Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 792

Wijziging van de Comptabiliteitswet 2001 in
verband met de wijziging van een aantal
begrotingen en enkele technische aanpassingen
(Vijfde wijziging van de Comptabiliteitswet
2001)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Algemeen
Bij het aantreden van het huidige kabinet is besloten geen programmaministers te benoemen. Verwezen wordt naar de koninklijke besluiten van
14 oktober 2010 (Stcrt. 2010, 16.525 en 16.540). Er maken derhalve met
ingang van 14 oktober 2010 geen ministers voor Wonen, Wijken en
Integratie en Jeugd en Gezin deel uit van het kabinet. Daarmee is ook de
politieke basis aan aparte (programma)begrotingen van Wonen, Wijken en
Integratie (WWI) en Jeugd en Gezin (J&G) komen te ontvallen. Dit leidt tot
de noodzaak de Comptabiliteitswet 2001 (CW) te wijzigen (Artikel I,
onderdelen A, onder 1, en F).
Daarnaast is het met het oog op de toekomst – een toekomstig kabinet
zou weer kunnen kiezen voor een programmaminister – en om reden van
wetgevingsdoelmatigheid – het voorkomen van ad hoc wetswijzigingen
als de onderhavige – een meer structurele voorziening in de CW
opgenomen voor het toevoegen van andere begrotingen aan de Rijksbegroting dan de in artikel 1 van die wet opgesomde begrotingen (Artikel I,
onderdeel A, onder 4, en onderdeel E).
Verder wordt een aantal naamswijzigingen van begrotingen – die de
afgelopen jaren ad hoc jaarlijks zijn aangepast door middel van de
betrokken begrotingswetten – thans structureel in de CW doorgevoerd
(Artikel I, onderdelen A, onder 2 en 3, B, D en I).
Deze wetswijziging biedt, in aansluiting op de afspraak in het regeerakkoord dat er deze kabinetsperiode geen additionele voeding van het
Fonds economische structuurversterking (Fes) plaatsvindt, de basis voor
een administratieve verlichting binnen de rijksorganisatie. Op basis van
die afspraak wordt het Fes echter niet opgeheven. Om te voorkomen dat
toch jaarlijks een begroting moet worden ingediend, wordt de feitelijke
werking van het Fes als begrotingsfonds voor onbepaalde tijd buiten
werking gesteld (Artikel I, onderdeel C).
Ten slotte vindt een technische aanpassing van de CW plaats, die
voortvloeit uit de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.

kst-32792-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 792, nr. 3

1

Financiële gevolgen en administratieve lasten
Het wetsvoorstel heeft, voor de onderdelen die leiden tot het schrappen in
de CW van de programmabegrotingen en de programmaministers, alleen
bruto financiële gevolgen voor de Rijksbegroting, omdat het schrappen
van deze onderdelen financieel slechts leidt tot een herverdeling van
begrotingsonderdelen binnen de Rijksbegroting.
De technische wijzigingen hebben geen financieel effect.
De CW is een interne organisatiewet van het Rijk en heeft dan ook geen
betrekking op derde partijen. Er zijn als gevolg van deze wetswijziging
derhalve geen effecten en dus geen ook geen administratieve lasten voor
burgers, bedrijfsleven en andere maatschappelijke sectoren, noch voor
medeoverheden.
Artikel I, onderdelen A, onder 1, en onderdeel F
Door deze wijzigingen worden de programmabegrotingen Wonen, Wijken
en Integratie (WWI) en Jeugd en Gezin (J&G) uit artikel 1 CW geschrapt,
alsmede de programmaministers – als beherende ministers van die
begrotingen – uit artikel 19a van de CW1.
Op grond van artikel II treden deze bepalingen in werking op 1 augustus
2011, waardoor voor het begrotingsjaar 2012 geen begrotingen voor WWI
en J&G zullen worden ingediend.
Voor de jaren 2010 en 2011 blijven deze begrotingen echter (formeel)
doorlopen, omdat het om praktisch administratieve redenen ongewenst is
om op een andere datum dan het jaareinde lopende begrotingen, en de
daarmee samenhangende boekhouding, af te sluiten.
Voor het begrotingsjaar 2010 is voor het beheer van de begrotingen van
WWI en J&G in de tweede suppletoire begroting 2010 (Najaarsnota) een
wetsbepaling opgenomen, waarin in afwijking van artikel 19a voor het
jaar 2010 andere ministers (vanaf 14 oktober 2010) voor het beheer van
die begrotingen verantwoordelijk worden gesteld. Voor WWI, Kamerstukken II, 2010/2011, 32 565-XVIII, nr. 1 en voor J&G, Kamerstukken II,
2010/2011, 32 565-XVII, nr. 1).
Voor 2011 is een soortgelijke wetsbepaling opgenomen in de incidentele
suppletoire begrotingen 2011 (samenhangende met de departementale
herindeling) van WWI en J&G (Kamerstukken II, 2010/2011, 32 609-XVIII,
nr. 1/2 en 32 609-XVII, nr. 1/2).
Artikel I, onderdeel A, onder 2, en onderdelen B, D en I

