1.500
0

0
57.063
9.321
18.138
6.400
11.738
0
0
20.904
13.946

0
– 14.454
– 6.565
3.909
512
3.397
7.938
7.938
– 19.404
– 13.946

1.500
8.368
8.368
4.425
2.357
2.068
2.068

6.958
8.700
8.700
0
0
0
0

– 5.458
– 332
– 332
4.425
2.357
2.068
2.068

14)

Ontvangsten

6.938

934

6.004

17)

2011

13.01
13.01.01
13.01.02
13.01.03
13.01.04
13.02
13.02.01
13.02.02
13.02.06
13.03
13.03.01
13.03.02
13.03.03
13.03.04

13.04
13.04.01
13.04.02

13.04.03
13.04.04

13.04.07
13.05
13.05.01
13.05.03

Toelichting op de financiële
instrumenten

2012

1)

2)

3)
4)

5)
6)
6)
7)

8)
9)
10)

11)
12)

11)
13)

15)
16)

Verplichtingen (ad 1)
Het verschil in de verplichtingenrealisatie wordt met name verklaard door:
• Een verlaging van het budget met € 29 miljoen bij eerste suppletoire
begroting 2013 ter compensatie van de verplichtingen die reeds in
2012 zijn aangegaan.
• Een verlaging van het budget met € 21 miljoen in verband met de
overheveling van middelen naar het Ministerie van EZ ten behoeve
van de afronding van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG).
• Een verhoging van het budget door het vastleggen in 2013 van de
subsidie van € 10 miljoen aan het Bodemcentrum welke in de periode

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

53

Beleidsartikelen

•

•

2014–2017 tot betaling komt en een versnelde opdrachtverstrekking
aan het Kadaster voor 2014 (ruim € 14 miljoen).
Daarnaast is er sprake van een vrijval van circa € 34 miljoen aan
verplichtingen vanwege de decentralisatie van een aantal Nota Ruimte
projecten naar het Gemeente- en Provinciefonds.
Het feit dat in 2013 geen beroep is gedaan op de garantieregeling
bodemsaneringskredieten midden- en kleinbedrijf (MKB), waardoor
het hiervoor bestemde verplichtingenbudget van € 65 miljoen niet is
gerealiseerd.

13.01 Ruimtelijke Instrumentarium
13.01.01 Opdrachten (ad 2)
De lagere realisatie op dit financieel instrument is onder andere veroorzaakt door een overboeking van € 2 miljoen naar artikel 98 ten behoeve
van de uitvoering en beheer WABO en een overboeking van € 2,3 miljoen
naar financieel instrument «opdrachten» artikel 13.03.01 Gebiedsontwikkeling ten behoeve van de schadevergoeding in het kader van de
Beleidslijn Ruimte voor de Rivier. Hiernaast is € 1,3 miljoen bij
Voorjaarsnota afgeboekt ter compensatie van overbesteding in 2012.
Tevens is € 1,9 miljoen overgeboekt naar RWS leefomgeving ten behoeve
van het beheer van het Omgevingsloket Online.
Uitvoering SVIR
De financiële middelen zijn mede ingezet ten behoeve van het houden van
zicht op de realisatie van de SVIR en het zorg dragen voor kennis. De
uitvoering van de SVIR is volgens plan verlopen. De voortgang is
gerapporteerd aan de Kamer (Kamerstukken II, 2013/14, 32 660, nr. 59).
In 2013 zijn vooral ook in samenspraak met het PBL verkenningen
afgerond over de relatie tussen energie en ruimte en de betekenis van
natuur en groen voor de concurrentiepositie van steden. Verkenningen
over de betekenis van «smart cities», de relatie tussen infrastructuur en
verstedelijking en de concurrentiepositie van stedelijke regio’s zijn in 2013
begonnen. Vanuit het programma Bevolkingsdaling & Ruimte is actief
ondersteuning geboden aan ruimtelijke transformaties in verschillende
anticipeerregio’s. Tevens is hierover in krimpgebieden kennis uitgewisseld
met decentrale overheden, burgers en maatschappelijke organisaties.
De «pilots» rond decentralisatie van kennis in samenwerking met
Interprovinciaal Overleg (IPO) en provincies werden in 2013 afgerond.
Digitalisering ruimtelijk instrumentarium
In 2013 is een start gemaakt met de voorbereiding van de ruimtelijke
digitale instrumenten op de Omgevingswet. De voorbereidingen voor de
ontwikkeling van een nieuwe release van het omgevingsloket zijn in gang
gezet en de programma- organisatie is gevormd. De landelijke
voorziening Ruimtelijkeplannen.nl werd in 2013 verder gemoderniseerd
en voorbereid op een mogelijke uitbreiding met nieuwe instrumenten uit
de toekomstige Omgevingswet. Ten behoeve van de Wet kenbaarheid
publiekrechterlijke beperkingen onroerende zaken (Wkpb) is een «pilot»
uitgevoerd om gemeentelijke beperkingen op andere wijze te registreren.
De pilot heeft de conclusie opgeleverd dat deze oplossingsrichting
realistisch en uitvoerbaar is. De resultaten van de pilot worden betrokken
bij de Omgevingswet en het daarmede samenhangende digitaliseringproject. De Wkpb zelf zal in de Omgevingswet worden opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

54

Beleidsartikelen

Deelprogramma Nieuwbouw en Herstructurering
In het kader van het deelprogramma Nieuwbouw en Herstructurering van
het Deltaprogramma is in 2013 verkend hoe ruimtelijke maatregelen
kunnen bijdragen aan het beperken van de gevolgen van overstroming,
een hevige regenbui, langdurige droogte en extreme hitte. In 2013 zijn
onderzoek – en draagvlaktrajecten uitgevoerd ten behoeve van de
Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie
VerDuS
In 2013 is in het kader van VerDuS/Urban Regions in the Delta onderzoek
verricht naar vernieuwend instrumentarium en nieuwe vormen van
integrale gebiedsontwikkeling. De kennis die uit de 6 lopende onderzoeken kwam, is en wordt bij de beleidsvorming betrokken en gedeeld
met de praktijk door middel van «Communities of Research and Practice»
en door toepassing in de praktijk («Living labs»). Een aantal actuele
kennisvragen werd in nauwe samenwerking met Europese partners
onderzocht vanwege de identieke complexe verstedelijkingsvraagstukken.
13.01.02 Subsidies
Vanuit de idee dat architectuur en ruimtelijk ontwerp van belang zijn voor
een goed systeem van ruimtelijke ordening, is in 2013 getracht de positie
van het ontwerp en de ontwerpers te versterken. De uitvoering van de
Actieagenda Architectuur en Ruimtelijke Ontwerp (AAARO) 2013–2016
verliep in 2013 geheel volgens plan. Er zijn geen tekortkomingen of
afwijkingen aan het licht gekomen.
Met het programma klimaatbuffers wordt de realisatie van 20 natuurprojecten ondersteund, die de effecten van klimaatverandering tegengaan.
Dit gebeurt vooral door het tegengaan van wateroverlast en – schaarste
en het verbeteren van de waterveiligheid en -kwaliteit. Ook wordt er op
deze manier bijgedragen aan kennisverwerving en de verspreiding
daarvan. Natuurorganisaties hebben hiertoe subsidies gekregen. Van het
totale aantal van twintig gebieden zijn er thans elf afgerond waarvan
zeven in 2013.
In het kader van het Programma Duurzame Dynamiek in de Delta is in
2013 eveneens subsidie toegekend voor de uitvoering van het project
«Urban Regions» in the Delta. Hetgeen heeft bijgedragen aan de
kennisontwikkeling bij de uitvoering van de SVIR en de strategische
kennis- en innovatieagenda van IenM. Het onderzoek in het programma
URD heeft zich zowel op water, leefbaarheid en mobiliteit als op vraagstukken over bestuur en informatiesystemen gericht waarbij er sprake is
geweest van een combinatie van theoretisch en praktijkgericht onderzoek.
In 2013 hebben alle projecten tussenrapportages uitgebracht.36
13.01.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 3)
De uitgaven betreffen het beheer ten behoeve van het Omgevingsloket
Online (OLO 2.9) waarvoor budget is overgeheveld vanuit financieel
instrument «Opdrachten» op 13.01.01 naar RWS Leefomgeving.

36

http://deltaoost.verdus.nl/pagina.asp?id=471

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

55

Beleidsartikelen

13.01.04 Bijdrage aan medeoverheden (ad 4)
De uitgaven betreffen het programma Mooi Nederland. De middelen
hiervoor zijn overgeheveld van het financieel instrument «Subsidies»
(13.01.02) naar «Bijdrage aan medeoverheden». Het Innovatieprogramma
Mooi Nederland stimuleert de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. In
dit kader krijgen 58 Voorbeeldprojecten medefinanciering uit de Innovatieregeling Mooi Nederland. Naar aanleiding van de motie Wiegman is in
2013 geld van het innovatieprogramma ook beschikbaar gesteld voor
«Voorbeeldgebieden Investeren in het landschap».
13.02 Geo-informatie
13.02.01 Opdrachten
De implementatie van de Europese richtlijn INSPIRE was dit jaar voornamelijk gericht op de verplichte beschikbaarheid van de ruimtelijke
gegevens per 3 december 2013. Voor alle datasets is een data- provider in
overleg met alle overheden aangewezen. Voor de gemeentelijke verplichtingen wordt nog aan een oplossing gewerkt. Opdrachten in het kader van
de landelijke beleidscoördinatie ten behoeve van stimulering en innovatie
zijn verstrekt aan de stichting Geonovum, Stichting Arbeidsmarkt GEO en
aan Geofort. In 2013 is gestart met de evaluatie van de BAG door de
Auditdienst Rijk. De evaluatie zal, vergezeld van een beleidsreactie, begin
2014 aan de Kamer worden toegezonden
13.02.02 Subsidies (ad 5)
De uitgaven betreffen subsidies in het kader van de Basisregistraties,
welke aanvankelijk gebudgetteerd stonden onder het financieel
instrument «Opdrachten». Het betreft vergoedingen voor beheer en
transitiekosten. Het budget is overgeboekt naar het financiële instrument
«Subsidies» om deze uitgaven te kunnen doen.
13.02.06 Basisregistratie Grootschalige Topografie (ad 6)
In de eerste suppletoire begroting heeft een technische herrubricering
binnen 13.02 Geo-informatie plaatsgevonden. Het budget voor de
Basisregistraties wordt sindsdien verantwoord op «Basisregistratie
Grootschalige Topografie» in plaats van op «Bijdrage aan ZBO en RWT».
Voor de exploitatie en beheer van de basisregistraties adressen,
gebouwen, topografie en het overheidsgebruik van de kadastrale
gegevens is de jaarlijkse bijdrage aan het Kadaster verstrekt. Tevens is aan
het Kadaster een bijdrage verstrekt voor de exploitatie en het beheer van
ruimtelijke plannen.nl en PDOK met daarin het INSPIRE geo-portaal. Het
PDOK-loket is het centrale punt voor de ontsluiting van de Geo-informatie
van de overheid in Nederland. Met het onderdeel nationaal geo-register
wordt het open databeleid van IenM ondersteund. De Wet basisregistratie
grootschalige topografie (BGT) is in 2013 door de Tweede en Eerste
Kamer aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

56

Beleidsartikelen

13.03 Gebiedsontwikkeling
13.03.01 Opdrachten (ad 7)
De hogere realisatie is met name veroorzaakt door een niet gebudgetteerde uitgave van € 3,4 miljoen met betrekking tot schadevergoeding in
het kader van de beleidslijn Ruimte voor de Rivier en versnelling van
betalingen op lopende verplichtingen voor circa € 1 miljoen.
13.03.02 Subsidies
Om de blijvende betrokkenheid van de rijksoverheid bij de ontwikkeling
van de Wadden gestalte te geven heeft het Regionaal College Waddengebied ook in 2013 de jaarlijkse subsidie ontvangen.
13.03.03 Bijdrage aan agentschappen
Aan RWS zijn voor 2013 middelen ter beschikking gesteld ten behoeve
van het platform Duurzame gebiedsontwikkeling.
13.03.04 Bijdrage aan medeoverheden (ad 8, 9 en 10)
De andere overheden (provincies en gemeenten) zijn bezig het beleid dat
in de Nota Ruimte vorm is gegeven, uit te voeren. Het beschikbare budget
is een extra impuls voor de versterking van de economische concurrentiepositie, krachtige steden en platteland, borging belangrijke ruimtelijke
waarden en borging van veiligheid. De lage realisatie is met name
veroorzaakt door een overboeking van € 5,3 miljoen naar het Ministerie
van EZ met betrekking tot het afronden van het Investeringsbudget
Landelijke Gebied (ILG) (ad 8). Weergegeven is de doorwerking van de
reeds vóór 2013 gedecentraliseerde BIRK projecten (ad 9). Tot slot is het
Nota Ruimtebudget project Hengelo in 2013 gedecentraliseerd door de
resterende budgetten in het Gemeentefonds te storten en is € 4,8 miljoen
van het meerjarig budget herschikt als gevolg van tempowijziging in de
uitvoering van de lopende projecten (ad 10).
De nog beschikbare middelen uit het NSP budget (Nieuwe Sleutel
Projecten) werd in 2013 ingezet ter ontwikkeling en versterking van een
tweetal projecten met betrekking tot het (her)ontwikkeling van
zogenaamde HSL stations en omgeving. In 2013 had dit betrekking op de
laatste twee projecten in Breda en Arnhem.
13.04 Ruimtegebruik bodem
13.04.01 Opdrachten
Zie voor een toelichting op de onderuitputting van het budget op 13.04.01
de toelichting bij 13.04.03.
Structuurvisie Ondergrond (STRONG)
Op 21 maart 2013 is de Kamer geïnformeerd over de verbreding van de
scope van de Structuurvisie Ondergrond. In 2013 is door het Rijk in
samenwerking met medeoverheden en andere stakeholders gewerkt aan
de inventarisatie van de opgaven, knelpunten en mogelijke oplossingsrichtingen. Deze investering aan de voorkant van het proces heeft
geholpen om bij de probleemstelling horende oplossingen te operationali-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

57

Beleidsartikelen

seren. Als gevolg hiervan is het oorspronkelijk voor 2013 geplande
onderzoek voor de planMER en MKBA doorgeschoven naar 2014.
Structuurvisie Wind op Land
In 2013 heeft beleidsonderbouwend onderzoek, inclusief het begeleiden
van de publieksparticipatie, plaatsgevonden voor de Ontwerp Structuurvisie Windenergie op land, die op 28 maart 2013 door de Ministerraad is
vastgesteld en naar de Tweede Kamer is gezonden (Kamerstukken II,
2012/13, 33 612, nr.1).
Fundamentele herziening Wet bodembescherming
Het beleidsonderbouwend onderzoek voor de fundamentele herziening
van de Wet bodembescherming was in 2013 met name gericht op de
beschrijving van het instrumentarium en voorbereiding van de opname in
de Omgevingswet en Kaderwet subsidies.
Aanpassing financiering Commissie voor de m.e.r.
In 2013 was er geen behoefte aan beleidsonderbouwend onderzoek inzake
de aanpassing van de financiering van de Commissie voor de m.e.r..
13.04.02 Subsidies (ad 12)
Cie MER
De overschrijding op de overige subsidies wordt veroorzaakt door de
subsidie aan de Commissie voor de Milieueffectrapportage (Cie MER).
Deze hogere realisatie wordt echter grotendeels gedekt door de bijdragen
van EZ en OCW aan de Cie MER. In 2013 is een wetsvoorstel ingediend tot
wijziging van de Wet milieubeheer (tarieven Commissie voor de milieueffectrapportage) (Kamerstukken II, 2013/14, 33 686, nr. 7) dat voorziet in het
regelen van een wettelijke basis om vergoeding voor adviezen van de
Commissie voor de m.e.r. in rekening te kunnen brengen. De beoogde
datum van inwerkingtreding van het wetsvoorstel op 1 januari 2014 is niet
gehaald.
Bedrijvenregeling
Er zijn betalingen verricht ten behoeve van een aantal beschikkingen op
grond van de bedrijvenregeling.
NS-Bodem
In 2013 is de subsidie op grond van de overeenkomst met Stichting
Bodemsanering NS betaalbaar gesteld.
Incidentele subsidies
In 2013 zijn de subsidies op grond van de overeenkomst met Stichting
Kennisontwikkeling Bodem betaalbaar gesteld.
13.04.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 11)
Per 1 januari 2013 worden de taken van Bodem+ door RWS Leefomgeving
uitgevoerd. Deze werden voorheen door Agentschap NL uitgevoerd. Om
die reden zijn de middelen van «Opdrachten» naar «Bijdrage aan
agentschappen» overgeheveld. Dit verklaart de onderuitputting op
«Opdrachten» en de overschrijding op «Bijdrage aan agentschappen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

58

Beleidsartikelen

13.04.04 Bijdrage aan medeoverheden
Meerjarenprogramma Bodem (ad 13)
De uitgavenverlaging op het Meerjarenprogramma Bodem wordt
veroorzaakt door de overboeking van bodemsaneringsmiddelen naar het
Gemeente- en Provinciefonds (decentralisatie). In 2013 zijn de bijdragen
aan Moerdijk en Asbest Overijssel overgeboekt, is een toezegging voor de
aanpak van Cadmium in de Kempen versneld toegekend (was voorzien in
2014) en is een betaling gedaan ten behoeve van de nazorgkosten van het
bodemsaneringsproject Diemerzeedijk te Amsterdam.
Programma Gebiedsgericht Instrumentarium (ad 14)
Het verschil in budget op het programma gebiedsgericht instrumentarium
wordt veroorzaakt doordat voor de afronding van het Investeringsbudget
Landelijk Gebied (ILG) budgetten van IenM naar EZ zijn overgedragen.
In 2013 is een bijdrage verstrekt aan USONA (Uitvoeringsorganisatie
Stichting Ontwikkeling Nederlandse Antillen) ten behoeve van het
rioolzuiveringsproject in Bonaire.
13.04.07 Bekostiging
Kennis voor Klimaat
Voor Kennis voor Klimaat stonden in 2013 twee speerpunten centraal. Het
eerste is de afronding van het programma in 2014. Voor de hotspots
betekent dit het toewerken naar hun eindproduct gericht op regionale
adaptatiestrategieën. Voor de consortia, die de acht onderzoekprogramma’s in de tweede tranche uitvoeren, is dit de afronding en
rapportage van het onderzoek. Met de consortia wordt toegewerkt naar de
eindproducten, waaronder de ontwikkeling van een boekenreeks,
uitgegeven door een academische uitgever. Het tweede speerpunt is de
valorisatie van kennis. Hierbij gaat het om de creatie van economische en
maatschappelijke waarde.
MKB krediet
In 2013 is geen beroep gedaan op de garantieregeling bodemsaneringkredieten midden- en kleinbedrijf (MKB).
13.05 Eenvoudig Beter
13.05.01 Opdrachten (ad 15)
Het verschil wordt verklaard doordat bij de Miljoenennota 2014 de
budgetten voor de interdepartementale programmadirectie Eenvoudig
Beter zijn gebundeld en naar het artikelonderdeel «13.05 Eenvoudig
Beter» zijn overgeheveld. Binnen de interdepartementale programmadirectie Eenvoudig Beter wordt gewerkt aan de integrale Omgevingswet
(Ow) en de implementatie van de Crisis- en Herstelwet (Chw). In 2013 zijn
opdrachten versterkt gericht op het nader uitwerken van de Ow in de
uitvoeringsregelgeving, voor de consultatie en toetsing van de AMvB’s
onder de Ow, voor het omgevingsmanagement en voor de implementatie
van Ow en Chw. In 2013 is verder gewerkt aan en het ontwikkelen en
bouwen van een OLO3 (Omgevingsloket Online) systeem, dat met name
meer toekomstvast gemaakt zal worden en gericht is op de tijdige
ondersteuning als de nieuwe omgevingswet in uitvoering komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

59

Beleidsartikelen

13.05.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 16)
Het verschil wordt verklaard doordat bij de Miljoenennota 2014 de
budgetten voor de interdepartementale programmadirectie Eenvoudig
Beter zijn gebundeld en naar het artikelonderdeel «13.05 Eenvoudig
Beter» zijn overgeheveld. Aan RWS zijn middelen ter beschikking gesteld
voor de capaciteitsinzet voor de implementatie van de Ow en Chw.
Daarnaast heeft RWS in 2013 de opdracht gekregen om een verkenning
implementatie Ow uit te voeren. Deze is gericht op vier samenhangende
onderdelen, te weten invoeringsbegeleiding, informatiepunt, digitale
informatievoorziening Ow en uitvoering vergunningverlening en toezicht
en handhaving (zie Kamerstukken II 2013/14, 33 118, nr.8).
Ontvangsten (ad 17)
De hogere ontvangsten worden met name veroorzaakt door de opbrengst
van grondverkoop Bommelwaard (€ 1,5 miljoen), de overdracht van het
restant van Sewerage project middelen door ILT (€ 1,6 miljoen) aan IenM,
opbrengsten in het kader van het bodemverhaal met betrekking tot de wet
bodembescherming (€ 1,5 miljoen), incidentele MER ontvangsten van
gemeenten die moeten bijdragen aan door IenM geïnitieerde onderzoeken
(€ 0,8 miljoen) en meerontvangsten Geo-informatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

60

Beleidsartikelen

Artikel 14 Wegen en verkeersveiligheid
Algemene doelstelling

Om weggebruikers snel, veilig, betrouwbaar en duurzaam van A naar B te
laten reizen via de weg ontwikkelt, beheert en benut IenM het hoofdwegennet. Er wordt ingezet op samenwerking met decentrale wegbeheerders en er worden ontwikkelingen aan voertuigen en gedrag
aangejaagd. Dit draagt bij aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling
van Nederland.

Rol en Verantwoordelijkheden

(Doen) Uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor een robuust mobiliteitssysteem van
sterke verbindingen, sterke modaliteiten, voorspelbare reistijden en goede
bereikbaarheid (zie ook artikelen 15 Openbaar vervoer en 16 Spoor). Voor
het hoofdwegennet betekent dit dat de Minister zorgt voor:
• De besluitvorming over en uitvoering van infrastructuur en gebiedsontwikkeling. Aanlegprojecten worden in het MIRT vastgelegd. De
bijdragen zijn gerelateerd aan het Infrastructuurfonds (artikel 12
Hoofdwegen).
• De financiering (via het Infrastructuurfonds) van het programma Beter
Benutten.
• De uitvoering van het beheer en onderhoud door Rijkswaterstaat als
beheerder van het hoofdwegennet. De beheer en onderhoud activiteiten zijn op het Infrastructuurfonds (artikel 12 Hoofdwegen) terug te
vinden.
• Het vormgeven (in saneringsplannen) en uitvoeren van de aanpak van
hoge geluidbelastingen langs rijkswegen door middel van het
meerjarenprogramma Geluid (MJPG).
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook de
uitvoering van het beleid inzake wegen en verkeersveiligheid, waaronder
het toezicht op de uitvoering van de wet- en regelgeving. Via wet- en
regelgeving, aansturing van Rijkswaterstaat in het beheer van het
wegennet en afspraken met het bedrijfsleven, zorgt IenM voor veilige
infrastructuur en optimaal gebruik daarvan. Daarbij wordt ingespeeld op
ontwikkelingen bij gebruikers, voertuigen en infrastructuur. Deze regierol
wordt concreet ingevuld door:
• Regelgeving en afspraken over voorzieningen- en kwaliteitsniveaus bij
infrastructuur in het kader van veiligheid, betrouwbaarheid, snelheden,
doorstroming en duurzaamheid.
• Een slim gebruik van de huidige en toekomstige infrastructuur, wordt
met het programma Beter Benutten – naast investeringen in de
infrastructuur- gewerkt aan het terugdringen van de files met 20
procent op specifieke corridors in de drukste gebieden van het land,
ten opzichte van een situatie zonder het programma Beter Benutten
(zie ook artikelen 15 Openbaar vervoer en 16 Spoor).
• Samen met de regio’s worden de afgesproken gebiedspakketten in het
kader van Beter Benutten uitgevoerd om zo op basis van maatwerk de
beoogde effecten te realiseren. Daarbij is er nadrukkelijk ook samenwerking met het bedrijfsleven.
• Met de inzet van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2008–2020 en
de Beleidsimpuls Verkeersveiligheid wordt het aantal verkeersdoden
en ernstig verkeersgewonden verminderd. Dit plan richt zich op
verbetering van het gedrag van diverse gebruikers als ook hun
voertuigen en de infrastructuur.
• De vaststelling in 2012 van een beleidsimpuls aan het Strategisch Plan
Verkeersveiligheid 2008–2020. Dit is een uitwerking van de strategie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

61

Beleidsartikelen

•

•

met focus op verbetering van de verkeersveiligheid van de prioritaire
aandachtsgebieden: fietsers, ouderen en jonge, beginnende bestuurders.
Samen met decentrale overheden en maatschappelijke partners is met
name aandacht voor de groeiende risicogroepen onder de verkeersdeelnemers: ouderen, fietsers, notoire overtreders en beginnende
bestuurders.
Het oplossen van de knelpunten voor luchtkwaliteit langs het hoofdwegennet door middel van maatregelen (zowel generaal en locatie
specifiek) in het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL).

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Indicatoren en kengetallen
Indicator: acceptabele reistijd
Basiswaarde
2001

2009

2010

2011

2012

2013

Streefwaarde
2020

86%

84%

83%

88% 2

92%

94%

100%

Percentage trajecten waar de
streefwaarde wordt gehaald^.
Bron: Rijkswaterstaat/WVL, 2014

Toelichting
Ad 1) De reistijd op een traject is acceptabel als de streefwaarde voor de
reistijd wordt gehaald. De streefwaarde voor trajecten van het hoofdwegennet tussen steden is een reistijd in de spits van maximaal 1,5x de
reistijd buiten de spits (referentiesnelheid 100 kilometer/uur). Op trajecten
rond de vijf grote steden en trajecten op niet-autosnelwegen van het
hoofdwegennet is de streefwaarde maximaal 2,0. Op basis van 186
trajecten. Voor 80 onvoldoende bemeten trajecten wordt verondersteld
dat het traject voldoet aan de streefwaarde. Aangenomen is dat deze
onbemeten trajecten voldoen aan de gewenste reistijd in de spits omdat
dit de minst drukke trajecten zijn.
Ad 2) Vanwege invoering van het Verkeerskundig Informatieproducten en
Adviezen Systeem (VIAS) bij Rijkswaterstaat in 2012/2013 is het
percentage voor 2011 gecorrigeerd, waardoor er bovenstaande tabel een
andere waarde is opgenomen dan in de begroting 2013.
Indicator: lokale luchtkwaliteit NO2 en geluidsknelpunten langs hoofdwegen
Basiswaarde
peildatum

Waarde
2007

Waarde
2008

Waarde
2009

Waarde
2010

Waarde
2011

Waarde
2012

Streefwaarde
peildatum

7.000

0 knelpunten
langs rijkswegen 2015
0 knelpunten
langs rijkswegen 2023 `

Lokale luchtkwaliteit NO2
(aantal knelpunten)^
Geluidsknelpunten langs
hoofdwegen _
12.000

12.000

12.000

12.000

7.500

7.500

Bron: Rijkswaterstaat, 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

62

Beleidsartikelen

Toelichting
De gegevens over 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Ad 1) Voor lokale luchtkwaliteit geldt dat uiterlijk per 1 januari 2015 op alle
locaties langs rijkswegen de grenswaarde voor NO2 gehaald moet
worden. Tussenliggende waarden zijn niet vastgesteld. Voor PM10 wordt
op alle locaties langs rijkswegen, na volledig gebruik van de wettelijke
beginselen van blootstelling en toepasbaarheid, aan de grenswaarde
voldaan die geldt vanaf 11 juni 2011.
Ad 2) Het Meerjarenprogramma geluidsanering (MJPG) is in 2011 van
start gegaan. Het MJPG is gericht op het realiseren van geluidreducerende maatregelen bij woningen met een geluidbelasting van meer dan
65 dB als gevolg van een rijksweg en bij woningen langs die infrastructuur
die in het kader van de saneringsoperatie onder de Wet geluidhinder tijdig
zijn gemeld. Daarnaast zijn woningen die als gevolg van verkeersgroei
onder de Wet geluidhinder een toename van meer dan 5 dB hebben
ondergaan onderdeel van de saneringsoperatie. Voor 10 procent van de
woningen zal de aanpak bestaan uit gevelisolatie en zal de belasting
boven de 65 dB blijven. Door koppeling aan groot onderhoud kan de
realisatie in bepaalde situaties later dan 2023 plaatsvinden. Uit onderzoek
blijkt dat het aantal knelpunten langs hoofdwegen afgenomen is. Dit is
enerzijds het effect van recent gerealiseerde maatregelen zoals geluidsschermen en stille wegdekken in infrastructuurprojecten en een aantal
saneringsprojecten. Anderzijds is dit het effect van verbeterde en
geactualiseerde databestanden.
Ad 3) Met ingang van 2014 is de streefwaarde peildatum 2015 verschoven
naar 2023 om aansluiting te krijgen met de budgettaire middelen.
Indicator: ontwikkeling aantal verkeersslachtoffers
basiswaarde

aantal verkeersdoden
ernstig verkeersgewonden

streefwaarde

Realisatie

doelstelling

2002

2009

2010

2011

2012

2013

2013

2020

1.066

720

640

661

650

675

570

500

16.100

18.600

19.200

20.100

19.200

13.540

nnb

10.600

Bron: Rijkswaterstaat/WVL, 2014

Toelichting
De daling van het aantal verkeersdoden in 2013 is een duidelijke stap
richting de doelstelling van maximaal 500 verkeersdoden in 2020. Het
ingezette beleid van de afgelopen jaren heeft hier aan bijgedragen. Het
aantal ernstig verkeersgewonden is in 2012 met 4,5% gedaald tot 19.200.
Het cijfer ernstig verkeersgewonden voor 2013 was ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag nog niet beschikbaar.
Beleidsconclusies

Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals gemeld in de
begroting. Afwijkingen waren er op het gebied van lagere realisatie van
de uitgaven. Deze afwijking wordt nader toegelicht bij de budgettaire
gevolgen van beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

63

Beleidsartikelen

In de MIRT brief van 18 november 2013 (Kamerstukken II, 2013/14, 33 750
A, nr. 25) is, aanvullend op het investeringsprogramma, een nieuwe
aanpak ten behoeve van bereikbaarheid geïntroduceerd. Dit wordt
ingegeven door het toenemende belang van stedelijke regio’s. Dit
betekent dat de complexiteit van de opgaven toeneemt, doordat meerdere
opgaven van Rijk en regio elkaar raken en beïnvloeden. Daarnaast
constateert IenM dat er in de markt en samenleving veel nieuwe creatieve
en innovatieve initiatieven ontstaan.
Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
14

Wegen en verkeersveiligheid

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

31.318

40.180

– 8.862

Uitgaven

32.729

40.405

– 7.676

Netwerk
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Veiligheid
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS

11.884
8.332
1.229
2.323
2.323
20.845
7.054
13.121
670
670

20.215
17.079
856
2.280
2.280
20.190
6.191
13.215
784
784

– 8.331
– 8.747
373
43
43
655
863
– 94
– 114
– 114

Ontvangsten

5.236

6.782

– 1.546

2011

14.01
14.01.01
14.01.02
14.01.03
14.02
14.02.01
14.02.02
14.02.03

Toelichting op de financiële
instrumenten

2012

1

1

14.01 Netwerk
14.01.01 Opdrachten (ad 1)
Voornaamste oorzaken voor de lagere realisatie bij het opdrachtenbudget
Netwerk zijn aanpassingen van het kasritme van het budget voor
opdrachten Beter Benutten in verband met de verlenging van de
projectduur, overboekingen aan het Infrastructuurfonds ten behoeve van
de bijdrage voor Ultrastille wegdekken en de Elektronische publicatie
Verkeersbesluiten en een overboeking aan het Provinciefonds voor Beter
Benutten (regio Groningen-Assen). Dit verklaart tevens de lagere realisatie
op het verplichtingenbudget.
Voor een goede bereikbaarheid is doorgegaan met de samenwerking met
andere wegbeheerders en private partijen ten aanzien van verkeersmanagement. Dit is afgelopen jaar gebeurd in het kader van zowel Beter
Benutten als de reguliere ontwikkeling van verkeersmanagement. In het
kader van het actieprogramma «Beter Geïnformeerd op Weg» zijn in
samenwerking met overheden en marktpartijen een Routekaart en een
Uitvoeringsagenda, waarmee de stap naar realisatie wordt gezet, begin
november 2013 aan de Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2013/14,
31 305, nr. 207). Beter Geïnformeerd op weg richt zich via publiek-private
samenwerking op de doorontwikkeling van reisinformatie en verkeersmanagement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

64

Beleidsartikelen

Ook in 2013 is voortvarend gewerkt aan de verbetering van de veiligheid,
bereikbaarheid op en rond wegen. Uitgaven worden verantwoord op het
Infrastructuurfonds. Daarnaast zijn uitgaven verricht voor de inhuur
landsadvocaat (SAA, A2 en A9) en advies ingewonnen ten behoeve van
de invoering van de Tolwet voor twee projecten namelijk de Blankenburgverbinding en ViA15.
Op 1 juli 2013 is de Wet wegvervoer goederen (wgg) gewijzigd ter
implementatie van de verordeningen 1071, 1072 en 1073/2009. Het
ERRU-register (European register of road transport undertakings) is
ingericht, waarin zeer ernstige vervoersovertredingen, begaan door
vervoersondernemingen en transportmanagers, worden geregistreerd en
is de Wet aanvullende regels veiligheid wegtunnels (Warv) in 2013 in
werking is getreden.
In 2013 zijn de met de bestuurlijke trio’s (de Minister van IenM, regionale
bestuurder en CEO uit de regio) afgesproken Beter Benutten-maatregelen
nader uitgewerkt en in uitvoering gegaan. In december 2013 zijn naast de
huidige tien regio’s de regio’s Stedendriehoek (Deventer, Zutphen en
Apeldoorn) en Leeuwarden toegevoegd aan het programma Beter
Benutten. Het programma bestaat eind 2013 uit twaalf regio’s. De
oplevering van de projecten (ruim 300 maatregelen) is vooral in de
periode 2014 gepland. Het gros van de effecten van de maatregelen komt
in de loop van 2015 beschikbaar. In 2013 is circa 15% van de ruim 300
projecten afgerond. Het programma Beter Benutten ligt hiermee op
schema.
De eerste inzichten van de effecten van Beter Benutten leveren positieve
resultaten op. Zo reduceren de spitsmijdenprojecten de files met meer
dan 5% op de specifieke regionale wegvakken. Daarnaast hebben de
inspanningen op het gebied van mobiliteitsmanagement resultaat
opgeleverd. De werkgeversaanpak heeft al gemiddeld 5% filereductie
opgeleverd met name door de mogelijkheid voor werknemers om
flexibele werktijden te hanteren. De opkomst van Het Nieuwe Werken
ondersteunt deze trend.
14.01.02 Subsidies
In 2013 is subsidie aan Transport en Logistiek Nederland (TLN)
beschikbaar gesteld van € 0,38 miljoen voor het project Papierloos
transport. Ook is een subsidie verstrekt van € 0,017 miljoen aan het
Klimaatverbond Nederland voor het project groene voetstappen. De
overige uitgaven hebben betrekking op subsidies die in voorgaande jaren
beschikbaar zijn gesteld.
14.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan Rijkswaterstaat voor de capaciteitsinzet in het
kader van Beleidsondersteuning en advies.
14.02 Veiligheid
14.02.01 Opdrachten
Doelen kunnen enkel worden bereikt door samenwerking met gebruikers/
belangenorganisaties, andere overheden, het bedrijfsleven en de
verkeersdeelnemers zelf. Om de stijging van het aantal verkeersgewonden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

65

Beleidsartikelen

de afgelopen jaren te stoppen en weer te laten dalen is met andere
overheden en belangenorganisaties de nadruk gelegd op het verbeteren
van de verkeersveiligheid bij vooral de kwetsbare verkeersdeelnemers,
zoals ouderen en fietsers, conform de beleidsimpuls (Kamerstukken II,
2012/13, 29 398, nr. 340). De maatregelen focussen op de risicogroepen
fietsers (onder andere de Lokale Aanpak Veilig Fietsen van gemeenten),
ouderen (onder andere Blijf Veilig Mobiel-activiteiten), jonge bestuurders
(onder andere 2toDrive) en het terugdringen van gevaarlijke locaties
(onder andere met het Meldpunt Veilig Verkeer). In 2013 heeft een aantal
burgemeesters zich aangediend als ambassadeur voor de fietsveiligheid.
14.02.02 Subsidies
Naast de in de begroting 2013 genoemde subsidies aan de maatschappelijke organisaties Veilig verkeer Nederland (VVN), Algemene Nederlandse
Bond voor Ouderen (ANBO), Fietsersbond, Team Alert en de Stichting
Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) zijn incidenteel
subsidies verstrekt aan DHV voor het Vergevingsgezinde fietspad, aan
Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO), Veilig en bewust op
de fiets, aan de Fietsersbond voor de Campagne Fietsverlichting 2013, aan
de Algemene Nederlandse Wielrijders Bond (ANWB) voor het Nationaal
Verkeersveiligheidscongres 2014. Ook is subsidie verstrekt voor de
opschaling van een innovatieve informatiedienst van drie Nederlandse
bedrijven. Zij bieden een praktische hulpmiddel, in de vorm van een App,
voor het vinden van vrije parkeerplaatsen voor vrachtwagens langs de
snelwegen, te beginnen in Nederland, Duitsland, België en Frankrijk.
14.02.03 Bijdrage aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan Rijkswaterstaat voor de capaciteitsinzet in het
kader van Beleidsondersteuning en advies.

Extracomptabele verwijzingen

Extracomptabele verwijzing naar artikel 12 Hoofdwegennet van het Infrastructuurfonds
(x € 1.000)
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 12 Hoofdwegennet
van het Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 12 Hoofdwegennet van het Infrastructuurfonds

2.330.964
150.887

Totale uitgaven op artikel 12 Hoofdwegennet van het Infrastructuurfonds

2.481.851

waarvan
12.01
12.02
12.03
12.04
12.06

21.794
544.354
1.065.903
412.956
436.844

Verkeersmanagement
Beheer, onderhoud en vervanging
Aanleg
GIV/PPS
Netwerkgebonden kosten HWN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

66

Beleidsartikelen

Artikel 15 Openbaar vervoer
Algemene doelstelling

Reizigers veilig, betrouwbaar en snel vervoeren gericht op gemak en
eenvoud door een optimaal openbaar vervoer netwerk. De verantwoordelijkheid van de Minister inzake spoor wordt toegelicht in artikel 16.

Rol en verantwoordelijkheden

Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook de
uitvoering van het beleid inzake regionaal openbaar vervoer (onder
andere regionaal openbaar vervoer, taxi, waddenveren). Ook het toezicht
op de uitvoering van de wet- en regelgeving valt onder de ministeriële
verantwoordelijkheid. De rol «regisseren» heeft specifiek betrekking op de
volgende onderdelen:
• Het stellen van regels en de kaders (wetgeving) voor het openbaar
vervoer (overheden, marktpartijen en reizigers). De regels en kaders
hebben betrekking op het openbaar vervoer per bus, tram en metro,
het CVV (Regiotaxi) en het openbaar vervoer over water.
• Het faciliteren (waar nodig) van de decentrale overheden om ervoor te
zorgen dat zij optimaal hun rol kunnen vervullen (denk daarbij aan het
stimuleren van fietsgebruik, het landelijk fietsdiefstalregister en de
nationale database voor reisinformatie voor het openbaar vervoer).
• Het faciliteren van pilot-projecten de sociale veiligheid in het openbaar
vervoer (in samenwerking met het Ministerie van Veiligheid en
Justitie).
• Het financieren van grote regionale en lokale projecten, vanuit artikel
14 op het Infrastructuurfonds: Regionaal, lokale infrastructuur. Via
artikel 25 Brede doeluitkering (op hoofdstuk XII) wordt het realiseren
van maatwerkoplossingen voor verkeers- en vervoersvraagstukken
gefinancierd.
• Het verlenen van concessies voor de Waddenveren (met uitzondering
van Texel). De decentrale overheden verlenen concessies aan het
regionaal openbaar vervoer (onder andere bus, tram, metro, gedecentraliseerde treindiensten, boot en CVV). Marktpartijen verrichten het
vervoer en zijn concessienemers.
• Het opstellen van wet- en regelgeving voor het taxivervoer om de
vakbekwaamheid, tarieven en de toegang tot de markt te reguleren. De
meeste besloten busregelgeving wordt in EU en internationaal
verband voorbereid en vastgelegd in internationale verdragen, welke
worden ingepast in nationale regelgeving.
• Het beschikbaar laten maken van reisinformatie en waar nodig
optreden als regisseur.
• De implementatie van de OV-chipkaart en de invulling van de
permanente structuur voor de governance daarvan.
Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Indicatoren en kengetallen
Zoals in de Begroting 2014 is aangegeven wordt het kengetal reizigerskilometers regionaal openbaar vervoer niet meer opgenomen, aangezien de
gegevens niet langer verzameld worden en dus niet meer beschikbaar
zijn. Om deze gegevens weer beschikbaar te krijgen wordt door IenM
nagegaan of gebruik gemaakt kan gaan worden van geanonimiseerde
OV-Chipkaartdata. Hierover wordt overleg met de OV-sector gevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

67

Beleidsartikelen

Het kengetal waardering consument en prijsontwikkeling taxi is niet meer
opgenomen in de Begroting 2014 en dit jaarverslag. Jaarlijks vond
onderzoek plaats naar zowel de waardering van de consument als de
prijsontwikkeling van het taxivervoer. In 2012 en 2013 hebben deze
onderzoeken niet plaatsgevonden. De onderzoeken uit voorgaande jaren
geven aan dat de verschillen van jaar op jaar betrekkelijk gering zijn.
Kengetal klanttevredenheid regionaal openbaar vervoer

Algemeen oordeel
Informatie en veiligheid
Rijcomfort
Tijd en doorstroming
Prijs

2009

2010

2011

2012

2013

7,2
7,5
7,2
6,5
6,3

7,2
7,5
7,2
6,5
6,3

7,2
7,5
7,3
6,6
5,9

7,4
7,6
7,4
6,8
6,2

7,4
7,6
7,5
6,8
6,3

Bron: KpVV – Klantenbarometer 2013.

Toelichting
De OV Klantenbarometer is het klanttevredenheidsonderzoek voor het
regionaal openbaar vervoer. Het is een landelijk onderzoek naar de
mening van reizigers in het stads- en streekvervoer. Het onderzoek wordt
jaarlijks gehouden in de periode van eind oktober tot begin december. OV
reizigers zijn in 2013 even tevreden over het stads- en streekvervoer als in
2012. Zij waarderen de kwaliteit van hun ritten met 7,4.
Kengetal Sociale veiligheid in het stads- en streekvervoer

Waardering veiligheidsgevoel in het voertuig als
rapportcijfer
– Reizigers (1)
– Personeel (2)
Onveiligheidsincidenten in en rond het OV in %
– Reizigers (3)
– Personeel (4)

2009

2010

2011

2012

2013

7,9
nb

7,9
6,5

7,9
nb

7,9
6,9

7,9
nb

24
nb

23
64

nb
nb

15
60

–
nb

Bron: KpVV – OV Klantenbarometer 2013 en Reizigersmonitor 2012.
Vanaf 2013 is sociale veiligheid een integraal onderdeel van de rapportage van de klantenbarometer en verschijnt er geen aparte reizigersmonitor
meer.

Toelichting
Ad 1) Dit cijfer betreft het veiligheidsgevoel van de reiziger zowel in als
rond het voertuig.
Ad 2) Dit cijfer betreft het veiligheidsgevoel van het personeel zowel in als
rond het voertuig.
Ad 3) Dit is gebaseerd op de OV Klantenbarometer 2012 van het Kennisplatform Verkeer en Vervoer (KpVV). Het percentage in 2012 is niet
vergelijkbaar omdat een andere vraagstelling heeft plaatsgevonden. Voor
een toelichting wordt verwezen naar de uitgave Sociale Veiligheid van
OV-reizigers in het stads- en streekvervoer.37 Om deze reden kan ook geen
cijfer voor 2013 worden opgenomen.

37

www.kpvv.nl/KpVV/KpVV-Overige-Content/KpVV-Overige-Content-Media/Bijlagen-publicaties/
Sociale-veiligheid-2012-Totaal-eBook.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

68

Beleidsartikelen

Ad 4) Dit is het percentage van het personeel dat één of meerdere keren
slachtoffer is geweest van een incident. Bij (2) en (4): voor personeel
wordt tweejaarlijks gemeten.
Beleidsconclusies

Het uitgevoerde beleid en de daarbij behorende resultaten op dit artikel
waren het afgelopen jaar grotendeels conform de verwachtingen zoals
gemeld in de begroting. In 2013 was de OV-chipkaart in het gehele Staden Streekvervoer geïmplementeerd. Planning was ook dat papieren
treinkaartjes in 2013 afgeschaft zouden worden. Vanwege de negatieve
tariefeffecten voor treinreizigers die met meerdere spoorvervoerders
moeten reizen is dit uitgesteld totdat er een lange afstandskorting op het
spoor wordt geïmplementeerd. Daarnaast is de planning voor de
herpositionering Trans Link System (TLS) geactualiseerd. Gezien de
complexiteit en de financiële omvang van het onderwerp is gekozen voor
een zorgvuldige stapsgewijze aanpak waardoor voor alle partijen een
transparant proces ontstaat.
Daarnaast waren er beperkte afwijkingen op het gebied van de realisatie
van de uitgaven. Deze worden nader toegelicht bij de budgettaire
gevolgen van beleid.

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
15

Openbaar vervoer

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

3.018

6.362

– 3.344

Uitgaven

8.200

8.316

– 116

8.200
5.406
1.799
995
995

8.316
6.470
851
995
995

– 116
– 1.064
948
0
0

10

0

10

2011

15.01
15.01.01
15.01.02
15.01.03

2012

Openbaar vervoer
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

1)

2)
3)

Verplichtingen (ad 1)
De lagere verplichtingenrealisatie is ondermeer het gevolg van de
vertraging van de uitgaven voor het programma Nationale Data Openbaar
Vervoer, de afwikkeling van oude verplichtingen voor mobiliteitsmanagement en een technische correctie op de verplichtingen welke zijn
gerelateerd aan de Boord Computer Taxi.
15.01 Openbaar vervoer
15.01.01 Opdrachten (ad 2)
Door vertraagde besluitvorming bij vervoerders en decentrale overheden
is binnen het opdrachtenbudget openbaar vervoer in 2013 voor het
programma Nationale Data Openbaar Vervoer minder uitgegeven dan
verwacht. In 2013 zijn voor de uitvoering van het beleid en het toezicht op
de wet- en regelgeving inzake regionaal openbaar vervoer opdrachten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

69

Beleidsartikelen

verstrekt en betalingen gedaan op lopende en nieuwe opdrachten. In het
kader van het project NDOV is door de overheden en vervoerders, ieder
vanuit hun eigen verantwoordelijkheden gewerkt aan het creëren van de
voorwaarden voor het beschikbaar stellen van gegevens voor reisinformatie. Voor OV-reizigers is actuele en juiste reisinformatie erg belangrijk
vooraf en tijdens de reis. Daartoe is in 2013 is een concept samenwerkingsovereenkomst opgesteld met 20 overheden die door partijen zal
worden ondertekend.
Er is een belangrijke stap gezet in de reisinformatieketen waardoor
gegevens eenvoudig en eenduidig beschikbaar zijn voor de reisinformatiedienstverleners. Twee partijen, OV9292 en stichting OpenGeo, hebben
laten zien bereid en in staat te zijn de functie van een NDOV-loket uit te
kunnen voeren. Inmiddels leveren de vervoerders de afgesproken
gegevens aan beide loketten, die deze doorleveren aan afnemers
(reisinformatiedienstverleners). De overheden zien daarmee geen
noodzaak om zelf een loket te realiseren. Overheden en vervoerders
werken aan een continue verdere kwaliteitsverbetering en het uniformeren van gegevens voor reisinformatie. IenM trad in de projectfase op
als regisseur. In 2013 is een concept samenwerkingsovereenkomst
gemaakt die een structurele samenwerking tussen overheden,
vervoerders en loketten mogelijk maakt. Deze zal worden getekend door
partijen.
Er is een financiële bijdrage verleend aan een groot aantal regionale
fietsprojecten, zoals bijvoorbeeld projecten die het gebruik van de
elektrische fiets in het woon-werkverkeer stimuleren. Er vindt actief
uitwisseling van kennis en ervaring tussen regio’s op het gebied van
fietsstimulering. In 2013 is een webtool MKBA fiets ontwikkeld, welke
beschikbaar wordt gemaakt. Ook is in 2013 een opdracht verstrekt voor de
ontwikkeling van een CROW inspiratieboek voor snelfietsroutes. Dit
inspiratieboek wordt beschikbaar gemaakt voor de decentrale overheden.
In 2013 is de taxibranche gestart met de productie en inbouw van de
boordcomputer taxi. De verplichting daartoe is bij ministeriële regeling
opgeschoven van 1 oktober 2013 naar 1 juli 2014, omdat fabrikanten niet
tijdig voldoende boordcomputers konden leveren. Overleg met de
branche over vereenvoudiging van de regeling voor rij- en rusttijden is in
2013 afgerond. De regeling zal in 2014 worden aangepast. Uit de evaluatie
van de regeling over het nieuwe dubbeltariefsysteem, sinds april 2012
verplicht, blijkt dat het systeem voldoet voor zowel de taxivervoerder als
voor de klant: de gemiddelde ritprijs is ongeveer gelijk gebleven.
Begin 2014 is het dubbel opstaptarief in de treinketen afgeschaft en voor
visueel gehandicapten is op het spoor de OV-chip-plus kaart geïmplementeerd. In september het Nationaal Openbaar Vervoer Beraad (NOVB) van
start gegaan.
15.01.02 Subsidies (ad 3)
In 2013 zijn subsidies verstrekt en betalingen gedaan voor de (lopende)
subsidies Sociale veiligheid OV, Regionaal OV systeem (Klantenbarometer
en Boord Computer Taxi) en Fietsbeleid (Fietsersbond, Bijdrage aan CNV).
Een deel van de bijdragen in het kader van het fietsbeleid en subsidieregelingen mobiliteitsmanagement uit eerdere jaren zijn pas in 2013 definitief
vastgesteld en gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

70

Beleidsartikelen

15.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Voor de beleidsondersteuning en advisering, het uitvoeren van studies of
het leveren van bijdragen daaraan is in 2013 een bijdrage verleend aan
Rijkswaterstaat.

Extracomptabele verwijzingen

Extracomptabele verwijzing naar artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur van het
Infrastructuurfonds (x € 1.000)
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 14 Regionaal, lokale
infrastructuur van het Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur van
het Infrastructuurfonds

215.678

Totale uitgaven op artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur van het
Infrastructuurfonds

215.678

waarvan
14.01
14.02
14.03

58.664
45.185
111.829

Grote regionaal/lokale projecten
Regionale mobiliteitsfondsen
RSP-ZZL: pakket bereikbaarheid

Toelichting
In 2013 zijn vanuit artikel 14 van het Infrastructuurfonds bijdragen
verleend aan onder andere het HOV-net Zuid Holland, Randstadrail
(inclusief aanlanding op Den Haag Centraal), de tram Uithof en de N201.
Dit wordt toegelicht in het Jaarverslag van het Infrastructuurfonds 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

71

Beleidsartikelen

Artikel 16 Spoor
Algemene doelstelling

Optimaal personen- en goederenvervoer per spoor voor reizigers,
verladers en afnemers en een veilige en betrouwbare hoofdspoorweginfrastructuur met voldoende capaciteit.

Rol en verantwoordelijkheden

(Doen) Uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor aanleg en beheer van de spoorweginfrastructuur. Om hier invulling aan te geven wordt ProRail als
uitvoerder ingeschakeld. De rol «uitvoeren» heeft betrekking op:
• Verkenningen en planuitwerkingen
• Aanleg van projecten
• Beheer waaronder: inframanagement, verkeersleiding en capaciteitsmanagement
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook de
uitvoering van het spoorbeleid, waaronder het toezicht op de uitvoering
van de wet- en regelgeving. De verantwoordelijkheid van IenM heeft
betrekking op de volgende onderdelen:
• Het vormgeven van de «Lange Termijn Spooragenda». Dit is de
agenda voor wat vanuit maatschappelijk belang bereikt moet worden
op het gebied van spoorvervoer.
• Het aansturen van het beheer van en vervoer over spoor via concessies. Tot 1 januari 2015 heeft ProRail de beheerconcessie voor een
doelmatig en doeltreffend beheer van de hoofdspoorweginfrastructuur. Vanaf 2015 wordt een nieuwe beheerconcessie verleend. Het
vervoer op het hoofdrailnet is vastgelegd in de vervoerconcessie voor
het hoofdrailnet met de Nederlandse Spoorwegen, die tot 1 januari
2015 loopt. Vanaf 2015 wordt tot de verlening van een nieuwe
concessie overgegaan. Met ingang van 2015 wordt ook de Hogesnelheidslijn (HSL) onder de hoofdrailnet concessie gebracht.
• Het realiseren van een betrouwbare, duurzame en veilige spoorweginfrastructuur door eisen te stellen aan het hoofdspoor en de rollen,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden van betrokkenen helder te
omschrijven in de spoorwegwetgeving.
• Het zorgen voor veilige lokale spoorwegen (tram en metro) door de
wet lokaal spoor (in werking vanaf medio 2013).
• Het zorg dragen voor de vormgeving van en implementatie van de
internationale regelgeving en het opstellen van regels en kaders voor
het vervoer per spoor. Daarbij gaat het onder andere om de capaciteitsverdeling op het spoor. Marktpartijen verrichten het vervoer.
• Het opstellen van kaders voor het goederenvervoer per spoor,
knooppunten met andere modaliteiten en achterlandverbindingen.
Samen met overheden en infrastructuurbeheerders werken we aan de
drie Europese spoorgoederencorridors (naar Frankrijk, Italië en
Polen/Tsjechië) die in ons land beginnen, waarbij de regelgeving
zoveel mogelijk wordt afgestemd op de Nederlandse situatie.
• De roadmap European Railway Traffic Management System (ERTMS),
een algemene veiligheidsaanpak, het plan van aanpak voor snelheidsverhoging op het spoor en daaropvolgend de uitvoering ervan.
Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

72

Beleidsartikelen

Indicatoren en kengetallen
Indicator: Geleverde treinpaden

Beschikbaarheid
infrastructuur
Geleverde treinpaden

2008

2009

2010

2011

2012

99,62%

99,51%

99,55%

99,39%

–

98%

99%

98%

Grenswaarde 2013

Realisatie
2013

98%

98%

Bron: Prorail, 2014

Toelichting
Tot 2010 werd «beschikbaarheid van de infrastructuur» als belangrijkste
indicator gehanteerd. Vanaf 2010 is daarnaast ook de indicator «geleverde
treinpaden» in beschouwing genomen. Dit is waar het de vervoerders als
gebruiker van het spoor uiteindelijk om gaat. Vanaf 2012 wordt daarom
alleen nog de indicator «geleverde treinpaden» gemonitord en is de
indicator «beschikbaarheid infrastructuur» komen te vervallen.
Indicator: Punctualiteit Hoofdrailnet (HRN)

Indicator: 3
minuten
punctualiteit
HRN2
Indicator: 5
minuten
punctualiteit
HRN2
Reizigerspunctualiteit
Klantoordeel op
tijd rijden (% dat
een 7 of hoger
geeft)

Basiswaarde
2003

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Grenswaarde
vervoerplan
20131

Realisatie
2013

83,1%

87,0%

86,8%

86,6%

86,5%

89,6%

88,5%

n.v.t.

n.v.t.

93%

92,8%

92,5%

94,7%

94,2%

93%

93,6%

91,5%

91,5%

90,5%

90,0%

51%

48,9%

53%

46,8%

Bron: NS/Jaarverantwoording over de vervoerconcessie 2013

Toelichting
Ad 1) Met het oog op de internationale vergelijkbaarheid is vanaf het
Vervoerplan 2011 de indicator gewijzigd van 3 minuten punctualiteit in 5
minuten punctualiteit. De 3 minuten punctualiteit wordt nog wel gemeten,
maar niet meer voorzien van een grenswaarde om NS op af te rekenen.
Ad 2) Afhankelijk van de uitvoering van de 2e fase van het Herstelplan
(2007–2012).
NS heeft de prestatieafspraken met betrekking tot de punctualiteit van het
Hoofdrailnet (HRN) gehaald. De reizigerspunctualiteit en het klantoordeel
zijn echter achtergebleven bij de grenswaarden uit het Vervoerplan 2013.
De huidige aansturing van de spoorpartijen heeft er voor gezorgd dat de
prestaties gemiddeld goed zijn. De gemiddelde prestaties sluiten echter
niet aan bij de dagelijkse ervaringen van de reiziger op zijn traject, dit
vertaalt zich in een lagere klantbeoordeling. Conform de handhavingssystematiek uit de Vervoersconcessie heeft IenM hiervoor een voorlopige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

73

Beleidsartikelen

boete opgelegd. NS krijgt de gelegenheid om in 2014 alsnog de
afgesproken waarde te realiseren. Als dit niet lukt, moet NS de boete
daadwerkelijk betalen.
Indicator: spoorveiligheid (naar risicodrager)
Beoordelingsjaar 20131
Nr.

Risico-drager

Omschrijving indicator

1.1

Reiziger

1.2

Reiziger

2

Personeel

3.1

4

Overweggebruiker
Overweggebruiker
Anderen

5

Onbevoegden

6

Overall

FWSI onder reizigers / jaar / mld reizigertreinkm’s
FWSI onder reizigers / jaar / mld reizigerkm’s
FWSI onder spoorpersoneel / jaar / mld
treinkm’s
FWSI onder overweggebruikers / jaar / mld
treinkm’s
FWSI onder overweggebruikers / jaar /
((treinkm’s*aantal overwegen)/ lijnkm’s)
FWSI onder onbevoegden op het spoor /
jaar / mld treinkm’s
FWSI onder «anderen (derden)» / jaar / mld
treinkm’
Totaal FWSI / jaar / mlrd treinkm’s

3.2

2012

2011

NRV

MWA 2013

MWA 2012

MWA 2011

6,57

....

6,57

3,04

0,05

....

0,05

0,02

2,25

....

2,25

1,24

97,05

....

97,05

85,96

108,7

....

108,7

94,7

7,99

....

7,99

7,04

7,21
127

....
....

