Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

25 087

Internationaal fiscaal (verdrags)beleid

Nr. 84

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 4 maart 2015
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van 6 november 2014
inzake het rapport van de Algemene Rekenkamer: «Belastingontwijking;
Een verdiepend onderzoek naar belastingontwijking in relatie tot de fiscale
regels en het verdragennetwerk» (Kamerstuk 25 087, nr. 78).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 3 maart
2015. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De griffier van de commissie,
Berck

kst-25087-84
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

1

1. Belastingverdragen en nationale wetgeving
(1) Zijn er, naast Mongolië, andere landen die te kennen hebben gegeven
niet tevreden te zijn met het belastingverdrag dat zij met Nederland
hebben gesloten?
Regelmatig worden belastingverdragen heronderhandeld. Soms ziet
Nederland ruimte tot verbetering en neemt het initiatief voor heronderhandeling, soms ligt dit initiatief bij de verdragspartner. Zoals bekend
heeft Malawi in 2013 het belastingverdrag met Nederland per 2014
opgezegd. In materiële zin was dit het oudste belastingverdrag in het
Nederlandse verdragennetwerk omdat het inhoudelijk gelijk was aan het
oorspronkelijke belastingverdrag tussen Nederland het Verenigd
Koninkrijk uit 1948. Met Malawi is overeenstemming bereikt over een
nieuw verdrag. Dit verdrag spoort met de huidige beleidslijn voor
ontwikkelingslanden en heeft anti-misbruikbepalingen. Ik verwacht dat het
nieuwe verdrag op afzienbare termijn zal worden getekend. Voor zover mij
bekend, zijn er geen landen die overwegen een belastingverdrag met
Nederland te beëindigen.
(2) Is de houding jegens Nederland tijdens verdragsonderhandelingen
veranderd sinds de discussie over belastingontwijking is geïntensiveerd?
Er is geen veranderde houding tegenover Nederland tijdens verdragsonderhandelingen. Nederland wordt regelmatig benaderd door landen die
een belastingverdrag willen sluiten met Nederland, waaronder ook
ontwikkelingslanden. Zoals bekend, heeft Nederland 23 ontwikkelingslanden benaderd met het voorstel anti-misbruikbepalingen op te nemen in
de desbetreffende belastingverdragen. De reacties hierop zijn overwegend
zeer positief.
(9) Acht u de Nederlandse fiscale regelgeving vergelijkbaar met die in
landen als het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en Luxemburg?
(10) Welke verschillen zijn waar te nemen inzake fiscale regelgeving,
wanneer deze wordt vergeleken met Luxemburg?
Fiscale regelgeving is zeer complex en divers, niet alleen in vormgeving
maar ook in praktische uitwerkingen. Fiscale regelgeving wordt dan ook
gevormd door de specifieke eigenschappen van een land, zoals rechtspraak van nationale rechters. Hierdoor is het moeilijk is om tot een
conclusie van vergelijkbaarheid te komen. Op hoofdlijnen zijn er zowel
overeenkomsten als verschillen te zien. Zo hebben alle genoemde landen
een regime waarmee innovatie wordt gestimuleerd, streven zij naar een
uitgebreid verdragennetwerk en hebben ze een mechanisme dat in meer
of mindere mate vergelijkbaar is met de deelnemingsvrijstelling, dat is
immers ook het mechanisme van de Moeder-dochterrichtlijn, dat ook in
Zwitserland wordt toegepast. Luxemburg kent evenals Nederland geen
bronbelasting op interest en royalty’s en belast uitgaande dividenduitkeringen met 15% bronbelasting. Het VK kent juist weer geen bronbelasting
op dividenden, maar heft wel bronbelasting over interest. Voor Nederland,
het VK en Luxemburg geldt dat bronheffingen op dividend, interest en
royalty’s binnen EU-verband voor een groot deel geharmoniseerd zijn als
gevolg van EU-richtlijnen. Binnen Zwitserland zelf verschilt de belastingheffing weer per canton.
(16) (Echt)paren kunnen fiscale aftrekposten en/of kortingen in veel
gevallen laten neerslaan bij de meest verdienende partner. Op deze
manier kunnen zij binnen de kaders van de wet de eigen belastingdruk
verlagen, terwijl alleenstaanden en alleenverdieners deze optie niet
hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

2

Kunt u bevestigen dat de omvang van «tax planning» door (echt)paren,
als gevolg van verschillen in fiscale wetgeving, fors afwijkt per land? Kunt
u een overzicht/schatting geven van de totale derving voor de schatkist,
als gevolg van «tax planning» door (echt)paren? Kunt u bevestigen dat de
genoemde tax planning door (echt)paren een zeker effect heeft op de
houdbaarheid van de overheidsfinanciën? Kunt u kwantitatief aantonen
dat «tax planning» door (echt)paren materieel van ondergeschikt belang is
ten opzichte van tax planning door internationaal opererende bedrijven?
Kunt u uitleggen dat «tax planning» door internationaal opererende
bedrijven moreel afwijkt van tax planning door huishoudens?
Natuurlijke personen kunnen evenals vennootschappen binnen de
grenzen van de wet- en regelgeving streven naar een zo gunstig mogelijk
fiscale situatie. Hierbij kunnen ook natuurlijk personen niet alleen gebruik
maken van verschillen in uitkomsten die voorvloeien uit het nationale
belastingstelsel, maar ook kunnen zij gebruik maken van verschillen
tussen fiscale stelsels in verschillende landen. Ook emigreren bijvoorbeeld sommige gepensioneerden naar een land dat een ander pensioenstelsel of lager tarief heeft dan Nederland met als doel pensioenuitkeringen lager of onbelast te genieten. Mede met het oog op het laatste
tracht Nederland in belastingverdragen bronstaatheffing voor pensioenen
overeen te komen. Bij fiscale planning is zowel bij een natuurlijk persoon
als een vennootschap het motief hetzelfde. Het is zeer complex om een
cijfermatige inschatting te geven van de omvang van dergelijke planning,
ook in relatie tot andere landen.
(23) Hoe gaat u uitvoering geven aan de aanbeveling om aan te geven wat
is gedaan om misbruik van belastingverdragen te voorkomen?
(88) Bent u van plan om de aanbeveling in hoofdstuk 7 te volgen, dat
inhoudt dat bij elk nieuw belastingverdrag de Kamer standaard wordt
geïnformeerd over hoe misbruik en oneigenlijk gebruik worden
voorkomen?
In de toelichtende nota die bij elk verdrag aan de Kamer wordt aangeboden, zal specifiek worden ingegaan op de anti-misbruikbepalingen die
in het desbetreffende verdrag zijn opgenomen.
(41) Kunt u in een schematisch overzicht de verschillen weergeven tussen
de Nederlandse innovatiebox en soortgelijke fiscale regelingen in andere
landen?
De verschillen tussen de Nederlands innovatiebox en daarmee vergelijkbare regelingen zijn te talrijk om stuk voor stuk te benoemen.
Hieronder treft u een overzicht van een aantal landen die een met de
innovatiebox vergelijkbare regeling hebben en op hoofdlijnen een aantal
verschillen cq overeenkomsten:1

1

Bron: PWC, European Patent Box Regimes studie, 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

3

België

Frankrijk

Luxemburg

Nederland

Spanje

VK

Effectief tarief

6.8%

15%

5.76%

5%

15%

10%

Toegestaan IP

Patenten of
anderszins
beschermd IP

Patenten of
daaraan
gerelateerd IP

Patenten,
trademarks,
ontwerpen,
domeinnamen,
modellen,
software

Patenten en S&O
IP

Patenten,
geheime
formules,
processen,
ontwerpen en
know-how

Patenten

Van toepassing op
aangekocht IP?

Ja, indien verder
ontwikkeld

Ja, onder
omstandigheden

Ja

Ja, indien zelf
verder ontwikkeld

Nee

Ja, indien zelf
verder ontwikkeld

Mag S&O in
buitenland worden
gedaan?

Ja, onder
omstandigheden

Ja

Ja

Ja, onder
omstandigheden

Ja, onder
omstandigheden

Ja

(42) Uit het oogpunt van het gelijkheidsbeginsel, op welke wijze rechtvaardigt u de innovatiebox? Hoeveel kost deze faciliteit de Staat jaarlijks?
Innovatie is een belangrijke bron van economische groei. Per 1 januari
2007 is met de wet «Wijziging van belastingwetten ter realisering van de
doelstelling uit de nota «Werken aan winst»» (Kamerstuk 30 572) de
octrooibox ingevoerd. Per 1 januari 2010 is de regeling vervangen door de
innovatiebox, met als doel een hogere mate van toegankelijkheid en
eenvoud. De doelstelling van de innovatiebox is tweeledig: het door
Nederland bereiken van een toppositie als vestigingsland en gerichte
stimulering van innovatie. Het kabinet ziet de innovatiebox dus als een
belangrijk instrument om succesvolle innovatieve activiteiten en
hoogwaardige werkgelegenheid in Nederland te bevorderen. Dat is de
reden dat het gedeelte van de winst dat samenhangt met innovatieve
activiteiten, als aan de voorwaarden wordt voldaan, wordt belast met 5%
vennootschapsbelasting. In mijn brief van 13 januari 2015 (Kamerstuk
34 002, nr. 83) heb ik aangegeven dat de budgettaire kosten van de
innovatiebox in € 345 miljoen bedroegen in 2010, € 601 miljoen in 2011
en dat de budgettaire kosten in 2012 zijn geraamd op € 852 miljoen.
(43) Kunt u een overzicht geven van de aftrekposten en vrijstellingen die
in Nederland gelden voor de heffingsgrondslag van de vennootschapsbelasting, uitgesplitst voor nationaal en internationaal opererende
bedrijven?
De heffingsgrondslag van de vennootschapsbelasting is de fiscale
jaarwinst van de belastingplichtige onderneming. Bij het bepalen van de
fiscale winst komen in beginsel de kosten en lasten die verband houden
met het uitoefenen van een onderneming in aftrek. Bij de belastingheffing
in de vennootschapsbelasting blijven de voordelen uit hoofde van een
deelneming of de winst uit een buitenlandse onderneming in beginsel
buiten aanmerking omdat deze al aan belastingheffing onderworpen zijn
geweest. In de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 wordt geen
onderscheid gemaakt tussen nationaal en internationaal opererende
bedrijven.
(55) Deelt u de opvatting dat, gezien de uitkomsten van het onderzoek van
de Algemene Rekenkamer, Nederland geen belastingparadijs is?
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

