Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 924

Toezichtsverslagen AIVD en MIVD

Nr. 105

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 maart 2014
Hierbij bieden wij u aan het toezichtsrapport van de Commissie van
Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD)
inzake gegevensverwerking op het gebied van telecommunicatie door de
AIVD en MIVD (rapport nr. 38)1. Het rapport is uitgebracht op verzoek van
de Tweede Kamer.
De CTIVD heeft het vastgestelde rapport op 7 februari 2014 aan ons
toegestuurd, inclusief twee geheime bijlagen: één over de AIVD en één
over de MIVD. De geheime bijlagen zijn, zoals gebruikelijk, gelijktijdig met
deze brief verzonden aan de Commissie voor de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten.
In het rapport staan vier onderzoeksvragen centraal:
• Kan een inschatting worden gegeven van de aard en omvang van wat
de Nederlandse inlichtingendiensten doen aan (a) grootschalige
dataverzameling (m.n. data fishing), (b) het combineren van data,
(c) data opslag en (d) data uitwisseling?
• Welke ruimte laat de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002 (Wiv 2002) voor onder de eerste onderzoeksvraag genoemde vier
afzonderlijke activiteiten? Kan worden aangegeven of en waar de
activiteiten niet of deels rechtmatig plaatsvinden binnen de Wiv? Wat
is specifiek de relatie tussen de artikelen 24–27 en 59 van de Wiv?
• Hoe verhouden de onder de eerste onderzoeksvraag genoemde vier
afzonderlijke activiteiten zich tot de Nederlandse grondwet en het
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)?
• Hoe is de toetsing op proportionaliteit en subsidiariteit – zoals
gevraagd in het EVRM – geregeld wanneer via buitenlandse diensten
informatie over Nederlandse burgers wordt verkregen?

1

kst-29924-105
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 105

1

In het rapport beantwoordt de CTIVD deze vragen. Er is volgens de CTIVD
geen sprake van het stelselmatig buiten de wet om verwerven van
(persoons)gegevens door de AIVD en de MIVD. Tevens constateert de
CTIVD dat zij in haar onderzoek geen aanwijzingen heeft gevonden dat de
AIVD en de MIVD expliciet verzoeken hebben gericht aan buitenlandse
diensten om methoden in te zetten die naar Nederlands recht niet
geoorloofd zijn. Het verstrekken van verzamelingen gegevens, zowel
metagegevens als inhoudelijke communicatie, in de onderzochte
samenwerkingsverbanden beoordeelt de CTIVD als rechtmatig. De CTIVD
acht het toegestaan dat de AIVD en de MIVD samenwerken met buitenlandse diensten, ook als niet kan worden uitgesloten dat zij gegevens
ontvangen die zijn verkregen door ongerichte interceptie van kabelgebonden telecommunicatie. Wel beveelt de CTIVD aan om de de samenwerkingsrelaties (ook op internationaal niveau) te beoordelen op
transparantie en de afwegingen die daaraan ten grondslag liggen nader te
concretiseren. Deze aanbeveling wordt opgevolgd.
In enkele gevallen acht de CTIVD de werkwijzen onrechtmatig op basis
van de Wiv 2002. Het gaat om bemerkingen over (1) de motivering en
(2) het toestemmingsniveau bij de inzet van menselijke bronnen in
bepaalde situaties, (3) het toestemmingsniveau bij de inzet van de
hackbevoegdheid, (4) de motivering van de selectie van sigint en (5) het
inzetten van de selectiebevoegdheid ten behoeve van buitenlandse
diensten. Voorts acht de CTIVD – zoals reeds eerder in rapport nr. 28
inzake de inzet van Sigint door de MIVD is vermeld – bepaalde vormen
van search ten behoeve van selectie onrechtmatig. In de voorgenomen
wetswijziging zal dit worden meegenomen.
Ten aanzien van de inzet van menselijke bronnen en en de hackbevoegdheid zijn de aanbevelingen opgevolgd en zijn inmiddels procedurele
maatregelen genomen (1), (2) en (3). Naar aanleiding van de opmerkingen
van de CTIVD zijn de motiveringen van de selectie van sigint aangepast (4). Wat de inzet van de selectiebevoegdheid ten behoeve van
buitenlandse diensten betreft, wordt de werkwijze aangepast (5).
De CTIVD constateert voorts dat technologische ontwikkelingen het
vandaag de dag mogelijk maken bevoegdheden op nieuwe, niet altijd
door de wetgever voorziene, manieren in te zetten. Dit heeft tot gevolg dat
op een aantal vlakken de werkwijzen van de diensten thans onvoldoende
waarborgen bieden voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,
terwijl hierbij strikt genomen de Wiv 2002 niet wordt overschreden. Dit
geldt bijvoorbeeld ten aanzien van de analyse van metagegevens. De
CTIVD stelt vast dat metagegevens voor een deel zijn aan te merken als
persoonsgegevens en dat dus voor de interne analyse van deze gegevens
aanvullende waarborgen nodig zijn. De CTIVD beveelt aan een specifieke
regeling voor de verwerking van metagegevens op te nemen in de wet.
Tevens beveelt de CTIVD aan om bij de komende wijziging van de Wiv
2002 te regelen dat de wet nadere aanknopingspunten biedt voor de
maximale ewaartermijn van ruwe gegevens in gevallen waarin dit nog
niet is voorzien.
Beide aanbevelingen worden overgenomen en meegenomen in de
voorgenomen wetswijziging.
Tot slot maakt de CTIVD opmerkingen over de gegevensverwerking van
de AIVD inzake webfora. De CTIVD heeft aangekondigd dit nader te
beoordelen in het onderzoek naar de onderzoeksactiviteiten van de AIVD

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 105

2

op sociale media. Het rapport zal naar verwachting begin april 2014 aan
de Minister van BZK worden aangeboden. Nu thans geen sprake is van
geconstateerde onrechtmatigheden, zal het rapport worden afgewacht.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 105

3