7,21
127

9,56
105,7

Bron: ILT Jaarverslag 2012 van de Nederlandse autoriteit voor spoorveiligheid
Gebruikte afkortingen in de tabel:
FSWI: het aantal doden en zwaargewonden
NRV: National Reference Value, de in Europees kader vastgestelde referentiewaarde per lidstaat voor de betreffende indicator
MWA: Moving Weighted Average, voortschrijdend gewogen gemiddelde

Toelichting
Ad 1) De gegevens over 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit jaarverslag. De gegevens komen uiterlijk september 2014
beschikbaar en zullen dan separaat aan de Tweede Kamer worden
verzonden.
Kengetal aantal treinbewegingen per week op A15-tracé van Betuwelijn

Aantal treinbewegingen

2009

2010

2011

2012

Realisatie 2013

220

400

450

480

440

Bron: Keyrail 2014

Toelichting
De treinbewegingen in bovenstaande tabel zijn afgerond op tientallen en
inclusief losse locomotieven. Het aantal hiervan verschilt per jaar, maar is
ongeveer 5% van de treinbewegingen op het A15-trace van de Betuweroute.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

74

7 500
woningen

0

12 500
woningen

0 (in 2004)

2006

0

8 900
woningen

2007

0

7 200
woningen

2008

3

(1)

2009

2

(1)

2010

2

(1)

2011

2

(1)

2012

(2)

(1)

2013

79 (in 2018)

0 (in 2020)

Streefwaarde
peildatum

Ad 2) De realisatie 2013 opgeloste MJPO knelpunten spoorwegen waren ten tijde van het drukken van dit jaarverslag nog niet beschikbaar.

Toelichting
Ad 1) De regelgeving liggend onder Swung-1 is nog niet afgerond. Zodra dit het geval is, zal de saneringsvoorraad bekend worden en kan het
MJPG (meerjarenprogramma geluidsanering) formeel starten. Vanaf dat moment zal over de knelpunten uit het MJPG worden gerapporteerd.

Bron: Prorail, RWS/WVL (http://www.mjpo.nl/downloads/1259-RWS-MJPO-Jaarv-2012-v2.pdf)

Geluidknelpunten langs
spoorwegen.
Bron: Prorail
Aantal opgeloste
MJPO
knelpunten.
Bron: MJPO
jaarverslag 2012

Basiswaarde
peildatum

Kengetal leefomgeving spoorwegen

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

75

19%

21%

91

88

63

28

29

55

76,1%

2007

74%

2006

20%

(2)

(2)

26

77,5%

2008

20%

60

91

24

78,0%

2009

20%

(2)

(2)

28

78,3%

2010

20%

(4)

(4)

25

79,1%

2011

21%

(4)

(4)

–

78,3%

2012

–

–

–

–

78,5%

Streefwaarde
2013

22,4%

(4)

(4)

(3)

79,5%

Realisatie 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

38

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/29984/blg-103345?resultIndex=9&sorttype=1&sortorder=4

Ad 4) Het percentage NSR-medewerkers dat haar/zijn gevoel van veiligheid ’s avonds en overdag in de werkomgeving met een 7 of hoger beoordeelt wordt door NS onderzocht in de enquête die gemiddeld een keer per twee jaar onder haar medewerkers wordt gehouden. De enquête wordt
nog wel uitgevoerd, maar op een andere wijze waarin hierboven genoemde vraagstellingen niet meer voorkomen. IenM zal deze percentages
daarom in het vervolg niet meer in deze tabel opnemen.

Ad 3) De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het drukken van dit Jaarverslag.

Ad 2) Wordt niet jaarlijks door NS gemeten. NS houdt gemiddeld een keer per twee jaar een enquête onder medewerkers. Sociale veiligheid is een
van de onderwerpen die aan bod komen.

Ad 1) In het Vervoerplan38 van NS wordt voor sociale veiligheid, net als voor diverse andere zorggebieden, het klantoordeel gebruikt. Het
klantoordeel veiligheid geeft een percentage en niet een cijfer. Het klantoordeel is het gewogen gemiddelde van de klantoordelen overdag en ’s
avonds in de trein en overdag en ’s avonds op stations.

Toelichting
De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het drukken van dit Jaarverslag.

Bron: Nederlandse Spoorwegen

Klantoordeel veiligheid reizigers
(1)
Reizigers die slachtoffer/
ooggetuige zijn geweest van
tenminste één incident
Percentage NSR-medewerkers
dat haar/zijn gevoel van
veiligheid overdag in de
werkomgeving met een 7 of
hoger beoordeelt
Percentage NSR-medewerkers
dat haar/zijn gevoel van
veiligheid ’s avonds in de
werkomgeving met een 7 of
hoger beoordeelt
Percentage NSR-medewerkers
dat één of meerdere incidenten
heeft meegemaakt

Kengetal sociale veiligheid NS

Beleidsartikelen

76

Beleidsartikelen

Beleidsconclusies

Het uitgevoerde beleid en de daarbij behorende resultaten op dit artikel
waren het afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals gemeld in de
begroting. Afwijkingen waren er op het gebied van hogere realisatie van
de uitgaven. Deze afwijkingen worden nader toegelicht bij de budgettaire
gevolgen van beleid.
De vigerende visie op de toekomst van het spoor heeft geleid tot de
huidige prioriteiten in het spoordossier in brede zin en tot het Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) meer in het bijzonder. Het is van
belang om de doelen voor het spoor voor de komende jaren te actualiseren, in samenhang te bezien en daarin te prioriteren. Hiervoor is een
langetermijnvisie opgesteld: de «Lange Termijn Spooragenda», welke
bestaat uit een zevental hoofddoelen, zoals aangegeven in de kabinetsreactie op de Tijdelijke commissie Onderhoud en Innovatie spoor. Op basis
van concrete doelstellingen kunnen keuzes voor de toekomst worden
gemaakt. In dit verband, zoals aangegeven in de kabinetsreactie, de
programmering van projecten en programma’s en de samenhang
daartussen.

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
16

Spoor

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

10.051

9.473

578

Uitgaven

60.350

38.049

22.301

60.350
17.651
42.493

38.049
3.595
34.377

22.301
14.056
8.116

32.491

25.170

7.321

9.076
926
137
74
63

9.076
131
0
0
0

0
795
137
74
63

69

77

–8

0

0

0

2011

16.01
16.01.01
16.01.02

16.01.03

16.01.05

2012

Spoor
Opdrachten
Subsidies
– Subsidies Bijzondere Spoordiensten
– Subsidie bodemsanering NS
percelen
– Overige subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan KNMI
– waarvan bijdrage aan RWS
Bijdragen aan internationale
organisaties
Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

1)
2)

3)

16.01 Spoor
16.01.01 Opdrachten (ad 1)
In 2013 zijn diverse opdrachten verstrekt op het gebied van Spoor. Dit
betreft voornamelijk (lopende) opdrachten ten behoeve van de nieuwe
beheer- en vervoerconcessie, het vervolg van de exploitatie Betuweroute
en een bijdrage aan het Platform transportveiligheid. Daarnaast maakt de
jaarlijkse vergoeding aan de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)
onderdeel uit van deze middelen, welke een vergoeding is voor haar werk
op het gebied van spoor (onder andere de Vervoerkamer). De Vervoerkamer reguleert vooral de relatie tussen de beheerders en de gebruikers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

77

Beleidsartikelen

van het spoor. De hogere realisatie op het opdrachtenbudget spoor wordt
voornamelijk veroorzaakt door reeds verplichte uitgaven voor de ERTMS
Pilot Amsterdam Utrecht en de Railmap 2.0 welke worden gefinancierd uit
het budget op het Infrastructuurfonds. Tenslotte is een voorschot van € 1
miljoen op een EU-subsidie voor de inbouw van ERTMS in de Betuweroute bij vaststelling volledig terugbetaald aan de Europese Commissie,
omdat niet volledig is voldaan aan de gestelde eisen.
Winterweer
Mede door de maatregelen van het programma Winterweer op het spoor,
is de treindienst conform de doelstelling van het programma tijdens de
winter van 2012/2013 niet «out-of-control» gegaan en is de treindienst
ondanks de strenge winter behoorlijk betrouwbaar gebleken. Op de
trajecten waar de «Zwitserse wisselaanpak» is toegepast is het storingsniveau met 20–40% gedaald.
Goederenvervoer
Op 20 december 2012 hebben de Ministers van de corridors RotterdamGenua (Nederland, België, Duitsland, Zwitserland en Italië) en
Rotterdam-Lyon (Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk en Zwitserland)
het kader voor capaciteitstoewijzing op die corridors vastgesteld zodat de
one stops shops kunnen gaan functioneren. Voor Rotterdam-Genua is het
implementatieplan van de spoorcorridor Rotterdam-Genua getekend door
Ministers op 5 december 2013. In dat implementatieplan is ook de
afspraak vastgelegd om ERTMS op de corridor Rotterdam-Genua per 2018
te realiseren. Op basis van het concept implementatieplan van de corridor
Rotterdam-Lyon is ook besloten de one stop shop van deze corridor
operationeel te maken waarbij goedkeuring van het implementatieplan
afhangt van besluitvorming over ERTMS implementatie in Frankrijk.
Algemene veiligheidsaanpak
Het spoorveiligheidsbeleid is vastgelegd in de Derde Kadernota Railveiligheid. De Inspectie Leefomgeving en Transport rapporteert jaarlijks over
de staat van de transportveiligheid. Op 4 juni 2013 is aan de Tweede
Kamer gemeld dat met de betrokken partijen een landelijke agenda
suïcidepreventie wordt opgesteld (Kamerstukken II, 2012/13, 32 793, nr.
94). Wat betreft de cijfers van suïcides op het spoor lijkt het dat de
preventiemaatregelen effect hebben. Na een aantal jaren van stijging van
het aantal suïcides op het spoor (2008-164, 2011-215) blijkt dat sinds 2012
sprake is van een lichte daling van het aantal spoorsuïcides. In 2012
bedroeg het aantal spoorsuïcides 202 en in 2013 198. Verwacht wordt dat
dit aantal ongeveer gelijk zal blijven of licht verder zal dalen. Het totaal
aantal suïcides in Nederland is de afgelopen jaren juist toegenomen. Voor
de aanpak van Stoptonend Seinpassages (STS-passages) is, in lijn met de
aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar aanleiding
van het ongeval bij Amsterdam Westerpark, maatregelen geformuleerd.
In 2013 is het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen gestart. Met dit
programma wordt invulling gegeven aan de Kabinetsambitie voor een
extra impuls voor de overwegveiligheid, waarvoor € 200 miljoen
beschikbaar is gesteld in het regeerakkoord. Dit Verbeterprogramma is
ingesteld om het aantal incidenten op overwegen te verminderen vanuit
een integrale benadering vanuit veiligheid en bereikbaarheid en onder
regie van IenM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

78

Beleidsartikelen

Fyra/HSL
Als gevolg van het uitvallen van het Fyra V250-hogesnelheidsmaterieel is
de HSL-Zuid treindienst Amsterdam–Brussel vice versa medio januari
2013 onderbroken, na slechts enkele weken te hebben gereden. IenM is
als concessieverlener verantwoordelijk voor het maken van afspraken
voor de reiziger. Materieel ter uitvoering van de afspraken is een
aangelegenheid van de vervoerder. IenM heeft de vervoerders NS en
NMBS gevraagd om zo snel mogelijk helderheid te bieden de technische
gesteldheid van het materieel. De vervoerders hebben een alternatief
voorstel gedaan, dat is getoetst en door het kabinet is geaccepteerd.
Hierin wordt voor een belangrijk deel uitgegaan van bestaande en
bewezen technologie. De Tweede Kamer heeft hiermee medio november
2013 ingestemd. De uitvoering van het voorstel leidt er mogelijk toe dat
de uitgaven op het Infrastructuurfonds met € 119 miljoen (lopend
prijspeil) moeten worden verlaagd. Dit om eventuele dividendderving op
het generale beeld te voorkomen. Een en ander is nog afhankelijk van de
uitkomst van gesprekken tussen Financiën, NS en IenM, waarbij wordt
geprobeerd om deze dividendderving en verdere vermogensverliezen bij
NS intern op te vangen via concrete efficiencymaatregelen.
16.01.02 Subsidies (ad 2)
De hogere realisatie voor het onderdeel subsidies wordt voornamelijk
veroorzaakt door reeds verplichte uitgaven welke zijn gerelateerd aan het
Actieplan groei op het spoor, welke worden gefinancierd uit het budget op
het Infrastructuurfonds. Deze middelen zijn bestemd voor mobiliteitsvouchers en financiering van extra treindiensten op het traject LelystadAmsterdam Zuid Schiphol), Daarnaast zijn in 2013 betalingen gedaan voor
(lopende) subsidies bijzondere spoordiensten (contractsector), subsidies
voor de brandveiligheid op de hogesnelheidslijn en Betuweroute (CLU+),
Bodemsanering NS en overige subsidies (waaronder voor gratis internet
in de trein en een pilot voor elektrische fietsen voor het woon-werk
verkeer). Het merendeel van deze subsidies is meerjarig vastgelegd en is
conform planning gerealiseerd.
16.01.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 3)
De hogere uitgaven bij de bijdrage aan agentschappen zijn veroorzaakt
doordat zowel RWS en het KNMI op basis van vraagsturing aanvullende
middelen ontvangen voor de levering van producten aan het kerndepartement. Dit betreft bij KNMI onder andere ondersteuning bij het winterweerprogramma.
16.01.05 Bijdrage aan internationale organisaties
Overeenkomstig de internationale afspraken is voor 2013 de contributiebijdrage voor de OTIF (Organisation pour les Transports Internationaux
Ferroviaires) verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

79

Beleidsartikelen

Extracomptabele verwijzingen

Extracomptabele verwijzing naar artikel 13 Spoorwegen van het Infrastructuurfonds (x
€ 1.000)
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 13 Spoorwegen van
het Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 13 Spoorwegen van het Infrastructuurfonds

2.182.250
202.042

Totale uitgaven op artikel 13 Spoorwegen van het Infrastructuurfonds

2.384.292

waarvan
13.02
13.03
13.04
13.07

1.346.811
886.190
134.675
16.616

Beheer, onderhoud en vervanging
Aanleg
GIV/PPS
Rente en aflossing

Extracomptabele verwijzing naar artikelonderdeel 17.02 Betuweroute van het Infrastructuurfonds (x € 1.000)
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 17.02 (Betuweroute)
van het Infrastructuurfonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

6.044

80

Beleidsartikelen

Artikel 17 Luchtvaart
Algemene doelstelling

Het versterken van de internationale concurrentiekracht van de mainports
van de Nederlandse luchtvaartsector en het realiseren van een efficiënt,
veilig en duurzaam luchtvaartbestel voor goederen, passagiers en
omwonenden.

Rol en verantwoordelijkheden

Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van de kaders en
voor het binnen deze kaders (doen) realiseren van de gewenste ontwikkeling van de Nederlandse luchtvaart. De rol «regisseren» heeft betrekking
op de volgende taken:
• Voor een veilig en duurzaam gebruik van netwerken stelt de Minister
normen (en handhaaft deze). Om de concurrentiekracht van de
luchtvaart te versterken streeft de Minister naar een internationaal
level playing field. Daarin passen een actief Nederlands lidmaatschap
van de International Civil Aviation Organization (ICAO) en een gerichte
bijdrage in de totstandkoming van Europese regelgeving inclusief een
actieve rol in agentschappen als de European Aviation Safety Agency
(EASA) en anderen.
• Voor het in stand houden en versterken van het luchtvaartnetwerk van
verbindingen van Nederland met de rest van de wereld zijn internationale overeenkomsten cruciaal (multilateraal en bilateraal). De
Minister sluit hiertoe overeenkomsten met de vanuit de Nederlandse
luchtvaartpolitiek belangrijke landen.
• Daarnaast wordt mede vanuit het oogpunt van verbetering van het
milieu en van de kwaliteit van de leefomgeving de innovatie en de
transitie naar een duurzame luchtvaart bevorderd. IenM zorgt voor de
regelgeving op het gebied van marktordening, passagiersrechten,
veiligheid, milieu en security en handhaaft de regelgeving om de
publieke belangen te waarborgen. Veel van deze regelgeving komt in
internationaal of Europees kader tot stand.
• De Minister richt zich nationaal en internationaal op het veiligstellen en
efficiënter gebruiken van de capaciteit in het luchtruim en op verbetering van de prestaties van de Luchtverkeersleiding, intensievere
samenwerking tussen civiele en militaire luchtverkeersleidingsorganisaties (co-locatie) en betere samenwerking van internationale
luchtverkeersleidingsorganisaties binnen de Functional Airspace Block
Europe Central (FABEC).
• De Minister geeft zoveel mogelijk ruimte voor ondernemerschap, met
een maximaal beroep op de eigen verantwoordelijkheid van het
bedrijfsleven voor een permanente verbetering van de veiligheid en
duurzaamheid.
• Voorts geeft IenM invulling aan de wettelijke verplichtingen, zoals het
nemen van omzettingsbesluiten (aanpassing aan nieuwe wetgeving)
en luchthavenbesluiten voor de regionale luchthavens van nationale
betekenis, en het vrijwaren van de veiligheidssloopzone van Schiphol.
• Voorts zet de Minister in op een intensivering en stroomlijning van de
inspanningen van alle overheden, belangenorganisaties en sectorpartijen betrokken bij bovenstaande beleidsopgaven.
• Tevens draagt de Minister zorg voor een actieve inzet van Nederland in
internationale gremia waar discussies worden gevoerd en besluiten
worden genomen die van invloed zijn op het Nederlandse (mainport)beleid, zoals in de Europese Raad van Transportministers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

81

Beleidsartikelen

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Indicatoren en kengetallen
Aanwijzingen regionale en kleine luchthavens
Voor alle regionale luchthavens zijn in het verleden onder het regime van
de (oude) Luchtvaartwet aanwijzingen geslagen. De Raad van State heeft
op 15 februari 2012 uitspraak gedaan in de laatste beroepsprocedure.
Daarmee zijn alle aanwijzingen onherroepelijk geworden. Voor een
overzicht van alle aanwijzingen regionale en kleine luchthavens wordt
volledigheidshalve verwezen naar de Begroting 2013.
Indicator: Creëren van luchthavencapaciteit Schiphol

Gerealiseerde vliegtuigbewegingen
tov plafond 510.000

Basiswaarde
2009

2010

2011

2012

Gerealiseerd
2013

Streefwaarde 2020

390.000
76%

386.000
76%

420.000
82%

423.000
83%

426.000
83,5%

510.000
100%

Bron streefwaarde: luchtvaartnota, april 2009
Bron realisatie: Jaarcijfers Schipholgroep, januari 2014

Toelichting
Voor de luchthaven Schiphol is tot 2020 een plafond aan het aantal
vliegtuigbewegingen afgesproken. In jaarverslag 2012 is toegelicht dat
gekozen is voor versnelde uitvoering van andere maatregelen. Zo is de
intentie vastgelegd om al bij 90% in plaats van bij 95% van de 510.000
vliegtuigbewegingen de (extra) regionale luchthavencapaciteit te kunnen
inzetten ter ontlasting van Schiphol. De marktontwikkeling op Schiphol
wordt daarom nauwlettend door het ministerie gevolgd.
Indicator: Creëren extra luchthavencapaciteit Eindhoven en Lelystad

Luchthaven- capaciteit
Eindhoven
Luchthaven- capaciteit
Lelystad

Basiswaarde
2009

Gerealiseerd
t/m 2013

Streefwaarde 2015

Streefwaarde 2020

0

0

10.000

25.000

0

0

25.000

45.000

Bron: De individuele luchthavenbesluiten van het kabinet

Toelichting
De ontwikkeling van Eindhoven en Lelystad (met in totaal 70.000 extra
vliegtuigbewegingen op jaarbasis) vindt plaats in een zodanig tempo en
uitvoering dat Schiphol meer ruimte krijgt voor écht mainportverkeer en
de concurrentiepositie van Schiphol wordt versterkt, conform het
Convenant «Behoud en versterking mainportfunctie en netwerkkwaliteit
luchthaven Schiphol». Op basis van het Aldersadvies Eindhoven heeft het
kabinet in 2010 besloten tot uitvoering van de afspraken over het
accommoderen van 25.000 extra vliegtuigbewegingen in 2020. De
feitelijke toevoeging van capaciteit vindt plaats op het moment dat deze is
vastgelegd in het luchthavenbesluit, naar verwachting vast te stellen in
2014. Voor de ontwikkeling van Lelystad zijn de mogelijkheden onderzocht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

82

Beleidsartikelen

voor een scenario van de ontwikkeling van totaal 35.000–45.000 vliegtuigbewegingen. In het Aldersadvies Lelystad is een gecontroleerde ontwikkeling voorgesteld vanaf 2015 tot 2020 met een eerste tranche naar 25.000
vliegtuigbewegingen en een tweede tranche naar 45.000 vliegtuigbewegingen (Kamerstukken II, 31 936, nr. 166).
Indicator: Stand van zaken omzettingsregelingen en luchthavenbesluiten
Veld

Gereed
Luchthavenbesluit

Midden-Zeeland
Hoogeveen
Teuge
Seppe
Budel
Drachten
Ameland
Stadskanaal
Terlet
Hilversum
Texel
Maastricht
Lelystad
Rotterdam
Groningen-Eelde

Omzettingsbesluit

Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
Provincie is bevoegd gezag
voor 2015
voor 2015
voor 2015
voor 2015

2012
2011
2010
2011
2011
2011
2011
2012
2011
2012
2012
2013
2014
2013
2012

Bron: Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2014

Toelichting
Het bevoegd gezag over de luchthavens die geen functie hebben voor
groot handelsverkeer en internationale bereikbaarheid en daarmee een
beperkt nationaal belang dienen, is met de wet Regelgeving Burgerluchthaven en Militaire Luchthavens (RBML) gedecentraliseerd naar de
provincies, omdat die beter in staat zijn om op regionaal niveau de kosten
en baten van deze luchthavens af te wegen. De meeste omzettingsregelingen voor de luchthavens van nationale betekenis zijn in de loop van
2012/2013 vastgesteld. Vervolgens moet voor de luchthavens van
nationale betekenis uiterlijk op 1 november 2014 een luchthavenbesluit
onder RBML zijn vastgesteld.
Indicator: Stand van zaken experimenten
Omschrijving experiment

Start

Besluit obv evaluatie

Bochtstraal Hoofddorp/Nieuw
Vennep
Uitbreiden CDA’s
Alternatief M17

2010

Besluit genomen in 2011

2013
2011

Nieuw normen en handhavingsstelsel
Overige routemaatregelen

2010

2014/2015
Alternatief opgenomen in
LVB
2013

vanaf eind 2011

Bron: Staatscourant (start) en brieven aan de Tweede Kamer (besluit)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

83

Beleidsartikelen

Toelichting
De geplande experimenten komen voort uit de Aldersafspraken middellange termijn. Het betreft experimenten waarvan de Commissie Regionaal
Overleg luchthaven Schiphol (CROS) bij advies heeft aangegeven dat ze
een gunstig effect kunnen hebben op de hinderbeleving.
De partijen aan de Alderstafel zijn in december 2012 tot de conclusie
gekomen dat de oorspronkelijke afspraken over de invoering van
Continuous Descent Approaches (CDA’s) niet integraal kunnen worden
uitgevoerd. Aanvullende afspraken zijn gemaakt, onder andere om te
starten met CDA’s vanaf 22.30 uur. Hiertoe is een regeling vastgesteld
(Staatscourant 2013, 29453), welke wordt toegepast voor zover het actuele
verkeersaanbod en andere operationele omstandigheden dat toelaten. In
de regeling zijn voor de duur van het experiment (1 november 2013 tot en
met 31 oktober 2014) vervangende grenswaarden voor de geluidbelasting
(Lden) in de handhavingspunten opgenomen.
Maatregel 17, die voorziet in het verlengen van de nachtprocedure tot
06.30 uur in de ochtend, is ook in 2013 gecontinueerd, met de afspraak dat
de maatregel wordt toegepast zolang het verkeersvolume dit toelaat. Dit
besluit is op 31 augustus 2012 in werking getreden (Staatsblad 2012, 382).
Op grond van de eindevaluatie van het experiment met het nieuwe
normen- en handhavingsstelsel heeft de Alderstafel in 2013 haar advies
uitgebracht. Het kabinet heeft aangegeven de conclusie van de Alderstafel
over het nieuwe normen- en handhavingsstelsel te delen en is
voornemens om, na overleg met de Kamer, de benodigde aanpassingen
in wet- en regelgeving aan te brengen.
Indicator: Luchthavengelden, ATC-heffingen en overheidsheffingen (aeronautical
kosten)
Ranglijst kostenniveau
(van hoog naar laag)
London Heathrow (LHR)
Parijs (CDG)
Frankfurt (FRA)
Gatwick
Schiphol
Zürich
München
Brussel
Madrid

Realisatie 2012

Realisatie 2013

1
2
3
4
8
5
6
9
7

1
3
2
4
8
5
6
9
7

Streefwaarde
2013 e.v.

< LHR, FRA, CDG

Bron: SEO, Benchmark Luchthavengelden en Overheidsheffingen 2013

Toelichting
Om te kunnen vaststellen of Schiphol een concurrerend kostenniveau
heeft, vindt er jaarlijks een vergelijking plaats van de luchthavengelden,
de ATC-heffingen en de overheidsheffingen op Schiphol en tien concurrerende luchthavens39. De resultaten van de benchmark van 2013 laten zien
dat Schiphol medio 2013 goedkoper is dan zeven andere Europese
luchthavens. Het streven is om de huidige positie van Schiphol in de
rangorde van kostenniveau onder die van Londen Heathrow, Frankfurt en
Parijs Charles de Gaulle te houden. Instrumenten voor het bewaken van
het level playing field zijn het toezien op de randvoorwaarden en
39

Jaarlijks vindt de nieuwe rangordeberekening plaats met de meest recente vlootmix; dit geldt
ook voor voorgaande jaren waardoor de rangorde van een eerder jaar kan wijzigen ten
opzichte van de vorige publicatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

84

Beleidsartikelen

regulering van de doorrekening van de aeronautical kosten door de
luchthaven Schiphol. Daarnaast heeft de overheid een betrokkenheid bij
de hoogte van de overheidsheffingen (geluidhinderkosten, belastingen en
securitykosten).
Kengetal: Jaarlijkse TRG-score voor Schiphol in relatie tot de TRG-grenswaarde in het Luchthavenverkeerbesluit

TRG score

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Grens

6,62

6,057

6,118

6,47

6,486

6,841

9,724

Bron grenswaarde: Luchthavenbesluit 2004
Bron: Handhavingsrapportage Schiphol (AAS) 2012/2013

Toelichting
Op Schiphol is ook in 2013 aan de grenswaarde voor het Totale Risico
Gewicht (TRG) voldaan. Het TRG is het resultaat van een vermenigvuldiging van het maximale startgewicht van een vliegtuig met de
ongevalskans per vliegtuigbeweging. In het Luchthavenverkeerbesluit
Schiphol is vastgelegd dat het TRG van het luchthavenluchtverkeer bij
Schiphol per gebruiksjaar niet meer dan 9,724 ton mag bedragen. Het
gebruiksjaar 2013 loopt van 1 november 2012 tot en met 31 oktober 2013.
Afgezet tegen de grenswaarde van 9,724 ton betekent dit dat op
31 oktober 2013 nog een TRG-ruimte van 2,883 ton beschikbaar was.
Kengetal: Aantal bestemmingen waarnaar (> 2 x per jaar) met vnl. geregelde vluchten wordt gevlogen per luchthaven
Luchthaven

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel

245
279
181
239
132

250
285
188
249
131

258
288
181
260
158

246
291
177
273
190

253
284
171
272
183

263
283
165
271
188

271
288
174
268
200

266
301
176
256
190

261
286
176
258
181

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), op basis van APGdat (DIIO), januari 2014

Toelichting
In deze tabel zijn de bestemmingen opgenomen waarvoor geldt dat deze
meer dan 2 x per jaar worden aangevlogen. Volgens deze indicator is het
aantal bestemmingen vanaf Schiphol in 2013 gedaald. Op Frankfurt en
Brussel is de daling sterker. Het aantal bestemmingen vanaf Londen
Heathrow was in 2013 onveranderd en bleef daarmee relatief laag. Het
aantal bestemmingen vanaf Parijs Charles de Gaulle steeg in 2013 licht.
Kengetal: Aantal vliegtuigbewegingen per luchthaven (x 1.000)

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

405
482
472
514
231

423
482
471
533
232

436
485
476
544
241

428
480
473
551
236

391
458
460
518
212

386
458
449
492
205

420
481
476
507
214

423
476
471
491
206

426
466
470
472
199

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), januari 2014

Toelichting
Net als in 2012 steeg het aantal vliegtuigbewegingen in 2013 op Schiphol
licht. De andere luchthavens in deze tabel lieten wederom een daling zien.
In Europa staat Schiphol op een vierde plaats gemeten in aantallen
vliegtuigbewegingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

85

Beleidsartikelen

Kengetal: Aantal passagiers in miljoenen per luchthaven

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

44
52
68
54
16

46
53
67
57
17

48
54
68
60
18

47
53
67
61
19

44
51
66
58
17

45
53
66
58
17

50
56
69
61
19

51
57
70
61
19

53
58
72
62
19

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), januari 2014

Toelichting
Met uitzondering van Brussel steeg het aantal passagiers in 2013 op alle
luchthavens. De stijging op Schiphol was het grootst. In Europa staat
Schiphol op een vierde plaats gemeten in aantallen passagiers.
Kengetal: Vrachttonnage per luchthaven (x 1.000 ton)

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

1.450
1.864
1.306
1.767
700

1.527
2.031
1.306
1.884
706

1.610
2.074
1.314
2.053
762

1.568
2.021
1.401
2.039
659

1.286
1.808
1.278
1.819
449

1.512
2.199
1.473
2.177
476

1.524
2.133
1.484
2.088
475

1.483
1.986
1.465
1.950
459

1.531
2.016
1.423
1.876
430

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), januari 2014

Toelichting
De ontwikkeling van het vrachttonnage laat een gemengd beeld zien.
Alleen op Schiphol en Frankfurt vond in 2013 een stijging plaats. De
stijging op Schiphol was groter dan op Frankfurt. In Europa staat Schiphol
op een derde plaats gemeten in vrachttonnage.
Netwerkkwaliteit
In het najaar van 2013 is de jaarlijkse studie uitgevoerd naar de ontwikkeling van de netwerkkwaliteit en de naleving van de staatsgaranties
inzake netwerkontwikkeling. Gebleken is dat de ontwikkeling van de
netwerkkwaliteit op Schiphol tussen 2012 en 2013 ongeveer gelijke tred
heeft gehouden met die van concurrerende luchthavens in West-Europa
en dat op Schiphol sprake was van een sterkere ontwikkeling dan op
Parijs Charles de Gaulle.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

86

2,8
2,5

2,44
1,4

2002

2,08
0,9

2003

1,72
0,8

2004

1,4
0,9

2005

1,0
1,0

2006

1,0
1,2

2007

1,0
1,4

2008

1,0
0,9

2009

1,0
2,0

2010

nb
1,1

2011

nb
0,63

2012

nb
0,53

2013

Toelichting
De in bovenstaande tabel opgenomen reeks is gewijzigd als gevolg van het feit dat Eurocontrol in eerdere rapporten uitsluitend de gemiddelde
vertraging in het en route verkeer gedurende de zomer heeft gemeten en thans een jaargemiddelde hanteert. Het Rijk heeft geen directe invloed op
het aantal minuten vertraging in het Europese luchtruim. Dit kengetal is een internationaal gemiddelde en wordt bepaald door operationele
factoren, zoals capaciteitsplanning en human resource management. Dit kengetal geeft wel een beeld van de efficiëntie van het luchtvaartbestel.

Bron: Eurocontrol /CFMU, Performance Review Report, jaar 2013

Taakstelling vanaf 2000
met herijking voor
2002–2006
Gerealiseerd

2001

Kengetal: Gemiddelde vertraging per vlucht toe te rekenen aan Air Traffic Management (in minuten)

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

87

Beleidsartikelen

Kengetal: Gemiddelde ATFM-vertraging per vlucht

Gemiddelde
ATFM-vertraging per
vlucht
Gerealiseerd

2010

2011

2012

2013

2,8
0,94

1,00
0,90

1,00
0,78

1,00
0,68

Bron: Luchtverkeersleiding Nederland, 2014

Toelichting
In de tabel is de gemiddelde vertraging per vlucht in het Nederlandse
luchtruim aangegeven. Deze gemiddelde vertraging betreft zowel de
vertragingen in de en route als in de terminal verkeersbegeleiding. Dit in
tegenstelling tot de Eurocontrolgegevens, die betrekking hebben op het
en route verkeer. Het merendeel van de vertragingen treedt op in de
terminalfase van een vlucht. Weersomstandigheden kunnen een grote rol
spelen bij het ontstaan van vertragingen (slecht zicht, wind, sneeuw en
aanverwante oorzaken als beperkt aantal vliegtuigopstelplaatsen).
Kengetal: Geluidsbelasting rond Schiphol
Periode
Gedurende het gehele etmaal
(Lden)
Gedurende de periode van
23.00 tot 7.00 uur (Lnight)

2012

2013

grenswaarde TVG

62,71

62,45

63.46 dB(A)

52,47

52,09

54.44 dB(A)

Bron grenswaarde: Luchthavenverkeerbesluit 2004
Bron realisatiegegevens 2012 en 2013: Handhavingsrapportage Schiphol 2012 en 2013

Toelichting
Ten opzichte van 2012 is de geluidsbelasting rond Schiphol (gemeten in
TVG) in 2013 gedaald en is voldaan aan de grenswaarden voor het Totale
Volume Geluid (TVG). Het TVG is de totale hoeveelheid geluid die door
alle vliegtuigen gezamenlijk in een jaar mag worden geproduceerd. In het
Luchthavenverkeerbesluit Schiphol is vastgelegd dat de totale
hoeveelheid geluid van het luchthavenluchtverkeer bij Schiphol per
gebruiksjaar voor het etmaal (de Lden) niet meer dan 63,46 dB(A) en voor
de nacht (de Lnight) niet meer dan 54,44 dB(A) mag bedragen. Het
gebruiksjaar 2013 loopt van 1 november 2012 tot en met 31 oktober 2013.
Afgezet tegen bovengenoemde grenswaarden betekent dit dat op
31 oktober 2013 nog een TVG Lden-ruimte van 1,01 dB(A) (ongeveer 21%)
en een TVG Lnight-ruimte van 2,35 dB(A) (ongeveer 42%) beschikbaar
was.
Beleidsconclusies

Het op artikel 17 uitgevoerde beleid en de resultaten waren in 2013
conform de verwachtingen zoals vermeld in de begroting. Er zijn geen
grote afwijkingen opgetreden en er was geen noodzaak tot bijstelling.
In 2013 zijn belangrijke stappen gezet in de voorbereiding van de
besluitvorming over de capaciteitsuitbreiding op Eindhoven en Lelystad.
De totstandkoming van het luchthavenbesluit Eindhoven laat enige
vertraging zien ten opzichte van de verwachting ten tijde van de vastgestelde begroting 2013. De vertraging is onder andere te wijten aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

88

Beleidsartikelen

wijzigende inzichten met betrekking tot vliegroutes en MER-varianten. Het
luchthavenbesluit wordt naar verwachting in 2014 vastgesteld.
Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
17

Luchtvaart

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

27.313

14.958

12.355

Uitgaven

21.796

23.341

– 1.545

Luchtvaart
Opdrachten
– Opdrachten GIS
– Overige opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
– waarvan bijdrage aan KNMI
Bijdrage aan internationale
organisaties

21.796
17.536
10.604
6.932
2.862
64
48
16

23.341
20.836
14.312
6.524
1.277
48
48
0

– 1.545
– 3.300
– 3.708
408
1.585
16
0
16

1.334

1.180

154

Ontvangsten

38.863

42.751

– 3.888

2011

17.01
17.01.01

17.01.02
17.01.03

17.01.05

Toelichting op de financiële
instrumenten

2012

1

2
3

4

Verplichtingen (ad 1)
De hogere verplichtingenrealisatie is het gevolg van het toevoegen van de
Havermansgelden uit artikel 24 Handhaving en Toezicht en het toevoegen
van het restantbudget van het project baanrenovatie fase 1 Bonaire dat
overgedragen is door de ILT aan het Directoraat Generaal Bereikbaarheid
(DGB) en waarmee de voorbereidingskosten van de uitvoering van de
masterplannen Caribisch Nederland zijn verplicht (zie ook het verdiepingshoofdstuk van de begroting 2014). Daarnaast is de hogere verplichtingenrealisatie het gevolg van koersverschillen en een hogere contributie voor
de International Civil Aviation Organization (ICAO).
17.01 Luchtvaart
17.01.01 Opdrachten
Opdrachten Geluidsisolatie (ad 2)
Doel van het project Geluidsisolatie Schiphol fase 3 (GIS-3) is het
verminderen van de geluidshinder voor omwonenden van Schiphol door
middel van geluidsisolatie van woningen. Ook wordt de behandeling en
uitbetaling van schadeclaims en aankopen van woningen in de geluids- en
sloopzones uit het LIB (Luchthaven Indelingsbesluit) uitgevoerd. In 2013 is
in het kader van opdrachten GIS voor een lager bedrag aan schadeclaims
uitgekeerd dan vooraf verwacht. De oorzaak hiervan is dat er besluiten
genomen zijn over de schade die gerelateerd is aan het vierbanenstelsel
en dit heeft weer tot lagere schade-uitkeringen geleid dan vooraf was
begroot. De derde fase van het geluidsisolatieprogramma is in 2012
afgerond. De beleidsevaluatie GIS is in 2013 aan de Tweede Kamer
aangeboden. (Kamerstukken II, 2013/14, 26 959, nr. 140) De resultaten van
de beleidsevaluatie GIS worden betrokken bij de brede beleidsdoorlichting luchtvaart in 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

89

Beleidsartikelen

Overige opdrachten
Luchtvaartnota en de Alderstafels
Het Nederlandse mainportbeleid is gericht op een selectieve ontwikkeling
van de mainport Schiphol, in samenhang met de ontwikkeling van de
regionale luchthavens van nationale betekenis. In 2011 is het Aldersadvies
Eindhoven door het Kabinet en de Tweede Kamer overgenomen. In 2013
heeft het kabinet besloten de gecontroleerde ontwikkeling van Lelystad
Airport mogelijk te maken en wel in twee tranches (tot in totaal 45.000
extra vliegtuigbewegingen op jaarbasis) (Kamerstukken II, 2011/12, 31 936,
nr. 115 en Kamerstukken II, 2013/14, 31 936, nr. 166).
Normen en handhavingsstelsel
De ontwikkeling van Schiphol tot 2020 vindt plaats binnen de aan de
Alderstafel afgesproken kaders. In 2012 liep het tweejarig experiment met
een nieuw normen- en handhavingsstelsel (NNHS) voor de luchthaven
Schiphol af. Het nieuwe normen- en handhavingsstelsel is eind 2012
geëvalueerd onder andere voor wat betreft de bescherming voor de
omgeving, operationele uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en begrijpelijkheid. In 2013 heeft de Alderstafel Schiphol op basis van de evaluatie
het advies uitgebracht om het Nieuwe Normen en Handhavingsstelsel
conform het experiment vorm te geven. Het kabinet heeft in 2013 in lijn
met dit advies besloten het nieuwe stelsel in nieuwe wetgeving te
verankeren.
Vogelaanvaringen
In 2013 is opnieuw gewerkt aan het uitvoeren van de maatregelen uit het
convenant Reduceren risico vogelaanvaringen Schiphol uit 2012. De
effecten van onderwerking oogstresten zijn gemonitord. De uikomsten
worden verwacht in 2014.
Beleidsonderzoek vliegveiligheid
De uitgaven aan onderzoek en evaluatie zijn gerealiseerd in het kader van
de uitvoering van de Beleidsagenda Luchtvaartveiligheid 2011–2015. In
2013 is prioriteit gegeven aan de uitbouw en implementatie van veiligheidsmanagement in de luchtvaartbeleidsketen.
Nadere uitwerking luchtruimvisie en civiel-militaire samenwerking
Als uitwerking van de Luchtruimvisie zijn verschillende onderzoeken en
studies uitgevoerd voor de voorbereiding van luchtruimwijzigingen en
aanpassingen van het luchtverkeersleidingsconcept. Hiertoe zijn analyse-,
onderzoek-, ontwerp- en simulatieactiviteiten gerealiseerd in samenwerking met de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) en het Commando
Luchtstrijdkrachten (CLSK) van het Ministerie van Defensie worden
uitgevoerd. Belangrijk onderdeel van de gerealiseerde activiteiten in 2013
betreft de uitwerking van de verdergaande civiel-militaire samenwerking
op het gebied van luchtverkeersdienstverlening.
Opdrachten Caribisch Nederland
Dit betreft voornamelijk de voorbereidingskosten voor het uitvoeren van
de eerder opgestelde masterplannen Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Als
gevolg van de staatkundige hervorming van 10-10-2010, moeten de drie
luchthavens op de eilanden Bonaire, Saba en Sint Eustatius voldoen aan
de minimale internationale regelgeving voor de vliegveiligheid (ICAO) die
Nederland onderschrijft. Gebleken is dat de luchthavens op deze eilanden
daar nog niet aan voldoen. Voor iedere luchthaven op de eilanden is een
masterplan opgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

90

Beleidsartikelen

17.01.02 Subsidies (ad 3)
Subsidie onderploegen graanresten (ad 3)
De hogere realisatie voor subsidies wordt veroorzaakt door de verstrekte
subsidies voor het omploegen van graanresten, zoals reeds gemeld bij
Voorjaarsnota 2013. De betreffende agrarische ondernemers ontvingen
hiervoor een vergoeding per hectare versneld ondergewerkte graanakker.
De vergoeding is gebaseerd op de inkomstenderving in verband met het
onderploegen van het stro, extra kosten die de boeren moesten maken en
een medewerkingvergoeding.
Overige subsidies
Naast de subsidie onderploegen graanresten zijn subsidies verstrekt aan
de Commissie Regionaal Overleg luchthaven Schiphol (CROS), de
Stichting Knowledge & Development Center (KDC) en het trainingscentrum Joint Aviation Authorities/European Aviation Safety Training
Organisation (JAA/EASTO).
Incidentele subsidies
In 2013 is een incidentele opstartsubsidie van € 0,02 miljoen verleend aan
de stichting AntiSkid groep die door KLM, de vereniging Nederlandse
verkeersvliegers en het onafhankelijk vertrouwensteam burgerluchtvaart
is opgericht om vliegers te helpen bij het oplossen van problematisch
gebruik van medicijnen, alcohol en drug en daarmee de vliegveiligheid te
bevorderen.
17.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Aan Rijkswaterstaat en KNMI zijn middelen verstrekt ten behoeve van
beleidsonderzoek.
17.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Voor de jaarlijkse contributie aan de ICAO, aan het hiertoe opgezette
samenwerkingsverband binnen ABIS (de ABIS-groep vertegenwoordigt de
burgerlijke luchtvaartautoriteiten van Oostenrijk, België, Nederland,
Luxemburg, Ierland, Zwitserland en Portugal binnen de permanente
organen van ICAO), en aan de European Civil Aviation Conference (ECAC)
is in 2013 een bedrag uitgegeven van € 1,333 miljoen, waarvan € 1,211
miljoen via de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
Ontvangsten (ad 4)
Met name door een lager aantal vliegbewegingen zijn minder heffingsaanslagen opgelegd hetgeen tot gevolg heeft gehad dat minder
ontvangsten in het kader van de Geluidsisolatie Schiphol zijn gerealiseerd
dan in de begroting is geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

91

Beleidsartikelen

Artikel 18 Scheepvaart en havens
Algemene doelstelling

Het realiseren van een efficiënt, veilig en duurzaam goederenvervoersysteem, waarbinnen de internationale concurrentiekracht van de
mainport en van de Nederlandse maritieme sector wordt versterkt.

Rol en verantwoordelijkheden

(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor het in stand houden van een robuust
hoofdnetwerk van vaarwegen. Vanuit hoofdstuk XII (artikel 26.01) wordt
een bijdrage gedaan aan het Infrastructuurfonds. Via het Infrastructuurfonds (artikel 15, 17 en 18) investeert de Minister door middel van aanleg
en benutting in dit netwerk, in binnenhavens en in de maritieme toegang
van zeehavens om een goede en betrouwbare bereikbaarheid over water
van de economische kerngebieden te realiseren. Aanleg- en benuttingsprojecten worden in het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
Transport (MIRT) vastgelegd. De Minister is verantwoordelijk voor toezicht
en nautisch beheer. Rijkswaterstaat voert als beheerder het beheer en
onderhoud uit. De uitgaven aan beheer en onderhoud worden verantwoord op het infrastructuurfonds (artikel 15).
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook voor de
uitvoering, waaronder het toezicht op de uitvoering, van de wet- en
regelgeving (zowel de Autoriteit Consument en Markt (ACM) als de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)) van het mainportbeleid. De rol
«regisseren» heeft ook betrekking op de volgende taken:
• De Minister stelt normen en handhaaft deze om het veilige en
duurzame gebruik van netwerken te waarborgen. De Minister ijvert
regionaal en internationaal voor deze normen, bijvoorbeeld in de
Europese Raad van transportministers en de Internationale Maritieme
Organisatie (IMO), ook omdat een internationaal level playing field
goed is voor de Nederlandse concurrentiepositie. Daarin passen een
actief Nederlands lidmaatschap van IMO en Centrale Commissie voor
de Rijnvaart (CCR) en een gerichte bijdrage aan de totstandkoming van
Europese regelgeving, inclusief een actieve rol in agentschappen als
het Europese Maritieme Veiligheidsagentschap (EMSA) en andere
organisaties.
• Daarnaast wordt mede uit het oogpunt van verbetering van het milieu
en van de kwaliteit van de leefomgeving in de zeehavengebieden de
innovatie en de transitie naar een duurzame scheepvaart bevorderd.
• IenM zorgt voor «state of the art» regelgeving op het gebied van
marktordening, passagiersrechten, bemanningszaken en security.
• Met de programma’s Beter Benutten en Impuls Dynamisch Verkeersmanagement Vaarwegen stimuleert de Minister een slim, efficiënt en
veilig gebruik van de vaarwegen. Samen met de inspanningen van de
vervoerders en verladers kan daarmee de capaciteit van de vaarwegen
beter worden benut.
• De Minister geeft zoveel mogelijk ruimte voor ondernemerschap, met
een maximaal beroep op de eigen verantwoordelijkheid van het
bedrijfsleven voor een permanente verbetering van de veiligheid en
duurzaamheid met betrekking tot mainportbeleid.
• IenM draagt binnen het kabinetsbrede bedrijvenbeleid verantwoordelijkheid voor de overheidsinbreng op de Topsector Logistiek.
• Voorts zet de Minister in op een intensivering en stroomlijning van de
inspanningen van alle overheden, belangenorganisaties en sectorpartijen betrokken bij bovenstaande beleidsopgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

92

Beleidsartikelen

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Indicatoren en kengetallen
Indicator: Gehercertificeerde beveiligingsplannen voor de totale haven

aantal gehercertificeerde beveiligingsplannen voor de totale haven

Basiswaarde
2007

2009

2010

2011

2012

Realisatie
2013

17

0

0

0

2

10

Bron: IenM, 2014

Toelichting
In diverse havengemeenten heeft het opstellen of herzien van het
Havenveiligheidsplan langer geduurd dan was voorzien, onder meer door
bestuurlijke reorganisaties (Havens Drechtsteden onder beheer van
Havenbedrijf Rotterdam gebracht). Er zijn dus minder plannen te keuring
aangeboden dan was voorzien. Het Ministerie van IenM gaat in 2014
verder met het hercertificeren en heeft dit kader inmiddels voor enkele
gemeenten de plannen goedgekeurd.
Indicator: Gehercertificeerde beveiligingsplannen voor schepen & havenfaciliteiten

aantal gehercertificeerde beveiligingsplannen schepen
aantal gehercertificeerde beveiligingsplannen havenfaciliteiten
1

Basiswaarde
2004

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Streefwaarde 2014

700

700

0

175

335

700

350

3501

0

75

49

350

cumulatief

Bron: IenM, 2013

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Toelichting
In de Europese Security Richtlijn 65/2005 is bepaald dat alle zeehavens die
havenfaciliteiten hebben die onder verordening 725/2004 vallen per
15 juni 2007 moeten beschikken over een op een havenveiligheidsbeoordeling (analyse) gebaseerd goedgekeurd havenbeveiligingsplan (voor de
hele haven).
Indicator: Passeertijd sluizen

Hoofdtransportas
Hoofdvaarweg
Overige vaarweg

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Streefwaarde 2013

Realisatie
2013

75%
85%
90%

68%
81%
88%

67%
79%
92%

68%
78%
93%

85%
75%
70%

69%
80%
92%

Bron: Rijkswaterstaat, 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

93

Beleidsartikelen

Toelichting
De «passeertijd sluizen» is een absolute normtijd die voor elke sluis
afzonderlijk is bepaald. Elk type vaarweg correspondeert met een te
realiseren percentage passages. Dit normpercentage biedt inzicht in het
percentage schepen dat is gepasseerd binnen de normtijd.
De gerealiseerde passeertijden op de hoofdtransportassen voldoen nog
niet aan de streefwaarden (69 procent in plaats van 85 procent). Dit wordt
voornamelijk veroorzaakt door een combinatie van storingen, benodigde
onderhoudswerkzaamheden en capaciteitsproblemen op met name de
Zeeuwse achterlandverbindingen. Voor de sluizen op die corridor lopen
dan ook MIRT-projecten, gericht op het verbeteren van de toekomstige
capaciteit. De passeertijden voor de hoofd- en overige vaarwegen scoren
overall gezien wel ruim voldoende.
Kengetal: Ontwikkeling van het procentuele marktaandeel (in tonnen) van de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de totale
Noordwest Europese havenrange (de «Hamburg-Le Havre range»)

Totaal Nederlandse
Zeehavens
Mainport
Rotterdam
Overige
Nederlandse
Zeehavens

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

45,5

45,9

44,4

44,9

44,9

44,2

44,5

45,0

46,9

47,8

47,2

47,9

35,0

35,6

34,5

34,6

34,9

33,8

34,2

34,4

36,0

37,0

36,3

37,0

10,5

10,3

9,9

10,3

10,0

10,4

10,4

10,6

10,9

10,8

10,9

10,9

Bron: 2001–2010: Nationale Havenraad, 2011–2012: IenM

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Toelichting
Dit kengetal geeft informatie over het marktaandeel van de Nederlandse
zeehavens ten opzichte van de concurrerende Noordwest Europese
havenrange (de zogenaamde «Hamburg-Le Havre range»). Het streven is
het marktaandeel van de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de
totale Noordwest (de «Hamburg-Le Havre range») ten minste te
handhaven.
Na een lichte daling van het marktaandeel in 2011, is er in 2012 weer een
lichte stijging van het marktaandeel te zien. Met name Mainport
Rotterdam, dat in 2011 marktaandeel had verloren, wist dit marktaandeel
in 2012 weer terug te brengen op het niveau van 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

94

Beleidsartikelen

Kengetal: Ontwikkeling toegevoegde waarde Nederlandse zeehavens van 2004 tot en met 2012 (in € mld lopende prijzen)

Directe toegevoegde
waarde zeehavengebieden
In % van het BBP
Indirecte toegevoegde
waarde
In % van het BBP
Totale zeehavengeralateerde toegevoegde
waarde
In % van het BBP
Bruto binnenlands
produkt (BBP)

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

19,2
3,9%

4,2%
4,2%

22,2
4,1%

23,8
4,2%

25,6
4,3%

20,3
3,5%

22,5
3,8%

23,5
3,9%

22,9
3,8%

9,7
2,0%

10,3
2,0%

11,5
2,1%

12,7
2,2%

13,7
2,3%

12,1
2,1%

12,4
2,1%

13,9
2,3%

13,3
2,2%

28,9
5,9%

31,8
6,2%

33,7
6,2%

36,5
6,4%

39,3
6,6%

32,4
5,7%

34,8
5,9%

37,5
6,3%

36,2
6,0%

491,2

513,4

540,2

571,8

594,5

573,2

586,8

599,0

599,3

Bron: Erasmus universiteit Rotterdam (RHV BV), Havenmonitor 2012, de economische betekenis van de Nederlandse zeehavens, Rotterdam, januari
2014

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Toelichting
Dit kengetal geeft informatie over de ontwikkeling van de toegevoegde
waarde van Nederlandse zeehavens in de periode 2004–2012. Om de
versterking van het netwerk van de Mainport Rotterdam en de overige
zeehavens te monitoren wordt de toegevoegde waarde samenhangend
met het haven- en industrieel complex gemeten. Nadat de zeehavens in
2010 en 2011 een duidelijk herstel vertoonde ten opzichte van het jaar
2009, doet zich in 2012 weer een daling van de toegevoegde waarde voor.
Deze daling van de toegevoegde waarde is voornamelijk veroorzaakt door
een afnemende winstgevendheid van bedrijven in 2012. Vooral in de
chemie en de staalindustrie namen de marges af.
Kengetal: Ontwikkeling directe toegevoegde waarde zeevaart en maritieme cluster (in € mld)

Zeevaart
Overige
maritieme sector
/ dienstverlening
Totaal brede
maritieme
sector^
Totaal
maritieme
cluster_

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

1,1

1,1

1,1

1,1

1,2

1,2

1,2

1,2

0,8

0,7

0,6

0,7

3,5

3,2

3,1

3,2

3,3

4,6

4,3

4,2

4,3

4,5

10,3

11,2

11,4

10,5

10,2

10,1

12,5

Bron: cijfers 2001 – 2005 afkomstig uit Ecorys Beleidsmonitor 2008; cijfers 2006–2010 afkomstig uit PRC Maritieme monitor 2012; cijfers 2011–2012
afkomstig uit Ecorys Maritieme Monitor 2013

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Toelichting
Ad 1) Totaal brede maritieme sector bestaat uit de volgende sectoren:
Zeevaart, Binnenvaart, Laad-, los- en overslagactiviteiten, Opslag,
Expediteurs, Dienstverlening vervoer water, Nieuwbouw en reparatie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

95

Beleidsartikelen

schepen, Natte waterbouw (baggeren etc.), Verhuur van schepen,
Groothandel in scheepsbenodigdheden.
Ad 2) Totaal maritieme cluster bestaat uit de volgende sectoren: Zeevaart,
Scheepsbouw, Offshore, Binnenvaart, Waterbouw, Havens, Marine,
Visserij, Maritieme dienstverlening, Watersportindustrie en Maritieme
toeleveranciers. In 2013 heeft een aanpassing van de methodiek plaatsgevonden om de gegevens van de Maritieme monitor te laten aansluiten op
de Havenmonitor. Hierdoor is het clustercijfer van 2012 aangepast voor de
sector Havens.
Dit kengetal geeft informatie over de ontwikkeling van de toegevoegde
waarde zeevaart en maritieme sector in constante prijzen en meet hoe
sterk de zeevaart zich ontwikkelt. De inzet van de Rijksoverheid is slechts
één van vele beïnvloedende factoren.
Kengetal: Toegevoegde waarde binnenvaart in lopende prijzen (in € mld)

Binnenvaart

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

0,68

0,73

0,78

0,72

0,70

0,80

0,80

0,70

0,70

0,70

0,60

Bron: cijfers tot 2006 Goederenvervoermonitor Ecorys, december 2008 en cijfers vanaf 2006 De Nederlandse Maritieme Cluster Monitor, 2011.

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Toelichting
Dit kengetal geeft informatie over de ontwikkeling van de toegevoegde
waarde binnenvaart in constante prijzen en meet hoe sterk de binnenvaart
zich ontwikkelt. De inzet van de Rijksoverheid is slechts één van vele
beïnvloedende factoren. De binnenvaart heeft in de topjaren 2006 tot 2008
(achteraf gezien) teveel geïnvesteerd in nieuwe schepen. Met het
wegvallen van de vraag in 2009 is overcapaciteit ontstaan, die in de jaren
hierna en ook in 2013 heeft voortgeduurd.
Kengetal: Ontwikkeling in aantallen en bruto tonnage (GT) van de vloot van in Nederland geregistreerde zeeschepen onder Nederlandse vlag

Aantallen
Handelsvaart
Zeesleepvaart
Waterbouw
Totaal
Bruto tonnage (GT)
(x1.000)
Handelsvaart
Zeesleepvaart
Waterbouw
Totaal

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

570
164
151
885

574
174
148
896

566
212
139
917

640
222
118
980

688
222
121
1.031

725
249
120
1.094

769
235
156
1.160

800
247
169
1.216

822
260
168
1.250

4.932
178
498
5.608

5.031
181
509
5.721

5.114
243
477
5.834

5.980
264
375
6.619

6.313
237
441
6.991

6.075
310
450
6.835

6.883
290
513
7.686

6.740
362
531
7.633

7.045
347
533
7.925

Betreft schepen > 100 GT en pontons > 1.000 GT
Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2014

Toelichting
Met ingang van 2011 is de categorie werkschepen ondergebracht bij de
waterbouw in plaats van de zeesleepvaart. Dit betreft in totaal 29 schepen.
De getallen voor 2011 daarop zijn aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

96

Beleidsartikelen

Kengetal: Ontwikkeling in aantallen en bruto tonnage (GT) van de vloot onder buitenlandse vlag in Nederlandse eigendom of beheer
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

375
329
37
741

434
284
39
757

462
332
45
839

395
358
52
805

410
406
66
882

433
459
63
955

422
456
55
933

408
477
55
940

403
498
52
953

4.692
2.704
99
7.495

5.566
2.782
102
8.450

6.278
1.903
122
8.303

4.542
1.423
184
6.149

5.057
1.217
225
6.499

5.259
1.011
251
6.521

5.232
1.298
210
6.740

5.072
1.640
264
6.976

5.517
1.612
248
7.377

Aantallen
Handelsvaart
Zeesleepvaart
Waterbouw
Totaal
Bruto tonnage (GT)
(x1.000)
Handelsvaart
Zeesleepvaart
Waterbouw
Totaal

Betreft schepen > 100 GT en pontons > 1.000 GT
Bron: cijfers 2005 Ecorys (december 2008); cijfers van 2006–2009 Policy Research Corporation (april 2010); cijfers 2010–2013 Inspectie Leefomgeving
en Transport (januari 2014). Alle cijfers op basis van Lloyd’s Register Fairplay.