4

(56) Er is een Besluit voorkoming dubbele belasting, de zogenoemde
eenzijdige regeling. Deze regeling is van toepassing op de in de regeling
genoemde ontwikkelingslanden. Waarom sluit Nederland met ontwikkelingslanden belastingverdragen? Waarom wordt niet volstaan met het van
toepassing verklaren van de eenzijdige regeling bij ontwikkelingslanden,
in plaats van het sluiten van verdragen?
Belastingverdragen beogen naast het voorkomen van dubbele belasting
ook andere effecten. Zo bieden verdragen de mogelijkheid tot uitwisseling
van informatie, bijstand bij invordering, bescherming tegen discriminatoire behandeling en onderling overleg en arbitrage bij eventuele
geschillen. Aldus helpen belastingverdragen bij het toepassen van fiscale
regelgeving, en geven zij zekerheid aan internationale investeerders. Ook
wordt een belastingverdrag gekenmerkt door zijn reciprociteit. De
verdragspartner moet immers evenals Nederland voorkoming van
dubbele belasting verlenen. Dit maakt investeren in Nederland aantrekkelijker. Een belastingverdrag biedt op deze wijze ook bescherming aan
bijvoorbeeld werknemers die kortstondig in het buitenland actief zijn,
aangezien een belastingverdrag onder omstandigheden voorkomt dat de
desbetreffende werknemers in dat buitenland in de heffing worden
betrokken. Deze belangrijke effecten zouden uitblijven indien slechts de
eenzijdige regeling wordt toegepast.
(58) Zijn er u op het moment gevallen bekend van dubbele niet-heffing?
Zo ja, welke gevallen zijn dat en welke actie wordt hierop ondernomen?
Dubbele niet-heffing kan ontstaan als gevolg van verschillen in fiscale
regelgeving tussen landen onderling en kan aldus ook optreden bij
Nederlands belastingplichtigen die actief zijn in het buitenland. Dit zie ik
als een ongewenst effect van deze regelgeving en dit laat zich door zijn
aard niet oplossen met eenzijdige maatregelen, maar vergt een internationale inspanning. Deze inspanning wordt momenteel geleverd in het
BEPS project van de OESO en ook binnen de EU. Nederland doet volop
mee in dit project en de eerste resultaten zijn hoopgevend, zoals ik heb
aangegeven in mijn brief van 16 september 2014 (Kamerstuk 25 087,
nr. 77).
(59) In hoeverre is het in internationaal opzicht gebruikelijk dat landen, bij
verdragsonderhandelingen, het prefereren om nationale antimisbruikbepalingen niet van toepassing te verklaren in een verdrag?
De vraag of, en zo ja onder welke omstandigheden, nationale
anti-misbruikbepalingen doorwerken onder een verdrag is niet eenvoudig
te beantwoorden. Het commentaar bij artikel 1 van het OESO Modelverdrag gaat daar uitgebreid op in. Zo geeft het OESO commentaar aan
dat verdragsstaten de verdragsvoordelen niet hoeven toe te kennen
wanneer er sprake is van oneigenlijk gebruik of misbruik van de verdragsbepalingen. Dit moet echter zorgvuldig worden beoordeeld. Verdragsstaten moeten namelijk zorgvuldig zijn met het nakomen van de in
belastingverdragen vastgelegde verplichting om dubbele belasting te
voorkomen.2 Deze algemene leer laat onverlet dat het belangrijk kan zijn
om in het verdrag zelf ook anti-misbruikbepalingen op te nemen,
waarmee specifieke situaties worden geadresseerd. Het is daarom niet
gebruikelijk om een bepaling op te nemen die nationale
anti-misbruikbepalingen juist buiten toepassing verklaart. Vaker zullen
landen af willen spreken dat hun nationale anti-misbruikwetgeving wel
van toepassing blijft of nemen zij dus anti-misbruikbepalingen op in het
verdrag. Het voordeel van het vaststellen van anti-misbruikbepalingen in
2

Zie par. 9 e.v. bij artikel 1 van het OESO Modelverdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

5

een verdrag, is dat misbruik wordt voorkomen op een wijze die zekerheid
geeft aan zowel de verdragslanden als aan belastingplichtigen. Dit laat
overigens onverlet dat anti-misbruikbepalingen die geen directe relatie
hebben met de verdragssfeer, zoals bijvoorbeeld rente-aftrekbeperkingen,
van toepassing kunnen blijven, uiteraard zolang dat niet leidt tot een
discriminatoire behandeling.
(62) De tweede doelstelling van het BEPS heeft als strekking: «bestaande
internationale regels (zoals de modelverdragen en richtlijnen) ten aanzien
van belastingverdragen, vaste inrichtingen en transfer pricing moeten
waar nodig worden herzien, zodanig dat wordt verzekerd dat belasting
daar wordt geheven waar waardecreatie plaatsvindt en waarde wordt
gecreëerd. Treaty shopping moet via voorzieningen in de verdragen zelf
aan banden worden gelegd». Hoe verhoudt het Nederlandse fiscaal
verdragsbeleid zich met dit OESO-uitgangspunt? Kunt u daarbij specifiek
ingaan op het Nederlandse standpunt ten aanzien van de bronbelastingen?
Nederland streeft in verdragsonderhandelingen naar het bereiken van een
resultaat waarin verdragsmisbruik niet mogelijk is. Nederland is daarom
bereid anti-misbruikbepalingen op te nemen, waarbij het van belang is dat
deze proportioneel zijn. Dit betekent dat dergelijke bepalingen niet ten
koste moeten gaan van het goedwillende bedrijfsleven. Veel Nederlandse
verdragen hebben een anti-misbruikbepaling. Ook is Nederland een
project gestart om 23 ontwikkelingslanden waarmee Nederland een
verdrag heeft of in onderhandeling is over een verdrag, een
anti-misbruikbepaling aan te bieden. Het verlagen van bronbelasting is
een belangrijk instrument om drempels te verlagen voor grensoverschrijdende investeringen. Nederland zet daarom bij verdragsonderhandelingen in op verlaging van brontarieven. Indien onderhandelingen
plaatsvinden met een ontwikkelingsland dat belang hecht aan hogere
tarieven, is Nederland bereid hier geheel of gedeeltelijk aan mee te
werken.
(60) Zijn er u op het moment gevallen bekend van hybride leningen? Zo ja,
welke gevallen zijn dat en welke actie wordt hierop ondernomen?
Een hybride financieringsvorm is een financieringsvorm met zowel
kenmerken van een lening als van kapitaal. In de meeste gevallen gaat het
om hybride leningen. Dat zijn civielrechtelijke leningen met zodanige
kenmerken dat deze op basis van Nederlandse jurisprudentie voor fiscale
doeleinden worden gekwalificeerd als eigen vermogen. Deze leningen
kunnen zowel door als aan een Nederlandse rechtspersoon worden
verstrekt. Elk land kent zijn eigen criteria om een financieringsvorm als
eigen- dan wel vreemd vermogen voor fiscale doeleinden te kwalificeren.
Zo kan het voorkomen dat in het ene land de vergoeding op de financieringsvorm kwalificeert als rente en in het andere land als dividend. Deze
mogelijke mismatch vloeit voort uit een dispariteit tussen verschillende
belastingstelsels. Binnen de EU, met het opnemen van
anti-misbruikbepalingen in de Moeder-dochterrichtlijn, maar ook in het
kader van het BEPS project van de OESO wordt gewerkt aan oplossingen
voor het uiteenlopen van belastingsystemen. Nederland vervult hierin een
actieve rol.
(63) Zijn er u op het moment gevallen bekend van hybride vennootschappen? Zo ja, welke gevallen zijn dat en welke actie wordt ondernomen? Heeft Nederland een specifieke rol in deze problematiek?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

6

Een hybride lichaam is een lichaam dat in het ene land fiscaal als
transparant wordt gezien, en in het andere land als fiscaal
niet-transparant. In het eerste geval wordt de winst van het lichaam belast
bij de achterliggende participanten, in het tweede geval wordt de winst
belast bij het lichaam zelf. Elk land kent zijn eigen criteria om een lichaam
als transparant dan wel niet-transparant voor fiscale doeleinden te
kwalificeren. Deze mogelijke mismatch vloeit voort uit een dispariteit
tussen verschillende belastingstelsels. Binnen de EU maar ook in het
kader van het BEPS project van de OESO wordt gewerkt aan oplossingen
voor het uiteenlopen van belastingsystemen. Nederland vervult hierin een
actieve rol.
(67) Is de onttrekking van vermogen uit een bedrijf via onbelast dividend
gevolgd door een lening die de winst doet dalen met de op die lening
betaalde rente niet aan te merken als een informele kapitaalstoring en is
die rente niet aan te merken
als verkapt dividend?
Ik begrijp dat de situatie waarop de vraag doelt een teruggeleend of
schuldig gebleven dividenduitkering betreft. In een dergelijke situatie
ontstaat een vordering-schuld verhouding waarbij rente dient te worden
berekend. Deze rente is in beginsel niet aftrekbaar op basis van renteaftrek
beperkende maatregelen (artikel 10a Wet op de vennootschapsbelasting
1969).
2. Statistische gegevens
(3) Hoeveel ondernemingen met een buitenlands hoofdkantoor maken
gebruik van de innovatiebox?
Uit een dossieronderzoek van de 7% grootste gebruikers van de innovatiebox bleek dat ongeveer 85% van de gebruikers een Nederlandse
vennootschap betreft die gehouden wordt door Nederlands ingezetenen
en 15% van de gebruikers betreft een Nederlandse vennootschap die in
buitenlandse handen is. In deze berekening is de locatie van het uiteindelijke hoofdkantoor als criterium gebruikt om onderscheid te maken tussen
bedrijven die in binnen- dan wel buitenlandse handen zijn. 3
(4) Is er een effect geweest op het aantal patentaanvragen sinds de
invoering van de patentbox?
Per 1 januari 2007 is de octrooibox ingevoerd. Per 1 januari 2010 is de
regeling vervangen door de innovatiebox. Het is niet bekend of er een
relatie is tussen de invoering van de innovatiebox en het aantal patentaanvragen. Zoals bekend, kwalificeert niet alleen gepatenteerde immateriële activa voor de innovatiebox, maar tracht de innovatiebox innovatie
op een breder terrein te stimuleren door ook immateriële activa waar dat
is voortgevloeid uit speur- en ontwikkelngswerk (met een S&O-verklaring)
toegang te verlenen.
(7) Is er zicht op geldstromen die via vaste inrichtingen door Nederland
lopen?
(8) Kunnen vaste inrichtingen kwalificeren als BFI?
De Belastingdienst heeft geen statistische informatie voorhanden over
geldstromen die via vaste inrichtingen door Nederland lopen. Dergelijke
informatie is wel op dossierniveau bekend.