1
Artikel 1, lid 1, onder b, CW 2001 luidt:
Tot de Rijksbegroting behoren: (....) b. de
begrotingen van nationale schuld, van wonen,
wijken en integratie en van jeugd en gezin;
Artikel 19a CW luidt:
1. Onze Minister voor wonen, wijken en
integratie is verantwoordelijk voor het beheer
van de begroting van wonen, wijken en
integratie.
2. Onze Minister voor jeugd en gezin is
verantwoordelijk voor het beheer van de
begroting van jeugd en gezin.

In onderdeel A, onder 2, wordt structureel de naamswijziging van de
begroting van het koninklijk huis in artikel 1 CW doorgevoerd; dat wordt:
de begroting van de Koning. De afgelopen jaren is die naamswijziging,
vooruitlopend op deze structurele wijziging, jaarlijks ad hoc doorgevoerd
in de wet tot vaststelling (of tot wijziging) van die begroting.
Met deze wijziging hangt samen de aanpassing van de artikelen 8, eerste
lid, 19, vierde lid, en 57 CW (onderdelen B, D en I van artikel I).
Ten aanzien van artikel 57 wordt opgemerkt, dat niet louter de naamswijziging in het eerste lid is doorgevoerd (lid 1 luidt thans nog: Het
jaarverslag met betrekking tot de begroting van het koninklijk huis bevat
in aansluiting op artikel 8, eerste lid, de geraliseerde uitkeringen aan de
leden van dat huis.), maar dat dit lid kan komen te vervallen. Na de
wijziging van artikel 8, eerste lid, CW (onderdeel B van artikel I) is het op
grond van de bestaande artikelen 51 t/m 55 CW helder hoe het jaarverslag
met betrekking tot de begroting van de Koning er qua presentatie uit zal
zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 792, nr. 3

2

Artikel I, onderdeel A, onder 3
De oorspronkelijke begroting van de hoge colleges van staat (II) is het
afgelopen decennium opgesplitst in de begroting van de Staten-Generaal
(IIA) – zie artikel 1, eerste lid, onder f, CW – en de begroting van de Raad
van State, de Algemene Rekenkamer, de Nationale ombudsman, de
kanselarij der Nederlandse Orden, het kabinet van de Gouverneur van
Aruba, het kabinet van de Gouverneur van Curaçao en het kabinet van de
Gouverneur van Sint Maarten (IIB), zie artikel 1, eerste lid, onder g, CW,
zoals dat onderdeel luidt sinds de Aanpassingswet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Stb. 2010, 350).
Thans wordt om praktische reden de lange opsomming in de naam van
deze begroting vervangen door de begroting van de overige Hoge
Colleges van Staat en de Kabinetten van de Gouverneurs. De bepaling
overige bij Hoge Colleges van Staat moet worden gezien in relatie tot de
Eerste en de Tweede Kamer der Staten-Generaal, die eveneens Hoog
College zijn.
Artikel I, onderdeel A, onder 4, en onderdeel E
Voor de motivering van de bepaling in deze onderdelen wordt verwezen
naar het algemeen deel van deze toelichting.
Ook wordt verwezen naar de briefwisseling met de Algemene Rekenkamer, die als bijlage bij deze memorie van toelichting is gevoegd.
Artikel I, onderdeel C
Het eerste lid van het ingevoegde artikel 9a bepaalt dat vanaf het
begrotingsjaar 2012 van de wettelijke verplichting tot het jaarlijks indienen
van een begroting voor het Fes kan worden afgeweken.
Het tweede lid regelt dat, wanneer voor enig begrotingsjaar geen voorstel
als bedoeld in het eerste lid wordt ingediend, de ontvangsten en uitgaven
van het Fes op nul worden gesteld.
Het op nul stellen impliceert de tijdelijke «bevriezing» van de voeding van
het fonds. In het regeerakkoord is afgesproken dat het Fes deze regeerperiode niet gevoed wordt. Reeds aangegane verplichtingen worden in het
desbetreffende begrotingsjaar verantwoord op de begrotingen van de
relevante vakdepartementen en worden dus op die begrotingen
budgettair afgewikkeld ten laste van de algemene middelen. Bevriezing
heeft daar dus geen betrekking op. De bevriezing heeft dan ook geen
consequenties voor reeds aangegane verplichtingen.
Het derde lid van dit artikel zorgt er voor dat de keuze om al dan niet een
voorstel van wet als bedoeld in het eerste lid in te dienen een tijdelijk
karakter kent. Indien een voorstel van wet als bedoeld in het eerste lid
wordt ingediend, vervalt het artikel. De regering is vervolgens weer
gehouden om jaarlijks een wetsvoorstel tot vaststelling van de begrotingsstaat voor het Fes in te dienen.
Artikel I, onderdelen G, H, J en K
De aanpassingen in deze onderdelen betreffen een redactionele
aanpassing van de onderhavige wet naar aanleiding van de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (PbEU, 2008/C115). Een aantal
begrippen is door inwerkingtreding van het Verdrag gewijzigd, zoals de
Europese Gemeenschappen (is geworden: Europese Unie) en de
Commissie van de Europese Gemeenschappen (is geworden: Europese
Commissie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 792, nr. 3