Toelichting
Bovenstaande kengetallen geven informatie over de ontwikkeling in
aantallen en bruto tonnage (GT) van de vloot in Nederlands eigendom of
beheer onder Nederlandse en buitenlandse vlag. De gegevens zijn
opgesplitst naar de sectoren handelsvaart, zeesleepvaart en waterbouw.
De groei c.q. afname van de vloot onder Nederlandse vlag is niet alleen
van overheidsbeleid afhankelijk, maar van meerdere factoren zoals de
wereldwijde groei van het ladingaanbod en investeringsklimaat, het
zeevaartbeleid (waaronder fiscale klimaat) van andere landen en de
individuele prestaties van de ondernemingen. Een toename van de vanuit
Nederland beheerde vloot (en dan met name de Nederlandse vlag) is
gunstig voor de ontwikkeling van de toegevoegde waarde.
Kengetal: Aantal significante ongevallen met schepen op de Nederlandse binnenwateren

Aantal significante scheepsongevallen

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

117

96

123

150

127

121

164

159

161

Bron: Rijkswaterstaat, 2013

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Toelichting
Voor de beoordeling van de ontwikkeling van de veiligheid op de
Nederlandse binnenwateren wordt gebruik gemaakt van het begrip
«significant scheepsongeval». Significante scheepsongevallen zijn
scheepsongevallen op de Nederlandse binnenwateren met schepen (ook
onder niet Nederlandse vlag) waarbij schade is ontstaan die als ernstig
wordt geclassificeerd in de vorm van slachtoffers (doden/gewonden),
stremming van de vaarweg of schade aan de vaarweg, schip, lading of
milieu. met schepen op de Nederlandse binnenwateren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

97

Beleidsartikelen

Kengetal: Aantal doden en gewonden op schepen op de Nederlandse binnenwateren (ook onder niet Nederlandse vlag)
2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

4

7

3

4

4

4

4

8

4

29

49

54

30

51

56

45

63

58

Aantal doden
Aantal significante scheepsongevallen
Bron: Rijkswaterstaat, 2013

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Kengetal: Aantal scheepvaartongevallen (inclusief vissersvaartuigen en recreatievaart) op het Nederlandse deel van de Noordzee
(Nederlandse en buitenlandse vlag
2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

1

1

1

0

0

1

1

0

4

7
8

4
5

2
3

6
6

3
3

7
8

9
10

4
4

15
19

Zeer ernstige scheepvaartongevallen
Ernstige scheepvaartongevallen
Totaal
Bron: SOS database Rijkswaterstaat, 2013

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
drukken van dit Jaarverslag.
Toelichting
De gevalideerde gegevens van het aantal ernstige scheepsongevallen
(ESO) in 2012 zijn beschikbaar. Er zijn 15 ESO’s geregistreerd, verdeeld
over koopvaardij (7), visserij (6) en recreatievaart (2). De registratie en
classificatie van scheepsongevallen op de Noordzee is in 2012 aanzienlijk
verbeterd en verfijnd (onder andere door gebruik van IMO definities,
waarbij de interpretatie via een benchmark is getoetst bij de omliggende
Noordzeelanden, meenemen van havenaanloopgebieden, Westerscheldemonding, kustzones en meenemen recreatievaart). Hierdoor is een
completer beeld ontstaan van de ernstige scheepsongevallen op de
Noordzee. Vergelijking van de ESO’s in 2012 met eerdere jaren is daardoor
niet goed mogelijk. De historische reeks 2004–2011 geeft waarschijnlijk
een onderschatting van het aantal ESO’s dat in werkelijkheid is
opgetreden. Om een goede uitspraak te kunnen doen over de ontwikkeling van de veiligheid van scheepvaart op de Noordzee moet een
nieuwe historische reeks van ESO’s worden opgebouwd. De historische
reeks van zeer ernstige scheepvaartongevallen (ZESO’s) wordt wel
betrouwbaar geacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

98

25,1
17,8

1,0
1,1

3,2
0,7

1,9
10,2
1.734
969

27,1
17,3

1,1
1,2

3,5
0,7

2,0
10,0
1.871
936

2004

1.663
983

1,8
10,0

2,8
0,7

1,0
1,1

24,1
18,0

2005

1.627
1.041

1,7
10,6

3,2
0,7

0,9
1,2

23,6
19,1

2006

1.654
1.067

1,8
9,8

3,1
0,7

0,9
1,1

24,0
19,4

2007

1.636
1.515

1,0
9,9

3,0
1,0

0,9
1,3

23,7
24,3

2008

1.494
1.394

0,9
8,9

2,8
0,9

0,8
1,2

21,3
22,1

2009

1.634
1.423

0,5
6,2

3,0
0,8

0,8
1,0

22,8
23,0

2010

1.773
1.464

0,0
4,7

2,9
0,8

0,8
0,9

24,2
22,9

2011

1.909
1.550

0,0
4,8

3,0
0,9

0,8
0,9

25,6
23,8

2012

realisatie

1.772
1.284

0,0
1,0

1,1
0,8

0,8
0,9

22,3
21,8

2015

1.850
1.199

0,0
1,1

1,0
0,8

0,8
0,9

21,4
22,9

2020

prognose

Toelichting
Ad 1) De cijfers over 2008 en latere jaren zijn met een andere, nauwkeuriger methode berekend dan in voorgaande jaren, waarbij ook de invloed
van de vaarsnelheid is meegenomen; om die reden zijn de cijfers over 2008 en latere jaren niet volledig vergelijkbaar met die van voorgaande jaren.
De cijfers van de SO2-emissies over 2008 en latere jaren zijn bovendien beïnvloed door een verplicht lager zwavelgehalte voor scheepsbrandstof
vanaf augustus 2007 en verdere aanscherping vanaf juli 2010 (vanwege MARPOL Annex VI-regelgeving).

De gegevens van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het drukken van dit Jaarverslag.

Bron cijfers 2003 t/m 2012: Emissieregistratie, CBS Statline
Bron prognoses 2015 en 2020: Referentieraming 2012–2020, PBL

NOx – emissies goederenvervoer (x mln. kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL grondgebied)^
PM10-emissies goederenvervoer (x mln. kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL grondgebied)^
VOS-emissies goederenvervoer (x mln. kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL grondgebied)^
SO2-emissies goederenvervoer (x mln. kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL grondgebied)^
CO2-emissies (x mln. kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL grondgebied)^

2003

Kengetal: Uitstoot luchtverontreinigende stoffen

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

99

Beleidsartikelen

Beleidsconclusies

Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals vermeld in de
begroting. Er zijn geen grote afwijkingen of een noodzaak tot bijstelling
gebleken.

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
18

Scheepvaart en havens

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

5.077

6.113

– 1.036

Uitgaven

5.361

6.464

– 1.103

5.361
2.317
467
1.705
1.705

6.464
2.455
1.205
1.846
1.846

– 1.103
– 138
– 738
– 141
– 141

872

958

– 86

97

0

97

2011

18.01
18.01.01
18.01.02
18.01.03
18.01.05

2012

Scheepvaart en havens
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Bijdragen aan internationale
organisaties
Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

1)

18.01 Scheepvaart en havens
18.01.01 Opdrachten
Met het oog op de concurrentiepositie van de maritieme cluster is de
maritieme monitor 2013 opgesteld. Daarbij is gekeken naar de economische ontwikkeling (onder andere toegevoegde waarde en werkgelegenheid) van de maritieme sectoren. Ook is het zeevaartbeleid, inclusief
de fiscale maatregelen voor de zeevaart geëvalueerd.
Als vlaggen-, kust- en havenstaat zette Nederland zich in IMO en
EU-verband in op verbetering, c.q. optimalisering van regelgeving en
vermindering van administratieve lasten. Er werden onderzoeken
uitgevoerd naar de aanpak van de broeikasgasproblematiek in de zeevaart
en specifiek de Nederlandse belangen daarin. Voor wat betreft luchtkwaliteit heeft IenM bijgedragen aan een internationale studie naar mogelijke
modal-shifteffecten van een eventuele instelling van de Noordzee als
stikstofemissiebeheersgebied.
In 2013 werd inzet gepleegd op de implementatie van tal van IMO- en
EU-regels (het IMO-verdrag inzake training en opleiding van zeevarenden
(STCW); de EU Richtlijn 2012/33/EU inzake het zwavelgehalte van
scheepsbrandstoffen, het Nairobi-verdrag inzake wrakopruiming, het
STCW-visserijverdrag, de EU-Verordening ontmanteling van zeeschepen,
en de Richtlijnen Havenstaatcontrole en Vlaggenstaatverplichtingen).
Voorts kreeg de nieuwe routestructuur voor de Noordzee zijn beslag.
In 2013 zijn voorts opdrachten vertrekt om de door het Europees
Agentschap voor Maritieme Veiligheid geconstateerde tekortkomingen in
het Nederlandse nautisch onderwijs te kunnen aanpakken. Om instroom
en kwaliteit van buitenlandse zeevarenden op peil te houden, werd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

100

Beleidsartikelen

ondersteuning verleend aan de Filippijnse maritieme autoriteit, opdat de
erkenning van de Filippijnse vaarbevoegdheden door de EU zou kunnen
worden gewaarborgd.
Het ministerie heeft volgens afspraak de kosten van de NMA voor het
uitvoeren van toezicht op het loodswezen vergoed. Het markttoezicht op
de loodsen is geëvalueerd. De resultaten zullen begin 2014 aan de Tweede
Kamer worden toegezonden.
Voor beleidsontwikkeling is onderzoek gedaan naar onder andere
havensamenwerking, level playing field van de Europese havens en
vestigingsplaatsfactoren. Deze onderzoeken zijn bedoeld als input voor
het op te stellen werkprogramma Zeehavens in 2014. Daarnaast is de
havenontwikkeling op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba in kaart
gebracht. Dit vormt de opmaat voor versterking van het nautisch beheer
op de eilanden en de havenbedrijven.
18.01.02 Subsidies (ad 1)
Het verschil wordt met name veroorzaakt doordat de voorschotten, van
zowel de subsidie aan de stichting Nederland Maritiem Land voor 2013 als
de subsidie aan de Stichting Projecten Binnenvaart voor het Expertise en
Innovatie Centrum Binnenvaart 2013 al in 2012 zijn uitbetaald.
Ter versterking van de binnenvaart in de logistieke keten zijn diverse
activiteiten uitgevoerd. Naast de uit IDVV gefinancierde activiteiten zoals
NLIP, Single Window, werkgroep Synchromodaliteit en Nextlogic heeft
IenM in 2013 voor het laatst financieel bijgedragen aan het project
(onderdeel subsidie 2012–2013).
Met de binnenvaartsector is afgesproken dat de tot en met 2012
opgebouwde prijscompensatie op de sloopfondsgelden ingezet wordt
voor breed door de sector gedragen voorstellen voor versterking van de
sector, bijvoorbeeld op het gebied van innovatie en vergroening. In 2012
en 2013 is op grond van de «Tijdelijke subsidieregeling Expertise- en
Innovatiecentrum Binnenvaart 2012/2013» een bedrag van jaarlijks € 0,2
miljoen beschikbaar gesteld. Ten behoeve van de subsidieregeling
kennismakingsstages zeevaart is voor 2013 een voorschot uitgekeerd.
18.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan Rijkswaterstaat voor de capaciteitsinzet in het
kader van Beleidsondersteuning en advies.
18.01.05 Bijdrage aan internationale organisaties
In 2013 zijn conform verdragverplichting de contributies betaald aan de
Internationale Maritieme Organisatie (IMO) en de Centrale Commissie
voor de Rijnvaart (CCR).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

101

Beleidsartikelen

Extracomptabele verwijzingen

Extracomptabele verwijzing naar artikel 15 Hoofdvaarwegennet van het Infrastructuurfonds (x € 1.000)
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 15 Hoofdvaarwegennet van het Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 15 Hoofdvaarwegennet van het
Infrastructuurfonds

853.578
10.853

Totale uitgaven op artikel 15 Hoofdvaarwegennet van het Infrastructuurfonds

864.431

waarvan
15.01
15.02
15.03
15.06

13.722
304.567
290.785
255.357

Verkeersmanagement
Beheer, onderhoud en vervanging
Aanleg
Netwerkgebonden kosten HVWN

Extracomptabele verwijzing naar artikelonderdeel 17.06 PMR van het Infrastructuurfonds
2013
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 17.06 (PMR) van het
Infrastructuurfonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

4.189

102

Beleidsartikelen

Artikel 19 Klimaat
Algemene doelstelling

Klimaatverandering als gevolg van menselijk handelen tegen gaan. Door
uitstoot van CO2 en overige broeikasgassen stijgt de temperatuur op
aarde. Hierdoor verandert het klimaat en stijgt de zeespiegel. Nederland
heeft internationale afspraken gemaakt om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Beperking van CO2-uitstoot biedt bovendien
economische kansen, waaronder lagere energiekosten.
Het internationale IenM-beleid vindt niet alleen haar grondslag op dit
artikel. Specifieke rollen en verantwoordelijkheden van de Minister op de
verschillende beleidsterreinen van IenM zijn bij de betreffende artikelen
vermeld.

Rol en verantwoordelijkheden

Regisseren
De Minister van IenM regisseert de inhoudelijke lijn voor de nationale
inbreng in de ontwikkeling van het Europese en het mondiale klimaatbeleid. Meer specifiek is de Minister van IenM verantwoordelijk voor:
• Het door Nederland nakomen van de in UNFCCC40- en EU-verband
gemaakte afspraken over het reduceren van emissies van CO2 en
overige broeikasgassen en voor het emissiehandelssysteem waaronder het toewijzen en het doen veilen van CO2-emissierechten.
• De regie op de internationale aspecten van het IenM-beleid, inclusief
het politieke optreden en de vertegenwoordiging in de betreffende
internationale gremia. Daartoe horen onder andere de Europese
Transport- en Milieuraad en relevante VN-bijeenkomsten.
• De opdracht aan de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) voor het
handelssysteem in CO2-emissierechten. Ook de registratie van
biobrandstoffen en de rapportage hierover ter controle van de
duurzaamheid en de CO2-prestatie zijn hier onderdeel van.
• De coördinatie van de Nederlandse inzet in internationaal kader bij de
vaststelling van normen en plafonds, de vertaling daarvan naar
Nederlandse wet- en regelgeving en de verdeling van doelstellingen
over sectoren en milieuthema’s. De doelen en normen hebben
betrekking op het reduceren van CO2-emissies, op brandstofkwaliteit,
op productie en inzet van duurzame biobrandstoffen, op de mondiale
uitfasering van ozonlaagafbrekende stoffen en van gefluorideerde
broeikasgassen en op de handel in CO2-emissierechten (ETS).
Stimuleren
Om de milieudoelen op gebied van klimaat te behalen, is het belangrijk
deze op een proactieve wijze met maatschappelijke partners te delen.
Daarom stimuleert de Minister van IenM:
• Het aangaan en organiseren van allianties met en tussen bedrijven,
branches, overheden en kennisorganisaties om de doelen uit de
Klimaatbrief en de Lokale Klimaatagenda tot succesvolle uitvoering te
brengen. Green Deals en financiële incentives dragen hieraan bij.
• Via de Lokale Klimaatagenda, initiatieven voor reductie van CO2emissies. Ondernemers, burgers en andere overheden brengt zij beter
in positie om maatregelen te nemen die goed zijn voor klimaat en
economie.
• De aanschaf van milieuvriendelijke producten of bedrijfsmiddelen,
zoals de productie van groen gas en van energie op daken en in
kassen, wordt onder andere door middel van financiële stimulering

40

United Nations Framework Convention on Climate Change

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

103

Beleidsartikelen

•

(MIA41/Vamil42 en Groen Beleggen) aantrekkelijk gemaakt. Zuinigere
voertuigen. Dit gebeurt onder andere door de voorlopers in de sector
te subsidiëren en voor ontwikkeling van diverse alternatieve voertuigen en brandstoffen een kansrijke omgeving te creëren.
De versnelde jaardoelstelling voor hernieuwbare energie in de
vervoersector door middel van een verplichting voor degenen die
biobrandstoffen op de markt brengen en het verbreden van de
toepassing van hernieuwbare energie naar de luchtvaart en binnenvaart.

Financieren
De Minister van IenM is verantwoordelijk voor de uitvoering van het Clean
Development Mechanism (CDM), één van de zogenoemde flexibele
mechanismen van het Kyoto Protocol. De flexibele instrumenten bieden
de mogelijkheid om emissiereducties (CER’s) ten behoeve van de
nationale reductiedoelstelling in een ander land te behalen. Hoofddoelstelling van CDM is om zoveel mogelijk CER’s aan te kopen als nodig om
de Nederlandse verplichtingen onder het Kyoto Protocol na te kunnen
komen.
Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Kengetallen en indicatoren
Verwachte realisatie non
ETS doelstelling 2020

Verantwoordelijk
ministerie

Raming (Mton)

Doelstelling
(Mton)

CO2industrie en energie
CO2 verkeer en vervoer
CO2 gebouwde omgeving
CO2land- en tuinbouw
Overige niet –
CO2broeikasgasssen
landbouw
Overige broeikasgassen
buiten de landbouw

EZ
IenM
BZK
EZ

8,5
33,8
25,1
6,6

10,7
35,5
22,5
5,75

EZ

15,8

16

IenM

9,7

8,8

99,5

99,25

Totaal

Bron: PBL, 2012
http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL_2012_Referentieraming-energie-enemissies-2012_500278001.pdf , tabel 3.1. bladzijde 25

In deze tabel zijn de sectorale doelstellingen en de raming weergegeven.
De raming geeft aan in welke mate het doelbereik in zicht is. In deze
raming is het effect van het Begrotingsakkoord, Sociaal Economische
Raad (SER) Energieakkoord en de Klimaatagenda nog niet verwerkt.
Uit de raming blijkt dat Nederland zeer ruim aan haar doel voor de totale
non-ETS Effort Sharing Decision (ESD) zal kunnen voldoen. Onder de ESD
heeft Nederland in 2020 een doel van -16% ten opzichte van 2005. Dit
komt neer op een uitstoot van 104,5 Mton, waar de raming op dit moment
een daling van de emissies tot 99,5 Mton voorziet.

41
42

Regeling Milieu-investeringsaftrek
Vrijwillige afschrijving milieu-investeringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

104

Beleidsartikelen

In de Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 heeft het kabinet
afgesproken dat indien in een sector tegenvallers optreden die samenhangen met (de uitvoering van) het beleid van het ministerie, de verantwoordelijke bewindspersoon in beginsel compenserende maatregelen
neemt. Wanneer is aangetoond dat (alle) binnen de sector mogelijke
compenserende maatregelen veel duurder zijn dan de oorspronkelijke
maatregelen, zal het kabinet zoeken naar alternatieve kosteneffectieve
maatregelen -binnen de beschikbare middelen- in andere sectoren.
Vervolgens zal het kabinet een besluit nemen en de Tweede Kamer
hierover informeren. Is er een tegenvaller die niets van doen heeft met
tegenvallende beleidseffecten, dan volstaat het verschil van 5 Mton tussen
het doel van 104,5 en de raming van 99,5 om deze tegenvaller op te
vangen.
Waar de sectorale ramingen overschrijdingen laten zien is dat met name
veroorzaakt door nieuwe aannames over met name economische
ontwikkelingen en verbetering in de monitoring sinds het afspreken van
de sectordoelen. Van beleidsveroorzaakte tegenvallers is niet of nauwelijks sprake. De verwachting is dat van overschrijdingen (nog) minder
sprake zal zijn wanneer het SER Energieakkoord en de Klimaatagenda in
de ramingen zijn verwerkt. De nieuwe raming komt in 2015, maar in
oktober 2014 komt zeer waarschijnlijk een nationale energieverkenning uit
waar ook al de nieuwe cijfers inclusief SER Energieakkoord zijn verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

105

3,25
3,26

2

2008

2

2007

3,75

3,75

2009

4,01

4

2010

4,31

4,25

2011
4,5
4,5
4,54

2012
5
5

2013
5,5
5,5

2014
6,25
6,25

2015

2016

2017

2018

2019

2020

In de brief aan de Tweede Kamer van 6 september 2013 (Kamerstukken II, 2013/14, 32 813, nr. 57) is aangegeven dat het bijmengpercentage voor
2015 vastgesteld wordt op 6,25%. Het resultaat van de bijmengverplichting 2013 is nog niet bekend. De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa)
rapportage daarover wordt in de zomer van 2014 verwacht en naar de Tweede Kamer verzonden.

Toelichting
Voor de jaren 2015 t/m 2019 waren er formeel nog geen verplichtingen vastgelegd, maar lineaire interpolatie tussen 2015 en 2020 leidt in de oude
situatie tot een groei van 0,75 procent per jaar.

Bron: Brief aan Tweede Kamer, 9 maart 2012 (Kamerstukken II, 2011/12, 32 813, nr. 17)

Oud *)
Nieuw
realisatie

Verplichtingen

Ontwikkeling verplichting aandeel hernieuwbare energie in het vervoer (in procenten)

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

106

Beleidsartikelen

Beleidsconclusies

Het uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren het afgelopen
jaar grotendeels conform de verwachtingen zoals gemeld in de begroting.
In de begroting is aangekondigd dat voor de zomer van 2013 de Roadmap
klimaat naar de Tweede Kamer wordt verzonden. Door de koppeling met
het SER-Energieakkoord voor duurzame groei, die begin juli 2013 is
gesloten, is de Klimaatagenda «weerbaar, welvarend en groen» (voorheen
Roadmap klimaat) uiteindelijk op 4 oktober 2013 aan de Tweede Kamer
aangeboden (Kamerstukken II, 2013/14, 32 813, nr. 70). Deze agenda gaat
verder dan het SER akkoord dat zich vooral op 2020 richt. De Klimaatagenda richt zich op concrete doelen, ambities voor 2030 en verder, richt
zich zowel op mitigatie (vermindering broeikasgassen) als adaptatie
(aanpassen aan klimaatverandering)en richt zich op dwarsdoorsnijdende
maatregelen (materiaal- en grondstoffen en biobased economy) en
sectoren die niet door de SER gedekt worden (landbouw, overige
broeikasgassen).
Op twee dossiers van dit artikel zijn er afwijkingen te constateren. Deze
zijn:
• Het geheel herziene pakket aan regelgeving voor het systeem van
broeikasgasemissiehandel (ETS) is in werking voor de periode tot en
met 2020. De allocatie van emissierechten voor bedrijven voor deze
periode is in 2013 afgerond. Voor de structurele versterking van het
ETS is een breed gedragen Nederlandse inzet geformuleerd. De inzet is
er op gericht om per 2020 het verbeterpakket in het EU/ETS te
implementeren.
• Door vertraging van het uitbrengen van het groenboek «een 2030
raamwerk voor klimaat- en energiebeleid» door de Europese Commissie (maart 2013) en definitieve besluitvorming over het SERenergieakkoord voor duurzame groei van begin juli 2013 is de afspraak
om de Kamer eind 2012 te informeren over het pakket van maatregelen waarmee de 2030 broeikasgasdoelstelling gerealiseerd zou kunnen
worden, niet gehaald. De Kamer is hierover geïnformeerd door de
uitgekomen klimaatagenda «weerbaar, welvarend en groen» waarin
het pakket van maatregelen is aangegeven (oktober 2013) en via de
kabinetsreactie op het groenboek (Kamerstukken II, 2013/14, 22 112, nr.
1756).
In 2013 zijn de volgende beleidsdoorlichtingen/evaluaties naar de Tweede
Kamer gezonden met betrekking op dit artikel:
Mia/Vamil: het evaluatierapport is op 17 september 2013 verzonden aan
Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2013/14, 33 752, nr. 5). In het rapport
wordt geconcludeerd dat de investeringen op de milieulijst voldoen aan
de criteria die worden gesteld en daarmee bijdragen aan de doelstelling
van de regering. Ook geconstateerd is dat de Mia en de Vamil qua aard
van de gemiddelde investering en qua gebruikers naar elkaar toe zijn
gegroeid. Het kabinet neemt de twee aanbevelingen over te weten, het
voortzetten op de huidige wijze van monitoren van het budget en te
blijven aansluiten op de prioriteiten in het milieubeleid inclusief
aansluiting van de industriële sector. Daarnaast het starten van een
onderzoek naar het samengaan of integratie of varianten daarvan tot
verdere efficiencyverbetering.
Parlementair onderzoek kosten en effecten klimaat- en energiebeleid: de
Tweede Kamer heeft op eigen initiatief een parlementair onderzoek in
2012 laten uitvoeren naar de kosten en effecten van klimaat- en energiebeleid (Kamerstukken II, 2012/13, 33 193, nr. 4). Het kabinet heeft op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

107

Beleidsartikelen

6 maart 2013 haar reactie gegeven op de bevindingen uit het rapport
(Kamerstukken II, 2012/13, 33 193, nr. 7). De bevindingen hebben een rol
gespeeld bij het opstellen van de Klimaatagenda.
Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
19

Klimaat

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

27.629

29.252

– 1.623

Uitgaven

86.983

92.943

– 5.960

Klimaat
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan Nea
– waarvan bijdrage aan RWS
– waarvan bijdrage aan KNMI
Internationaal beleid, coordinatie
en samenwerking
Opdrachten
– Uitvoering CDM
– RIVM
– AgNL
– Overige opdrachten
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
– waarvan bijdrage aan AgNL
– waarvan bijdrage aan RIVM
Bijdrage aan medeoverheden
Bijdrage aan internationale
organisaties

11.749
876
1.667
9.206
5.187
3.608
411

18.319
6.329
4.635
7.355
7.355
0
0

– 6.570
– 5.453
– 2.968
1.851
– 2.168
3.608
411

75.234
68.834
29.905
29.613
8.096
1.220
3.258
3.258
0
0
0

74.624
69.334
31.686
26.640
5.438
5.570
0
0
0
0
0

610
– 500
– 1.781
2.973
2.658
– 4.350
3.258
3.258
0
0
0

3.142

5.290

– 2.148

Ontvangsten

134.567

120.000

14.567

2011

19.01
19.01.01
19.01.02
19.01.03

19.02
19.02.01

19.02.03

19.02.04
19.02.05

Toelichting op de financiële
instrumenten

2012

1
2

3
4

5
5
6
7

8

19.01 Klimaat
19.01.01 Opdrachten (ad 1)
In 2013 zijn opdrachten verstrekt en betalingen op lopende opdrachten
gedaan in het kader van zowel beleidsonderbouwend onderzoek als
uitvoeringswerkzaamheden op onderstaande beleidsterreinen:
• Klimaat (onder andere de uitwerking van de Lokale Klimaatagenda,
alsmede de Roadmap/Klimaatagenda 2050).
• Duurzame mobiliteit (onder andere het programma Proeftuinen Truck
van de Toekomst).
• Industrie (onder andere een opdracht aan de Stichting Koning Willem
I, in het kader van de kosten van de prijsuitreiking 2014 van de Koning
Willem I prijs en de Plaquette Duurzaam Ondernemerschap).
De lagere realisatie wordt met name verklaard door een verlaging van het
budget in verband met de overhevelingen ten behoeve van de werkzaamheden die RWS, het KNMI en AgentschapNL in 2013 uitvoeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

108

Beleidsartikelen

19.01.02 Subsidies (ad 2)
In 2013 zijn betalingen verricht op eerder verstrekte subsidies in het kader
van (lokale) klimaatinitiatieven, duurzame mobiliteit en milieutechnologie.
De verschillen tussen begroting en realisatie zijn te verklaren door onder
andere de budgetverlaging (€ 1,4 miljoen) bij 1e suppletoire begroting
2013. Dat was mogelijk omdat betalingen in eerdere jaren verrekend
konden worden met de toezegging voor het jaar 2013. Per saldo is
hiermee het uitgavenbudget uitgekomen op € 3,2 miljoen en is sprake van
een onderuitputting van dit budget met € 1,6 miljoen. De oorzaak hiervan
is vertraging van facturering bij lopende verplichtingen.
19.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Nederlandse Emissieautoriteit (NEa)
Aan de NEa zijn middelen ter beschikking gesteld voor de uitvoering van
alle (deels wettelijk vereiste) werkzaamheden in het kader van emissiehandel, alsmede het register voor biobrandstoffen.
Koninklijk Meteorologisch Instituut (KNMI) (ad 3)
Aan het KNMI zijn middelen ter beschikking gesteld voor diverse
werkzaamheden in het kader van klimaatonderzoek en het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). De benodigde middelen zijn
binnen de budgettaire ruimte van dit artikel bij miljoenennota 2014
overgeheveld en als agentschapsbijdrage in 2013 aan het KNMI
beschikbaar gesteld.
Rijkswaterstaat (RWS) (ad 4)
Aan RWS Leefomgeving zijn middelen ter beschikking gesteld voor de
uitvoering van de klimaat- en energiegerelateerde onderdelen van Infomil
(centraal punt voor bundeling en verspreiding van milieu wet- en
regelgeving), alsmede voor programma’s in het kader van onder andere
lokale klimaatinitiatieven, overige broeikasgassen, rijden op waterstof en
monitoring duurzame mobiliteit. De benodigde middelen zijn binnen de
budgettaire ruimte van dit artikel bij miljoenennota 2014 overgeheveld en
als agentschapsbijdrage in 2013 aan RWS beschikbaar gesteld.
19.02 Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking
19.02.01 Opdrachten (ad 5)
Voor de uitvoering van het Clean Development Mechanism (CDM) zijn een
aantal jaren geleden met (inter-)nationale instellingen overeenkomsten
afgesloten. Deze instellingen hebben in opdracht van het Ministerie van
IenM, voor de levering van emissierechten (CER’s), in 2013 aankopen
gedaan waarmee Nederland een deel van de verplichtingen onder het
Kyoto Protocol kan nakomen.
Als uitvloeisel van de ontwikkeling naar kerndepartementen heeft IenM de
beleidsuitvoering uitbesteed aan het AgentschapNL (uitvoering van
subsidieregelingen en ander beleidsondersteunende werkzaamheden) en
het RIVM (uitvoering van wettelijke taken en beleidsonderbouwend
onderzoek). Hiervoor zijn bij 1e suppletoire begroting vanuit diverse
artikelen voor de uitvoering van werkzaamheden in 2013 door RIVM en
AgentschapNL middelen naar 19.02.01 overgeboekt. Dit verklaart het
verschil in de tabel budgettaire gevolgen van beleid (ad 5). De uitgaven
worden op dit artikel verantwoord omdat de opdrachtverlening aan deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

109

Beleidsartikelen

uitvoeringsorganisaties centraal wordt gecoördineerd. Doel hiervan is het
verbeteren van het overzicht van de totale opdracht, kwaliteitsverbetering
van het gehele opdrachtproces en het terugdringen van de administratieve lasten.
Overige opdrachten (ad 6)
Het verschil in de overige opdrachten wordt met name verklaard door:
• Een neerwaartse bijstelling van het Interreg-budget: bij 1e suppletoire
begroting 2013 is in verband met aanpassing van het kasritme het
budget met € 1,5 miljoen verlaagd en naar latere jaren doorgeschoven. Daarnaast was rekening gehouden met een terugvordering door
de Europese Commissie op de programma’s die geheel op de
projecten teruggevorderd kan worden. Deze discussie is nog niet
afgerond, zodat ook nog geen (eventuele) terugbetaling heeft
plaatsgevonden.
• Door het niet aanwenden van een reservering van € 0,3 miljoen voor
Galileo supervisory authority en door vertraging van geplande
projecten is bij 2e suppletoire begroting 2013 in HGIS-kader € 0,6
miljoen naar de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
teruggeboekt.
• Een deel van het budget voor de overige opdrachten is overgeheveld
naar het budget voor AgentschapNL (€ 0,8 miljoen) en RWS (€ 0,135
miljoen).
• Aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken is bij Miljoenennota 2014
€ 0,15 miljoen overgeheveld als bijdrage voor het IRC International
Water and Sanitation Centre te Delft.
Naast bovengenoemde opdrachten zijn in 2013 nog opdrachten verleend
voor activiteiten in het kader van internationale diplomatie waaronder het
uitvoeren van bedrijfslevenmissies naar Myanmar, Rusland en Vietnam en
het ondersteunen en faciliteren van de delegaties bij internationale
bijeenkomsten waaronder de klimaatconferentie in Polen en de Aarhusconferentie die in 2014 in Nederland wordt georganiseerd.
19.02.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 7)
De fusie van VROM en VenW tot het Ministerie van IenM heeft geleid tot
een heroverweging van de uitvoeringstaken van IenM bij AgentschapNL.
In 2013 is een aantal taken en de daarbij behorende medewerkers
overgedragen aan Rijkswaterstaat, in de nieuwe Unit voor de Leefomgeving. Taken die zijn overgeheveld zijn onder andere Bodem+, kenniscentrum Infomil, de sectoren Materialen & Milieu en Mobiliteit & Ruimte.
De uitvoering van IenM subsidieregelingen en financiële instrumenten
gericht op het bedrijfsleven is bij AgentschapNL gebleven. Het kasbudget
voor de uitvoering van de overgedragen taken (€ 0,3 miljoen) was
geraamd bij 19.02.01 AgentschapNL en zijn bij Miljoenennota 2014 als
agentschapsbijdrage aan Rijkswaterstaat, Unit Leefomgeving overgedragen. Dit verklaart het verschil.
19.02.05 Bijdrage aan internationale organisaties
Op grond van internationale verdragen, internationale afspraken en
contributieverplichtingen zijn in 2013 aan (inter-)nationale organisaties de
volgende bijdragen van meer dan € 0,1 miljoen betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

110

Beleidsartikelen

organisatie

onderwerp

UNEP

IenM aandeel Nederlandse bijdrage United Nations Envirnoment
Programme (UNEP)
Nederland (in de persoon van de secretaris generaal IenM) neemt (op
uitnodiging van China) deel aan deze adviesraad op hoog niveau op
het gebied van duurzame ontwikkeling. De Nederlandse bijdrage
wordt gebruikt voor het begeleiden en uitzetten van internationale
studies in taakgroepen op het gebied van milieu en ontwikkeling. De
China Council brengt hierover in de vorm van concrete aanbevelingen advies uit aan de Chinese regering.
REC Szentendre vervult een essentiële rol bij de introductie en
implementatie van Europese milieuwetgeving in Midden- en
Oost-Europa. REC Caucasus in Tbilisi (een samenwerking van de
Europese Commissie, Georgië, Armenië en Azerbeidzjan) heeft tot
doel het oplossen op regionaal niveau van milieuproblemen en het
opbouwen van maatschappelijk draagvlak voor milieubeleid.
contributie international transaction log: Voor transacties in het kader
van de flexibele mechanismen onder het Kyotoprotocol wordt door
het Klimaatsecretariaat een logboek (International Transaction Log)
bijgehouden. Europese en internationale CO2-handelstransacties
komen in dit logboek terecht. Partijen die dergelijke transacties (IenM
voor CDM) uitvoeren, betalen voor deze diensten.
trust fund for supplementary activities: het fonds is voor aanvullende
activiteiten, waartoe landen in gezamenlijkheid hebben besloten
tijdens klimaatconferenties.
Verdrag grensoverschrijdende luchtverontreiniging (Convention on
Long-Range Transboundary AirPollution)).
Het World Resources Institute richt zich op het snijvlak van milieu en
socio-economische ontwikkelingen, met zowel gezaghebbend
onderzoek als acties (vooral in ontwikkelingslanden) in samenwerking
met overheden, zakenleven, financiële instellingen en maatschappelijke organisaties.
Dit panel bestaat uit vooraanstaande wetenschappers en verschaft
onafhankelijke wetenschappelijke informatie over het duurzaam
gebruik van natuurlijke hulpbronnen.
Deze mondiale organisatie op vervoersgebied (dochterorganisatie
van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), 54 landen zijn lid: alle Europese landen, en bv. de VS,
China, Rusland etc.) is hét internationale publiekprivate platform dat
ontwikkelingen bespreekt zoals de globalisering en de verduurzaming
van vervoer.
Vrijwillige partnerschap van landen, wetenschappelijke instellingen,
internationale organisaties en NGO’s (Non-Governmental Organisations) wil via gerichte initiatieven en projecten een lagere uitstoot van
short lived climate pollutants bewerkstelligen – kortlevende stoffen
als roet en ozon die zorgen voor klimaatopwarming en een slechtere
luchtkwaliteit.
Opstartbijdrage kwikverdrag. Doel: snelle opstart van de noodzakelijke activiteiten onder het verdrag mogelijk maken.
activiteiten tot ontwikkeling duurzaam landgebruik door grootschalig
herstel van gedegradeerde gronden, binnen en buiten Europa, in
publiekprivate samenwerking.
bijdragen minder dan € 0,1 miljoen.

China Council

Regionaal Milieucentra
Szentendre en Tbilisi

United Nations Framework
Convention on Climate Change
(UNFCCC)

UNFCCC

UN-Economic Commission for
Europe (UN-ECE)
World Resources Institute

UNEP International Resource
Panel
Internationaal TransportForum
(ITF)

Climate and Clean Air Coalition

UN-ECE
Ecosystem Return Foundation

diverse organisaties
Totaal

bedrag x € 1.000

615

100

140

111

100
194

100

100

212

100
100

100
1.170
3.142

Ontvangsten (ad 8)
Dit betreft de ontvangsten in het kader van de Emission Trade System
(ETS) veilingopbrengsten. Door een wijziging in de Eurostatregels
(waarbij feitelijke ontvangsten voorlopen op de geraamde opbrengsten) is
uiteindelijk meer ontvangen dan op de begroting was geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

111

Beleidsartikelen

Artikel 20 Lucht en geluid
Algemene doelstelling

Bevorderen van een solide en gezonde leefomgeving door de luchtkwaliteit te verbeteren en door geluidhinder te voorkomen of te beperken.

Rol en verantwoordelijkheden

Regisseren
Om qua luchtkwaliteit een solide en gezonde leefomgeving te bereiken,
regisseert de Minister van IenM de inhoudelijke lijn voor de nationale
inbreng in de ontwikkeling van het Europese luchtkwaliteits- en geluidbeleid.
Meer specifiek is de Minister van IenM is verantwoordelijk voor:
• De coördinatie van de Nederlandse inzet in internationaal kader bij de
vaststelling van grenswaarden en plafonds voor emissies van
luchtverontreinigende stoffen, de vertaling daarvan naar Nederlandse
wet- en regelgeving en de verdeling van doelstellingen over sectoren
en milieuthema’s. De doelen, grenswaarden en normen hebben
betrekking op verbetering van de luchtkwaliteit, op bronbeleid voor
geluid- en industriële emissies en op bronbeleid om schadelijke
luchtemissies door de verkeersector (auto’s, lucht- en scheepvaart)
tegen te gaan.
• De ondersteuning van gemeenten en provincies bij het opstellen van
algemene regels en bij de vergunningverlening ter vermindering van
luchtemissies bij de industrie en bij een juiste toepassing van de
geluidregelgeving.
• De reductie van administratieve lasten voor het bedrijfsleven door
vereenvoudiging van de monitoring- en rapportagestructuur voor
emissies.
• Het (doen) saneren van geluidgevoelige locaties langs infrastructuur.
Met de implementatie van de vernieuwde geluidregelgeving (wet
Swung-1) wordt een optimale gezondheidsbescherming van burgers
en flexibiliteit voor de beheerders van rijkswegen en hoofdspoorwegen beoogd. Swung-2 zal de aanpak van geluidhinder op gemeentelijk
en provinciaal niveau beter uitvoerbaar maken. Hinder door trillingen
(vooral bij spoorprojecten van belang) zal door wettelijke normstelling
worden tegengegaan.
Stimuleren
Om de milieudoelen op gebied van luchtkwaliteit en geluid te behalen, is
het belangrijk deze op een proactieve wijze met maatschappelijke partners
te delen. Daarom stimuleert de Minister van IenM:
• Het aangaan en organiseren van allianties met en tussen bedrijven,
branches, overheden en kennisorganisaties om de doelen uit het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) en SWUNG
(geluid) tot succesvolle uitvoering te brengen.
• Schonere en stillere voertuigen. Dit gebeurt door samen met de
verkeerssector een strategie te ontwikkelen, een internationale
normering van voertuigen tot stand te brengen, samen met de
Minister van Financiën een stabiel fiscaal beleid gericht op de
klimaatdoelen van 2050 te voeren, de voorlopers in de sector te
subsidiëren en voor ontwikkeling van diverse alternatieve voertuigen
en brandstoffen een kansrijke omgeving te creëren.
• Mede overheden tot uitvoering van maatregelpakketten in het NSL om
daarmee de Europese normen voor luchtkwaliteit (fijn stof in 2011 en
NO2 in 2015) te halen. Dit is belangrijk voor de gezondheid van burgers
en hiermee schept de Minister tevens ruimte voor nieuwe infrastructuur, woningbouw en bedrijvigheid. De Minister werkt aan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

112

Beleidsartikelen

follow-up van het NSL om voorbereid te zijn op de implicaties van
nieuwe Europese normen voor luchtkwaliteit in 2020.
Kengetallen en indicatoren
Tegengaan geluidhinder (sanering verkeerslawaai)
aantal woningen

t.g.v. rijksinfrastructuur

t.g.v. andere infrastructuur

rijkswegen (incl.
betreffend deel
A-lijst)

spoorwegen
(incl. Raillijst)

A-lijst

Overig

111.250
40.000
57.500
414
674
–
112
–
12.662
–

73.070
8.500
13.150
2.514
1.592
549
1.314
831
45.934
–

77.355
–
46.050
3.215
3.220
3.031
3.000
3.000
18.839
–

332.800
40.000
34.902
220
957
1.125
1.559
2.790
252.806
nnb

Totaal
uitgevoerd 1980–1990 (schatting)
uitgevoerd 1990 t/m 31-12-2009
uitgevoerd 2010
uitgevoerd 2011
uitgevoerd 2012
uitvoering gepland 2013
Realisatie 2013
Restant per 31-12-2012
Gepland restant per 31-12-2020

totaal

594.475
88.500
151.602
6.363
6.443
4.705
5.985
6.621
330.241
–

Bron: Bureau Sanering Verkeerslawaai, 2014

Toelichting
De hier gepresenteerde cijfers voor Rijksinfrastructuur hebben betrekking
op de oude saneringsoperatie onder de Wet geluidhinder. Deze operatie
kent een ander normenkader dan de huidige saneringsoperatie onder de
Wet geluidbeheer. Om deze reden wijken de hier gepresenteerde aantallen
af van de aantallen bij beleidsartikel 14, die op de Wet milieubeheer zijn
gebaseerd.
Realisatie A-lijst is een aanname gebaseerd op beschikbare middelen en
gemiddelde kosten per woning. Realisatie spoorwegen betreft sanering
die nog onder oude regelgeving wordt afgemaakt. Verschillen tussen
planning en realisatie houden verband met versnelling cq vertraging bij
de uitvoering van Projecten.
Emissies luchtverontreinigende stoffen 1990, 2005 en 2009, doelstellingen en prognoses 2013, 2015 en 2020 (kton/jr).
1990

SO2
NOx
NH3
VOS ^
PM2,5

192
563
356
464

2005

64
337
141
169
19

2009

38
279
125
154

2010

2010

2011

Gotenburg
Protocol

NECRichtlijn

realisatie

50
266
128
191

50
260
128
185

34
259
119
144
14

2012*

2013
Raming
PBL

32
253
114
144

40
251
118
151
14

2015

2020

Raming
reductiePBL percentage
voor NL
t.o.v.
2005
41
237
117
150

28%
45%
13%
8%
37%

Bron: De emissieberekeningen voor 2012 zijn nog gebaseerd op voorlopige energie- en productiestatistieken van het CBS. De realisatiegegevens
van 2013 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het drukken van dit Jaarverslag. De informatie over de gerealiseerde emissies is afkomstig uit
«Emissions of transboundary air pollutions in the Netherlands; Informative Inventory Report 2013 (pagina 20, tabel 2.1).

Toelichting
Voor wat betreft de emissieplafonds geldt dat begin mei 2012 in Genève
de nieuwe doelstellingen voor luchtverontreinigende stoffen zijn
vastgesteld. Het betreft aanpassing van het zogenaamde Gothenburg
protocol. Enigszins complicerend is dat er, in tegenstelling tot het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

113

Beleidsartikelen

bestaande protocol als ook de National Emission Ceiling (NEC) richtlijn,
geen emissieplafonds zijn opgenomen, maar reductiepercentages. Het
referentiejaar voor die reducties is 2005 en de doelstellingen betreffen
reductiepercentages die in 2020 dienen te zijn gerealiseerd. Naast
voorgaande verandering geldt dat aan de bestaande stoffenlijst (NOx,
SO2, NH3 en VOS43) ook fijn stof (PM2,5) is toegevoegd.
Op 18 december 2013 heeft het Europees Parlement en de Raad een
voorstel voor een Richtlijn van het betreffende de reductie van de
nationale emissies van bepaalde luchtverontreinigde stoffen gepubliceerd. De Richtlijn dient ter vermindering van de totale hoeveelheid
verontreiniging die binnen de EU in de lucht wordt gebracht en vervangt
de huidige richtlijn nationale emissie plafonds (NEC). In de richtlijn zijn
voor de lidstaten nationale doelstellingen opgenomen voor reductie
waarbij bepaald is dat de nationale emissieplafonds uit de huidige richtlijn
voor SO2, NOx, NMVOS en NH3 van kracht blijven tot 2020.
De verplichtingen voor 2020 zijn goed haalbaar, aangezien deze met
uitvoering van reeds bestaand(e) en voorgenomen beleid en regelgeving
kunnen worden gerealiseerd. Dat was ook de uiteindelijke insteek bij het
wijzigen van het Gotenburg Protocol.
Emissies luchtverontreinigende stoffen en broeikasgas door verkeer en vervoer in Kton 1

Nox 3
SO2
PM10
NH3
NMVOS4
CO2 (Mton)

1990

2000

2010
realisatie

2011
realisatie

2012
realisatie

327
18
20
1
181
30,4

243
9,2
15
2,5
84
37

164
1,2
9
2,5
37
37,9

159
0,4
7
2,6
31
38

149
0,4
8
2,5
33
36,9

Streefwaarde 2012 2

158,0 (2010)
4,0 (2010)
–
3,0 (2010)
55,0 (2010)
35,5 (2020) 5

1

Bron: CBS, emissieregistratie/CBS, PBL, Wageningen UR (2012) (indicator 0128, versie 20, 1 mei 2012).
De streefwaarde is conform de in het kader van de NEC-richtlijn vastgestelde emissieplafonds 2010.
Betreft mobiele bronnen totaal, dus transportmiddelen en mobiele werktuigen, exclusief zeevaart.
4
Vluchtige organische stoffen, exclusief methaan.
5
Routekaart Klimaat, maximum uitstoot verkeer 2020. Niet in NEC-plafond 2010.
2
3

Toelichting
De streefwaarde 2012 is gelijk aan de in het kader van de NEC-richtlijn
vastgestelde emissieplafonds voor 2010. Begin 2012 zijn in het kader van
het Gotenburg-protocol nationale emissieplafonds voor 2020 vastgesteld.
Binnen EU-verband zijn deze plafonds eind 2013 vastgelegd. Nederland
zal deze emissieplafonds versleutelen naar emissieplafonds voor
sectoren. De getallenreeks opgenomen in de tabel wijkt af van de reeks
opgenomen in de begroting 2013. De getallen worden jaarlijks aan de
hand van nieuwe inzichten voor emissieregistratie door het Planbureau
voor de Leefomgeving, in samenwerking met het RIVM, TNO bepaald,
waarna doorrekening plaatsvindt voor de hele reeks. In juli 2014 zullen de
voorlopige cijfers voor 2013 worden vastgesteld. De definitieve cijfers
over 2013 worden in december 2014 vastgesteld.

43

Vluchtige organische stoffen, exclusief methaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

114

Beleidsartikelen

Ontwikkeling CO2 emissie nieuwe personenauto’s in gr/ CO2 per kilometer
2005
EU
Nederland
1

2009

164.4
169.9

145.7
146.9

2010
140.3
135.8

2011
135,7
126,1

2012

2015

2020

132,2
118,6

1

951

130

Dit zijn verplichte Europese gemiddelde waarden.

Bron: European Environment Agency: Monitoring the CO2 emissions from new passenger cars in the EU: summary of data for 2012.

Toelichting
Nadat vrijwillige afspraken over CO2 reductie met de Europese autofabrikanten niet tot gewenste resultaten leidde, heeft de Europese Commissie
in december 2007 een voorstel gedaan voor verplichte reductiedoelstellingen. Dat voorstel is in 2009 aangenomen en bevatte naast een
verplichte norm van gemiddeld 130 gram CO2/km in 2015, een verplichte
norm van gemiddeld 95 gram CO2/km in 2020, waarvan de technische en
economische haalbaarheid nog moest worden bevestigd. Op
29 november 2013 is een akkoord bereikt tussen de Europese Commissie,
het Europees Parlement en de lidstaten om de norm van 95 gram CO2/km
in 2021 volledig op te leggen. Nederland had liever gezien dat de norm al
in 2020 werd gehaald en zal zich in de onderhandelingen over CO2
normen voor de periode na 2021 blijven inzetten voor ambitieuze doelen.
Beleidsconclusies

Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar grotendeels conform de verwachtingen zoals gemeld in
de begroting.
Op een aantal dossiers van dit artikel zijn er afwijkingen te constateren.
Deze zijn:
Er is geen aparte routekaart Duurzame Mobiliteit naar de Tweede Kamer.
De routekaart is als onderdeel opgenomen in de Klimaatagenda
«weerbaar, welvarend en groen» die op 4 oktober 2013 naar de Tweede
Kamer is gezonden (Kamerstuk II, 2013/14, 32 813, nr. 70).
De Europese Commissie heeft op 18 december 2013 het pakket luchtkwaliteit uitgebracht. Dit pakket bestaat uit een aantal voorstellen:
• Herziening van de thematische strategie luchtverontreiniging
• Herziening van de richtlijn nationale emissieplafonds (NEC-richtlijn).
• Besluit tot ratificatie door de EU van het Gothenburg Protocol.
• Richtlijn voor middelgrote verbrandingsinstallaties.
De Richtlijn Luchtkwaliteit wordt niet herzien omdat veel landen moeite
hebben om aan de grenswaarden te voldoen. De onderhandelingen over
de aangekondigde voorstellen starten in 2014. Zodra de voorstellen
beschikbaar zijn, wordt de Kamer nader geïnformeerd. Voor 19 februari
2014 wordt een BNC fiche naar de Tweede Kamer gezonden. De
Commissie heeft tevens aangekondigd om de Richtlijn industriële
emissies nader te zullen uitwerken. Het plan van aanpak voor het behalen
van de uit de Richtlijn voortvloeiende reductiedoelen zal hierdoor niet
eerder dan in 2015 gereed zijn en naar Tweede Kamer worden gezonden.
Begin 2013 is de Richtlijn industriële emissies geïmplementeerd in met
name het Activiteitenbesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

115

Beleidsartikelen

De Europese Commissie heeft op 7 juni 2011 een implementatieverslag
over de huidige richtlijn omgevingslawaai, gericht op verbetering van de
kartering van geluidhinder en in juni 2012 een consultatieronde geopend,
die inmiddels is gesloten. Het voorstel werd in 2012 verwacht, maar is
vertraagd.
Door de lange looptijd van het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL) is met de Tweede Kamer afgesproken om jaarlijks
een monitoringsrapportage naar de Tweede- als Eerste Kamer te zenden.
Op 17 december 2013 heeft de Staatssecretaris de vierde rapportage over
de voortgang van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit bij de Tweede Kamer ingediend (Kamerstukken II, 2013/14, 30 175 E).
Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
20

Lucht en geluid

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

84.084

25.259

58.825

Uitgaven

90.946

78.823

12.123

90.946

78.823

12.123

7.054
16.819
2.205
2.205
63.732
42.000
20.080

6.928
4.500
0
0
65.879
48.261
15.118

126
12.319
2.205
2.205
– 2.147
– 6.261
4.962

1.652
1.136

2.500
1.516

– 848
– 380

337

0

337

2011

20.01

20.01.01
20.01.02
20.01.03
20.01.04

20.01.07

2012

Luchtkwaliteit en tegengaan
geluidshinder
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Bijdrage aan medeoverheden
– NSL
– Wegverkeerlawaai
– Overige bijdrage medeoverheden
Bekostiging
Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

1

2
3
4
5

6

Verplichtingen (ad 1)
De verklaring van het verschil in de verplichtingen betreft de ophoging
van het verplichtingenbudget in de Miljoenennota 2014. Deze verhoging
betrof met name het uit later jaren naar 2013 verschuiven van verplichtingenbudgetten voor de subsidieregelingen Euro-VI (vrachtwagen en
bussen) en Euro-6 (taxi’s en bestelauto’s). Dit was noodzakelijk voor het
vastleggen van de gepubliceerde meerjarige subsidieplafonds van deze
regelingen. Daarnaast is het verplichtingenbudget bij 2e suppletoire
begroting 2013 verhoogd in verband met de sanering verkeerslawaai.
20.01 Luchtkwaliteit en tegengaan geluidshinder
20.01.01 Opdrachten
In 2013 zijn opdrachten verstrekt en betalingen op lopende opdrachten
gedaan in het kader van zowel beleidsonderbouwend onderzoek als
uitvoeringswerkzaamheden op onderstaande beleidsterreinen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

116

Beleidsartikelen

•
•

•

Verkeersemissies (onder andere de steekproefcontrolepropgramma’s
door TNO)
Geluidshinder (onder andere de opdracht aan BSV (Bureau Sanering
Verkeerslawaai) voor de uitvoering van het subsidieprogramma
Sanering Wegverkeerslawaai).
Luchtkwaliteit (onder andere opdrachten samenhangend met (de
aanpassing van) de monitoringstools luchtkwaliteit).

20.01.02 Subsidies (ad 2)
In 2013 zijn subsidies verstrekt voor voertuigen voorzien van schone
motoren die voldoen aan de nieuw in te voeren Europese normen. Het
gaat hierbij om subsidieregelingen voor taxi’s en bestelauto’s (Euro-6) en
voor vrachtauto’s en bussen (Euro-VI). Het verschil tussen de begroting en
realisatie wordt verklaard door de toevoeging bij 1e suppletoire begroting
2013 van € 12,1 miljoen vanuit de NSL-budgetten aan de subsidieregeling
EURO-VI. In de komende jaren zal worden bezien op welk moment het
budget zal worden teruggegeven aan de NSL-budgetten.
20.01.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 3)
Rijkswaterstaat, Unit Leefomgeving voert in opdracht van het Ministerie
IenM werkzaamheden uit. De benodigde middelen voor de uitvoering van
het werkplan 2013 (€ 1,2 miljoen) zijn vanuit de budgettaire ruimte binnen
artikel 20 bij miljoenennota 2014 naar dit financiële instrument overgeheveld en als agentschapsbijdrage in 2013 beschikbaar gesteld. Deze
middelen zijn bedoeld voor de uitvoering van de onderdelen
Luchtkwaliteit/Monitoring NSL en Geluid van Infomil (centraal punt voor
bundeling en verspreiding van milieu wet- en regelgeving), alsmede voor
het programma Stiller op weg en het Expertisecentrum Milieuzones.
Daarnaast is via de bijdrage aan Rijkswaterstaat (RWS) € 1 miljoen ingezet
voor de aanleg van de opritinfrastructuur van het te bouwen waterstofvulstation Albrandswaard.
20.01.04 Bijdrage aan medeoverheden (ad 4 en 5)
In het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL) zijn in 2013 de betalingen voor de vierde tranche gedaan aan de
betreffende provincies. Het verschil betreft diverse verlagingen en een
verhoging van het kasbudget die bij Miljoenennota 2014 en de 1e en 2e
suppletoire begroting 2013 al zijn toegelicht. Per saldo is hiermee het
beschikbare kasbudget op € 42,1 miljoen uitgekomen en volledig uitgeput
(ad 4).
Daarnaast zijn in het kader van de bestrijding van geluidhinder in 2013
bijdragen verstrekt aan provincies en gemeenten voor de sanering van
wegverkeerslawaai. Het verschil wordt verklaard door de ophoging van
het budget bij 2e suppletoire begroting 2013 met € 4,6 miljoen in verband
met een versnelling bij de sanering van het wegverkeerslawaai (onder
andere ten behoeve van het project Maastricht A2) (ad 5). In het kader van
eerder toegezegde bijdragen voor Geluidskaarten (tweede tranche),
hebben betalingen plaatsgevonden naar aanleiding van de eindafwikkeling van genoemde bijdragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

117

Beleidsartikelen

20.01.07 Bekostiging
In 2013 zijn in het kader van de bekostiging van het jaarlijkse programma
van milieu gerelateerd onderzoek, bijdragen verstrekt aan het Energie
Onderzoek Centrum Nederland (ECN).
Ontvangsten (ad 6)
Het betreffen van andere overheden terugontvangen bedragen in het
kader van de subsidieregeling Wegverkeerslawaai.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

118

Beleidsartikelen

Artikel 21 Duurzaamheid
Algemene doelstelling

Het tegengaan van de afwenteling van de effecten van de Nederlandse
productie en consumptie op andere leefgebieden en op toekomstige
generaties. Dit gebeurt onder andere door het vermogen van bodem en
water om ecosysteemdiensten te leveren zoveel mogelijk te behouden en
de milieudruk in de hele levenscyclus van grondstoffen en producten te
minimaliseren.