3

Zie ook brief van 13 januari 2015, Kamerstuk 34 002, nr. 83.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

7

In artikel 1 onderdeel (b) van de Rapportagevoorschriften betalingsbalansrapportages 2003 (RV 2003) van De Nederlandsche Bank N.V. staat dat
onder Bijzondere Financiële Instellingen wordt verstaan:
ondernemingen of instellingen, ongeacht de rechtsvorm, welke ingezetenen zijn en waarin niet-ingezetenen, direct of indirect, via aandelenkapitaal of anderszins deelnemen of invloed uitoefenen en die tot doel
hebben en/of zich in belangrijke mate bezighouden met het, al dan niet in
combinatie met andere binnenlandse groepsmaatschappijen:
1. hoofdzakelijk in het buitenland aanhouden van activa en passiva en/of
2. doorgeven van omzet bestaande uit in het buitenland verkregen
royalty- en licentieopbrengsten aan buitenlandse groepsmaatschappijen en/of
3. het genereren van omzet en kosten die hoofdzakelijk afkomstig zijn uit
herfacturering van en naar buitenlandse groepsmaatschappijen;
Voor de toepassing van de RV 2003 is een buitenlands belastingplichtige
met een vaste inrichting in Nederland geen ingezetene. Een vaste
inrichting zal dan ook in principe niet als BFI kwalificeren.
(11) Bent u bereid jaarlijks een overzicht te verstrekken met de totaalbedragen die gemoeid zijn met vrijstellingen van dividendbelasting, rente en
royalty’s?
(64) Waarom werden tot 2007 de inkomsten uit internationale dividenden,
interest en royalty’s wel gecumuleerd bijgehouden en daarna niet meer?
(65) In het rapport van de Algemene Rekenkamer wordt gesteld dat de
Belastingdienst sinds 2007 niet meer op cumulatief niveau gegevens
bijhoudt over de opbrengsten en kosten van internationale houdsteractiviteiten, internationale licentieactiviteiten, internationale financieringsactiviteiten en overige activiteiten. Waarom worden deze gegevens sinds 2007
niet meer op cumulatief niveau bijgehouden?
(66) Bent u bereid betrouwbare cumulatieve gegevens te verzamelen over
de omvang van de dividend-, rente-, en royaltystromen en deze informatie
periodiek met de Kamer te delen?
De inkomsten uit internationale dividenden, interest en royalty’s werd tot
2007 gerapporteerd op basis van informatie die toentertijd kon worden
ontleend aan de aangiften vennootschapsbelasting. Tot 2007 waren in het
aangiftebiljet voor de vennootschapsbelasting namelijk meer vragen
opgenomen dan nu het geval is. Een deel van deze vragen had geen
betrekking op de feitelijke heffing. In het kader van vereenvoudiging zijn
destijds veel van deze vragen geschrapt, en is het aantal vragen teruggebracht van ca 1.500 items naar ca 400. Als gevolg hiervan is minder
informatie beschikbaar. Het weer opnemen van dergelijke vragen zou
leiden tot zowel een stijging van de administratieve lasten van belastingplichtigen als van de uitvoeringskosten van de Belastingdienst. Het
verzamelen daarvan een te groot beslag leggen op zowel de Belastingdienst als belastingplichtigen.
(15) Kunt u een kwantitatief overzicht geven in welke mate de belastingdruk van personen en ondernemingen is verschoven de laatste jaren?
Kan daarbij een onderscheid worden gemaakt tussen multinationals en
MKB?
Een vergelijking tussen belastingdruk van personen en ondernemingen is
lastig te maken. Zoals in de Miljoenennota 2015 (Kamerstuk 34 000, nr. 1)
is te zien, is de belasting- en premiedruk op arbeid in Nederland hoog, ook
in vergelijking met andere landen. De belastingdruk op (winst van)
ondernemingen is echter moeilijker te meten. Niet alleen vennootschapsbelasting drukt op de winst, maar bijvoorbeeld ook energiebelasting.
Omdat niet duidelijk is welke belastingen en andere heffingen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

8

ondernemingen drukken, is er geen beeld over de belastingdruk op
ondernemingen.
Wel kan worden aangegeven in hoeverre de vennootschapsbelastingopbrengst (naar belastingjaar) wordt opgebracht door het grootbedrijf
dan wel het MKB. Een onderneming wordt tot het grootbedrijf gerekend
als deze minstens 100 werknemers heeft of als het balanstotaal minstens
40 miljoen euro bedraagt. Onderstaande grafiek laat zien dat het aandeel
van het grootbedrijf sinds 2000 rond 60% schommelt. De binnenlandse
winsten van het grootbedrijf bleken in deze periode gevoeliger te zijn voor
conjunctuur dan de winsten van het MKB.
Daardoor ligt het aandeel van het grootbedrijf in de jaren 2009–2011
onder het langjarig gemiddelde. Eenzelfde tijdelijke daling is te zien in
2002.

(17) De wijze waarop de belastinggrondslag wordt vastgesteld verschilt
per land. Kunt u desondanks ten behoeve van de informatievoorziening
aan de Kamer een internationaal vergelijkend overzicht geven van de
totale belastinggrondslag van vennootschapsbelasting per land (ongeacht
de berekeningswijze), zowel in euro’s als in procenten van het BBP? Kunt
u dit tevens afzetten tegen de opbrengst van de vennootschapsbelasting
per land?
Mij is geen overzicht bekend van de totale belastinggrondslag van de
vennootschapsbelasting per land.
(26) Kunt u financieel uiteenzetten wat het opgetelde budgettair beslag is
van alle innovatieregelingen in de vennootschapsbelasting, in verhouding
(percentage) tot de totale opbrengst van de vennootschapsbelasting?
Kunt u daarbij tevens aangeven hoeveel vennootschappen meebetalen
aan de vennootschapsbelasting en hoeveel vennootschappen begunstigd
worden door aan de vennootschapsbelasting verbonden innovatieregelingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

9

Budgettair (bedragen in € mln.)
2010

2011

2012

345
–

601
–

852
130

345
12.782

601
12.409

982
11.854

2,5%

4,5%

6,8%

2010

2011

2012

Innovatiebox
Research & development aftrek1

0,9
–

1,4
–

1,8
5,7

(A) Totaal aantal innovatie
(B) Totaal aantal VPB belastingplichtigen

0,9
568

1,4
584

7,5
589

Percentage (A/B)

0,2%

0,2%

1,3%

Innovatiebox
Research & development aftrek1
(A) Totaal uitgaven innovatie
(B) Totaal VPB opbrengsten2
Percentage (A/B)

Aantallen belastingplichtigen voor de VPB (x 1.000)

1
2

Research & development aftrek bestaat vanaf 2012.
De VPB opbrengsten zijn weergegeven op basis van transactiebasis.

(27) Volgens de economische wetenschap is vennootschapsbelasting de
meest verstorende belasting. Kunt u aantonen dat de constatering dat
internationaal de vennootschapsbelastingtarieven steeds lager worden,
toe te schrijven is aan belastingconcurrentie en niet aan verschuiving van
belastingen, met als doel om de economische doelmatigheid van het
belastingstelsel te verbeteren?
Zoals onder andere OESO aangeeft, is een belasting op winsten in hoge
mate verstorend omdat kapitaal internationaal mobiel is. Een hoge
belastingdruk gaat ten koste van investeringen in Nederland. Ook is er een
negatief effect op de productiviteit door onder andere minder investeringen in innovatie en het verstoren van de relatieve prijs van productiefactoren tussen sectoren (vrijgestelde sectoren hebben een relatief
voordeel). Lagere tarieven zorgen dus voor minder economische
verstoring in het binnenland. Het algemene vennootschapsbelastingtarief
in NL is in de periode 2000–2011 verlaagd van 35% naar 25% en het
verlaagde tarief van 30% naar 20%. De reden voor deze tariefverlagingen
is dat destijds in veel lidstaten van de Europese Unie vennootschapsbelastingtarief werd verlaagd. Om een aantrekkelijk vestigingsklimaat in
Nederland te houden en om te voorkomen dat die trend tot een kleinere
grondslag voor Nederland zou leiden, werd besloten tot tariefverlagingen.
De tariefverlagingen tussen 2000 en 2011 zijn grotendeels gefinancierd
door lastenverzwaringen voor ondernemers. Voor een deel betrof dit een
grondslagverbreding in de vennootschapsbelasting, voor een ander deel
een verzwaring van andere lasten voor ondernemingen zoals de
verhoging van de energiebelasting. De lagere vennootschapsbelastingtarieven zijn dus grotendeels gefinancierd door verschuiving in de belastingmix.
(30) Kunt u aangeven wat het gemiddelde effectieve belastingtarief is voor
multinationals die zich in Nederland hebben gevestigd?
In een brief aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 31 369, nr. 8) heeft mijn
ambtsvoorganger over de effectieve vennootschapsbelastingdruk
opgemerkt dat hiervoor geen eenduidige definitie bestaat. Afhankelijk van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

10

de gehanteerde definitie van effectieve belastingdruk, wisselen de
geschatte waarden van de effectieve belastingdruk. In de brief wordt
verwezen naar een rapport van de OESO, waarin aandacht wordt besteed
aan de relatie tussen het statutaire tarief en een afgeleid effectief tarief.
Daaruit bleek dat in 2006 Nederland zowel gemeten naar statutair tarief
als naar effectief tarief in de middenmoot stond van OESO-landen, en dat
de afwijking tussen statutair en effectief tarief in Nederland in de orde van
grootte lag van de het gemiddelde van de belangrijkste OESO-landen.
Verder wordt in de brief verwezen naar een onderzoek waaruit geen
verband blijkt tussen ondernemingsgrootte en hoogte van effectieve
vennootschapsbelastingdruk. Volgens hetzelfde onderzoek zouden wel
vooral grote kapitaalintensieve bedrijven een lagere effectieve vennootschapsbelastingdruk hebben.
(32) Is de tariefdaling van de vennootschapsbelasting gecompenseerd
door grondslagverbreding? Zo ja, in welke mate?
De tariefverlagingen tussen 2000 en 2011 zijn grotendeels gefinancierd
door lastenverzwaringen voor ondernemers. Tabel 1 geeft hiervan een
overzicht. Voor een deel (€ 1,8 miljard) betrof dit een grondslagverbreding
in de vennootschapsbelasting, voor een ander deel een verzwaring van
andere lasten voor ondernemingen zoals de verhoging van de energiebelasting. De resterende € 1,4 miljard werd gefinancierd als netto lastenverlichting voor ondernemingen.
Tabel 1 Financiering tariefverlagingen 2000–2011 (in miljard euro)
Financieringswijze

Bedrag

Grondslagverbreding in de Vpb
Overige lasten ondernemingen
Verhogen energiebelasting ondernemingen
Netto lastenverlichting

