Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 1070

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juli 2021
In de brief van 27 mei jl. over het steun- en herstelpakket in het derde
kwartaal van 2021 en het hierop volgende debat met uw Kamer, heb ik
toegezegd om u nader te informeren over de voortgang van de Tijdelijke
Ondersteuning voor Noodzakelijke Kosten (TONK). Met name de
verschillen tussen gemeenten in de uitvoering, het bereik van de
doelgroep en de hoogte van toegekende vergoedingen waren in uw
Kamer een bron van zorg. Tevens ga ik in deze brief kort in op de manier
waarop ik invulling geef aan de motie van het lid Den Haan c.s. om
arbeidsmarktbeleid op kwetsbare groepen te richten (Kamerstuk 29 544,
nr. 1058).
De start
De TONK is geïntroduceerd, omdat er dringend behoefte was om
huishoudens te ondersteunen die ten gevolge van de coronamaatregelen
met een inkomensterugval te maken hebben en daardoor niet meer aan
de noodzakelijke (woon)kosten kunnen voldoen, waarvoor andere
regelingen geen of onvoldoende steun bieden. De TONK voorziet,
wanneer aan de voorwaarden wordt voldaan, in een tegemoetkoming in
deze noodzakelijke kosten.
Om zo snel mogelijk van start te kunnen is er in overleg met de VNG voor
gekozen om de TONK vorm te geven binnen het juridisch kader van de
bijzondere bijstand, zoals opgenomen in de Participatiewet, zodat geen
aanvullende wetgeving nodig was. Vervolgens is met Divosa, VNG en een
groep gemeenten samengewerkt om gemeenten te ondersteunen bij de
implementatie. Met een dergelijke vormgeving werd tevens invulling
gegeven aan de wens van uw Kamer extra ondersteuning zo goed
mogelijk aan te kunnen laten sluiten bij de lokale situatie van gemeenten
en de (financiële) situatie van individuele huishoudens. Het kader van de
bijzondere bijstand betekent dat er sprake moet zijn van bijzondere
omstandigheden waarin de noodzakelijke kosten door het huishouden

kst-29544-1070
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 544, nr. 1070

1

niet meer kunnen worden voldaan uit de resterende draagkracht.
Gemeenten voeren de TONK uit en hebben daarbij binnen dit kader
aanzienlijke beleidsruimte bij het nader vormgeven van de voorwaarden.
Gemeenten zijn met de implementatie van de TONK aan de slag gegaan
onder aanzienlijke onzekerheid over het aantal te verwachten aanvragen
en de benodigde vergoeding per aanvrager. Door deze onzekerheid
bestonden bij veel gemeenten zorgen over of het door het kabinet
beschikbaar gestelde budget van € 130 miljoen wel toereikend zou zijn.
Dat leidde bij gemeenten, die hun TONK-beleid mede moesten baseren op
het beschikbare budget, tot terughoudendheid in toekenning van de
TONK.
De zorgen van gemeenten over een mogelijk te laag budget en de daaruit
volgende terughoudendheid in het ruim toekennen van de TONK,
alsmede de wens van uw Kamer tot ruimhartigheid, zijn voor het kabinet
aanleiding geweest om het budget voor de TONK te verdubbelen tot
€ 260 miljoen. Gemeenten hebben hierdoor meer ruimte gekregen om de
TONK ruimhartig uit te voeren. De middelen worden in twee tranches
verdeeld via de maatstaven van het subcluster minimabeleid van het
cluster Inkomen en Participatie. De eerste tranche van € 65 miljoen is
eerder dit jaar via het Gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar
gesteld. De tweede tranche van € 195 miljoen zal in de septembercirculaire van het Gemeentefonds worden opgenomen.
Ontwikkelingen
Op meerdere momenten heb ik constructieve gesprekken met de VNG,
Divosa en een grote groep gemeenten gevoerd over de doelstellingen van
TONK en de wens van Tweede Kamer en kabinet om ruimhartig met de
TONK om te gaan. Ook heb ik met UWV en de sociale partners gesprekken
gevoerd over de manier waarop onder de diverse doelgroep meer
bekendheid kon worden gegeven aan de TONK. Daarnaast heb ik
gemeenten per brief en met een videoboodschap opgeroepen om de
TONK ruimhartig toe te passen.
De Landelijke Cliëntenraad (LCR) heeft naar de TONK-regeling gekeken en
heeft naast de signalering van bovengenoemde knelpunten een aantal
aanbevelingen gedaan om aanvragen makkelijker te maken en de
TONK-regeling beter aan te laten sluiten bij de behoefte en mogelijkheden
van verschillende klantgroepen, waaronder ondernemers. Het gaat hierbij
om aanbevelingen om de communicatie over TONK te verbeteren, de
aanvraagprocedure toegankelijker te maken door bijvoorbeeld de
informatie-uitvraag te vereenvoudigen en beter aan te laten sluiten bij de
verschillende doelgroepen, en de kaders van de regeling te verruimen en
meer centraal in te vullen1. http://www.landelijkeclientenraad.nl/Content/
Downloads/LCR21-031-korte-analyseTONK-def4%2008%20juli%202021.pdf
Nu het beschikbare budget verdubbeld is en het aantal aanvragen lager
ligt dan waar tevoren rekening mee werd gehouden is er meer ruimte
voor gemeenten om de regeling aan te passen. Een voordeel om de TONK
op decentrale wijze uit te voeren (in vergelijking met een centrale
landelijke regeling) is dat gemeenten zelf tussentijds hun beleid kunnen
aanpassen, in dit geval verruimen.
Dit zien we ook terug in de praktijk. Uit een enquête van Divosa (https://
www.divosa.nl/nieuws/tonk-monitor-gemeenten-draaien-ruimhartig-aan-