Rol en verantwoordelijkheden

Regisseren
De Minister wil bereiken dat duurzaamheid expliciet onderdeel gaat
uitmaken van afwegingen en besluiten van organisaties en individuen.
Verder borgt en verbetert IenM de milieukwaliteit van de milieugebruiksruimte om de vele functies ervan, zoals voedsel- en drinkwatervoorziening
en natuur, te beschermen. De Minister heeft een regisserende rol bij:
• De totstandkoming van Europese wet- en regelgeving en de doorvertaling daarvan in nationale wet- en regelgeving, zoals de Grondwater-,
Zwemwater- en Drinkwaterrichtlijn, de Wet bodembescherming en de
nieuwe Drinkwaterwet.
• Het verbreden van het normstellingkader voor het bodem- en
watersysteem met normen ten aan zien van ecosysteemdiensten (zoals
watervasthoudend en zelfreinigend vermogen van de bodem,
waterzuivering en natuurlijke plaagregulatie).
• Het stellen van kaders om landbouwactiviteiten binnen milieurandvoorwaarden te laten plaats vinden, die onder meer zijn opgenomen in
de Europese Richtlijn duurzaam gebruik gewasbeschermingsmiddelen
en de Nitraatrichtlijn, en zijn uitgewerkt in algemene regels voor
agrarische bedrijven (zoals het Activiteitenbesluit).
• De op- en bijstelling van wet- en regelgeving op het gebied van afval
en productenbeleid op met name Europees niveau.
• Het verder sturen van de hoogwaardigheid van afvalverwerking door
de in het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP) opgenomen minimumstandaarden.
• Het scheppen van kaders voor het duurzaam gebruik van biomassa
door bij te dragen aan de ontwikkeling van duurzaamheidscriteria.
• Het actualiseren van criteria voor duurzaam inkopen door de overheid.
• Het verder bevorderen van de markt voor duurzame producten en
activiteiten door belemmeringen in bestaande regels weg te nemen en
administratieve lasten te verlagen.
• Het ontwikkelen van economisch instrumentarium, opdat bedrijven
hun duurzame producten en diensten concurrerender in de markt
kunnen zetten, zoals financieringsinstrumenten om de waarde van
biodiversiteit en natuurlijk kapitaal tot uitdrukking te brengen in het
economisch verkeer.
• Het coördineren van beleid in Europees en mondiaal verband om het
internationale level playing field voor duurzaamheid te versterken.
• Het voortzetten van de nauwe samenwerking met BZ bij de uitvoering
van de afspraken die tijdens de wereldtop over duurzaamheid van juni
2012 zijn gemaakt. Hierbij is de Staatssecretaris van BZ verantwoordelijk voor internationale duurzaamheid en daarmee het uitvoering geven
aan de internationale afspraken die tijdens Rio+20 zijn gemaakt. IenM
werkt nationaal aan deze afspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

119

Beleidsartikelen

Stimuleren
Voor het bereiken van haar doelstellingen geeft de Minister van IenM
ruimte aan de energie en de duurzame initiatieven die in de samenleving
aanwezig zijn en ondersteunt zij deze waar mogelijk. Dit komt onder meer
tot uitdrukking in:
• Het bieden van meer transparantie en vergelijkingsmogelijkheden,
opdat duurzaamheid steeds meer onderdeel kan uitmaken van ieders
afwegingen en besluiten.
• Het duidelijk maken van met name de milieuaspecten van duurzame
ontwikkeling in eenvoudige afwegingskaders.
• Het stimuleren van de markt voor duurzame producten en diensten
door beïnvloeding van de consumentenvraag en via de inkoopkracht
van het Rijk zelf.
• Samenwerking met andere organisaties die begrippen als «duurzaam
consumeren» en «maatschappelijk verantwoord ondernemen»
concreet maken voor (kleine) bedrijven en burgers.
• Het verduurzamen van het overheidsbeleid door coördinatie van de
uitvoering van de Duurzaamheidsagenda.
• De verduurzaming van productketens; bedrijven worden gestimuleerd
en gefaciliteerd om slimmer om te gaan met grondstoffen, kringlopen
verder te sluiten en meer waarde uit afval te halen.
• Het betrekken van het bedrijfsleven bij de Europese en mondiale
beleidsvorming voor de verdere verduurzaming van het gebruik van
natuurlijke hulpbronnen.
• Het stimuleren van ketenpartijen om duurzaamheidscriteria te
hanteren.
• Het stimuleren van een duurzaam gebruik van het bodem- en
watersysteem door andere overheden actief bodembeheer te laten
oppakken, via experimenten voor duurzaam stortbeheer en via diverse
tools met concrete handelingsperspectieven, zoals voor het gebruik
van ecosysteemdiensten.
Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Kengetallen en indicatoren
Wat betreft de duurzaamheid van de Nederlandse samenleving in
algemene zin zijn kengetallen te vinden op de website van het CBS. Het
CBS heeft de in februari 2013 de indicatoren en de visualisaties in de
Monitor Duurzaam Nederland op haar website geactualiseerd. Medio 2014
zullen het CBS en de drie planbureaus samen een nieuwe Monitor
Duurzaam Nederland uitbrengen met actuele cijfers en enkele verkenningen. Wat betreft specifieke duurzaamheidsdoelstellingen laat onderstaande grafiek kengetallen zien voor de hoogwaardigheid van afvalverwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

120

Beleidsartikelen

Ontwikkelingen in aanbod en toepassing van afval

80.000

Hoeveelheid afval (miljoen kg)

70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0
1985

1990

1995

2000

Afvalaanbod volgens BBP 1985−2000
Afvalaanbod prognose 2000−2012
Afvalaanbod prognose 2006−2015
Werkelijke afvalhoeveelheid
Nuttige toepassing (incl. recycling)
Recycling

2005

2010

2015

2021

Verbranden als verwijdering
Storten
Maximaal aanbod in 2015 en 2021
Doel nuttig toepassen 2015 en 2021
Doel verbranden 2015 en 2021
Doel storten 2015 en 2021

Bron: Landelijk Afvalbeheerplan en RWS Leefomgeving

Toelichting
In maart 2010 is het gewijzigde Landelijk Afvalbeheerplan 2009–2021 van
kracht geworden. In dat plan zijn kwantitatieve en kwalitatieve doelen
geformuleerd. De indicatoren in bovenstaande grafiek zijn gekoppeld aan
de kwantitatieve doelen voor 2015 en 2021 (punten bij 2015 en 2012).
• De lijn «Afvalaanbod volgens BBP 1985–2000» geeft aan wat het
afvalaanbod in de periode 1985–2000 zou zijn geweest als het
afvalaanbod in die periode dezelfde groei als het BBP had gevolgd.
• De lijn «Afvalaanbod prognose 2000–2012» geeft aan hoe in het eerste
LAP werd voorzien dat het afvalaanbod zich zou ontwikkelen volgens
een toen opgesteld beleidsscenario.
• De lijn «Afvalaanbod prognose 2006–2021» geeft aan hoe in het
tweede LAP wordt voorzien dat het afvalaanbod zich zal ontwikkelen
volgens het beleidsscenario.
In 2000 en 2006 zijn breuken te zien in de afvalaanbodlijnen. Dat komt
omdat in die jaren nieuwe scenario’s en prognoses in het eerste en
tweede LAP zijn opgesteld, waarbij toen als starthoeveelheid het
werkelijke afvalaanbod in dat jaar werd genomen. Daarom beginnen de
afvalaanbodlijnen in 2000 en 2006 op de hoeveelheden van de lijnen
«Werkelijke afvalhoeveelheid». Het verschil tussen de drie afvalaanbodlijnen en de lijn «Werkelijke afvalhoeveelheid» geeft aan hoeveel preventie
is bereikt. Verder is in de grafiek te zien hoeveel afval nuttig is toegepast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

121

Beleidsartikelen

(recycling + inzet van afval als brandstof), is verbrand als vorm van
verwijdering en is gestort.
Er zijn in het LAP, en dus bij dit kengetal, alleen (tussen)doelen voor 2015
en 2021 geformuleerd. Dat komt met name vanwege de verschillende
looptijden tussen het treffen van maatregelen en het effect daarvan.
Beleidsconclusies

Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals gemeld in de
begroting. Er zijn geen grote afwijkingen of een noodzaak tot bijstelling
aan het licht gekomen.
De wijziging van het Landelijk Afvalbeheer Plan (LAP), dat tot doel heeft
verder te sturen op hoogwaardigheid van afvalverwerking, is in 2013 nog
niet in inspraak gebracht. De indicator die gebruikt is, is gebaseerd op
kengetallen voor de hoogwaardigheid van afvalverwerking. De ontwikkeling van deze kengetallen is in lijn met de weergegeven doelstellingen.
Zo is de hoeveelheid afval die nuttig is toegepast verder toegenomen.
Hiermee is de doelstelling van 2015 reeds bijna gehaald.
Verder is in 2013 ingezet op het vormgeven van het programma Van Afval
Naar Grondstof (VANG) als onderdeel van de groene groei. Hierover is de
Tweede Kamer per brief van 20 juni 2013 (Kamerstukken II, 2012/13,
33 043, nr. 15) geïnformeerd.

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
21

Duurzaamheid

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

8.880

19.754

– 10.874

Uitgaven

11.596

44.601

– 33.005

6.045
1.762
0
1.762
1.393
1.393
0
2.890
2.890
2.839
2.469
370
370
2.712
1.274
934
504
504
0

35.134
9.022
6.427
2.595
26.112
25.592
520
0
0
2.751
2.751
0
0
6.716
4.253
100
0
0
2.363

– 29.089
– 7.260
– 6.427
– 833
– 24.719
– 24.199
– 520
2.890
2.890
88
– 282
370
370
– 4.004
– 2.979
834
504
504
– 2.363

125

0

125

2011

21.01
21.01.01

21.01.02

21.01.03
21.02
21.02.01
21.02.03
21.03
21.03.01
21.03.02
21.03.03
21.03.04

Afval en duurzaamheidagenda
Opdrachten
– Uitvoering AgNL
– Overige opdrachten
Subsidies
– Afvalfonds
– Overige subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Preventie en milieugebruiksruimte
Opdrachten
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Ecosystemen en landbouw
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Bijdrage aan medeoverheden
Ontvangsten

2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

1

2

3

4

5
6
7
8
9

122

Beleidsartikelen

Toelichting op de financiële
instrumenten

Verplichtingen (ad 1)
Het verschil in de verplichtingen wordt voor een deel verklaard door
diverse verlagingen van het verplichtingenbudget. Het betreffen onder
andere verlagingen in verband met de overdracht van taken van AgentschapNL naar de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) met
betrekking tot de uitvoering van de Europese Verordening Overbrengen
Afvalstoffen (EVOA), de overheveling van middelen naar het Ministerie
van Economische Zaken voor het IenM-aandeel Investeringsbudget
Landelijk gebied (ILG) jaren 2012 en 2013 en tenslotte de opdrachtverlening aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne en
AgentschapNL voor de uitvoering van werkzaamheden in 2014. Tegenover
deze verlagingen staat een verhoging van het verplichtingenbudget voor
de dekking van de investeringen (afvalbeheer) in Caribisch Nederland.
Met deze mutaties is het verplichtingenbudget per saldo uitgekomen op
€ 12,1 miljoen en resteert een onderuitputting van € 3,3 miljoen. Deze
onderuitputting komt doordat een geplande overboeking aan het ILT in
verband met EVOA werkzaamheden niet in 2013 is gerealiseerd en omdat
in 2013 nog geen verplichtingen voor de investeringen in Caribisch
Nederland zijn aangegaan.
21.01 Afval en duurzaamheidsagenda
21.01.01 Opdrachten (ad 2)
In 2013 zijn op dit financiële instrument geen betalingen aan AgentschapNL gedaan omdat de afvaltaken die door AgentschapNL werden
uitgevoerd bij 1e suppletoire begroting 2013 aan de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en Rijkswaterstaat Unit Leefomgeving zijn
overgedragen (zie aldaar).
De opdracht voor de uitvoering van de wettelijke taken op het gebied van
de landbouw en op het gebied van de afvalverwijdering zijn verstrekt.
Daarnaast zijn verschillende opdrachten verstrekt voor onder andere
duurzaamheidscriteria en voor de actualisatie van duurzaam inkopen
(onder andere Voorlichtingscampagne Duurzaam Inkopen en stimulering
in het Middelbaar Beroepsonderwijs, MBO).
21.01.02 Subsidies (ad 3)
Bij Miljoenennota 2014 is het budget ten behoeve van het Afvalfonds met
circa € 25 miljoen verlaagd. Dit was mogelijk omdat door het Afvalfonds
was aangegeven dat het totaal toegezegde bedrag niet volledig zou
worden besteed en dat het in 2013 geraamde bedrag niet betaald hoefde
te worden. De vrijvallende middelen zijn ingezet voor het oplossen van
IenM-brede budgettaire problemen. Door het Afvalfonds wordt gewerkt
aan het afronden van de laatste verplichtingen, waarna afwikkeling kan
plaatsvinden.
De subsidies voor voorlichting aan burgers over duurzame handelingsperspectieven en ondersteuning van bedrijven bij verduurzaming van hun
productieprocessen, zijn verstrekt.
21.01.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 4)
Rijkswaterstaat, Unit Leefomgeving voert in opdracht van het Ministerie
van IenM werkzaamheden uit. De benodigde middelen zijn binnen de
budgettaire ruimte van dit artikel bij Miljoenennota 2014 (vanuit 21.01.01

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

123

Beleidsartikelen

Opdrachten en 21.02.03 Ecosystemen en Landbouw), overgeheveld en zijn
als agentschapsbijdrage in 2013 beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn
bestemd voor de uitvoering van Infomil (centraal punt voor bundeling en
verspreiding van milieu wet- en regelgeving).
21.02 Preventie en milieugebruiksruimte
21.02.01 Opdrachten
De wettelijke opdrachten op het gebied van de kwaliteit van de milieugebruiksruimte zijn verstrekt. Het betreffen werkzaamheden op het gebied
van de Commissie van Deskundigen Drinkwaterwet, Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht en voor de coördinatie van normalisatie- en
certificeringwerkzaamheden.
21.02.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 5)
Rijkswaterstaat, Unit Leefomgeving voert in opdracht van het Ministerie
van IenM werkzaamheden uit. De benodigde middelen zijn binnen de
budgettaire ruimte van dit artikel bij Miljoenennota 2014 (vanuit 21.01.01
Opdrachten en 21.02.03 Ecosystemen en Landbouw), overgeheveld en zijn
als agentschapsbijdrage in 2013 beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn
bestemd voor de uitvoering van Infomil (centraal punt voor bundeling en
verspreiding van milieu wet- en regelgeving).
21.03 Ecosystemen en landbouw
21.03.01 Opdrachten (ad 6)
Het verschil wordt met name verklaard door verlagingen van het budget
in verband met de interne overheveling naar 21.01.03 en 21.03.03 ten
behoeve van de bijdrage aan Rijkswaterstaat, Unit Leefomgeving en een
overheveling naar artikel 19, ten behoeve van een opdracht aan het RIVM
voor de Digitale Atlas Natuurlijk Kapitaal (DANK).
Daarnaast zijn opdrachten verstrekt voor de ontwikkeling van criteria voor
duurzaamheid (onder andere biomassa, waardering van ecosystemen) en
op het gebied van de landbouw (onder andere inventarisatie onkruidbestrijding en resistentie onderzoek).
21.03.02 Subsidies (ad 7)
Het betreft hier de laatste fase van de meerjarige subsidie aan de Stichting
Landwaard. Daarnaast werden subsidies verstrekt aan de Commissie
Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en het Energieonderzoek
Centrum Nederland voor de uitvoering van een onderzoeksprogramma.
Deze subsidies waren in de begroting 2013 niet voorzien en verklaren het
verschil.
21.03.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 8)
Rijkswaterstaat, Unit Leefomgeving voert in opdracht van het Ministerie
van IenM werkzaamheden uit. De benodigde middelen zijn vanuit het
budget voor de opdrachten binnen artikelonderdeel 21.03.01 opdrachten
bij Miljoenennota 2014 overgeheveld en zijn als agentschapsbijdrage in
2013 beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn bestemd voor de uitvoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

124

Beleidsartikelen

van Infomil (centraal punt voor bundeling en verspreiding van milieu weten regelgeving).
21.03.04 Bijdrage aan medeoverheden (ad 9)
In 2013 heeft de laatste betaling aan medeoverheden voor de uitvoering
van Investeringsbudget Landelijk gebied (ILG) plaatsgevonden. Doordat
deze middelen via het Ministerie van Economische Zaken aan de
medeoverheden ter beschikking worden gesteld, heeft er op de begroting
van IenM geen realisatie plaatsgevonden. De uitgaven zijn terug te vinden
op de begroting van EZ.
21.09 Ontvangsten
Het betreft de ontvangen bijdrage van AgentschapNL/Economische
Voorlichtingsdienst voor het project kennisuitwisseling milieuvervuiling
door vee met het Chinese Ministerie van Milieu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

125

Beleidsartikelen

Artikel 22 Externe veiligheid en risico’s
Algemene doelstelling

Mens en milieu beschermen tegen maatschappelijk onaanvaardbaar
geachte milieu- en gezondheidsrisico’s.

Rol en verantwoordelijkheden

Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de integrale kaderstelling rond
activiteiten die risico’s kunnen veroorzaken voor het milieu en de
gezondheid van de mens. Deze regisserende rol komt naar voren in:
• De normstelling waaraan bedrijven en overheden zich bij de uitoefening van hun activiteiten moeten houden.
• De vastlegging van het beschermingsniveau op (pan-)Europees of
internationale niveau. Deze afspraken worden zonder «nationale kop»
geïmplementeerd, waardoor een level playing field bereikt wordt. De
veiligheid van mens en milieu bij handelingen met genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s) en de ontwikkeling en implementatie van
regelgeving op het gebied van chemische stoffen (REACH) en het
transport van gevaarlijke stoffen (water, rail, weg en buisleidingen) zijn
voorbeelden waarbij dit in de vorm van wet- en regelgeving gebeurt.
– Voor deze dossiers geldt dat Nederland een actieve bijdrage levert
aan de Europese processen die leiden tot verdere verbetering van
deze Europese regels.
– Waar Europese regels ontbreken, maar specifieke omstandigheden
in Nederland het stellen van regels noodzakelijk maakt, het in
dialoog met stakeholders zoeken naar een optimum tussen de te
bereiken doelen (en dus baten in termen van milieu en gezondheidswinst) en de lasten die deze regels veroorzaken. Dit is onder
meer aan de orde bij het wetsvoorstel «Basisnet» waarmee een
balans wordt gezocht tussen de belangen van vervoer, ruimte en
veiligheid.
• De reductie van administratieve lasten voor bedrijven door de
vereenvoudiging van de bestaande wet- en regelgeving. Het Activiteitenbesluit is hiervan het belangrijkste voorbeeld. Dit besluit is er onder
meer op gericht de vergunningplicht te vervangen door algemene
regels. Reductie van de regeldruk wordt ook nagestreefd door een
betere kwaliteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving. De
vorming van Regionale Uitvoeringsdiensten is hierbij van belang.
– Het verlenen van vergunningen met als doel bescherming van
mens en milieu voor activiteiten met GGO’s, bijvoorbeeld in geval
van gentherapie proeven bij patiënten of veldproeven met
genetisch gemodificeerde aardappelen. Het verlenen van vergunningen voor defensie inrichtingen waarvoor een strikt geheimhoudingsregime geldt. Hetzelfde geldt voor een beperkt aantal
bedrijven (vooralsnog twee) met een verhoogd risico voor de
externe veiligheid op de eilanden van Caribisch Nederland.
Stimuleren
Het is primair de verantwoordelijkheid van bedrijven die risico’s voor
mens en milieu veroorzaken om deze risico’s te identificeren en deze te
voorkomen of te beperken. Dit geldt ook voor overheden die – bijvoorbeeld in de ruimtelijke ordening – keuzen maken die invloed hebben op
veiligheid en risico’s. De Minister stimuleert:
• Het dragen van en het invulling geven aan de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven en overheden onder andere door openheid te
geven ten aanzien van feitelijke risico’s. Het ontwikkelen van de
Risicokaart (in overleg met het Ministerie van VenJ) en de Atlas
Leefomgeving zijn hiervan voorbeelden. Op basis van deze informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

126

Beleidsartikelen

•

•

kunnen burgers nagaan hoe het is gesteld met de kwaliteit van hun
directe leefomgeving.
Het in beeld brengen van bestaande of nieuwe risicosituaties en het
vermijden of beperken hiervan. Dit geschiedt door inventarisaties van
deze risico’s, zoals bijvoorbeeld gebeurt bij asbest in scholen en met
betrekking tot de kwaliteit van het binnenklimaat in woningen, door
het in beeld brengen van de risico’s van nieuwe technologieën zoals
nanotechnologie en door het ontwikkelen van beleid ten aanzien van
onzekere risico’s zoals elektromagnetische velden.
Het nemen van maatregelen ter bescherming van mens en maatschappij tegen moedwillige verstoring van onderdelen van de vitale
infrastructuur door te bevorderen dat de risico’s op moedwillige
verstoring (bijvoorbeeld terroristische aanslagen) worden geïdentificeerd en waar mogelijk beperkt. Het betreft hier onder andere
chemische bedrijven en buisleidingen.

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht).
Kengetallen en indicatoren
Zoals in de begroting 2013 aangekondigd, heeft het RIVM onderzocht of er
kengetallen te construeren zijn die een representatief beeld geven van de
milieu-impact van het stoffenbeleid specifiek voor de Nederlandse
situatie. Hieruit blijkt dat een deel van deze gegevens al wordt meegenomen in de monitoring van de kwaliteit van lucht en water en dat
aanvullende dataverzameling beperkt meerwaarde heeft bovenop de
monitoring van REACH in Europees verband en te veel kosten met zich
mee zou brengen in het geval van jaarlijkse monitoring. Daarom wordt er
in de begroting en in dit jaarverslag geen aanvullend kengetal
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

127

Beoordelingen ontwerpbesluiten ECHA t.a.v.
registratiedossiers en
testvoorstellen van
Europese bedrijven
Door Nederland uitgevoerde en becommentarieerde stofevaluaties 1
Door Nederland
ingediende en becommentarieerde RMO-analyses
en informatieverzoeken 2
Door Nederland
ingebrachte en becommentarieerde Annex XV
dossiers t.a.v. zeer
ernstige zorgstoffen 3
Door Nederland
ingebrachte en becommentarieerde restrictiedossiers4
Door Nederlandse
ingebrachte en becommentarieerde voorstellen
voor geharmoniseerde
classificatie & labelling 5
Behandelde vragen door
de REACH helpdesk
3542

1 (1)

15 (1)

4

0

* het aantal dossiers dat in de Europese Unie is ingebracht.
Bron: Jaarrapportage RIVM 2013

7

6

5

4

3

2

1

nvt

1

0

16

nvt

0

1510

8 (3)

0

14 (1)

5 (4)

0

1

NL
inbreng

NL
inbreng

Hele
EU*

2009

2008

Kengetallen REACH jaarverantwoording 2008 t/m 2013

nvt

8

0

15

nvt

1

Hele EU

992

22 (5)

4

15 (4)

24 (4)

8

12

NL
inbreng

2010

nvt

22

9

19

nvt

24

Hele EU

528

49 (7)

9

28

54 (29)

14

40

NL
inbreng

2011

nvt

38

11

28

nvt

162

Hele EU

320

45 (4)

8

24 (5)

19 (6)

20 (4)

104

NL
inbreng

2012

nvt

30

12

67

34

231

Hele EU

393

54 (6)

5 (1)

14 (3)

14 (5)

22 (3)

192

NL
inbreng

2013

nvt

37

5

17

46

379

Hele EU

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

128

Beleidsartikelen

Toelichting
Ad 1) Onder stofevaluaties vallen ook de transitiedossiers van de vorige
wetgeving voor nieuwe stoffen (67/548EEG) en bestaande stoffen
(793/93/EG), de zogenaamde Notification Of New Substances (ONS)
dossiers en Persistant Bioaccumulative and Toxic (PBT)-dossiers. In 2012
is het proces van stofevaluaties van start gegaan (het getal tussen haakjes
geeft aan hoeveel stofevaluaties door Nederland zijn uitgevoerd). In 2012
zijn 2 en in 2013 is 1 stofevaluatie op het conto van IenM uitgevoerd. Na
de stofevaluatie volgt nog follow-up van de stofevaluaties (van 2012 en
2013). In deze rij is niet verwerkt het werk met betrekking tot de screening
om tot de selectie te komen voor de kandidaten voor stofevaluaties in de
komende jaren.
Ad 2) Met tussen haakjes de door Nederland ingediende Risk
Management Options (RMO)-analyses.
Ad 3) Nederland heeft, naast de zelf ingediende Substance of Very High
Concern (SVHC) dossiers, op alle door andere lidstaten en Eurpopean
Chemicals Agency (ECHA) ingediende SVHC dossiers commentaar
geleverd, behalve de 38 SVHC stoffen die ECHA namens de Commissie
heeft ingediend in 2012. De getallen tussen haakjes geven het aantal
Nederlandse dossiers weer.
Ad 4) Met tussen haakjes het door Nederland ingediende restrictiedossier.
Ad 5) In de tabel is het totale aantal door Nederland ingediende dan wel
becommentarieerde Classification and Labelling Harmonisation (CLH)
stoffen opgenomen. 80% van deze dossiers is gerealiseerd. Onder de
becommentariëring valt zowel reacties op publieke consultatie als
ontwerp opinies van het Committee for Risc Assessment (RAC), welke
volgtijdelijk voor hetzelfde dossier ingediend kunnen worden. Dit verklaart
het hogere getal in de kolom «NL inbreng» in relatie tot de kolom «Hele
EU», alwaar het totaal aantal dossiers is opgenomen. Tussen haakjes is
het aantal door Nederland ingediende dossiers weergegeven.
Beleidsconclusies

Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals gemeld in de
begroting. Er zijn geen grote beleidsmatige afwijkingen of een noodzaak
tot bijstelling aan het licht gekomen. Budgettair is van belang dat in 2013
een schadevergoeding is verstrekt aan de provincie Limburg (inzake
Componenta B.V.) en een toezegging is gedaan aan onder andere de
gemeente Roosendaal ten behoeve van Basisnet.
In 2013 heeft het landelijke netwerk van regionale uitvoeringsdiensten
(RUD’s) vorm gekregen. Daarmee is een randvoorwaarde voor betere
uitvoering van de vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)
door de overheid vervuld. Het wetsvoorstel VTH-taken voorziet in
kwaliteitscriteria, uniforme interventiestrategieën en optimale informatieuitwisseling. Alle RUD’s zijn per 1 januari 2014 opgericht dan wel
operationeel geworden.
Samen met de andere betrokken departementen werd in 2013 aandacht
gegeven voor de problemen met betrekking tot asbest. De Inspectie
Leefomgeving en Transport (ILT) heeft een onderzoek uitgevoerd naar de
wijze waarop scholen met asbest omgaan, dit heeft ertoe geleid dat veel
scholen hun actuele asbestsituatie hebben doorgegeven voor de Atlas

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

129

Beleidsartikelen

Leefomgeving. In 2013 zijn de provinciale regelingen voor de sanering van
asbestdaken en zonnepanelen van start gegaan.
Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
22

Externe veiligheid en
risico’s

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

34.184

12.122

22.062

Uitgaven

29.451

17.233

12.218

12.470
6.510
4.882

4.136
3.736
0

8.334
2.774
4.882

779

0

779

779

0

779

299
1.877
1.779

400
2.708
2.608

– 101
– 831
– 829

98

100

–2

15.104
4.601
4.160

10.389
6.057
2.000

4.715
– 1.456
2.160

2.438

486

1.952

2.438

486

1.952

6

3.870
570
0
3.300

1.746
0
3
1.743

2.124
570
–3
1.557

7

35

100

– 65

16.919

0

16.919

2011

22.01
22.01.01
22.01.02
22.01.03

22.01.05
22.02
22.02.01
22.02.05
22.03
22.03.01
22.03.02
22.03.03

22.03.04

22.03.05

Veiligheid chemische
stoffen
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan
RWS
Bijdragen aan internationale organisaties
Veiligheid GGO’s
Opdrachten
Bijdragen aan internationale organisaties
Externe veiligheid
inrichtingen en transport
Opdrachten
Subsidies
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan
RWS
Bijdragen aan medeoverheden
– Bijdragen asbestsanering
– Bijdragen programma EV
– Overige bijdragen
Bijdragen aan internationale organisaties
Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

2012

1

2
3

4

5

8

Verplichtingen (ad 1)
Het verschil in de verplichtingen wordt verklaard door diverse verhogingen van het verplichtingenbudget die bij Miljoenennota 2014 en bij 2e
suppletoire begroting 2013 zijn verantwoord. Het betreffen onder andere
verhogingen ten behoeve van het EU-project A Common Aproach to the
Regulatory Testing of Nanomaterials (NANoREG) (€ 10,2 miljoen), het
herstellen van het evenwicht in de meerjarige verplichtingen- en
uitgavenreeksen (€ 11,6 miljoen), de Rijkswaterstaat-opdracht inzake
Monitoring basisnetten weg en water (€ 1,2 miljoen) en de toekenning
van een schadevergoeding aan de provincie Limburg (€ 3,3 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

130

Beleidsartikelen

22.01 Veiligheid chemische stoffen
22.01.01 Opdrachten (ad 2)
Bij Miljoenennota 2014 is het kasbudget opgehoogd om te kunnen
voldoen aan lopende verplichtingen. De middelen zijn voortgekomen uit
een IenM-brede herschikking, tevens zijn in dit kader ook middelen uit
latere jaren naar voren gehaald. Het gaat hier onder andere om
opdrachten op het gebied van uitvoering NANoREG, binnenmilieu
scholen en elektromagnetische velden.
Opdrachten in het kader van het stoffenbeleid, het Landelijk Asbest Volg
Systeem (LAVS) en aan de Gezondheidsraad (adviezen) zijn verstrekt ter
uitvoering van wettelijke taken. Verder wordt onder meer de meerjarige
opdracht voor de het onderzoekprogramma elektromagnetische velden
(EMV) uitgevoerd.
22.01.02 Subsidies (ad 3)
Het verschil wordt verklaard door de uitgaven aan het RIVM voor het
EU-project NANoREG. Deze uitgaven zijn mogelijk gemaakt door een
ontvangst van de Europese Commissie en stonden daarom niet geraamd
in de begroting.
22.01.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 4)
Rijkswaterstaat, Unit Leefomgeving voert in opdracht van IenM
werkzaamheden uit. De benodigde middelen zijn binnen het artikelonderdeel 22.01 bij Miljoenennota 2014 vanuit het budget voor de
Opdrachten overgeheveld naar de Bijdrage agentschappen. De middelen
zijn bestemd voor onder meer de uitvoering van het beleidsonderwerp
asbest door Infomil.
22.01.05 Bijdrage aan internationale organisaties
In het kader van het mondiale stoffenbeleid zijn, voor de jaarlijkse
verplichtingen die samenhangen met de Internationale Strategie Chemie
en diverse verdragsverplichtingen (Verdrag van Stockholm, Verdrag van
Rotterdam), bijdragen toegekend.
22.02 Veiligheid GGO’s
22.02.01 Opdrachten
De jaarlijkse opdracht aan de Commissie Genetische Modificatie (COGEM)
is verstrekt. Het gaat dan over beoordelingen/monitoring van risico’s
verbonden aan werkzaamheden met GGO’s en vergunningverlening.
22.02.05 Bijdrage aan internationale organisaties
In het kader van het Biosafety Protocol zijn bijdragen toegekend voor de
ratificatie en implementatie van het supplementair protocol aansprakelijkheid en verhaal van GGO’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

131

Beleidsartikelen

22.03 Externe veiligheid inrichtingen en transport
22.03.01 Opdrachten
De opdrachten betreffen de BRIKS (Bouwen, Reclame, Inrit, Kap en Sloop)
-vergunningverlening (ook voor defensie-inrichtingen), de CIV (Centrale
Informatievoorziening van RWS)-tellingen in het kader van het vervoer
gevaarlijke stoffen en het ontwikkelen en onderhouden van de rekenmethoden en modellen ten behoeve van basisnetten en buisleidingen.
22.03.02 Subsidies (ad 5)
Het verschil betreft hoofdzakelijk de verhoging van het kasbudget ten
behoeve van het honoreren van aanvragen in het kader van de Regeling
Tegemoetkoming Niet-loondienst gerelateerde Slachtoffers van mesothelioom (TNS-regeling). Deze verhoging is binnen de budgettaire ruimte van
dit artikel gecompenseerd.
22.03.03 Bijdrage aan agentschappen (ad 6)
Rijkswaterstaat, Unit Leefomgeving voert in opdracht van IenM
werkzaamheden uit. De benodigde middelen zijn binnen het artikelonderdeel 22.03 bij Miljoenennota 2014 vanuit het budget voor Opdrachten
overgeheveld naar de Bijdrage aan agentschappen. De middelen zijn
bestemd voor de ondersteuning bij de uitvoering van de beleidsonderwerpen vervoer gevaarlijke stoffen en basisnetten en voor de kennisoverdracht door Infomil op de beleidsonderwerpen veiligheid inrichtingen,
VTH-stelsel en Activiteitenbesluit.
22.03.04 Bijdrage aan medeoverheden (ad 7)
De hogere realisatie van de uitgaven betreft de afrekening met de Dienst
Landelijk Gebied voor de uitvoering van het project 3e fase sanering
asbestwegen en de betaling aan de provincie Limburg van € 3,3 miljoen
voor het uitkeren van een schadevergoeding in het kader van de Wet
milieubeheer. Zoals bij 2e suppletoire begroting 2013 is toegelicht wordt
de overschrijding van het kasbudget vanuit onderschrijdingen binnen dit
artikel gecompenseerd. Daarnaast is in het kader van de Wet milieubeheer
een schadevergoeding uitbetaald en is bij slotwet 2013 € 5 miljoen
overgeheveld naar het Gemeentefonds in verband met de toegekende
bijdrage beheersing veiligheidrisico’s bij het tracé Roosendaal-Moerdijk;
dit naar aanleiding van een toezegging van de Staatssecretaris aan de
Eerste Kamer.
22.03.05 Bijdrage aan internationale organisaties
Een bijdrage (contributie) is verstrekt aan de OECD voor het Chemical
accidents Programme.
Ontvangsten (ad 8)
De ontvangsten betreffen onder andere de bedragen die de Europese
Commissie voor het Europese Unie-project NANoREG ter beschikking
heeft gesteld en de middelen die de Inspectie Leefomgeving en Transport
op dit artikel heeft gestort (ten behoeve van IenM-brede herschikking).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

132

Beleidsartikelen

Artikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
Algemene doelstelling

Het KNMI garandeert als onafhankelijke autoriteit aan Nederland de best
beschikbare informatie op het gebied van meteorologie en seismologie
als bijdrage aan de veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid van
Nederland, inclusief de openbare lichamen Saba, Sint Eustatius en
Bonaire.

Rol en verantwoordelijkheden

Financieren
De Minister is verantwoordelijk voor het faciliteren van een internationaal
systeem van organisaties waarin Nederland vertegenwoordigd wordt
door het KNMI. Dit doet zij door haar rol van financier in de vorm van
bijdragen en contributies. Met name te noemen zijn EUMETSAT44,
ECMWF45, IPCC46 en WMO47.
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke taken
van het agentschap KNMI zoals vastgelegd in de Wet op het KNMI (2002).
De rol «(doen) uitvoeren» heeft betrekking op de volgende taken:
• Het beschikbaar maken, houden en stellen van een algemeen
weerbericht voor de Nederlandse samenleving.
• Het beschikbaar maken, houden en stellen van KNMI-gegevens.
• Het beschikbaar maken, houden en stellen van luchtvaartmeteorologische inlichtingen.
• Het verrichten van meteorologisch en seismologisch onderzoek.
• Het adviseren van de Minister op het terrein van de meteorologie en
andere geofysische terreinen.
• Het onderhouden van de nationale infrastructuur voor de meteorologie
en andere geofysische terreinen.
• Het ten behoeve van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba beschikbaar maken, houden en stellen van luchtvaartmeteorologische inlichtingen.
• Andere door de Minister aangewezen taken ten aanzien van de
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba op het terrein van
de meteorologie en andere geofysische terreinen.
De Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor het
Kernstopverdrag en de Minister van Economische Zaken is verantwoordelijk voor het kader van de Mijnbouwwet. De rol «uitvoeren» heeft voor
beide wetten betrekking op het monitoren (verrichten van waarnemingen)
en doen van onderzoek.

44

www.eumetsat.int
European Centre for Medium-Range Weather Forecasts; www.ecmwf.int
46
Intergovernmental Panel on Climate Change www.ipcc.ch
47
World Metereological Organization
45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

133

Beleidsartikelen

Indicatoren en kengetallen
Indicatoren

Algemene weersverwachtingen en adviezen
– afwijking min.temperatuur (°C)
– afwijking max.temperatuur (°C)
– gemiddelde afwijking windsnelheid (m/s)
Maritieme verwachtingen
– tijdigheid marifoonbericht (%)
Gereviewde publicaties
Kengetallen
Aantal uitgegeven weeralarmen
Percentage tijdige beschikbaarheid van de
meteorologische producten (Bron:
EUMETSAT)

Realisatie

Begroot

Realisatie

2009

2010

2011

2012

2013

2013

– 0,28
– 0,34
0,18

– 0,24
– 0,21
0,04

– 0,06
– 0,33
– 0,03

– 0,17
– 0,37
– 0,06

ABS (<0,5)
ABS (<0,5)
ABS (<1,0)

– 0,01
– 0,25
0,26

98,4
89

99,3
120

99
97

98,6
103

> 99
> 80

99,3
105

3

4

0

1

–

2

2

>98,5

>98,5

>98,5

>98,5

>98,5

>98,5%

3

1

Bron: KNMI

Toelichting
Ad 1) In verband met een technische storing van het opslagsysteem voor
de windverwachtingen zijn de maanden juli en augustus niet meegenomen in de berekening van de gemiddelde afwijking voor de
windsnelheid.
Ad 2) Op maandag 28 oktober 2013 en op donderdag 5 december 2013 is
een Weeralarm uitgegeven, beide in verband met zeer zware windstoten.
Het Weeralarm van 28 oktober voor zware tot zeer zware windstoten in de
provincies Noord-Holland, Friesland, Groningen, Utrecht en Flevoland op
28 oktober is terecht en op tijd uitgegeven. Naar mening van maatschappelijke organisaties belast met de zorg voor veiligheid en mobiliteit heeft
het Weeralarm bijgedragen aan het voorkomen van schade en letsel.
De evaluatie van het Weeralarm van 5 december is nog niet afgerond.
Ad 3) Dit betreft de realisatie in de periode januari tot en met juni 2013.
Beleidsconclusies

Qua uitvoering en resultaten van het beleid zijn geen bijzonderheden te
melden. Tevens zijn er geen grote afwijkingen aan het licht gekomen.
Naar aanleiding van een evaluatie van de wet op het KNMI is in 2013 een
brief aan de Tweede Kamer gestuurd met daarin een voorstel ter
vervanging van deze wet door een nieuwe wet voor meteorologie en
seismologie (Kamerstukken II, 2012/13, 32 379, nr 8). Dat het KNMI
uitvoering geeft aan deze taken wordt verankerd in een ministeriële
regeling. Deze wijziging is echter formeel nog niet van kracht daar deze
nog in de Tweede Kamer behandeld moet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

134

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
23

Meteorologie, seismologie en
aardobservatie

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

42.042

47.046

– 5.004

Uitgaven

43.001

46.310

– 3.309

26.911
25.952
24.363
1.589

30.396
29.660
28.118
1.542

– 3.485
– 3.708
– 3.755
47

959
959
16.090
16.090
16.090

736
736
15.914
15.914
15.914

223
223
176
176
176

0

0

0

2011

23.01
23.01.03

23.01.04

23.02
23.02.03

Meteorologie en seismologie
Bijdrage aan het agentschap KNMI
– Meteorologie
– Seismologie
Bijdrage aan internationale organisatie
– Contributie WMO (HGIS)
Aardobservatie
Bijdrage aan het agentschap KNMI
– Aardobservatie
Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

2012

1)

2)

Verplichtingen (ad 1)
De lagere realisatie op de verplichtingen staat voor een groot deel in
relatie met de mutaties op de uitgavenbegroting. Voor een kleiner deel is
dit het gevolg van een in 2013 aangebrachte negatieve bijstelling op een
in 2012 vastgelegde betalingsverplichting.
23.01 Meteorologie en seismologie
23.01.01 Bijdrage aan het agentschap
Meteorologie (ad 2)
De lagere realisatie wordt voornamelijk veroorzaakt door invoering van
het profijtbeginsel. Hierdoor zijn de uitgaven met € 5 miljoen verlaagd.
Door loonbijstelling, prijsbijstelling en een eenmalige bijdrage aan
projectkosten van het KNMI zijn de uitgaven verhoogd met circa € 1,2
miljoen.
• Reguliere uitgifte van een algemeen weerbericht en van waarschuwingen voor gevaarlijk weer (code geel, code oranje en weeralarm);
• Publieke doelgroepspecifieke weerdiensten op het gebied van met
name mobiliteit, waterbeheer, milieubeheer, calamiteitenbeheersing,
defensie en gezondheid;
• Terbeschikkingstelling van de meteorologische basisdata van het
nationale meteorologische meetnet en de nationale meteorologische
modelinfrastructuur, op basis van een open databeleid;
• Terbeschikkingstelling van data, informatie en kennis over het huidige
klimaat;
• Het leveren van projecties over het toekomstige klimaat (klimaatscenario’s);
• Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven van
beleidsadviezen op het gebied van de meteorologie;
• Internationale vertegenwoordigingen op het gebied van de meteorologie (met name WMO, EUMETSAT en ECMWF);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

135

Beleidsartikelen

•

Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappij op het gebied van
meteorologische verschijnselen;

Seismologie
• Continue monitoring van natuurlijke en geïnduceerde seismiciteit in
Nederland;
• Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven van
beleidsadviezen op het gebied van de seismologie;
• Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappij op het gebied van
aardbevingen en tsunami’s;
• Verrichten van waarnemingen en onderzoek ten behoeve van het
kernstopverdrag (CTBT).
23.01.02 Bijdragen aan internationale organisatie
Contributie WMO
De beschikbare middelen worden gebruikt om de Nederlandse contributie
aan het WMO te voldoen. Deelname aan de activiteiten van het WMO
wordt gefinancierd uit HGIS. Door de gestegen koers van de Zwitserse
Frank is deze hoger dan begroot.
23.02 Aardobservatie
Het KNMI levert voor de bijdrage aan het agentschap in de hieronder
weergegeven productgroep aardobservatie het volgende product.
Bijdrage aan het agentschap: aardobservatie
Het verzorgen van de waarnemingen vanuit polaire en geostationaire
weersatellieten in Europees verband (EUMETSAT).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

136

Beleidsartikelen

Artikel 24 Handhaving en toezicht
Algemene doelstelling

Het stimuleren en bewaken van veilige vervoer- en watersystemen en een
duurzame leefomgeving.

Rol en verantwoordelijkheden

Financieren
De Minister is verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van weten regelgeving in het transport en de leefomgeving. De Minister van EZ is
belast met de behartiging van de aangelegenheden op het terrein van
kernenergie, de verantwoordelijkheid voor de Kernenergiewet en de
aansturing van de Kernfysische Dienst. De Minister van BZK heeft een
medeverantwoordelijkheid inzake wonen en bouwen. De Minister heeft
een nationale coördinatie- c.q. verantwoordingsverplichting richting de
EU ten aanzien van internationale milieuregelgeving.
De taak van de Inspectie Leefomgeving en Transport is er voor te zorgen
dat bedrijven, organisaties en overheidsinstanties (de ondertoezichtstaanden) de wet- en regelgeving op het terrein van duurzame leefomgeving en de fysieke veiligheid naleven. Bij de totstandkoming van weten regelgeving beoogt de wetgever een door haar gewenst niveau van
veiligheid en duurzaamheid te bewerkstelligen. Daarbij worden de
rechtsbeginselen van rechtvaardigheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid gehanteerd, met een oog voor de nalevingseisen die van de
ondertoezichtstaanden worden gevraagd (administratieve lasten). Zij
streeft samenwerking met andere overheidspartners na.
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke taken
van het agentschap ILT. De Minister van EZ is verantwoordelijk voor de
uitvoering van de wettelijke taken op het gebied van nucleaire zaken, de
Minister van BZK is mede verantwoordelijk op het terrein van wonen en
bouwen.
De rol uitvoeren heeft betrekking op:
• Vergunningverlening;
• Toezicht door middel van objectinspecties, administratie controles,
audits, convenanten en digitale inspecties;
• Incidentafhandeling en onderzoek.
Een uitgebreidere toelichting op de producten is te vinden in de agentschapsparagraaf van de inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

137

Bron: ILT

totaal

Risicovolle bedrijven
Rail- en wegvervoer
Scheepvaart
Luchtvaart
Risicovolle stoffen en
producten
Water, bodem en
bouwen
Transport gevaarlijke
stoffen
2.869

330

5.800

1.225

1.335

3.285

535
1.157
14
0

realisatie

335
1.185
100
0

planning

administratieve
controles

1.012

2

28

155
425
73
329

planning

Indicatoren ILT – aantal vergunningen en inspecties 2013

Indicatoren en kengetallen

950

0

47

313
220
51
319

realisatie

audits

134

3

0

7
59
35
30

planning

76

0

0

1
54
6
15

realisatie

convenanten

5.000

0

0

0
5.000
0
0

planning

1.153

0

0

0
1.153
0
0

realisatie

dititale inspecties

41.851

7.239

7.150
42.258

4.145

3.089

922
20.416
4.971
1.069

realisatie

5.905

3.855

805
18.775
4.763
1.005

planning

object inspecties

27.171

25

3.010

170
1.566
7.400
15.000

planning

20.102

31

2.705

179
2.844
8.991
5.352

realisatie

verleende
vergunningen

3.000

3.000

planning

2.600

2.600

realisatie

reizigersklachten

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

138

Beleidsartikelen

Toelichting
De geplande aantallen in bovenstaand overzicht kunnen op een aantal
plaatsen licht afwijken van de aantallen in het Meerjarenplan ILT
2013–2017, het uitgebreidere uitvoeringsprogramma van de inspectie, dat
enige maanden na de begroting 2013 is vastgesteld.
Het aantal administratie controles is over de hele linie conform planning
uitgevoerd. Belangrijk daarbij is dat bij Water, bodem en bouwen door
wijziging van taken ook het totaal geraamde controles, na vaststelling van
de begroting, aanzienlijk is gewijzigd. Hierdoor was het geraamde aantal
in de begroting vanaf begin 2013 niet meer volledig actueel cq. volledig.
De controles bij scheepvaart vertonen een geflatteerd beeld, omdat in
bovenstaande overzicht de controles bij gevaarlijke stoffen niet geheel zijn
meegenomen.
Bij de audits is in totaal 95% gerealiseerd conform planning. Met name de
audits bij het domein Rail- en wegvervoer bleven achter bij de planning.
Omdat de audits bij de ondertoezichtstaanden in het wegvervoer op
vrijwillige basis plaatsvinden en de bereidheid van de bedrijven (vooral in
het taxivervoer) afnam, liep de productie hier sterk terug.
De realisatie van het aantal convenanten ligt, met uitzondering van het
domein Rail- en wegvervoer, over de hele linie ver beneden de planning
zoals opgenomen in de begroting. De convenanten zijn arbeidsintensief
en de bereidheid om convenanten af te sluiten, lijkt in een aantal sectoren
te zijn afgenomen. De afwijking van het aantal gerealiseerde convenanten,
ten opzichte van het Meerjarenplan 2013, is minder klein, omdat
inmiddels op basis van voortschrijdend inzicht, de planning naar beneden
is bijgesteld.
Het aantal digitale inspecties is achtergebleven door het niet tijdig gereed
zijn van de technische installaties.
Er werden nagenoeg even veel objectinspecties uitgevoerd als oorspronkelijk gepland, hoewel dit beeld over de domeinen wisselt. De domeinen
Risicovolle stoffen en Water, bodem en bouwen hebben hier iets minder
inspecties gerealiseerd dan gepland. Bij het laatste domein bleek bij het
toezicht op legionella meer capaciteit nodig dan geraamd.
Het aantal verleende vergunningen is, met uitzondering van luchtvaart,
over de hele linie een stuk hoger dan geraamd. In het najaar van 2012 is
het geplande aantal vergunningen in de luchtvaart op basis van de toen
actuele inzichten sterk verlaagd van 15.000 naar 6.500. De vraag naar
vergunningen bleek in 2013 lager dan de aangepaste raming. De sterke
afwijking in het domein Rail- en wegvervoer wordt veroorzaakt door het
afwijkend verloop van de afgifte van de machinistenvergunning (eerste
afgifte).
Beleidsconclusies

De inspectie baseerde haar optreden steeds meer op een risicoselectie.
Goedpresterende ondertoezichtstaanden werden minder onderworpen
aan inspecties; de vrijkomende capaciteit werd meer gericht op bedrijven
waar de naleving (eerder) te wensen overliet. Hiermee geeft de inspectie
invulling aan het beginsel «vertrouwen, tenzij» om de toezichtlast voor
burgers en bedrijven te beperken. Dit vertrouwen krijgt vorm in handhavingsconvenanten met ondertoezichtstaanden. De inspectie sloot 76
convenanten af. In lijn met de afgesloten handhavingsconvenanten is het
toezicht verder verschoven van fysieke (object) inspecties naar audits. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

139

Beleidsartikelen

inspectie blijft reality-checks uitvoeren parallel aan de afgesloten
handhavingsconvenanten.
De inspectie investeerde in het verbeteren en uniformeren van haar
processen. Als gevolg van het capaciteitsbeslag dat daardoor op de
medewerkers is gelegd, zijn op een aantal terreinen minder inspecties
uitgevoerd dan oorspronkelijk gepland. Ook in 2013 heeft de inspectie de
samenwerking met andere toezichthouders versterkt.
De taken van AgentschapNL rond de vergunningverlening en het toezicht
op de overbrenging van afvalstoffen (EVOA) over onze nationale grenzen
werden inclusief de daaraan werkzame medewerkers door de inspectie
overgenomen.
De inspectie continueerde en verstrekte de samenwerking met de andere
toezichthouders. Het gaat daarbij onder andere om samenwerking met de
inspectie SZW, de NVWA, Rijkswaterstaat, de politie en de Douane.
Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
24

Handhaving en toezicht

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

Verplichtingen

130.230

136.654

– 6.424

Uitgaven

130.230

136.654

– 6.424

130.230

136.654

– 6.424

111.857
9.251
29.330
17.985
15.799

118.069
20.088
28.971
17.765
16.262

– 6.212
– 10.837
359
220
– 463

39.492

34.983

4.509

18.373
18.373

18.585
18.585

– 212
– 212

0

0

0

2011

24.01
24.01.03

24.01.06

Handhaving en toezicht
Bijdrage aan het agentschap ILT
– Risicovolle bedrijven
– Rail en wegvervoer
– Scheepvaart
– Luchtvaart
– Risicovolle stoffen en
producten
Bijdrage aan het agentschap ILT
– Water, bodem, bouwen

2012

Ontvangsten

Toelichting op de financiële
instrumenten

1

2

3

Verplichtingen (ad 1)
Het verschil in de verplichtingenrealisatie is terug te voeren op de
verschillen in de overdrachten van budgetten welke hieronder bij
Risicovolle bedrijven (ad 2) en Risicovolle stoffen en producten (ad 3)
worden toegelicht.
24.01 Handhaving en toezicht
24.01.03 Bijdrage aan het agentschap ILT
Risicovolle bedrijven (ad 2)
De inspectie heeft in 2013 op het terrein van de nucleaire veiligheid,
transport en handelingen met overige radioactieve bronnen en stoffen
haar inzet gericht op het (continu) verbeteren van het naleefgedrag van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

140

Beleidsartikelen

haar ondertoezichtstaanden. Dit is niet enkel gebeurd door het beoordelen
van veiligheidsrelevante wijzigingen van nucleaire installaties, maar ook
door het houden van toezicht. Het verschil tussen de realisatie en de
vastgestelde begroting 2013 binnen risicovolle bedrijven is het gevolg van
overdracht van budgetten aan EZ ten behoeve van de Kernfysische Dienst.
Het verscherpt toezicht op Nuclear Research & Consultancy Group (NRG)
is, na enkele incidenten, verzwaard om de naleving van relevante wet- en
regelgeving op het juiste niveau te krijgen. De incidenten bij NRG zijn
door de Kern Fysische Dienst (KFD) ook gepubliceerd en NRG heeft eind
2013 zelf besloten tot het stilleggen van alle nucleaire installaties. Verder
heeft de KFD toezicht gehouden op het meetonderzoek aan het reactorvat
van Kerncentrale Borselle (KCB). Er is geconcludeerd dat het meetonderzoek correct is uitgevoerd en dat er geen hydrogen flakes aanwezig zijn
in de wand van het KCB reactorvat.
Voor de externe veiligheid, met name gerelateerd aan de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en Besluit externe veiligheid
buisleidingen (Bevb), was de inzet gericht op het verbeteren van de
naleving en het verkrijgen van beter inzicht in het naleefgedrag van
bepaalde doelgroepen. In het kader van de Wabo is gestart met het
toezicht op de inrichtingen in Caribisch Nederland. Een forse inzet is nodig
om de naleving van de betreffende inrichtingen op niveau te krijgen.
Uit onderzoek op het terrein van opslag van gevaarlijke stoffen blijkt
onder andere dat bij het onderdeel brandveiligheid de naleving aanzienlijk
is verbeterd, maar dat opslag van stoffen in landtanks onvoldoende
voldoet aan de afspraken die in het kader van de taskforce Buncefield zijn
gemaakt.
In het kader van toezicht Wabo was de verbetering van de brandveiligheid
bij defensiegebouwen een belangrijk speerpunt. Door bezuinigingen bij
Defensie komt het beoogde systeemgericht toezicht onvoldoende van de
grond en wordt steeds vaker op een «klassieke» wijze toezicht gehouden.
Er blijft zorg over de naleving. In het kader van de Wabo zijn twee
monitoringsonderzoeken uitgevoerd. Uit beide onderzoeken, te weten
asbest op scholen en de omgang van gemeenten met asbest, blijkt
duidelijk dat voor de verbetering van de naleving aandacht van het
bevoegde gezag nodig blijft.
Op het terrein van de genetisch gemodificeerde organismen had bij het
ingeperkt gebruik het toezicht op de interne controles door de
biologische- veiligheidsfunctionarissen prioriteit. Hiernaast is door middel
van monstername en analyse van geïmporteerde zaadmonsters van
verschillende partijen maïs, koolzaad en alfalfa/luzern geconstateerd dat
geen vermenging met ggo-variëteiten is opgetreden.
Op het terrein van het buisleidingentoezicht is de aandacht in bijzonder
gegaan naar prestatiemeting en verantwoording door de buisleidingexploitanten.
Rail- en wegvervoer
De naleving binnen de spoorsector is vrij hoog. Basis daarvan is een goed
ontwikkeld stelsel van veiligheidseisen binnen de sector. Dat neemt niet
weg dat de opvolging van aanbevelingen van de Onderzoeksraad van de
Veiligheid (OvV) en de inspectie naar aanleiding van incidenten te wensen
over laat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

141

Beleidsartikelen

Het onderzoek naar de problemen met de Fyra (V250) op de HSL leidde tot
het stilzetten van het vervoer met de V250 door de exploitant HSA en
uiteindelijk tot het afzien van de hele exploitatie van de V250 vanwege
geconstateerde ernstige gebreken aan het voertuig.
De naleving in het besloten busvervoer binnen Nederland en het
internationale busvervoer naar en vanuit Nederland is relatief hoog en ligt
tussen de 80 en 90%. Met de Stichting Keurmerk Touringcarbedrijf (STKB)
wordt gewerkt aan herijking van het keurmerk en handhavingsconvenant.
De inspectie signaleert dat er steeds meer ZZP’ers en mensen met een
nul-urencontract in het taxivervoer werkzaam zijn. De bedrijfsadministratie is vaak slecht en de voor de ondernemersvergunning vereiste
vakbekwaamheid wordt niet daadwerkelijk ingebracht. Door het ontlopen
van hoofdelijke aansprakelijkheid ontstaan veel eenvoudige faillissementen. Daardoor kunnen boetes vaak niet meer geïnd worden en heeft
dit instrument weinig effect.
Belangrijk aandachtspunt was de manipulatie met de digitale tachograaf.
De handhaving van de bepalingen rond rij- en rusttijden, die samen met
RDW en politie wordt uitgevoerd, vergde meer capaciteit dan eerder
gepland. Ook bij overbelading werden meer overtredingen geconstateerd,
wel nam de (gemiddelde) zwaarte van de overtreding af.
Scheepvaart
Belangrijke aandachtspunten in het toezicht op de binnenvaart blijven de
stabiliteit/stuwage, de vaartijden, de bemanningssterkte en het (technisch)
onderhoud. De inspectie besteedde extra aandacht aan de naleving van
de nieuwe Binnenvaartwet (vooral vaartijden en bemanningssterkte).
Het veiligheidsbewustzijn in de koopvaardij ligt op een behoorlijk niveau
en de naleving is op de meeste onderdelen goed te noemen. De
koopvaardij is een internationaal opererende sector en de wetgeving
wordt door internationale organisaties als IMO en EU bepaald.
De bedrijven in de visserij zijn veelal familiebedrijven in maatschapvorm.
De bedrijfsrendementen staan onder druk door vangstbeperkende
maatregelen. Daardoor gaan bedrijven op zoek naar mogelijkheden om
goedkoper te kunnen exploiteren. Het veiligheidsbewustzijn en het veilig
handelen in de visserij blijft een punt van zorg.
Luchtvaart
De naleving in de luchtvaart blijft onverkort hoog. Hierbij moet wel
onderscheid worden gemaakt tussen de commerciële luchtvaart en de
general aviation (kleinere maatschappijen en vliegverenigingen). In de
general aviation is de naleving een punt van aandacht. De inspectie werd
geconfronteerd met de problematiek van mogelijk giftige stoffen in de
cockpits van vliegtuigen. Dit probleem wordt nu door een medische
faculteit onderzocht. De naleving bij medische keuringsinstanties bleek
zeer hoog.
Het aantal klachten van passagiers (op grond van het zogenaamde
Sturgeon arrest) nam niet verder toe en stabiliseerde op een niveau van
2.500. De inspectie verwacht de komende jaren een afname. De inspectie
zette de risicogerichte aanpak voort. Onderdeel daarvan vormde de
ontwikkeling van nieuwe inspectiemethodes. Tevens is de handelswijze
rondom drones vastgesteld. Daarnaast is vooral gekeken naar systeem-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

142

Beleidsartikelen

toezicht bij bedrijven met goedwerkende veiligheidsmanagementsystemen. Met de Landelijke Eenheid van de Nationale Politie is een
samenwerkingsconvenant afgesloten.
Risicovolle stoffen en producten (ad 3)
De inspectie investeerde in de samenwerking met de Europese handhavingspartners (IMPEL-TFS). Het verschil tussen de realisatie en de
vastgestelde begroting 2013 binnen risicovolle stoffen en producten is het
gevolg van overdracht van budgetten van EZ (ten laste van EVOA). Doel
van de samenwerking is om door betere informatiedeling en harmonisatie
van de implementatie van Europese regelgeving tot een betere
handhaving te komen. Bij inspecties van de inzameling van afgewerkte
olie en scheepsafvalstoffen zijn bij de helft van de controles overtredingen
geconstateerd. In de meeste gevallen was een waarschuwing van de
inspectie voor het bedrijf voldoende om de overtreding te herstellen. Een
aantal gemeenten rondom de voormalige asbestfabrieken in Goor en
Harderwijk hebben, na aandrang daartoe door de inspectie, actief de
sanering van asbesthoudende wegen opgepakt.
De inspectie heeft de aanpak van het transport van vuurwerk via postpakketten verder ontwikkeld en nadrukkelijk de samenwerking gezocht met de
bedrijven die de postpakketten bezorgen. De structuur van de opsporing
van milieucriminaliteit heeft in 2013 een sterke impuls gekregen. Op het
gebied van REACH, luchtverontreinigende stoffen en vuurwerk zal de
inspectie, gegeven de bevindingen uit 2013, het toezicht intensiveren.
24.01.06 Bijdrage aan het agentschap ILT
Water, bodem, bouwen
Het jaar 2013 stond in het teken van het toezicht op de uitvoering van de
verlengde derde toetsronde (LRT3+) door de waterkeringbeheerders
(waterschappen en Rijkswaterstaat). In LRT3+ moest voor zoveel mogelijk
waterkeringen (duinen/dijken en kunstwerken) die na de derde toetsronde
(LRT3, 2011) nog het veiligheidsoordeel «nader onderzoek nodig» hadden,
een veiligheidsoordeel worden bepaald. In het kader van drinkwater is in
2013 onder andere toezicht gehouden op de drinkwatertarieven en
prestaties van de drinkwaterbedrijven terwijl in het kader van het toezicht
op legionella een groot aantal accommodaties is bezocht.
Daarnaast heeft de inspectie in 2013 toezicht gehouden op bodem en
bouwstoffen, productregelingen, ruimte en verricht zij nalevingsmonitoring. Het directe toezicht op bodemintermediairs, de certificerende
instellingen en op de «Kwaliteitsborging bij bodemintermediairs» werd
voortgezet. Hierbij bleek de naleving vaak niet op niveau.
Naast bovenstaande directe toezichttaak heeft de inspectie ook een
belangrijke taak als regisseur voor de gehele keten, van productie tot aan
toepassing. In het kader van de productregelingen is het toezicht op
bouwproducten en verkeersproducten verder uitgebreid. De inspectie
onderzocht de brandveiligheid in de studentenhuisvesting, de veiligheid
rond opslagen van ontplofbare stoffen in bestemmingsplannen. De
inspectie is betrokken bij de vergunningverlening en verleent vergunningen op het gebied van de eigen werken Rijkswaterstaat, leveringsplannen en meetprogramma’s van drinkwaterbedrijven en verstrekt
verklaringen van geen bezwaar in het kader van het luchthavenindelingenbesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

143

Beleidsartikelen

Artikel 25 Brede Doeluitkering
Algemene doelstelling

Het realiseren van maatwerkoplossingen voor regionale verkeers- en
vervoersvraagstukken.