1,8
1,1
0,5
1,4

Totaal

4,8

(33) Hoe heeft het standaardtarief van de vennootschapsbelasting in
Nederland zich ontwikkeld over de afgelopen vijftig jaar?
(34) Hoe heeft het gemiddelde standaardtarief van de vennootschapsbelasting in Europese landen zich ontwikkeld over de afgelopen vijftig jaar?
(38) Kunt u het antwoord op vraag 33 en 34 samen in een grafiek
weergeven en kunt u het antwoord op vraag 39 en 40 samen in een
grafiek weergeven?
In de Tax Policy Database van de OESO zijn historische gegevens
beschikbaar over de statutaire tarieven van de vennootschapsbelasting
sinds 1981. Indien landen een progressieve tariefstructuur hebben, is in
dit overzicht het toptarief genomen. Indien in een land de vennootschapsbelasting door meerdere overheidslagen wordt geheven, is de som van de
tarieven van deze overheidslagen genomen. Verschillen in de (ontwikkeling van de) vennootschapsbelastinggrondslag zijn in dit overzicht niet
meegenomen.
In de onderstaande grafiek is op basis van deze Tax Policy Database per
jaar het ongewogen gemiddelde vennootschapsbelastingtarief uitgerekend van alle EU-lidstaten waarover in dat jaar data beschikbaar waren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

11

(35) Hoe hebben de nationale overheidsinkomsten uit de vennootschapsbelasting zich ontwikkeld over de afgelopen vijftig jaar?
In Nederland is dat percentage tussen 1965 gestegen van 2,5% in 1965
naar 4,0% in 1997, waarna het een lichte daling kende naar 3,7% tot 2001.
Vanwege de internetcrisis daalde de vennootschapsbelastingopbrengst
daarna sterk tot 2,6% in 2003, maar steeg weer snel naar 3,6% in 2005.
Vanwege de economische crisis en de tariefsverlaging in 2007 daalde de
vennootschapsbelastingopbrengst naar rond de 2,0% vanaf 2009. Een
deel van deze daling is veroorzaakt door tijdelijke crisismaatregelen. Naar
verwachting zal het percentage dan ook weer toenemen.
(36) Hoe hebben de gemiddelde overheidsinkomsten uit de vennootschapsbelasting van Europese landen zich ontwikkeld over de afgelopen
vijftig jaar?
Op basis van OESO-cijfers is gekeken naar gemiddelde opbrengst aan
vennootschapsbelasting van de Europese OESO-landen. Voor deze landen
zijn de vennootschapsbelastingontvangsten als gemiddeld (ongewogen)
percentage van het BBP gestegen van 1,7% naar 3,5% is.
(37) Kunt u het antwoord op vraag 35 en 36 samen in een grafiek
weergeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

12

Grafiek: inkomsten uit VPB als percentage van het BBP

(39) Wat is het huidige tarief van de vennootschapsbelasting en de
bronbelasting in Nederland?
(40) Wat is het huidige gemiddelde tarief van de vennootschapsbelasting
en de bronbelasting in Europese landen?
Het Nederlandse vennootschapsbelastingtarief voor winst tot € 200.000
bedraagt 20%, voor winst daarboven bedraagt het tarief 25%. De
bronbelasting op dividend bedraagt 15%. Zie vraag 33 voor het gemiddelde vennootschapsbelastingtarief. Landen kennen vaak verschillende
brontarieven of vrijstellingen. Daarbij komt nog dat bronheffing nog
verder wordt gereduceerd of vrijgesteld als gevolg van EU richtlijnen of
belastingverdragen. Dit maakt het lastig om op evenwichtige wijze het
gemiddelde tarief te berekenen. In onderstaand schema staat een
overzicht van de bronbelastingtarieven in de EU:4

België
Bulgarije
Cyprus
Denemarken
Estland
Finland
Frankrijk
Duitsland
Griekenland
Hongarije
Ierland
Italië
Kroatië
Letland
Litouwen
Luxemburg
Malta
Nederland
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenie
Slovakije
Slovenië
Spanje
Tsjechië
VK
Zweden

4

Dividend (%)

Interest (%)

Royalty (%)

15/25
0/5
0
0/15/27
0
20
30/75
25
10/25
0
0/20
1.375/26
12
0
0/15
0/15
0
0/15
25
19
25/35
16
0
15
21
15/35
0
0/30

15/25
10
0
0/25
0
0
0/75
0
15
0
20
12.5/26
15/20
0
0/10
0
0
0
0/25
20
25/35
16
19/35
15
21
15 35
20
0

15/25
10
5/10
25
10
0
33.3/75
15
20
0
20
30
15/20
0
10
0
0
0
20
20
25
16
19/35
15
24.75
15 35
20
0

Bron: Deloitte withholding tax rates study 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

13

(91) Is er een verklaring voor de grote stijging van het bedrag aan
inkomend dividend en rente bij BFI’s uit Azië in de periode 2008 tot en met
2010?
Vanuit fiscaal oogpunt is er geen directe verklaring voor genoemde
stijging. Ook geldt in algemene zin dat de jaren 2008–2010 zich
kenmerkten door een forse mondiale financiële crisis. Dit maakt het hoe
dan ook lastig ontwikkeling van financiële stromen te duiden. Wel dient te
worden opgemerkt dat het gros van de Aziatische economieën ook in de
crisisjaren relatief hard is blijven groeien ten opzichte van de rest van de
rest van de wereld, hetgeen een deel van de stijging zou kunnen
verklaren.
3. Bronbelasting
(29) Bent u het eens met de stelling dat de opbrengst van de ingehouden
bronbelasting in Nederland vooral laag is vanwege de Europese Moederdochterrichtlijn?
De Moeder-dochterrichtlijn is bedoeld om inhouding van bronbelasting op
dividenden in concernverband binnen Europa te voorkomen. Uiteraard is
dan de opbrengst van ingehouden bronbelasting lager dan zonder een
dergelijke regeling. Ook belastingverdragen beogen, conform het
Nederlandse verdragsbeleid, het inhouden van bronbelasting op
intercompany dividenden te voorkomen of te verminderen. Dit verklaart
dan ook waarom, zoals ook aangegeven in het rapport van de Algemene
Rekenkamer (Bijlage bij Kamerstuk 25 087, nr. 78), de uiteindelijke
dividendbelastingdruk lager kan uitvallen dan het statutaire tarief. Omdat
dit conform de doelstelling is van internationale regelgeving, geldt dit
zeker niet alleen voor Nederland.
(31) De Verenigde Staten hebben een vennootschapsbelastingtarief van
35% en kennen geen deelnemingsvrijstelling maar een belastingverrekening: een tax-credit. Waarom heeft Nederland niet voor een dergelijke
invulling gekozen?
(44) Waarom blijft in Nederland, in tegenstelling tot in veel andere landen,
ook de verkoopwinst op een deelneming onbelast?
(57) Wat is de motivering dat er binnen de Europese Unie gekozen wordt
voor vrijstellingen en lage bronbelastingen (woonlandbeginsel) in plaats
van verrekeningen en hogere bronbelastingen (het situsbeginsel)? Zijn er
binnen de Europese Unie ook een aantal landen die een dusdanig
economisch ontwikkelingsniveau hebben dat ze aangemerkt kunnen
worden als minder ontwikkelde landen die, net als ontwikkelingslanden,
gebaat zouden zijn met bronheffingen? Hoe ziet u in dit licht de
toepassing van het woonlandbeginsel?
(53) Waarom heft Nederland uitsluitend een bronbelasting op dividenden
en niet op interest en royalty’s? Waarom geldt het woonstaatbeginsel wel
voor interest en royalty’s en niet voor dividenden?
(18) Wat is de reden dat Nederland een bronheffing heeft op dividend
terwijl zij geen bronheffingen heeft op rente en royalty’s
(54) Kunt u de keuze voor het woonlandbeginsel, dat inhoudt dat rente en
royalty’s belast moeten worden in het land waar de ontvanger woont,
nader motiveren?
Landen kunnen bij de vormgeving van hun methode ter voorkoming van
dubbele belasting kiezen tussen een vrijstellingsmethode (zoals in de
deelnemingsvrijstelling) of een verrekeningsmethode, zoals bijvoorbeeld
in het Amerikaanse stelsel wordt toegepast. Die keuze leidt tot verschillende gevolgen voor een vennootschap die een deelneming houdt in een
andere staat. Heeft de belastingplichtige in zijn woonstaat recht op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

14

verrekening van de in de in de andere staat betaalde belasting, dan is het
niveau van de belastingheffing in de woonstaat van de belastingplichtige
leidend. Dit wordt wel kapitaalexportneutraliteit genoemd, omdat het in
dat geval voor de belastingdruk niet uitmaakt of een potentiële investeerder investeert in zijn woonstaat of in een andere staat. Immers,
verrekening van de door de bronstaat ingehouden belasting betekent dat
de woonstaat bij kan heffen tot het belastingniveau in deze woonstaat,
indien het belastingniveau in de bronstaat lager is. Een belangrijke
kanttekening hierbij is dat landen die een verrekeningsstelsel kennen,
vaak niet alleen een eventuele bronheffing op de inkomstenstroom
verrekenen, maar vaak ook – al dan niet forfaitair – een verrekening geven
van de winstbelasting in het andere land om te voorkomen dat een
cumulatie van belastingheffing optreedt bij opeenvolgende schakels in
een bedrijfsstructuur. Kiest de woonstaat echter voor de vrijstellingsmethode, dan is het niveau van de belastingheffing in de bronstaat leidend.
Dit wordt wel kapitaalimportneutraliteit genoemd. De gedachte achter dit
beginsel is dat indien de belastingdruk op het rendement op een
kapitaalverstrekking vanuit het buitenland gelijk is aan de belastindruk op
het rendement van een kapitaalverstrekking vanuit het binnenland het niet
uitmaakt of kapitaal wordt aangetrokken vanuit het binnenland of
buitenland.
Anders dan in een verrekeningsstelsel zorgt een deelnemingsvrijstelling
er dus voor dat Nederlandse bedrijven die in het buitenland opereren
aldaar onder dezelfde (fiscale) voorwaarden kunnen opereren als locale
bedrijven. Nederlandse bedrijven hebben er vanouds belang bij gehad dat
dit wel het geval is. Daarom is de zogenoemde kapitaal import neutraliteit
altijd een van de uitgangspunten geweest van het Nederlandse fiscale
stelsel.5
Nederland kent een deelnemingsvrijstelling. Aan deze deelnemingsvrijstelling ligt ten grondslag dat winsten in deelnemingsrelaties slechts
eenmaal in de belastingheffing worden betrokken, het zogenaamde
ne-bis-in-idem beginsel. Nederland staat hierin niet alleen, tal van andere
landen volgen dit systeem. Ook de Europese Moeder-dochterrichtlijn is op
dezelfde principes als de Nederlandse deelnemingsvrijstelling gebaseerd.
De deelnemingsvrijstelling is ook van toepassing op vervreemdingsvoordelen omdat daarmee recht wordt gedaan aan de situatie dat een
dochtermaatschappij winstreserves kan vormen waardoor de aandelen in
die dochtermaatschappij in waarde toenemen. De desbetreffende winst is
al onderworpen geweest aan belastingheffing op het niveau van de
dochtermaatschappij. Belastingheffing over deze waarde-aangroei bij
vervreemding zou strijdig zijn met het idee dat economisch dubbele
heffing over dezelfde winst moet worden voorkomen. De keerzijde van
toepassing van de deelnemingsvrijstelling bij vervreemding is dat een
verlies bij vervreemding niet aftrekbaar is bij de moedermaatschappij,
hierdoor wordt dubbele verliesverrekening voorkomen. Eventuele
bronheffingen op deelnemingsdividenden kunnen niet worden verrekend.
Van oudsher heeft Nederland het standpunt ingenomen dat belastingheffing aan de kapitaalopbrengsten als dividenden, interest en royalty’s
aan de woonstaat van de investeerder ter belastingheffing toekomt. Dit is
ook de reden dat Nederland geen bronheffing op interest en royalty’s
kent. Het bestaan van de dividendbelasting kan historisch worden
verklaard. Na een periode waarin ook geen dividendbelasting werd
geheven, werd in 1941 dividendbelasting door de bezetter ingevoerd.
Deze dividendbelasting fungeerde als voorheffing op de inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting. De reden voor de invoering was
gelegen in het feit dat men de belastingopbrengst op snelle wijze wilde
5

Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2011, p. 21 ev.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

15

verhogen. 6 Door het invoeren van een bronheffing was het ook mogelijk
de aandeelhouders te raken die hun opbrengsten voor de fiscus
verzwegen. Tijdens de parlementaire behandeling van de Wet dividendbelasting 1965 is aangegeven dat een bronheffing op dividend verklaard kon
worden vanuit deze historie van de dividendbelasting.7
(45) Waarom laat u het oordeel over wat een royalty is, aan het desbetreffende buitenland?
(46) Volgens de Algemene Rekenkamer keurt het Ministerie van Financiën
goed dat het begrip royalty gedefinieerd wordt «zoals dat in het desbetreffende buitenland gebruikelijk is». Kunt u dit onderbouwen?
(47) Is het gebruikelijk dat landen het definiëren van het begrip royalty aan
het desbetreffende buitenland overlaten? Hoe wordt hier binnen
OESO-verband tegenaan gekeken? En hoe wordt hier binnen VN-verband
tegenaan gekeken?
Artikel 12 van het OESO modelverdrag en artikel 12 van het VN Modelverdrag kennen beide een definitie van het begrip royalty. De basis van
beide definities is identiek, wel zijn er enkele verschillen. In bilaterale
verdragen wordt ook altijd een definitie opgenomen die op één of beide
modelverdragen is gebaseerd. De definities bevatten elementen die
uiteindelijk worden uitgelegd op basis van de nationale wetgeving van de
verdragslanden. Het antwoord op de vraag of een betaling onder het
desbetreffende verdrag als royalty kwalificeert wordt in eerste instantie
gegeven door het bronland dat op die betaling een bronheffing zou willen
inhouden en dat daarop eventueel de voordelen van het verdrag zou
moeten toepassen. Wanneer een betaling aan een inwoner van Nederland
plaatsvindt en de Nederlandse bevoegde autoriteiten zouden, anders dan
die van het bronland, van oordeel zijn dat geen sprake is van royalty
wordt getracht daarvoor in onderlinge overlegprocedure een oplossing te
vinden.
(48) Hoe heeft het tarief van de bronbelasting in Nederland zich
ontwikkeld over de afgelopen vijftig jaar, uitgesplitst in dividend, rente en
royalty’s?
Op 27 juli 1960 werd in het kader van de algemene herziening van de
belastingwetgeving bij de Tweede Kamer een ontwerp van Wet op de
Dividendbelasting 1960 ingediend, De belangrijkste materiële wijziging
ten opzichte van het Besluit op de Dividendbelasting 1941 betrof de
verhoging van het tarief van 15% naar 25%. Dit wetsvoorstel is op
1 januari 1966 ingegaan.8 Dit tarief is verlaagd naar 15% per 1 januari
2007, hetgeen nog steeds het geldende tarief is. 9 De afgelopen vijftig jaar
heeft Nederland geen bronbelasting geheven over rente en royalty’s (zie
ook het antwoord op vraag 31).
(49) Hoe heeft het gemiddelde tarief van de bronbelasting in Europese
landen zich ontwikkeld over de afgelopen vijftig jaar, uitgesplitst in
dividend, rente en royalty’s?
(51) Hoe hebben de gemiddelde overheidsinkomsten uit de bronbelasting
van Europese landen zich ontwikkeld over de afgelopen vijftig jaar?
Ik heb geen statistische informatie beschikbaar over de historische
ontwikkeling van de belastingtarieven en overheidsinkomsten van de
bronbelasting in andere Europese landen.
6

Leidraad besluit Inkomstenbelasting 1941, p. 3.
Eindverslag Wet op de dividendbelasting 1965., p. 2 en 3.
8
Wet van 23 december 1965, Stb. 1965, nr. 621.
9
Wet van 30 november 2006, Stb. 2006, nr. 631.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

16

(50) Hoe hebben de nationale overheidsinkomsten uit de bronbelasting
zich ontwikkeld over de afgelopen vijftig jaar?
(52) Kunt u het antwoord op vraag 50 en 51 samen in een grafiek
weergeven?
Tot 1997 waren de opbrengsten van de dividendbelasting relatief
bescheiden, jaarlijks was de opbrengst maximaal 0,4% BBP. Tot 1 januari
1997 werden reguliere dividenden van een directeur-grootaandeelhouder
(DGA) belast tegen het normale inkomstenbelastingtarief. Bij verkoop van
de BV gold een verlaagd tarief van 20% voor eventuele vermogenswinsten. Vanaf 1 januari 1997 zijn zowel reguliere als vervreemdingsvoordelen belast tegen een vast tarief van 25%. Daardoor keren DGA’s zich
sinds 1997 aanzienlijk meer regulier dividend uit dan voor 1997, en is de
opbrengst van de dividendbelasting op een hoger niveau gekomen. Voor
particuliere aandeelhouders werd (portfolio) dividend aantrekkelijker door
de belastingherziening van 2001. Sinds deze herziening zijn dividenden
van particulieren niet langer belast tegen het inkomstenbelasting-tarief,
maar wordt een forfaitair rendement (4%) op vermogen boven een
vrijstelling belast tegen 30%. Daardoor is het ontvangen van dividend
voor een particuliere belegger vanaf 2001 aantrekkelijker dan daarvoor. Dit
heeft de opbrengst van de dividendbelasting vanaf 2001 op een hoger
niveau gebracht. In 2007 is het tarief van de dividendbelasting verlaagd
naar 15%. Het netto-effect daarvan op de belastingopbrengst is beperkt,
de verlaging heeft vooral tot gevolg gehad dat er een verschuiving
plaatsvond van dividendbelasting naar inkomstenbelasting. De opbrengst
van de dividendbelasting is daardoor wel gedaald. In de jaren 2009–2013
was de opbrengst extra laag als gevolg van de financiële crisis. In 2014 is
de opbrengst toegenomen, grotendeels als gevolg van de tijdelijke
verlaging van het tarief in box 2 naar 22%. Dit heeft geleid tot een
toename van dividenduitkeringen door dga’s.
In de grafiek staat de dividendbelasting als percentage van het BBP in
Nederland weergegeven.

4. Substance
(5) Hoeveel vennootschappen kan een natuurlijk persoon redelijkerwijs
besturen?
(6) Zijn er normen voor het aantal vennootschappen dat een natuurlijk
persoon kan besturen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

17

Er zijn geen normen die bepalen hoeveel vennootschappen een natuurlijk
persoon kan besturen, zij het dat er natuurlijke grenzen zijn. Die zullen per
geval verschillen. Zo bepaalt het Burgerlijk Wetboek dat bestuurders
aansprakelijk kunnen zijn ingeval van onbehoorlijk bestuur. Dit verplicht
bestuurders dus tot het voeren van «behoorlijk bestuur» over de
rechtspersoon, zoals het onderhouden van een juiste boekhouding en het
voorkomen van tegenstrijdige belangen tussen bestuurder en vennootschap. Een bestuurder zal willen voorkomen dat hij hoofdelijk aansprakelijk wordt gesteld, en zal dus normaliter zorgvuldig afwegen of
toetreden tot het bestuur van meerdere vennootschappen verstandig is.
(13) Welke overwegingen spelen een rol bij de structurering van activiteiten en in welke mate?
Er kunnen tal van overwegingen ten grondslag liggen aan de vormgeving
van de juridische structuur van een onderneming. Zo zal het hoofdkantoor
van een bedrijf eerder worden opgericht in een land dat een belangrijke
geografische locatie heeft en over een hoogwaardige beroepsbevolking
beschikt. Ook zullen vennootschapsrechtelijke en regulatoire aspecten van
belang zijn. De fiscaliteit is een element dat hier ook een rol speelt.
Nederland heeft bijvoorbeeld een strategische ligging in het centrum van
Europa, belangrijke «mainports» als Schiphol en de haven van Rotterdam,
de grootste haven van het westelijk halfrond. Daarnaast heeft Nederland
een internationale «business» omgeving, een superieure logistieke,
technologische en financiële infrastructuur en een hoogopgeleide en
flexibele beroepsbevolking die vele buitenlandse talen spreekt. Ook heeft
Nederland uitstekend onderwijs, goede culturele faciliteiten en een hoge
kwaliteit van leven. Ook streeft Nederland naar een aantrekkelijk fiscaal
vestigingsklimaat. De combinatie van al deze factoren leidt ertoe dat
Nederland aantrekkelijk is voor diverse soorten activiteiten. Zoals
bijvoorbeeld het vestigen van een (Europees) hoofdkantoor, het uitoefenen van hoogwaardige productie-, distributie-, R&D- en/of marketing- en
salesactiviteiten van een buitenlands bedrijf.
(14) Valt onderscheid te maken tussen bedrijven met weinig substantie en
bedrijven met meer substantie bij de overwegingen die een rol spelen bij
de structurering van activiteiten?
(74) Kunt u aangeven welke substance-eisen de Belastingdienst hanteert?
(76) Kan er een toelichting worden gegeven op wat er wordt verstaan
onder de begrippen substance, substance-arm en substance-rijk?
Met substance wordt gedoeld op de nexus die een lichaam heeft met het
land van vestiging, dus de omvang van de band met het desbetreffende
land. Binnen een ondernemingsstructuur en tussen verschillende
ondernemingsstructuren kunnen zich verschillen voordoen in vormgeving
van de verschillende activiteiten. Zo zal een fabriek doorgaans meer activa
en personeel hebben dan een vennootschap met administratieve functie.
Ondernemingen waarvoor meer personeel of meer vaste activa nodig zijn,
zijn uiteraard minder mobiel en bij hun vestigingskeuze kan de fiscaliteit
een minder grote rol spelen. Bij meer mobiele activiteiten kan die
fiscaliteit een grotere rol spelen. Substance-arm houdt in dat een lichaam
weinig nexus heeft in het desbetreffende land. Indien een lichaam
substance-rijk is, zal het juist een sterkere band hebben.
Het kader waarbinnen de Belastingdienst zekerheid vooraf verstrekt,
maakt onderscheid naar substance. De Belastingdienst verstrekt alleen
zekerheid vooraf aan belastingplichtigen die voldoende substance
hebben. De substance-eisen zoals deze zijn opgenomen in art. 3a
Uitvoeringsbesluit internationale bijstandsverlening bij de heffing van
belastingen luiden als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