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 544, nr. 1070

2

de-knoppen) blijkt dat veel gemeenten de regeling inmiddels hebben
aangepast of voornemens zijn dat te doen2. Gemeenten kijken hierbij
naar:
• het verlagen van het percentage inkomensdaling;
• het verhogen van de normen voor draagkrachtberekening;
• het ophogen van het uit te keren bedrag;
• het verhogen van de normen bij de vermogensgrens of het laten
vervallen van de vermogenstoets;
• het kijken naar andere of meer vaste lasten;
• het verleggen van de peilmaand bij het berekenen van de inkomensdaling.
Bij de beantwoording van Kamervragen van de leden Van Weyenberg en
Romke de Jong3 stuurde ik een overzicht met een aantal kerngegevens
van de TONK-regeling van een vijftigtal gemeenten. Op verzoek van uw
Kamer heb ik dit overzicht van een update met peildatum 1 juli voorzien4.
Ook hierin is zichtbaar dat een aantal regelingen is aangepast.
Gemeenten kiezen na hun verruiming er veelal voor om zelf de mensen te
benaderen die al eerder een aanvraag hebben gedaan, zodat er niet een
volledig nieuwe aanvraag voor de uitgebreidere tegemoetkoming hoeft te
worden gedaan. Daarnaast zien we dat er aanpassingen zijn gedaan om
de aanvraagprocedure te vereenvoudigen. Met name ten aanzien van de
manier waarop inkomen kan worden berekend, komen de gemeenten
tegemoet aan de informatie die ondernemers beschikbaar hebben en
wordt hulp geboden bij het invullen van het aanvraagformulier als
mensen hierbij vastlopen.
Gemeenten doen veel inspanningen om mensen te bereiken die mogelijk
geholpen kunnen worden met de TONK. Het kabinet ziet de uitvoering van
de TONK als een maatschappelijke opgave waar veel stakeholders en
maatschappelijke partijen hun verantwoordelijkheid hebben genomen om
de mensen die tussen wal en schip vallen alsnog te bereiken. De
gezamenlijkheid die ik heb ervaren in de totstandkoming en uitvoering
van de TONK waardeer ik enorm.
In het kader van de verlenging van het steun- en herstelpakket in het
derde kwartaal van 2021, is ook de TONK-regeling verlengd tot 1 oktober
2021.5 Gemeenten kunnen de ondersteuning van noodzakelijke kosten
daarmee nog continueren.
Samenvattend is mijn beeld dat gemeenten ondanks de onzekerheden bij
de start op een goede wijze invulling geven aan de uitvoering van de
TONK en dat met de verschillende aanpassingen de verschillen tussen
gemeenten kleiner zijn geworden.
Uitvoering motie Den Haan c.s.
Uw Kamer heeft mij via de motie van het lid Den Haan c.s. van 20 mei
20216 verzocht om de gedifferentieerde vormen van ondersteuning die
aangeboden worden bij van-werk-naar-werktrajecten te richten op
kwetsbare groepen. Tevens is het verzoek om mij ook in de coronacrisis
sterk te maken voor een inclusieve arbeidsmarkt. Met onderstaande
inspanningen wordt uitvoering gegeven aan de motie van Den Haan c.s.
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2964.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
5
Kamerstuk 35 420, nr. 314
6
Kamerstuk 29 544, nr. 1058.
3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 544, nr. 1070