Rol en verantwoordelijkheden

Financieren
De Minister is systeemverantwoordelijk voor de bijdrage aan de Brede
doeluitkering (BDU), welke het mogelijk maakt dat er op decentraal niveau
maatwerkoplossingen kunnen worden gemaakt voor verkeers- en
vervoervraagstukken. De beleidsinhoudelijke beslissingen worden
voornamelijk door de mede overheden gemaakt. Dit artikel hangt samen
met artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid en artikel 15 Openbaar vervoer
(Hoofdstuk XII) waarin het bredere beleidsveld wordt geschetst.

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
25

Brede doeluitkering

2011

2012

Verplichtingen
Uitgaven
25.01

Brede doeluitkering
Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2013

2013

2.000.820

1.746.573

254.247

2.026.984

2.113.821

2.046.018

1.795.605

250.413

2.026.984

2.113.821

2.046.018

1.795.605

250.413

0

0

0

0

0

1

2

Toelichting
Ad 1) De beschikking voor de BDU wordt in het jaar voorafgaand aan het
uitvoerings(kas)jaar in de begrotingsadministratie als betalingverplichting
vastgelegd. De verplichtingen lopen daarmee een jaar vooruit op de
kasuitgaven. Het betreft ditmaal met name middelen voor het programma
Beter Benutten en de financiering van de Zuidasdok, welke via de BDU
worden beschikt. Het verschil wordt hierdoor verklaard.
Ad 2) De hogere uitgaven worden veroorzaakt doordat na de Ontwerpbegroting 2013 budget is toegevoegd aan de BDU beschikking voor 2013. De
meest relevante mutaties betreffen Beter Benutten, Zuidas, Groene
Uitweg, verkenning Regio Zwolle/A28, parkeren en rijden (P+R) maatregelen.
Toelichting op de financiële
instrumenten

25.01 Brede doeluitkering
Het betreft het verstrekken van een beschikking voor de BDU aan de
regionale en lokale overheden. Deze wordt jaarlijks berekend op basis van
in de regelgeving BDU Verkeer en Vervoer opgenomen methodiek.
Uitbetaling vindt plaats in vijf termijnen, waarvan de tweede termijn een
dubbele is.
Het is het voornemen om bij de afschaffing van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen plus regio’s tegelijk een deel van de BDU te decentraliseren. Het wetsvoorstel waarmee dat wordt geregeld is in mei 2013 bij de
Tweede Kamer ingediend. Bij aanvaarding van het wetsvoorstel zal een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

144

Beleidsartikelen

deel van de BDU met ingang van 2015 kunnen overgaan naar het
Provinciefonds.
Voor de behaalde prestaties door middel van de BDU wordt verwezen
naar de verantwoording van regionale en lokale overheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

145

Beleidsartikelen

Artikel 26 Bijdragen aan investeringsfondsen
Algemene doelstelling

Op dit artikel worden de bijdragen aan het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds verantwoord.

Rol en verantwoordelijkheden

Financieren
De rollen en verantwoordelijkheden voor zaken die op het Infrastructuurfonds en Deltafonds worden verantwoord zijn terug te vinden in de
verschillende beleidsartikelen.
Voor de indicatoren en kengetallen wordt verwezen naar de betreffende
beleidsartikelen.

Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
26

Bijdrage investeringsfondsen

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2011

2012

2013

2013

2013

Verplichtingen

7.682.831

7.163.030

6.696.616

6.761.720

– 65.104

Uitgaven

7.682.831

7.163.030

6.696.616

6.761.720

– 65.104

7.682.831

7.163.030

5.722.871

5.879.349

– 156.478

1

0

0

973.745

882.371

91.374

2

0

0

0

0

0

26.01
26.02

Bijdrage aan het Infrastructuurfonds
Bijdrage aan het Deltafonds
Ontvangsten

Toelichting
Ad 1) Het verschil tussen de begroting en de realisatie is het gevolg van
een groot aantal mutaties die in het verslagjaar op de in de oorspronkelijke begroting opgenomen raming zijn aangebracht. De belangrijkste
oorzaken hebben betrekking op de hieronder vermelde oorzaken. Een
volledig inzicht is verstrekt in de verschillende suppletoire begrotingen
over 2013.
• De verwerking van de index, tranches 2012 en 2013.
• Overboekingen met andere departementen. Het gaat om de verwerking van onderling afgesproken bijdragen.
• De verwerking van de (gedeeltelijke) uitvoering van de plannen van
aanpak van de programmadirectie Beter Benutten (BDU, BZK en BCF).
• Op artikel 13 staan gelden voor het Actieplan groei op het spoor en
voor de Pilot European Rail Traffic Management System (ERTMS)
gereserveerd, waarvan de realisatie (deels) plaats vindt op de
begroting van Hoofdstuk XII.
• Afdracht aan BTW (via de begroting van Hoofdstuk XII) naar het BTW
compensatiefonds in verband met de afkoop van het achterstallig
onderhoud van het van Harinxmakanaal.
• Een boeking vanuit hoofdstuk XII voor de aan de Brede Doeluitkering
(BDU) uitgekeerde loonbijstelling voor het jaar 2013. Deze was eerder
voorgefinancierd vanuit artikel 14 Regionaal/Lokale infrastructuur en is
weer aan dat artikel toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

146

Beleidsartikelen

•

Een overboekingen naar het Ministerie van Financiën voor de
inpassing van de DBFM-contracten A15 Maasvlakte – Vaanplein en
A1/A6 SAA.

Ad 2) Het verschil tussen de begroting en de realisatie is het gevolg van
een groot aantal mutaties die in het verslagjaar op de in de oorspronkelijke begroting opgenomen raming zijn aangebracht. De belangrijkste
oorzaken hebben betrekking op de hieronder vermelde oorzaken. Een
volledig inzicht is verstrekt in de verschillende suppletoire begrotingen
over 2013:
• De verwerking van de index, tranches 2012 en 2013.
• De toevoeging van het voordelig saldo over 2012
• Een overboeking met de begroting van HXII (project Haringvliet de Kier
en de KRW).
Toelichting op de financiële
instrumenten

26.01 Bijdrage aan Infrastructuurfonds
Het betreft hier de bijdrage vanuit de beleidsbegroting van Hoofdstuk XII
aan het Infrastructuurfonds ten behoeve van uitgaven die op het fonds
worden verantwoord (zie onderstaande specificatie). Voor een toelichting
op de verschillen wordt verwezen naar het Jaarverslag over 2013 van het
Infrastructuurfonds.

Specificatie van de bijdragen uit de begroting van hoofdstuk XII aan de begroting van het het Infrastructuurfonds (bedragen x € 1.000)
INFRASTRUCTUURFONDS

Begroting

Realisatie

Verschil

12
12.01
12.02
12.03
12.04
12.06

Hoofdwegen
Verkeersmanagement
Beheer, onderhoud en vervanging
Aanleg
GIV/PPS
Netwerkgebonden kosten HWN

uitgaven

2.728.864
22.072
413.384
1.451.135
420.256
422.017

2.481.851
21.794
544.354
1.065.903
412.956
436.844

– 247.013
– 278
130.970
– 385.232
– 7.300
14.827

12.09

Ontvangsten
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten

262.105
2.466.759

150.887
2.330.964

– 111.218
– 135.795

13
13.02
13.03
13.04
13.07

Spoorwegen
Beheer, onderhoud en vervanging
Aanleg
GIV/PPS
Rente en aflossing

uitgaven

2.197.752
1.324.515
706.311
148.776
18.150

2.384.292
1.346.811
886.190
134.675
16.616

186.540
22.296
179.879
– 14.101
– 1.534

13.09

Ontvangsten
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten

60.000
2.137.752

202.042
2.182.250

142.042
44.498

14
14.01
14.02
14.03

Regionaal, lokale infrastructuur
Grote regionaal/lokale projecten
Regionale mobiliteitsfondsen
RSP-ZZL: pakket bereikbaarheid

uitgaven

135.983
60.771
30.257
44.955

215.678
58.664
45.185
111.829

135.983

215.678

79.695
– 2.107
14.928
66.874
0
79.695

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
15
15.01
15.02
15.03
15.06

Vaarwegen
Verkeersmanagement
Beheer, onderhoud en vervanging
Aanleg
Netwerkgebonden kosten HVWN

uitgaven

844.120
12.770
298.884
284.743
247.723

864.431
13.722
304.567
290.785
255.357

20.311
952
5.683
6.042
7.634

15.09

Ontvangsten
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten

30.036
814.084

10.853
853.578

– 19.183
39.494

17
17.01

Megaprojecten
Westerscheldetunnel

uitgaven

54.157

14.761
183

– 39.396
183

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

147

Beleidsartikelen

INFRASTRUCTUURFONDS

Begroting

Realisatie

Verschil

4.699

1.345
4.345
– 45.269

17.02
17.03
17.06

Betuweroute
HSL
PMR

49.458

6.044
4.345
4.189

17.09

Ontvangsten
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

3.000
51.157

2.346
12.415

– 654
– 38.742

18
18.01
18.03
18.04
18.06
18.07

Overige uitgaven
Saldo afgesloten rekeningen
Intermodaal vervoer
Gebiedsgerichte aanpak (UPR)
Externe veiligheid
Mobiliteitsonafh. Kennis en
expertise
Netwerkoverstijgende kosten
Investeringsruimte
Reservering beheer, onderhoud en
vervanging
Tol gefinancierde uitgaven

uitgaven

273.615

287.566

13.951

3.196

795
843
104

– 2.401
843
104

285.824

– 42
15.447

Saldo afgesloten rekeningen
Tolopgave
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten
Ontvangsten

18.08
18.11
18.12
18.13
18.10
18.11

19
19.09

Bijdragen andere begrotingen Rijk
Ontvangsten

42
270.377

Ontvangsten

Totaal uitgaven
Totaal ontvangsten
Totaal Bijdrage van hfdst XII (art 26)

147.317
273.615

140.249

147.317
0
– 133.366

5.879.349

5.722.871

– 156.478

6.234.491
355.141
5.879.349

6.248.579
513.445
5.722.871

14.088
158.304
– 156.478

26.02 Bijdrage aan het Deltafonds
Het betreft hier de bijdrage vanuit de beleidsbegroting van Hoofdstuk XII
aan het Deltafonds ten behoeve van uitgaven die op het fonds worden
verantwoord (zie onderstaande specificatie). Voor een toelichting op de
verschillen wordt verwezen naar het Jaarverslag over 2013 van het
Deltafonds.
Specificatie van de bijdragen uit de begroting van hoofdstuk XII aan de begroting van het het Deltafonds (bedragen x € 1.000)
DELTAFONDS
1
1.01
1.02
1.03
1.04
1.09

2
2.01
2.02
2.03
2.09

Investeren in waterveiligheid
Grote projecten waterveiligheid
Overige aanlegprojecten waterveiligheid
Studiekosten
GIV/PPS

uitgaven

Ontvangsten investeren in
waterveiligheid
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten

Investeren in zoetwatervoorziening
Aanleg waterkwantiteit
Overige waterinvesteringen
zoetwatervoorziening
Studiekosten

uitgaven

Ontvangsten investeren in
waterkwantiteit en zoetwatervoorziening
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten

Begroting

Realisatie

Verschil

536.712
361.406

574.101
463.826

37.389
102.420

163.299
12.007

101.860
8.415

– 61.439
– 3.592
′′

87.689
449.023

92.708
481.393

5.019
32.370

32.117
0

46.278

14.161
0

27.917
4.200

41.230
5.048

13.313
848

2.500
29.617

0
46.278

– 2.500
16.661

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

148

Beleidsartikelen

DELTAFONDS

Begroting

Realisatie

Verschil

3
3.01
3.02

Beheer, onderhoud en vervanging
Watermanagement
Beheer, onderhoud en vervanging

uitgaven

156.150
11.794
144.356

190.180
12.484
177.696

34.030
690
33.340

3.09

Ontvangsten
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten

0
156.150

0
190.180

0
34.030

4
4.01

Experimenteren cf. art. III Deltawet
Experimenteerprojecten

uitgaven

0
0

0
0

0
0

4.09

Ontvangsten Experimenteerartikel
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten

0
0

0
0

0
0

5

Netwerkgebonden kosten en
overige uitgaven
Apparaat
Overige uitgaven
Investeringsruimte

uitgaven
247.581
198.231
49.350

253.827
198.792
55.035

6.246
561
5.685

Netwerkgebonden kosten en
overige ontvangsten
Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten
0
247.581

253.827

0
6.246

882.371

973.745

91.374

972.560
90.189
882.371

1.064.386
92.708
973.745

91.826
2.519
91.374

5.01
5.02
5.03
5.09

6
6.09

Bijdragen andere begrotingen Rijk
Ten laste van begroting van IenM
Totaal uitgaven
Totaal ontvangsten
Totaal Bijdrage van hfdst XII (art 26)

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

149

Niet-beleidsartikelen

5. NIET-BELEIDSARTIKELEN
Artikel 97 Algemeen departement
Algemene doelstelling

Op dit artikel worden de IenM brede programma uitgaven verantwoord.

Budgettaire gevolgen van beleid
Artikel 97 Algemeen departement (x € 1.000)
Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2012

2013

2013

2013

Verplichtingen

27.276

42.119

21.203

20.916

Uitgaven

23.222

25.740

23.429

2.311

23.222
14.906
7.405

25.740
18.057
6.190

23.429
15.726
6.791

2.311
2.331
– 601

2.632

0

2.632

2

2.608
4.893
1.800

3.704
5.531
1.700

0
8.935
7.077

3.704
– 3.404
– 5.377

3
3

1.700
606
606

5.377
1.700
606
606

– 5.377
0
0
0

4

1.800
615
615

500
5.400

0
5.377

20
0

– 20
5.377

5
4

5.400

5.377

0

5.377

2.580

4.271

2.685

1.586

97.01
97.01.01

97.01.02

97.01.03
97.01.04

97.01.06

IenM-brede programmamiddelen
Opdrachten
– Regeringsvliegtuig
– Onderzoeken Planbureau
voor de Leefomgeving
– Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing
– Overige opdrachten
Subsidies
– Stichting Advisering
Bestuursrechtspraak, Milieu
en Ruimtelijke Ordening
– NWO
Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan RWS
Bijdragen aan internationale
organisaties en medeoverheden
Bijdrage aan ZBO en RWT
– Stichting Advisering
Bestuursrechtspraak
Ontvangsten

1

6

Toelichting
Ad1) De hogere realisatie op het verplichtingenbudget is gerelateerd aan
de verplichtingen van het Regeringsvliegtuig. Op basis van de opzegtermijn van het contract met KLM Cityhopper voor het onderhoud en de
exploitatie van het regeringsvliegtuig moesten de juridische verplichtingen van het Regeringsvliegtuig twee jaar vooruit zijn vastgelegd.
Derhalve zijn eind 2013 voor ruim € 12 miljoen aan juridische verplichtingen voor de jaren 2014 en 2015 aangegaan. Daarnaast is voor circa € 2
miljoen aan verplichtingen versneld aangegaan om het beheer en
onderhoudscontract voor ICAWEB al in 2013 meerjarig te kunnen
vastleggen. ICAWEB is de Integrale Crisis Advies Website van IenM en
VWS.
Ad 2) Bij 2e suppletoire wet 2013 zijn de meerjarige onderzoeksbudgetten
van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) op artikel 97 Algemeen
geplaatst. Deze budgetten stonden voorheen op artikel 98. In lijn met
«Verantwoord Begroten» worden de meerjarige onderzoeksbudgetten
vanaf 2e suppletoire wet 2013 op dit artikel verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

150

Niet-beleidsartikelen

Ad 3) Vanaf de 2e suppletoire wet 2013 worden de uitgaven van het
Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing apart weergegeven
in de tabel «Budgettaire gevolgen van beleid» (tot en met de 1e suppletoire wet maakte het onderdeel uit van de post «Overige opdrachten». Per
saldo is over alle opdrachten in 2013 sprake van een realisatie die € 0,3
miljoen hoger is dan bij ontwerpbegroting geraamd. Dit komt vanwege de
bijdrage van andere ministeries aan ICAWEB (zie ook toelichting 1).
Ad 4) De bijdrage aan de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak hoort
thuis onder het instrument «bijdrage aan ZBO en RWT». Bij ontwerpbegroting werd deze nog onder het instrument «subsidies» begroot. In de
loop van 2013 is deze correctie doorgevoerd. Het volledige, begrote
bedrag is gerealiseerd.
Ad 5) Per 1 januari 2013 zijn de bijdragen aan medeoverheden vanuit dit
artikel beëindigd.
Ad 6) Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft gedurende 2013 meer
ontvangsten van derden gekregen dan oorspronkelijk geraamd voor het
uitvoeren van onderzoeken. Een deel van deze onderzoeken heeft
vertraging opgelopen (zie ook toelichting 2).
Toelichting op de financiële
instrumenten

97.01 IenM-brede programmamiddelen
97.01.01 Opdrachten
Regeringsvliegtuig
Dit betreft de uitgaven van IenM voor het onderhoud en de exploitatie van
het Regeringsvliegtuig.
Onderzoeken Planbureau voor de Leefomgeving
Betreft uitgaven ten behoeve van onderzoeksactiviteiten van PBL, zoals
aanschaf van databestanden, ontwikkeling van modellen, uitbesteding
van (deel)onderzoeken en vervaardiging van onderzoeksrapporten. Voor
informatie over PBL-producten zie www.pbl.nl.
Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing
Dit betreft voornamelijk de uitgaven die worden gedaan ten behoeve van
het Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing.
Overige opdrachten
Dit betreft voornamelijk de uitgaven die worden gedaan inzake grote
publiekscampagnes als van A naar Beter, alsmede artikeloverstijgende
onderzoeksopdrachten van bijvoorbeeld het Kennisinstituut voor
Mobiliteitsbeleid en de Hoofddirectie Bestuurlijke en Juridische Zaken.
97.01.02 Subsidies
StAB
Deze uitgaven hangen samen met de subsidie die IenM verstrekt aan de
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak. De StAB adviseert, door middel
van deskundigenberichten, op verzoek van de Raad van State en de
rechtbanken over geschillen op het terrein van de fysieke leefomgeving
zoals milieu, ruimtelijke ordening, water, bouw en schade.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

151

Niet-beleidsartikelen

Onderzoeksprogramma Duurzame Bereikbaarheid Randstad
Deze uitgaven hangen samen met de subsidie die IenM in samenwerking
met EZ verstrekt aan de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek voor het onderzoeksprogramma Duurzame bereikbaarheid
Randstad voor de periode 2008 tot en met 2014 (totaal € 9 miljoen tot
maximaal € 9,5 miljoen)
97.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan Rijkswaterstaat voor de capaciteitsinzet in het
kader van Beleidsondersteuning en advies.
97.01.04 Bijdragen aan internationale organisaties en medeoverheden
Verzameluitkering
Onder verzameluitkering zijn alle financieel geringe bedragen (kleiner dan
€ 10 miljoen) aan medeoverheden opgenomen. Met de verzameluitkering
wordt beoogd de medeoverheden ruimte te bieden voor lokaal maatwerk
zonder de administratieve lastendruk te laten toenemen (zie ook Kamerstukken II, 2007/08, 31 327; Staatsblad 2008, 312). De Financiële verhoudingswet geeft de wettelijke grondslag voor de verzameluitkering.
97.09 Ontvangsten
Op dit artikel worden de ontvangsten verantwoord die IenM ontvangt
inzake het Regeringsvliegtuig, het Centrum Publieksparticipatie en DGB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

152

Niet-beleidsartikelen

Artikel 98 Apparaat Kerndepartement
Algemene doelstelling

Op dit artikel staan alle personele en materiële uitgaven en ontvangsten
van het Ministerie van IenM met uitzondering van de Staf Deltacommissaris en de agentschappen ILT, KNMI, NEa en RWS. Het omvat de
verplichtingen en uitgaven voor ambtelijk personeel, inhuur externen en
materieel voor het kerndepartement.

Budgettaire gevolgen van beleid
Artikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement (x € 1.000)
Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2012 (1)

2013

2013

2013

Verplichtingen

327.162

336.847

349.429

– 12.582

Uitgaven

372.668

336.238

350.087

– 13.849

Personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
Materiele uitgaven
– waarvan ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s

238.046
224.133
13.913
134.622
53.908
54.509

221.509
206.492
15.017
114.729
48.548
46.859

206.897
196.540
10.357
143.190
37.718
52.070

14.612
9.952
4.660
– 28.461
10.830
– 5.211

3
4
5
5
5

9.732

13.138

2.434

10.704

6

Ontvangsten

2

Toelichting
Ad 1) Vanwege een nieuwe begrotingsindeling, op grond van de
Rijksbegrotingsvoorschriften, geldt vanaf 2013 een andere uitsplitsing.
Derhalve kunnen de realisatiecijfers 2012, niet één op één worden
aangesloten met het jaarverslag 2012.
Ad 2) Het verschil tussen de verplichtingenrealisatie en de ontwerpbegroting staat geheel in relatie met de lagere materiële uitgaven.
Ad 3) De hogere realisatie op personeel wordt voor een belangrijk deel
veroorzaakt door de overboeking van de kosten voor personele uitgaven
van materieel naar personeel ten einde te voldoen aan rijksbegrotingvoorschriften voor het boeken van personeel gerelateerde kosten.
Ad 4) De hogere inhuur is met name het gevolg van het inhuren van
specialistische medewerkers voor ICT-projecten van de beleidsdiensten.
Ad 5) Het verschil in realisatie van de ICT uitgaven is geheel toe te
schrijven aan de interne overboekingen van algemene materiële
budgetten naar het specifieke ICT budget voor de kosten voor kantoorautomatisering en dienstspecifieke ICT-projecten.
De realisatie op de bijdrage aan SSO’s is lager dan de ontwerpbegroting
als gevolg van een overboeking naar SZW die vanaf 2013 de kosten voor
SSC-ICT niet meer via IenM, maar zelfstandig betaalt.
Het overige verschil op materieel is een gevolg van lagere uitgaven bij
verschillende dienstonderdelen en op enkele algemene apparaatbudgetten van IenM als gevolg van versnelde realisatie taakstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

153

Niet-beleidsartikelen

Ad 6) Het verschil in ontvangsten is voornamelijk een gevolg van
uitgestelde betalingen uit 2012 voor kosten voor ICT.
Extracomptabele verwijzingen

Apparaatskosten agentschappen en ZBO’s en RWT’s
IenM is verantwoordelijk voor vier agentschappen: de Inspectie Leefomgeving en Transport, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut,
de Nederlandse Emissieautoriteit en Rijkswaterstaat. De apparaatskosten
en ontvangsten worden verder uitgesplitst en toegelicht in de agentschapsparagrafen.
IenM verstrekt bijdragen aan drie begrotingsgefinancierde ZBO’s en
RWT’s: Prorail, Kadaster en StAB. Zie voor meer informatie over de ZBO’s
en RWT’s van IenM de bijlage ZBO’s en RWT’s van dit Jaarverslag (Bijlage
1).
De apparaatskosten van de Staf van de Deltacommissaris worden in lijn
met de Waterwet op het Deltafonds begroot en verantwoord (zie artikel 5
Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven van het Jaarverslag van het
Deltafonds).

Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief agentschappen en ZBO’s/RWT’s

2010

2011

Totaal apparaatsuitgaven
ministerie
Kerndepartement
Totaal apparaatskosten
agentschappen
ILT
KNMI
NEa
RWS
Totaal apparaatskosten ZBO’s
en RWT’s
ProRail
Kadaster
StAB

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2012

2013

2013

2013

372.668
372.668

336.238
336.238

350.087
350.087

– 13.849
– 13.849

1.205.946
142.791
61.678
7.010
994.467

68.435
– 1.003
– 6.956
– 593
76.987

1.238.510
96.215
56.001
6.264
1.080.030

1.181.907
85.797
57.522
6.650
1.031.938

1.248.880
136.672
58.487
6.485
1.047.236

1.274.381
141.788
54.722
6.417
1.071.454

443.000
443.000

423.000
423.000

590.300
415.000
170.000
5.300

593.400
422.000
166.000
5.400

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

154

Niet-beleidsartikelen

Artikel 99 Nominaal en onvoorzien
Algemene doelstelling

Niet van toepassing op dit artikel.
Dit artikel is een administratief begrotingstechnisch artikel. Dit houdt in
dat er geen daadwerkelijke uitgaven ten laste van artikel 99 worden
gedaan. Het artikel dient hoofdzakelijk als tussenstation voor de
overboeking van middelen naar de andere artikelen op de IenM begroting,
zoals loon- en prijsbijstelling. Ook taakstellingen die nog niet direct
kunnen worden doorgeboekt worden tijdelijk op dit artikel geadministreerd.

Budgettaire gevolgen van beleid
Artikel 99 Nominaal en onvoorzien (x € 1.000)
Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Verschil

2011

2012

2013

2013

2013

Verplichtingen

0

0

0

157.181

– 157.181

1

Uitgaven

0

0

0

157.181

– 157.181

1

Toelichting
Ad 1) Het in de begroting geraamde bedrag bestaat hoofdzakelijk uit
geparkeerde bedragen (zoals prijsbijstelling) die ten tijde van het opstellen
en vaststellen van de begroting nog verdeeld moesten worden binnen
Hoofdstuk XII. Deze bedragen zijn gedurende de begrotingsuitvoering in
2013 verdeeld. Ten laste van dit artikel zijn geen uitgaven gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

155

Bedrijfsvoeringsparagraaf

6. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF 2013
Inleiding
In de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt verslag gedaan van relevante
aandachtspunten in de bedrijfsvoering van IenM (hoofdstuk XII). De
bedrijfsvoeringsparagraaf heeft in overeenstemming met de Comptabiliteitswet het karakter van een uitzonderingsrapportage. Daarom vindt geen
terugkoppeling plaats van alle in 2013 uitgevoerde acties; de voortgang
daarvan is een vast agendapunt van de in 2013 gehouden vergaderingen
van het Auditcommittee van IenM.
Verbetering en ontwikkeling van de organisatie en werkprocessen
Het streven is om bij voortduring de bedrijfsvoering van het ministerie te
ontwikkelen en te verbeteren met name in termen van de sturing en
beheersing van activiteiten en processen. Aanvullend op de algemene
onderwerpen in de bedrijfsvoeringsparagraaf zijn onderstaande thema’s
vermeldenswaard. Deze thema’s hebben met name betrekking op de
structurele borging van voorzieningen en verantwoordelijkheden in de
departementale organisatie.
Ontwikkelingen toezicht en sturing ZBO’s
Per 1-1-2013 zijn bij IenM een algemene sturing- en toezichtvisie «Verantwoorde Uitvoering 2013–2017» en organisatiespecifieke regelingen en
beleidsregels van kracht geworden. Hiertoe is een speciale eenheid
toezicht binnen het ministerie ingericht. In de paragraaf «Implementatie
toezicht» wordt verder ingegaan op ontwikkelingen rondom toezicht.
Governancemodel Grote Projecten
In 2013 is het Governancemodel Grote Projecten (GGP) opgesteld. Dit
model vormt het referentiemodel van IenM voor de inrichting van de
sturing, beheersing en verantwoording van grote projecten. Het model
vervangt het Basismodel Beheersing Grote Projecten (BBGP) dat in 2005 is
ontwikkeld als interne doorvertaling van de Regeling Grote Projecten van
de Tweede Kamer. Nieuw is dat het GGP voorschriften bevat ten aanzien
van de governance van projecten; specifieke kaders voor de inrichting van
sturing en verantwoording binnen een project.
Implementatie aanbevelingen Commissie Zevenbergen en Holtslag
De aanbevelingen van de Commissie Zevenbergen en het onafhankelijk
onderzoek van Holtslag naar de casus van het ILT-rapport over ProRail
hebben in 2013 geleid tot een groot aantal verbeteracties ter opvolging en
borging. De bewindspersonen en de SG communiceren regelmatig en
actief over de voortgang naar de hele organisatie en brengen casuïstiek
en daaruit geleerde lessen onder de aandacht.
De volgende verbeteracties zijn doorgevoerd:
– Diverse werkprocessen zijn aangescherpt, zoals rond de openbaarmaking van rapporten en de eventuele beleidsreactie, de informatieverstrekking aan het parlement, de behandeling van WOB-verzoeken;
– Borging van de nakoming van (werk)afspraken is verbeterd door
aanpassing van procedures rond monitoring, alertering, notificatie,
inrichting van de audit trail;
– Criteria voor het werken met een dossierteam zijn vastgesteld;
– Rijkswaterstaat gebruikt een systeem van early warnings om tijdig
over ontwikkelingen en risico’s te kunnen informeren en escaleren;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

156

Bedrijfsvoeringsparagraaf

–

Twee belangrijke thema’s in de aanbevelingen van de Commissie en in
de analyse van Holtslag zijn: «escaleren» en «rolvastheid». Deze
thema’s zijn breed in de IenM-organisatie onder de aandacht gebracht
en op alle niveaus besproken aan de hand van casuïstiek. Beide
thema’s zijn gesprekonderwerp in de functioneringsgesprekken. De
trainingen op het gebied van politiek bestuurlijke sensitiviteit zijn
geïntensiveerd en de genoemde thema’s hebben hierin een plaats
gekregen.
De rode draden uit de analyse van de achterliggende oorzaken
zijn/worden ingebed in de brede organisatieontwikkeling en professionaliseringsprogramma’s van IenM.
Organisatie-aanpassingen IenM
Per 1 januari 2013 is de directie Leefomgeving van AgentschapNL naar
RWS overgegaan. Hiermee is RWS dé uitvoeringsorganisatie van IenM
geworden, met een IenM-breed werkpakket. Het thema leefomgeving is
onder meer zichtbaar in de uitbreiding van de missie van RWS en het
Ondernemingsplan RWS 2015 met het thema duurzame leefomgeving en
de rol van deskundig uitvoeringspartner.
Per 1 april 2013 heeft de ANWB haar bewegwijzeringactiviteiten aan RWS
overgedragen. Hiermee is de Nationale Bewegwijzeringdienst (NBD) in
oprichting van start. Per die datum heeft RWS het personeel, de
contracten en database met alle informatie over bewegwijzeringobjecten
van de ANWB overgenomen. De NBD is een samenwerkingsverband van
de gemeenschappelijke wegbeheerders in Nederland (rijk, provincie,
gemeenten en waterschappen). De NBD stelt in opdracht van de wegbeheerders bewegwijzeringplannen op en beheert de landelijke database
met bewegwijzeringgegevens. Tevens kan iedere wegbeheerder op
vrijwillige basis ervoor kiezen om de NBD tevens de inkoop, de realisatiebegeleiding en het beheer van zijn bewegwijzering te laten uitvoeren.
Bij het KNMI is vraagsturing ingevoerd. De relaties tussen de opdrachtgevers en het KNMI zijn opnieuw ingericht. De programmering en
financiering van het opdrachtenpakket is op een zakelijke en professionele
basis ingericht met een meerjarig perspectief.
Met het oog op de gewenste scheiding tussen beleid en toezicht is met
ingang van 1 januari 2014 de volkshuisvestelijke toezichthouder conform
het advies van de Commissie Hoekstra in een uitvoerende dienst
ondergebracht. Dit is de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Door
middel van een opdrachtgever-opdrachtnemer relatie is het ook een
uitvoerende dienst voor de Minister voor Wonen en Rijksdienst (WenR).
Conform de Rijksbegrotingvoorschriften wordt hieronder in deze
paragraaf verantwoording afgelegd over de rechtmatigheid van de
begrotingsuitvoering, de totstandkoming van beleidsinformatie, het
financieel en materieel beheer en overige aspecten van de bedrijfsvoering.
Rechtmatigheid
Aanbestedingsregels
Voor grotere opdrachten gelden de Europese aanbestedingsregels. Met de
inwerkingtreding van de Aanbestedingswet 2012 per 1 april 2013, zijn
nieuwe regels ingesteld voor inkopen van € 50.000 tot de Europese
aanbestedingsgrens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

157

Bedrijfsvoeringsparagraaf

In sommige gevallen kan naleving van de (Europese) aanbestedingsregels
tot bijzonder inefficiënte en ineffectieve uitkomsten leiden. Bij IenM is
voorgeschreven dat in uitzonderingsgevallen gemotiveerd kan worden
afgeweken van deze regels met toestemming van de verantwoordelijke
Directeur-Generaal. Er hebben afwijkingen plaatsgevonden bij RWS, bij de
ILT, bij het KNMI en bij de beleidskern. Bij een groot deel van IenM is het
aantal afwijkingen beperkt. Alleen bij de beleidskern zijn er meer
afwijkingen.
Rijkswaterstaat, ILT en KNMI
Gedurende 2013 heeft het management van Rijkswaterstaat besloten om,
in afwachting van een rijksbrede Europese aanbesteding van ICT-diensten,
leveranciers te contracteren zonder een Europese aanbestedingstraject te
volgen. Dit was noodzakelijk om de continuïteit van de bedrijfsvoering te
borgen. In totaal betrof dit een bedrag van € 1 miljoen.
Verder heeft de Auditdienst Rijk bij Rijkswaterstaat, ILT en KNMI een paar
afwijkingen geconstateerd van de aanbestedingsregels. Het totaal aan
afwijkingen is lager dan € 1 miljoen.
Beleidskern
Bij de beleidskern is voor een bedrag van in totaal € 9,4 miljoen
afgeweken van de aanbestedingsregels. Afwijkingen van aanbestedingsregels zijn onrechtmatig. De afwijkingen overschrijden in één geval de
rapportagegrens voor onrechtmatigheden op artikelniveau.
• Bij de aangegane verplichtingen op artikel 15 (Openbaar Vervoer) is
sprake van een onrechtmatigheid van circa € 0,4 miljoen. Hierbij wordt
de rapporteringstolerantie van circa € 0,3 miljoen met 37% overschreden.
• De rest van de afwijkingen blijft onder de rapportagegrens voor
onrechtmatigheden op artikelniveau.
Controlebevindingen ADR
Uit de controlebevindingen van de Auditdienst Rijk (ADR) is naar voren
gekomen dat bij de financiële verantwoording (inclusief de batenlastendiensten) van het ministerie over 2013 verder geen sprake is van
overschrijding van de rapportagegrenzen (1% voor onjuistheden en 3%
voor onzekerheden).
Totstandkoming beleidsinformatie
Met de begroting 2014 is invulling gegeven aan een sluitende set
indicatoren en kengetallen in de begroting. Deze indicatoren en kengetallen sluiten aan bij de rollen en verantwoordelijkheden van de Minister,
zoals deze per artikel in de begroting zijn opgenomen. Hiermee is
invulling gegeven aan een van de aspecten van «Verantwoord Begroten».
Hierbij zijn de rollen en verantwoordelijkheden nog eens tegen het licht
gehouden en is zo mogelijk voor elke rol een kengetal of indicator
benoemd, die ofwel in de begroting wordt opgenomen, ofwel te vinden is
in een andere openbare publicatie of bron. Ten opzichte van de begroting
2013 is in een aantal artikelen het aantal kengetallen en indicatoren
gereduceerd.
Het ministerie maakt gebruik van interne en externe gegevensbronnen.
Dit kunnen eigen beleidsinformatiesystemen binnen het ministerie zijn,
maar ook informatie van derden. De beschikbare informatie die in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

158

Bedrijfsvoeringsparagraaf

kengetal of indicator is verwerkt, dient navolgbaar en achteraf reconstrueerbaar te zijn.
Uit hoofde van haar wettelijke taak heeft de Auditdienst Rijk (ADR) ook dit
jaar onderzocht in hoeverre sprake is van een deugdelijke totstandkoming
van de beleidsinformatie. Hiertoe is onderzocht, van een steekproef van
circa 1/3 van de prestatie indicatoren en kengetallen die staan opgenomen
in de beleidsartikelen van het jaarverslag van IenM en die zijn ontleend
aan interne informatiesystemen en aan informatiebronnen van derden
• of eventueel aanvullende kwaliteitseisen vanuit de Tweede Kamer
worden nageleefd
• of de beleidsinformatie die als uitkomst van het totstandkomingsproces wordt opgeleverd op volledige en juiste wijze in de begroting en in
het jaarverslag is opgenomen.
De ADR geeft aan dat er deels sprake is van een deugdelijke totstandkoming van de informatie over het beleid. Door beperkte dossiervorming
en het ontbreken van (integrale) procesbeschrijvingen is volgens de ADR
het totstandkomingsproces achteraf echter niet altijd goed reconstrueerbaar. IenM zal actie ondernemen om dit te verbeteren.
Financieel- en materieel beheer
Geconstateerde onvolkomenheden over 2012
In 2013 is veel aandacht besteed aan het op orde brengen van de door de
Algemene Rekenkamer (AR) geconstateerde onvolkomenheden over 2012.
Dit betroffen de volgende onderwerpen:
• Financieel beheer ILT
• Inkoopbeheer beleidskern
• Informatiebeveiliging beleidskern
• Informatiebeveiliging bij Rijkswaterstaat
Hieronder wordt ingegaan op de uitgevoerde verbeteracties bij deze
onderwerpen.
Financieel beheer ILT
In 2013 heeft ILT veel inspanning geleverd om het financieel beheer op
orde te brengen. Dit heeft geresulteerd in een meer beheerste jaarafsluiting, maar het financieel beheer is nog niet structureel op orde. Acties
om het financieel beheer structureel te verbeteren zullen in 2014 worden
doorgezet.
Het directieteam van de ILT volgt de ontwikkelingen betreffende het
financieel beheer op de voet. Het onderwerp staat wekelijks op de
DT-agenda zodat kortcyclisch en direct bijgestuurd kan worden. Ook in de
interne managementcontracten worden de gewenste en uit te voeren
verbeterpunten opgenomen. Daarnaast is vanuit de directie Bedrijfsvoering in de tweede helft van 2013 gestart met een directie breed
structureel verbeterprogramma, waarin het financieel beheer een
belangrijk onderwerp is en waarvan de verbeteringen in 2014 gerealiseerd
zullen worden.
De overdracht van de financiële administratie van ILT naar de Shared
Service Organisatie (SSO), die was gepland op 1 januari 2014, is uitgesteld. Reden hiervan is dat een aantal specifieke ILT-processen onvoldoende uniform is en onvoldoende beschreven om ze nu over te kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

159

Bedrijfsvoeringsparagraaf

dragen. Voor de basistaken van inkoop tot betalen is procesmatig al wel
aansluiting gemaakt met de geautomatiseerde werkwijze van de SSO.
Voor zowel de SSO als de ILT lag de focus in de eerste maanden van 2014
op het afsluiten van het financiële jaar 2013. Er is nog geen nieuwe
overdrachtsdatum afgesproken, maar overdracht voor 1 juli 2014 lijkt
onwaarschijnlijk. Dit is mede afhankelijk van de verbetering van financieel
beheer.
Inkoopbeheer beleidskern
Bij het grootste deel van IenM is het inkoopbeheer voldoende op orde. Er
zijn maatregelen genomen om te borgen dat de inkopen ook voldoen aan
de eisen van de nieuwe aanbestedingswet die in 2013 is ingevoerd.
Bij de beleidskern was het inkoopbeheer eind 2012 onvoldoende op orde.
Om dit te verbeteren, zijn diverse acties in gang gezet. De professionalisering van inkopen die de inkooporganisatie van de beleidskern in 2012
heeft ingezet, is in 2013 met kracht voortgezet. Het contractenregister, de
aanbestedingskalender en inkoopanalyses zijn verbeterd en interne
controles zijn aangescherpt. De rode draad in het verbetertraject is het
verbinden van beleid en inkoop:
• Medewerkers en het management van beleidsafdelingen worden
(periodiek) geïnformeerd over het inkoopproces en de relevante
regelgeving;
• Door middel van spendanalyses (ex post en ex ante) wordt inzicht
gekregen in de diverse soorten inkopen en inkooptrajecten;
• De inkooporganisatie van de beleidskern controleert bij alle inkopen of
voldaan wordt aan de (Europese) aanbestedingsregels. Dit gebeurt
integraal omdat bij de beleidskern het risico op afwijkingen groter is
dan bij de rest van IenM, vanwege de aard van de opdrachten (met
name bij beleidsadviezen wordt vaker afgeweken).
• In het inkoopproces proces wordt afgedwongen dat alleen «bewust»
wordt afgeweken: de verantwoordelijke DG’s moeten een motivering
ondertekenen voordat het contract met de leverancier wordt ondertekend;
• Ieder kwartaal rapporteert de inkooporganisatie van de beleidskern de
afwijkingen van (Europese) aanbestedingsregels in de inkoop
monitorrapportage. Hierin zijn ook nieuwe regels uit de in 2013 in
werking getreden aanbestedingswet opgenomen;
• In 2013 is de aanbestedingskalender in samenwerking met beleidsmedewerkers uitgebreid met alle voorgenomen en geraamde inkopen.
Hierdoor kunnen inkoopadviseurs meer doelgericht, tijdig en proactief
beleidsmedewerkers (behoeftestellers) benaderen en ondersteunen bij
het doorlopen van complexe inkooptrajecten.
Ondanks de communicatie en ondersteuning vanuit de inkooporganisatie
van de beleidskern, waren er in 2013 nog relatief veel afwijkingen van de
aanbestedingsregels (zie paragraaf rechtmatigheid). De inkooporganisatie
van de beleidskern heeft een inhoudelijke analyse gemaakt van de
afwijkingen en adviezen gedaan om het aantal afwijkingen te kunnen
verlagen. In 2014 wordt hier in samenwerking met de decentrale
controllers vervolg aan gegeven.
De inkooporganisatie van de beleidskern is ook betrokken bij rijksbrede
ontwikkelingen op inkoopgebied. IenM levert haar aandeel bij het
rijksbreed uitbouwen en inrichten van categoriemanagement. In 2013 zijn
voorstudies/categorieplannen voor de toegewezen categorieën opgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

160

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Afhankelijk van de besluitvorming over die plannen door de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering RIjksdienst (ICBR) begin 2014, wordt
de verdere realisatie en uitrol van die studies/plannen ter hand genomen.
(Informatie)beveiliging beleidskern en Rijkswaterstaat
Het integrale beveiligingsbeleid IenM 2013 is op 18 april 2013 vastgesteld.
Daarmee is ook formeel duidelijkheid gecreëerd over de organisatie, taken
en verantwoordelijkheden binnen IenM met betrekking tot informatiebeveiliging.
Deze duidelijkheid is voorwaardenscheppend om als IenM controleerbaar
te kunnen voldoen aan de eisen die moeten worden gesteld aan de
beschikbaarheid, vertrouwelijkheid en integriteit van informatie(systemen)
waarvan het departement afhankelijk is. In het afgelopen jaar is deze
controleerbaarheid toegenomen door de activiteiten van het PRogrammateam Industriele Automatisering Rijkswaterstaat (PRIA) en de inrichting
van een aparte eenheid informatiebeveiliging bij DCI die verantwoordelijk
is voor het functioneel beheer en de beveiliging van de bij de
Bestuurskern geregistreerde informatiesystemen. RWS heeft een strategie
geformuleerd rondom het omgaan met vertrouwelijke informatie en een
opzet voor borging in de lijnorganisatie gerealiseerd.
Uitgangspunt van het beveiligingsbeleid van IenM is dat het management
verantwoordelijk is. Het gaat er om dat zij, ondersteund door hun
beveiligingsorganisatie, een beter gevoel ontwikkelen voor informatiebeveiligingsrisico’s, het beheersen van die risico’s door getroffen maatregelen dan wel het bewust en onderbouwd (explain) aanvaarden van de
restrisico’s. Het beveiligingsbeleid noemt naast intern te beïnvloeden
risico’s ook dreigingen van buitenaf zoals bijvoorbeeld spionage en
cybersecurity. In dat kader wordt er besluitvorming voorbereid met
betrekking tot maatschappelijk vitale infrastructuur voor de ontwerpbegroting 2015.
De vernieuwde Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst die eind 2012 is
vastgesteld, beschrijft de invulling (implementatierichtlijnen en eisen voor
de procesinrichting) van NEN/ISO 27001 en 27002 voor de Rijksoverheid.
Voor deze minimale eisen gesteld aan de informatiebeveiliging van de IT
infrastructuur Rijksdienst is Rijksbreed eind 2013 een operationele
handreiking ter beschikking gekomen. Een projectgroep Implementatie is
IenM breed geformeerd.
In 2013 heeft RWS verder gewerkt aan een ordening van processen,
objecten en missie kritieke systemen om te komen tot een effectieve
strategie in de aanpak van de cyber security van Rijkswaterstaat, binnen
de beperkingen van beschikbare capaciteit en middelen. De beleidslijnen
cyber security zijn vastgesteld, er zijn risicoanalyses voor alle missie
kritieke systemen uitgevoerd – met inachtneming van de eisen die de
Baseline Informatiebeveiliging Rijk (BIR) stelt en er is een Security
Operations Center opgericht.
Overige topprioriteiten financieel beheer
Implementatie toezicht
Bij IenM is per 2013 een nieuw sturing- en toezichtarrangement op
uitvoeringsorganisaties op afstand (ZBO’s en RWT’s) van kracht. Deze
bestaat uit een algemene sturing- en toezichtvisie en organisatiespecifieke
regelingen en beleidsregels. In 2013 zijn rijksbreed alle ZBO’s doorgelicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

161

Bedrijfsvoeringsparagraaf

waarbij de conclusie van het kabinet was dat de zelfstandige status
gerechtvaardigd is, het stelsel van ZBO’s redelijk gezond is en voor de
taken goede reden zijn om deze door ZBO’s uit te laten voeren. Voor de
grote IenM tariefgefinancierde ZBO’s (CBR, Kadaster, LVNL en RDW) is de
specifieke conclusie dat deze materieel voldoen aan het kabinetsbeleid en
de huidige verdeling in taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden
geen aanpassing behoeft. Ook in de toekomst kunnen deze ZBO’s blijven
werken met raden van toezicht. In 2014 zal op basis van een individuele
business case onderzocht worden of de ZBO status van Vamex, IBKI en
Stichting Airport Coordination Netherlands aanpassing behoeft. Het
kabinet zal in 2014 aan de Kamer voorstellen de Kaderwet ZBO’s zodanig
aan te passen dat ZBO’s, die regelgebonden taken uitvoeren, verplicht
kunnen worden gebruik te maken van de rijksbrede bedrijfsvoeringsinfrastructuur.
De ZBO’s van IenM hebben veel last van de economische crisis. IenM
heeft via de aansturing en toezicht in 2013 nadrukkelijk gevraagd via de
financieel meerjarige beleidsstukken en de begroting om hieraan
aandacht te besteden. Uitgangspunt is dat de continuïteit van de door
ZBO’s uit te voeren taken is gewaarborgd en de ZBO’s binnen hun
bedrijfsvoering de gevolgen van de recessie zoveel als mogelijk zelf
opvangen. De IenM ZBO’s hebben hierop allemaal initiatieven ontplooid
om te komen tot besparingen maar die zijn niet altijd toereikend.
Aanvullend is daarom door enkele ZBO’s besloten tot bovenwaartse
bijstelling van tarieven.
Voor de vier grote publiekrechtelijke ZBO’s zijn aanvullende aandachtpunten bij het controleprotocol (ten behoeve van de externe accountant)
vastgesteld. Deze aandachtspunten treden niet in de plaats van formele
wet- en regelgeving (organisatie specifieke regelingen). Beoogd is meer
uniformiteit aan te brengen en een zo actueel mogelijk protocol te blijven
houden dat aansluit bij de nieuwste accountancyregelgeving en inzichten.
Aanvullend wordt ten aanzien van de doelmatigheid en het zogenaamde
«in-control-statement» een groeitraject (formuleren kpi’s) ingezet om deze
elementen tot professionele wasdom te laten komen.
Systeemgerichte Contractbeheersing RWS, inclusief DBFM
contracten
In 2013 is een aantal verbeteringen doorgevoerd ten aanzien van de
efficiency van de contractbeheersing door een zoveel mogelijk systeemgerichte benadering. Met SCB toetst RWS risicogestuurd het kwaliteitssysteem van de opdrachtnemer om na te gaan of de contractuele
verplichtingen worden nageleefd. De focus van de verbeteringen richtten
zich op kennis, competenties en vaardigheden van bij het contractbeheer
direct betrokkenen: contractmanager, manager projectbeheersing en de
(lead)auditors. Met betrekking tot de individuele projecten heeft opvolging
van de verbeteracties uit 2012 plaatsgevonden. De managementaandacht
is vastgehouden. Dit heeft geresulteerd in een verdere doorontwikkeling
van SCB bij de onderhoudsprojecten; bij de aanlegprojecten is de
implementatiegraad verder verankerd. De verantwoordelijkheid voor de
doorontwikkeling op SCB is in 2013 centraal belegd. Tevens is een
transitieplan SCB opgesteld waarlangs de nog te nemen stappen verder
zijn gestroomlijnd en aanvullende controles beheerst kunnen worden
afgebouwd. De monitoring van SCB heeft bij de aanlegprojecten
plaatsgevonden in de vorm van een interne audit en bij de onderhouds-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

162

Bedrijfsvoeringsparagraaf

projecten in de vorm van een zelfevaluatie. De bevindingen hieruit waren
input voor het transitieplan SCB en hebben, waar nodig, tot herstelacties
geleid.
Ten aanzien van DBFM is de taak tot het standaardiseren van uitvraag,
werkwijze en hulpmiddelen eenduidig belegd. De aandacht verlegt zich
van marktbenadering naar contractbeheersing. De ervaringen rondom de
beheersing van de eenmalige betalingen zijn vastgelegd in een «good
practice». Verder worden acties ondernomen welke onder meer
betrekking hebben op het vereenvoudigen van de DBFM-standaard voor
contractering om de beheerslast te verminderen. Tot slot is er door de
ADR een audit uitgevoerd naar de opzet en werking van het prestatiemeetsysteem bij de opdrachtnemers. De verbeterpunten hieruit worden
op dit moment uitgewerkt.
Verplichte onderwerpen
Onderkende frauderisicos en de maatregelen die zijn of worden ingezet
om deze risico’s te beheersen
IenM beheerst frauderisico’s goed.
Het basisprincipe van het integriteitbeleid bij IenM is dat iedereen
verantwoordelijk is voor het eigen handelen, daarover verantwoording
aflegt en elkaar daarop kan aanspreken.
Heldere afspraken en duidelijke spelregels zijn hierbij van belang. Daarom
heeft IenM de gedragscode «Bewust integer» opgesteld waarin alle
IenM’ers (ambtenaren én externen) handvatten kunnen vinden om integer
te werk te gaan:
• In deze code staan de belangrijkste regels op het gebied van integriteit
binnen het Rijk en binnen IenM worden gehanteerd. De gedragscode
gaat niet alleen in op de laatste ontwikkelingen in wet- en regelgeving,
bijvoorbeeld de aangescherpte Klokkenluiderregeling, maar besteedt
ook aandacht aan onderwerpen die binnen en buiten het departement
leven. Zo wordt aandacht besteed aan «Het Nieuwe Werken» en aan
«Sociale Media», onderwerpen die nog volop in ontwikkeling zijn.
• Regels bieden zeker niet in alle gevallen uitkomst. Daarom biedt
Bewust Integer ook een «handreiking voor verantwoord handelen» in
de vorm van de vier criteria, verantwoordelijk, onafhankelijk, betrouwbaar en zorgvuldig, die de lezer kunnen ondersteunen bij het ontrafelen van een dilemma.
IenM heeft een landelijke netwerk van integriteitscoördinatoren en
vertrouwenspersonen integriteit en ongewenste omgangsvormen. Verder
wordt bij de dienstonderdelen met grote regelmaat aandacht geschonken
aan bewustwording door middel van integriteitprogramma’s en zijn er
speciale trainingsfaciliteiten zoals masterclasses voor leidinggevenden.
Jaarlijks voert de ADR in opdracht van IenM audits uit naar integriteit
binnen dienstonderdelen.
De relatie met de markt krijgt bij IenM veel aandacht. Zowel de aanleg van
wegen, vaarwegen en kunstwerken als het beheer en onderhoud daarvan
worden uitbesteed aan de markt. Mogelijke risico’s hierbij zijn strafrechtelijke risico’s als omkoping en fraude, mededingingsrechtelijke risico’s als
marktverdeling en prijsafspraken, alsmede het niet opmerken, melden of
oppakken van signalen over mogelijke onregelmatigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

163

Bedrijfsvoeringsparagraaf

In procedures rondom aanbesteding, handhaving en inkoop zijn maatregelen ingebouwd om de integriteitsrisico’s af te dekken. Onafhankelijkheid
van derden en scheiding van verantwoordelijkheden wordt geborgd door
de interne procedures. Bovendien kent IenM procedures voor het
signaleren en melden van onregelmatigheden. Daarnaast heeft RWS
beleid ontwikkeld voor het tegengaan van voorkennis en belangenverstrengeling bij aanbestedingen. Zo heeft RWS een Gedragscode Publiek
Opdrachtgeverschap ontwikkeld en heeft RWS een centraal meldpunt
ingesteld waar opdrachtnemers met opmerkingen en klachten terecht
kunnen.
Tot slot zijn er kwetsbare functies (functies die naar hun aard en/of inhoud
een potentieel risico kunnen vormen voor de aantasting van de integriteit
van de organisatie) benoemd waarbij er aanvullende maatregelen
(functie/taakwisseling) getroffen zijn om integriteitsrisico’s te verminderen.
Meldingen van vermoedens van onregelmatigheden worden jaarlijks
gemeld aan de Tweede Kamer via BZK. Er hebben zich in 2013 geen zaken
voorgedaan die in AO-technisch (administratieve organisatie) opzicht zijn
veroorzaakt of in de hand gewerkt door een onvoldoende scheiding
tussen de beschikkende, de bewarende en de registrerende functie (het
risico van functievermenging is bij IenM afgedekt).
Open standaarden
De instructie rijksdienst bij aanschaf ICT-diensten of -producten schrijft
voor dat over de mate van naleving van deze instructie in de bedrijfsvoeringsparagraaf verantwoording wordt afgelegd.
Deze instructie wordt door IenM in algemene zin goed nageleefd. Dit
betekent dat IenM, (inclusief de agentschappen van IenM) bij aanschaf
van een ICT dienst of product waar mogelijk gebruik maakt van de
desbetreffende open standaard(en). Hiervan wordt slechts afgeweken
indien aansluiting op reeds bestaand (specifiek) ICT systemen noodzakelijk is.
Op verzoek van de Chief Information Officer (CIO) van IenM is in 2013
bekeken welke open standaarden volgens de «pas toe of leg uit lijst» van
het Forum Standaardisatie binnen IenM zoal worden gebruikt. Op basis
hiervan is afgesproken om in het kader van applicatieportfoliomanagement (APM) per applicatie vast te leggen welke open standaarden
worden gebruikt dan wel of daarvan gemotiveerd is afgeweken. Dit
register is nog in opbouw.
Ook in 2013 is overeenkomstig het kabinetsbeleid intensief gewerkt aan
het verbeteren van de toegankelijkheid van IenM websites (mede op basis
van testrapporten van gecertificeerde keuringsinstanties). Het doen
verschijnen van de rijksbrede handreiking toepassing webrichtlijnen heeft
dit proces ondersteund.
Overige aspecten van de bedrijfsvoering (verplichte onderwerpen)
Betaalgedrag
IenM voldoet met 96% ruim aan de kabinetsdoelstelling dat minimaal 90%
van de facturen binnen 30 dagen wordt betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

164

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Grote lopende ICT-projecten bij het ministerie en de risico’s
daarvan voor de privacy en de uitvoering
Bij de ontwikkeling van beleid en wetgeving en bij de bouw van
ICT-systemen en de aanleg van databestanden, zullen privacybelangen
worden meegewogen, conform besluit van de Ministerraad van 21 juni
2013. Het Ministerie van BZK heeft hiervoor een toetsmodel ontworpen,
de zogenoemde Privacy Impact Assesment (PIA). Dit model is sinds
1 september 2013 van kracht.
Bij IenM worden de resultaten van een uitgevoerde PIA telkens – nog in de
fase van beleids-ontwikkeling – ter beschikking gesteld aan de betrokken
functionaris voor de gegevensbescherming (FG) en, waar nodig, aan de
betrokken CIO. Over grote ICT-projecten rapporteert IenM, via BZK, aan de
Tweede Kamer.
Verslag van de activiteiten van het Audit Committee in 2013 en
van de uitkomsten van de evaluaties over het functioneren van
het Audit Committee
Het Audit Committee is een adviesorgaan van de SG en een platform voor
het bespreken van besturings- en beheersings-vraagstukken met als doel
de bedrijfsvoering binnen IenM op het gewenste niveau te krijgen en te
houden.
Het Audit Committee is in 2013 vier keer bij elkaar gekomen. In de
bijeenkomsten is uitgebreid stilgestaan bij de acties naar aanleiding van
de bevindingen van de Algemene Rekenkamer en de Auditdienst Rijk. Er
zijn vijf topprioriteiten financieel beheer genoemd, waarvan het Audit
Committee de acties monitort. Dit waren in 2013 de vier onvolkomenheden over 2012 (waarvan twee zijn samengevoegd), de implementatie
van de toezichtvisie en systeemgerichte contractbeheersing bij RWS. In de
vergaderingen zijn acties en ontwikkelingen van deze topprioriteiten
besproken. Ook heeft het Audit Committee stilgestaan bij de thema’s
toezicht op ZBO’s, informatiebeveiliging RWS en herzien governancemodel voor grote projecten.
Op verzoek van het Audit Committee is in 2013 extra aandacht besteed
aan risicomanagement. Naast het rijksbrede onderzoek naar risicomanagement door de Auditdienst Rijk heeft IenM zelf ook intern onderzoek
gedaan naar sturing en beheersing van risico’s binnen IenM. De resultaten
zijn besproken in het Audit Committee. Het Audit Committee heeft
geconcludeerd dat het risicomanagement op systeemniveau adequaat is
opgezet.
In de tweede helft van 2012 heeft de audit commissie een zelfevaluatie
uitgevoerd. De eerstvolgende zelfevaluatie vindt plaats in 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

165

1

Niet-beleidsartikelen
Algemeen departement
Apparaatsuitgaven
Kerndepartement
Nominaal en onvoorzien

Beleidsartikelen
Waterkwantiteit
Waterkwaliteit
Ruimtelijke ontwikkeling
Wegen en verkeersveiligheid
Openbaar vervoer
Spoor
Luchtvaart
Scheepvaart en havens
Klimaat
Lucht en geluid
Duurzaamheid
Externe veiligheid en risico’s
Meteorologie, seismologie
en aardobservatie
Handhaving en toezicht
Brede doeluitkering
Bijdrage investeringsfondsen

TOTAAL

Omschrijving

350.087
157.181

349.429
157.181

6.761.720

6.761.720

23.429

46.310
136.654
1.870.605

47.046
136.654
1.746.573

21.203

40.946
100.756
147.634
40.405
8.316
38.049
23.341
6.464
92.943
78.823
44.601
17.233

9.985.497

Uitgaven

45.755
48.085
157.114
40.180
6.362
9.473
14.958
6.113
29.252
25.259
19.754
12.122

Verplichtingen

2.434
0

2.685

0

0
0
0

470
0
934
6.782
0
0
42.751
0
120.000
0
0
0

176.056

Ontvangsten

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (€ 1.000).

