Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 112

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2011
Hierbij bied ik uw Kamer de Voortgangsrapportage Gasrotonde 2011 aan.1
Met deze rapportage kom ik de toezegging na, gedaan in de zogenoemde
Gasrotondebrief van 23 oktober 2009, dat om de twee jaar gerapporteerd
wordt over de voortgang van de Gasrotonde2.
In deze rapportage wordt ingegaan op de ontwikkelingen en vorderingen
sinds oktober 2009. Daarbij wordt:
• een schets gegeven van de ontwikkeling van de vraag naar gas en de
rol van gas in de energiemix, om vervolgens in te gaan op de tot nu
toe geboekte resultaten, en
• een agenda gepresenteerd voor de resterende kabinetsperiode.
Uit de in deze rapportage gepresenteerde cijfers blijkt dat in de periode
2009–2011 de Nederlandse gasmarkt wederom een aantal forse stappen
vooruit heeft gezet. Zo zijn de handel in gas, de transportcapaciteit en de
gasopslagcapaciteit toegenomen. Ook weet gas uit een groter aantal
bronnen Nederland te bereiken, ondermeer door het in gebruik nemen
van de eerste LNG-importterminal in Nederland, waarmee Nederland
aansluiting vindt op de wereldmarkt voor gas. Dit alles is mede het gevolg
van maatregelen en regelgeving die geïntroduceerd zijn om de Nederlandse gasmarkt verder te verbeteren, en van de toename van (private)
investeringen in gasgerelateerde projecten.
Hierdoor is niet alleen de voorzieningszekerheid van Nederland verbeterd,
ook zijn er veel nieuwe economische activiteiten gegenereerd. Bovendien
wordt hiermee de concurrentiekracht van de gassector versterkt, ook in
Noordwest-Europees verband.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009/10,
29 023, nr. 73.

kst-29023-112
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 023, nr. 112

1

1. Gasrotonde verankerd in energiebeleid
In mijn brief van 1 juni jl. heb ik, in antwoord op vragen van de Eerste
Kamer aangegeven dat de Gasrotonde geen «eigenaar» kent en geen
gedefinieerd einddoel en derhalve ook geen eindpunt heeft. De Gasrotonde is een integraal onderdeel van het bredere energiebeleid gericht op
het verbeteren van de werking van de energiemarkt, en meer in het
bijzonder de gasmarkt voor bedrijven en consumenten. Het is een proces
dat is gericht op het positioneren van Nederland als knooppunt in de
internationale gasstromen en als distributiecentrum van gas in
Noordwest-Europa. Dit om zeker te stellen dat Nederland, nu en in de
toekomst, haar huidige positie en natuurlijke concurrentievoordelen op
het gebied van gas zo goed mogelijk kan benutten en verzilveren.
De gasrotondestrategie is de afgelopen jaren geleidelijk ontwikkeld in
samenspel met alle betrokken partijen. De Tweede Kamer is daarover
regelmatig geïnformeerd. In dit verband wil ik onder meer wijzen op:
• de in 2006 aangeboden visie op de gasmarkt1,
• het Energierapport 2008, waarin de Gasrotonde als één van de iconen
van het energiebeleid is neergezet2,
• de motie Ten Hoopen c.s. van oktober 20083, waarin o.a. werd
aangehaakt bij de verwachting dat het Nederlandse gas opraakt en de
mogelijkheid om uit te groeien tot Gasrotonde van Europa,
• de voornoemde Gasrotondebrief van 2009 aan de Staten-Generaal,
waarin vanuit een analyse van de comparatieve voordelen van ons
land de gasrotondestrategie verder vorm is gegeven. Deze voordelen
zijn vervolgens nader geanalyseerd en onderbouwd in het onderzoek
van Brattle, dat ik mede op verzoek van de Tweede Kamer heb laten
uitvoeren4.
Onlangs presenteerde het Internationale Energy Agency (IEA) een rapport
met de titel «Are we entering a Golden Age of Gas?»5. In dit rapport legt
het IEA de nadruk op een aantal internationale factoren en ontwikkelingen
die het belang van gas binnen de wereldwijde energiemix verder kunnen
doen toenemen. Ik onderschrijf de analyse van het IEA. Hierbij gaat het
om:
– de toenemende uitdagingen als gevolg van de klimaatverandering en
de rol die gas zou kunnen spelen bij het verminderen van emissies en
lokale luchtvervuiling,
– de rol van gas in het ondersteunen van vernieuwbare brandstoffen
met een wisselende beschikbaarheid,
– het feit dat wereldwijd ruime voldoende winbare gasreserves
aanwezig zijn voor consumptie van nog 120 jaar, en
– de aanwezigheid van grote voorraden onconventioneel gas en de
steeds groter wordende productie van onconventioneel gas
wereldwijd.
2. Rolverdeling overheid en marktpartijen
1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005/6, 29 023,
nr. 22.
2
Energierapport 2008, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2007/8, 31 510, nr. 1.
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008/9, 31 700
XIII, nr. 44.
4
«Economic Impact of the Dutch Gas Hub
Strategy on the Netherlands», The Brattle
Group, September 2010; aangeboden aan
Tweede Kamer met brief van 8 december
2010, kamerstukken II, vergaderjaar 2010/11,
29 023, nr. 79.
5
«Are we entering a Golden Age of Gas»
OECD/IEA, Parijs, 2011.

