Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 130

Wijziging van enige onderwijswetten in verband
met het invoeren van de verplichting voor
scholen zorg te dragen voor de sociale
veiligheid op school

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 2 maart 2015
Graag wil ik de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap danken voor hun inbreng en voor de vragen die ze hebben
gesteld en de opmerkingen die zijn gemaakt. Op de gestelde vragen ga ik
hieronder in, waarbij de volgorde van het verslag wordt aangehouden.
Deze nota naar aanleiding van het verslag wordt gegeven mede namens
de Staatssecretaris van Economische Zaken.
ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel van wet. Zij onderschrijven het doel van de wijziging van
enige onderwijswetten in verband met het invoeren van de verplichting
voor scholen voor sociale veiligheid op school zorg te dragen. Zij stellen
met tevredenheid vast dat de motie van de leden Bergkamp en Van der
Burg1 ertoe heeft geleid dat de regering de PO-Raad, de VO-raad en de
scholen heeft gestimuleerd, te komen tot een plan van aanpak voor de
verbetering van de veilige omgeving op scholen en tot effectievere
bestrijding van pesten. Daardoor is de verplichting van het gebruik van
een bewezen effectief anti-pestprogramma in de wet niet nodig. De leden
vertrouwen erop dat de PO-Raad en de VO-raad samen met de scholen
zorgdragen voor een sociaal veilig schoolklimaat, zoals zij hebben
aangegeven in hun actieplan sociale veiligheid op school. Om leerlingen
te motiveren en te stimuleren het beste uit zichzelf te halen op school is
een veilige school een randvoorwaarde. In de ogen van de leden moeten
ouders en kinderen bij en na hun schoolkeuze er vanuit kunnen gaan dat
hun dochter of zoon zich in een veilige omgeving bevindt. Hoewel
incidenten nooit uit te sluiten zijn, is het de verantwoordelijkheid van de
school er zorg voor te dragen dat de leerlingen en ouders kunnen
vertrouwen op de sociale veiligheid op school.
Daarnaast zijn de leden het met de regering eens dat een duidelijke norm
stellen belangrijk is en dat door de wettelijke verankering, dat scholen
1

kst-34130-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Motie van de leden Bergkamp en Van der Burg over een aanpak voor de verbetering van de
veilige omgeving op scholen, Kamerstuk 29 240, nr. 65.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

1

verantwoordelijk zijn voor de sociale veiligheid, op scholen duidelijk
wordt wat er van scholen minimaal gevraagd wordt. Ook maakt deze
wettelijke verankering het mogelijk dat scholen die niet voldoen aan deze
minimumeisen aangesproken kunnen worden. Tot slot is het belangrijk
voor leerlingen, ouders, leerkrachten, schoolbesturen en de Inspectie van
het Onderwijs (hierna: inspectie) dat duidelijk wordt hoe de veiligheid en
veiligheidsbeleving op een school is, zodat door elke betrokken «partij»
hier naar gehandeld kan worden. Het is belangrijk dat duidelijk wordt wat
scholen in de praktijk doen aan het zorgdragen voor een sociaal veilige
schoolomgeving in plaats van op papier. De leden zien aanleiding tot het
stellen van een aantal vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met genoegen kennisgenomen van
het wetsvoorstel wijziging van enige onderwijswetten in verband met het
invoeren van de verplichting voor scholen zorg te dragen voor de sociale
veiligheid op school. Deze leden vinden het van groot belang dat er een
breed plan van aanpak tegen pesten wordt geïmplementeerd. De leden
zijn dan ook verheugd dat we met dit wetsvoorstel helpen de sociale
veiligheid op scholen te vergroten. Deze leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
wijziging van enkele onderwijswetten in verband met het invoeren van de
verplichting voor scholen zorg te dragen voor de sociale veiligheid op
school.
De leden van de CDA-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Deze leden onderschrijven het
belang van een veilig schoolklimaat voor kinderen. Ook beseffen deze
leden hoe groot de impact van pesten kan zijn op kinderen. De gevolgen
van pesten op iemands leven moeten niet onderschat worden, want
gepest worden kan je een leven lang achtervolgen, zo merken de leden
op.
De leden van de PVV-fractie heeft met verontwaardiging kennisgenomen
van de wetswijziging omtrent het invoeren van de verplichting voor
scholen om zorg te dragen voor de sociale veiligheid op school.
De leden van de D66-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
de wijziging van enige onderwijswetten in verband met het invoeren van
de verplichting voor scholen zorg te dragen voor de sociale veiligheid op
school. Zij zijn tevreden over de uitvoering van de motie de leden
Bergkamp en Van der Burg en onderschrijven de doelen van het
wetsvoorstel om pesten tegen te gaan, maar hebben nog wel enkele
vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
wijziging van enige onderwijswetten in verband met het invoeren van de
verplichting voor scholen zorg te dragen voor de sociale veiligheid op
school. Pestgedrag en andere aantasting van de sociale veiligheid op
scholen vormen een groot maatschappelijk probleem. Het is goed dat veel
schoolbesturen en leerkrachten zich hiervan bewust zijn en actief bezig
zijn met de sociale veiligheid op school. De genoemde leden vinden het
verstandig dat de regering het wetsvoorstel met betrekking tot verplichte
incidentenregistratie2 heeft ingetrokken, maar stellen nog vragen over de
toename van administratieve lasten van voorliggend wetsvoorstel.

2

Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het
voortgezet onderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met de registratie
van incidenten, Kamerstuk 32 857.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

2

De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden vinden het verstandig om de verplichting inzake
het veiligheidsbeleid adequater in de wet te regelen, gelet op het belang
van het onderwerp. Zij constateren echter dat het wetsvoorstel de ene
onduidelijkheid vervangt door de andere. De huidige impliciete regeling
van het veiligheidsbeleid wordt namelijk vervangen door een zorgplicht
waarvan het bereik onduidelijk is, maar waarvan de gevolgen
verstrekkend kunnen zijn. Deze leden vrezen bovendien dat scholen, die
daadkrachtig de veiligheid van leerlingen willen waarborgen en pesten
willen tegengaan, onnodig het leven zuur wordt gemaakt.
1. Inleiding en opbouw
1.1 Kern van het wetsvoorstel
De leden van de CDA-fractie vragen of het onderhavige wetsvoorstel
daadwerkelijk zal zorgen voor een veiliger schoolklimaat voor kinderen.
Deze leden veronderstellen dat scholen ook nu al wettelijk verplicht zijn
om te zorgen voor een veilig sociaal klimaat. De inspectie controleert in
hoeverre scholen zich hieraan houden en kan optreden indien nodig. Ook
kunnen ouders melding maken van pestincidenten en/of andere zaken die
met sociale veiligheid te maken hebben bij de inspectie. Op basis van
deze signalen kan de inspectie ook nu al handelen, indien nodig zo stellen
de leden van de fractie van de CDA. Zij vragen de regering dan ook nader
toe te lichten wat dit wetsvoorstel nu expliciet toevoegt aan de huidige
mogelijkheden voor de inspectie om te acteren op een onveilig schoolklimaat.
Zoals de regering in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel en
het nader rapport uiteen heeft gezet, is in de huidige regelgeving de
verplichting voor het bevoegd gezag (hierna: scholen) om zorg te dragen
voor een sociaal veilig schoolklimaat slechts impliciet geregeld. Scholen
zijn strikt juridisch niet verplicht om te zorgen voor een sociaal veilige
leeromgeving voor al hun leerlingen. Scholen zijn alleen verplicht om
veiligheidsbeleid op te nemen in de hun schoolgids.3 Dit heeft tot gevolg
dat een groep scholen niet structureel werk maakt van sociaal veiligheidsbeleid en dat ook maar een deel van de scholen de veiligheidsbeleving
van leerlingen adequaat monitort. Momenteel is het aan de school of zij
de veiligheidsbeleving monitort of niet, én ook of zij de Inspectie van het
Onderwijs (hierna: inspectie) informeert over de resultaten. Op basis van
signalen van bijvoorbeeld ouders kan de inspectie een gesprek aangaan
met een school, maar zij kan geendwingende verbeterafspraken maken of
een sanctie op leggen. Met het wetsvoorstel sociale veiligheid op school
wordt de verantwoordelijkheid voor sociale veiligheid expliciet verankerd.
Alle scholen worden verplicht zorg te dragen voor een sociaal veilige
school. Een groot deel van de scholen spant zich al in op het gebied van
sociale veiligheid, voor hen verandert er weinig tot niets. Juist de scholen
die nu weinig of niets doen, moeten aan de slag en kunnen door de
inspectie worden aangesproken. De regering beoogt met dit wetsvoorstel
te bewerkstelligen dat alle scholen daadwerkelijk zorgdragen voor de
sociale veiligheid. De inspectie kan door introductie van de zorgplicht in
de sectorwetten niet alleen handhaven op de papieren werkelijkheid
– namelijk het al dan niet voldoen aan de verplichting om in de schoolgids
veiligheidsbeleid op te nemen – maar ook op de inspanning van de school
om dit beleid effectief uit te voeren. Door het zorgdragen voor sociale
veiligheid expliciet te benoemen in de wet wordt het een deugdelijkheidseis, waarmee het voor de inspectie mogelijk wordt om bij
overtreding daarvan de instrumenten van opschorting of inhouding van
(een deel van) de bekostiging in te zetten, en dat heeft ook preventieve
3

Kamerstukken II, 2014/15, 34 130, nr. 3 en Kamerstukken II, 2014/15, 34 130, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

3

werking, zodat verbetering in de praktijk kan worden verwacht. Het
verplicht inzage geven in de resultaten uit de monitoring brengt de
inspectie beter in positie om, het gesprek aan te gaan met een school over
de sociale veiligheid.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering vindt dat alle
kinderen recht hebben op een onbezorgde schooltijd, die in het teken
staat van ontwikkelen, ontdekken en leren. De leden zijn van mening dat
alle leerlingen recht hebben op (sociale) veiligheid op school. Deelt de
regering deze mening, zo vragen de leden van deze fractie.
De regering deelt deze mening van de leden van de PVV. Daarom worden
met dit wetsvoorstel alle scholen verplicht om zorg te dragen voor een
sociaal veilige school.
De leden van voornoemde fractie zijn van oordeel dat het hedendaagse
pestbeleid zich vaak uit in beleid waarbij het slachtoffer (lees: de gepeste
leerling) moet overgaan tot zelfredzaamheidstrainingen, het zoeken van
een andere school, het bezoeken van de jeugdpsycholoog etc. Herkent de
regering dit beeld, zo vragen zij.
Pesten is groepsgedrag. Een efficiënte aanpak van pesten richt zich
daarom op de bredere context van het pestgedrag. Er zijn verschillende
anti-pestmethoden en aanpakken op de markt die de oplossing voor
pesten dan ook zoeken in de verandering van het gedrag van de groep of
de betrokken klas. Met de maatregelen uit het plan van aanpak tegen
pesten wil ik bereiken dat scholen, leraren, ouders gezamenlijk hun eigen
verantwoordelijkheid nemen om pesten terug te dringen. Voor de school
en de leraren betekent dit dat ze bij pesten hun uiterste best doen om de
situatie op te lossen.
Zo ja, ligt de nadruk in het voorliggende wetsvoorstel op het slachtoffer
(de gepeste leerling) of op de dader (pester), zo vragen deze leden.
Het wetsvoorstel beoogt geen nadruk te leggen op hetzij de pester hetzij
de gepeste. Pesten speelt zich af in groepen. De regering legt in het
wetsvoorstel dan ook zeker geen nadruk op het slachtoffer, maar wil
pestgedrag effectief aanpakken. Om te zorgen dat scholen actief sociaal
veiligheidsbeleid voeren en werk maken van het aanpakken van pesten
wordt in de sectorwetten opgenomen dat alle scholen zorg moeten
dragen voor een sociaal veilige school. Scholen mogen zelf een passende
aanpak of interventie kiezen om pesten tegen te gaan, en met een eigen
instrument gaan monitoren of de aanpak werkt.
Voorts merken de leden op dat het wetsvoorstel drie concrete verplichtingen regelt. De leden zijn van oordeel dat er al meerdere bestaande
verplichtingen zijn om schoolveiligheid te borgen. De regering wekt
hiermee de indruk dat scholen veiligheidsprotocollen niet of nauwelijks
naleven. Zij vragen de regering of scholen en/of schoolbesturen tekortschieten in het veiligheidsbeleid en zo ja, op welke punten.
Voor veel scholen betekent een wettelijke explicitering van de verantwoordelijkheid voor sociale veiligheid niets nieuws. Zij voeren een effectief
veiligheidsbeleid. Deze scholen hebben bijvoorbeeld waarden als
verdraagzaamheid en respect opgenomen in het pedagogisch beleid. Ook
heeft een heel aantal scholen zicht op de veiligheidsbeleving van hun
leerlingen. Maar er is ook een groep scholen die dit niet, of niet structureel, in beeld brengt. De inspectie rapporteert in het Onderwijsverslag
2012/13 over het aantal scholen dat inzicht heeft in de beleving van de
sociale veiligheid en incidenten. In de schooljaren 2011/12 en 2012/13 lag
dit percentage in het primair onderwijs op circa 80 procent respectievelijk
70 procent en in het voortgezet onderwijs op circa 80 procent respectievelijk 95 procent. De regering is van mening dat het noodzakelijk is dat
alle scholen een representatief en actueel beeld hebben van de sociale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