18

a. ten minste de helft van het totaal aantal statutaire en beslissingsbevoegde bestuursleden van de belastingplichtige woont of is feitelijk
gevestigd in Nederland;
b. de in Nederland wonende of gevestigde bestuursleden beschikken
over de benodigde professionele kennis om hun taken naar behoren
uit te voeren, tot welke taken ten minste behoort de besluitvorming, op
grond van de eigen verantwoordelijkheid van de belastingplichtige en
binnen het kader van de normale concernbemoeienis, over door de
belastingplichtige af te sluiten transacties, alsmede het zorg dragen
voor een goede afhandeling van de afgesloten transacties;
c. de belastingplichtige beschikt over gekwalificeerd personeel voor de
adequate uitvoering en registratie van de door de belastingplichtige af
te sluiten transacties;
d. de bestuursbesluiten worden in Nederland genomen;
e. de belangrijkste bankrekeningen van de belastingplichtige worden in
Nederland aangehouden;
f. de boekhouding wordt in Nederland gevoerd;
g. het vestigingsadres van de belastingplichtige is in Nederland;
h. de belastingplichtige wordt, voor zover bij de belastingplichtige
bekend, niet in een ander land fiscaal als inwoner beschouwd;
i. de belastingplichtige loopt met betrekking tot de geldleningen of
rechtsverhoudingen en de samenhangende geldleningen of rechtsverhoudingen die ten grondslag liggen aan de ontvangen en betaalde
rente, royalty’s, huur of leasetermijnen een reëel risico als bedoeld in
artikel 8c, tweede lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969;
en
j. de belastingplichtige heeft ten minste een bij het vereiste reële risico,
bedoeld in onderdeel i, passend eigen vermogen.
De substance-eisen die de Belastingdienst hanteert bij het verstrekken van
zekerheid vooraf aan dienstverleningslichamen zijn nagenoeg gelijk. In de
Wet op de vennootschapbelasting 1969 is ook artikel 8c opgenomen. In dit
artikel is geregeld dat bij de bepaling van de winst buiten aanmerking
blijven de ontvangen en betaalde renten en royalty’s indien belastingplichtige met betrekking tot de desbetreffende rechtsverhouding per saldo
geen reële risico’s loopt. Daarbij geldt dat belastingplichtige geacht wordt
wel reële risico’s te lopen indien het eigen vermogen ter dekking van de
risicos ten minste bedraagt het laagste van de volgende bedragen:
− 1% van het bedrag aan uitstaande geldleningen, of
− € 2.000.000.
(22) Zou u de stelling van de Algemene Rekenkamer, dat op eenvoudige
wijze aan de substance-eisen kan worden voldaan met behulp van een
trustkantoor nader willen bespreken? Ziet u een verschil tussen een
brievenbusmaatschappij en een trustkantoor? Zo, ja, wat is het verschil
(90) Kan in andere landen ook aan substance-eisen worden voldaan, enkel
met behulp van de inzet van een trustkantoor? Zo ja, in welke?
(87) Wat is het verschil tussen een brievenbusmaatschappij en een
tussenvennootschap of trust?
Zoals ik in de kabinetsreactie op het rapport van de ARK al heb aangegeven, lopen de in Nederland gestelde substance-eisen internationaal niet
uit de pas. Dit blijkt ook uit de brief van 25 juni 2012 (Kamerstuk 25 087,
nr. 32) waarin mijn ambtsvoorganger uitgebreid op Nederlandse
substance-eisen en de relatie tot het buitenland, is ingegaan. In het kader
van desbetreffende brief is onderzoek gedaan door het IBFD naar de
regelgeving in Oostenrijk, België, Denemarken, Frankrijk, Duitsland,
Ierland, Luxemburg, Spanje, Zweden, Zwitserland en het Verenigd
Koninkrijk. In het bijzonder is daarbij gekeken of deze landen een bepaling
kennen die vergelijkbaar is met artikel 8c Wet op de vennootschapsbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

19

lasting 1969 of de vereisten die zijn opgenomen in de APA-/ATR-besluiten,
en of er speciale voorwaarden zijn om een woonplaatsverklaring te
krijgen. Uit dit onderzoek bleek dat voor het afgeven van een woonplaatsverklaring deze landen geen substance-eisen stellen en gaan zij er, net als
Nederland, vanuit dat een naar nationaal recht opgericht lichaam in hun
land is gevestigd zolang dat niet door het bronland ter discussie wordt
gesteld, bijvoorbeeld met het argument dat de plaats van feitelijke leiding
elders ligt. Geen van de genoemde landen kent een regel die substanceeisen stelt zoals artikel 8c Wet Vpb. De opmerking dat met behulp van de
inzet van een trustkantoor eenvoudig aan deze eisen kan worden voldaan,
wekt naar mijn mening ten onrechte de indruk dat deze eisen ongebruikelijk laag zijn.
Het begrip brievenbusmaatschappij is geen fiscaal-juridisch begrip, maar
wordt soms in de media gebruikt om vennootschappen te omschrijven die
weinig substance hebben in het land van vestiging. Ook het concept
tussenvennootschap is geen fiscaal-juridisch begrip, maar zal doelen op
een vennootschap die onderdeel uitmaakt van een keten met meerdere
vennootschappen. Een trust is een Angelsaksische rechtsverhouding
zonder rechtspersoonlijkheid, overigens niet te verwarren met een
trustkantoor, zijnde een kantoor dat zich bezighoudt met het beheren van
vennootschappen.
(25) Hoe gaat u ervoor zorgen dat de Kamer kennis kan nemen van de
vraag in hoeverre aan substance-eisen wordt voldaan?
De substance-eisen voor dienstverleningslichamen zijn verankerd in
artikel 3a Uitvoeringsbesluit internationale bijstandsverlening bij de
heffing van belastingen en in de APA/ATR besluiten (DGB 2014-296M, DGB
2014-3102, DGB 2014-3101, DGB 2014-3099 en DG 2014-3098). Deze
substance-eisen worden getoetst door de Belastingdienst bij een verzoek
om zekerheid vooraf en bij de aangifte vennootschapsbelasting van
dienstverleningslichamen. Indien niet wordt voldaan aan substance-eisen
zal een belastingplichtige geen zekerheid vooraf krijgen en/of wordt
informatie uitgewisseld met het buitenland. Op deze wijze zijn zowel de
substance-eisen en de wijze waarop ze worden toegepast transparant.
5. Toezicht
(19) Hoeveel fte houdt zich binnen de Belastingdienst bezig met het
toezicht op interne verrekenprijzen?
(73) Hoeveel fte heeft de CGVP (Coördinatiegroep Verrekenprijzen) tot
haar beschikking?
Het toezicht op verrekenprijzen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid
van de bevoegde lokale inspecteur, de Coördinatiegroep Verrekenprijzen
(CGVP) en het APA-team. De CGVP bestaat uit circa 35–40 FTE, het
APA-team uit circa 10 FTE. Daarnaast verrichten dus ook lokale inspecteurs en accountants toezicht op het gebied van verrekenprijzen.
De bepaling van de aanpak van een verrekenprijsprobleem is een
gezamenlijke verantwoordelijkheid en inspanning van de Coördinatiegroep Verrekenprijzen (CGVP) en de bevoegde inspecteur. De CGVP
begeleidt onderzoeken naar verrekenprijzen bij ondernemingen en geeft
bindende adviezen terzake van verrekenprijzen aan de bevoegde
inspecteur. In 2013 zijn 20 nieuwe (CGVP) medewerkers aangetrokken die
tenminste 75% van hun tijd aan verrekenprijzen besteden. De CGVP
bestaat uit een landelijk netwerk van in totaal 88 veelal part-time leden en
aanspreekpunten verspreid over de diverse belastingkantoren. In totaal
betreft dit circa 35–40 FTE (exclusief APA-medewerkers).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