99

97
98

24
25
26

11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23

Art.

(1)

336.847
0

42.119

6.696.616

42.042
130.230
2.000.820

37.457
70.389
35.851
31.318
3.018
10.051
27.313
5.077
27.629
84.084
8.880
34.184

Verplichtingen

336.238
0

25.740

6.696.616

43.001
130.230
2.046.018

41.021
78.565
112.483
32.729
8.200
60.350
21.796
5.361
86.983
90.946
11.596
29.451

9.857.324

Uitgaven

13.138
0

4.271

0

0
0
0

78
0
6.938
5.236
10
0
38.863
97
134.567
337
125
16.919

220.579

Ontvangsten

Realisatie 1

(2)

(3)=(2)-(1)

– 12.582
– 157.181

20.916

– 65.104

– 5.004
– 6.424
254.247

– 8.298
22.304
– 121.263
– 8.862
– 3.344
578
12.355
– 1.036
– 1.623
58.825
– 10.874
22.062

Verplichtingen

– 13.849
– 157.181

2.311

– 65.104

– 3.309
– 6.424
175.413

75
– 22.191
– 35.151
– 7.676
– 116
22.301
– 1.545
– 1.103
– 5.960
12.123
– 33.005
12.218

– 128.173

Uitgaven

10.704
0

1.586

0

0
0
0

– 392
0
6.004
– 1.546
10
0
– 3.888
97
14.567
337
125
16.919

44.523

Ontvangsten

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

7.1 Departementale verantwoordingsstaat van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (H-XII) (bedragen x € 1.000)

7 VERANTWOORDINGSSTATEN

DEEL C. JAARREKENING

De jaarrekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

166

De jaarrekening

7.2 Verantwoordingsstaten agentschappen
Samenvattende verantwoordingsstaat 2013 inzake de agentschappen van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII) (bedragen x
€ 1.000)
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 1

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie t-1

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

2.171.821
2.156.321
15.500

2.422.375
2.425.901
– 3.526

250.554
269.580
– 19.026

2.374.597
2.360.757
13.840

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

97.900
140.274

39.180
82.486

– 58.720
– 57.788

34.995
87.614

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

1

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie t-1

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

145.236
146.956
– 1.720

155.739
144.236
11.503

10.503
– 2.720
13.223

158.892
150.949
7.943

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

4.600
9.100

351
6.464

– 4.249
– 2.636

1.717
3.690

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 1

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie t-1

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

65.407
65.407
0

59.842
57.566
2.276

– 5.565
– 7.841
2.276

64.246
62.980
1.266

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

3.000
5.381

1.253
3.253

– 1.747
– 2.128

2
3.196

Omschrijving

Agentschap RWS

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (€ 1.000).

Omschrijving

Agentschap ILT

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (€ 1.000).

Omschrijving

Agentschap KNMI

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (€ 1.000).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

167

De jaarrekening

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 1

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie t-1

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

7.459
7.459
0

7.466
6.864
602

7
– 595
602

7.857
6.930
927

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
400

0
2.050

0
1.650

1.000
200

Omschrijving

Agentschap NEa

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (€ 1.000).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

168

De jaarrekening

7.3 Saldibalans per 31 december 2013 van het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu (XII) en de bij die saldibalans behorende
toelichting
Activa:

2013

2012

Begrotingsuitgaven

€

9.857.315

€

10.503.652

Liquide middelen

€

0

€

0

Intra-comptabele
vorderingen
Extra-comptabele
vorderingen

€

3.397

€

6.913

€

11.029

€

15.249

Leningen u/g

€

6.645

€

6.645

Voorschotten

€

8.436.715

€

9.131.726

Tegenrek.
openstaande
verplichtingen
Tegenrek.
openstaande
garantieverplichtingen
Sluitrekening
Infrastructuurfonds

Totaal-activa

€

2.784.347

€

109.062

€

114.101

€

12.260

€

0

21.220.770

€

Begrotingsontvangsten
Rekening-courant
RHB
Intra-comptabele
schulden
Tegenrek. extracomptabele
vorderingen
Tegenrekening
leningen u/g
Tegenrekening
voorschotten
Openstaande
verplichtingen
Openstaande
garantieverplichtingen

2013

2012

€

220.575

€

97.718

€

9.608.504

€

10.226.897

€

41.823

€

38.631

€

11.029

€

15.249

€

6.645

€

6.645

€

8.436.715

€

9.131.726

€

2.784.347

€

3.011.813

€

109.062

€

114.101

€

0

€

147.319

€

2.070

€

0

€

21.220.770

€

22.790.099

3.011.813

€

€

Passiva:

22.790.099

Sluitrekening
Infrastructuurfonds
Sluitrekening
Deltafonds
Totaal-passiva

(Bedragen x € 1.000)

7.3.1 Inleiding
Samenstelling

Als een Minister meer dan één begroting beheert, in dit geval Infrastructuur en Milieu (XII), het Infrastructuurfonds en het Deltafonds, wordt
per begroting een saldibalans opgesteld. Daarom zijn er drie overzichten
opgesteld. Hierbij is gebruik gemaakt van de in de begrotingsadministratie van het SAP vastgelegde gegevensstructuur, waarin voor iedere
begroting afzonderlijk een hoofdstuknummer is opgenomen.
Voor de begroting van Hoofdstuk XII, het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds worden geen gescheiden administraties gevoerd waardoor
posten die niet zonder meer toewijsbaar zijn aan een bepaalde begroting,
zijn opgenomen in de saldibalans van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu (XII).
Daarmee is de saldibalans volgens het gestelde in de RDB samengesteld.
Uitzonderingen daarop zijn de leningen u/g en de openstaande garantieverplichtingen. Hoewel deze een onderdeel vormen van de extracomptabele vorderingen respectievelijk de openstaande verplichtingen zijn deze
omwille van de inzichtelijkheid afzonderlijk gepresenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

169

De jaarrekening

7.3.2 Activa
7.3.2.1 Begrotingsuitgaven € 9.857.315.194
Grondslag

De begrotingsuitgaven van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII)
sluiten aan op de Rekening. Ze zijn artikelsgewijs verdeeld in kolom 2
(realisatie) van de Rekening van het ministerie welke Rekening als
verantwoordingsstaat bij de financiële verantwoording behoort.
7.3.2.2 Liquide middelen € 380

Grondslag

De rekening liquide middelen is samengesteld uit de kassaldi van de
kasbeheerders en de aan de kasvoorschothouders verstrekte gelden.
7.3.2.3 Intracomptabele vorderingen € 3.396.909

De cijfers

Tabel 1 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2013 verdeeld naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2011 en 2012 te
vermelden.

Tabel 1: Intracomptabele vorderingen (bedragen x € 1.000)
Openstaand

2013

2012

2011

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten < 1 jaar
posten > 1 jaar

115
210

2.461
936

155
180

6.051
862

255
120

6.935
1.922

Totaal

325

3.397

335

6.913

375

8.857

Toelichting

Alle intracomptabele vorderingen zijn als direct opeisbaar beschouwd.
7.3.2.4 Extracomptabele vorderingen € 11.028.629

De cijfers

Tabel 2 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2013 verdeeld naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2011 en 2012 te
vermelden.

Tabel 2: Extracomptabele vorderingen (bedragen x € 1.000)
Openstaand

2013

2012

2011

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten < 1 jaar
posten > 1 jaar

75
100

3.230
7.799

50
115

1.243
14.006

155
565

8.183
25.958

Totaal

175

11.029

165

15.249

720

34.141

Toelichting

De extracomptabele vorderingen zijn grotendeels direct opeisbaar. Daar
waar sprake is van dubieuze vorderingen of op termijn opeisbare
vorderingen, is dat expliciet vermeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

170

De jaarrekening

7.3.2.5 Leningen u/g € 6.645.157
Grondslag

De door IenM verstrekte geldleningen (niet zijnde voorschotten) zijn
afzonderlijk weergegeven. Deze leningen zijn, gezien het specifieke
karakter, zowel op korte termijn opeisbare vorderingen, als op lange
termijn opeisbare vorderingen beschouwd.

De cijfers

Tabel 3 geeft de openstaande bedragen van de verstrekte geldleningen
per geldnemer weer.
Tabel 3: Leningen u/g (x € 1.000)
Naam

Toelichting

Bedrag

Luchtverkeersleiding Nederland

6.645

Totaal

6.645

Bij de verzelfstandiging per 1 januari 1993 van de directie Luchtverkeersbeveiliging, vanaf 2000 LVNL geheten, is onder meer afgesproken, dat het
saldo van de over te dragen activa en passiva wordt gefinancierd door
een door de Staat der Nederlanden aan de LVNL te verstrekken lening.
Deze lening was opgebouwd uit drie onderdelen. Echter met het oog op
een maximale kostenbesparing voor de LVNL is in 1998 overgegaan tot
een vervroegde aflossing van twee van de drie onderdelen.
Nu resteert nog slechts het derde onderdeel met een bedrag van circa € 7
miljoen. Dit onderdeel is niet rentedragend, niet aflosbaar en direct
opeisbaar bij een voorgenomen opheffing, overname of fusie van de
LVNL.
7.3.2.6 Voorschotten € 8.436.714.689

Grondslag

De voorschotten betreffen betalingen waarvan nog niet is vastgesteld dat
aan alle relevante voorwaarden is voldaan en gaat met name om
subsidies en bijdragen.

De cijfers

Tabel 4 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2013 verdeeld naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2011 en 2012 te
vermelden.

Tabel 4: Voorschotten (bedragen x € 1.000)
Openstaand

2013

2012

2011

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten < 1 jaar
posten > 1 jaar

305
355

4.772.263
3.664.452

530
305

3.699.145
5.432.581

515
655

4.573.721
2.459.020

Totaal

660

8.436.715

835

9.131.726

1.170

7.032.741

Tabel 5 verstrekt informatie over de in 2013 afgerekende voorschotten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

171

De jaarrekening

Tabel 5: Afgerekende voorschotten (x € 1.000)

Toelichting

Stand per 1 januari 2013
Conversie van Infrastructuurfonds

9.131.726
38.077

In 2013 vastgelegde voorschotten

9.169.803
4.531.468

In 2013 afgerekende voorschotten

13.701.271
– 5.264.556

Openstaand per 31 december 2013

8.436.715

Artikel 11 Waterkwantiteit
In het kader van integraal waterbeleid zijn aan diverse organisaties
voorschotten verstrekt voor ruim € 17 miljoen om de doeltreffendheid en
doelmatigheid van de bestuurlijke organisatie en het instrumentarium van
het waterbeleid te verbeteren. Zo zijn voorschotten verstrekt aan het
agentschap EVD voor het programma Partners voor Water circa € 12
miljoen en is in 2011 aan het Waterschap Brabantse Delta een voorschot
van ruim € 5 miljoen verstrekt. De afrekeningen worden in 2014/2015
verwacht.
Artikel 12 Waterkwaliteit
Voor de Tijdelijke regeling eenmalige uitkering stedelijke synergieprojecten kaderrichtlijn water is aan het Agentschap NL een voorschot
verstrekt van circa € 7 miljoen welke naar verwachting in 2014 wordt
afgewikkeld.
Artikel 13 Ruimtelijke ontwikkeling
Voorschotten met een totaalbedrag van circa € 229 miljoen zijn verstrekt
met betrekking tot projecten voor gebiedsontwikkeling. Zo heeft de vraag
in de jaren 2004/2008 naar groen en recreatieruimte en het handhaven van
de open ruimten tussen de steden geresulteerd in het inzetten van het
instrument Bufferzones. Hiermee zijn gronden aangekocht waarbij de
provincies verantwoordelijk zijn voor het opstellen van ontwikkelingsplannen voor regionale parken. Een bedrag van circa € 134 miljoen aan
voorschotten staat open. In het kader van de Nota Ruimte zijn aan diverse
gemeenten voorschotten verstrekt van ruim € 90 miljoen. Afwikkeling van
de voorschotten zal na afronding en verantwoording plaatsvinden in de
komen de jaren.
In het kader van het meerjarenplan Wet Bodembescherming zijn
voorschotten verstrekt van ruim € 132 miljoen. Zo is voor de uitvoering
van de bodemsanering aan provincies en gemeenten ruim € 90 miljoen
verstrekt. Om andere overheden in staat te stellen op gebiedsniveau te
komen tot de gewenste kwaliteit van de leefomgeving zijn in de jaren
2008–2010 bijdragen aan het Ministerie van EZ verstrekt voor het
Investeringsbudget Landelijk Gebied van circa € 30 miljoen voor het
uitvoeren van projecten.
Voor de aanleg van een rioolwaterzuiveringsinstallatie en rioolaansluitingen op Bonaire heeft het ministerie ruim € 12 miljoen aan de Uitvoeringsorganisatie Stichting Ontwikkeling Nederlandse Antillen (USONA)
beschikbaar gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

172

De jaarrekening

Voor het realiseren van een duurzaam gebruik van bodem, ondergrond en
grondwater zijn op grond van de Wet Bodemsanering voorschotten
verstrekt van circa € 87 miljoen. Op basis van het convenant Bodemsanering NS percelen is aan de stichting Bodemsanering Nederlandse
Spoorwegen (SBNS) ruim € 27 miljoen verstrekt. Voorschotten zijn
verstrekt aan de Stichting Bosatex, gespecialiseerd in saneringen op
verontreinigingen in de textielverzorgingsbranche circa € 20 miljoen, aan
de Stichting Bodemcentrum circa € 20 miljoen, aan de Commissie voor de
Milieueffectrapportage, die het bevoegd gezag adviseert over de inhoud
en kwaliteit van milieueffectrapporten circa € 8 miljoen en aan de
Stichting Kennisontwikkeling Kennisoverdracht Bodem (SKB) is voor het
uitvoeringprogramma Bodemconvenant voorschotten van circa € 8
miljoen verstrekt. Verwacht wordt dat de afwikkeling in de jaren 2014/2017
zal plaatsvinden.
Voorschotten met een gezamelijk bedrag van ruim € 58 miljoen zijn
verstrekt voor de onderzoeksprogramma’s Kennis voor Klimaat ruim € 44
miljoen en Klimaatbufferprojecten ruim € 14 miljoen. In de jaren
2014/2015 worden deze vermoedelijk afgewikkeld.
Aan het landelijk samenwerkingsverband Grootschalige Basiskaart
Nederland (GBKN) en aan de Stichting SVB-BGT zijn voorschotten
verstrekt van circa € 12 miljoen ten behoeve van de vorming van een
nieuwe basisregistratie voor grootschalige topografie.
Artikel 14 Wegen en verkeersveiligheid
In het kader van de reductie van verkeersslachtoffers is ter verbetering
van de verkeersveiligheid een gezamenlijk bedrag van ruim € 11 miljoen
verstrekt aan onder andere het CBR, de SWOV, VVN en Team Alert.
Om de CO2 uitstoot te beperken en de bewustwording op het gebied van
milieu en duurzaamheid te bevorderen zijn voor diverse programma’s,
zoals Het Nieuwe Rijden en De Stille Klimaat Coalitie voorschotten
verstrekt van ruim € 6 miljoen aan onder andere de Stichting Verenigde
Eigen Rijders Nederland (VERN) en Carbon-Light Mobility (CLIM).
Artikel 16 Spoor
In het kader van de verbetering en bereikbaarheid van de personenvervoermarkt zijn met de inwerkingtreding van de vervoerconcessies,
subsidiebeschikkingen verleend aan de Nederlandse Spoorwegen. Er is
voor een totaalbedrag van circa € 160 miljoen aan voorschotten verstrekt
waarvan de afwikkeling in 2014 wordt verwacht.
Artikel 17 Luchtvaart
Vanaf 2002 is een gezamenlijk bedrag van circa € 38 miljoen verstrekt aan
de luchthaven Maastricht Aachen Airport voor het afkopen van de
jaarlijkse bijdrage in de tekorten in de exploitatiebegroting en in drie
tranches een investeringssubsidie welke in 2015 worden afgerekend.
Daarnaast zijn voorschotten verstrekt aan Groningen Airport Eelde (circa
€ 29 miljoen) en Enschede Airport Twente (€ 2 miljoen). Indien de
voorschotten niet binnen vijf jaar worden aangewend voor de realisatie
van een baanrenovatie en een afwateringssysteem, moet tot terugbetaling
worden overgegaan. De afwikkeling vindt vermoedelijk in 2015 plaats.
Daarnaast zijn vanaf 2004 voorschotten verstrekt aan de NLR met een
gezamenlijk bedrag van circa € 9 miljoen omdat is bijgedragen aan de
financiering van een sociaalplan. Afrekening vindt plaats nadat het
sociaalplan is voltooid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

173

De jaarrekening

Om duurzame luchtvaart te bewerkstelligen en in stand te houden zijn
voorschotten verstrekt van circa € 10 miljoen aan onder andere de
Stichting Bevordering Kwaliteit Leefomgeving Schipholregio (€ 10
miljoen) door het ondertekenen van het convenant Omgevingskwaliteit.
Doel van het convenant is om de leefkwaliteit van gebieden waar de
hinder van luchtvaartactiviteiten aanwezig is in stand te houden dan wel
te verbeteren.
Aan de Stichting Mainport en Groen zijn voorschotten verstrekt voor een
gezamenlijk bedrag van circa € 5 miljoen vanwege de groenvoorziening
van Schiphol. Afwikkeling vindt in 2014 plaats.
Artikel 19 Klimaat
Door de ontwikkeling naar kerndepartementen is de beleidsuitvoering
uitbesteed aan de externe uitvoeringsorganisatie RIVM waarop
voorschotten open staan van ruim € 88 miljoen. Afwikkeling vermoedelijk
in 2014/2015.
Voor de uitvoering van het Clean Development Mechanism (CDM) zijn aan
de (inter-)nationale organisatie in 2013 voor ruim € 17 miljoen aan
voorschotten verstrekt. De afwikkeling vindt vermoedelijk plaats in 2014.
Artikel 20 Lucht en geluid
Aan provincies en gemeenten zijn in het kader van het Nationaal
Samenwerkingsverband Luchtkwaliteit (NSL) in de jaren 2006/2013
voorschotten betaald van circa € 312 miljoen ter verbetering van de lokale
luchtkwaliteit.
In het kader van de sanering van geluidslawaai zijn aan het Bureau
Sanering Verkeerslawaai voorschotten verstrekt van circa € 92 miljoen om
de geluidsbelasting veroorzaakt door verkeer (waaronder ook luchtvaart)
en bedrijvigheid te verminderen.
Het AgenschapNL heeft circa € 17 miljoen aan voorschotten ontvangen
ten behoeve van de uitvoering van de subsidieregelingen emissiearme
taxi’s en bestelauto’s en emissieverminderende voorzieningen voor
vrachtauto’s en bussen. Afwikkeling conform raamovereenkomst tussen
AgNL en IenM.
Door de ontwikkeling naar kerndepartementen is de beleidsuitvoering
betreffende uitvoeringsmanagement Sanering Verkeerslawaai uitbesteed
aan de externe uitvoeringsorganisatie Meurs Bureau Sanering Verkeerslawaai. Voorschotten staan open van circa € 15 miljoen welke in 2014
worden afgewikkeld.
Artikel 21 Duurzaamheid
Ten laste van dit artikel staan verstrekte voorschotten open uit de jaren
2007 tot en met 2012 aan de Stichting Afvalfonds voor de aanpak van
verpakkings- en zwerfafval van ruim € 499 miljoen. Afwikkeling wordt in
2014 verwacht.
Artikel 22 Externe veiligheid en risico’s
In het kader van externe veiligheid, inrichtingen en transport zijn
voorschotten verstrekt van circa € 220 miljoen. Zo is voor de uitvoering
van de saneringsregeling astbestwegen aan de Dienst Landelijk Gebied en
aan de provincie Overijssel voorschotten verstrekt van respectievelijk ruim
€ 84 miljoen en ruim € 29 miljoen. Aan DSM Agro is als voortvloeisel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

174

De jaarrekening

het gesloten Amoniakconvenant voor de beëindiging van de amoniaktransporten een schadevergoeding verstrekt van circa € 48 miljoen. Voor
het onderzoeksprogramma Elektromagnetische velden wat wordt
uitgevoerd door ZonMw zijn voorschotten verstrekt van ruim € 15 miljoen
waarvan de afwikkeling in latere jaren zal plaatsvinden. Aan de regionale
brandweer Zuid-Holland zuid is ruim € 15 miljoen verstrekt voor de
spoorzone Drechtsteden. Hiermee worden maatregelen op het gebied van
veiligheid, zoals calamiteitenbestrijdings-, waarschuwings- en communicatiesystemen, gerealiseerd. Tenslotte zijn op het beleidsterrein Verantwoorde toepassing van genetisch gemodificeerde organismen
voorschotten verstrekt van ruim € 9 miljoen aan de Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) voor het Ecologisch
Onderzoeksprogramma Biotechnologie. Afwikkeling van deze
voorschotten wordt in de periode 2014/2019 verwacht.
Artikel 25 Brede Doeluitkering
Op grond van de Wet Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer, die als doel
heeft om op decentraal niveau maatwerk oplossingen mogelijk te maken
voor verkeer- en vervoervraagstukken, zijn tot en met 2013 voorschotten
verstrekt. De openstaande voorschotten van circa € 6.254 miljoen hebben
betrekking op onder andere de provincies (€ 2.524 miljoen), Stadsregio
Amsterdam voorheen Regionaal Orgaan Amsterdam (ROA) (€ 1.358
miljoen), de Stadsregio Rotterdam (€ 842 miljoen), het Stadsgewest
Haaglanden (€ 560 miljoen), het Bestuur Regio Utrecht (€ 297 miljoen),
het samenwerkingsverband KAN (€ 301 miljoen), de regio Eindhoven
(€ 202 miljoen) en de regio Twente (€ 166 miljoen). Afwikkeling van deze
voorschotten vindt in de jaren 2014/2017 plaats nadat de goedkeurende
accountantsverklaringen zijn ontvangen.
Artikel 97 Algemeen departement
Aan de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)
zijn voor het onderzoeksprogramma Duurzame bereikbaarheid Randstad
voorschotten verstrekt van ruim € 8 miljoen waarvan de afwikkeling in
2015 wordt verwacht. Voorschotten van ruim € 5 miljoen zijn verstrekt aan
de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB) die adviezen verstrekt
aan rechtbanken en bestuursrechters in geschillen op het gebied van
onder meer milieu, ruimtelijke ordening, water en natuur. Afwikkeling in
2014 na ontvangst accountantsverklaring.
Artikel 98 Apparaatuitgaven kerndepartement
Voor diverse wachtgelduitkeringen zijn aan het Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen (UWV) en aan het Algemeen Burgerlijk
Pensioenfonds (ABP) in 2008 tot en met 2012 voor ruim € 53 miljoen aan
voorschotten verstrekt. Deze worden, eerst nadat de goedkeurende
accountantsverklaringen zijn ontvangen afgewikkeld.
7.3.2.7 Tegenrekeningen € 2.893.408.850

Grondslag

Voor de extracomptabele rekeningen aan de passiva-zijde worden uit het
oogpunt van het evenwichtsverband verscheidene tegenrekeningen
gebruikt.
Deze tegenrekeningen hoeven geen nadere toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

175

De jaarrekening

7.3.2.8 Sluitrekening Infrastructuurfonds € 12.259.998
Deze rekening dient als sluitrekening met de saldibalans, behorend tot de
begroting van het Infrastructuurfonds, omdat voor dit fonds géén
gescheiden administratie wordt gevoerd.

Grondslag

7.3.3 Passiva
7.3.3.1 Begrotingsontvangsten € 220.574.582
De begrotingsontvangsten van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
(XII) sluiten aan op de Rekening. Deze zijn artikelsgewijs verdeeld in
kolom 2 (realisatie) van de Rekening van het Ministerie van Infrastructuur
en Milieu (XII), welke Rekening als verantwoordingsstaat bij de financiële
verantwoording behoort.

Grondslag

7.3.3.2 Rekening-courantverhouding RHB € 9.608.503.949
[[Grondslag]]
Deze rekening geeft de vordering-/schuldverhouding weer tussen de
Ministeries van Financiën en IenM. Het saldo is gelijk aan het Saldobiljet
per 31 december 2013, welke door het Ministerie van Financiën met
aanmaakdatum 4 februari 2014 aan het ministerie kenbaar is gemaakt.
7.3.3.3 Intracomptabele schulden € 41.824.199
Tabel 6 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2013 verdeeld naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2011 en 2012 te
vermelden.

De cijfers

Tabel 6: Intracomptabele schulden (bedragen x € 1.000)
Openstaand

2013

2012

2011

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten < 1 jaar
posten > 1 jaar

35
5

41.311
513

90
0

38.633
0

175
5

48.026
291

Totaal

40

41.824

90

38.633

180

48.317

Toelichting

Indien niet expliciet vermeldt, zijn de intracomptabele schulden als op
korte termijn opeisbare schulden beschouwd.
Noemenswaardige bedragen zijn de ingehouden loonheffing op de
salarissen en het werknemersdeel pensioenpremie over de maand
december 2013. Deze bedragen, respectievelijk circa € 22 miljoen en circa
€ 15 miljoen, zijn in januari 2014 aan de Belastingdienst en het Algemeen
Burgerlijk Pensioenfonds afgedragen.
7.3.3.4 Openstaande verplichtingen € 2.784.346.806

Grondslag

Het saldo openstaande verplichtingen per 31 december 2013 is
opgebouwd uit de in het dienstjaar 2013 aangegane verplichtingen en de
in voorgaande jaren aangegane en nu nog lopende verplichtingen, welke
niet tot een kaseffect in het dienstjaar 2013 hebben geleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

176

De jaarrekening

De cijfers

Tabel 7 geeft de samenstelling van de openstaande betalingsverplichtingen weer.
Tabel 7: Openstaande verplichtingen (x € 1.000)
Stand per 1 januari 2013
Conversie van Infrastructuurfonds
Conversie naar Deltafonds

3.011.813
57.822
– 175

Aangegaan in 2013

3.069.460
9.623.916

Negatieve bijstellingen

12.693.376
– 51.714

Tot betaling gekomen in 2013

12.641.662
– 9.857.315

Openstaand per 31 december 2013

2.784.347

Het bedrag van de «Negatieve bijstellingen» wordt verklaard doordat de
in voorgaande jaren aangegane en nog niet tot betaling gekomen
betalingsverplichtingen voor de synergieprojecten Kaderrichtlijn Water in
het verslag jaar zijn afgeboekt daar deze zijn overgedragen aan het
Provinciefonds.
In de Rijksbegrotingsvoorschriften wordt ingegaan op de zogenoemde
«Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen» (NUBBBV),
bijvoorbeeld in geval van door het Rijk gesloten bestuursovereenkomsten
of – convenanten met decentrale overheden. Dergelijke bestuurlijke
verplichtingen kunnen niet altijd als juridische verplichtingen worden
aangemerkt en maken daardoor geen deel uit van de openstaande
verplichtingen, zoals opgenomen in de saldibalans. Dit is ook bij IenM het
geval. Met name in het kader van infrastructurele werken op het terrein
van regionale en lokale infrastructuur, maar ook op het terrein van het
waterbeheer, het hoofdwegen- en spoorwegennet worden bestuurlijke
afspraken gemaakt. Deze afspraken staan in het MIRT Projectenboek,
welke jaarlijks als bijlage bij de begroting Infrastructuurfonds wordt
uitgebracht. Deze bestuurlijke afspraken bij IenM zijn zeer divers in aard
en omvang. Soms zijn bestuurlijke afspraken enkel samenwerkingsafspraken, soms in meer of mindere mate concrete afspraken over te
realiseren projecten of beleidsdoelstellingen, waarvoor het financieel
belang nog niet is gekwantificeerd, ofwel sprake is van een raming, dan
wel een maximum of van een zeker bedrag. Gezien de bestuurlijke
toezeggingen in financiële termen in hardheid verschillen zijn deze niet
optelbaar. Hierdoor is geen totaalbedrag aan bestuurlijke toezeggingen te
geven. Indien sprake is van een zekere hardheid – en bovendien juridisch
gebonden – worden deze toezeggingen als aangegane verplichting in de
financiële administratie opgenomen.
7.3.3.5 Openstaande garantieverplichtingen € 109.062.044
Grondslag

In situaties waarbij geen bijdrage wordt verleend voor ondersteuning van
op zichzelf wel wenselijk geachte activiteiten, verleent het ministerie
garanties aan instellingen of particulieren. Met deze staatsgarantie achter
zich, zijn deze in staat leningen af te sluiten en kunnen bepaalde zaken
worden gefinancierd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

177

De jaarrekening

Toelichting

Ten opzichte van de saldibalans 2012 hebben drie wijzigingen plaatsgevonden. Ten eerste is het rekening-courantkrediet van € 30 miljoen, welke
in 2009 aan de LVNL is verstrekt, verlaagd naar € 20 miljoen. Ten tweede
heeft het Ministerie van Financiën in 2013 aan de LVNL een lening onder
garantstelling verstrekt van € 5 miljoen. Ten derde is het garantiebedrag,
zijnde 90% van de verstrekt leningen conform het Besluit Borgstelling
Midden en Klein Bedrijfskredieten (MKB), gewijzigd.

De cijfers

Tabel 8 geeft de samenstelling van het uiteindelijke risico weer, op grond
van de uitstaande garantieverplichtingen per 31 december 2013.

Tabel 8: Garantieverplichtingen (x € 1.000)
Jaar

Looptijd

Organisatie

Aard garantstelling

Bedrag

2005
2005
2009
2009
2009
2010
2010
2011
2011
2013

n.n.b.
n.n.b.
n.n.b.
n.n.b.
n.n.b.
n.n.b.
2028
2018
2014
2021

LVNL
CBR
MKB
Kadaster
LVNL
Dienst Zuid-As
LVNL
RDW
CBR
LVNL

RC krediet
RC krediet
Lening
RC krediet
RC krediet
Lening
Lening
RC krediet
RC krediet
Lening

10.000
5.000
515
25.000
20.000
2.547
29.000
5.000
7.000
5.000

Openstaand per 31 december 2013

109.062

Tabel 9 geeft de mutaties in het verantwoordingsjaar weer.
Tabel 9: Mutaties Garantieverplichtingen (x € 1.000)
Stand per 1 januari 2013
Nieuw verstrekt in 2013

114.101
5.000

Afname van het risico in 2013

119.101
– 10.039

Openstaand per 31 december 2013

109.062

7.3.3.6 Tegenrekeningen € 8.454.388.475
Grondslag

Voor extracomptabele rekeningen aan de activa-zijde worden uit het
oogpunt van het evenwichtsverband verscheidene tegenrekeningen
gebruikt, zoals de tegenrekeningen extracomptabele vorderingen,
deelnemingen, leningen u/g en voorschotten. Deze tegenrekeningen
hoeven geen nadere toelichting.
7.3.3.7 Sluitrekening Deltafonds € 2.069.751

Grondslag

Deze rekening dient als sluitrekening met de saldibalans, behorend tot de
begroting van het Deltafonds, omdat voor dit fonds géén gescheiden
administratie wordt gevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

178

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

7.4 De balansen per 31 december 2013 van de agentschappen van
het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Rijkswaterstaat
Staat van baten en lasten 2013 van het baten-lastenagentschap RWS
Bedragen in EUR 1.000
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

2.049.517
30.000
81.504
800
–
10.000
2.171.821

2.270.042
36.089
109.903
947
964
4.431
2.422.375

220.525
6.089
28.399
147
964
– 5.569
250.556

2.230.363
34.899
104.656
895
1.011
2.773
2.374.597

Lasten
Apparaatskosten
personele kosten
waarvan eigen personeel
waarvan externe inhuur
materiële kosten
waarvan apparaat ICT
waarvan bijdrage aan SSO’s
Onderhoud
Afschrijvingskosten
materieel
waarvan apparaat ICT
immaterieel
Rentelasten
Overige Lasten
Dotaties voorzieningen
Bijzondere lasten
Totaal lasten

994.467
711.330
666.366
44.964
283.137
30.000
–
1.099.112
53.994
52.019
10.500
1.975
8.748
–
–
–
2.156.321

1.071.454
802.885
697.629
105.256
268.569
49.544
–
1.273.370
40.361
39.357
6.079
1.004
6.502
34.214
19.900
14.314
2.425.901

76.987
91.555
31.263
60.292
– 14.568
19.544
–
174.258
– 13.633
– 12.662
– 4.421
– 971
– 2.246
34.214
19.900
14.314
269.579

1.047.236
748.033

Saldo van baten en lasten

15.500

– 3.526

– 19.024

13.840

Dotatie aan reserve Rijksrederij

15.500

9.319

– 6.181

8.846

–

– 12.845

– 12.845

4.994

Omschrijving

Nog te verdelen resultaat

299.203

1.247.730
50.588
48.546
2.042
7.751
7.452
4.000
3.452
2.360.757

Toelichting op de staat van baten en lasten
Baten
Omzet Moederdepartement
De omzet moederdepartement betreft de opbrengst voor werkzaamheden
die Rijkswaterstaat verricht voor het moederdepartement. De opbrengst
moederdepartement is een vergoeding voor:
• het beheer en onderhoud van de infrastructuur en verkeersmanagement;
• de apparaatskosten (personeel en materieel) van Rijkswaterstaat die
verband houden met de aanleg, beheer en onderhoud van infrastructuur;
• capaciteit die Rijkswaterstaat levert in het kader van kennis- en
adviestaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

179

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

De toename van de omzet van het moederdepartement ten opzichte van
de begroting zijn grotendeels te verklaren door het bij de Voorjaarsnota
2013 in lijn brengen van het budget voor Beheer en Onderhoud met de
meerjarige onderhoudsplanning, zoals toegelicht in bijlage 4.2 van de
begroting Infrastructuurfonds 2012. Dit is gebeurd conform de afspraken
rondom de structurele hogere budgetbehoefte voor beheer en onderhoud
ten opzichte van de begroting.
Specificatie omzet
moederdepartement
Bedragen x € 1.000

Begroting 2013

Realisatie 2013

183.079
469.201
282.952
41.576

206.594
646.690
297.595
33.627

976.808

1.184.506

196.209
367.678
235.672
273.150

236.811
381.576
242.391
224.758

subtotaal apparaat

1.072.709

1.085.536

Totaal

2.049.517

2.270.042

Programma
Hoofdwatersystemen
Hoofdwegen
Hoofdvaarwegen
Overig

IF/DF artikel

DF + H12
leefomgeving
Art. 12 IF
Art. 15 IF

subtotaal programma
Apparaat
Hoofdwatersystemen

Hoofdwegen
Hoofdvaarwegen
Overig

Art. 5.01 DF en
H12 leefomgeving
Art. 12.06 IF
Art. 15.06 IF

Bron: Rijkswaterstaat

Omzet overige departementen
De omzet overige departementen heeft betrekking op van andere
ministeries ontvangen vergoedingen voor activiteiten die voor die andere
ministeries zijn uitgevoerd. Het belangrijkste deel betreft omzet voor het
gebruik van vaartuigen van de Rijksrederij.
Specificatie omzet overige departementen

Bedragen
x € 1.000

Ministerie van Algemene Zaken van Aruba
Ministerie van Financiën
Ministerie van Binnenlandse Zaken
Ministerie van Defensie
Ministerie van Economische Zaken
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

206
6.094
918
13.634
12.657
1.499
945
64
72

Totaal

36.089

De afwijking ten opzichte van de begroting wordt veroorzaakt door de
vergoedingen voor RWS personeel dat voor andere departementen heeft
gewerkt en bijdragen van andere departementen in projecten van RWS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

180

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

Omzet derden
In 2013 zijn, net als in 2012, meer werkzaamheden voor derden uitgevoerd
dan in het verleden. Daarom is de omzet van € 109,9 miljoen hoger dan
geraamd in de begroting. De omzet derden van € 109,9 miljoen bestaan
voor een groot deel uit vergoedingen voor schades veroorzaakt door
(vaar)weggebruikers aan de (water)wegen (€ 26,9 miljoen), opbrengsten
in het kader van de Waterwet (€ 19,2 miljoen) en opbrengsten voor de
NBD (€ 9,4 miljoen). Een bedrag van € 15,1 miljoen heeft betrekking op
vergoedingen van apparaatskosten, zoals voor personeel dat voor derden
heeft gewerkt. De resterende omzet derden van € 39,3 miljoen betreft
vooral bijdragen van provincies en gemeenten voor diverse uitgevoerde
werkzaamheden in het kader van beheer en onderhoud.
Rentebaten
Deze hebben voornamelijk betrekking op vergoedingen over de rekening
courant en korte termijndeposito’s die door Rijkswaterstaat worden
aangehouden. De hogere baten ten opzichte van de begroting worden
verklaard door het hogere banksaldo gedurende het jaar dan waarvan was
uitgegaan.
Vrijval voorzieningen
Jaarlijks wordt de voorziening dubieuze debiteuren op basis van de
ouderdom van de openstaande debiteurenposten berekend. Dit jaar is de
gemiddelde ouderdom afgenomen door het opschonen van veel oudere
posten. Hierdoor heeft een vrijval van € 1,0 miljoen plaatsgevonden.
Bijzondere baten
De bijzondere baten bestaan grotendeels uit boekwinsten uit de verkoop
van activa (€ 3,4 miljoen).
Lasten
Personele kosten
De hogere kosten voor personeel ten opzichte van de begroting hangen in
belangrijke mate samen met de overheveling van personeel van de ANWB
voor de Nationale Bewegwijzeringsdienst (NBD) en personeel van
AgentschapNL voor RWS Leefomgeving naar Rijkswaterstaat per 1 april
2013.
Daarnaast zijn de werkgeverspremies (pensioenpremies en zorgverzekeringswet) gestegen ten opzichte van vorig jaar en zijn de kosten voor
flankerend beleid hoger dan voorgaande jaren. De bezetting in 2013
gedaald naar 8.506 FTE, waarmee de gemiddelde bezetting 2013 (8.687
FTE) lager is dan de toegestane formatie ultimo 2013 (9.278 FTE).
De hogere inhuurrealisatie ten opzichte van de begroting kent drie
hoofdoorzaken. Allereerst doordat de informatievoorziening (incl. ICT) van
Rijkswaterstaat die betrekking heeft op het areaal met ingang van 2013 als
primair proces wordt beschouwd (tot en met 2012 ondersteunend proces)
en de kosten van taken die we nu met eigen personeel gaan doen zijn
verschoven van kosten beheer en onderhoud en materiële kosten naar
personele kosten. Het restant wordt enerzijds veroorzaakt door overlopende posten uit 2012 en anderzijds veroorzaakt door een snellere
uitstroom dan noodzakelijk gezien de taakstelling waardoor vacatures zijn
ontstaan die nu tijdelijk moeten worden opgevangen door externe inhuur,
zodat de productieopgave kan worden waargemaakt. Ondanks terughou-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

181

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

dendheid met het aangaan van vervangende inhuur zijn de inhuurkosten
hoger dan begroot.
Specificatie

Begroting 2013

Realisatie 2013

Aantal FTE
Eigen personeelskosten
(x € 1.000)
Kosten Inhuur (x € 1.000)

8.754

8.506

666.366
44.964

697.629
105.256

Totale personele kosten
(x € 1.000)

711.330

802.885

Bron: Rijkswaterstaat

Materiële kosten
De materiële kosten bestaan onder meer uit: bureau-, voorlichtings- en
huisvestingskosten, kosten voor onderhoud en exploitatie van bedrijfsmiddelen en kosten voor huren en leasen van bedrijfsmiddelen. De
materiële kosten zijn € 14,6 miljoen lager dan geraamd is in de begroting.
Dit wordt veroorzaakt door de afspraken rondom kerntaken Informatievoorziening.
Onderhoud
Onderhoud heeft betrekking op de kosten die in rekening worden
gebracht door derden (met name aannemers en ingenieursbureaus), die
werkzaamheden uit voeren die direct bijdragen aan het beheer en de
instandhouding van de infrastructuur. Daarnaast zijn zowel de inhuur op
niet-kerntaken in het primaire proces als de investeringen met betrekking
tot het beheer van areaal verantwoord onder de post onderhoud. De
hogere realisatie op beheer en onderhoud wordt met name veroorzaakt
door het aansluiten van het budget met de meerjarige onderhoudsplanning (zie Opbrengst moederdepartement).
Afschrijvingskosten
Dit betreft de reguliere afschrijvingskosten van zowel materiële als
immateriële vaste activa. De afschrijvingskosten zijn lager dan begroot,
omdat in 2013 en eerdere jaren minder is geïnvesteerd dan van tevoren is
gepland en door de afboeking van activa door de afspraken rond
informatievoorziening (incl. ICT) van Rijkswaterstaat.
Rentelasten
Dit betreft kosten van rentedragende leningen die bij het Ministerie van
Financiën zijn afgesloten. De rentekosten zijn lager dan begroot, omdat in
2013 en eerdere jaren minder is geïnvesteerd dan van tevoren is gepland
en door de afboeking van activa door de afspraken rond informatievoorziening (incl. ICT) van Rijkswaterstaat.
Bijzondere lasten
De bijzondere lasten betreffen boekverliezen op afgestoten activa. Een
groot deel hiervan (€ 12,4 miljoen) betreft het boekverlies door de
afboeking van activa vanwege de afspraken rond informatievoorziening
(incl. ICT) van Rijkswaterstaat.
Dotatie Rijksrederij
Deze dotatie bestaat uit het verschil bij de Rijksrederij tussen afschrijvingen op vervangingswaarde (waarop de tarieven zijn gewaardeerd) en
historische uitgaafprijs (waarop de vaartuigen worden gewaardeerd). Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

182

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

bedrag wordt toegevoegd aan de reserve Rijksrederij, waar dit gereserveerd wordt voor de aanschaf van nieuwe vaartuigen en levensduurverlengend onderhoud.
Nog te verdelen Resultaat
Het jaar 2013 is afgesloten met een negatief resultaat. Uit het saldo van
baten en lasten van € -3,5 miljoen wordt € 9,3 miljoen gedoteerd aan de
Reserve Rijksrederij, waarna een nog te verdelen resultaat van – € 12,8
miljoen resteert. Dit negatieve resultaat is hoofdzakelijk het gevolg van
extra kosten in verband met de reorganisatievoorziening (19,5 mln).
Incidentele kosten (19,5 mln) veroorzaken dus het negatief resultaat in
2013, er worden geen aanvullende structurele maatregelen getroffen om
eventuele toekomstige verliezen te voorkomen. Het negatieve resultaat
2013 wordt gedekt uit de expoitatiereserve van RWS.
Balans
Balans per 31 december 2013 van het Baten-Lastenagentschap RWS
Bedragen in EUR 1.000

Activa
Immateriële vaste
activa
Materiële vaste activa
* grond en gebouwen
* installaties en
inventarissen
* overige materiële
vaste activa
Financiële vaste activa
Voorraden
Onderhanden werk
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

Totaal passiva

2012

2.041
218.527

4.564
241.208

118.354

122.277

12.155

25.591

88.018

Totaal activa

Passiva
Eigen Vermogen
* exploitatiereserve
* onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Op te leveren
projecten
Crediteuren
Nog te betalen

2013

93.340
86.087

94.787

9.997.393
23.133
41.918
394.133

9.013.411
25.355
18.597
359.909

10.763.232

9.757.830

119.607
132.452
12.845-

124.976
119.982
4.994

163.668
24.803

191.605
5.494

9.997.393
83.680
374.081

9.013.411
99.619
322.725

10.763.232

9.757.830

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

183

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

Toelichting op de balans
Activa
Immateriële activa
De immateriële vaste activa zijn gewaardeerd tegen het bedrag van de bij
derden bestede kosten, verminderd met de cumulatieve lineaire afschrijvingen. In verband met de afspraken rond informatievoorziening (incl.
ICT) van Rijkswaterstaat is deze post in waarde afgenomen.
Materiële vaste activa
De materiële vaste activa zijn gewaardeerd op aanschafwaarde,
verminderd met de cumulatieve lineaire afschrijvingen. Door terughoudendheid in het investeren in materiële vaste activa en deactivering van
activa in verband met de afspraken rond informatievoorziening (incl. ICT)
van Rijkswaterstaat is deze post in waarde afgenomen.
Financiële vaste activa
Onder de financiële vaste activa is het langlopende deel van de vordering
op het Ministerie van Infrastructuur en Milieu opgenomen, die ontstaan is
bij de vorming van de Baten en Lastendienst in 2006. In 2008 zijn er
afspraken gemaakt over de afwikkeling van deze vordering. Resultaat
hiervan is dat het restant van de vordering ultimo 2008 in 15 jaar wordt
afgebouwd. Het kortlopende deel van deze vordering (aflossing 2013) is
opgenomen onder debiteuren.
Onderhanden werk
Onder de post onderhanden werk is de som van de directe productieuitgaven op lopende MIRT-projecten tot en met de balansdatum
opgenomen. Hier tegenover staat aan passivazijde eveneens de post «op
te leveren projecten» voor hetzelfde bedrag. In 2013 is onder meer gestart
met de projecten N33 Assen Zuidbroek en zijn onder meer de projecten
A2 Den Bosch-Eindhoven, A28 Utrecht-Amersfoort, A10 Tweede
Coentunnel/A5 Westrandweg opengesteld. Voor een specifieke toelichting
van de infrastructurele aanlegprojecten van RWS, wordt verwezen naar de
jaarverslagen van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds.
Debiteuren
De waardering van de post debiteuren vindt plaats tegen nominale
(factuur)waarde of lagere waarde als gevolg van mogelijke oninbaarheid.
De openstaande bedragen ouder dan 2 jaar zijn 100% voorzien, tenzij
aannemelijk is gemaakt dat een lagere voorziening volstaat. Door actief
opschonen van oudere openstaande debiteurenposten en het verbeteren
van het debiteurenproces is de stand van debiteuren verder gedaald in
2013.
Nog te ontvangen
De post nog te ontvangen bestaat uit nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen. Het bedrag aan uitstaande vorderingen is hoger dan
eind vorig jaar. Van de nog te ontvangen bedragen is € 12,4 miljoen aan
voorraden en onderhanden werk van de Nationale Bewegwijzeringsdienst
(NBD).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

184

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

Liquide middelen
De post liquide middelen is toegenomen in 2013. Dit is onder meer het
gevolg van een dalend debiteurensaldo door actief debiteurenbeleid en
door de wijzigingen in de standen van de overlopende activa en passiva
ten opzichte van 31 december 2012.
Passiva
Eigen vermogen
Het eigen vermogen bestaat naast een exploitatiereserve en een nog
onverdeeld resultaat uit de bestemmingsreserve Rijksrederij. Deze
bestemmingsreserve Rijksrederij wordt opgebouwd vanuit het tarief voor
het gebruik van de schepen van de Rijksrederij, dat gebaseerd is op
vervangingswaarde, en is bestemd voor de aanschaf van nieuwe
vaartuigen en voor levensduur verlengend onderhoud.
Ontwikkeling Eigen
vermogen
Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– bestemmingsreserve
Rijksrederij
– onverdeeld resultaat
Totaal

Stand per
31/12/11

Stand per
31/12/12

Stand per
31/12/13

60.396

86.316

91.311

25.188
25.919

33.666
4.995

41.141
– 12.845

111.503

124.976

119.607

Bron: Rijkswaterstaat

Het Eigen vermogen is gedaald tot 120 miljoen euro, waarmee het Eigen
Vermogen voor een bedrag van € 0,2 miljoen boven het maximum van
5% van de gemiddelde opbrengst voor apparaatskosten en onderhoud
van de afgelopen 3 jaar uitkomt. Bij de eerstvolgende suppletoire
begrotingswet zal worden aangegeven hoe deze overschrijding wordt
hersteld.
De daling van het Eigen vermogen wordt veroorzaakt door het negatieve
saldo van baten en lasten in 2013. Dit negatieve saldo is voornamelijk het
gevolg van de dotatie van 19,5 miljoen in 2013 van de reorganisatievoorziening.
Langlopend vreemd vermogen
Het langlopende vreemd vermogen betreft leningen bij het Ministerie van
Financiën in het kader van de leenfaciliteit. Deze leningen zijn gebruikt ter
financiering van investeringen in vaste activa. Ten behoeve van investeringen is voor € 13,2 miljoen in 2013 geleend bij het Ministerie van
Financiën.
Voorzieningen
Voorziening arbeidsvoorwaardenverschil
Bij de vorming van de Rijksrederij in 2009 is de voorziening arbeidsvoorwaardenverschil ontstaan als gevolg van de arbeidsvoorwaardenverschillen voor het personeel dat naar Rijkswaterstaat is overgekomen. In
2013 is € 0,2 miljoen onttrokken. De looptijd van deze voorziening is
uiterlijk tot 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

185

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

Reorganisatievoorziening
In 2012 is voor RWS een (nieuwe) reorganisatievoorziening getroffen. De
basis voor het vormen van deze reorganisatievoorziening is de besluitvorming binnen RWS in het kader van het ondernemingsplan van RWS
(OP 2015). Als gevolg van dit OP2015 zal de organisatie in de komende
jaren met aanzienlijk minder medewerkers haar taken gaan vervullen. De
reorganisatievoorziening valt uiteen in twee gedeelten.
Een deel groot € 5.000.000 dient ter dekking van toekomstige uitkeringen
op lopende wachtgeldregelingen als gevolg van de reorganisatie. De
stand van dit deel van de voorziening wordt jaarlijks berekend naar het
aantal deelnemers en de toezeggingen per deelnemer. De onttrekking
wordt bepaald naar de feitelijke uitkeringen (ca € 400.000) gedurende het
jaar. De dotatie ultimo boekjaar is de resultante benodigd om dit deel
weer op niveau te krijgen. Dit gedeelte van de voorziening kent een
looptijd tot 2027. Dit eerste gedeelte van de voorziening wordt gewaardeerd tegen netto contante waarde.
Een tweede gedeelte groot € 18.500.000 dient ter dekking van kosten van
toekomstige maatwerkpakketten en wordt gewaardeerd tegen nominale
waarde. Naar verwachting zal niet meer worden gedoteerd. Onttrekking
vindt plaats naar realisatie per boekjaar, uitlopend tot naar verwachting
2018. De onttrekking voor het komende boekjaar is ca € 5.000.000.
Stand
1-1-2013

Dotatie 2013

Onttrekking
2013

Vrijval 2013

Stand
31-12-2013

Voorziening arbeidsvoorwaardenverschil
Reorganisatievoorziening

1.494
4.000

19.900

191
400

1.303
23.500

totaal

5.494

19.900

591

24.803

Bron: Rijkswaterstaat

Op te leveren projecten
Voor een toelichting wordt verwezen naar de debet post «onderhanden
werk».
Crediteuren
De daling bij de crediteuren wordt verklaard doordat eind 2012 meer grote
facturen stonden te wachten op betaling dan eind 2013.
Nog te betalen
Onder «nog te betalen» zijn de nog uit te voeren werkzaamheden (€ 154
miljoen) en overige schulden en overlopende passiva opgenomen. De
«nog uit te voeren werkzaamheden» zijn op de balans gepassiveerd en
zullen in 2014 worden uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

186

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

Specificatie vorderingen/schulden (in € 1.000)

Debiteuren 1
Nog te ontvangen
bedragen
Liquide middelen
Crediteuren
Nog te betalen
bedragen
1

RWS-IenM

RWS overige
departementen/
agentschappen

Overige derden

9.833

1.188

14.725

17.145
4
155

5.277
394.129
384

24.100
–
83.141

159.183

31.033

183.821

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

80.405
69.494
– 88.500
0
– 88.500
0
9.400
– 50.700
88.500
47.200

359.904
77.531
– 31.739
16.580
– 15.159
0
9.400
– 50.747
13.200
– 28.147

279.499
8.037
56.761
16.580
73.341
0
0
– 47
– 75.300
– 75.347

108.599

394.129

285.530

exclusief de voorziening voor dubieuze debiteuren

Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht voor het jaar 2013 Bedragen in € 1.000

Omschrijving

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB + stand deposito-rekeningen 1 januari
2013
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB + stand depositorekeningen
31 december 2013 (=1+2+3+4)

Bron: Rijkswaterstaat

Toelichting op het Kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
Hieronder vallen de inkomsten en uitgaven gedurende 2013 uit de
reguliere bedrijfsvoering. De hogere operationele kasstroom wordt onder
meer veroorzaakt door het stijging van de post «nog te betalen
bedragen».
Investeringskasstroom
Hieronder vallen de verkopen van activa en de nieuwe investeringen. Een
belangrijk deel van deze investeringen had betrekking op personenauto’s,
overige voertuigen (zoals sneeuwschuivers) en technische installaties.
Door terughoudendheid in het aangaan van nieuwe investeringen en door
desinvesteringen is de investeringskasstroom lager dan begroot.
Financieringskasstroom
Hieronder vallen alle geldstromen die te relateren zijn aan de financiering
van het agentschap, te weten:
– Aflossing langlopende vordering op moederdepartement € 9,4
miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

187

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

• Beroep op de leenfaciliteit € 13,2 miljoen.
• Aflossingen op leningen € 50,7 miljoen.
Terughoudendheid in het doen van investeringen resulteerden in een
lagere financieringskasstroom.
Een doelstelling van de agentschapvorming van Rijkswaterstaat is het
verhogen van de doelmatigheid. Om te kunnen beoordelen hoe de
doelmatigheid zich ontwikkelt, wordt gebruik gemaakt van een aantal
indicatoren. Omdat vanuit de historie sommige cijfers niet vergelijkbaar
kunnen worden weergegeven, wordt voor deze kengetallen gebruik
gemaakt van de toegestane ingroei.
Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2013
Apparaatskosten per eenheid areaal
2010

2011

2012

2013

Begroting 2013

–
–
–

27,90
25,54
1,17

27,41
25,39
1,16

27,68
27,44
1,14

24,29
26,12
1,12

2010

2011

2012

2013

Begroting 2013

22%

22%

23%

23%

22%

2010

2011

2012

2013

Begroting 2013

121.027
121.027

119.235
117.832

121.974
119.427

120.534
116.967

123.000
–

2010

2011

2012

2013

Begroting 2013

381.307
1.336.103
632.864
59.821
2.410.095

413.485
981.583
492.057
309.972
2.197.097

367.956
1.003.693
555.948
302.766
2.230.363

443.405
1.028.266
539.986
258.385
2.270.042

379.288
836.879
518.624
314.726
2.049.517

2010

2011

2012

2013

Begroting 2013

9.433
9.298
15,60%

9.166
8.919
14,20%

9.068
8.640
15,10%

9.278
8.506

8.754
8.754
16,80%

Hoofdwegennet
Hoofdvaarwegennet
Hoofdwatersystemen

%IK tov omzet

% Ik tov omzet

Tarieven per FTE

Kosten per FTE
Met prijspeilcorrectie

Omzet BLD per product

Hoofdwatersystemen
Hoofdwegen
Hoofdvaarwegen
Overig
TOTAAL

Bezetting

FTE formatie
FTE bezetting
% overhead

1

1
Dit percentage is door een nieuwe manier van administreren als gevolg van de reorganisatie niet meer vergelijkbaar meetbaar. RWS heeft met het
Ondernemingsplan 2015 een procesoriëntatie gekozen, die ook terug te vinden is in de organisatiestructuur vanaf april 2013. Daardoor is de
verhouding primair proces versus overhead anders komen te liggen. In de agentschapsparagraaf RWS in de ontwerpbegroting 2015 zal daarom een
gewijzigd overheadpercentage worden voorgesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

188

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

Exploitatiesaldo
2010

2011

2012

2013

Begroting 2013

0,5%

1,1%

0,6%

– 0,1%

0,0%

2010

2011

2012

2013

Begroting 2013

–
–
–

–
–
–

49%
*
76%

44%
*
79%

67%
67%
77%

–

–

63%

65%

72%

HWS

–

–

–

98

100

HWN
HVWN

–
–

–
–

–
–

111
167

100
100

Exploitatiesaldo

Gebruikerstevredenheid

publieksgerichtheid
gebruikerstevredenheid HWS
gebruikerstevredenheid HWN
gebruikerstevredenheid
HVWN
*niet gemeten

Ontwikkeling pinwaarde

Bron: Rijkswaterstaat

Toelichting op het overzicht doelmatigheidsindicatoren
Apparaatskosten per eenheid areaal
Deze indicator geeft informatie over hoe de kosten die het apparaat van
Rijkswaterstaat maakt voor verkeersmanagement en beheer en
onderhoud zich ontwikkelen ten opzichte van het areaal. Een dalende
trend van de kosten per eenheid areaal geeft een indicatie van een
toename in de efficiëntie van de organisatie op het gebied van Beheer en
Onderhoud en Verkeersmanagement. Door de aanpassing van de
bekostigingssystematiek van Rijkswaterstaat is de definitie van dit
kengetal aangepast, waardoor geen vergelijkbare cijfers uit de jaren voor
2011 beschikbaar zijn.
% Apparaatskosten tov opbrengst
Deze indicator geeft de verhouding weer tussen de kosten van het
apparaat en de totale opbrengst (inclusief GVKA-gelden) van Rijkswaterstaat. Een daling van dit percentage is een indicatie van een toenemende
efficiëntie van de organisatie.
Tarieven per FTE
Deze indicator geeft de ontwikkeling weer van de kosten (loonkosten,
materiële kosten, rentekosten en afschrijvingskosten) per formatieve
ambtelijke FTE. Het betreft daarbij zowel de werkelijke kosten per FTE als
de kosten gecorrigeerd voor prijsstijgingen. Er is een kleine daling ten
opzichte van 2012 zichtbaar en een dalende trend waarneembaar in de
kosten per FTE sinds 2010.
Opbrengst BLD per product
In de bovenstaande tabel is de Opbrengst Moederdepartement uitgesplitst
naar de verschillende netwerken. Door de aanpassing van de bekostigingssystematiek van Rijkswaterstaat bij 1e suppletoire 2011 zijn de
bedragen voor 2011 t/m 2013 niet vergelijkbaar met de cijfers uit 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