4

veiligheid van hun leerlingen, zodat zij gericht beleid kunnen voeren om
dit (verder) te verbeteren.
Dit maakt dat het veiligheidsbeleid gaat leven en steeds actief wordt
bijgesteld aan de praktijk en actualiteit op de school. Het is belangrijk dat
afspraken zich niet beperken tot een verzameling van protocollen. Het
veiligheidsbeleid moet aandacht geven aan de uitvoering in de school en
op de vraag wat daarvoor nodig is. De afspraken moeten leven binnen de
school en in de praktijk worden gebracht.
De leden van PVV-fractie vragen voorts op welke wijze de regering een
begrip als «veiligheid» voornemens is te monitoren.
De inspectie houdt toezicht op de veiligheid op scholen. Deze resultaten
zullen onderdeel worden van het Onderwijsverslag. Ook houdt de
regering voeling met de ontwikkelingen middels het tweejaarlijks
onderzoek dat ITS uitvoert naar de sociale veiligheid op scholen. De wet
wordt vijf jaar na inwerkingtreding geëvalueerd.
Is het monitoren van «veiligheid», zoals de regering voor ogen heeft,
afdoende om veiligheidsrisico’s inzichtelijk te maken, zo vragen deze
leden voorts.
Monitoring draagt er toe bij dat scholen een goed beeld hebben van de
actuele veiligheidsbeleving van hun leerlingen. Een school kan deze
opbrengsten doorvertalen naar het veiligheidsbeleid. Daarnaast krijgt ook
de inspectie inzage in de actuele veiligheidsbeleving en het welbevinden
van leerlingen op een school. Scholen en inspectie zijn hierdoor beter in
staat om veiligheidsrisico’s vroeg te signaleren en naar aanleiding
daarvan te handelen.
Tevens merken de leden van de PVV-fractie op dat schoolbesturen met dit
wetsvoorstel verplicht worden om zorg te dragen voor de sociale
veiligheid op al hun scholen voor al hun leerlingen en om pesten actief
tegen te gaan. De leden van voornoemde fractie vragen op welke manier
het voorliggende wetsvoorstel scholen en/of schoolbesturen tot «actief
optreden» aanzet.
Om te zorgen dat scholen een actief sociale veiligheidsbeleid voeren en
werk maken van het aanpakken van pesten wordt in de sectorwetten
expliciet vastgelegd dat scholen verantwoordelijk zijn voor een sociaal
veilige school. Scholen kiezen zelf een passende aanpak om pesten tegen
te gaan en gaan monitoren of de aanpak werkt. Scholen zorgen ook voor
een coördinator van het anti-pestbeleid en aanspreekpunt binnen de
school voor leerlingen en ouders bij pestsituaties. De inspectie ziet hier op
toe. Als scholen geen goede invulling geven aan deze taken, kunnen zij
hier zo nodig door de inspectie op worden aangesproken. Tevens heb ik
afspraken gemaakt met de sectorraden. Zij ondersteunen via het Actieplan
«sociale veiligheid op school» (hierna: actieplan) scholen bij het creëren
van een sociaal veilige omgeving voor leerlingen.
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat juist gezien de impact van
(onveilige incidenten) het registreren van incidenten ook een beleidsbepalende rol kan spelen. Deelt de regering deze mening, zo vragen deze
leden. En zo ja, waarom en zo nee, waarom niet, zo vragen deze leden.
De regering deelt de mening niet dat het registreren op zichzelf een
beleidsbepalende rol kan spelen, maar is van mening dat een effectief
integraal veiligheidsbeleid van een school een adequate afhandeling van
incidenten omvat. Dat betekent dat scholen beleid voeren om dergelijke
incidenten te voorkomen en – mocht er toch een incident plaatsvinden –
effectief ingrijpen. Dat houdt ook in dat scholen bezien of nazorg geboden
is en dat gekeken wordt of het veiligheidsbeleid bijstelling behoeft.
Het wetsvoorstel incidentenregistratie is ingetrokken, omdat het voorstel
naar de mening van de regering geen bijdrage leverde aan een effectieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

5

aanpak van pesten, noch aan de bevordering van de sociale veiligheid op
school. In plaats van registratie achteraf wordt in het onderhavige
wetsvoorstel gekozen voor een verfijndere en op pesten toegesneden
monitoring van sociale veiligheid op schoolniveau. De inspectie krijgt
goed zicht op de sociale veiligheid op scholen en zij kan – indien nodig –
ingrijpen.
De leden van voornoemde fractie lezen dat ook leraren en ander schoolpersoneel slachtoffer kunnen worden van agressief of intimiderend
gedrag. Kortgeleden was uit de media te vernemen dat een leerkracht het
opnam voor een gepeste leerling en de pester bij de arm greep en uit het
klaslokaal haalde. De pester deed aangifte en het was de leerkracht die
zijn excuses moest aanbieden. De leden zijn van oordeel dat dit illustratief
is voor het pestbeleid en de «omgekeerde wereld». Deelt de regering dit
oordeel, zo vragen deze leden.
Opstandig en agressief gedrag komt overal voor, ook op school en in de
klas. Met goed pedagogisch handelen van de docent en een sociaal veilig
klassenklimaat kunnen veel problemen voorkomen worden. Het door de
leden aangehaalde incident laat eens te meer zien hoe belangrijk het is dat
het aanpakken van pesten binnen het veiligheidsbeleid van de school een
vaste en duidelijke plek krijgt. Er mag kordaat worden opgetreden tegen
leerlingen die de orde verstoren.
Wat voegt dit wetsvoorstel toe aan het borgen van de veiligheid van
leerkrachten, zo vragen de leden van de PVV-fractie.
In de Arbowetgeving is de veiligheid van het personeel gewaarborgd. Ook
houdt de inspectie toezicht op de sociale veiligheid van het personeel. Het
onderhavige wetsvoorstel ziet niet direct op de veiligheid van het
personeel, maar de veiligheid van het onderwijspersoneel kan niet los
worden gezien van de veiligheid van leerlingen. Zolang er op een school
geen sprake is van een veilig en respectvol schoolklimaat, is de kans dat
leraren ook met pestgedrag in aanraking komen groter.
Het is voor de leden van de D66-fractie nog niet duidelijk wat er precies
wordt verstaan onder sociale veiligheid. Zij vragen de regering zowel de
term «sociale veiligheid», als de term «fysieke veiligheid» nader te
definiëren, dan wel te omschrijven, om zodoende meer duidelijkheid over
de verplichting voor scholen te creëren.
Een school is veilig als de psychische, sociale en fysieke veiligheid van
leerlingen niet door handelingen van andere mensen wordt aangetast. Bij
«psychische veiligheid» kan worden gedacht aan aantasting van de
geestelijke gezondheid, zoals door het uitoefenen van ongeoorloofde druk
en bedreiging of manipulatie. Aantasting van de «sociale veiligheid» in
enge zin betreft aantasting van de integriteit in het intermenselijk verkeer,
bijvoorbeeld door uitschelden, belachelijk maken, achterstelling en
discriminatie, vernedering of buitensluiten. Aantasting van de «fysieke
veiligheid» van leerlingen verwijst naar aantasting van de lichamelijke
integriteit, bijvoorbeeld door het toebrengen van lichamelijke pijn of letsel
(denk bijvoorbeeld aan geweld in de vorm van slaan of schoppen). Deze
omschrijvingen zijn niet bedoeld als vaste definities, maar aanduidingen
en voorbeelden van verschijnselen die onderdeel kunnen zijn van de meer
algemene term «sociale veiligheid» in brede zin zoals in het wetsvoorstel
bedoeld.
Waarom is gekozen voor de term «sociale veiligheid» in plaats van de
term «pesten» wat voor veel kinderen en ouders meer aanspreekbaar is,
zo vragen de leden van voornoemde fractie.
Pesten is een ernstige en herhaalde aantasting van sociale veiligheid, die
één of meer van deze vormen kan aannemen. Pesten is ook verbonden
met de beleving van het slachtoffer. Ook als een leerling een niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

6

toelaatbare bejegening niet als pesten ervaart, drukt het begrip
(aantasting van de) sociale veiligheid uit dat van een ongewenste situatie
sprake is, die tot risico’s voor het gewenste schoolklimaat leidt. Om te
voorkomen dat pesten als een probleem van de gepeste leerling (die het
gedrag immers als pesten «ervaart») wordt gezien, is voor een bredere,
objectieve beschrijving gekozen van ongewenste situaties. Dit betekent
dat ook als leerlingen ongewenst gedrag niet als pesten ervaren, er
niettemin situaties kunnen zijn die de sociale veiligheid van leerlingen
aantasten. Door het accent te leggen op sociale veiligheid kan een meer
objectieve beschrijving worden gegeven, en onduidelijkheid tegengaan
over wat wel of geen pesten zou zijn. Daarnaast maakt het begrip sociale
veiligheid duidelijk dat het om een structurele en preventieve benadering
moet gaan, die verder gaat dan het optreden bij pesten.
Waarom is de term «sociale veiligheid» niet in de wet opgenomen, zo
vragen de leden van de D66-fractie.
De term sociale veiligheid heeft de regering zeer bewust gekozen en
vormt de basis van het artikel met betrekking tot de zorgplicht in de
sectorwetten. In de memorie van toelichting wordt uitgelegd wat
daaronder wordt verstaan. Indien in de vraag ook besloten ligt waarom er
geen definitie van de term sociale veiligheid is opgenomen in de wet, kan
de regering daarop het volgende opmerken. Door het opnemen van een
definitie hiervan in het wetsvoorstel wordt het een gesloten begrip dat
niet meer mee kan bewegen met de ontwikkelingen in de praktijk. Als
voorbeeld kan worden gegeven dat onder pesten een paar jaar geleden
pesten via sociale media nog geen vorm van pesten was die we kenden.
Dit begrip is in beweging net als wat er onder sociale veiligheid wordt
verstaan. Sociale veiligheid gaat hand in hand met tegengaan van pesten.
Deze leden willen voorts graag van de regering weten waarom in de
memorie van toelichting niet specifiek is ingegaan op het probleem van
LHBT4-leerlingen die buitenproportioneel veel last hebben van pesten.
De regering kiest voor een integrale aanpak van sociale veiligheid,
waaronder pesten. Er zijn verschillende redenen waarom kinderen gepest
worden, dit kan gebeuren op basis van etniciteit, geloofsuiting, fysieke of
geestelijke beperkingen of seksuele geaardheid. LHBT-jongeren zijn een
kwetsbare groep; ze worden veel vaker gepest dan niet-LHBT-jongeren.
Scholen krijgen de opdracht te werken aan een sociaal veilig schoolklimaat, waarin ieder kind zichzelf kan zijn en in veiligheid kan leren en
zich ontwikkelen.
De leden van voornoemde fractie vragen de regering waarom er geen
specifieke eisen gesteld worden aan het vergroten van de sociale
veiligheid van LHBT-leerlingen op school.
Met onderhavig wetsvoorstel worden geen specifieke eisen gesteld aan
het vergroten van de sociale veiligheid van LHBT-leerlingen op school.
Scholen dienen veilig te zijn voor alle kinderen en jongeren. En dus ook
voor LHBT-leerlingen. Daarnaast is het belangrijk en nodig om de
acceptatie van LHBT-leerlingen te vergroten. Daar wordt o.a. aan gewerkt
met het leerplanvoorstel van de SLO, waarin docenten, scholen en
uitgevers een handreiking wordt gegeven voor de kerndoelonderdelen
seksualiteit en seksuele diversiteit. Dit leerplanvoorstel wordt binnenkort
verspreid onder p(s)o en v(s)o scholen. Op de website
www.GayandSchool.nl van de stichting School en Veiligheid kunnen
scholen verschillende lesvoorbeelden en materialen vinden om de sociale
veiligheid specifiek voor LHBT-leerlingen te vergroten. Om te zien hoe
scholen in de praktijk invulling geven aan deze kerndoelonderdelen in hun
lessen en schoolbeleid, voert de inspectie in schooljaar 2015/16 een
4

LHBT: Lesbisch, Homo, Biseksueel en Transgender.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

7

themaonderzoek uit. De uitkomsten daarvan komen in de eerste helft van
2016 beschikbaar.
De leden van de D66 fractie lezen voorts dat scholen met dit wetsvoorstel
een vergaande inspanningsverplichting krijgen om zorg te dragen voor de
veiligheid van leerlingen en een veilig schoolklimaat op hun scholen. Zij
vragen de regering op wat voor manier de inspectie op de bereikte
resultaten kan toezien en in hoeverre zij additionele inspanningen kan
afdwingen.
Het toezicht van de inspectie zal proportioneel en risicogericht worden
ingericht, en is aanvullend op de verantwoordelijkheid van scholen. Dit
betekent dat de monitoring door de scholen een belangrijke rol speelt. Als
de resultaten daarvan niet op risico’s wijzen, of de school de risico’s
voldoende onderkent en werkt aan verbetering, is de rol van de inspectie
beperkt. In het toezicht van de inspectie staat dus de monitoring van de
veiligheidsbeleving van leerlingen «voorop»: de inspectie ziet erop toe dat
scholen monitoren, door na te gaan of monitorgegevens beschikbaar zijn,
en of deze gegevens wijzen op risico’s. Als er risico’s zijn en scholen
onvoldoende handelen, kan de inspectie – gegeven de wettelijke opdracht
om zorg te dragen voor de sociale veiligheid op school – scholen de
opdracht geven maatregelen te treffen tot verbetering. Als scholen daarin
nalatig zijn, kan de inspectie zo nodig sancties opleggen.
Wat zijn de sancties bij het niet voldoen aan de wet, zo vragen de
genoemde leden.
De inspectie houdt toezicht op grond van de Wet op het onderwijstoezicht
(hierna: WOT). Onder andere op grond van artikel 11 van deze wet verricht
de inspectie het onderzoek aan de hand van de bij of krachtens een
onderwijswet gegeven voorschriften. Dit zijn deugdelijkheidseisen.
Centraal binnen de deugdelijkheidseis in het onderhavige wetsvoorstel
staat het bereiken van een veilige schoolomgeving. De monitoring draagt
bij aan het inzicht in de mate waarin daarvan sprake van is. Ook het
voeren van een adequaat sociaal veiligheidsbeleid, het aanstellen van een
coördinator en aanspreekpunt als onderdeel daarvan, zijn daarop gericht.
Als geen sprake is van een veilige schoolomgeving en scholen hieraan
niet voldoen, is in de eerste plaats van belang dat scholen alsnog
voldoende invulling geven aan deze randvoorwaarden. Het inspectietoezicht is daarop gericht. Als scholen er niettemin niet toe overgaan
voldoende invulling te geven aan deze randvoorwaarden, kan het treffen
van sancties aan de orde zijn. Ook deze zijn erop gericht te school te
bewegen alsnog het tekortschieten van de randvoorwaarden op te lossen.
Deze sancties zijn het opschorten of inhouden van (een gedeelte van) de
bekostiging, op grond van art. 164 WPO (voor het PO), art. 146 WEC (voor
het speciaal onderwijs) of 104 WVO (voor het VO).
Tevens onderschrijven de leden van voornoemde fractie dat de houding
van de leraar ten opzichte van pestgedrag van groot belang is. Kan de
regering toelichten in hoeverre met dit wetsvoorstel de houding van de
leraar ten opzichte van pestgedrag verbeterd wordt, zo vragen deze leden.
Als het wetsvoorstel in werking treedt, zijn alle scholen verplicht om
pesten aan te pakken. Leraren spelen een cruciale rol in het signaleren en
aanpakken van pesten. Zij zetten dagelijks hun kennis en vaardigheden in
om te zorgen dat de school consequent en in gezamenlijkheid optreedt
tegen pesten. Zo geven zij in de praktijk gestalte aan het sociale veiligheidsbeleid van de school en zorgen zij voor een veilig leerklimaat.
Wat wordt er actief gedaan om zowel nieuwe als huidige leraren te helpen
pestpraktijken te herkennen, zo vragen de leden van voornoemde fractie.
De benodigde kennis en vaardigheden met betrekking tot sociale
veiligheid zijn benoemd in de wettelijke bekwaamheidseisen. De school