3

Artikel II
Op grond van het Regeerakkoord is besloten per 2012 het Waddenfonds te
decentraliseren en de middelen over te dragen aan de betrokken
decentrale overheden. Het Waddenfonds kan dan ook als een begrotingsfonds ex artikel 9 van de Comptabiliteitwet 2001 worden opgeheven.
Daartoe zal nog in de loop van dit jaar een voorstel van wet tot onder
andere het intrekken van de Wet op het Waddenfonds bij de Tweede
Kamer worden ingediend. Met ingang van 2012 zal er daarom geen
begroting voor het Waddenfonds hoeven te worden voorbereid en
vastgesteld.
Op grond van de comptabele regelgeving (Comptabiliteitswet 2001 en de
daarop gebaseerde Rijksbgrotingsvoorschriften) dient echter in de zomer
van 2011 de voorbereiding van de begroting 2012 ter hand te worden
genomen. Zonder nadere tijdige voorziening zou dan op de derde dinsdag
van september a.s. een zogenoemde nul-begroting bij de Tweede Kamer
moeten worden ingediend. Omdat dat geen redelijk doel dient, wordt in
het onderhavige artikel bepaald dat van die indieningsprocedure voor de
begroting van het Waddenfonds voor het jaar 2012 kan worden afgezien.
Artikel III
Door de in dit artikel genoemde onderdelen zo nodig terug te laten
werken tot 1 augustus 2011 wordt bereikt, dat met de daarin geregelde
wijzigingen rekening gehouden kan worden bij de voorbereiding van de
begrotingen 2012. De ontwerp-begrotingen 2012 worden medio augustus
2011 in de ministerraad behandeld en worden aansluitend voor advies
naar de Afdeling advisering van de Raad van State gezonden.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 792, nr. 3

4

Bijlage 1:

Brief van de Algemene Rekenkamer aan de Minister van
Financiën over het voorstel van wet tot Vijfde wijziging van de
Comptabiliteitswet 2001 (brief van 15 februari 2011, kenmerk
11000337R).
Aan de minister van Financiën.
Bij brief van 5 januari 2011 legde u ons ter advisering de Vijfde wijziging
van de Comptabiliteitswet 2001 voor. Dit voorstel heeft een louter
technisch karakter; beleidsmatig-inhoudelijke wijzigingsvoorstellen zijn er,
zo geeft u aan, niet in opgenomen. De voorgestelde wijzigingen zijn
primair een gevolg van de afspraken in het regeerakkoord van het
kabinet-Rutte/Verhagen.
U verzoekt de Algemene Rekenkamer met voorrang haar zienswijze
kenbaar te maken. De beantwoording is enigszins vertraagd, doordat er
na ontvangst van uw brief, ondershands een nieuwe conceptversie is
ontvangen.
Wij hebben een opmerking over de invoeging van onderdeel j in het
eerste lid van artikel 1 van de Comptabiliteitswet 2001 (voorstel, Artikel I,
onderdeel A4). Wij vinden dat het voorstel te veel ruimte laat voor de
toevoeging van begrotingen aan de Rijksbegroting buiten de Comptabiliteitswet om. Die toevoeging kan volgens het voorstel geschieden bij de
wet, waarmee die begroting voor de eerste keer wordt vastgesteld.
We hebben er begrip voor dat u wilt voorkomen, dat telkens de Comptabiliteitswet 2001 moet worden gewijzigd, indien een programmabegroting
wordt ingesteld of opgeheven. Wij vinden de tekst van het voorstel echter
iets te ruim. De Comptabiliteitswet behoort te regelen welke minister
verantwoordelijk is voor het beheer van welk onderdeel van de Rijksbegroting.
Voor de begrotingen van de ministeries is dit in algemene zin geregeld in
artikel 1, eerste lid, aanhef en onder a, en artikel 19, eerste lid. Voor de
begrotingsfondsen, is dat geregeld in artikel 1, eerste lid, aanhef en onder
i, en artikel 9, derde lid. Voor de zogenaamde niet-departementale
begrotingen is dit expliciet geregeld in artikel 1, eerste lid, aanhef en
onder b tot en met h, en artikel 19, tweede tot en met zevende lid.
Wij stellen voor onderdeel j toe te voegen om daarmee uitsluitend
eventuele toekomstige programmabegrotingen te regelen. Dat zijn
begrotingen met een verantwoordelijke minister, die niet de leiding van
een ministerie heeft. Dat kan op dezelfde manier in algemene zin worden
geregeld, als voor de begrotingen van de ministeries. Onderdeel j zou dan
bepalen dat tot de Rijksbegroting behoren «voor zover aanwezig,
begrotingen van de onderscheiden ministers die niet met de leiding van
een ministerie zijn belast». In artikel 19 wordt een achtste lid toegevoegd,
waarin de verantwoordelijkheid van die minister(s) wordt geregeld.
Algemene Rekenkamer
drs, Saskia J. Stuiveling, president
dr. Ellen M.A. van Schoten RA, secretaris