189

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

Bezetting
Deze voorgeschreven indicator geeft aan hoe de ambtelijke formatie van
Rijkswaterstaat zich ontwikkelt. Op zichzelf zegt dit kengetal niets over de
doelmatigheid van de organisatie, maar moet dit worden bezien in relatie
tot de omvang van het werkpakket. De score van 23% op de indicator
«%IK ten opzichte van Opbrengst» in zowel 2012 als 2013 drukt uit dat de
doelmatigheid van de organisatie stabiel is gebleven. Gedurende 2013 is
gestuurd op afbouw van de bezetting en is deze verder afgenomen. De
toegestane formatie is toegenomen door de komst van de NBD en een
onderdeel van Agentschap.nl («Bodem+»).
Exploitatiesaldo (% van de opbrengst)
Deze voorgeschreven indicator toont de ontwikkeling van het exploitatiesaldo als percentage van de opbrengst over de afgelopen 4 jaar. Een
positief percentage duidt op een positief exploitatiesaldo.
Gebruikerstevredenheid
Jaarlijks laat Rijkswaterstaat de gebruikerstevredenheid toetsen bij
gebruikers van de netwerken. De waardering van de gebruikers is
opgenomen als een percentage van de ondervraagden dat tevreden is.
Sinds 2012 wordt de gebruikerstevredenheid op een andere wijze
berekend, waardoor geen vergelijkbare gegevens beschikbaar zijn over
eerdere jaren.
Het lage percentage voor de tevredenheid over publieksgerichtheid wordt
volgens de ondervraagden met name veroorzaakt door de onbekendheid
met Rijkswaterstaat en wat allemaal gebeurt op het gebied van publieksgerichtheid. De waardering is lager dan in 2012, wat samenhangt met
verminderde externe communicatie vanuit RWS die onderdeel is van het
programma «Versobering en Efficiëntie» van het beheer en onderhoud
van de rijksinfrastructuur.
De gebruikerstevredenheid op het vaarwegen- en wegennetwerk is licht
gestegen. Voor de hoofdvaarwegen is de gebruikerstevredenheid wel
achtergebleven ten opzichte van de ambitie in de begroting 2013. Dit
hangt samen met de economische crisis in 2013, waardoor meer schepen
langer stilliggen. De beroepsschippers zijn kritisch over de hoeveelheid en
staat van onderhoud van de aanlegplaatsen, wat wordt versterkt als er
langer wordt stilgelegen.
Ontwikkeling PINwaardes
PINwaardes zijn een weergave van de serviceniveaus van Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud op de netwerken. Met ingang van
2013 zijn nieuwe prestatie indicatoren afgesproken, waardoor de
mogelijkheid van vergelijking van prestaties met eerdere jaren is
vervallen.
De realisatiecijfers voor de prestatie indicatoren per netwerk in 2013 zijn
uitgedrukt als index ten opzichte van de afgesproken streefwaarden per
netwerk. Een score hoger dan 100 drukt uit dat er op een netwerk als
geheel beter is gepresteerd dan de afspraken. Een score lager dan 100
drukt dan uit dat er op een netwerk als geheel minder goed is gepresteerd
dan de afspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

190

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f RW S

Het hoofdvaarwegennet heeft significant beter gefunctioneerd, dan als
serviceniveau was afgesproken in de begroting 2013. Er zijn minder
stremmingen geweest in 2013 als gevolg van gepland onderhoud, ook zijn
er minder ernstige ongevallen geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

191

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f I LT

Agentschapsparagraaf Inspectie Leefomgeving en Transport
Staat van baten en lasten 2013 van het baten-lastenagentschap
ILT
Bedragen in eur 1.000
(1)

(2)

(3) = (2) - (1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

Baten
Omzet IenM
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

136.654
–
8.382
200
–
–
145.236

132.231
11.078
8.810
164
2.064
1.392
155.739

– 4.423
11.078
428
– 36
2.064
1.392
10.503

147.822
417
8.334
231
1.674
414
158.892

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
waarvan eigen personeel
waarvan externe inhuur
– materiële kosten
waarvan apparaat ICT
waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
waarvan apparaat ICT
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten

142.792
100.978
96.472
4.505
41.814
14.411
13.397
150
4.015
2.295
1.720
430
–
–
–
146.957

141.788
100.979
97.361
3.618
40.809
4.941
17.346
2
1.608
179
1.429
–
838
296
542
144.236

– 1.004
1
889
– 887
– 1.005

136.672
99.532

– 148
– 2.407
– 2.116
– 291
–
838
296
542
– 2.721

21
2.673
1.544
1.129
11.583
10.442
1.141
150.949

Saldo van baten en lasten

– 1.721

11.503

13.224

7.942

Omschrijving

37.140

Toelichting op de staat van baten en lasten
Baten
Omzet IenM
De omzet IenM betreft de omzet uit hoofde van activiteiten die de
Inspectie Leefomgeving en Transport verricht voor het moederdepartement. De omzet IenM is grotendeels een vergoeding voor het hoofdproduct handhaving. De gerealiseerde agentschapsbijdrage over 2013
wijkt af van de begroting door onder meer verschuiving van de
opbrengsten kernfysische dienst van omzet IenM naar omzet overige
departementen (€ 11,1 miljoen). Daarnaast zijn de taken voor
EVOA-vergunningverlening overgenomen van het Ministerie van
Economische Zaken (€ 4,0 miljoen) en is er omzet gerealiseerd op
middelen die op de balans stonden gereserveerd (€ 2,0 miljoen).
Omzet overige departementen
De inspectietaken van de KFD voert de ILT uit onder verantwoordelijkheid
van het Ministerie van EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

192

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f I LT

Omzet derden
De omzet van derden hebben betrekking op de aan afnemers van
producten op het gebied van vergunningverlening in rekening gebrachte
tarieven. De iets hogere omzet derden wordt voornamelijk verklaard door
hogere opbrengsten voor machinistenvergunningen bij het domein RailWegvervoer en bij het domein Scheepvaart.
Rentebaten
De rentebaten betreffen rentes over de uitstaande deposito’s bij de
Rijkshoofdboekhouding (RHB). Door de lage rentestand zijn de rentebaten,
in verhouding tot de liquiditeit, ook laag gebleven.
Vrijval voorzieningen
Zie hiervoor de toelichting op de balanspost voorzieningen.
Bijzondere baten
Betreft voornamelijk de boekwinst (€ 0,4 miljoen) op de verkoop activa,
zijnde de restwaarden van de vervangingen in het wagenpark en de vrijval
van in vorige boekjaren teveel opgenomen reserveringen ter grootte van
€ 1,0 miljoen.
Lasten
Personele kosten
De gerealiseerde kosten wijken nauwelijks af van de begroting ondanks
mutaties in de begroting en ondanks afwijkingen in de realisatie. De
lagere bezetting in 2013 van 1.119 fte (begroot 1.179 fte) heeft per saldo
niet geleid tot een daling van de personele kosten door de gestegen
pensioenpremie en sociale lasten en door kosten voor outplacement en
coaching. Er is verder minder ingehuurd dan begroot door vertraging op
ICT-projecten.
Materiële kosten
De materiële kosten zijn lager dan begroot. Door vertraging in de
ICT-projecten en door besparingen op ict-contracten zijn de kosten op
materieel gebied sterk achtergebleven (€ 9,5 miljoen). Belangrijkste
onderdeel van de materiële kosten zijn de SSO-kosten waarin alle
werkplekgerelateerde en ICT-kosten zijn opgenomen. Deze kosten zijn met
€ 4,0 miljoen gestegen doordat centrale budgetten en kosten zijn
overgeheveld naar de ILT. Ook zijn zoveel mogelijk ict-contracten via de
SSO afgesloten.
Rentelasten
De rentelasten hebben betrekking op de afgesloten leningen bij de RHB.
Deze lasten zijn lager dan begroot doordat er geen beroep is gedaan op
de leenfaciliteit van het Ministerie van Financiën voor investeringen.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten hebben vooral betrekking op het wagenpark. Door
vertraging bij het vervangen van het wagenpark blijven de afschrijvingskosten achter ten opzichte van de begroting. Doordat zelfontwikkelde
software niet meer geactiveerd wordt, blijven deze afschrijvingslasten ver
achter.
Dotatie voorzieningen
Zie hiervoor de toelichting op de balanspost voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

193

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f I LT

Bijzondere lasten
De bijzondere lasten bestaan voor € 0,3 miljoen uit het afboeken van
boekwaarden van afgestoten activa. Met name de afboeking van de
licentie Metrix (€ 0,2 miljoen) bepaalt de hoogte van dit bedrag.
In de bijzondere lasten is tevens een bedrag van € 0,2 miljoen.
opgenomen inzake nagekomen lasten van voorgaande jaren.
Balans
Balans per 31 december 2013 van het Baten-lastenagentschap ILT
bedragen x € 1.000

2013

2012

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Grond en gebouwen
Installaties en inventarissen
Overige materiële vaste activa
Onderhanden werk
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

–
6.822
–
15
6.807
–
1.707
1.327
65.474

452
3.748
–
29
3.719
–
2.056
1.461
82.851

Totaal activa

75.330

90.568

Passiva
Eigen vermogen
Exploitatiereserve
Onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen

19.332
7.829
11.503
10.911
–
7.382
37.705

9.655
1.712
7.943
17.999
58
2.919
59.937

Totaal passiva

75.330

90.568

Toelichting op de balans
Activa
(Im)materiële vaste activa
In 2012 was er een softwarelicentie geactiveerd. Gebleken is dat de
regelgeving niet toelaat dat deze licentie wordt geactiveerd. De resterende
waarde is ultimo 2013 ten laste van het resultaat gebracht.
In 2013 is een groot deel van het reeds afgeschreven wagenpark
vervangen. Deels is er sprake van uitbreiding. De losse huur van auto’s is
daarmee beëindigd.
Debiteuren
De debiteurenstand en de bijbehorende voorziening is met name gedaald
door de definitieve afboeking van een aantal oude vorderingen. Onder de
debiteuren is een bedrag van € 0,03 miljoen opgenomen als vordering op
het moederdepartement en is een bedrag van € 0,9 miljoen opgenomen
als vorderingen op overige ministeries en agentschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

194

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f I LT

Nog te ontvangen
Deze post betreft voornamelijk vooruitbetaalde reiskosten en nog te
factureren werkzaamheden vergunningverlening.
Liquide middelen
Van de ruim € 65 miljoen die per 31 december op de rekening-courant
staat, is € 25 miljoen als deposito geplaatst bij de RHB. De daling van de
liquide middelen met € 17,4 miljoen wordt vooral verklaard doordat de
afdracht van middelen voor het informatieplan (€ 10,1 miljoen) en nog uit
te voeren werkzaamheden BES (€ 4,4 miljoen).
Eigen vermogen
Het onverdeeld resultaat is het resultaat (saldo van baten en lasten) dat de
Inspectie heeft gerealiseerd over het jaar 2013. Als gevolg van het
positieve resultaat overschrijdt het Eigen Vermogen per 31 december 2013
het plafond van maximaal 5% eigen vermogen over de gemiddelde omzet
over de afgelopen drie jaar met circa € 10,6 miljoen. Bij de eerstvolgende
suppletoire begrotingswet zal worden aangegeven hoe deze
overschrijding wordt hersteld.
Ontwikkeling Eigen Vermogen
Stand per
31/12/12

Stand per
31/12/13

Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
– directe mutatie eigen vermogen1

1.712
7.942

9.654
11.503
– 1.825

Totaal

9.654

19.332

1
In 2013 is € 1,83 miljoen van het eigen vermogen afgedragen aan het moederdepartement,
vanwege de overschrijding van het plafond van maximaal 5% eigen vermogen van de gemiddelde omzet over de afgelopen drie jaar.

Voorzieningen
Voorziening functioneel leeftijdsontslag:
Voor werknemers die werkzaam zijn in een zogenoemde substantieel
bezwarende functie is, op basis van de SBF/FLO-regeling, in het verleden
een voorziening getroffen omdat deze werknemers recht hebben om
vervroegd uit treden. Vrijval is ontstaan door aanscherping van de
aannames om tot een betrouwbare schatting van de voorziening te
komen.
Reorganisatievoorziening:
Betreft een in 2012 getroffen reorganisatievoorziening. Verloop bestaat
voornamelijk uit onttrekkingen. De gerealiseerde opbrengsten door
detachering oud-medewerkers valt tegen.
Voorziening claims derden:
Ultimo 2013 bestaat de voorziening uit een tweetal posten waarvoor de
rechtszaken nog lopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

195

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f I LT

Bedragen x € 1.000

Stand begin boekjaar
Dotatie ten laste van het resultaat
Vrijval ten gunste van het resultaat
Onttrekking voorziening
Stand eind boekjaar

Dub.Debiteuren

SBF/FLO

Reorganisatie

Claims
derden

Wachtgeld

Totaal

1.979
70
– 96
– 440
1.513

8.629
16
1.8994526.294

8.691
195
604.8563.970

631
16

48

19.978
297
2.0645.78712.424

9390

647

Crediteuren
De stand met openstaande crediteuren is gestegen doordat er twee
facturen binnen het Rijk openstaan met een gezamenlijke hoogte van ruim
€ 5,0 miljoen. Onder de crediteuren is een bedrag van € 3,7 miljoen
opgenomen als schuld aan het moederdepartement en is een bedrag van
€ 2,7 miljoen opgenomen als schuld aan overige ministeries en agentschappen.
Nog te betalen
Hieronder staan de nog niet gerealiseerde middelen voor Boord Computer
Taxi (BCT) (€ 21,1 miljoen) verantwoord. Tevens worden onder deze post
onder anderen de verplichtingen aan eigen personeel en vooruitontvangen bijdragen opgenomen. De daling van € 22,2 miljoen wordt
voornamelijk veroorzaakt door aflossing van de schuld aan het moederdepartement voor het informatieplan € 10,1 miljoen) en de uitgevoerde
werkzaamheden voor Caribisch Nederland (€ 4,4 miljoen) en BCT (€ 1,8
miljoen) en afname van de post nog te ontvangen facturen met € 4,2
miljoen.
Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht voor het jaar 2013
Becragen in € 1.000

Omschrijving

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2013
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2013

(1)

(2)

(3) = (2) - (1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

54.373
– 10.000
– 4.600

82.851
– 11.264
– 4.581
351
– 4.230
– 1.825
–
– 58
–
– 1.883
65.474

28.478
– 1.264
19
351
370
– 1.825
–
4.542
– 4.600
– 1.883
25.701

– 4.600

– 4.600
4.600
–
39.773

Toelichting op het kasstroomoverzicht
1. Rekening-courant RHB 1 januari 2013
De rekening-courant met de RHB stond per 1 januari 2013 op € 82.851
miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

196

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f I LT

2. Totaal operationele kasstroom
De operationele kasstroom geeft de kasstromen weer die voortvloeien uit
de bedrijfsvoering. Om de operationele kasstroom vast te kunnen stellen
wordt het resultaat, zoals vermeld in de staat van baten en lasten,
gecorrigeerd voor een aantal stroomgrootheden: toe- of afname vlottende
activa (debiteuren en vorderingen) en van vlottende passiva (crediteuren
en overige vlottende passiva). De operationele kas-uitstroom op
31 december is vooral ontstaan door de uitstroom van projectmiddelen en
afdracht van niet benodigde middelen. Daar tegenover staat het
(positieve) resultaat per 31 december en de onttrekkingen en vrijval van
de voorzieningen.
3. Totaal investeringskasstroom
Er is geïnvesteerd in het wagenpark en in inspectie-ondersteunende
apparatuur.
Ten opzichte van de begroting is er minder geïnvesteerd. Dit komt doordat
er niet meer geïnvesteerd wordt in zelfontwikkelde software.
4. Totaal financieringskasstroom
De financieringskasstroom bestaat uit de maandelijkse aflossingen op
leningen. Voor de geactiveerde kosten over 2013 is geen lening aangevraagd gezien de huidige liquiditeitspositie. Het overschot aan eigen
vermogen is afgedragen aan het moederdepartement.
5. Rekening-courant RHB per 31 december 2013
Van de ruim € 65 miljoen die per 31 december op de rekening-courant
staat is 25 miljoen als deposito geplaatst bij de RHB. Het positieve saldo
wordt grotendeel verklaard doordat er voor grote ICT-projecten (BCT)
middelen zijn ontvangen, die in 2014 tot uitgaven leiden. Voorts is sprake
van een aanzienlijk bedrag aan nog te betalen bedragen en aan
openstaande crediteuren. Tegenover de liquide middelen staat ook een
aantal voorzieningen op de balans. Het saldo op de rekening-courant dat
hiervoor ter vrije beschikking is gekomen, is op een deposito geplaatst. In
mei 2014 komen deze middelen weer ter vrije beschikking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

197

A g e n t s c h a p s p a r a g r a a f I LT

Overzicht doematigheidsindicatoren per 31 december 2013
Omschrijving Generiek Deel
2013

2012

oorspronkelijke
begroting

118.837
23.832
142.669

142.195
7.206
149.401

139.456
7.500
146.956

131,3
132,8

135,7
121,1

120
110

143.309
8.810
152.119

149.170
8.141
157.311

137.736
7.500
145.236

4. FTE-totaal per 31 -12

1.119

1.120

1.137

5. Saldo van baten en lasten
6.Kwaliteitsindicatoren:
Behandeltijd vergunningen
t.o.v. norm

7,56%

3,96%

– 1,20%

85%

n.t.b.

5,2

5,1

1. Kostprijzen per product
(groep)
– Handhaving
– Vergunningverlening
totaal
2. Tarieven/uur
– Handhaving
– Vergunningverlening
– Kennis, advies en berichtgeving
3. Omzet per produktgroep
(pxq)
– Handhaving
– Vergunningverlening
totaal

Ziekteverzuim

Omschrijving Specifiek Deel voor Inspectiediensten Nacalc-Voorcalc.
8. Kostprijs/product: (excl. buitengewone lasten
en Caribisch NL)
Handhaving
117.316
Vergunningverlening
23.832
141.148
9. Kwaliteit Handhaving:
Klachten(bezwaar &beroep)
Gegrond verklaard (%)

700
Niet
beschikbaar

143.864
7.206
151.070

137.736
7.500
145.236

n.t.b.
n.t.b.

95%

Toelichting op het overzicht doelmatigheidsindicatoren
Het kostprijsmodel ILT is in 2013 vastgesteld. In het huidige model worden
de kosten zuiverder toegerekend aan de (hoofd-)producten. Dit verklaart
daling van het handhavingstarief en de stijging van het vergunningsverleningstarief.
Het verschil tussen de omzet vergunningverlening en de kosten voor
vergunningverlening wordt verklaard doordat de ILT (overwegend)
niet-kostendekkende tarieven afgeeft ILT. Daarnaast worden er
niet-tarifeerbare producten afgegeven en int het Ministerie van EZ de
bijdragen kernenergiewet zelf. De ILT ontvangt een vergoeding in de vorm
van agentschapsbijdrage.
In de begroting is de indicator wachttijden informatiecentrum
opgenomen. Door vertraging in uitrol software is de realisatie van deze
indicator nog niet te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

198

Agentschapsparagraaf KNMI

KNMI
Staat van baten en lasten 2013 van het baten en lastenagentschap KNMI
Bedragen in € 1.000

Omschrijving

Baten
Omzet IenM
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
waarvan eigen personeel
waarvan externe inhuur
– Materiële kosten
waarvan apparaat ICT
waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
waarvan apparaat ICT
– immaterieel
Overige Lasten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

45.574
1.288
18.520
25

38.571
1.231
19.231
68
741

– 7.003
– 57
711
43
741

42.814
1.165
20.240
25
3

65.407

59.842

– 5.565

64.246

28.856
28.444
412
32.822
2.391

3.080
2.176
904
– 10.036
1.445

32.980

280

31.936
30.620
1.316
22.786
3.836
3.112
219

– 61

25.507
3.803
3.055
278

3.449
1.986

2.577
1.861

– 872
– 125

2.745
2.012

49
0

49
0

1.471

65.407

57.566

– 7.841

62.980

0

2.276

2.276

1.266

Realisatie 2013

Verschil

Realisatie 2012

642
22
33
298

642
22
33
298

34.036
313
3.227
38.572
8.468

– 11.538
313
3.227
– 7.002
– 7.446

Toelichting op de staat van baten en lasten
Baten
Omzet IenM
(x € 1.000)

Begroot 2013

Artikel 11 Waterkwantiteit
Artikel 16 Spoor
Artikel 17 Luchtvaart
Artikel 19 Klimaat
Artikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
Bijdrage ILT
Bijdrage RWS
Totaal
waarvan programma

45.574

45.574
15.914

42.814

42.814
10.110

In 2013 is het profijtbeginsel in de begroting doorgevoerd mede voor
invulling van de taakstelling Rutte I en II. Hierdoor is de bijdrage op artikel
23 verlaagd voor maatwerkopdrachten die in rekening wordt gebracht aan
beleidsdirecties en diensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

199

Agentschapsparagraaf KNMI

In 2013 zijn voor artikel 23 bedragen ontvangen voor projecten waarvan
de prestaties (kosten) niet in hetzelfde jaar geleverd zijn. De ontvangsten
waar nog geen prestaties (kosten) tegenover staan worden niet als
opbrengst verantwoord, maar als vooruit ontvangen ter dekking van
toekomstige kosten. Zodra de prestaties (kosten) worden geleverd,
worden de opbrengsten verantwoord en de vooruit ontvangen bedragen
verminderd. Het gaat vooral om ontvangsten in het kader Aardobservatie
en Deltaplan. Zie volgende tabel.

Aardobservatie (x € 1.000)
Deltaplan (x € 1.000)

per 1/1/2013

2013

per 31/12/2013

Vooruitontvangen

Ontvangen
bijdrage

kosten/
opbrengsten

Vooruitontvangen 2013

Vooruitontvangen

11.547
2.814

16.090
1.066

8.468
1.579

7.622
– 513

19.169
2.301

Ook voor een deel van de opbrengsten aan de diensten IenM geldt dat
een deel van de prestaties nog geleverd moeten worden. Een deel van de
ontvangen bedragen is daarom als vooruitontvangen geboekt.
Naast de zichtbaar in de begroting opgenomen bijdragen aan het KNMI
(opdrachtbrief) zijn van de diensten IenM nog andere opbrengsten
ontvangen. Het betreft vooral opbrengsten RWS voor dienstverlening op
het gebied van het Nationaal Modellen- en Datacentrum.
Omzet overige departementen
(x € 1.000)

Begroot 2013

RIVM
Defensie
Overige

1.090
198

Totaal

1.288

Realisatie
2013

Verschil

Realisatie
2012

280
952

280
– 138
– 198

893
272

1.231

– 57

1.165

In 2013 is het profijtbeginsel in de begroting doorgevoerd. Hierdoor wordt
de dienstverlening aan RIVM als maatwerkopdracht in rekening gebracht
en niet langer uit artikel 23 gefinancierd. De post Overige betreft
opbrengsten Rijkswaterstaat. Vanaf 2013 zijn deze als opbrengst moederdepartement verantwoord.
Omzet derden
(x € 1.000)

Begroot 2013

Realisatie
2013

Verschil

Realisatie
2012

Luchtvaart
Projecten extern
gefinancierd
Dataverstrekkingen en
licenties
Overig

9.421

9.292

– 129

9.549

8.158

8.875

717

9.640

780
161

641
423

– 139
262

498
825

Totaal

18.520

19.231

711

20.512

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

200

Agentschapsparagraaf KNMI

Er zijn meer externe projecten voor derden uitgevoerd dan begroot. Door
de vrije datapolitiek zijn de opbrengsten uit Dataverstrekking en licenties
lager dan begroot.
Vrijval voorzieningen
Het grootste deel betreft een vrijval van de voorziening onderhanden
werk. Deze voorziening is in 2012 gevormd ter dekking van verwachte
verliezen op subsidieprojecten. Een deel hiervan is nu vrijgevallen.
(x € 1.000)

Bijzondere baten
Vrijval voorzieningen
wachtgeld
Vrijval reorganisatievoorziening
Vrijval voorziening
onderhanden werk
Vrijval voorziening
dubieuze debiteuren

Begroot 2013

Realisatie
2013

Verschil

Realisatie
2012

0

741

741

2

81

81

85

85

575

575

0

0

2

Lasten
Personele kosten
(x € 1.000)

Begroot 2013

Realisatie
2013

Verschil

Realisatie
2012

Personeel

28.856

31.936

3.080

32.980

Specificatie
Eigen personele
kosten
Inhuur

28.444
412

30.619
1.316

2.175
904

30.715
2.265

375,0

368,8

–6

388,6

Gemiddeld aantal fte
Mutatie fte t.o.v.
voorgaand jaar

– 5,1%

– 3,6%

De werkelijke personele kosten zijn hoger dan begroot. De overschrijding
van de loonkosten wordt veroorzaakt door hogere sociale lasten (dit uit
zich ook in de stijging salariskosten per medewerker), incidentele uitgaven
en de kosten voor medewerkers gefinancierd uit externe projecten. Voor
deze laatste is ook extra omzet gegenereerd (zie omzet derden). De
inhuuroverschrijding betreft voornamelijk inhuur in het kader van het
Deltaplan.
Materiële kosten
Voor aardobservatie is in de Rijksbegroting € 15,9 miljoen opgenomen.
Dit bedrag is in 2013 verhoogd met een prijsbijstelling van € 0,2 miljoen.
Per saldo is door vertraging bij het opstarten van nieuwe programma’s de
opgevraagde en betaalde contributies aardobservatie € 7,6 miljoen lager
dan begroot.
De overige materiële kosten zijn gedaald met € 1,1 miljoen ten opzichte
van 2012. Dit is een daling van 8,7%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

201

Agentschapsparagraaf KNMI

Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn in 2013 gedaald omdat er relatief weinig is
geïnvesteerd in 2012 en 2013. Bovendien zijn de investeringsuitgaven van
2013 vooral eind 2013 gedaan waardoor de bijbehorende afschrijvingskosten extra laag zijn.
Dotatie voorzieningen
De dotatie aan de voorziening betreft met name een dotatie aan de
voorziening dubieuze debiteuren. Dit betreft posten van derden die langer
dan 6 maanden vervallen zijn.
Saldo van baten en lasten
In de Rijksbegroting 2013 was een saldo van € 0 begroot. Het gerealiseerde resultaat is € 2,3 miljoen positief.
Dit positieve resultaat wordt veroorzaakt doordat de opbrengsten minder
zijn afgenomen dan de kosten. De lagere contributie aan EUMETSAT leidt
tot een afname van zowel de kosten als de opbrengsten met € 7,4 miljoen.
De overige opbrengsten zijn gestegen met € 2 miljoen. Dit betreft onder
andere een vrijval voorzieningen van € 0,7 miljoen.
Afgezien van de lagere kosten voor EUMETSAT zijn de kosten slechts
€ 0,4 miljoen lager dan begroot. Door achterblijvende investeringsprojecten zijn zowel de materiële kosten (€ 2,4 miljoen) als de afschrijvingskosten (€ 0,9 miljoen) lager dan begroot. Daartegenover staat een
overschrijding van de personeelskosten van € 3,1 miljoen. Dit wordt
veroorzaakt door hogere kosten voor inhuur (€ 0,9 miljoen), een reservering voor niet opgenomen vakantiedagen (€ 1,0 miljoen) en hogere
kosten projectmedewerkers doordat meer door derden gefinancierde
projecten zijn uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

202

Agentschapsparagraaf KNMI

Balans
Balans per 31 december 2013 van het baten-lastenagentschap KNMI
(bedragen x € 1.000)
2013

2012

Activa
Materiële vaste activa
* Grond en gebouwen
* Installaties en inventaris
* Overige activa
* In ontwikkeling
Onderhanden projecten
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

5.625
2.369
4.286
1.146
2.165
3.257
1.158
28.404

6.124
3.245
4.516
241
1.137
3.350
830
19.081

Totaal activa

48.411

38.524

Passiva
Eigen vermogen
* Exploitatiereserve
* Onverdeeld resultaat
Lening bij Min. van Financiën
Voorzieningen
Vooruitontvangen projecten
Crediteuren
Nog te betalen

3.130
2.276
5.931
757
4.204
2.320
29.792

611
1.266
7.306
1.187
4.240
2.500
21.412

Totaal passiva

48.411

38.524

Toelichting op de balans
Activa
Debiteuren
Het saldo debiteuren is in lijn met voorgaand jaar. Het openstaande
bedrag Overheden bestaat voornamelijk uit een viertal vorderingen op het
Netherlands Space Office van € 0,8 miljoen uit de periode juli-december.
Nog te ontvangen
De nog te ontvangen bedragen betreffen vooral de dienstverlening aan de
ILT/RIVM (€ 0,35 miljoen)
Liquide middelen
Het betreft een tweetal deposito’s bij het Ministerie van Financiën van
€ 10 miljoen met rentepercentages van 0,53% en 0,54% en een looptijd tot
maart 2014 respectievelijk november 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

203

Agentschapsparagraaf KNMI

Voorzieningen
Infrastructuur De
Bilt

Vernieuwingsprogramma

Wachtgeld

Totaal

Saldo per 1 jan 2013
Bij:
dotatie
Af:
vrijval
mutaties

180

207

800

1.186

0

0

0

180

85
83

81
0

166
263

Totaal af

180

168

81

429

0

39

718

757

Saldo per 31 dec 2013

De voorzieningen zijn afgenomen van € 1,2 miljoen naar € 0,8 miljoen
door het afronden van de voorziening Infrastructuur De Bilt, vrijval
voorziening wachtgeld en voorziening Vernieuwingsprogramma en
reguliere mutaties in het kader van FPU+ (Vernieuwingsprogramma).De
voor het Vernieuwingsprogramma opgenomen voorziening loopt tot en
met 2015 en de voorziening wachtgeld loopt tot 2021.
Crediteuren
Het saldo crediteuren is in lijn met 2012. Een bedrag van € 1,4 miljoen
heeft betrekking op de rijksoverheid en betreft het binnen 1 jaar opeisbaar
deel van de leningen bij het Ministerie van Financiën. Het bedrag is in
2013 gedaald omdat een tweetal leningen volledig is afgelost.
Nog te betalen
De nog te betalen bedragen betreffen met name vooruit ontvangen
bedragen moederdepartement in het kader van EUMETSAT (€ 19,2
miljoen) en Deltaplan (€ 2,3 miljoen).
Eigen Vermogen
Het onverdeeld resultaat is het resultaat (saldo van baten en lasten) dat
het KNMI heeft gerealiseerd over het jaar 2013. Mede als gevolg van het
positieve resultaat overschrijdt het Eigen Vermogen per 31 december 2013
het plafond van maximaal 5% eigen vermogen over de gemiddelde omzet
over de afgelopen drie jaar met circa € 2,4 miljoen. Bij de eerstvolgende
suppletoire begrotingswet zal worden aangegeven hoe deze
overschrijding wordt hersteld.
Ontwikkeling eigen vermogen

Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
– directe mutatie eigen vermogen1

Stand per
31/12/11

Stand per
31/12/12

Stand per
31/12/13

1.801
– 1.190

611
1.266

1.877
2.276
1.253

611

1.877

5.406

Totaal
1

In 2013 is € 1,25 miljoen door het moederdepartement aan het eigen vermogen toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

204

Agentschapsparagraaf KNMI

Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht voor het jaar 2013
Bedragen in EUR1.000

Omschrijving

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2013 + stand depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2013 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

14.960
3.298
– 3.000
– 3.000

19.081
11.323
– 1.878
0
– 1.878

4.121
8.025
1.122
0
1.122

– 2.381
3.000
619

1.253
– 1.375
0
– 122

1.006
– 3.000
– 741

15.877

28.404

12.527

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom is opgebouwd uit afschrijvingskosten (€ 2,6
miljoen), toename van de voorraden/onderhandenwerk (€ -0,9 miljoen),
toename van de kortlopende vorderingen (€ -0,4 miljoen), een toename
van de schulden (€ 7,5 miljoen), afname van de voorzieningen (€ -0,4
miljoen) en het gerealiseerde positieve resultaat (€ 2,3 miljoen). De
toename van de schulden betreft voornamelijk een toename van de
vooruit ontvangen bedragen voor aardobservatie.
Investeringskasstroom
In 2013 is vooral geïnvesteerd in uitbreiding van de rekencapaciteit (€ 0,6
miljoen), uitbreiding opslagcapaciteit (€ 0,2 miljoen) en seismometers
(€ 0,2 miljoen). De overige investeringen (€ 0,8 miljoen) betreffen een
groot aantal geringe investeringen in elektronische hulpmiddelen. Er is
minder geïnvesteerd dan begroot door vertragingen bij de investeringen
in ICT.
Financieringskasstroom
Er is in 2013 geen beroep op de leenfaciliteit gedaan. De activa met korte
looptijd zijn door het KNMI zelf gefinancierd (uit vooruitontvangen
bedragen). Daarnaast is vooruitlopend op de verwachte transitiekosten
een aanvulling op het Eigen Vermogen ontvangen. Tenslotte zijn de
aflossingen op de leningen lager dan begroot doordat in 2012 geen
beroep op de leenfaciliteit is gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

205

Agentschapsparagraaf KNMI

Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2013
Realisatie
2010

2011

2012

2013

Kostprijs in € per eenheid product
– percentage overhead
– fte’s indirect

17%
101

19%
103

20%
88

27%
94

Tarieven/uur

108

118

112

109

Omzet per productgroep
– meteorologie
– seismologie
– aardobservatie

48 019
1 926
7 909

47 542
1 999
9 127

50 423
3.686
10.110

46.254
2.690
8.468

FTE- per 31 december

426

393

383

358

Saldo van baten en lasten (%)

– 2%

2%

2%

4%

– 0,24
– 0,21
0,04

– 0,33
– 0,06
– 0,03

– 0,17
– 0,32
– 0,05

– 0,01
– 0,25
0,26

99

99,5

99,7

99,7

99,3

99

98,4

99,3

Algemene weersverwachtingen en adviezen
– afwijking min temperatuur (C
– afwijking max temperatuur (C
– gem afwijking wind snelheid (m/s)
Luchtvaartverwachtingen
– tijdigheid TAF schiphol (%)
Maritieme verwachtingen
– tijdigheid marifoonbericht (%)

Toelichting op het overzicht doelmatigheidsindicatoren
Kosten in € per eenheid product
De fte’s overhead worden bepaald op basis van de geschreven uren. Alle
uren geschreven op overheadactiviteiten worden daarbij omgerekend
naar het corresponderende aantal fte’s. Zowel overheadactiviteiten binnen
de Staf als binnen de sectoren vallen hieronder. Het aantal fte’s indirect is
gestegen door een verschuiving van de uren van de procesbewaking,
distributie en codebeheer van direct naar indirect. Dit betreft omgerekend
circa 7 fte. Per saldo resteert dan een lichte daling.
Tarieven per uur
Het uurtarief wordt bepaald door de totale kosten exclusief kosten direct
geboekt op een product te delen door het aantal uren geschreven op de
producten. Het uurtarief is gedaald omdat de kosten door (1) bezuinigingen en (2) wegvallen van een aantal eenmalige kosten in 2012 harder
zijn gedaald (18%) dan het totaal aantal productieve uren (12%).
Verwachtingen en adviezen
De afwijking en de tijdigheid vallen binnen de doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

206

Agentschapsparagraaf NEa

Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) 2013
Staat van baten en lasten 2013 van het batenenlastenagentschap Nea
Bedragen in € 1.000

Omschrijving

Baten
Omzet Moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
* waarvan eigen personeel
* waarvan externe inhuur
– materiële kosten
* waarvan apparaat ICT
* waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten:
– materieel
* waarvan apparaat ICT
– immaterieel
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2013

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

7.459
0
0
0
0
7.459

7.370
16
75
5
0
7.466

– 89
16
75
5
0
7

7.299

4.972
3.671
1.301
2.038
811

5.288
3.905
1.383
1.129
417

316
234
82
– 909
– 394

4.981
3.719
1.262
1.504
1.114

48

24

– 24

21

1
0
400
7.459
0

1
0
422
6.864
602

0
0
22
– 595
602

2
1
422
6.930
927

4
0
554
7.857

Toelichting op de staat van baten en lasten
Baten
Omzet moederdepartement
De omzet moederdepartement betreft de omzet voor werkzaamheden die
de NEa verricht voor het moederdepartement. De omzet moederdepartement is een vergoeding voor:
– Onderhoud ETS
– Onderhoud ETS luchtvaart
– Communicatie en voorlichting
– Registeradministratie handelaren
– Nationale verplichtingen onder EU en VN
– NEa brede producten en diensten
– Project biobrandstoffen
– Project introductie fase 3
De omzet moederdepartement komt nagenoeg overeen met de oorspronkelijke begroting. In het overzicht doelmatigheidsindicatoren is de omzet
gespecificeerd per product.
Omzet overige departementen
Dit betreft omzet van uitgevoerde werkzaamheden voor AgentschapNL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

207

Agentschapsparagraaf NEa

Omzet derden
De post omzet derden bestaat uit ontvangsten voor verleende diensten
van NEa medewerkers aan andere organisaties.
Lasten
Ten opzichte van de oorspronkelijke begroting zijn de totale personeelkosten hoger dan begroot. De overschrijding van de eigen personeelskosten wordt met name veroorzaakt door inbesteding voor een interim
manager voor het bedrijfsbureau, inbesteding voor het digitaliseren van
de NEa en inbesteding voor een onderzoek naar de structuur van de
organisatie. De externe inhuur is nagenoeg gelijk aan de oorspronkelijke
begroting. In 2013 heeft de NEa uitbreiding van het takenpakket gekregen.
De uitvoering van deze extra taken is deels ingevuld met externe inhuur.
Eind 2013 heeft de NEa een formatie uitbreiding gekregen van 10 fte. De
taakuitbreiding zal met eigen personeel worden ingevuld, waardoor de
externe inhuur zal gaan afnemen.
Specificatie personele kosten

Begroting 2013

Realisatie 2013

Aantal FTE
Eigen personeelskosten (x € 1.000)
Kosten Inhuur (x € 1.000)

42
3.671
1.301

40,7
3.905
1.383

Totale personele kosten (x € 1.000)

4.972

5.288

Materiële kosten
De materiële kosten bestaan onder meer uit: bureau-, voorlichtings- en
huisvestingskosten, kosten voor onderhoud en exploitatie van bedrijfsmiddelen en kosten voor huren en leasen van bedrijfsmiddelen. De lagere
realisatie is in belangrijke mate het gevolg van lagere ICT-kosten en
huisvestingskosten dan oorspronkelijk begroot.
Balans
Balans per 31 december 2013 van het baten-lastenagentschap NEa
Bedragen x € 1.000
2013

2012

1.264

1.686

0
0
85
20
2.363

1
4
10
3
5.612

TOTAAL ACTIVA

3.732

7.316

PASSIVA
Eigen vermogen
– Exploitatiereserve
– Onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen

352
602
1.000
32
1.746

1.075
927
1.400
77
3.837

TOTAAL PASSIVA

3.732

7.316

ACTIVA
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Installaties en inventarissen
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

208

Agentschapsparagraaf NEa

Toelichting op de balans
Activa
Immateriële vaste activa
De immateriële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de historische
kostprijs verminderd met de cumulatieve afschrijvingen. Onder de
immateriële vaste activa valt het informatiesysteem PAN.
Debiteuren
De waardering van de post debiteuren vindt plaats tegen nominale
(factuur)waarde. In het saldo van de debiteuren is onder meer een
vordering verwerkt van € 16.000,– op het AgentschapNL.
Passiva
Eigen vermogen
Het eigen vermogen bestaat uit een exploitatiereserve en een nog
onverdeelde resultaat van het afgesloten boekjaar. In de tabel is de
ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen.
Ontwikkeling Eigen
vermogen

Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– directe mutatie eigen
vermogen1
– onverdeeld resultaat
Totaal

Stand per
31 december
2011

Stand per
31 december
2012

Stand per
31 december
2013

237

1.075

2.002

838

927

– 1.650
602

1.075

2.002

954

1
In 2013 is € 1,65 miljoen van het eigen vermogen afgedragen aan het moederdepartement,
vanwege de overschrijding van het plafond van maximaal 5% eigen vermogen van de gemiddelde omzet over de afgelopen drie jaar.

Toelichting
Het Eigen Vermogen overschrijdt per 31 december 2013 met bijna € 0,6
miljoen het plafond van maximaal 5% eigen vermogen over de gemiddelde omzet over de afgelopen drie jaar. Bij de eerstvolgende suppletoire
begrotingswet zal worden aangegeven hoe deze overschrijding wordt
hersteld.
Crediteuren
Onder de post crediteuren valt een bedrag van € 25.000,– «crediteuren
overige ministeries».
Nog te betalen
De post nog te betalen bedragen bestaat voornamelijk uit kosten voor
ingehuurd personeel, kosten van inbesteding, uitbesteding en onderhoud
ICT met betrekking tot 2013. Daarnaast is er een vooruitontvangen bedrag
KLG van € 0,3 miljoen (saldo van de afrekening met KLG over het jaar
2013) en een vooruitontvangen bedrag van het Ministerie van Financiën
(€ 60.000,–) opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

209

Agentschapsparagraaf NEa

Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht over het jaar 2013
Bedragen in € 1.000

Omschrijving

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

2.469

5.612

3.143

400

– 1.199

– 1.599

0
0
0

0
0
0

0
0
0

1.

Rekening-courant RHB 1 januari 2013

2.

Totaal operationele kasstroom

3a -/3b +/+
3.

Totaal investeringen
Totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom

4a -/4b +/+
4c -/4d +/+
4.

Eenmalige uitkering aan moederdepartement
Eenmalige storting door moederdepartement
Aflossingen op leningen
Beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom

0
0
– 400
0
– 400

– 1.650
0
– 400
0
– 2.050

– 1.650
0
0
0
– 1.650

5.

Rekening courant RHB 31 december 2013

2.469

2.363

– 106

(=1+2+3+4)
(maximale roodstand 0,5 mln euro)

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Investeringskasstroom
Er zijn in 2013 geen investeringen geweest.
Financieringskasstroom
In 2013 is het eigen vermogen over 2012 afgeroomd en afgedragen aan de
eigenaar (€ 1,65 miljoen).
Op de leenfaciliteit is in 2013 € 0,4 miljoen afgelost.
Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2013
Doelmatigheidsindicatoren

Begroting
2013

Kostprijzen per product (x € 1):
Vergunningaanvragen (per vergunning)
Onderhoud dossier (per dossier)
Audits (per audit)
Ad hoc onderzoek (per onderzoek)
Afsluiten handelsjaar (per emissiejaarverslag)
Infodesk (per vraag)
Registeradministratie (per gemiddelde rekening in beheer)
Onderhoud ETS
Communicatie en voorlichting (helpdeskvragen)
Registeradministratie handelaren
Nationale verplichtingen onder EU en VN

Realisatie
2013

3.550
690
6.813
6.511
411
134
583

Realisatie
2012

Realisatie
2011

4.483
926
5.879
6.404
369
113
325

3.716
722
7.131
6.814
430
140
610

6.916
131
1.154
140

Tarieven per uur (x € 1):
Laag
Midden
Hoog

83
93
114

83
95
125

84
94
115

85
95
116

FTE totaal (excl. externe inhuur)

43

40,7

41,67

38,10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

210

Agentschapsparagraaf NEa

Doelmatigheidsindicatoren

Begroting
2013

Omzet per productgroep (x € 1.000)1
Vergunningaanvragen (p*q)
Onderhoud dossier (p*q)
Validatie en toewijzing rechten luchtvaart
Audits (p*q)
Ad hoc onderzoeken (p*q)
Diepte- en thema onderzoeken
Handhaving
Bezwaren en beroepen
Afsluiten handelsjaar (p*q)
Infodesk (p*q)
Registeradministratie (p*q)
Registeronderhoud
Rekeningbeheer overheid
Fraudebestrijding
Voorbereiding nieuwe regelgeving en beleidsafstemming
Toewijzing rechten nieuwkomers
Overige producten/diensten
Onderhoud ETS
Onderhoud ETS luchtvaart
Communicatie en voorlichting (helpdesk en overig)
Registeradministratie handelaren
Nationale verplichtingen onder EU en VN
NEa brede producten en diensten
Projecten
Totaal

Realisatie
2013

Realisatie
2012

Realisatie
2011

31
426

63
334

435
243
18

849
368
145
190
72
215
358
580
974
–
139
255
21
297

60
319
79
818
352
155
203
81
206
342
554
940
85
250
340
72
132

242
309
874
99
165

2.471

3.209
222
385
256
91
544
2.663

1.148
3.307

2.180

7.459

7.370

7.299

7.040

0

8,90%

11,80%

5,82%

Kwaliteitsindicatoren
Validatie& vergunningen
% vergunningen verleend binnen wettelijke termijn
% meldingen afgehandeld binnen wettelijke termijn
Aantal bedrijven met een vergunning

>99%
>99%
463

100%
95%
464

100%
99%
421

100%
100%
463

Registratie Emissiehandel
Register CO2online 2
Register NOxonline

–
>99%

–
100%

–
100%

99,3%
99,9%

77

96

66

113

30
54
4

5
16
0

8
38
1

6
54
1

<3
<2
100%
>65%
<10%
>60%

0
0
nvt
–
–
58%

0
0
nvt
–
–
66%

0
0
nvt
–
–
65%

Saldo van baten en lasten (%)

Toezicht en handhaving
Aantal uitgevoerde audits bij bedrijven gebaseerd op RGT en
nieuwkomers
Aantal uitgevoerde audits bij bedrijven gebaseerd op een steekproef
Aantal uitgevoerde ad hoc onderzoeken bij bedrijven
Aantal uitgevoerde thema onderzoeken3
Algemeen
Aantal gegronde klachten over uitoefening taken
Aantal ongegronde klachten over uitoefening taken
% klachten afgerond binnen wettelijke termijn
Tevreden belanghebbenden
Ontevreden belanghebbenden
Directe uren/totaal aantal gewerkte uren

1
Voor de opdracht 2013 is de producten- en dienstencatalogus van de NEa geheel herzien, hierdoor komen in de kolom «Prestatie 2013» andere
producten voor dan in de oorspronkelijke begroting. Hierdoor zijn de producten en diensten in bovenstaand overzicht niet eenvoudig te vergelijken
met voorgaande jaren.
2
In juni 2012 is het nationale register CO2 Emissiehandel opgegaan in het EU-register. Dit wordt technisch beheerd door de Europese Commissie.
Als gevolg hiervan heeft de NEa geen directe invloed meer op de beveiliging en de beschikbaarheid van het register.
3
In de opdracht voor 2013 zijn geen thema onderzoeken opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

211

Agentschapsparagraaf NEa

Ten opzichte van de oorspronkelijke begroting wijkt de opbrengst van de
producten en diensten niet veel af. De projecten geven ten opzichte van
de oorspronkelijke begroting een hogere realisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

212

Geen 1

Examencommissie
Certificaatloodsen
Commissie
van Beroep als
bedoeld in
artikel 3 Wet
rijonderricht
motorrijtuigen
1993
Nederlandse
Emissieautoriteit
Nederlandse
Emissieautoriteit
Nederlandse
Emissieautoriteit
Nederlandse
Emissieautoriteit
Bestuurder C. de
Visser
Bestuurder A. B. M.
Hoff

Bestuurder

Bestuurder

0

0

0

0

€ 11.429
€ 11.429
€ 11.429

Belastbare
vaste en
variabele
onkostenvergoeding

€ 43.200

Beloning

0

0

0

0

Werkgeversdeel van
voorzieningen ten
behoeve van
beloningen
betaalbaar
op termijn

Datum
aanvang
dienstverband in
het
boekjaar(indien van
toepassing)

Datum einde
dienstverband in
het
boekjaar(indien van
toepassing)

0,05

0,05

0,05

0,2

Omvang
dienstverband (in
FTE)

Nee

Nee

Nee

Nee

Interim

Motiveringoverschrijding
norm
(indien van
toepassing)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

NB: In het ZBO-register staan drie voormalige ZBO’s van IenM die in 2013 al niet meer bestonden. Deze zijn per 1 januari 2014 formeel uit de wet
gehaald. Het betreft de ZBO’s Commissie Stuurliedenexamens, Commissie voor de Examens van scheepswerktuigkundigen en de Commissie voor
de Zeevisvaartexamens.

1
Bij de ZBO’s Examencommissie Certificaatloodsen en Commissie van Beroep als bedoeld in artikel 3 Wet rijonderricht motorrijtuigen 1993 is geen sprake van leidinggevenden, noch van
ondergeschikten. Er is geen instelling waar de functie wordt bekleed. De betrokkenen hebben geen inkomen volgens de definitie van bezoldiging zoals opgenomen in de Wet Normering Topinkomens. (Het betreft hier personen – vaak inmiddels met pensioen – die door de Minister van IenM zijn aangewezen om op te letten tijdens examens.)

Bestuurder E.F. van
Galen

Bestuurder

Naam

Bestuurder D. J. M.
Corbey

Aard van
de
functie

Bestuursvoorzitter

Geen1

Functie(s)

Naam orgaan
of instelling
waar functie
wordt bekleed

Topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen

Bezoldiging

7.5 Topinkomens

To p i n k o m e n s

213

€ 1.578,88

€ 33.847,97 € 624,28

Coördinerend
Specialist
Inspecteur

Datum aanvang
dienstverband in
het boekjaar(indien van
toepassing)

01-02-2013

01-02-2013

Datum einde
dienstverband in
het boekjaar(indien van
toepassing)

1,0

1,0

Omvang
dienstverband
(in FTE)

Interim

Overschrijding als
gevolg van
diensttijdgratificatie
Afkoop niet
opgenomen
verlofuren in
verband met ontslag

Motivering
overschrijding norm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

Laatste
Functie

Aard van
de Functie

Naam

Eerdere Functie(s)
tijdens dienstverband

Uitkeringen wegens
beëindiging
dienstverband

Jaar van beëindiging
dienstverband

Interim

Motivering
overschrijding
norm(indien van
toepassing)

Er zijn bij IenM geen uitkeringen wegens beëindiging van het dienstverband geweest aan topfunctionarissen of gewezen topfunctionarissen.

Naam orgaan
of instelling
waar functie
werd bekleed

Topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen

Uitkeringen wegens beëindiging van het dienstverband

NB: De Minister van BZK heeft bij brief van 27 februari 2014 aan de Tweede Kamer laten weten dat hij een ministeriële regeling over de Wnt
(inclusief beleidsregels toepassing Wnt) heeft opgesteld. In de begeleidende brief is aangegeven dat het niet mogelijk is gebleken een sluitende
oplossing te vinden voor de uitvoeringsproblematiek ten aanzien van de vermelding van de gegevens over personen die anders dan op grond van
een dienstbetrekking een functie vervullen als niet-topfunctionaris (externe niet-topfunctionarissen). De Minister van BZK heeft daarom voor het
verslagjaar 2013 als gedragslijn bepaald dat niet volledig aan de verplichting tot openbaarmaking kan en hoeft te worden voldaan. Het Ministerie
van IenM heeft overeenkomstig deze gedragslijn uitvoering gegeven aan de Wnt. Dit leidt tot een onzekerheid in de verantwoording vanwege het
ontbreken van een praktisch toepasbare normstelling voor dit onderdeel van het Wnt-overzicht. De onzekerheid betreft uitsluitend het achterwege
laten van de vermelding van de gegevens over externe niet-topfunctionarissen.

€ 1.775,42

€ 24.650,98 € 124,88

Werkgeversdeel
van voorzieningen
ten behoeve van
beloningen
betaalbaar op
termijn

Topmanager

Belastbare
vaste en
variabele
onkostenvergoeding

DG
Ruimte en
Water
ILT
Risicovolle
bedrijven

Beloning

Functie(s)

Naam
orgaan of
instelling
waar
functie
wordt
bekleed

Overige functionarissen van wie de bezoldiging de norm overschrijdt

To p i n k o m e n s

214

Laatste
Functie

Eerdere Functie(s) tijdens
dienstverband

Uitkeringen wegens
beëindiging dienstverband

Jaar van beëindiging
dienstverband

Interim

Motivering overschrijding
norm

NB: De Minister van BZK heeft bij brief van 27 februari 2014 aan de Tweede Kamer laten weten dat hij een ministeriële regeling over de Wnt
(inclusief beleidsregels toepassing Wnt) heeft opgesteld. In de begeleidende brief is aangegeven dat het niet mogelijk is gebleken een sluitende
oplossing te vinden voor de uitvoeringsproblematiek ten aanzien van de vermelding van de gegevens over personen die anders dan op grond van
een dienstbetrekking een functie vervullen als niet-topfunctionaris (externe niet-topfunctionarissen). De Minister van BZK heeft daarom voor het
verslagjaar 2013 als gedragslijn bepaald dat niet volledig aan de verplichting tot openbaarmaking kan en hoeft te worden voldaan. Het Ministerie
van IenM heeft overeenkomstig deze gedragslijn uitvoering gegeven aan de Wnt. Dit leidt tot een onzekerheid in de verantwoording vanwege het
ontbreken van een praktisch toepasbare normstelling voor dit onderdeel van het Wnt-overzicht. De onzekerheid betreft uitsluitend het achterwege
laten van de vermelding van de gegevens over externe niet-topfunctionarissen.