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

8

heeft de taak om leraren in staat te stellen om hun kennis en vaardigheden op dit gebied op peil te houden. Hiervoor zijn professionaliseringsmiddelen in de prestatiebox beschikbaar. Scholen worden hierbij ook
ondersteund door de sectorraden. In het kader van hun actieplan hebben
de sectorraden zich tot doel gesteld om alle kernfunctionarissen sociale
veiligheid binnen de school, zoals mentoren, vertrouwenspersonen en
intern begeleiders, te professionaliseren. Om hen voldoende voor te
bereiden op hun taken zetten de raden, in samenwerking met Stichting
School en Veiligheid, professionaliseringsnetwerken op en worden in
2015 en 2016 acht scholingsconferenties georganiseerd. Ook is het
belangrijk dat aankomende leraren in hun opleiding leren hoe zij pesten
kunnen voorkomen en aanpakken. Stichting School en Veiligheid heeft
onderzocht op welke wijze pabo’s en tweedegraads lerarenopleidingen
aandacht besteden aan sociale veiligheid. In de rapportage «Aandacht
voor sociale veiligheid in pabo’s en tweedegraads lerarenopleidingen»,
die op 17 december 2014 naar uw Kamer is verzonden, heeft Stichting
School en Veiligheid drie concrete aanbevelingen gedaan.5 De pabo’s en
lerarenopleidingen zullen naar aanleiding van dit rapport de aandacht
voor sociale veiligheid binnen de opleiding versterken. Zij doen dit met
ondersteuning van Stichting School en Veiligheid. Dit traject is in januari
2015 van start gegaan. Op 16 april 2015 vindt de landelijke conferentie
over sociale veiligheid Met alle respect! plaats. De conferentie richt zich
specifiek op de handelingsbekwaamheid van leraren. Ook wordt op die
conferentie aandacht besteed aan het versterken van sociale veiligheid op
de lerarenopleidingen.
Voorts hechten de leden eraan te benadrukken dat pesten vaak plaatsvindt
in de «dodehoekspiegel»; via social media, op de gang, buiten het
klaslokaal, etc. De leden van de D66-fractie vragen hoe dit wetsvoorstel er
nu voor zorgt dat pesten meer gezien wordt door docenten en ook ouders.
Het tegengaan van pesten is alleen mogelijk als iedereen in en rond de
school eraan meewerkt – leerlingen, leraren, schoolleiders en ouders.
Scholen moeten ouders in zijn algemeenheid regelmatig betrekken bij het
thema pesten en gezamenlijk afspraken maken. Ook als er sprake is van
een incident met pesten, dan zijn de ouders een onmisbare partner. Het
wetsvoorstel vraagt van alle scholen om structureel aandacht te schenken
aan het schoolklimaat, dat ze iemand belasten met de coördinatie van het
anti-pestbeleid, dat iemand fungeert als aanspreekpunt voor leerlingen en
ouders, en dat ze de veiligheidsbeleving van leerlingen monitoren. Op
deze manier is er structureel aandacht voor sociale (on)veiligheid op
school. Ook ontstaat er een gezamenlijke visie binnen de school hoe om
te gaan met pesten. Door inzichtelijk te maken hoe het is gesteld met de
ervaren sociale veiligheid kunnen leraren hier beter werk van maken.
Daarnaast bevatten mijn plan van aanpak en het actieplan van de raden
diverse activiteiten die erop gericht zijn om leraren beter toe te rusten om
goed om te gaan met pesten. Leraren krijgen op deze manier de instrumenten in handen om de dode hoek aanzienlijk te verkleinen.
Op welke manier wordt expliciet aandacht besteed aan pesten via social
media, zo vragen zij.
De regering beschouwt pesten via social media als een verschijningsvorm
van pesten. Er zijn geen specifieke verplichtingen ten aanzien hiervan
opgenomen binnen het wettelijk kader. Pesten via social media behoort
één van de onderdelen van de monitoring te zijn. Als de monitoring
uitwijst dat leerlingen via social media worden gepest, behoort het tot de
taak van de school om daaraan aandacht te schenken. Als het pesten via
social media binnen het bereik van de school ligt, omdat het bijvoorbeeld
tussen leerlingen plaatsvindt, op school, of leerlingen dragen bij aan
5

Kamerstukken II 2014/15, 27 923, nr. 196.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

9

verspreiding, dan dient de school daar actie op te ondernemen. Daarnaast
is er aandacht voor de toerusting van leraren in een aantal activiteiten van
de PO-Raad en VO-raad. Ook via diverse door de overheid gesubsidieerde
websites zijn er mogelijkheden voor leraren en leerlingen om informatie
in te winnen, hulp en advies te vragen wanneer zij zich geconfronteerd
zien met digitaal pesten (www.pestweb.nl, www.mediawijsheid.nl,
www.digitaalpesten.nl).
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op de conclusie van de
Onderwijsraad in het advies «Onderwijspolitiek na de commissieDijsselbloem»6. De Onderwijsraad adviseert de overheid zich te beperken
tot haar kerntaken in het onderwijsbeleid en het invoeren van nieuw
beleid voldoende te onderbouwen. Bovendien heeft de commissieDijsselbloem een toetsingskader geïntroduceerd voor een zorgvuldig
beleidsproces. Is de regering bereid om voorliggend wetsvoorstel te
toetsen aan zowel de aanbevelingen van de Onderwijsraad als het
toetsingskader van de commissie-Dijsselbloem, zo vragen de leden van
voornoemde fractie. Kan de regering volgens deze aanbevelingen en het
toetsingskader het wetsvoorstel nader onderbouwen, zo vragen de leden
van de ChristenUnie-fractie vervolgens.
Het onderhavige wetsvoorstel is tot stand gekomen met inachtneming
van de aanbevelingen van de Onderwijsraad en het toetsingskader van de
commissie-Dijsselbloem. Voorafgaand aan de voorbereiding van de
wijziging van de sectorwetten is tijdens diverse rondetafelgesprekken
gesproken met verschillende representanten uit het veld, waaronder de
Kinderombudsman. Hierin is naast de sectorraden en de bonden ook
gesproken met diverse belanghebbenden: gepeste leerlingen, ouders van
gepeste leerlingen, leraren, schoolleiders, bestuurders, het COC,
Kamerleden en diverse geëngageerde mensen (waaronder sociologen,
psychologen, juristen en vertegenwoordigers van stichtingen die zich
inzetten tegen pesten). Alvorens het wetgevingstraject te starten is
middels het Integraal Afwegingskader beleid en regelgeving (IAK)
onderzocht of regelgeving in dit geval inderdaad het aangewezen middel
is. Toen deze vragen positief waren beantwoord, is met gebruikmaking
van wetenschappelijke kennis en expertise van de inspectie een voorstel
geschreven. Het wetsvoorstel is vervolgens voorgelegd voor internetconsultatie. Ook is dit voorstel nog apart aan de sectorraden voor advies
voorgelegd. De adviezen die in deze trajecten zijn opgehaald, in combinatie met het advies van de Raad van State hebben ertoe geleid dat de
zorgplicht zo terughoudend mogelijk is opgenomen in het wetsvoorstel.
De leden vragen op welke manier het schoolpersoneel beschermd wordt
tegen agressief of intimiderend gedrag. In de memorie van toelichting
wordt verwezen naar de Arbowetgeving. Het is echter wenselijk dat
schoolbesturen ook de veiligheid van het personeel meenemen in het
veiligheidsbeleid.
De veiligheid van het personeel is in de Arbowetgeving gewaarborgd. Zo
zijn scholen al wettelijk verplicht tot het jaarlijks uitvoeren van een Risico
Inventarisatie en Evaluatie, het ontwikkelen van een concreet veiligheidsplan en het beschikken over een klachtenregeling en een onafhankelijke klachtencommissie.
Ook heeft de medezeggenschapsraad een belangrijke rol in het vaststellen
van het veiligheidsplan van de school en het instellen van een klachtenregeling.
Houdt de inspectie ook toezicht op de veiligheid van het personeel, zo
vragen de leden van de ChristenUnie-fractie.

6

Kamerstuk 31 007, nr. 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

10

De inspectie houdt tevens toezicht op de sociale veiligheid van het
personeel. Dit toezicht is onderdeel van de kwaliteitsindicatoren die in de
toezichtskaders van de inspectie zijn opgenomen, op basis van het
kwaliteitsaspect schoolklimaat uit artikel 11, derde lid, van de WOT. Ook is
in de Arbowetgeving de veiligheid van het personeel gewaarborgd. Dit
valt ook onder het toezicht van de inspectie SZW. Tussen beide inspecties
bestaan afspraken over afstemming en waar nodig gezamenlijk optreden.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering voor de term
sociale veiligheid gekozen heeft als vervanging van de huidige wettelijke
term veiligheid, terwijl het wetsvoorstel ook de fysieke veiligheid omvat.
In dit wetsvoorstel wordt met de «fysieke veiligheid» van leerlingen
verwezen naar aantasting van de lichamelijke integriteit, bijvoorbeeld
door het toebrengen van lichamelijke pijn of letsel (denk bijvoorbeeld aan
geweld in de vorm van slaan of schoppen). Het is daarmee onderdeel van
het begrip sociale veiligheid. Een school is namelijk pas veilig als de
psychische, sociale en fysieke veiligheid van leerlingen niet door
handelingen van andere mensen wordt aangetast. Met «fysieke
veiligheid» van leerlingen wordt verwezen naar aantasting van de
lichamelijke integriteit, bijvoorbeeld door het toebrengen van lichamelijke
pijn of letsel door andere mensen, denk bijvoorbeeld aan geweld in de
vorm van slaan of schoppen (zie ook de beantwoording van een soortgelijke vraag hiervoor van de leden van de D66-fractie). Het gaat op deze
plaats dus niet om andere aspecten zoals arboveiligheid, brandveiligheid,
luchtkwaliteit, de veiligheid van machines en speeltoestellen.
Deze leden merken op dat het gangbaar is om sociale veiligheid juist als
afzonderlijke categorie te hanteren naast fysieke veiligheid en dat het in
dat licht niet logisch is fysieke veiligheid als domein binnen de sociale
veiligheid te beschouwen. Deze leden vragen welke verantwoordelijkheid
de regering aan scholen toekent met betrekking tot pestgedrag dat zijn
weerslag heeft op leerlingen heeft, terwijl het pestgedrag noch fysiek
noch digitaal van leerlingen van de school afkomstig is. Leidt het
wetsvoorstel door verplicht inzicht in de veiligheidsbeleving ertoe dat de
zorgplicht van de school in zulke situaties wordt vergroot en in hoeverre is
dat redelijk te achten, zo vragen de leden van voornoemde fractie.
De opdracht aan scholen is om zorg te dragen voor de sociale veiligheid
van al hun leerlingen op hun school. Voor een adequaat veiligheidsbeleid
is inzicht in de veiligheidsbeleving van leerlingen essentieel, omdat dit de
school de informatie biedt die nodig is om risico’s en problemen op het
spoor te komen en aan te pakken op een wijze die voor leerlingen effect
sorteert. Als de monitoring uitwijst dat leerlingen worden gepest, behoort
het tot de taak van de school om daaraan aandacht te schenken, indien dit
binnen het bereik van de school ligt (zoals: het vindt plaats tussen
leerlingen, het vindt plaats op school, leerlingen dragen bij aan
verspreiding, e.d.) en dat de school daartegen optreedt. De regering wil
hier onderstrepen dat het niet gaat om een resultaatverplichting, maar om
een inspanningsverplichting.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering voorkomt dat de
verantwoordelijkheid teveel bij scholen komt te berusten, doordat alleen
de school een wettelijke zorgplicht heeft.
Dit wetsvoorstel legt de verantwoordelijkheid bij scholen om zich
vergaand in te spannen om een sociaal veilig schoolklimaat te creëren
voor alle leerlingen. Daar hoort het tegengaan van pesten bij. Dat is een
verantwoordelijkheid waar de school op kan worden aangesproken. Het
wetsvoorstel richt zich niet tot de ouders of andere personen in het leven
van een leerling, omdat de regering daar nu eenmaal geen of veel minder
invloed op kan uitoefenen. Dit laat onverlet dat de verantwoordelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

11

voor het aanpakken van pestgedrag ligt bij alle betrokkenen: ouders, de
school, buren, sportgenoten, etc.
1.2 Probleemanalyse
De leden van de VVD-fractie merken op dat uit landelijk onderzoek blijkt
dat in het (speciaal) basisonderwijs en het voorgezet (speciaal) onderwijs
zo’n 150.000 kinderen zich niet veilig voelen op school. Uit andere
bronnen, zoals uit het Onderwijsverslag 2012/2013 van de inspectie, blijkt
circa 15 procent van de leerlingen zich onveilig te voelen. Kan de regering
aangeven hoe dit ligt voor specifieke groepen leerlingen, zoals
LHBT-leerlingen, zo vragen de leden.
In de Monitor sociale veiligheid in en rond scholen7 is specifiek
ingezoomd op de verschillen in veiligheidsbeleving tussen groepen
leerlingen. Uit dit onderzoek blijkt dat LHBT-jongeren zich minder vaak
veilig voelen op school. Zo is de veiligheidsscore op school onder
lesbische meisjes duidelijk lager is, namelijk 82 procent versus 94 procent
onder de vergelijkingsgroep. Ook homoseksuele jongens voelen zich
beduidend minder veilig. De veiligheidsscore op school is onder deze
groep 88 procent, terwijl 94 procent van de jongens die niet homoseksueel zijn zich veilig voelen.
Voorts vragen deze leden op welke wijze dit wetsvoorstel een bijdrage
gaat leveren aan hun gevoel van veiligheid op school.
Dit wetsvoorstel verplicht scholen om sociaal veiligheidsbeleid te voeren
gericht op alle leerlingen. Dat is een generieke opdracht. De regering richt
zich in het flankerende beleid meer op specifieke doelgroepen en zet zich
via dit beleid in om leerlingen, leraren en schoolleiders ondersteuning te
bieden bij hun verantwoordelijkheid voor een sociaal veilige leeromgeving voor al hun leerlingen.
De leden van de CDA-fractie zijn het met de regering eens dat er nog wel
wat verbeterd kan worden op het gebied van het verbeteren van het
schoolklimaat. Deze leden zijn echter in tegenstelling tot de regering niet
van mening dat extra wet- en regelgeving hiervoor noodzakelijk is. Graag
vragen de leden een toelichting naar nut en noodzaak van deze nieuwe
wetgeving ten opzichte van de bestaande situatie en de nieuwe maatregelen aangekondigd door de scholen.
Voor een beschrijving van het nut en noodzaak verwijst de regering naar
de beantwoording van de eerste vraag van de leden van de CDA-fractie.
Zoals beschreven in het nader rapport is het actieplan van de sectorraden
gericht op het verspreiden van kennis en het bieden van ondersteuning
aan scholen om zo hun verantwoordelijkheid te kunnen nemen voor het
zorgdragen voor een veilig schoolklimaat. Het is van groot belang dat
scholen het actieplan omarmen en het in de praktijk brengen. Het
invoeren van de wettelijke zorgplicht is voor scholen een belangrijke stok
achter de deur en complementair aan het actieplan. Beide zijn onmisbaar
bij het tegengaan van pesten. Deze onderlinge relatie tussen het actieplan
en het wetsvoorstel wordt zowel door de regering als de beide raden
aldus gezien. De voorgenomen activiteiten hebben echter geen verplicht
karakter, en voor scholen die in gebreke blijven bij de realisering daarvan
of zich daaraan niet gebonden achten, ontbreekt, zoals in het voorafgaande is aangegeven, nu een afdoende basis hen daarop aan te spreken
en zo nodig handhavend te kunnen optreden. De regering juicht het
nieuwe initiatief van de PO-Raad en VO-raad dan ook toe, én onderstreept
7

Sociale veiligheid in en rond scholen, Primair (Speciaal) Onderwijs 2010–2014, Voortgezet
(speciaal) Onderwijs 2006–2014. drs. R. Sijbers, D. Fettelaar MSc, drs. W. de Wit, Prof. Dr. T.
Mooij. ITS, Radboud Universiteit, Nijmegen, december 2014. Kamerstuk 2015-29240-69,
15 januari 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