Marktpartijen spelen een zeer belangrijke rol bij de gasrotondestrategie.
Niet alleen wat betreft de vormgeving, maar vooral wat betreft de
vertaling naar concrete projecten en activiteiten. De inzet van de overheid
is gericht op de ontwikkeling en implementatie van het regelgevend kader
en op het faciliteren van investeringen via bijvoorbeeld het ontheffingenen vergunningenbeleid. Dit alles vanuit een gedeelde visie, en zonder dat
er sprake is van een hiërarchische relatie waarbij één partij de regie
verzorgt en verantwoordelijk is voor de aansturing en de besluitvorming.
Het zijn dus eigenstandige projecten van bedrijven die invulling geven aan
de gasrotondestrategie. Deze projecten kennen een eigen commerciële
onderbouwing en aansturing. Dit in een voortdurend veranderende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 023, nr. 112

2

omgeving. De gasrotondestrategie moet dan ook meebewegen met
marktomstandigheden en -verwachtingen. Enkele voorbeelden: de
veranderende Europese wetgeving en de sterk toenemende liquiditeit op
handelsplaatsen.
In het kader van de rolverdeling dienen ook de staatsdeelnemingen
genoemd te worden die betrokken zijn bij investeringen die passen bij de
gasrotondestrategie. Meer in het bijzonder gaat het dan om EBN B.V.
(voorheen Energie Beheer Nederland B.V.) en de NV Nederlandse Gasunie
(Gasunie) en haar 100% dochter Gas Transport Services (GTS).
Gasunie en GTS
De wettelijke taken van GTS omvatten het onderhouden en uitbreiden van
het landelijke gastransportnet, het verbeteren van de capaciteit op de
grenspunten en het innemen van gas uit kleine velden. Deze wettelijke
taken staan in principe los van de gasrotondestrategie, alhoewel zij
daaraan natuurlijk wel bijdragen, en dienen conform de Gaswet te worden
uitgevoerd. Daarbij worden nut en noodzaak van de investeringen door de
minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie getoetst en de
Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) staat
hierop een redelijk rendement toe.
Daarnaast voert het moederbedrijf van GTS, Gasunie, een aantal andere
(niet wettelijk voorgeschreven) activiteiten uit ter versterking van de
gasinfrastructuur. Hier geldt dat Gasunie een zelfstandige vennootschap is
met een eigen Raad van Commissarissen die op commerciële gronden
investeringsvoornemens afweegt.
EBN
De wettelijke taak van EBN is eerst en vooral het risicodragend deelnemen
in opsporings- en winningsactiviteiten onshore en offshore middels het
sluiten van overeenkomsten van samenwerking met houders van
opsporings- en winningsvergunningen. De basis voor deze publieke taken
is de Mijnbouwwet. Voor het verrichten van andere activiteiten heeft EBN
beperkt ruimte. Zij moeten nauw verwant zijn aan de publieke taken, niet
in de weg staan aan een goede uitvoering van die publieke taken en mede
het algemene belang van het energiebeleid dienen. Ook EBN is een
zelfstandige vennootschap met een eigen Raad van Commissarissen die
pas goedkeuring geeft aan een investering indien deze in het belang van
de vennootschap en de met haar verbonden onderneming is.
3. Resultaten voortgangsrapportage Gasrotonde
Uit de rapportage blijkt dat in de periode 2009–2011 de Nederlandse
gasmarkt zich in positieve zin ontwikkeld heeft. De handel in gas, de
transportcapaciteit en de gasopslagcapaciteit zijn toegenomen. Ook weet
gas uit een groter aantal bronnen Nederland te bereiken, ondermeer door
het in gebruik nemen van de eerste LNG-importterminal in Nederland.
Hierdoor is de voorzieningszekerheid verbeterd, zijn er nieuwe economische activiteiten gegenereerd en is de concurrentiekracht van de
gassector versterkt.
Dit alles is eerst en vooral de verdienste van het bedrijfsleven, dat ook in
een economisch wisselvallige tijd is blijven investeren in de ontwikkeling
van Nederland als gasland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 023, nr. 112

3

Agenda komende periode
De agenda van de komende tijd staat in het teken van de uitvoering van
de beleidslijnen geformuleerd in het Energierapport 2011. Hierbij gaat het
om het:
– voortzetten van de inspanningen gericht op het handhaven van het
niveau van de gasproductie uit de kleine velden;
– faciliteren van gasopslagprojecten in Nederland;
– beter benutten en vergroten van de transportcapaciteit;
– toestaan van een minderheidsprivatisering van Gasunie;
– mogelijk maken van private financieringen voor landelijk netbeheerders via een wetswijziging;
– scheppen van ruimte voor voorzieningszekerheid en inpassen van
hernieuwde energie in het reguleringskader voor netbeheerders;
– regievoeren ten aanzien van de transitie als gevolg van de veranderende gassamenstelling;
– implementeren van Europese wet- en regelgeving ter bevordering van
het functioneren en transparanter maken van de interne markt; en
– versterken van de innovatie- en concurrentiepositie van de gassector
als onderdeel van het beleid op het terrein van de Topsector Energie.
In mijn volgende voortgangsrapportage zal ik de Tweede Kamer hierover
verslag doen.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 023, nr. 112

4