20

(21) Hoe heeft het aantal fte dat zich bezig houdt met interne verrekenprijzen, de afhandeling van APA-/ATR-verzoeken en de controle op
naleving van substance-eisen zich in de laatste tien jaar ontwikkeld?
In 2013 zijn 20 nieuwe (CGVP) medewerkers aangetrokken aangetrokken
die tenminste 75% van hun tijd aan verrekenprijzen besteden. Daarnaast is
het CGVP netwerk in 2014 met 10 leden uitgebreid. Het aantal fte dat zich
binnen het APA/ATR-team bezig houdt met de afhandeling van APA- en
ATR-verzoeken is de laatste 10 jaar redelijk stabiel gebleven. Het
dagelijkse toezicht op belastingplichtigen behoort tot het reguliere
takenpakket van de Belastingdienst.
(24) De Algemene Rekenkamer signaleert dat de Kamer niet over een
geïntegreerd beeld beschikt van het Nederlandse fiscale vestigingsklimaat. Kunt u dit beeld aan de Kamer schetsen?
(89) Bent u bereid om op basis van de aanbeveling op pagina 88 van het
rapport van de Algemene Rekenkamer periodiek te rapporteren over de
ontwikkeling van de administratieve lasten, als gevolg van de genomen
maatregelen?
In de kabinetsreactie op het rapport van de ARK heb ik al aangegeven dat
ik het belang van goede informatie over de kwantitatieve effecten van
(voorgestelde) maatregelen en verdragen uiteraard onderschrijf, en dat ik
de Kamer hier al zo goed mogelijk over informeer. Tegelijkertijd gebiedt
de werkelijkheid te zeggen dat een kwantitatieve analyse vaak niet of
beperkt mogelijk is. Er zijn namelijk zoveel factoren van invloed op het
vestigingsklimaat, dat het effect van afzonderlijke maatregelen moeilijk te
wegen is. Wel kan periodiek op hoofdlijnen gerapporteerd worden over
het fiscale vestigingsklimaat. Ik heb daarom voorgesteld de komende vijf
jaren als proef deze gegevens in de vorm van een korte beschouwing over
ontwikkelingen rond het fiscale vestigingsklimaat jaarlijks aan de Kamer te
presenteren.
(28) In het rapport van de Algemene Rekenkamer wordt geconcludeerd
dat belastingconcurrentie in het bijzonder nadelig is voor het MKB en voor
ontwikkelingslanden. Welke conclusie verbindt u hieraan in het licht van
de verantwoordelijkheid die Nederland heeft om belangen van het MKB
en ontwikkelingslanden mee te nemen in het opstellen van belastingbeleid?
Het kabinet zet zich in voor het bestendigen van een aantrekkelijk
vestigingsklimaat, en maakt hierbij geen onderscheid tussen MKB en
grote ondernemingen. Bij de vormgeving van fiscale faciliteiten wordt ook
nagedacht over de positie van het MKB. Sinds 2013 is het mogelijk om in
bepaalde gevallen te kiezen voor een (gemaximeerd) forfait voor het
bepalen van de voordelen die kwalificeren voor de innovatiebox. Voor het
MKB wordt het daardoor makkelijker om van de innovatiebox gebruik te
maken. In een recente Kamerbrief (Kamerstuk 34 002, nr. 83) over het
gebruik van de innovatiebox is aangegeven dat circa 90% van het aantal
gebruikers van de innovatiebox MKB betreft. Van de gebruikers van de
Research & Developmentaftrek bestond in 2013 97% uit MKB. Nederland
zet zich ook op tal van vlakken actief in voor de belangen van ontwikkelingslanden. Zo is Nederland een project begonnen om 23 ontwikkelingslanden anti-misbruikbepalingen aan te bieden voor het betreffende
belastingverdrag, en investeert Nederland in de capaciteitsopbouw van
belastingdiensten in ontwikkelingslanden.
(61) Zal de voorgenomen uitwisseling van informatie over tax rulings
spontaan plaatsvinden, of enkel op verzoek van de verdragspartner? Gaat
het daarbij om zowel nieuwe als bestaande APA’s en ATR’s? En op grond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

21

waarvan zal worden vastgesteld welke rulings relevant zijn voor welke
verdragspartners?
De voorgenomen uitwisseling van informatie over rulings moet binnen de
EU en in OESO-verband de komende tijd nog verder vorm krijgen. Binnen
de EU wordt op dit moment een richtlijn ontwikkeld voor de uitwisseling
van informatie over rulings. In OESO-verband wordt daarnaast ook nog
gesproken over hoe de voorgenomen informatie-uitwisseling over rulings
die zien op preferentiële regimes (zoals de innovatiebox) eruit gaat zien.
Nederland wil graag een voortrekkersrol vervullen als het gaat om
transparantie. Zoals ook is opgenomen in de brief aan de Tweede Kamer
van 2 februari 2015 (Kamerstuk 31 066, nr. 228) wordt daarom met
Duitsland gesproken over de modaliteiten van de informatie-uitwisseling.
Nederland wil met landen afspraken maken over een geïntensiveerde
spontane informatie-uitwisseling. Deze informatie-uitwisseling ziet op
afspraken met en toezeggingen door de belastingdienst van het land van
de ene bevoegde autoriteit die potentieel grensoverschrijdende impact
hebben op een belastingaanslag in het land van de andere bevoegde
autoriteit. Hieronder vallen bijvoorbeeld afspraken met de belastingdienst
over verrekenprijzen.
(69) Welke databases worden gebruikt bij de verificatie of verrekenprijzen
juist zijn?
Voor de verificatie van de verrekenprijzen wordt door de Belastingdienst
gebruik gemaakt van de databases die in de praktijk ook gebruikt worden
door bedrijven, adviseurs en belastingdiensten van andere landen bij het
onderbouwen van de verrekenprijzen. De Belastingdienst volgt hierin
hetgeen in de markt gebruikelijk is.
De databases die door de Belastingdienst voor verificatie van verrekenprijzen reeds gedurende een aantal jaren op basis van een abonnement
worden gebruikt zijn:
(1) Amadeus (leverancier LexisNexis/Bureau van Dijk):
Dit is een database met (onder andere) financiële gegevens van bedrijven
in Europa zoals deze gedeponeerd zijn bij de lokale kamers van
koophandel en bevat historische gegevens. Deze database is gericht op
gebruik in Europa. Door de tool kan op meerdere criteria gezocht worden
naar tussen derden gehanteerde prijzen. Een beperkt aantal medewerkers
heeft toegang tot de database.
(2) Orbis (leverancier LexisNexis/Bureau van Dijk):
Dit is een database met (onder andere) financiële gegevens van bedrijven
wereldwijd zoals deze gedeponeerd zijn bij de lokale kamers van
koophandel en bevat historische gegevens. Deze database is gericht ook
op gebruik buiten Europa. Door de tool kan op meerdere criteria gezocht
worden naar tussen derden gehanteerde prijzen. Een beperkt aantal
medewerkers heeft toegang tot de database.
(3) Loanconnector (leverancierThomsonReuters):
Dit is een database met gegevens van leningen tussen partijen die
openbaar bekend zijn. Een beperkt aantal medewerkers heeft toegang tot
de database.
(4) TotalPatent/PatentOptimizer (leverancier LexisNexis):
Voor de detectie van patenten en immateriële activa met een Nederlandse
oorsprong die zijn ondergebracht in laag belaste landen wordt gebruik
gemaakt van TotalPatent/PatentOptimizer. Een beperkt aantal
medewerkers heeft toegang tot de database.
(5) LexisNexis:
Dit is een database met bedrijfsinformatie en nieuws. Per bedrijf kan de
informatie worden opgevraagd. Alle medewerkers van de Belastingdienst
hebben toegang tot de database.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

22

Naast deze commercieel aangeschafte databases wordt uiteraard ook
gebruik gemaakt van algemeen toegankelijke bronnen zoals internet,
SEC-site etc. Naast bovenstaande databases wordt door de Belastingdienst regelmatig beoordeeld of op de markt andere databases
beschikbaar komen die ook gebruikt kunnen worden voor de verificatie
van verrekenprijzen. Soms wordt dit via een trialperiode getest. Veelal zijn
deze databases voor de beoordeling van verrekenprijzen door de
Belastingdienst minder nuttig gebleken omdat deze databases zijn gericht
op de markt in de Verenigde Staten. Op dit moment zijn ook enkele
partijen bezig met het ontwikkelen van Databases die mede gericht zijn op
de Europese markt. Deze ontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd.
Hiervoor is nu onder meer een trialperiode afgesproken voor het gebruik
van Onesource TP van de leverancier Thomson Reuters. De meeste
verrekenprijsonderbouwingen in Europa zijn samengesteld uit data
afkomstig uit de Amadeus database.
(70) Wordt bij de controle van interne verrekenprijzen altijd geverifieerd of
in beide landen dezelfde verrekenprijs wordt gerapporteerd aan de
Belastingdienst? Zo ja, hoe?
De Belastingdienst dient primair de juistheid van de Nederlandse
belastingaangifte te beoordelen. Tijdens een controle van de interne
verrekenprijzen zal de Belastingdienst inzicht willen krijgen in het
verrekenprijssysteem dat de multinational hanteert, met name van
gelieerde vennootschappen welke een commerciële relatie met de
Nederlandse vennootschap hebben, om zo de positie van Nederland
daarin te begrijpen en te toetsen. Dit inzicht is gebaseerd op informatie
die door de multinational zelf wordt verstrekt en op basis van andere
bronnen die de Belastingdienst ter beschikking staat. In voorkomende
gevallen kan de Belastingdienst een verzoek om informatie indienen bij
(of ontvangen van) een ander land waarmee een belastingverdrag is
gesloten. Afhankelijk van de bereidheid van andere landen kan de
Belastingdienst een joint audit of een multilaterale controle met één of
meer andere belastingdiensten verrichten om de juistheid van het
verrekenprijssysteem vast te stellen. Bedacht dient te worden dat een
aanpassing van een verrekenprijs in beginsel leidt tot een spiegelbeeldige
aanpassing van de verrekenprijs in een ander land. Er vindt dan ook
grensoverschrijdend overleg plaats over verrekenprijszaken bij Bi- of
Multilaterale Advance Pricing Agreements (BAPA/MAPA) of bij Mutual
Agreement Procedures (MAP verzoeken).
(71) Kunt u aangeven hoe de juistheid wordt gecontroleerd van verrekenprijzen als het gaat om intellectueel eigendom?
De belastingdienst werkt op basis van een risicogerichte benadering.
Waarbij extra aandacht wordt besteed aan de detectie van intellectueel
eigendom waarvan de winst in laag belaste landen wordt verantwoord,
terwijl de functionaliteit met betrekking tot het intellectueel eigendom in
Nederland plaatsvindt en niet in het laag belaste land. Zoals bij het
antwoord op vraag 69 is aangegeven maakt de Belastingdienst voor de
detectie van dergelijke situaties onder andere gebruik van de tool
TotalPatent/PatentOptimizer. De zienswijze van de Belastingdienst met
betrekking tot dergelijke situaties is uiteengezet in paragraaf 8 van het
verrekenprijsbesluit van 14 november 2013, nr. IFZ2013/184M tevens
gepubliceerd in Staatscourant nr. 32854 gedateerd 26 november 2013. In
dat besluit is met name ten aanzien van materiële en immateriële activa,
inkopen in concernverband en interne herverzekeringsactiviteiten beleid
opgenomen om onzakelijke verschuiving van winst te bestrijden. In de
desbetreffende paragrafen wordt een duidelijk verband gelegd tussen
economische activiteiten en de daarmee gegenereerde winst. Op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