12

het belang daarvan met een duidelijk wettelijk kader, dat het mogelijk
maakt om situaties waarin scholen hieraan onvoldoende invulling geven,
te kunnen adresseren.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de reden is dat niet eerst het
effect hiervan kan worden afgewacht, maar gelijk moet worden
overgegaan tot nieuwe wetgeving. Ook de Afdeling Advisering van de
Raad van State (hierna: Raad van State) en de Onderwijsraad hebben zich
zeer kritisch uitgelaten over nut en noodzaak van dit wetsvoorstel. Deze
leden vragen hierbij ook mee te nemen de discussie die in het initiatiefwetsvoorstel van de leden Bisschop, Van Meenen en Rog over doelmatiger onderwijstoezicht8 wordt aangestipt ten aanzien van het verschil
tussen wettelijke deugdelijkheidseisen en kwaliteitseisen.
De regering meent dat gezien de ernst van de problematiek het nodig is
om nu te komen met maatregelen om ervoor te zorgen dat zoveel
mogelijk leerlingen kunnen profiteren van een sociaal veilig schoolklimaat. De regering beoogt met het wetsvoorstel te bewerkstelligen dat
voor het belangrijke thema sociale veiligheid een directe wettelijke
grondslag in de sectorwetten ontstaat, die mede als basis kan dienen voor
sanctionerend optreden door de inspectie. Het wetsvoorstel sluit naar de
mening van de regering aan bij het initiatiefwetsvoorstel, waarbij de
initiatiefnemers ervoor pleiten dat de inspectie alleen toezicht zou moeten
houden op de naleving van deugdelijkheidseisen. Pedagogisch klimaat en
schoolklimaat zijn aspecten van kwaliteit waarvoor geldt dat tekortkomingen op deze punten als zodanig onvoldoende aanleiding kunnen zijn
voor sanctionering door de inspectie of, in uiterste instantie, ingrijpen van
de Minister.
De Raad van State merkt in haar advies op dat de inspectie reeds over
voldoende mogelijkheden beschikt om (de uitvoering) van beleid te
beoordelen en bekostigingssancties te treffen. Tevens merkt de Raad van
State op dat de inspectie op basis van de WOT kan toezien op de
uitvoering van het beleid inzake sociale veiligheid en dat eventuele
tekortkomingen kunnen leiden tot de kwalificatie zwakke school. Hierover
verschillen de regering en de Raad van State van mening. De regering
meent dat de inspectie niet over voldoende middelen beschikt om het
beleid te beoordelen en bekostigingssancties te treffen. De inspectie kan
een school op basis van de kwaliteitseisen in het toezichtskader
aanspreken op het niet of onvoldoende invullen van het veiligheidsbeleid,
maar dit toezicht is niet gebaseerd op een deugdelijkheidseis en kan
daarom niet door middel van sancties worden afgedwongen. De huidige
situatie biedt onvoldoende juridische basis voor handhavend optreden
door de inspectie, indien risico’s rond de sociale veiligheid van leerlingen
op een school daarom vragen. Door sociale veiligheid expliciet in de
verschillende sectorwetten op te nemen wordt het een deugdelijkheidseis,
waarbij het voor de inspectie mogelijk is om bij de overtreding daarvan de
instrumenten van opschorting of inhouding van (een deel van) de
bekostiging in te zetten. In tegenstelling tot de huidige situatie kan de
inspectie na inwerkingtreding van het wetsvoorstel handhavend optreden
als blijkt dat de school zich te weinig of niet adequaat inspant om voor alle
leerlingen een veilige leeromgeving te creëren.
Het hebben van sociaal veiligheidsbeleid betekent dus niet altijd dat het
geformuleerde beleid passend is of effectief in de praktijk wordt gebracht.
De inspectie beschikt in de huidige situatie over onvoldoende handvatten
ten aanzien van scholen die onvoldoende doen om te zorgen voor een
veilig schoolklimaat. Met het huidige wetsvoorstel worden deze binnen
handbereik van de inspectie gebracht. Er wordt een aantal centrale
elementen aangereikt aan scholen, die noodzakelijk zijn om een veilig
8

Kamerstuk 33 862, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

13

schoolklimaat te bewerkstelligen. Het wetsvoorstel introduceert de
verplichting voor scholen om ten aanzien van sociale veiligheid een set
van samenhangende maatregelen te ontwikkelen, gericht op preventie en
op het afhandelen van incidenten. Een school dient het beleid te vormen
met alle betrokkenen in de school (leerlingen, leraren, medezeggenschapsraad, ouders) en het stevig te verankeren in de dagelijkse praktijk
van de school. Door valide en betrouwbare monitoring verplicht te stellen
en een aantal specifieke taken in het kader van het tegengaan van pesten
te beleggen bij één persoon ontstaat er een aanpak, waarbij maatregelen
stelselmatig worden gebaseerd op de feitelijke situatie op de school en de
veranderingen die daarin optreden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat het aantal meldingen in de
afgelopen jaren is toegenomen, waaronder de meldingen rondom pesten.
De leden vragen wat de oorzaak is/oorzaken zijn van de toename rond het
aantal meldingen.
De regering heeft geen onderzoek laten verrichten naar de achtergrond
van het hoge aantal meldingen. Er is dus niet met zekerheid te zeggen
waar deze toename vandaan komt.
De leden van voornoemde fractie zijn van oordeel dat voor veel schoolbesturen een wettelijke explicitering van de verantwoordelijkheid voor
sociale veiligheid niets nieuws betekent voor scholen en/of schoolbesturen. Deelt de regering de mening, zo vragen deze leden.
Zoals eerder aangegeven bij de beantwoording van een soortgelijke vraag
van leden van de CDA-fractie spant een groot deel van de scholen zich al
in op het gebied van sociale veiligheid. Voor hen verandert niets. Juist de
scholen die nu weinig of niets doen, moeten aan de slag en kunnen door
de inspectie worden aangesproken. De regering beoogt met dit
wetsvoorstel te bewerkstelligen dat alle scholen daadwerkelijk zorgdragen
voor de sociale veiligheid.
Deze leden merken op dat dit voorliggende wetsvoorstel is opgesteld voor
die kleine groep scholen zonder praktiserend schoolveiligheidsplan. Is de
regering ervan overtuigd dat met dit wetsvoorstel de pestproblematiek,
zoals we die momenteel kennen, en de structurele geweldsincidenten in
de praktijk zullen afnemen, zo vragen de leden van de PVV-fractie.
De regering heeft niet de illusie dat scholen ieder incident kunnen
voorkomen. Het wetsvoorstel is met name van betekenis in situaties
waarin de veiligheidsbeleving van leerlingen onvoldoende is en van
scholen wordt gevraagd de situatie te verbeteren. Dit betekent dat het niet
alleen gaat over situaties waarin het veiligheidsbeleid niet in de praktijk
wordt gebracht, maar ook om situaties waarin het veiligheidsbeleid
gegeven de veiligheidsbeleving van leerlingen verbetering vraagt. De
combinatie van een wettelijke zorgplicht, monitoring door alle scholen, de
wetenschappelijke kennis die wordt verzameld over programma’s die
werken en de ondersteuning van scholen door de sectorraden maakt dat
scholen beter in positie zijn, om een schoolklimaat te creëren waarin alle
leerlingen zich veilig voelen. De regering wil hier benadrukken dat scholen
dus wel een plan van aanpak kunnen hebben, maar als het niet of
nauwelijks werkt in de praktijk, dan kunnen scholen daar wel degelijk op
worden aangesproken.
De leden van D66- vragen de regering aan te geven in hoeverre dit
wetsvoorstel ervoor zorgt dat sociaal veiligheidsbeleid op scholen geen
«papieren tijger» wordt.
De bepaling over de monitoring speelt hier een belangrijke rol. Monitoring
maakt duidelijk of de veiligheidsbeleving van leerlingen aanleiding geeft
het veiligheidsbeleid van de school aan te passen. Daarmee is sprake van
een reality check die inzichtelijk maakt in hoeverre het veiligheidsbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

14

voldoende functioneert. Het wetsvoorstel gaat «papieren tijgers» dus
tegen door enerzijds zichtbaar te maken waar de situatie in orde is en
anderzijds te laten zien waar verbetering nodig is. Daarnaast werken de
raden met verschillende partijen aan een nieuw model-veiligheidsplan,
dat actief in de school kan worden ingezet en dat alle betrokkenen sturing
en ondersteuning biedt bij het creëren en vergroten van de sociale
veiligheid in de school.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering kan aantonen
dat het wetsvoorstel leidt tot minder papierwerk en administratieve lasten.
Omdat in de monitoring wordt aangesloten bij informatie die de school
zelf nodig heeft (inzicht in de veiligheidsbeleving van leerlingen, om na te
gaan of het veiligheidsbeleid afdoende is), is niet of beperkt sprake van
extra administratieve lasten. Daarbij werken de PO-Raad en de VO-raad
momenteel samen met de inspectie aan de aanscherping van de huidige
indicator «Schoolklimaat en Veiligheid». Dit geeft inzicht in de wijze
waarop de school omgaat met de zorg voor sociale veiligheid. Daarnaast
wordt de leerlingenquête aangepast, zodat scholen op een valide en
betrouwbare manier kunnen meten hoe leerlingen de sociale veiligheid op
school ervaren. Ook bezien de raden hoe de resultaten uit andere
monitoringsinstrumenten kunnen worden opgenomen in Vensters.
Hierdoor wordt maximaal aangesloten bij de werkwijze van scholen.
Aangezien wettelijke explicitering van de verantwoordelijkheid voor
sociale veiligheid voor veel schoolbesturen niets nieuws betekent, wat is
de noodzaak voor deze schoolbesturen van dit wetsvoorstel, zo vragen de
leden van voornoemde fractie.
Veel scholenbesturen maken al werk van sociale veiligheid. Naar het
oordeel van de regering echter maakt de situatie in de praktijk, waarin
teveel leerlingen met pesten te maken krijgen, het nodig de zorgplicht
voor sociale veiligheid wettelijk te verankeren. Hiermee wordt zeker
gesteld dat ook scholen die zich niet voldoende, of niet structureel,
bezighouden met sociale veiligheid, zorg zullen dragen voor sociale
veiligheid. Het schoolklimaat is immers van grote invloed op de kwaliteit
van een school. Ook heeft de inspectie zoals aangegeven te weinig
handvatten voor toezicht. Met dit wetsvoorstel kan dat deel van de
scholen worden aangesproken.
Deze leden vragen of deze schoolbesturen juist niet met meer administratieve lasten te maken krijgen, terwijl het veiligheidsbeleid al op orde is.
Om een adequaat veiligheidsbeleid te kunnen voeren, en het beleid zo
nodig aan te passen aan veranderende situaties, is een goed inzicht in de
beleving van de sociale veiligheid door de leerlingen een onmisbaar
element. Voor scholen die hier al op een effectieve manier mee bezig zijn,
verandert er door de komst van deze wetswijziging niets. Maar scholen
die zich niet of niet voldoende zorgdragen voor sociale veiligheid op hun
school worden met dit wetsvoorstel verplicht dit wel te doen.
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op ernstige incidenten die in
het voortgezet onderwijs hebben plaatsgevonden, waarbij leerlingen
onder meer bedreigd en afgeperst zijn. De leden van voornoemde fractie
vragen of schoolbesturen voldoende in staat zijn om met dergelijke
ernstige incidenten om te gaan.
Scholen dragen de belangrijkste verantwoordelijkheid voor een adequate
borging van de veiligheid van leerlingen. Indien nodig spreekt de
inspectie scholen hierop aan. Deze eigen verantwoordelijkheid van
scholen ondersteunt het Ministerie van OCW door Stichting School en
Veiligheid (www.schoolenveiligheid.nl) te financieren. Deze stichting biedt
scholen ondersteuning, verschaft informatie en geeft adviezen gericht op
een veilig schoolklimaat. Scholen kunnen bij de stichting ook advies en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

15

informatie krijgen over de manier waarop zij kunnen omgaan met
afpersing, mishandeling en bedreiging. Ook over het doen van aangifte is
informatie aanwezig bij het Stichting school en veiligheid.
Wat is de betrokkenheid van de politie en wat is de betrokkenheid van de
inspectie in deze situaties, zo vragen de leden van de ChristenUnie-fractie.
Als zich op een school een incident voordoet van strafrechtelijke aard dan
treedt de politie handhavend, opsporend en/of hulpverlenend op.
Daarnaast is de politie alert op zogenoemde voorloopdelicten zoals pesten
en bedreigen en op signalen van radicalisering en groepsvorming. Als dit
soort zaken spelen op een school dan kan de politie de school adviseren
en ondersteunen, bijvoorbeeld door controleacties uit te voeren op of
rond scholen, door fysieke aanwezigheid, voorlichting aan docenten of
gesprekken met jongeren. Om de contacten tussen de betrokken
instanties soepel en gestructureerd te laten verlopen, staan in diverse
gemeenten, waaronder Amsterdam, scholen, gemeentebestuur, politie en
Openbaar Ministerie voortdurend met elkaar in verbinding via
zogenaamde convenanten schoolveiligheid.Bij de feitelijke afhandeling
van dergelijke situaties zijn de school en eventueel de politie de eerstverantwoordelijke partijen. De inspectie richt zich bij incidenten op het
functioneren van het veiligheidsbeleid.
1.3 Aanleiding en achtergrond
De leden van de CDA-fractie stellen vraagtekens bij de analyse van de
regering dat het pestbeleid verbeterd moet worden vanwege onder
andere de stijging van het aantal meldingen van pesten en het feit dat
scholen nu hun eigen aanpak volgen. Ze vragen zich echter of dit komt
door de aandacht voor het onderwerp of dat er echt een intrinsieke
stijging is van het aantal gevallen van pesten. Verder is de vraag of de
stijging van het aantal meldingen en klachten over pesten voortkomt uit
beleid dat onvoldoende effectief is en dus moet worden opgelost met
extra wetgeving. Graag ontvangen deze leden een nadere toelichting
hierop.
Zelfs indien zou worden verondersteld dat de toename van meldingen
geheel te verklaren is door factoren zoals een toegenomen meldingsbereidheid of afgenomen maatschappelijke acceptatie, betekent dit niet dat
de omvang en aard van de meldingen als zodanig niet voldoende ernstig
zijn om de bevordering van sociale veiligheid nadrukkelijk aandacht te
geven. De regering trekt uit deze gegevens de conclusie dat het hebben
van beleid niet genoeg is, maar blijvende aandacht nodig is voor de vraag
of het beleid toereikend is en of verbeteringen nodig zijn. Niet altijd is het
beleid effectief. De beoordeling van programma’s door de commissie
Anti-pestprogramma’s illustreert dit, en laat zien dat niet alle door scholen
gehanteerde methodieken effectief zijn en sommige zelfs contraproductief
kunnen werken. Ook hebben scholen te maken met veranderende
omstandigheden, waardoor situaties kunnen nopen tot aanpassing van
het beleid. Het is de taak van iedere school om zorg te dragen voor een
veilige sociale leeromgeving voor al haar leerlingen.
De leden van de PVV-fractie merken op dat het inmiddels ingetrokken
wetsvoorstel incidentenregistratie dat scholen verplichtte om alle zware
incidenten op school te registreren een alternatief bood om mogelijke
veiligheidsrisico’s op scholen inzichtelijk te maken. De leden vragen de
regering of zij dit eens is met de leden. Zo ja, waarom en zo nee, waarom
niet, zo vragen de leden van voornoemde fractie. Deze leden vragen wat
de beweegredenen zijn geweest om het wetsvoorstel verplichte incidentenregistratie in te trekken behalve het teveel aan papierwerk. De leden
van de PVV-fractie vragen of de regering het wetsvoorstel verplichte
incidentenregistratie wél zou handhaven indien er geen sprake zou zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