Naam orgaan of
instelling waar
functie werd
bekleed

Overige functionarissen

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

215

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

D. BIJLAGEN
BIJLAGE 1 TOEZICHTRELATIES ZBO’S EN RWT’S
Algemeen
In 2013 heeft IenM voor het eerst gewerkt met het geactualiseerde en
geprofessionaliseerde toezicht op de uitvoeringsorganisaties op afstand .
De uitgangspunten hiervoor zijn uitgewerkt in «Verantwoorde Uitvoering:
Toezichtvisie IenM op uitvoeringsorganisaties op afstand» en de individuele ministeriële regelingen en beleidsregels die voor een aantal
specifieke ZBO’s zijn opgesteld48.
In het afgelopen jaar hebben diverse overleggen tussen de besturen en
directies van ZBO’s en de bewindspersonen en de secretaris-generaal, in
zijn rol als eigenaar, plaatsgevonden. Dergelijke overleggen hebben ook
plaatsgevonden met de raden van toezicht. Daarnaast is er regelmatig op
ambtelijk niveau overleg met de ZBO’s.
IenM heeft in het afgelopen jaar de diverse instrumenten uit de toezichtvisie ingezet. In 2013 is voor het eerst gewerkt met een jaarbrief waarin de
ZBO’s is gevraagd om specifieke aandacht te besteden aan de gevolgen
van de economische crisis en om verdergaande kostenbesparende
maatregelen te treffen, om de gevolgen voor de tarieven zoveel mogelijk
te beperken. De begrotingen en de tarieven van de ZBO’s zijn door de
bewindspersonen vastgesteld. Daar waar sprake is geweest van herbenoeming van bestuurders of leden van de raad van toezicht is dit ook
conform toezichtvisie uitgevoerd. In 2014 zal, na afronding van het
jaarverslag, de toezichtvisie samen met de ZBO’s worden geëvalueerd.
In 2013 heeft een rijksbrede doorlichting van (een selectie van) ZBO’s
plaatsgevonden. Voor het merendeel van de onder IenM ressorterende
ZBO’s is geconcludeerd dat de zelfstandige status gerechtvaardigd is. Voor
een drietal kleine ZBO’s (Vamex, NIWO, SACN) is voorgesteld om een
business case uit te voeren om te onderzoeken of samenvoeging,
aanpassing of opheffing van de ZBO-status opportuun is. De conclusies
en aanbevelingen zijn door de Ministerraad overgenomen.
Tot slot is in 2013 door de unit Toezicht een inventarisatie van de sturing
van uitvoeringsorganisaties op afstand binnen het IenM-domein uitgevoerd.
Onderstaand wordt voor een aantal ZBO’s en RWT’s een overzicht
gegeven van de toezichtbevindingen over het jaar 2013. De bijlage wordt
afgesloten met een totaaloverzicht van alle ZBO’s en RWT’s die onder de
Minister van IenM ressorteren. Het overgrote deel van deze organisaties is
tarief gefinancierd. Daarom zijn voor deze organisaties geen ramingen en
realisaties opgenomen. Voor een nader beeld wordt verwezen naar de
individuele jaarverslagen van deze organisaties.
ProRail
De Staat houdt 100% van de aandelen van Railinfratrust BV die op haar
beurt 100% van de aandelen ProRail houdt. Het aandeelhouderschap ligt
bij de Minister van Infrastructuur en Milieu. Het aandeelhouderschap is in
2012 overgaan van de Directie Openbaar Vervoer en Spoor naar een
48

http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/documenten-en-publicaties/rapporten/2013/03/07/
toezichtvisie-ienm-2013–2017-verantwoorde-uitvoering.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

216

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

separate toezichteenheid binnen de hoofddirectie FMC. De sturing vanuit
de aandeelhoudersrol is complementair ten opzichte van de sturing als
concessie- en als subsidieverlener.
De Tweede Kamer is in juli 2012 geïnformeerd over de aanpassing van het
bezoldigingsbeleid. Als gevolg van de aanpassing van het bezoldigingsbeleid worden er met ingang van 2013 geen variabele beloningen meer
verstrekt. In 2013 is een lid van de Raad van Commissarissen van ProRail
herbenoemd. Als gevolg van het vertrek van de Chief Financial Officer
(CFO) in 2013 is in de ontstane vacature tijdelijk voorzien door aanstelling
van een interim directeur Financiën.
Het toezicht op ProRail is belegd bij de Autoriteit Consument & Markt
(ACM), de Inspectie Leefomgeving en Transport en de Directie Openbaar
Vervoer en Spoor van het Directoraat-Generaal Bereikbaarheid van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
RDW
De kwaliteit van dienstverlening van de RDW was in 2013 goed op orde.
De wettelijke en de in de Toezichtvisie neergelegde prestatie-indicatoren
en normen zijn voor het overgrote deel gehaald. De RDW heeft in 2013
gewerkt aan de invulling van risico gestuurd toezicht voor de uitvoering
van de wettelijke toezichtstaken, hetgeen in 2014 voor de toezichttaken tot
nieuwe afspraken met IenM omtrent de kpi’s (key performance indicators)
zal leiden.
De personele bezetting per 31 december 2013 was (na correctie PAS
regeling) 1360,6 fte. De gemiddelde tariefontwikkeling was 2,27%.
Omdat de RDW de kosten in 2013 heeft kunnen beheersen zijn de
gerealiseerde kosten lager uitgekomen dan was begroot. Door meevallende incidentele ontvangsten en het herstel van de autoverkopen eind
van het jaar is de omzet ten opzichte van de verwachtingen meegevallen.
Over 2013 is per saldo een netto resultaat van ruim € 1 miljoen gerealiseerd.
In 2012 is de RDW gestart met een onderzoek naar de effecten van
«gratis» informatieverstrekking in een tariefgefinancierde omgeving. In
2013 heeft een evaluatie plaatsgevonden. Mede op basis van deze
bevindingen zal het open data beleid verder worden vormgegeven. Naast
de Open Data Voertuigen is de RDW, na voorbereiding in 2013, begin 2014
ook gestart met het aanbieden van open data over parkeergebieden en
parkeertarieven van gemeenten.
In 2013 heeft de RDW op verzoek van Logius het beheer van de berichtenbox verzorgd. De RDW werkte in 2013 aan meerdere projecten. Op
1 januari 2014 is het kentekenbewijs op creditcardformaat ingevoerd. De
card bevat een chip met daarop de gegevens van het voertuig en de
kentekenhouder. De RDW is daarnaast met ingang van 1 januari 2014
gestart met de registratie van kilometerstanden die erkenninghouders op
diverse momenten wettelijk verplicht aan de RDW moeten doorgeven. De
RDW voldoet aan de norm ISO 27001 voor informatiebeveiliging en
verkreeg hiervoor in februari 2013 officieel het certificaat. In 2013 ontving
de RDW voor het kentekenregister het certificaat privacy-audit-proof.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

217

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

CBR
2013 was het eerste jaar voor het CBR als publiekrechtelijk ZBO. Hiertoe
zijn de nodige wijzigingen doorgevoerd, waarover eerder reeds gerapporteerd is (wijziging tariefsystematiek, normering van het eigen vermogen,
instellen gebruikersraad, enz.). Tevens zijn afspraken gemaakt over
nieuwe prestatie-indicatoren en efficiencyverbetering.
Een belangrijke ontwikkeling was de beëindiging van het verscherpte
toezicht. In 2013 is hiertoe een gateway review uitgevoerd. De uitkomst
hiervan was dat het regime van verscherpt toezicht kon worden verlaten.
Wel werden enkele aandachtspunten benoemd, waaronder ICT en de
divisie Rijgeschiktheid. De raad van toezicht heeft op verzoek van de
Minister op deze terreinen tijdelijk een zwaardere rol gekregen en hiertoe
commissies ingesteld die de voortgang monitoren en hierover rapporteren aan IenM.
De resultaten staan onder druk als gevolg van minder aanbod van 7,1%
hetgeen een gevolg is van tijdelijke demografische en conjuncturele
ontwikkelingen, alsmede structurele beleidsmatige ontwikkelingen. Het
CBR heeft het jaar 2013 met een positief exploitatieresultaat afgesloten.
Gezien de verwachtingen voor 2014 is in het najaar van 2013 besloten tot
een gemiddelde tariefverhoging van 3,3% in 2014 teneinde een negatieve
exploitatie te voorkomen.
In 2013 is vanwege de inwerkingtreding van de 3e Rijbewijsrichtlijn op
19 januari en de uitval van een groot deel van de laatste examens onder
de oude regeling vanwege de strenge winter, druk ontstaan op de
wachttijden. Desondanks zijn de termijnen grotendeels gerealiseerd. Voor
de vele gedupeerden die de uitval heeft opgeleverd, heeft de Minister een
coulanceregeling in het leven geroepen. Die is door het CBR uitgevoerd.
Voorts heeft het jaar 2013 in het teken gestaan van het treffen van
voorbereidingen voor de verhoging van de keuringsleeftijd van het
rijbewijs van 70 naar 75 jaar. Het CBR is erin geslaagd zijn organisatie en
informatiesystemen tijdig op orde te hebben. IenM heeft samen met
onder andere het CBR, maar ook met de RDW en diverse maatschappelijke partijen gerichte communicatie gevoerd om de rijbewijsbezitters te
informeren over de verhoging van de keuringsleeftijd.
De verplichte subsidieverlening voor door het CBR opgelegde
rijvaardigheid- en medische geschiktheidonderzoeken in het kader van de
vorderingsprocedure bedraagt thans over 2013 € 2,435 miljoen. Exacte
subsidieafrekening op basis van het aantal door het CBR opgelegde
onderzoeken over 2013 volgt nog.
NIWO
De NIWO is gecertificeerd volgens de ISO certificering, waarmee
aangetoond wordt dat het kwaliteitsmanagementsysteem voldoet aan de
normelementen van de ISO. Een onderdeel van het kwaliteitsmanagementsysteem is de klachtenregistratie. In 2013 is de NIWO geëvalueerd en
de rapportage is op 17 mei 2013 aan de Tweede Kamer aangeboden. De
hoofdconclusie hierin is dat de NIWO gedurende de periode 2010 tot en
met 2012 haar publieke taken op een doeltreffende en doelmatige wijze
heeft uitgevoerd, waarbij de governance voldoende aandacht heeft
gekregen. De begroting 2014 is goedgekeurd, de tarieven zijn ongewijzigd
gebleven ten opzichte van de begroting 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

218

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

Stichting VAM/IBKI
Per 1 juni 2009 is de nieuwe Wet Rijonderricht Motorrijtuigen (WRM) in
werking getreden. De wet is in 2013 geëvalueerd en op 26 september 2013
is het eindrapport van de evaluatie WRM aan de Tweede kamer aangeboden. Het rapport geeft een positief beeld over de door IBKI voor de
uitgevoerde WRM taken. IBKI hanteert een systeem van kwaliteitsbegeleiding waarbij praktijkbegeleiders steekproefsgewijs meerijden met
examens. Het streven van IBKI is erop gericht om de examentarieven
stabiel en zo laag mogelijk te houden. In 2013 zijn de tarieven in lijn met
de algemene prijsstijging verhoogd. De tarieven voor APK keurmeester
zijn gelijk gebleven.
Op de uitvoering van de examens Wet Rijonderricht Motorvoertuigen,
keurmeester APK en installateur LPG wordt toezicht uitgeoefend door
zogenoemde Rijksgecommitteerden. Uit de verslagen van de Rijksgecommitteerden WRM en APK is gebleken dat de examens op een goede wijze
worden uitgevoerd en zijn geen bijzondere aandachtpunten naar voren
gekomen. Over de verantwoording van de uitvoering van de publieke
taken zijn met de eind 2012 gepubliceerde beleidsregel afspraken gemaakt
en over 2013 zal in lijn hiermee worden gerapporteerd.
Luchtverkeersleiding Nederland
Het algemene beeld is dat LVNL over het jaar 2013 een goede prestatie
heeft geleverd qua werking en doeltreffendheid. De verkeersvolumes in
de luchtverkeersbegeleiding blijven, ondanks een lichte stijging, achter bij
de verwachtingen die in het Performanceplan 2012–2014 zijn opgenomen
op basis van Eurocontrol verkeersverwachtingen. Het verkeersvolume
bepaalt de omzet van LVNL. LVNL sluit het jaar 2013 af met een positief
exploitatieresultaat van ongeveer € 13 miljoen (actuele cijfers zijn pas in
mei 2014 bekend).
Eind 2013 is door de Staatssecretaris de begroting 2014 vastgesteld en
daarmee tevens de tarieven voor het jaar 2014. In 2014 hanteert LVNL
dezelfde tarieven als in 2012 op basis van de afspraken, die tussen het Rijk
en LVNL zijn gemaakt over de stabilisatie en verlaging van de tarieven van
LVNL over de periode 2012 tot en met 2014. Zowel vanuit het departement
als vanuit de gebruikers is gevraagd om de kosten verder te beperken.
Continuïteit van bestaande LVNL taken en de veiligheid mogen hier niet
onder leiden. De Europese Commissie zet via prestatiesturing in op
efficiencyverbetering in de luchtverkeersbegeleiding. Dit heeft effect op de
mate waarin LVNL kosten kan doorberekenen aan de gebruikers en de
risico’s die zij zelf moet dragen (zonder verrekening aan de luchtvaartmaatschappijen). De voor 2013 geplande eenjarige CAO is nog niet
afgesloten. Gelet op de discussie rond de Wnt en het prepensioen van
luchtverkeersleiders, zijn eind 2013 gesprekken gestart tussen het
ministerie en LVNL. LVNL is gevraagd om met een samenhangend pakket
van arbeidsvoorwaarden en aanpassing van de prepensioenregeling te
komen.
Eind 2013 is begonnen met de wettelijke evaluatie LVNL. De uitkomsten
worden in het eerste halfjaar van 2014 verwacht. Daarnaast is in 2013
verder gewerkt aan het proces voor de vervanging van het luchtverkeersbegeleidingsysteem. Vervanging is voorzien in 2018. De Kamer zal te
zijner tijd via de rapportage Grote ICT projecten over worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

219

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

Stichting Vaarbewijzen- en Marifoon Examens (VAMEX)
De VAMEX is aangewezen als exameninstelling voor het Klein Vaarbewijs
en het diploma Groot Motorschip en is tevens gemandateerd om de Klein
Vaarbewijzen en de Groot Pleziervaartbewijzen uit te geven. Bovendien
geeft de VAMEX de internationale vaarbewijzen (ICC’s) uit die volledig
geïntegreerd zijn in het Klein Vaarbewijs. Daarnaast is besloten de VAMEX
te mandateren om de registratie van de ontzegde vaarbevoegdheden te
gaan uitvoeren
De tarieven 2014 zijn ten opzichte van 2013 gelijk gehouden en het
examentarief Groot Motorschip zal worden verlaagd.
Kadaster
In 2013 is het aantal transacties op de vastgoedmarkt verder gedaald. De
omzet over 2013 valt daarom lager uit dan in 2012. Het Kadaster heeft
maatregelen genomen om de kosten omlaag te brengen, maar dit heeft
niet kunnen voorkomen dat 2013 met een verlies is afgesloten. Ook voor
2014 is kostenreductie onvoldoende om de exploitatie weer kostendekkend te maken. In het najaar van 2013 is daarom besloten de tarieven
voor 2014 te verhogen. De prestaties voldeden aan de gestelde normen.
In 2013 heeft het Kadaster een meerjarige overeenkomst gesloten om een
deel van de ICT (rekencentrum) uit te besteden. Achtergrond daarvan is
het verbeteren van de continuïteit en flexibiliteit. Tevens leidt dit op
termijn tot een daling van de kosten.
In 2013 zijn verdere voorbereidingen getroffen om het Kadaster op termijn
verantwoordelijk te maken voor de kadastrale functies in Caribisch
Nederland. Verwacht wordt dat het hiertoe benodigde wetsvoorstel in
2014 kan worden ingediend.
Het Kadaster heeft in 2013 een voorstel ingediend voor de mogelijkheden
ten aanzien van open data. De financiering van open data is een
aandachtspunt, aangezien de kosten van informatieverstrekking op dit
moment worden gedekt met integrale tarieven, hetgeen onder een open
data regime niet meer mogelijk is.
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB)
Het jaar 2013 is begonnen met een achterblijvende instroom van
adviesaanvragen. De overcapaciteit is opgevangen door adviseurs te
detacheren. De detachering en de aangetrokken adviesvraag vanaf juli
hebben ertoe geleid dat over geheel 2013 de beschikbare adviescapaciteit
voor 101% is benut. De volledige benutting van de beschikbare adviescapaciteit is ook bevorderd door het werk dat de StAB heeft verricht ten
behoeve van de Wiki Juridica van de Raad voor de Rechtspraak. Voor deze
Wiki levert de StAB (technisch georiënteerde) basiskennisdossiers. Dit
wordt aangemerkt als een bijzondere vorm van advisering aan de
rechters.
De doelstelling om alle zaken binnen de afgesproken termijn af te ronden
is gehaald. De gemiddelde behandeltijd in 2012 bedroeg 2,6 maanden, ten
opzichte van 2,5 maanden in 2012. De iets langere duur heeft te maken
met enkele grote bestemmingsplanzaken die veel tijd in beslag hebben
genomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

220

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

Het jaar 2013 laat een exploitatieoverschot zien. Naast de besparing op de
huisvestingskosten heeft de digitalisering van de bedrijfsprocessen geleid
tot een halvering van het papier- en printergebruik. Voor de detachering
van gemiddeld 3 fte heeft de StAB een vergoeding ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

221

X

X

X

Commissie
Stuurliedenexamens#
Commissie van
advies inzake
opleidingen en
examens
betreffende
vervoer van
gevaarlijke
stoffen door de
lucht#
Commissie van
Beroep
Loodsenexamens#
Commissie
voor Beroep
WRM 1993#

Commissie
Zeevisvaartexamens#
Centraal
Bureau
Rijvaardigheidsbewijzen
(CBR)*

Beroepsinstantie
loodsenexamens
Beroepsinstantie
examen
rij-instructuur
Afnemen
examens
zeevisvaart
Afnemen div.
mobiliteitsexamens

X

Commissie
Examens
Scheepswerktuigkundigen#

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

X

X

X

X

X

College voor
X
toelating van
gewasbeschermingsmiddelen
en biociden
(Ctgb)

Functie

Keuren
motorvoertuigen
Besluitvorming
omtrent de
toelating van
bestrijdingsmiddelen in
Nederland
Afnemen
examens
scheepswerktuigkundigen
Afnemen
examens
stuurlieden
Adviseren
over
opleidingen
en examens
vervoer
gevaarlijke
stoffen door
de lucht

ZBO

X

RWT

APK-erkenninghouders

Naam
organisatie 1

14.02

n.v.t.

n.v.t.

18.01

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

22.01

n.v.t.

Begrotingsartikel(en)

2.435

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

801

n.v.t.

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies 2

115.116 (**)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Tarief wordt
bepaald door
apk station
5.951 (*) (**)

3

Financiering
(realisatiecijfers) Tarieven

www.cbr.nl

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

www.ctgb.org

div.

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Toezicht via
EL&I

Toezicht via
RDW

4

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen

√

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is 5

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

222

X

X

Innovam
X
Branche
Kwalificatie
Instituut van de
stichting VAM
(IBKI)*

X

X

X

X

X

ZBO

X

HISWAvereniging#

Examencommissies
Loodsen#
Examencommissies
Luchtvaart#
Havenbeheerders

X

X

Dienst voor het
Kadaster en de
openbare
registers*

Dienst voor het
Wegverkeer
(RDW)*

RWT

Naam
organisatie 1

Begrotingsartikel(en)

Het
13.02
bijhouden
van de
openbare
registers en
kadastrale
registratie en
het
cartografisch
weergeven
van
geografische
basisgegevens. Het
verstrekken
van
inlichtingen
aan
belanghebbenden
Keuren en
14
registreren
voertuigen/
onderdelen
Afnemen
18.01
loodsenexamens
Afnemen
n.v.t.
luchtvaartexamens
Zorgdragen
n.v.t.
voor
ontvangstinrichtingen
voor
scheepsafval
Afgeven
n.v.t.
fabriekscodes
Afnemen
n.v.t.
examen
rij-instructeur,
APK-keurmeester

Functie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1
n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

27.700

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies 2

4.241

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

186.291 (**)

203.800 (**)

3

Financiering
(realisatiecijfers) Tarieven

www.ibki.nl

www.hiswa.nl

div.

n.v.t.

n.v.t.

www.rdw.nl

www.kadaster.nl

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

4

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen

√

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

√

√

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is 5

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

223

Klassebureaus
art. 6
Schepenwet en
art. 6 en 3.1
Schepenbesluit
1965 en
Binnenvaart
Landelijke
Examencommissie
verkeersinformatie en
verkeersaanwijzingen
(scheepvaart)#
Luchtverkeers- X
leiding
Nederland
(LVNL)*
Nederlands
X
Loodswezen BV
Afnemen
n.v.t.
examen
verkeersinformatieen aanwijzingen

17

18.01

Luchtverkeersbegeleiding
Faciliteren
beloodsen
schepen

X

n.v.t.

div.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Begrotingsartikel(en)

X

X

Vergunningverlening
voor IVW
Classificeren
van schepen

Keuren
scheepsuitrusting

X

X

Keuren
pleziervaartuigen

X

Medische
keuring

Functie

Keuringsinstanties
Pleziervaartuigen
Keuringsinstanties
Scheepsuitrusting
KIWA

ZBO

X

RWT

Keuringsartsen
Scheepvaart

Naam
organisatie 1

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

483

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies 2

164.603

179.440 (**)

n.v.t.

Tarief wordt
bepaald door
klassebureua

Tarief wordt
bepaald door
ILT
Tarief wordt
bepaald door
keuringsinstantie
Tarief wordt
bepaald door
keuringsinstantie
n.v.t.

3

Financiering
(realisatiecijfers) Tarieven

www.loodswezen.nl

www.lvnl.nl

n.v.t.

div.

www.kiwa.nl

div.

div.

www.ilent.nl

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Toezicht via
NMA

Zie opm 4

Zie opm 4

Toezicht via de
ILT

Toezicht via de
ILT

Toezicht via de
ILT

Toezicht via de
ILT

Toezicht via de
ILT

4

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen

√

√

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Zie opm 5

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is 5

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

224

X

div

RWT

Regionale
Examencommissies
verkeersinformatie en
verkeersaanwijzingen
(scheepvaart)#
Regionale
X
Loodsencorporaties (RLC’s)
RijkshavenX
meester
Rotterdam

Nederlandse
Loodsencorporatie (NLC)
ProRail

Nederlandse
Emissieautoriteit (uitsluitende bestuur)

Naam
organisatie 1

Havenverkeersleiding

X

n.v.t.

18.01

Beloodsen
van schepen

X

18.01

19.01

Begrotingsartikel(en)

X

Ondersteunen van
de uitvoering
van
emissiehandel en de
inzet van
hernieuwde
energie in
het vervoer
en transport
en het
toezicht op
de naleving
van regels op
deze
terreinen.
Beloodsen
van schepen

Functie

Beheren
16 HXII, 13.02
spoorinfraIF
structuur
Afnemen
n.v.t.
examen
verkeersinformatieen aanwijzingen

div

x

ZBO

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

1.346.811

n.v.t.

n.v.t.

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies 2

Zie opm 3

Zie Nederlands
Loodswezen BV

n.v.t.

n.v.t.

Zie Nederlands
Loodswezen BV

n.v.t.

3

Financiering
(realisatiecijfers) Tarieven

www.portofrotterdam.com

www.loodswezen.nl

n.v.t.

www.prorail.nl

www.loodswezen.nl

www.emissieautoriteit.nl

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Zie opm 4

Toezicht via
NMA

Zie opm 4

Zie opm 4

Toezicht via
NMA

n.v.t.

4

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen

Zie opm 5

√

Zie opm 5

√

√

n.v.t.

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is 5

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

225

Stichting
Nationale en
Internationale
Wegvervoer
Organisatie
(NIWO)*

X

x

X

Stichting
Advisering
Bestuursrechtspraak (StAB)

Stichting
Airport
Coordination
Netherlands
(SACN)*
Stichting
Buisleidingenstraat
Nederland
(LSNed)

RWT

Naam
organisatie 1

X

X

ZBO

LSNed
beheert een
obstakelvrij
leidingentracé tussen
de industriegebieden van
Rotterdam
en Moerdijk,
in de richting
van
Vlissingen en
Antwerpen.
Afgeven
vergunningen

Het op
verzoek van
de bestuursrechter
uitbrengen
van
onafhankelijke
deskundigenberichten op
het gebied
van milieu,
ruimtelijke
ordening,
water, bouw
en schade
Slottoewijzing
luchtvaart

Functie

14

pm

n.v.t.

98

Begrotingsartikel(en)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

5.377

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies 2

4.594

3.626 (**)

650 (**)

n.v.t.

3

Financiering
(realisatiecijfers) Tarieven

www.niwo.nl

www.lsned.nl

www.slotcoordination.nl

www.stab.nl

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

Zie opm 4

4

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen

√

√

√

√

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is 5

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

226

Afnemen
examen klein
vaarbewijs

X

n.v.t.

18

Begrotingsartikel(en)

n.v.t.

n.v.t.

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

n.v.t.

n.v.t.

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies 2

1.801 (**)

Zie opm 3

3

Financiering
(realisatiecijfers) Tarieven

www.vamex.nl

www.sabni.nl

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Zie opm 4

Zie opm 4

4

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen

√

√

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is 5

1
Organisaties met een (*) zijn met ingang van 1 januari 2013 onder de werking van de Kaderwet ZBO gebracht. Organisaties met een (#) zullen worden opgeheven of elders worden ondergebracht. Dit is voorzien gedurende het jaar 2014. Een groot aantal organisaties is deeltijd zbo/rwt
2
IenM kent geen premiegefinancierde RWT’s en ZBO’s.
3
Dit betreft de inkomsten voor de wettelijk uit te voeren taken. Waar dat onderscheid niet is te maken, wordt het totaalbedrag opgenomen. Dit wordt dit met een (*) gemarkeerd. Daar waar het
bedragen uit 2012 betreft is dit met (**) aangegeven. Voor commissies en clusters van organisaties kan niet aangegeven worden wat de inkomsten zijn uit de wettelijke taak. Bovendien zijn de
opbrengsten zeer beperkt. Voor de Rijkhavenmeester geldt dat dit een onderdeel is van het Havenbedrijf Rotterdam. De functie van Rijkshavenmeester is zbo/rwt.
4
De algemene toezichtvisie en de individuele toezichts- en sturingsvisies zijn gepubliceerd via http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/documenten-en-publicaties/rapporten/2013/03/07/
toezichtvisie-ienm-2013–2017-verantwoorde-uitvoering.html. Niet voor alle zbo’s/rwt’s is een toezichtsvisie. Deels vanwege het feit dat het toezicht elders wordt uitgevoerd, deels uit redenen van
efficiency omdat de betreffende organisatie/taak te beperkt is en er sprake is van deeltijd zbo’s/rwt’s.
5
Op het moment van opstellen van dit overzicht was het nog niet mogelijk om per organisatie aan te geven of een rechtmatigheidverklaring over het jaar 2013 is verkregen. Het betreft hier
zowel rechtmatigheidverklaringen als verklaring van getrouwheid die voor 2012 zijn afgegeven. Daar waar niet is aangegeven dat er geen rechtmatigheidverklaring beschikbaar is, wordt deze
veelal niet gevraagd om redenen van efficiency en kostenbesparing.

X

Afgeven
olieafgifteboekje

X

Functie

Stichting
Scheepsafvalstoffen en
Vaardocumenten
Binnenvaart
(SAB)
Stichting
Vaarbewijs- en
Marifoonexamens
(VAMEX)*

ZBO

RWT

Naam
organisatie 1

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T ’ S

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

227

1b. Ander onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

1. onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
van beleid
1a. Beleidsdoorlichtingen

Soort onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

Effectonderzoek Wet
Rijonderricht motorrijtuigen
Evaluatie aantal doden en
gewonden in het verkeer

Evaluatie Basisregistratie
Gebouwen
Monitoring en evaluatie
«beter benutten»

Effectenonderzoek ex-post
evaluatie van enkele
onderdelen van de waterwet
Tussentijdse evaluatie
Bestuursakkoord water
¾ Review Evaluatie Ruimte
voor de Rivier
CPB: MKBA waterveiligheid
IJsselmeergebied
Diverse voortgangsrapportages in het kader van de
«Regeling grote Projecten»,
onder andere
HWBP-2,Ruimte voor de
Rivier en Maaswerken
KEA SMASH
MKBA Zandhonger
Oosterschelde
MKEA/MKBA Haalbaarheidsstudie 12-mijlszone

Besluit externe veiligheid
inrichtingen

Waterkwantiteit
Ruimtelijke ontwikkeling
(SVIR)
Openbaar vervoer
Geluidsisolatie Schiphol
(GIS)

Titel/Onderwerp

14

2012

14
15
16
18
14

2012

2013

13

2013

13

jaarlijks

2013

2013

2013

2013

2014
2013

2013

2013
2012

2010

11

2013

13
13

2012

11

2014

Jaarlijks

2013

11

2014

2013

2014
2013

2014
2014

Afronding

11

2013

11

2013

2013
2012

15
17

22

2013
2013

Start

11
13

Artikel

BIJLAGEN 2 AFGEROND EVALUATIE EN OVERIG ONDERZOEK

http://wetten.overheid.nl/BWBR0024674/
geldigheidsdatum_24-07-2013
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29398–368.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32660–57.html
http://www.rijkswaterstaat.nl/water/plannen_en_projecten/
vaarwegen/oosterschelde/oosterschelde_zandhonger/
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/
rapporten/2013/06/27/quickscan-haalbaarheidsstudiewindparken-binnen-12-mijlszone.html
http://bag.vrom.nl/basisregistraties-van-het-ministerie-vaninfrastructuur-en-milieu/basisregistraties-adressen-en-0
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-264684.html

http://www.cpb.nl/publicatie/economisch-optimalewaterveiligheid-het-ijsselmeergebied
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26399–13.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/32698/kst32698–13?resultIndex=1&sorttype=1&sortorder=4
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/30080
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-18106–221.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-216364.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26959–140.html
Deze beleidsdoorlichting betreft niet het gehele artikel en is
daarom als beleidsevaluatie aan de Kamer aangeboden
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32861–4.html

Vindplaats

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

228

Soort onderzoek

2013

2013
2013
2013

2013
2012

2013

2013

2013
2013

2013
2013

18

18
18
18

19
19

19

19
21

21
21

21
21

16
18

2013

2013
2013

15
15

18

2013
2013

15

Evaluatie dubbeltariefsysteem taxi
OV-klantenbarometer
Eindrapport «Krachten
bundelen voor toekomstvast
doelgroepenvervoer en OV»
ERTMS groot project
Evaluatie Loodsenwet/
toezicht ACM

Evaluatie beleidsbrief
zeevaart «verantwoord varen
en een vitale vloot»
Evaluatie van fiscaal
maritiem beleid met
financiën
KBA Volkeraksluizen
KBA Twentekanalen
Evaluatie Project Mainport
Rotterdam (evaluatie status
groot project) IF artikel 17
Lokale klimaatinitiatieven
ECN: Evaluatie Besluit
Emissie-eisen middelgrote
stookinstallaties
Kabinetsreactie op parlementair onderzoek naar
klimaat
MIA/VAMIL
Ex-ante-evaluatie ontwikkelingsrichtingen mestbeleid
op realisatie milieudoelen
voor de veehouderij
Evaluatie Green Deals
Ex-ante evaluatie Circulaire
economie (inclusief
consumentenbeleid en Van
Afval naar Grondstof
(VANG))
Evaluatie instrument
duurzaam inkopen
Evaluatie ketenaanpak

2013

15

Ruimte voor de fiets

Start

Artikel

Titel/Onderwerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1
2013

2013

2013
2013

2013
2013

2013

2015
2013

2013
2013
2013

2014

2014

2013

2013
2013

3 jaarlijkse
monitoring
2013

Afronding

http://www.rwsleefomgeving.nl/onderwerpen/
duurzaam_produceren/ketenaanpak/nieuws-ketenaanpak/

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-290001.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-264765.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-234688.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33752–5.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-281083.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33193–7.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-231228.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33400-A-53.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33750-A-56.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24691–119.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33652–4.html
https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/11402/AutoriteitConsument-en-Markt-verlaagt-vergoeding-vermogenskostenLoodswezen/

http://www.ovklantenbarometer.nl/
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25847–117.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31521–72.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29984–317.html

Vindplaats

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

229

2. Overig onderzoek

Soort onderzoek

EC evaluatie over toestand
zwemwater (jaarlijks)
Policy dialoque n.a.v. OESO
onderzoek gericht op
toekomstige opgaven in het
waterbeheer
De kwaliteit van het
drinkwater in Nederland
2012
RIVM: bescherming
drinkwaterbronnen in het
nationaal beleid
ILT: bedrijfsvergelijking in de
drinkwatersector
(benchmark 2012–2013)
ILT: Jaarevaluatie drinkwatertarieven
(jaarlijks)
Evaluatie ladder voor
duurzame verstedelijking
Plan MER Structuurvisie
Ondergrond
MKBA Structuurvisie
Ondergrond

5-jaarlijkse evaluatie
activiteiten Schelde
estuarium conform verdrag
met Vlaanderen inzake
samenwerken beleid en
beheer
PBL: Monitor SVIR

Policy dialoque n.a.v. OESO
onderzoek gericht op
toekomstige opgaven in het
waterbeheer
Jaarlijkse voortgangsrapportage waterbeleid in
Nederland 2012 (Water in
Beeld)
Toetsing van de Basiskustlijn
(kustlijnkaartenboek)

Titel/Onderwerp

2014

2013

2013

2014

2013

2014

2013
2013
2013

12

12

12

12

13
13
13

2013

12

2014

2013

Jaarlijks

2013

2012

11
12
13
14
12

11

Jaarlijks

11

2014

Afronding

Jaarlijks

2013

Start

11
12

11

Artikel

http://www.pbl.nl/publicaties/infrastructuur-en-verstedelijkingkennis-en-beleid-voor-een-betere-afstemming
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bodem-enondergrond/ruimtelijke-ordening-ondergrond
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bodem-enondergrond/ruimtelijke-ordening-ondergrond

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625–309.html

http://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/
Wetenschappelijk/Rapporten/2013/april/
Bescherming_drinkwaterbronnen_in_het_nationaal_beleid
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-277498.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625–313.html

http://www.oecd.org/env/watergovernanceprogramme.htm

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625–290.html

http://www.pbl.nl/publicaties/2012/monitor-infrastructuur-enruimte-2012-nulmeting

http://www.rijkswaterstaat.nl/water/veiligheid/
bescherming_tegen_het_water/veiligheidsmaatregelen/
kustlijnzorg/kustlijnkaarten/index.aspx
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30862–95.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625–290.html

http://www.oecd.org/env/watergovernanceprogramme.htm

Vindplaats

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

230

Soort onderzoek

2014
2013

2013
2013
2012

16
16
16

Voortgang klimaatbeleid in
de balans voor de leefomgeving
Jaarlijks monitorrapport NSL
National ecosystem
assessment
PBL Quick Scan Hoofdlijnennotitie
Tweede tussentijdse
evaluatiedoelstelling
vernieuwing stoffenbeleid
(REACH/SOMS)
Vierjaarlijkse evaluatie
Nationale aanpak Milieu en
Gezondheid
Evaluatie van de BRZO
(RUD)structuur
Evaluatie Activiteitenbesluit
Verkenning toekomst KNMI
en heroverweging wet KNMI
Publicitair jaarverslag 2012
obv meerjarenplan ILT
(jaarlijks)
Staat van de transportveiligheid 2012
jaarlijks
2013

2013

2013

2013
2012

20
21

22

22

22
22
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1
2013

jaarlijks

24

14
16
17
24

2013
2013

2014

2013

2014

2 jaarlijks

2013

2013

19

17

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-276592.html

jaarlijks

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-276592.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-247448.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29383-K.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32379–8.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28089–27.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30175-E.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-252785.html

http://ec.europa.eu/transport/facts-fundings/evaluations/
index_en.htm
http://easa.europa.eu/language/nl/home.php
De herziening van het LIB is in twee fases verdeeld. Gezien de
samenhang met het baangebruik is de herziening van Externe
Veiligheid gekoppeld aan het tweede traject dat in 2015 vorm
krijgt. De evaluatie van het LIB zal niet eerder dan vijf jaar na
inwerkingtreding plaatsvinden
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31253–32.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-239593.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-259733.html

16

2013

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29893–156.html

Jaarverslag van de
Nederlandse Autoriteit voor
spoorveiligheid
Spoorveiligheid personen/
Verkeersslachtoffers op het
spoor
Audit security
MER Evaluatie Betuweroute
Aspect Sociaal
Impact analyse EU DG
Transport
Externe veiligheid

2013

Vindplaats

14
15
16
17
18
16

Afronding

Mobiliteitsbalans 2013

Start

Artikel

Titel/Onderwerp

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

231

Soort onderzoek
2013
2013

25
25

Afronding

Nader rapport WGR
plusgebieden
Uitvoeringsregeling en
beleidsregel BDU verkeer en
vervoer

Start

Artikel

Titel/Onderwerp

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2013–34173.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33659–6.html

Vindplaats

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

232

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

Toelichting
Bij MIRT projecten en de te nemen voorkeursbeslissingen ligt altijd een
MKBA ten grondslag. Deze wordt bij de voorkeursbeslissing openbaar.
Over de voortgang van de besluitvorming over MIRT projecten wordt de
Tweede Kamer ieder half jaar geïnformeerd via een rapportage.
De onderzoeks- en adviesrapporten met betrekking tot de totstandkoming
van de omgevingswet staan op pleio (https://omgevingswet.pleio.nl/
pages/view/361708/onderzoeksrapporten en https://
omgevingswet.pleio.nl/pages/view/361455/adgviesrapporten
KIM publiceert haar rapporten op http://www.kimnet.nl
PBL publiceert haar onderzoeken op de site http://www.pbl.nl
ILT publiceert haar rapporten op http://ilent.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

233

Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur)
BIJLAGE 3.
Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur)
Het kabinet heeft besloten een sturingsinstrumentarium voor externe
inhuur in te voeren (brief van de Minister van BZK van 24 juni 2009
(Kamerstukken II, 2008/09, 31 701, nr. 21)). De kern hiervan is een norm
voor de uitgaven externe inhuur als percentage van de totale personele
uitgaven. De norm heeft het karakter van «comply-or-explain». In de brief
van de Staatssecretaris van BZK van 29 juni 2010 (Kamerstukken II,
2009/10, 31 701, nr. 32), met een nadere reactie op de motie-Roemer, heeft
zij aangegeven dat een uitgavennorm van 10% geldt.
Ministerie van Infrastructuur en Milieu Verslagjaar 2013 (bedragen x € 1.000)
Programma- en apparaatskosten
1. Interim-management
2. Organisatie- en Formatieadvies
3. Beleidsadvies
4. Communicatieadvisering
Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

2.918
1.906
3.197
2.867
10.888

5. Juridisch Advies
6. Advisering opdrachtgevers automatisering
7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

847
41.395
3.399
45.641

8. Uitzendkrachten (formatie & piek) 1
Ondersteuning bedrijfsvoering

174.581
174.581

Totaal uitgaven inhuur externen

231.110

1
Deze categorie bestaat uit drie posten. (1) De uitzendkrachten van het ministerie (€ 13,0
miljoen); (2) de uitgaven externe inhuur ten behoeve van het primaire proces van de uitvoeringsorganisatie RWS opgenomen, die niet – of niet gemakkelijk – zijn onder te brengen onder de acht
door BZK onderscheiden categorieën externe inhuur (€ 56,4 miljoen); (3) Inhuurcontracten voor
dienstverlening die niet tot de kernactiviteiten van RWS behoren en naar aard van de activiteit de
aanschaf van een product betreffen, maar onder de definitie van externe inhuur vallen (€ 105,1
miljoen).

Toelichting
In 2013 gaf het Ministerie van Infrastructuur en Milieu € 231,1 miljoen aan
externe inhuur uit. De uitgaven voor het ambtelijke personeel bedroegen
€ 1,013,1 miljard. Het totaalbedrag komt op € 1,244,2 miljard uit. Het
inhuurpercentage van Infrastructuur en Milieu, conform de Rijksbrede
normering, komt op 18,6% uit. Hiermee overschrijdt het Ministerie van
IenM de geldende 10%-norm. Het inhuurpercentage in 2013 zonder inhuur
op niet-kerntaken is 11,1%.
Toelichting voor de overschrijding van de 10%-inhuurnorm bij
IenM in 2013
Van de ruim € 231,1 miljoen die IenM in 2013 aan inhuur heeft uitgegeven, is € 210 miljoen aan Rijkswaterstaat toe te wijzen. De € 210
miljoen euro is 23% ten opzichte van het RWS-totaal van eigen personele
kosten en kosten inhuur en is als volgt verdeeld:
• ruim € 105 miljoen betreft inhuur op kerntaken
• ruim € 105 miljoen betreft inhuur op niet-kerntaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

234

Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur)
Tot en met 2011 werd alleen de inhuur op de kerntaken zelf en de inhuur
voor de ondersteuning van twee van de vijf IPM49-toprolhouders, te weten
de projectmanager en manager projectbeheersing (dit zijn zelf kerntaken)
opgenomen. Door de bij Rijkswaterstaat striktere toepassing van de
boekingsregels van BZK per 1 januari 2012 (conform de opmerkingen en
adviezen van de ADR dienaangaande), moet ook de inhuur voor de
ondersteuning van de andere drie IPM-toprollen op de infrastructurele
aanleg- en onderhoudprojecten worden opgenomen. Aanvankelijk was de
verwachting van RWS dat er, gezien de specialistische aard van deze inzet
op niet-kerntaken, geen sprake zou zijn van directe aansturing ofwel
inhuur onder de definitie van BZK. Deze verwachting bleek niet juist te
zijn. Met het toepassen van deze boekingsregels worden de kosten van
alle inhuurcontracten die voldoen aan de definitie van BZK, als inhuur
geboekt.
Ook in 2013 is ruim de helft van de uitgaven ten behoeve van inhuur
veroorzaakt door de inhuur op niet-kerntaken. De inhuur op niet-kerntaken
hangt direct samen met de productieopgave (aanleg- en onderhoudsprojecten) die er voor Rijkswaterstaat ligt. Na de constatering vorig jaar dat
nog te weinig productafspraken en te veel urenafspraken worden gemaakt
voor de inzet van externen op niet-kerntaken, is RWS bezig om voor de
inzet van externen op niet-kerntaken, meer en meer te gaan werken met
op productafspraken gebaseerde contracten. Hierdoor zal de inhuur op
niet-kerntaken de komende jaren weer gaan dalen. De effecten van de
maatregelen bleven in 2013 achter bij de planning.
De hogere inhuur wordt in de tweede plaats veroorzaakt door de bij
voorjaarsnota goedgekeurde omzetting van ingekochte ICT-diensten naar
eigen personeel. Hierbij wordt een deel van de uitbesteding (€ 20 miljoen
materiële kosten) via inhuur omgezet naar eigen personeel. Tijdelijk wordt
dus op deze plekken ingehuurd tot deze volledig zijn bezet door eigen
medewerkers.
Daarnaast is de stijging van inhuurkosten het gevolg van de snellere dan
verwachte krimp van de bezetting ten opzichte van de formatie. Om te
voorkomen dat de aan de Tweede Kamer toegezegde productiemijlpalen
verschoven moeten worden, is ingehuurd om de opengevallen plaatsen
tijdelijk te kunnen opvangen. RWS streeft ernaar om de inhuur van
externen op kerntaken te vervangen door eigen medewerkers, vanuit het
basisprincipe dat Rijkswaterstaat op kerntaken eigen mensen inzet, ter
vermindering van de kwetsbaarheid en het verkleinen van de afhankelijkheid van externen. Hierdoor zal de inhuur op kerntaken de komende
jaren gaan dalen.
Rapportage overschrijding maximumuurtarief externe inhuur
buiten mantelcontracten
In onderstaande rapportage wordt weergegeven in hoeveel gevallen door
het ministerie (in Nederland) buiten de mantelcontracten om er externe
krachten zijn ingehuurd boven het voor de organisaties van het rijk
afgesproken maximumuurtarief van € 225 (exclusief BTW). Het gaat
hierbij om het aantal personen dat tegen een hoger dan het maximumuurtarief wordt ingehuurd.
Het aantal overschrijdingen binnen IenM van het maximumuurtarief
bedroeg in 2013 twee.
49

Integraal Project Management

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

235

Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur)
In één geval gaat het om inzet van een advocaat, waarbij de benodigde
specifieke deskundigheid niet via een mantelcontract is in te huren. Het
betrof juridisch advies aan de Ondernemingsraad ILT inzake de juridische
procedures die de OR wenst te voeren tegen het definitief besluit
onderhoud vliegvaardigheid Inspecteurs.
Daarnaast is een topexpert ingehuurd op het gebied van architectuurvraagstukken rond industriële automatiering en tunnels. Het afgesproken
tarief is gebaseerd op de unieke ervaring en kennis van deze persoon,
daar vergelijkbare kennis niet binnen de bestaande mantelpartijen
beschikbaar is.
Het betreft in beide gevallen maximaal 70 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

236

Rapportage correspondentie

BIJLAGE 4.
Rapportage correspondentie
Tijdigheid
Aantal
ingekomen
2013

Aanvragen om Wob-besluit
– Kerndepartement
– ILT2
– PBL
– RWS3
– KNMI
– NEa
Bezwaarschriften
– Kerndepartement
– ILT2
– PBL
– RWS3
– KNMI
– NEa
Klaagschriften
– Kerndepartement
– ILT2
– PBL
– RWS3
– KNMI
– NEa
Andere (burger)brieven
– Kerndepartement
– ILT2, 4
– PBL
– RWS
– KNMI
– NEa

Aantal
afgedaan
20131

Aantal
afgedaan
binnen
termijn

Aantal
afgedaan
binnen
verdaagde
termijn

Aantal
afgedaan na
instemming
met verder
uitstel

Aantal niet
tijdig

72
–
1
87
1
–

48
–
–
39
–
–

7
–
–
19
1
–

11
–
–
11
–
–

83 (12)
95
110
1
–
2
0

–
1
156
2
–
28 (69)

97
281
–
–
–
7

638
–
21
–
3 (4)

6
–
–
6
–
2

20
–
–
7
–
–

–
–
–
6
–
1

2
–
–
2
–
–

4
39
1
–
–
–

3 (1)
26
1
34
–
–

3
–
–
25
–
–

–
–
1
6
–
–
n.v.t.

–
–
–
2
–
–
n.v.t.

–
–
–
1
–
–

3.116
52.799
288
73.190
1.461
1.974

2.533 (116)
–
265 (33)
72.868 (322)
1.461
1.974

2.487
–
251
65.581
1.454
1.948

629
–
14
7.287
7
26

Ad 1) Inclusief restant verzoeken uit 2012 (vanwege overloop bij de
afdoening van zaken over kalenderjaren heen correspondeert het totaal
aantal afgedaan niet (altijd) met het aantal ingekomen). Aantal dat nog in
behandeling is staat tussen haakjes.
Ad 2) Het gebruikte registratiesysteem geeft geen inzicht in de voortgang
van de afhandeling.
Ad 3) Het gebruikte registratiesysteem geeft geen inzicht in de aantallen
binnengekomen correspondentie.
Ad 4) Het aantal ingekomen andere (burger)brieven bij de ILT is exclusief
262.017 meldingen in het kader van EVOA (afvaltransporten over de
grenzen).
Dwangsommen

2013

Aantal betaalde
dwangsommen

Totaal bedrag betaalde
dwangsommen

22

€ 20.540,00

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

237

Afkortingenlijst

BIJLAGE 5.
Afkortingenlijst
A.
AAARO
AAS
ABS
ACM
ADR
ADT
AGAS
AgNL
AIP
AIRSPINT
AIS
AMvB
ANBO
ANWB
AO
APK
AR
ATB
ATB-V
AWACS

Actieagenda Architectuur en Ruimtelijke Ontwerp
Amsterdam Airport Schiphol
Absolute waarde
Autoriteit Consument & Markt
Auditdienst Rijk
Area Devolpment Twente
Adviesraad Gevaarlijke Stoffen
AgentschapNL
Aeronautical Information Publication
Airspace Infringement Team
Automatic Identification System
Algemene Maatregel van Bestuur
Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen
Algemene Nederlandse Wielrijders Bond
Algemeen Overleg
Algemene Periodieke Keuring
Algemene Rekenkamer
Automatische treinbeïnvloeding
Arbeidstijdenbesluit Vervoer
Airbone warning and control station

B.
BAG
Barro
BAW
BBGP
BBP
BCT
BDU
BenO
BES
Bevb
Bevi
BGT
BIR
BIRK
BKL
BOR
BOT-mi
BPM
BPRW
BRL
Bro
BRZO
BSIK
BSV
BuZa
BZK

Basisregistratie Adressen en Gebouwen
Besluit algemene regels ruimtelijke ordening
Bestuursakkoord Water
Basismodel Beheersing Grote Projecten
Bruto Binnenlands Product
Boordcomputer Taxi
Brede Doeluitkering
Beheer en Onderhoud
Bonaire, st. Eustatius en Saba
Besluit externe veiligheid buisleidingen
Besluit externe veiligheidinrichtingen
Basisregistratie Grootschalige Topografie
Baseline Informatiebeveiliging Rijk
Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit
Basiskustlijn
Besluit omgevingsrecht
Beleidsondersteunend Team Milieu-incidenten
Belasting van Personenauto′s en Motorrijwielen
Beheersplan Rijkswateren
Beoordelings Richtlijn
Besluit ruimtelijk ordening
Besluit Risico en Zware Ongevallen
Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur
Bureau Sanering Verkeerslawaai
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

C.
CAW

Commissie van advies inzake waterstaatwetgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

238

Afkortingenlijst

CBL
Centraal Bureau Levensmiddelenhandel
CBR
Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
CBRN
Chemical, Biological and Nuclear
CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
CBV
Comité Binnenvaartveiligheid
CCAA
Curaçao Civil Aviation Authority
CCR
Centrale Commissie voor de Rijnvaart
CDA’s
Continuous Descent Approaches
CDM
Clean Development Mechanism
CE-markering Conformité Européenne markering
CenD
Centrale Diensten
CER’s
Emissiereducties
Chw
Crisis- en herstelwet
CLH
Classification and Labelling Harmonisation
CLSK
Commando Luchtstrijdkrachten
CO2
Koolstofdioxide
COGEM
Commissie Genetische Modificatie
CPB
Centraal Planbureau
CRO
Commissies van Regionaal Overleg
CROS
Commissie Regionaal Overleg luchthaven Schiphol
Ctgb
College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en biociden
D.
DANK
dB(A)
DBFM
DCC
DD
DF
DGB
DRO
DVS
E.
EASA
EC
ECAC
ECE
ECHA
ECN
EEDI
EHS
EMSA
EMV
EMV&G
EPIP
ERGO
ERRUregister
ERTMS
ESD
ESO
ESPON

Digitale Atlas Natuurlijk Kapitaal
decibel (audio)
Design-Build-Finance-Maintenance
Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van
het Ministerie van IenM
Duurzaam Doen
Deltafonds
Directoraat-Generaal Bereikbaarheid
Duurzame ruimtelijke ontwikkeling
Dienst Verkeer en Scheepvaart

European Aviation Safety Agency
Europese Commissie
European Civil Aviation Conference
Economic Commission for Europe
European Chemicals Agency
EnergieonderzoekCentrum Nederland
Energy Efficiency Structuur
Ecologische Hoofd Structuur
Europese Maritieme Veiligheidsagentschap
Meerjarige onderzoeksprogramma elektronische velden
Kennisplatform elektromagnetische velden en gezondheid
European Programme for Critical Infrastructure Protection
Ecologie rond genetisch gemodificeerde organismen
European register of road transport undertakings
European Rail Traffic Management System
Effort Sharing Decision
Ernstige Scheepsongevallen
Europese Observartienetwerk voor territoriale ontwikkeling
en cohessie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

239

Afkortingenlijst

ETCS
ETS
EU
EU ETS
EUMETSTAT
EVOA
EZ

European Train Control System
Emission Trading System
Europese Unie
Europese CO2 emissiehandelssysteem
European Organisation for the exploitation of Meteorological Satellites
Europese Verordening Overbrengen Afvalstoffen
Ministerie van Economische Zaken

F.
FAB’s
FABEC
FES
FMO
FWSI

Functional Airspace Blocks
Functional Airspace Block Europe Central
Fonds Economische Structuurversterking
Financiëringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden
Fatalities and Weighted Serieus Injuries

G.
GEF
GEVERS
GGO
GGP
GIS
GIV
GNSS
GT

Global Environment Facility
Geïntegreerd EV-RekenSysteem
Genetisch Gemodificeerd Organisme
Governancemodel Grote Projecten
Geluidsisolatieproject Schiphol
Geïntegreerde Contractvormen
Global Navigation Satellite Systeem
Bruto Tonnage

H.
HCFK
HGIS
HNR
HNS
HRN
HSA
HSL
HVWN
HWBP
HWN

Hydrochloorfluorkoolwaterstoffen
Homogene Groep Internationale Samenwerking
Het Nieuwe Rijden
Hazard and Noxius Substances
Hoofdrailnet
High Speed Alliance
Hogesnelheidslijn
Hoofdvaarwegennet
Hoogwaterbeschermingsprogramma
Hoofdwegennet

I.
IAEA
ICAO
ICAWEB
ICT
IenM
IF
IGRAC
ILB
ILG
ILT
IMO
IMPEL
INCE
INS
Inspire

International Atomic Energy Agency
International Civil Aviation Organization
Integrale Crisis Advies Website van IenM en VWS
Informatie en Communicatie Technologie
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Infrastructuurfonds
International Groundwater Resources Assessment Centre
Impuls Lokaal Bodembeheer
Investeringsbudget Landelijk Gebied
Inspectie Leefomgeving en Transport
International Maritime Organisation
The European Union Netwerk for the Implementation and
Enforcement of Environmental Law
International Network for Environmental Compliance and
Enforcement
Internationale Normen Stoffen
Europese Richtlijn voor harmonisatie van geo-informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

240

Afkortingenlijst

INTERREG
IOD
IPCC
IPG
IPM
IPO
IRO
ITF
ITS
IvDM
IVW

Programma voor transnationale samenwerking op het
gebied van de ruimtelijke ordening
Inlichtingen- en Opsporingsdienst
Intergovernmental Panel on Climate Change
Innovatieprogramma Geluid
Integraal Project Management
Interprovinciaal Overleg
Infrastructuur en Ruimtelijk Overleg
Internationaal TransportForum
Intelligente Transportsystemen
Instituut voor Duurzame Mobiliteit
Inspectie Verkeer en Waterstaat

K.
KCB
KDC
KDF
KIM
KNMI
KNRM
KPVV
KRM
KRW
Kton

Kerncentrale Borssele
Knowledge Development Center
Kern Fysische Dienst
Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Koninklijke Redding Maatschappij
Kennisplatform Verkeer en Vervoer
Kaderrichtlijn Mariene Strategie
(Europese) Kaderrichtlijn Water
Kiloton (miljoen kilo)

L.
LAP
LAVS
LDen
LIB
LKW+
Lnight
LOM
LPG
LPH
LTSA
LVB
LVNL
LZV’s

Landelijk Afvalbeheerplan
Landelijk Asbest Volg Systeem
Day-evening-night level
Luchthavenindelingbesluit
Laterkanaal West
Night Level
Landelijk Overleg Milieuhandhaving
Liquified Petrol Gas
Lozingsprogramma Haringvliet
Lange Termijn Spooragenda
Luchthaven verkeerbesluit Schiphol
Luchtverkeersleiding Nederland
Langere en Zwaardere Vrachtwagens

M.
MAD
MARPOL
MARSEC
MBO
MDG′s
MDN
MER
MESMA
MIA
MIAW
MIRT
MJPG
MJPO
MKB
MKBA

Medicijnen, alcohol en drugs
Maritieme Pollutie
Maritime Security
Middelbaar Beroepsonderwijs
Millennium Devolpment Goals
Monitor Duurzaam Nederland
Milieu-effectenrapportage
Monitoring en Evaluation of Spatially Managed Areas
Milieu investeringsaftrek
Maatschappelijk Innovatie Agenda Water
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport
Meerjarenprogramma Geluidssanering
Meerjarenprogramma Ontsnippering
Midden- en Kleinbedrijf
Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

241

Afkortingenlijst

MOU
Mton
MTOW
MVO
MW
N.
NAI
NAVO
NBD
NBW
NCAP
NDOV
NDPV
NDW
NEa
NEC
NEN
NER
NGO
NGR
NH3
NIWO
NJN
NLR
NLS
NMa
NMCA
NMIJ
NML
NO2
NoMo
NOVB
NOx
NRG
NS
NSL
NSP
NWEA
NWO
NWP
O.
OAA
OCW
OD
OESO
OLO
ORBP-en
OSPAR
OTIF
OV
OV SAAL

Memorandum of Understanding
Megaton (1 miljard kilo)
Maxim takeoff weight
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Megawatt

Nederlands Architecten Instituut
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
Nationale Bewegwijzeringdienst
Nationaal Bestuursakkoord Water
New Car Assessment Programme
Nationale Databank voor Vervoergegevens
Nationale Databank Parkeervoorzieningen
Nationale Databank Wegverkeergegevens
Nederlandse Emissieautoriteit
National Emission Ceilings
Nederlands Normalisatie Instituut
Nederlandse emissierichtlijn lucht
Non-gouvernementele organisatie
Nationaal Geo Register
Ammoniak
Stichting Nationale en Internationale Wegvervoerorganisatie
Najaarsnota
Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium
Nalevingsregistratie
Nederlandse Mededelingautoriteit
Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse
Natuurlijker Markermeer/IJmeer
Stichting Nederland Maritiem Land
Stikstofdioxide
Nota Mobiliteit
Nationaal Openbaar Vervoer Beraad
Stikstofoxiden
Nuclear Research & Consultancy Group
Nederlandse Spoorwegen
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Nieuw Sleutel Projecten
Nederlandse Windenergie Associatie
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
Nationaal Waterplan

Open Aviation Agreement
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Operationele Doelstellingen
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
Omgevingsloket Online
Overstromingsrisicobeheerplannen
Oslo-Parijs
Organisation pour les Transports Internationaux Ferroviaires
Openbaar vervoer
Openbaar Vervoer Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

242

Afkortingenlijst

OvV
P.
PAS
PBL
PGS (15)
PHS
PIA
PIC
PIM
PKB
PM10

Onderzoeksraad van de Veiligheid

ProMT
PSC
PSO
PSSA
PUMA

Programma Aanpak Stikstof
Planbureau voor de Leefomgeving
Publicatiereeks gevaarlijke stoffen
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
Privacy Impact Assesment
Prior Informed Consent
Programma Informatie-uitwisseling Milieuhandhaving
Planologische Kernbeslissing
Fijnstof met een aerodynamische diameter kleiner dan 10
micrometer
Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Persistent Organic Pollutant
Publiek-private samenwerking
Programmateam Industriële Automatisering Rijkswaterstaat
Programma Milieu en Technologie
Port State Control
Public Service Obligation
Particularly Sensitive Sea Area
Programma Uitvoering Met Ambitie

R.
RAC
RBML
RCR
RDW
REACAAP
REACH
Revb
Revi
RGD
RHB
RIONED
RIS
RIVM
RLG
RLI
RMO
ROL
ROR
RRAAM
RUD
RVO
RVOB
RvS
RWG
RWS
RWT

Committee for Risc Assessment
Regelgeving Burgerluchthavens en Militaire Luchthavens
Rijks Coördinatie Regeling
Rijksdienst voor het Wegverkeer
Regionaal Co-operation Agreement on Anti Piracy in Asia
Registratie, evaluatie en autorisatie chemische stoffen
Regeling externe veiligheid buisleidingen
Regeling externe veiligheidinrichingen
Rijksgebouwendienst
Rijkshoofdboekhouding
Stichting riolering Nederland
River Information Services
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Raad voor het Landelijk Gebied
Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur
Risk Management Options
Commissie Ruimtelijk Ontwikkeling Luchthavens
Richtlijn Overstroming Risico′s
Rijk – regioprogramma Amsterdam-Almere-Markermeer
Regionale Uitvoeringsdiensten
Rijksdienst voor ondernemend Nederland
Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf
Raad van State
Rotterdam World Gateway
Rijkswaterstaat
Rechtspersoon met een wettelijke taak

S.
SAV
SBNS

Scheepsvaartafvalstoffenverdrag
Stichtingen Bodemsanering Nederlandse Spoorwegen

PMR
POP
PPS
PRIA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

243

Afkortingenlijst

SBVV
SCB
SCP
SDE
SER
SES
SGWE
SHVP
SMASH
SO2
SSO
StAB
STCW
STKB
STOWA
STRONG
STS
SVHC
SVIR
SVOV
SWOV
SWUNG
SZW
T.
TAF
TCB
TENT-T
TK
TLN
TLS
TNO
TRG
TSI
TVG
U.
UNECE
UNEP
UNESCO

Strategisch Beraad Verkeersinformatie en Verkeersmanagement
Systeemgerichte Contractbeheersing
Sociaal en Cultureel Planbureau
Stimuleringsregeling Duurzame Energie
Sociaal Economische Raad
Single European Sky
Stuurgroep Watereducatie
Service Huis Parkeervoorzieningen
Structuurvisie Mainport Schiphol Haarlemmermeer
Zwaveldioxide
Shared Services Organisatie
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak
International Convention on Standards of Training,
Certification and Watchkeeping For Seafarers
Stichting Keurmerken Touringcarbedrijven
Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer
Structuurvisie Ondergrond
Stoptonend sein
Substance of Very High Concern
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
Sociale Veiligheid Openbaar Vervoer
Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid
Samen Weken aan de Uitvoering van Nieuw Geluidsbeleid
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Terminal Aerodrome Forecast
Technische Commissie Bodembescherming
Trans- Europese Netwerken
Tweede Kamer
Transport en Logistiek Nederland
Trans Link System
Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderwijs
Totaal Risicogewicht Grenswaarde
Technische Specificaties van Interprobaliteit
Totaal Volume Geluid

UvW

United Nations Economic Commission for Europe
United Nations Environment Programme
United Nations Educational, Scientific and Cultural
Organization
United Nations Framework Convention on Climate Change
Uitvoeringsprogramma Geluid op Emplacementen
Uitvoeringsorganisatie Stichting Ontwikkeling Nederlandse
Antillen
Unie van Waterschappen

V.
VAMEX
VAMIL
VANG
VB
VenW

Stichting Vaarbewijzen- en Marifoon Examens
vrijwillige afschrijving milieu-investeringen
Van Afval Naar Grondstof
Verantwoord Begroten
Ministerie van Verkeer en Waterstaat

UNFCCC
UPGE
USONA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

244

Afkortingenlijst

VHR
VI
VN
VNG
VOLCEX
VOS
VROM
VTH
VVN
VWS
W.
Wabo
WAR
WB
Wbb
WEZARD
WGG
Wgh
WGO
WGR
Wkpb

Vogel en Habitat Richtlijn
VROM-Inspectie
Verenigde Naties
Vereniging Nederlandse Gemeenten
Volcanic Ash Execise
vluchtige organische stoffen
Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer
Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving
Veilig Verkeer Nederland
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WMO
Wnt
Wp2000
WPMN
WRM
WROOV
WTI
WWI

Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
Waddenadviesraad
Wereldbank
Wet bodembescherming
Weather Hazards for Aviation
Wet wegvervoer goederen
Wet geluidhinder
Wetgevingsoverleg
Wet Gemeenschappelijke Regelingen
Wet kenbaarheid publiekrechterlijke beperkingen onroerende zaken
Wereld Meteorologische Organisatie
Wet normering topinkomens
Wet Personenvervoer 2000
Working Party on Manufactured Nanomaterials
Wet Rijonderricht Motorrijtuigen
Werkgroep Reizigers Omvang en Omvang Verkopen
Wettelijk Toetsinstrumentarium
Ministerie voor Wonen, Wijken en Integratie

Z.
ZBO
ZESO’s
ZOAB

Zelfstandig Bestuursorgaan
Zeer ernstige scheepvaartongevallen
Zeer Open Asfaltbeton

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XII, nr. 1

245