23

16 september 2014 heeft de OESO een gewijzigd hoofdstuk 6 van de
OESO verrekenprijs richtlijnen gepubliceerd, met als titel Guidance on
Transfer Pricing Aspects of Intangibles. Op dit moment wordt binnen
OESO verband verder gesproken over dit gecompliceerd onderwerp.
(72) In het rapport staat dat de Belastingdienst veel aandacht besteedt aan
de juistheid van verrekenprijzen, is daarbij ook contact met andere landen
om kennis te delen?
In internationaal verband zijn er diverse initiatieven om kennis tussen
overheden op belastinggebied waaronder verrekenprijzen te delen.
Voorbeelden van dergelijke initiatieven waarin Nederland participeert zijn
het Fiscalis Programma en het Intra-European Organisation of Tax
Administrations (IOTA) binnen de EU, OESO Global Relations Programma
en het OESO project Tax Inspectors without Borders. Laatstgenoemd
project ziet op de ondersteuning van ontwikkelingslanden op «casehandling» niveau bij verrekenprijzen. Nederland zet daarom actief in op
training van belastinginspecteurs en beleidsmedewerkers in ontwikkelingslanden. In het kader van het samenwerkingsverband tussen de
Ministeries van Buitenlandse Zaken en van Financiën ondersteunt
Nederland diverse projecten financieel en met mankracht. Nederland
participeert in OESO-verband onder andere in Working Party 6 (WP6),
waar de OESO verrekenprijsrichtlijnen worden vormgegeven. Hier vindt
inhoudelijke discussie plaats met betrekking tot technische aspecten van
verrekenprijsonderwerpen. Landen bespreken hun zienswijzen met elkaar
en gedurende deze processen vindt er over en weer kennisoverdracht
plaats tussen de diverse landen. Ook op bilateraal niveau wordt er tijdens
een MAP of BAPA/MAPA-proces tussen de landen op case niveau van
gedachten gewisseld over de verrekenprijs technische aspecten van
casuïstiek en vindt er bilateraal kennisoverdracht plaats.
(75) Wanneer niet voldaan wordt aan de substance-eisen informeert de
Belastingdienst de verdragspartner. Hoe vaak is dit voorgekomen vorig
jaar? Werden hier vervolgens door de verdragspartner consequenties aan
verbonden?
In 2014 heeft informatie verstrekking omtrent de substance-eisen vijftien
keer plaats gevonden. Het is niet bekend of en zo ja welke consequenties
de verdragspartners hieraan hebben verbonden.
(77) Hoe is de bewijslast verdeeld ten aanzien van een transactie, de
oprichting van een onderneming of het opzetten van een bepaalde
structuur die niet als enig doel mag hebben fiscale verdragsvoordelen te
behalen?
Bij de afhandeling van de APA/ATR-verzoeken worden deze vragen
meegenomen in het oordeel. In geval van twijfel wordt belastingplichtige
gevraagd gefundeerd aan te geven waarom in zijn ogen de handeling
buiten het beoogde fiscale voordeel reële praktische betekenis heeft en
belastingbesparing niet de enige dan wel doorslaggevende beweegreden
is. In geval na beantwoording sprake blijft van gerede twijfel zal de
zekerheid niet worden verleend.
(78) Het APA-/ATR-team ontvangt jaarlijks ongeveer 10.000 belastingaangiften. Hoeveel daarvan worden nader gecontroleerd?
Het toezicht op deze belastingaangiften door het APA/ATR-team vindt
risico-gericht plaats. Aan de hand van specifieke (deels op de APA/ATRpraktijk gerichte) risico-indicatoren wordt beoordeeld welke aangiften
nader gecontroleerd dienen te worden. Dit geavanceerde risico gerichte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

24

detectiesysteem is effectief gebleken om adequaat toezicht te kunnen
uitoefenen. Hierbij wordt ook gekeken naar de meest efficiënte inzet van
toezichtcapaciteit van de Belastingdienst. In 2014 zijn 497 aangiften nader
gecontroleerd.
(79) In welk percentage van de gevallen vindt een uitgebreide controle
plaats?
Er zijn 497 aangiften die nader zijn gecontroleerd. In deze gevallen heeft
een intensieve controle plaatsgevonden naar de aanvaardbaarheid van de
aangifte. In een aantal gevallen wordt deze controle uitgebreid met een
afstemming van de feiten met de financiële administratie.
(80) Hoeveel fte hebben de coördinatiegroep constructiebestrijding en de
coördinatiegroep tax haven en concernfinanciering tot hun beschikking?
De coördinatiegroep constructiebestrijding heeft 26 FTE. De coördinatiegroep taxhavens en concernfinanciering heeft in feite 10 FTE beschikbaar
voor onder meer de aanpak van constructiebestrijding.
(81) Waarom verifieert de Belastingdienst niet standaard of de bij het
verzoek ontvangen informatie overeenkomt met de feitelijke situatie?
Bij het beoordelen van het APA/ATR-verzoek wordt indien mogelijk
gebruik gemaakt van de klantkennis van de lokale inspecteur. Op deze
wijze wordt geverifieerd of de beschreven situatie overeenkomt met de
kennis die de lokale inspecteur heeft over de situatie zoals deze zich bij
belastingplichtige voordoet. Indien twijfel bestaat over de bij het verzoek
ontvangen informatie kan een onderzoek worden ingesteld. Bovendien
komt een APA of ATR tot stand onder de voorwaarde dat aan de Belastingdienst een juist en volledig beeld is gegeven van de activiteiten van
belastingplichtige en de in de APA/ATR opgenomen feiten en omstandigheden op basis waarvan de APA/ATR tot stand is gekomen, geen
wezenlijke veranderingen ondergaan. Tenslotte is van belang een verzoek
om zekerheid vooraf gaat om een transactie die nog moet gaan plaatsvinden en er daarom niet getoetst kan worden aan de feitelijke situatie.
(82) Hoeveel dossierbeoordelingen heeft de Belastingdienst reeds verricht
in het kader van het controleplan 2014–2016? Wat zijn de bevindingen?
(86) Hoe gaat het met intensivering van toezicht op de substance-eisen
zoals beschreven in paragraaf?
In het kader van de beoordeling van de substance eisen bij dienstverleningslichamen zonder zekerheid vooraf zijn in 2014 uit een lijst van
mogelijke dienstverleningslichamen a-select 84 vennootschappen
geselecteerd. Bij 76 vennootschappen zijn onderzoeken aangekondigd. In
2014 zijn 42 onderzoeken afgerond. In 2015 worden de resterende
onderzoeken afgerond.
(83) Welke kans loopt een aanvrager van een APA of ATR om aan een
boekenonderzoek te worden onderworpen?
Nadat een belastingplichtige zekerheid vooraf heeft gekregen in de vorm
van een APA of een ATR, valt deze belastingplichtige in het reguliere
proces van toezicht door de Belastingdienst. De kans om aan een
boekenonderzoek te worden onderworpen wijkt daarom in principe niet af
ten opzicht van belastingplichtigen zonder zekerheid vooraf. Feit is wel dat
in de APA of ATR door de inspecteur al een oordeel is gegeven over de
fiscale consequenties van de aan de APA of ATR ten grondslag liggende
feiten en omstandigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

25

(84) Kan een voorbeeld van een APA- en ATR-vaststellingsovereenkomst
worden verstrekt?
Bij de kamerbrief van 2 februari 2015 inzake de rulingpraktijk10 zijn in
bijlage 1 en 2 een aantal voorbeeldteksten gevoegd. Deze voorbeeldteksten worden gebruikt om een APA of ATR op te stellen.
(85) Hoeveel tijd vergt het behandelen van een APA-/ATR-verzoek?
De gemiddelde behandeltijd van een verzoek voor het jaar 2014 bedraagt
ongeveer 50 dagen. Hierbij is uitgegaan van het schaakklok principe.
Indien aanvullende informatie wordt gevraagd aan de verzoeker, stopt de
klok. Zodra de gevraagde informatie is ontvangen, gaat de klok weer
lopen tot het moment dat nog aanvullende informatie noodzakelijk is dan
wel het verzoek kan worden afgedaan.
6. Overig
(12) Hoe duidt u de conclusies van het rapport in het licht van de
uitspraken van Lux Leaks over belastingontwijking van november 2014?
Wat doen beide voor de reputatie van Nederland?
Het rapport concludeert dat de wijze waarop Nederlandse belastingdienst
toezicht houdt zorgvuldig is en dat binnen de regelgeving wordt geopereerd. Het vertrouwen dat het kabinet heeft in de wijze waarop Nederland
zekerheid vooraf geeft, blijkt wel uit de toezegging dat Nederland
informatie over rulings zal gaan uitwisselen. Luxleaks is een Luxemburgse
aangelegenheid. Ik kan dan ook niet beoordelen of de rulings die
Luxemburg heeft afgegeven in strijd zijn met het Luxemburgse recht. Kern
van het probleem bij de belastingheffing van internationale ondernemingen is echter niet dat zekerheid vooraf wordt verstrekt maar dat de
fiscale wetten en verdragen regels niet voldoende zijn meegegroeid met
moderne concernstructuren en dat de fiscale regels van verschillende
landen onvoldoende op elkaar zijn afgestemd. Daarom is het BEPS
project, waarin Nederland actief meedoet, zo belangrijk.
(20) Hoe kijkt u aan tegen de zogenaamde «Double Irish Dutch sandwich»?
(68)Waarom schaft Ierland de patent box van de «Double Irish Dutch
Sandwich» af? Wat is het verwachte effect hiervan voor Nederland?
De vraag refereert aan een structuur die wordt gebruikt door sommige
multinationals. Anders dan veel andere landen baseert Ierland de
subjectieve vennootschapsbelastingplicht van oudsher alleen op de plaats
van feitelijke leiding van een vennootschap. Andere landen, waaronder
Nederland, knopen niet alleen aan bij de locatie van feitelijke leiding maar
ook bij de plaats van incorporatie voor heffing naar het wereldinkomen. In
de verhouding tussen die landen en Ierland kan het niet voorkomen dat
een lichaam in geen van beide landen als inwoner wordt aangemerkt. De
Ierse benadering leidt echter tot mismatches in relatie tot staten die voor
belastingheffing uitsluitend aanknopen bij oprichting. Met de genoemde
structuur wordt gebruik gemaakt van deze mismatch. In sommige
gevallen is in de gehele structuur een Nederlandse vennootschap
opgenomen om een bronheffing te voorkomen.
Nederland zet zich in internationaal verband actief in voor het inperken
van dergelijke mismatches. De Ierse overheid heeft aangekondigd deze
mismatch per 1 januari aanstaande te willen inperken. Een vennootschap
opgericht naar Iers recht zal voor Ierse vennootschapsbelastingdoeleinden
worden behandeld als inwoner van Ierland, tenzij – kort gezegd – bij
10

Kamerstuk 31 066, nr. 228.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

26

toepassing van een door Ierland gesloten belastingverdrag deze vennootschap inwoner is van de andere verdragsstaat. Voor bestaande vennootschappen zal deze maatregel effect sorteren per 1 januari 2021.Voor
vennootschappen opgericht in Ierland op of na 1 januari 2015 zal de
maatregel per direct van toepassing zijn. Op korte termijn zal er voor Ierse
vennootschappen opgericht voor 1 januari aanstaande dus niets veranderen. Tegelijkertijd heeft Ierland andere fiscale voordelen (patentbox)
aangekondigd, en dus niet afgeschaft. Het gaat hier om een maatregel
voor Ierse belastingplichtigen, die geen direct effect heeft op de Nederlandse belastingheffing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 25 087, nr. 84

27