16

van veel papierwerk. Deze leden zijn van oordeel dat het wetsvoorstel
verplichte incidentenregistratie inhoudelijk zeer goed uitgewerkt was. Het
teveel aan papierwerk is voor de leden een te zware uitdrukking voor een
wet die veiligheidsrisico’s inzichtelijk zou kunnen maken. Voornoemde
leden vragen waarom de regering kiest voor het voorliggende
wetsvoorstel waar beleidsmatig niets nieuws in staat – behalve dat het
allemaal nu wettelijk is samengebracht – in plaats van het ingetrokken
wetsvoorstel verplichte incidentenregistratie waar bij de juiste manier van
gebruik van het incidentenregistratiesysteem actief handelen ten opzichte
van pesten en/of veiligheidsbeleid mogelijk gemaakt zou kunnen worden.
Het wetsvoorstel incidentenregistratie is ingetrokken, omdat het voorstel
naar de mening van de regering geen bijdrage leverde aan een effectieve
aanpak van pesten, noch aan de bevordering van de sociale veiligheid op
school. Een belangrijk verschil met het eerdere wetsvoorstel incidentenregistratie is dat die registratie géén inzicht gaf in de veiligheid/incidenten
op scholen. Scholen werden verplicht om binnen hun eigen interne
administratie een aantekening te maken, die op de school voor de
inspectie ter inzage was. Vervolgens werden de gegevens geaggregeerd
en was alleen in een landelijke rapportage voorzien. De gegevens konden
door de inspectie niet worden ingezien op persoonsniveau. Het leidde tot
een getotaliseerd landelijk beeld, zonder dat duidelijk zou zijn op welke
scholen de situatie onvoldoende is. Het voorzag daarmee niet in extern
inzicht in de incidentenregistratie. Ook zag het wetsvoorstel incidentenregistratie alleen op de registratie van zware incidenten en grove pesterijen,
en niet op de bredere vormen van pesten waarover het plan van aanpak
tegen pesten gaat. Van scholen wordt verwacht dat ze aangifte doen
wanneer sprake is van dergelijke zware incidenten. Leerlingen in het
primair en voortgezet onderwijs zijn gebaat bij een uniforme en structurele pestaanpak, die bovenal gericht is op preventie van alle vormen van
pesten. Daaraan droeg dit wetsvoorstel niet bij. In plaats van registratie
achteraf wordt in het onderhavige wetsvoorstel gekozen voor een
verfijndere en op pesten toegesneden monitoring van sociale veiligheid
op schoolniveau. De inspectie krijgt goed zicht op de sociale veiligheid op
scholen en zij kan – indien nodig – ingrijpen. De manier waarop de school
de monitoring regelt is aan de scholen zelf.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat naar aanleiding van de
motie van de leden Bergkamp en Van der Burg de PO-Raad en de VO-raad
tot een actieplan zijn gekomen. Dit biedt een goed alternatief voor de
verplichting van bepaalde anti-pestprogramma’s. Graag horen deze leden
op wat voor manier kennis en best practices op het gebied van
anti-pestprogramma’s gedeeld worden.
Een belangrijk hulpmiddel voor scholen bij het kiezen van een anti-pestprogramma is de beoordeling van de Commissie Anti-pestprogramma’s.
Deze geeft aan welke programma’s en interventies effectief zijn bij het
voorkomen en tegengaan van pesten. De resultaten van de beoordeling
staan op de website van het Nederlands Jeugdinstituut (hierna: NJi) en
zijn openbaar toegankelijk. De sectorraden hebben in hun actieplan
aangekondigd de bewezen effectieve programma’s en methoden actief
onder de aandacht te brengen van scholen. Hiertoe werken de raden en
Stichting School en Veiligheid samen met experts van het NJi aan een
instrument dat scholen helpt bij het kiezen van een goede aanpak.
Daarnaast investeer ik de komende jaren in wetenschappelijk onderzoek
naar de effectiviteit van de door de commissie aangewezen veelbelovende
programma’s. De resultaten en de beoordeling van dit effectonderzoek
worden in 2017 bekend gemaakt. Zo wordt voor scholen duidelijk welke
programma’s in ieder geval werken.
De leden van de ChristenUnie-fractie spreken hun waardering uit voor het
«actieplan sociale veiligheid op school» van de PO-Raad en de VO-raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

17

De regering noemt het een goed alternatief voor de verplichting van het
gebruik van een bewezen effectief anti-pestprogramma, zodat dit
onderdeel niet meer is opgenomen in het wetsvoorstel. De leden
onderschrijven deze keuze. De genoemde leden vragen de regering
waarom invoering van voorliggend wetsvoorstel op andere punten wel
noodzakelijk is in aanvulling op het actieplan en waarin het actieplan van
de PO-Raad en de VO-raad tekortschiet.
Dit actieplan kent een groot aantal activiteiten dat de invoering van de
wettelijke zorgplicht ondersteunt. Het is van groot belang dat scholen het
actieplan omarmen en het in de praktijk brengen. Het invoeren van de
wettelijke zorgplicht is voor scholen een belangrijke stok achter de deur en
complementair aan het actieplan. Beide zijn onmisbaar bij het tegengaan
van pesten. De voorgenomen activiteiten hebben echter geen verplicht
karakter, en voor scholen die in gebreke blijven bij de realisering daarvan
of zich daaraan niet gebonden achten, ontbreekt een afdoende basis hen
daarop aan te spreken en om zo nodig handhavend te kunnen optreden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat, volgens de regering, het
voordeel van dit wetsvoorstel boven het wetsvoorstel incidentenregistratie is dat minder papierwerk ontstaat. Zij vragen hoe deze stelling te
verenigen is met de bewering in het nader rapport dat voldoende inzicht
in de veiligheid naast het bevragen van de leerlingen en leraren ook
registratie van incidenten omvat.
De bedoelde passage verwijst naar gegevens uit het Onderwijsverslag in
2011/12 en 2012/13 dat in de desbetreffende passage wordt beschreven.
De in het voorliggende wetsvoorstel opgenomen monitoring betreft (zie
onder meer slot derde sectie van onderdeel c) bevraging van leerlingen
over incidenten, veiligheidsbeleving en schoolwelbevinden. Het gaat dus
om een integrale bevraging, die de school inzicht geeft in de sociale
veiligheid op de school en nodig is om een adequaat veiligheidsbeleid te
kunnen voeren. Het gaat dus in de eerste plaats om een op gebruik door
de school gerichte activiteit, die tegelijkertijd inzicht in verschillende
aspecten geeft, zodat sprake is van minder papierwerk.
Deze leden merken op dat verplichte incidentenregistratie niet uit het
voorstel volgt. Graag vernemen zij of de regering deze registratie wel of
niet beoogt.
De in het wetsvoorstel opgenomen monitoring omvat (zie onderdeel 3.4
van de memorie van toelichting) onder meer de aantasting van de sociale
en fysieke veiligheid van leerlingen («zoals door pesten (...), geweld,
discriminatie e.d.»). De monitoring geeft daarmee dus eveneens een beeld
van de mate waarin zich incidenten voordoen op het terrein van de sociale
veiligheid.
De leden van de SGP-fractie vragen welke inspanningen de regering
verricht om scholen te ondersteunen bij hun zorgplicht voor zover het
pesten via sociale media betreft. Zij vragen specifiek aandacht voor apps
als Secret waarmee jongeren elkaar op anonieme wijze kunnen pesten. De
leden van voornoemde vragen of de regering mogelijkheden ziet om
dergelijke funeste initiatieven tegen te gaan.
In de memorie van toelichting heeft de regering betoogt dat pesten via
social media beschouwd wordt als een verschijningsvorm van pesten. Er
zijn geen specifieke verplichtingen ten aanzien hiervan opgenomen
binnen het wettelijk kader. Wel is er aandacht voor pesten via social media
binnen een aantal activiteiten van de raden. Daarnaast is er via diverse
door de overheid gesubsidieerde websites (www.pestweb.nl,
www.mediawijsheid.nl, www.digitaalpesten.nl) de mogelijkheid voor
leraren en leerlingen om hulp en advies te vragen wanneer zij hulp nodig
hebben met digitaal pesten. Ook als het pesten via specifieke apps
plaatsvindt. De regering zet daarmee met name in op voorlichting en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

18

bewustwording. De regering heeft geen mogelijkheden om het aanbod
van dergelijke apps te reguleren.
1.4 Nut en noodzaak van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Raad van State de regering
vraagt naar de noodzaak van wetgeving aangezien zij, vanwege het
opnemen van het sociale veiligheidsbeleid in het schoolplan, in de
veronderstelling is dat de inspectie kan handhaven, tot aan een bekostigingssanctie aan toe. De leden verwijzen naar eerdere debatten over dit
onderwerp en vragen aan de regering of dat waar is. Deze leden zijn van
mening dat een school bij het geheel ontbreken van het sociale veiligheidsbeleid en het dus ook ontbreken van het beleid in de schoolgids, wel
aangesproken kan worden door de inspectie, maar dat dit niet meer
mogelijk is zodra het beleid in de schoolgids staat. De leden van
voornoemde fractie vragen of de regering hier nogmaals een toelichting
op kan geven.
Op dit moment is in de Wet op het primair onderwijs, de Wet op het
voortgezet onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet primair
onderwijs BES en de Wet voortgezet onderwijs BES opgenomen dat de
schoolgids het beleid met betrekking tot de veiligheid moet bevatten. Dit
betekent strikt juridisch een verplichting voor scholen om veiligheidsbeleid te formuleren en dit te beschrijven in de schoolgids. Er worden in
de wet geen inhoudelijke eisen gesteld aan het veiligheidsbeleid en de
uitvoering daarvan. De inspectie kan alleen handhaven (en dus een
bekostigingssanctie opleggen), indien er geen veiligheidsbeleid in de
schoolgids is opgenomen. De inspectie kan door introductie van de
zorgplicht in de sectorwetten niet alleen handhaven op de papieren
werkelijkheid – namelijk het al dan niet voldoen aan de verplichting om in
de schoolgids veiligheidsbeleid op te nemen – maar ook op de inspanning
van de school om dit beleid effectief uit te voeren. Door het zorgdragen
voor sociale veiligheid expliciet te benoemen in de wet wordt het een
deugdelijkheidseis, waarmee het voor de inspectie mogelijk wordt om bij
overtreding daarvan de instrumenten van opschorting of inhouding van
(een deel van) de bekostiging in te zetten, en dat heeft ook preventieve
werking, zodat verbetering in de praktijk kan worden verwacht. Het
verplicht inzage geven in de resultaten uit de monitoring brengt de
inspectie beter in positie om, het gesprek aan te gaan met een school over
de sociale veiligheid.
De leden vragen of ze goed hebben begrepen dat op het moment dat het
beleid weliswaar in de schoolgids staat maar niet in de praktijk wordt
gebracht, de inspectie geen (juridisch) instrumentarium heeft om in te
grijpen.
Ja, dat hebben de leden goed begrepen. De inspectie kan een school op
basis van de kwaliteitseisen in het toezichtskader aanspreken op het niet
of onvoldoende invullen van het veiligheidsbeleid, maar dit toezicht is niet
gebaseerd op een deugdelijkheidseis en kan daarom niet door middel van
sancties worden afgedwongen. De huidige situatie biedt onvoldoende
juridische basis voor handhavend optreden door de inspectie, indien
risico’s rond de sociale veiligheid van leerlingen op een school daarom
vragen. Door sociale veiligheid expliciet in de verschillende sectorwetten
op te nemen wordt het een deugdelijkheidseis, waarbij het voor de
inspectie mogelijk is om bij de overtreding daarvan de instrumenten van
opschorting of inhouding van (een deel van) de bekostiging in te zetten. In
tegenstelling tot de huidige situatie kan de inspectie na inwerkingtreding
van het wetsvoorstel handhavend optreden als blijkt dat de school zich te
weinig of niet adequaat inspant om voor alle leerlingen een veilige
leeromgeving te creëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

19

De leden van voornoemde fractie vragen hoe zich dit dan verhoudt tot het
advies van de Raad van State.
De Raad van State merkt in haar advies op dat de inspectie reeds over
voldoende mogelijkheden beschikt om (de uitvoering) van beleid te
beoordelen en bekostigingssancties te treffen. Tevens merkt de Raad van
State op dat de inspectie op basis van de WOT kan toezien op de
uitvoering van het beleid inzake sociale veiligheid en dat eventuele
tekortkomingen kunnen leiden tot de kwalificatie zwakke school. Hierover
verschillen de regering en de Raad van State van mening. De regering
meent dat de inspectie niet over voldoende middelen beschikt om het
beleid te beoordelen en bekostigingssancties te treffen. Het hebben van
sociaal veiligheidsbeleid betekent dus niet altijd dat het geformuleerde
beleid passend is of effectief in de praktijk wordt gebracht. Zoals bij de
beantwoording van de vorige vraag is beschreven beschikt de inspectie in
de huidige situatie over onvoldoende handvatten ten aanzien van scholen
die onvoldoende doen om te zorgen voor een veilig schoolklimaat. Met
het huidige wetsvoorstel worden deze binnen handbereik van de inspectie
gebracht. Er wordt een aantal centrale elementen aangereikt aan scholen,
die noodzakelijk zijn om een veilig schoolklimaat te bewerkstelligen. Het
wetsvoorstel introduceert de verplichting voor scholen om ten aanzien
van sociale veiligheid een set van samenhangende maatregelen te
ontwikkelen, gericht op preventie en op het afhandelen van incidenten.
Een school dient het beleid te vormen met alle betrokkenen in de school
(leerlingen, leraren, medezeggenschapsraad, ouders) en het stevig te
verankeren in de dagelijkse praktijk van de school. Door valide en
betrouwbare monitoring verplicht te stellen en een aantal specifieke taken
in het kader van het tegengaan van pesten te beleggen bij één persoon
ontstaat er een aanpak, waarbij maatregelen stelselmatig worden
gebaseerd op de feitelijke situatie op de school en de veranderingen die
daarin optreden.
Voorts kunnen ouders de school aansprakelijk stellen bij het niet-nakomen
van de verplichting om dergelijk beleid te hebben. Dat is echter pas
achteraf, want ouders zullen dit rechtsmiddel pas oppakken ná een
incident. De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel preventieve werking
van dit instrument uit kan gaan.
Van belang is eerst en vooral dat de school vroegtijdig en uit eigen
beweging toereikende maatregelen treft om een sociaal veilige omgeving
voor alle leerlingen te realiseren. De maatregelen in het wetsvoorstel zijn
daarop gericht. Uit het beperkte aantal civiele procedures die ouders
hebben aangespannen tegen scholen, blijkt dat zij doorgaans pas naar de
rechter stappen als er sprake is van een ernstig uit de hand gelopen
situatie. Het probleem wordt dan niet bijtijds opgelost. Omdat dit voor
ouders een zwaar middel is, waarvan de effectiviteit voor het oplossen
van het eigen probleem twijfelachtig is, kiest de regering niet voor deze
route. In de praktijk is de effectiviteit van deze benadering of de preventieve werking daarvan ook niet gebleken. Een belangrijke overweging
daarbij is dat de regering deze last niet bij ouders wil leggen, maar in de
eerste plaats scholen wil aansporen de sociale veiligheid afdoende te
realiseren.
Voorts lezen de leden in de memorie van toelichting dat het wetsvoorstel
spreekt van een inspanningsverplichting, waarbij het resultaat wordt
meegewogen. De Raad van State vindt juist een resultaatsverplichting te
ver gaan. Hoe ziet de regering de door haar gekozen middenweg, zo
vragen deze leden.
Zoals uit het voorgaande al blijkt, verwacht de regering niet van scholen
dat zij pesten eenzijdig volledig kunnen uitbannen. Zij verwacht van
scholen dat ze het maximale doen om ieder kind naar een veilige school
te laten gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