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 792, nr. 3

5

Bijlage 2:

Antwoordbrief van de Minister van Financiën aan de Algemene
Rekenkamer (brief van 8 maart 2011, kenmerk 148U).
Aan de president van de Algemene Rekenkamer.
Met uw bovenvermelde brief bracht de Rekenkamer advies uit over het
wetsvoorstel tot Vijfde wijziging van de Comptabiliteitswet 2001.
U adviseert om in onderdeel j van artikel 1, eerste lid, uitsluitend
eventuele programmabegrotingen te regelen. Dat zijn begrotingen met
een verantwoordelijke minister, die niet de leiding van een ministerie
heeft. Daarnaast zou het regelen van het beheer van dergelijke begrotingen beter in artikel 19, lid 8, passen.
Uw advies heb ik deels overgenomen.
De regeling van het begrotingsbeheer heb ik verplaatst naar artikel 19 en
komt te luiden: De wet, bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel j, bepaalt
wie van Onze Ministers belast is met het beheer van de begroting die met
die wet aan de Rijksbegroting wordt toegevoegd.
De door u voorgestelde formulering van onderdeel j – luidende:
(Tot de Rijksbegroting behoren:) voor zover aanwezig, begrotingen van de
onderscheiden ministers die niet met de leiding van een ministerie zijn
belast – heb ik niet overgenomen.
In de eerste plaats leidt die formulering er in combinatie met artikel 1,
tweede en derde lid, van de Comptabiliteitswet toe, dat de constructie
waarbij een minister zonder portefeuille via medebeheer verantwoordelijkheid draagt voor een begroting(sdeel), niet meer zou kunnen worden
toegepast; daarvoor zou dan een aparte begroting in een aparte begrotingswet moeten worden gemaakt.
De (programma)begroting van de beleidsaangelegenheden van Integratie
en Asiel zou dan niet als onderdeel van de begroting van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties kunnen worden gepresenteerd. Dat zou evenzeer gaan gelden voor de in het recente verleden
gebruikelijke begrotingsconstructie van Ontwikkelingssamenwerking.
In de tweede plaats zou een constructie als de huidige aparte begroting
van Koninkrijksrelaties, waarvan het beheer wordt gevoerd door een
minister die (wel) met de leiding van een ministerie is belast – in casu de
minister van BZK –, alleen via een formele wijziging van de Comptabiliteitswet kunnen worden doorgevoerd.
In de derde plaats vind ik de formulering voor zover aanwezig te vaag,
omdat niet duidelijk is wanneer daarvan sprake is; dit in tegenstelling tot
de dezerzijds voorgestelde formulering een andere begroting, indien die
begroting aan de Rijksbegroting wordt toegevoegd bij de wet waarmee
die begroting voor de eerste keer wordt vastgesteld.
Bijgaand doe ik u het aangepaste wetsvoorstel toekomen. Uw advies en
mijn reactie daarop heb ik als bijlage aan de memorie van toelichting
toegevoegd.
Ik heb het wetsvoorstel thans voor advies aan de Raad van State
voorgelegd.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 792, nr. 3

6