3

Het kabinet streeft naar een inclusieve arbeidsmarkt en uiteenlopende
beleidsinitiatieven zijn op dit doel gericht. U kunt hierbij onder meer
denken aan specifieke programma’s zoals «Verdere Integratie op de
Arbeidsmarkt», het actieplan «Arbeidsmarktdiscriminatie» en het project
«Simpel Switchen in de Participatieketen», maar ook aan de banenafspraak.
Om gelijke kansen te bevorderen en een inclusieve arbeidsmarkt
dichterbij te brengen, heeft het kabinet ook recentelijk verscheidene
voorstellen gedaan:
• Afgelopen december is het wetsvoorstel «toezicht gelijke kansen bij
werving en selectie»7 aan uw Kamer aangeboden. Dit wetsvoorstel,
dat controversieel is verklaard, is gericht op het realiseren van gelijke
kansen voor mensen die een baan zoeken, waarbij de selectie
plaatsvindt op basis van relevante functie-eisen en de beoordeling van
sollicitanten gestructureerd en eerlijk verloopt. In het kader van het
wetsvoorstel worden bewustwordingscampagnes, hulpmiddelen en
handreikingen ontwikkeld.
• Het wetsvoorstel «Breed Offensief»8 bevat voorstellen om de
ondersteuning van werkgevers te verbeteren, zodat meer mensen uit
de Participatiewet met een arbeidsbeperking aan het werk gaan en
blijven. Dit wetsvoorstel is eveneens door uw Kamer controversieel
verklaard.
De coronacrisis heeft het belang van een inclusieve arbeidsmarkt opnieuw
onderstreept. De crisis raakt iedereen, maar zeker kwetsbare groepen. Met
het aanvullend sociaal pakket9 kiest het kabinet voor een veelzijdige
aanpak gericht op intensieve ondersteuning en begeleiding naar nieuw
werk. Binnen deze aanpak, bestaande uit onder andere de aanvullende
crisisdienstverlening door regionale mobiliteitsteams en de tijdelijke
impuls banenafspraak, is er in het bijzonder aandacht voor kwetsbare
groepen.
Het aanvullend sociaal pakket richt zich daarnaast ook scholing en
ontwikkeling, op de bestrijding van jeugdwerkloosheid en op de aanpak
van armoede en schulden. Binnen deze onderdelen is er eveneens
aandacht voor kwetsbare groepen.
Het kabinet streeft naar het bieden van voldoende ondersteuning aan
kwetsbare groepen en een inclusieve arbeidsmarkt. De uitvoering van de
TONK en de maatregelen ten behoeve van het vergroten van de arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen zijn hier voorbeelden van. Het is van
belang om de ontwikkeling op de arbeidsmarkt, in het bijzonder die voor
kwetsbare groepen, zorgvuldig te blijven monitoren en wanneer nodig
aanvullende maatregelen te treffen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

7

Kamerstuk 35 673, nr. 2.
«Wetsvoorstel tot wijziging van de Participatiewet en enkele andere wetten in verband met het
verbeteren van de regeling voor loonkostensubsidie en enkele andere wijzigingen (uitvoeren
breed offensief)». Kamerstuk 35 394, nr. 2.
9
Zie voor een volledig beeld van de aanpak o.a. de brief «Voortgang uitwerking aanvullend
sociaal pakket», Kamerstuk 35 420, nr. 228.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 544, nr. 1070

4