20

De leden van de PvdA-fractie merken op dat pesten niet alleen op school
gebeurt, maar ook via internet. De leden van voornoemde fractie vragen
of de regering op de hoogte is van het initiatief van stichting Importunus,
die zich inzet voor een veilige digitale omgeving voor scholen, door het
leveren van een softwaretool dat digitaal ongewenst gedrag kan detecteren. Met deze input wordt een school in staat gesteld om tot actie te
komen. Alles wat op school gebeurt wordt gefilterd op woorden en
bepaalde schermen (bijvoorbeeld websites over drugswapens, aanzet tot
jihadisme etc.) komen bij een vertrouwenspersoon terecht. De leden van
voornoemde fractie vragen of de regering bereid is dit initiatief en
mogelijk ook andere initiatieven zonder winstoogmerk, die cyberpesten
tegengaan, te ondersteunen.
De regering heeft met interesse kennis genomen van het initiatief van de
Stichting Importonus. Pesten is een breed maatschappelijk probleem. Het
is van groot belang dat ook private partijen in de samenleving hun
steentje bijdragen om pesten tegen te gaan. De regering is daarbij echter
niet in positie om specifieke programma’s financieel te ondersteunen.
Dezelfde leden vragen zich vervolgens af of cyberpesten een onderdeel is
van de vragen in de tweejaarlijkse monitor die de Staatssecretaris
bespreekt in zijn brief van 3 oktober 20149. Indien dat niet zo is, kan de
Staatssecretaris toezeggen dat cyberpesten in de volgende tweejaarlijkse
monitor wordt meegenomen, zo vragen deze leden.
Cyberpesten is terug te vinden in de Monitor sociale veiligheid in en rond
scholen.10 Het is onderdeel van de vragen in de monitor die gesteld
worden over «de wijze waarop wordt gepest».
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of cyberpesten voldoende
wordt meegenomen in de anti-pestprogramma’s waaruit scholen nu
kunnen kiezen.
Scholen kunnen kiezen voor een aanpak en/of interventie die past bij hun
pedagogische visie en context. Dit betekent ook dat scholen kunnen
kiezen voor interventies die zich richten op cyberpesten. Er zijn
programma’s op de markt die zich hier specifiek op richten.
Ook vragen deze leden of er in het actieplan de verbinding gemaakt wordt
met het bespreken en signaleren van kindermishandeling.
In het actieplan van de sectorraden wordt geen verbinding gemaakt met
het thema kindermishandeling. Wel wordt gepleit voor een brede
benadering van het begrip sociale veiligheid.
De leden van voornoemde fractie vragen of de regering de stand van
zaken kan geven betreffend de aanbevelingen voor betere toerusting van
aankomende leraren op het gebied van sociale veiligheid en pesten
opgesteld door de pabo’s, lerarenopleidingen en Centrum School en
Veiligheid. Ze vragen ook wanneer worden deze aanbevelingen worden
geïmplementeerd en wanneer studenten aan de pabo’s hier daadwerkelijk
les in krijgen.
Op 17 december 2014 is de rapportage «Aandacht voor sociale veiligheid
in pabo’s en tweedegraads lerarenopleidingen» aan uw Kamer gezonden
(Kamerstukken II 2014/15, 27 923, nr. 196). Stichting School en Veiligheid
geeft daarin een beeld van de wijze waarop de opleidingen aandacht
besteden aan sociale veiligheid. Er is reeds aandacht voor sociale
9

Plan van aanpak tegen pesten en uitvoering van de motie Bergkamp/Van der Burg (Kamerstuk
29 240, nr. 65), Kamerstuk 29 240, nr. 68.
10
Sociale veiligheid in en rond scholen, Primair (Speciaal) Onderwijs 2010–2014, Voortgezet
(speciaal) Onderwijs 2006–2014. drs. R. Sijbers, D. Fettelaar MSc, drs. W. de Wit, Prof. Dr. T.
Mooij. ITS, Radboud Universiteit, Nijmegen, december 2014. Kamerstuk 2015-29240-69,
15 januari 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

21

veiligheid op alle pabo’s en tweedegraadsopleidingen, maar er is
geconcludeerd dat de aandacht hiervoor structureler kan worden ingebed.
Naar aanleiding van deze conclusie heeft Stichting School en Veiligheid
drie concrete aanbevelingen om deze verder te versterken. De pabo’s en
lerarenopleidingen zullen naar aanleiding van dit rapport met de
aanbevelingen aan de slag gaan en daarmee de aandacht voor sociale
veiligheid binnen de opleiding versterken. Zij doen dit met ondersteuning
van Stichting School en Veiligheid. Dit traject is in januari 2015 van start
gegaan en wordt in de zomer van 2015 afgerond. In de zomer van 2015 zal
er een richtlijn ontwikkeld zijn voor de operationalisering van het thema
sociale veiligheid en is er een digitale kennisbank beschikbaar voor de
pabo’s en lerarenopleidingen, die de lerarenopleidingen dan individueel
kunnen benutten voor de vormgeving van hun curriculum.
Is de regering het met de leden van de PvdA-fractie eens dat hier altijd
actie moet worden ondernomen door scholen, inclusief aangifte, zodat er
ook vervolging kan plaatsvinden, zo vragen zij.
De regering is het eens met de stelling dat altijd aangifte dient te worden
gedaan van strafbare feiten, zoals afpersing
De leden van de SP-fractie merken op dat regering de controle op
schoolgidsen slechts ziet als een beoordeling van «de papieren werkelijkheid». Deze leden kunnen zich voor een groot deel in die kwalificatie
vinden, maar vragen in hoeverre dit een nieuwe beleidsrichting is, waarbij
dezelfde kwalificatie wordt gegeven. Zij wijzen in dit geval op de
handhaving van de regels met betrekking tot de vrijwillige ouderbijdrage
op scholen. Geldt de controle van de schoolgids in die zin ook als
«beoordelen van de papieren werkelijkheid», zo vragen deze leden.
De schoolgids is primair een voorlichtings- en verantwoordingsdocument
aan betrokkenen bij de school, in het bijzonder ouders en leerlingen. Op
grond van wat in de schoolgids is vermeld, kunnen dezen op de hoogte
zijn van de kwaliteit van de school, hun rechten en plichten en een aantal
praktische zaken. Secundair is de schoolgids een bron voor het risicogerichte toezicht van de inspectie. De inspectie controleert of er sprake is
van een schoolgids en gebruikt de inhoud ervan zo nodig bij het bepalen
van zwaartepunten voor de proportionele invulling van het toezicht. Voor
wat betreft de ouderbijdrage is ook in de wet geregeld dat de ouderbijdrage werkelijk vrijwillig moet zijn, los van het feit dat het in de schoolgids
moet staan. Dat is nu bij het veiligheidsbeleid niet zo: daarvan is alleen
bepaald dat het in de schoolgids moet staan. In zoverre is het dus niet
goed te vergelijken. Bovendien gaat het bij het toezicht op het sociale
veiligheidsbeleid, anders dan bij de ouderbijdrage, om relatief ingewikkelde materie. Een doeltreffend veiligheidsbeleid kan immers allerlei
vormen aannemen en moet beoordeeld worden in relatie tot de uitvoering
en resultaten in de praktijk. Het is daarom van belang dat aan de hand van
monitoring kan worden vastgesteld dat sprake is van beleid dat succesvol
is en leidt tot een sociaal veilige school, als middel waarmee de school
invulling geeft aan de zorg voor de sociale veiligheid. Belangrijke
elementen van een dergelijk veiligheidsbeleid (een coördinator en
aanspreekpunt, inzicht in de situatie door monitoring) worden gespecificeerd, zodat de school, zo nodig, gericht op het functioneren van het
veiligheidsbeleid kan worden aangesproken.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering het eens is met de
stelling dat een veilig schoolklimaat pas werkelijk tot stand komt, als het
belang ervan door iedereen wordt ingezien en men ernaar gaat leven. Zij
vragen wat de regering doet om dat voor elkaar te krijgen en hoe de
regering kan voorkomen, dat zij opnieuw een «papieren tijger» optuigt.
(75, PO/VO) En hoe gaat de regering de scholen daarbij faciliteren en
steunen, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

22

De regering is het met de leden van de SP-fractie eens. Met de set
maatregelen uit het plan van aanpak tegen pesten wil zij bereiken dat
scholen, leraren, ouders en leerlingen gezamenlijk hun eigen verantwoordelijkheid nemen en vanuit hun rol helpen bij de totstandkoming van een
veilig schoolklimaat. Het wetsvoorstel bevat een aantal centrale
elementen, die noodzakelijk zijn voor een school om een sociaal veilig
schoolklimaat te bewerkstelligen. Hierdoor ontstaat er een aanpak,
waarbij maatregelen stelselmatig worden gebaseerd op de feitelijke
situatie op de school en de veranderingen die daarin optreden. De
regering en de sectorraden hebben afspraken gemaakt om pesten aan te
pakken en de bewustwording in de sector blijvend te stimuleren. De
sectorraden ondersteunen via het actieplan scholen bij het creëren van
een sociaal veilige omgeving voor leerlingen. Onderdeel hiervan is een
actie van de raden om met verschillende partijen in het veld een nieuw
model veiligheidsplan te maken, dat actief in de school kan worden
ingezet en dat alle betrokkenen sturing en ondersteuning biedt bij het
creëren en vergroten van de sociale veiligheid in de school.
De leden van voornoemde fractie vragen of de regering het met deze
leden eens is, dat te grote klassen, te weinig handen in de klas, te hoge
werkdruk van het personeel of de afwezigheid van een conciërge een zeer
belangrijke oorzaak is van onvoldoende sociale veiligheid op school. Zo
ja, hoe gaat hij scholen daarin tegemoet komen, zo vragen deze leden.
De bekostiging is toereikend voor een adequate bezetting. De wijze
waarop scholen hier invulling aan geven is aan hen.
Voorts vragen dezelfde leden of de regering met de leden van mening is
dat veel scholen werken met succesvolle methoden die niet zijn
opgenomen in de beperkte set van antipestprogramma’s.
Veel scholen spannen zich in om pesten tegen te gaan en zij slagen hier
gelukkig ook in. De regering heeft geen zicht op de programma’s,
methodes of interventies die scholen hierbij gebruiken.
Kan de regering garanderen dat scholen zelf mogen beslissen, waarbij zij
zich slechts dienen te verantwoorden over de resultaten, zo vragen de
leden van de SP-fractie voorts.
Zoals beschreven in de memorie van toelichting van het wetsvoorstel, laat
het wetsvoorstel scholen vrij om in het kader van het tegengaan van
pesten en het zorgdragen voor de sociale veiligheid te kiezen voor één
specifiek programma of voor een goede combinatie van (eigen)
aanpakken, methoden en interventies die zich richten op een effectieve
schoolbrede aanpak van de sociale veiligheid en het tegengaan van
pesten.
Is het waar dat impliciet alsnog gekoerst wordt op goedgekeurde
anti-pestprogramma’s gezien de opmerking dat scholen zich bij de keuze
van een methode ook rekenschap dienen te geven van het bewezen effect
van de methode, vragen dezelfde leden vervolgens.
Scholen mogen zelf een passende aanpak kiezen. Wel moeten scholen
kunnen aantonen met welke interventies of programma’s zij een sociaal
veilige omgeving waarborgen en aan de hand van de veiligheidsbeleving
van leerlingen inzichtelijk maken dat de gekozen aanpak effect sorteert. De
regering hoopt dat scholen zich hierbij zoveel mogelijk op de hoogte
stellen van wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van de verschillende methodes en hier rekening mee houden bij het maken van hun
keuzes.
De leden van de SP-fractie vragen ook wat is de reden dat de regering
expliciet benoemd dat het onderzoek door de Commissie
Anti-pestprogramma’s naar antipestprogramma’s een belangrijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

23

hulpmiddel is bij de keuze van de methode door scholen, terwijl deze wet
scholen juist vrij laat in de keuze van de methode?
Veel scholen hebben tijdens de interactieve aanloop naar het plan van
aanpak tegen pesten aangegeven moeite te hebben met het maken van
een goede keuze in het woud van methoden, daarom wil de regering
scholen ondersteunen bij hun keuze. Daartoe is de commissie
Anti-pestprogamma’s de opdracht gegeven om te beoordelen welke
programma’s effectief zijn tegen pesten. Hun advies staat op de website
van het NJi en is vrij toegankelijk. De regering verwacht dat scholen zich
bij de keuze voor een programma hierdoor zullen laten leiden.
Wat is de reden dat een anti-pestprogramma dat voldoet aan alle eisen die
de regering stelt (het is preventief en curatief, richt zich op de groep en de
plaats van het individu in de groep en mobiliseert de hele groep in geval
van pesten) en nota bene wetenschappelijk bewezen effectief is bevonden
niet op de lijst van het NJI11 staat, zo vragen dezelfde leden.
Aangezien niet is aangegeven over welk programma dit gaat, is het niet
mogelijk om deze vraag te beantwoorden. Wellicht heeft het programma
zich niet aangemeld voor beoordeling.
De leden van de CDA-fractie missen in dit wetsvoorstel de rol van ouders
en kinderen. Hoe staat het met de verantwoordelijkheid van ouders en de
kinderen zelf om op een goede manier met elkaar om te gaan, zo vragen
deze leden.
Het is niet mogelijk om ouders en kinderen een verplichting op te leggen
met de sectorwetten onderwijs. Via flankerend beleid probeert de regering
waar nodig scholen handvatten mee te geven om het goede gesprek te
voeren, en scholen aan te moedigen om ouders en leerlingen goed te
betrekken waarbij de inzet is om hen bewust te maken van hun eigen
verantwoordelijkheid.
Is het niet zo, zo vragen deze leden, dat dit wetsvoorstel er juist voor zal
zorgen dat de indruk wordt gewekt dat het een eenzijdige verantwoordelijkheid van de scholen is om te zorgen voor een veilig schoolklimaat. Ook
vragen zij zich af of dit wetsvoorstel het gevoel bij ouders en kinderen zal
versterken dat zij weinig kunnen bijdragen aan het voorkomen van pesten
en een onveilig schoolklimaat.
Structurele verankering van effectief veiligheidsbeleid is bij uitstek
ingebed in het pedagogisch beleid en verbonden met het schoolklimaat.
Het aanspreken van leerlingen op gedrag en regelovertreding, het leveren
van een positieve bijdrage en nemen van verantwoordelijkheid en, meer
algemeen, bevordering van sociale en maatschappelijke competenties
richten zich bij uitstek op gedrag en houdingen van leerlingen.
Tevens vragen deze leden te reageren op de opmerking van de Raad van
State dat dit wetsvoorstel scholen een grotere verantwoordelijkheid geeft
dan zij kunnen waarmaken.
Er is sprake van een inspanningsverplichting, niet van een resultaatsverplichting. De inspectie beoordeelt scholen niet op het plaatsvinden van
incidenten, maar op hun inspanning om preventief sociaal veiligheidsbeleid te voeren en te handelen als er zich onverhoopt toch incidenten
voordoen. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State is
«waarborgen» vervangen door «zorgdragen voor», waarmee er sprake is
van een inspanningsverplichting in plaats van een resultaatsverplichting.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering voorts nader te motiveren
waarom zij er niet bang voor is dat dit wetsvoorstel zal zorgdragen voor
minder samenhang van de verschillende aspecten van het functioneren
11

NJI: Nederlands Jeugdinstituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

24

van scholen en ook het eventueel verdringen van andere aspecten van
kwaliteit van de school, zoals de Raad van State stelt.
Een adequaat veiligheidsbeleid staat niet op zichzelf, maar is verbonden
met het overige schoolbeleid, onder meer voor wat betreft het pedagogisch beleid en het aanbod gericht op verwerving van sociale en
maatschappelijke competenties. Scholen zijn vrij het veiligheidsbeleid in
te vullen op een manier die past bij de school. Omdat een doeltreffend
veiligheidsbeleid verankering in het verdere schoolbeleid en aansluiting
bij de situatie waarin de school verkeert veronderstelt, kan worden
aangenomen dat het veiligheidsbeleid niet ten koste gaat van het in
samenhang functioneren van verschillende aspecten van kwaliteit.
Aannemelijk is verder dat sociale veiligheid en een positief schoolklimaat
veeleer bijdragen aan het algehele functioneren van de school en aan de
randvoorwaarden om andere doelen te realiseren.
In aansluiting hierop vragen deze leden de regering nader te motiveren
waarom zij van mening is dat extra wettelijke bepalingen ten aanzien van
sociale veiligheid niet nodig zijn ten aanzien van het beroepsonderwijs en
alleen ten aanzien van het primair en secundair onderwijs.
Uit onderzoek blijkt dat met name kinderen tussen de tien en veertien jaar
te maken krijgen met pestgedrag. Onderzoekers vonden een piek in het
pestgedrag bij de overgang naar de middelbare school; het moment
waarop de sociale hiërarchie wordt bepaald.12 Aangezien het gedrag in
voornoemde leeftijdscategorie het meest extreem is, kiest de regering er
vooralsnog voor om juist in het funderend onderwijs het meest verregaande instrument – wetgeving – in te zetten. Daarmee wil de regering
niet suggereren dat er in de andere sectoren geen aandacht voor sociale
veiligheid en het tegengaan van pesten dient te zijn. Gezien de ontwikkelingsfase van de leerlingen in het funderend onderwijs en hun ontvankelijke leeftijd is dat een goed aangrijpingspunt om een kentering te
bewerkstelligen, die ook op langere termijn doorwerkt naar andere
maatschappelijke sectoren.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen nadere onderbouwing van de
constatering dat de inspectie op dit moment niet handhavend kan
optreden als het om sociale veiligheid gaat.
Het inspectietoezicht op de sociale veiligheid is thans onderdeel van
kwaliteitsindicatoren zoals die in de toezichtskaders van de inspectie zijn
opgenomen. Omdat een verplichting in de sectorwetten ontbreekt, kan de
inspectie niet sanctionerend optreden.
Dezelfde leden vragen voorst waarom kan de inspectie nu niet
handhavend kan optreden als het om sociale veiligheid gaat en of hier
voorbeelden van zijn te geven.
De argumentatie in het nader rapport komt erop neer dat alleen het
geheel ontbreken van een veiligheidsbeleid in de schoolgids grond voor
het opleggen van sancties is, maar geen inhoudelijke eisen gesteld
kunnen worden aan het beleid, noch aan de uitvoering daarvan. Als een
school tekortschiet op het gebied van sociale veiligheid is beoordeling als
zwakke of zeer zwakke school op grond van het huidige toezichtskader in
de regel niet aan de orde. Deze terughoudende invulling hangt samen met
het ontbreken van een verplichting in de sectorwetten. Een belangrijke
overweging is daarnaast dat effectief handhavend optreden doeltreffend
risicogericht toezicht met een preventieve werking veronderstelt. Bij het
ontbreken van een wettelijke basis daarvoor is daarvan thans geen sprake.
Dit wordt mogelijk door monitoring, met toegang van de inspectie tot
deze gegevens. Het toezicht wordt naar het oordeel van de regering thans
dus onwenselijk begrensd door het gegeven dat geen sprake is van een
12

http://www.nji.nl/nl/Risicofactoren_Pesten.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

25

deugdelijkheidseis. Het huidige optreden van de inspectie in situaties
waarin de sociale veiligheid op scholen tekort schiet, richt zich doorgaans
op het maken van op basis van instemming van de school gebaseerde
afspraken over te realiseren verbeteringen.
Welke extra mogelijkheden krijgt de inspectie door het expliciteren van
sociale veiligheid in de wet, zo vragen deze leden ook.
Zoals eerder opgemerkt staat het bereiken van een veilige schoolomgeving centraal. De inspectie kan door introductie van de zorgplicht in de
sectorwetten niet alleen handhaven op de papieren werkelijkheid
– namelijk het al dan niet voldoen aan de verplichting om in de schoolgids
veiligheidsbeleid op te nemen – maar ook op de inspanning van de school
om dit beleid effectief uit te voeren. Door het zorgdragen voor sociale
veiligheid expliciet te benoemen in de wet wordt het een deugdelijkheidseis, waarmee het voor de inspectie mogelijk wordt om bij
overtreding daarvan de instrumenten van opschorting of inhouding van
(een deel van) de bekostiging in te zetten, en dat heeft ook preventieve
werking, zodat verbetering in de praktijk kan worden verwacht. Het
verplicht inzage geven in de resultaten uit de monitoring brengt de
inspectie beter in positie om, het gesprek aan te gaan met een school over
de sociale veiligheid. De monitoring draagt bij aan het inzicht in de mate
waarin daarvan sprake van is. Ook het voeren van een adequaat sociaal
veiligheidsbeleid en een coördinator en aanspreekpunt als onderdeel
daarvan, zijn daarop gericht. Als geen sprake is van een veilige schoolomgeving en scholen hieraan niet voldoen, is in de eerste plaats van belang
dat scholen alsnog voldoende invulling geven aan deze randvoorwaarden.
Het inspectietoezicht is daarop gericht, en wordt effectief vanwege de
verplichting tot monitoring. Door de preventieve werking van de
mogelijkheid zo nodig handhavend te kunnen optreden, kan de inspectie
op effectieve wijze bewerkstelligen dat scholen alsnog de nodige
maatregelen treffen. Hoewel het treffen van sancties nodig kan blijken,
blijft ook dan het primaire doel de school ertoe te bewegen alsnog het
tekortschieten van de randvoorwaarden op te lossen.
2. Doel en inhoud wetsvoorstel
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering uiteen kan zetten hoe
zij de effectiviteit van het monitoren gaat toetsen.
De inspectie gaat dit toetsen aan hand van het risicogericht toezicht. Dit
wordt verder geoperationaliseerd in het toezichtskader in samenspraak
met de scholen. Dit geeft de scholen ook de nodige houvast.
Deze leden vragen voorts of naast de voorgestelde wijzigingen het ook
effectief zou zijn om in de Wet medezeggenschap op scholen toe te
voegen dat de medezeggenschap geïnformeerd wordt over de uitkomst
van de monitoring.
Conform artikel 8 van de Wet medezeggenschap op scholen (hierna:
WMS) ontvangt de medezeggenschapsraad van het bevoegd gezag, al
dan niet gevraagd, tijdig alle inlichtingen die deze voor de vervulling van
zijn taak redelijkerwijze nodig heeft. Ook heeft de medezeggenschapsraad
instemmingsbevoegdheid ten aanzien van vaststelling of wijziging van
regels op het gebied van het veiligheids-, gezondheids- en welzijnsbeleid.
De betrokkenheid van de medezeggenschap is op deze manier verzekerd.
Daarnaast vragen deze leden of de regering kan toelichten waarom het
wetsvoorstel niet van toepassing is op middelbaar beroepsonderwijs.
Zoals eerder uiteengezet in reactie op de vraag van de leden van de
CDA-fractie kiest de regering er vooralsnog voor om alleen in het
funderend onderwijs het instrument wetgeving in te zetten. Gezien de
ontwikkelingsfase van de leerlingen in het funderend onderwijs en hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

26

ontvankelijke leeftijd is dat een goed aangrijpingspunt om een kentering
te bewerkstelligen. Zodat deze ook op langere termijn kan doorwerken
naar andere maatschappelijke sectoren.
Is de regering het met de leden van de PvdA-fractie eens dat ook op het
mbo zorg gedragen moet worden voor de sociale veiligheid en pesten
breed aangepakt moet worden?
De regering deelt de mening van de leden van de PvdA-fractie.
De leden van voornoemde fractie begrijpen voorts dat de inspectie
instrumenten heeft om in te grijpen als een school onvoldoende scoort.
Voorts vragen deze leden of de inspectie ook een rol heeft om scholen
extra te stimuleren als scholen onvoldoende scoren. En hoe zorgt de
regering ervoor dat scholen de stijgende lijn vasthouden en zelfs inzetten
op verbetering hiervan, zo vragen deze leden.
Het toezicht van de inspectie is risicogericht en proportioneel. Verbetering
van de sociale veiligheid en het schoolklimaat behoort in de eerste plaats
tot de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag. Als de sociale
veiligheid onvoldoende is, zal de inspectie het bevoegd gezag daarop
aanspreken. Dit aanspreken kan afhankelijk van de (ernst van de) situatie
verschillende vormen aannemen, zoals het stimuleren van maatregelen
tot verbetering of het geven van opdrachten daartoe. Als de situatie
voldoende is, maar in de monitoring van de school over de tijd een
negatieve trend zichtbaar is, kan de inspectie een school stimuleren het
veiligheidsbeleid te evalueren en zo nodig te herzien.
Kan de regering toelichten of en hoe de inspectie gaat controleren op het
daadwerkelijk bestaan van de coördinator die verantwoordelijk wordt voor
het beleid in het kader van het tegengaan van pesten en fungeert als
aanspreekpunt voor scholieren, ouders en docenten, zo vragen de leden
van voornoemde fractie.
Het toezicht van de inspectie is risicogericht en proportioneel. Dit betekent
dat actief wordt toegezien op aanwezigheid en functioneren van een
coördinator en aanspreekpunt.
Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie of de regering het met deze
leden eens is dat leraren een onmisbare factor zijn in de aanpak tegen
pesten.
De regering is het eens met de leden van de PvdA. Leraren spelen een
bepalende rol in de aanpak van pesten.
Kan de regering uiteenzetten hoe leraren actief betrokken worden in het
actieplan, zo vragen deze leden.
Bij de uitwerking van dit plan worden de vakorganisaties betrokken. Ook
nemen leraren deel aan de klankbordgroepen die bij de uitvoering van
verschillende onderdelen van het Actieplan worden opgericht. Daarnaast
vindt op 16 april aanstaande de landelijke conferentie «Met alle respect»
plaats, die wordt georganiseerd met en voor leraren.
De leden van de PvdA-fractie vinden het aanpakken van pesten een
probleem dat door de gehele omgeving van leerlingen aangepakt moet
worden. Daarom vragen deze leden in hoeverre andere actoren in de
(school)omgeving van leerlingen betrokken worden bij het actieplan.
In het Actieplan stellen de raden dat het van wezenlijk belang is dat
leerlingen opgroeien in een veilige omgeving en dat het een taak is van de
maatschappij als geheel om dit te waarborgen. Een leerling moet er op
kunnen vertrouwen dat de school alles doet om die veilige omgeving te
bieden. Maar de school kan dat niet alleen, daarom richten scholen veelal
een «ondersteuningsstructuur» in die past bij de school, waar scholen en
andere organisaties samenwerken in het belang van de sociale veiligheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

27

van de leerling. De gemeente heeft hiervoor een regierol voor de veilige
omgeving waarbij zij de randvoorwaarden kan creëren. Hierbij stemt de
gemeente in elk geval af met politie en justitie, scholen en welzijnspartners voor het daadwerkelijk uitvoeren van beleid en activiteiten in
verband met hun directe contact met jongeren. Een goed voorbeeld
hiervan is ontwikkeld door de gemeenten Bergen op Zoom, Tholen,
Steenbergen en Woensdrecht met de Politie Zeeland-West Brabant, het
OM Zeeland-West Brabant en dertien VO/MBO-scholen in deze regio’s en
vier scholen uit het PO. In een handelingsprotocol staan gezamenlijke
afspraken over beleidsvorming en beleidsuitvoering voor veilige scholen,
gecombineerd met procedurele informatie. Dit alles wordt jaarlijks
gemonitord, geëvalueerd en geactualiseerd door de betrokken partners
onder leiding van de gemeente.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering niet heeft
volstaan met de verplichting om een actief veiligheidsbeleid te voeren,
maar als doel op zich de monitoring heeft toegevoegd.
In de wet worden de centrale elementen om actief invulling te geven aan
de sociale veiligheid verplicht gesteld, te weten de aandacht voor
bevordering van sociale veiligheid als een belangrijke opdracht, het
benoemen van een functionaris (coördinator) die daar «het gezicht» van is
en tevens fungeert als aanspreekpunt voor leerlingen en ouders en het
stelselmatig zorgen voor goede informatie (monitoring gericht op actuele
en representatieve gegevens) over de resultaten van het veiligheidsbeleid,
ten einde ervoor te kunnen zorgen dat het beleid doeltreffend is en zo
nodig kan worden bijgesteld. Het monitoren van (on)veiligheid is geen
aparte activiteit ten behoeve van de inspectie, maar is in de eerste plaats
van belang voor leerlingen en de school zelf. Het is primair van belang
voor scholen om een goed beeld te hebben van de veiligheidsbeleving
van de leerlingen. Zo kunnen problemen worden gesignaleerd en krijgen
scholen meer zicht op spanningen en incidenten die zich anders wellicht
aan het blikveld van de school onttrekken. Voor de inspectie is deze
informatie ook belangrijk. Het draagt ertoe bij dat de inspectie inzage
krijgt in de actuele veiligheidsbeleving en het welbevinden van leerlingen
op een school. Het toezicht door de inspectie is gericht op signaleren en
het voorkomen van risico’s, door scholen die onvoldoende invulling
geven aan een adequaat veiligheidsbeleid daarop aan te spreken.
Hoe heeft zij meegewogen dat er scholen zijn die met succes en actief
veiligheidsbeleid voeren waarbij op leerlingniveau veel aandacht is voor
het welbevinden, zonder dat zij een stelsel van monitoring hebben
opgetuigd, zo vragen zij ook.
Sociale onveiligheid en pesten spelen zich vaak af buiten het beeld van
leraren en schoolleiding. Om een adequaat veiligheidsbeleid te kunnen
voeren, en het beleid zo nodig aan te passen aan veranderende situaties,
is een goed inzicht in de beleving van de sociale veiligheid door de
leerlingen een onmisbaar element.
3. Verplichtingen
3.1 Algemeen
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering de regering kan
toelichten in hoeverre bewezen is dat het hebben van een pestcoördinator
daadwerkelijk zorgt voor een beter sociaal klimaat op school.
In de eerste plaats wil de regering er op wijzen dat de wettelijke
verplichting om gebruik te maken van een bewezen effectief
anti-pestprogramma geen onderdeel meer uitmaakt van onderhavig
wetsvoorstel. In plaats van dit onderdeel hebben de sectorraden het
actieplan opgesteld. In de wet worden centrale elementen om actief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

28

invulling te geven aan de sociale veiligheid verplicht gesteld. Het
beleggen van een aantal specifieke taken in dit kader is daar onderdeel
van. Het benoemen van een functionaris die fungeert als laagdrempelig
aanspreekpunt voor leerlingen en ouders komt tegemoet aan de klacht
van ouders en leerlingen dat ze niet altijd weten bij wie ze terecht kunnen
als ze willen praten over een situatie of vragen hebben. Het is belangrijk
dat voor leraren, leerlingen en ouders altijd duidelijk is waar ze terecht
kunnen voor alle zaken in relatie tot pesten. Dit kwam veelvuldig aan bod
tijdens de rondetafelgesprekken en ook bij de Kinderombudsman is dit
signaal binnengekomen. Deze taken kunnen bijvoorbeeld door een
vertrouwenspersoon worden uitgevoerd, maar de taken kunnen ook bij
een andere medewerker in de school worden belegd. De schoolleiding
maakt in de schoolgids duidelijk wie welke taken heeft.
Daarnaast wordt één persoon binnen de school belast met de coördinatie
van beleid in het kader van het tegengaan van pesten. Deze persoon kan
vanuit zijn opgebouwde kennis op het gebied van pesten bijvoorbeeld
fungeren als klankbord voor leraren met vragen en adviseur zijn van de
schoolleiding op het gebied van de structurele aanpak van pesten. Met het
concentreren van specialistische kennis op een specifiek gebied bij een
persoon is in het onderwijs al veel ervaring opgedaan, te denken valt aan
reken- en taalspecialisten, de ICT-coördinator of een intern begeleider.
De leden van de CDA-fractie vinden het heel belangrijk dat scholen hun
eigen methode kunnen kiezen om pesten tegen te gaan, een methode die
past bij de pedagogisch-didactische visie van de school. Deze leden
vrezen verder dat dit wetsvoorstel voornamelijk zal leiden tot meer
regeldruk, doordat scholen aan allerlei verplichtingen moeten voldoen,
zonder dat duidelijk is wat deze direct bijdragen aan de verbetering van
het schoolklimaat, afgezien van de maatregelen die scholen nu al wettelijk
gezien moeten treffen en de inspanningen van scholen. Ook zijn deze
leden bang dat dit wetsvoorstel zal leiden tot een afvinkcultuur; als maar
aan alle regels wordt voldaan, is het in orde met het schoolklimaat. Zal dit
wetsvoorstel niet nog meer leiden tot een afvinkcultuur bij school en
inspectie, zo vragen de leden van voornoemde fractie.
De wettelijke verplichting tot monitoring draagt eraan bij dat inzicht
ontstaat in het functioneren van het veiligheidsbeleid in de praktijk, en
maakt zichtbaar waar dat beleid verbetering vraagt. Monitoring geeft
informatie over de praktijk en draagt bij aan beleid dat relevant is voor de
feitelijke praktijk van de school. Er is dus juist geen sprake van een
afvinkcultuur. Er wordt juist gekeken naar de effecten van het veiligheidsbeleid in de praktijk.
Ook vragen deze leden wat het doel is van de voorgestelde monitor.
Hoe scholen omgaan met pesten is inderdaad van groot belang. In
hoeverre scholen daarin succesvol zijn, wordt zichtbaar uit de resultaten
van de monitoring. Zonder inzicht in de veiligheidsbeleving van leerlingen
is onduidelijk of het beleid van de school effectief is.
Graag ontvangen de leden van de CDA-fractie een toelichting wat het nut
is van een monitor.
Een school kan pas goed beleid ten aanzien van sociale veiligheid voeren
als zij een representatief beeld heeft van de feitelijke en ervaren veiligheid
en het welbevinden van de leerlingen. Door een representatief aantal
leerlingen regelmatig te bevragen over hun veiligheidsbeleving en het
welbevinden ontstaat een beeld van de ontwikkeling van de sociale
veiligheid dat nodig is om eventueel in te kunnen grijpen of verbeteringen
in het beleid aan te brengen. Daarnaast zal de inspectie deze gegevens
betrekken in haar risicogericht toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

29

De leden van de D66-fractie lezen dat de regering van scholen verwacht
dat zij zich maximaal inspannen om zorg te dragen voor een sociaal
veilige schoolomgeving. De leden willen graag weten van de regering
waarom gekozen is voor een inspanningsverplichting wat betreft sociaal
veiligheidsbeleid en niet voor een resultaatsverplichting.
Een school kan pesten nooit helemaal voorkomen. De regering kan alleen
van scholen vragen om zich hier vergaand voor in te spannen door goed
voeling te houden met wat er speelt op school en door stevig beleid te
voeren. Daar kan de school op worden beoordeeld, niet op het al dan niet
voorkomen van incidenten. Met de inspanningsverplichting introduceert
het wetsvoorstel drie concrete verplichtingen: (1) het voeren van sociaal
veiligheidsbeleid, (2) het beleggen van een aantal taken bij één persoon
en (3) de monitoring van sociale veiligheid. Voor scholen is het van groot
belang dat het volkomen helder is wanneer zij voldoen aan de wet.
De leden van de D66- fractie vragen de regering middels enkele
voorbeelden toe te lichten wanneer een school niet aan de wet voldoet.
Hierbij kan het gaan om een school die geen sociaal veiligheidsbeleid
heeft. Een school voldoet evenmin aan de wet als het veiligheidsbeleid
niet past bij de situatie op de school. Dit betekent bijvoorbeeld dat het
veiligheidsbeleid aandacht moet schenken aan eventuele risico’s of
problemen die zich voordoen of die zich gegeven de context van de
school zouden kunnen voordoen. Denk bijvoorbeeld aan spanningen of
problemen tussen groepen jongeren buiten de school, die zich ook binnen
de school zouden kunnen gaan voordoen. Van niet voldoen aan de wet
zou verder ook sprake kunnen zijn wanneer er wel beleid is op papier,
maar daar in de praktijk geen uitvoering aan wordt gegeven. Of als
veiligheid op school sterk achterblijft ten opzichte van andere vergelijkbare scholen (beleid is niet effectief). Of als een school niet handelt
naar aanleiding van monitorgegevens die daarom vragen. Zo voldoet een
school ook niet aan de wet als de school de sociale veiligheid van
leerlingen niet monitort met een instrument dat een representatief en
actueel beeld geeft, bijvoorbeeld omdat de school geen instrument
gebruikt, omdat het instrument niet recent is afgenomen zodat niet
duidelijk is of het beeld nog van toepassing is, of omdat de monitor alleen
op een beperkt deel van de school (bijvoorbeeld één locatie, terwijl de
school over meerdere locaties is verspreid) is afgenomen.
Voorts vragen dezelfde leden de regering toe te lichten waarom ervoor is
gekozen om scholen te verplichten een aantal taken met betrekking tot het
sociale veiligheidsbeleid bij één persoon te beleggen.
Het moet duidelijk zijn wie welke verantwoordelijkheid draagt en bij wie
ouders terecht kunnen. Dit dient helder te worden vastgelegd in de
schoolgids. Uiteraard kan een school ervoor kiezen om deze persoon te
ondersteunen door het formeren van een team. Het uitgangspunt blijft
echter gelijk. De persoon die leiding geeft aan het team is primair belast
met de taak, zodat er altijd iemand is die op deze verantwoordelijkheid
kan worden aangesproken.
Voorts vragen de leden van voornoemde fractie de regering aan te geven
of met deze maatregel niet teveel sprake van micromanagement en of dit
niet teveel het pedagogische en personeelsbeleid van de school raakt.
De regering meent dat dit niet het geval is omdat scholen een eigen
invulling kunnen kiezen.
Tevens willen de leden van de D66-fractie weten van de regering waarom
dit wetsvoorstel niet voorziet in een verplichting voor de school om te
zorgen voor adequate communicatie over het sociale veiligheidsbeleid.
Scholen communiceren op dit moment (verplicht) naar alle betrokkenen in
en rond de school over hun veiligheidsbeleid via de schoolgids. Daarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

30

ligt het in de rede dat de scholen dit ook zullen doen over de resultaten
van hun beleid. De medezeggenschapsraad kan afspraken maken met de
school over het beschikbaar stellen van de resultaten en bespreking
daarvan tijdens een vergadering. En zoals de leden hebben kunnen zien in
het actieplan werken de sectorraden momenteel met hun leden aan een
aanpassing van Vensters voor verantwoording zodat scholen dit
instrument beter kunnen inzetten.
Zoals aangegeven in het antwoord op eerdere vragen van de VVD-fractie
over Vensters voor verantwoording, werken de sectorraden momenteel
aan de aanpassing van de indicator sociale veiligheid in Vensters opdat
deze ook zichtbaar is voor ouders en leerlingen.
Dezelfde leden vragen de regering toe te lichten wat de rol is van de
medezeggenschapsraad binnen het voorgestelde anti-pestbeleid. Vaak is
de klacht bij ouders van gepeste leerlingen dat een school onvoldoende
naar hen luistert, zo merken deze leden op.
De medezeggenschapsraad beschikt via de WMS over voldoende
instrumenten om invloed uit te oefenen of het sociaal veiligheidsbeleid.
Daarbij werken de sectorraden samen met Stichting School en Veiligheid
aan een model-veiligheidsplan waarin ook de samenwerking met ouders
en leerlingen belicht wordt.
Ziet de regering op dit vlak een rol voor de medezeggenschapsraad, zo
vragen de leden van voornoemde fractie.
De regering ziet zeker een rol voor de medezeggenschapsraad.
Voorts vragen de leden van de D66-fractie de regering toe te lichten hoe
de evaluatie van dit wetsvoorstel zal plaatsvinden, naar welke doelen en
resultaten gekeken zal worden en op welke manier de Kamer tussentijds
wordt geïnformeerd over de resultaten.
Vijf jaar na inwerkingtreding van het wetsvoorstel wordt een verslag naar
de Tweede Kamer en Eerste Kamer gestuurd over de doeltreffendheid en
effecten van het wetsvoorstel. Zoals gebruikelijk zal de regering het
onderzoek aanbesteden bij een wetenschappelijk onderzoeksbureau en zal
zich daarbij door onafhankelijke wetenschappelijke deskundigen laten
adviseren over zaken als de opzet van het onderzoek en populatie. Op
deze wijze wordt verzekerd dat een objectieve en onafhankelijke maatstaf
wordt gekozen. De precieze uitwerking van de opzet van de wetsevaluatie
wordt te zijner tijd verder uitgewerkt.
3.2 Zorgdragen voor de sociale veiligheid
De leden van de SP-fractie vragen welke bepalingen in de huidige wet
worden geschrapt nu er een duidelijke zorgplicht in de wet wordt
vastgelegd.
Met het wetsvoorstel worden in de huidige sectorwetten geen bepalingen
geschrapt. Er komt in de verschillende sectorwetten de verplichting voor
scholen bij om zorg te dragen voor sociale veiligheid, waarbij in ieder
geval sociaal veiligheidsbeleid moet worden gevoerd, dit moet worden
gemonitord en er een persoon als aanspreekpunt in het kader van pesten
fungeert en het beleid in het kader van tegengaan van pesten coördineert.
Is het waar dat de inspectie nu al mogelijkheden heeft om bekostigingssancties te treffen op onveilige scholen, zo vragen dezelfde leden.
Zoals eerder bij de beantwoording van soortgelijke vragen van de leden
van de VVD- fractie is aangegeven kan de inspectie alleen een bekostigingssanctie treffen als een school in het geheel geen veiligheidsbeleid in
de schoolgids heeft opgenomen. Een school voldoet aan zijn wettelijke
plicht als zij het veiligheidsbeleid beschrijft in de schoolgids.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

31

Ook vragen zij, als dit het geval is, hoe vaak is de afgelopen jaren (2010
t/m 2014) een dergelijke sanctie opgelegd wegens onveilig schoolklimaat.
En in welke orde van grote, zo vragen deze leden.
Vanwege het ontbreken van mogelijkheden daartoe heeft de inspectie in
de afgelopen jaren geen bekostigingssancties opgelegd.
Hoeveel meldingen zijn er in de afgelopen jaren (2010 t/m 2014) geweest
bij de inspectie van onveiligheid op school (uitgesplitst per jaar, door wie
gemeld, op hoeveel scholen, en welk type incident), zo vragen de
genoemde leden.
De inspectie heeft in de schooljaren 2010/11, 2011/12, 2012/13 en 2013/14
respectievelijk 225, 191, 578 en 608 meldingen in de categorie veiligheid
geregistreerd. De voornaamste onderwerpen binnen deze categorie
hebben betrekking op pesten, geweld en onveiligheid, met een restgroep
uiteenlopende onderwerpen. De geregistreerde meldingen hebben
overwegend betrekking op het primair en voortgezet onderwijs (circa
68 procent resp. 20 procent) en zijn daarnaast afkomstig uit het speciaal
onderwijs (circa 9 procent) en mbo (circa 3 procent). De meldingen
hebben betrekking op 828 scholen voor primair onderwijs, 247 scholen
voor voortgezet onderwijs en 130 overige. De melders zijn overwegend
ouders, maar ook scholen (directies, leraren, besturen) en anderen doen
meldingen. Ook ontving de inspectie voor de sector primair onderwijs in
2011/12, 2012/13 en 2013/14 respectievelijk 623, 729 en 708 meldingen bij
vertrouwensinspecteurs in de categorie psychisch geweld. In het
voortgezet onderwijs gaat het in deze jaren om 328, 360 en 338
meldingen. Binnen deze categorie gaat het voor deze jaren in het primair
onderwijs in 48 procent, 60 procent en 58 procent van de gevallen om
pesten. In het voortgezet onderwijs is dat 46 procent, 44 procent en
44 procent.
De leden van de PVV-fractie merken op dat een belangrijk hulpmiddel
voor scholen in het maken van een keuze voor bewezen effectieve
programma’s het onderzoek is dat de Commissie Anti-pestprogramma’s
op verzoek van het Ministerie van OCW heeft gedaan naar
anti-pestprogramma’s. Dit onderzoek geeft aan welke programma’s en
interventies effectief zijn bij het voorkomen en tegengaan van pesten. De
regering wilde scholen verplichten één van de 13 goedgekeurde
programma’s te kiezen. De koepels PO-Raad en VO-raad moesten daar
echter niets van weten. Zij stelden dat er ook andere goede methodes zijn
en wilden dat scholen meer ruimte kregen om pesten aan te pakken op
een manier die past bij hun visie. De leden vragen de regering of deze
keuze van de koepels recht doet aan de slachtoffers (gepeste leerlingen).
Zo ja, waarom en zo nee, waarom niet, zo vragen deze leden.
Naar aanleiding van een schriftelijk overleg heeft uw Kamer verzocht om
een voortgezet schriftelijk overleg. Tijdens dit overleg op 3 juli 2014
namen de leden Bergkamp en Van der Burg het standpunt in dat de
regering de sectorraden zou moeten aansporen om scholen zelf te
bewegen tot een aanpak ter verbetering van de veilige omgeving en de
bestrijding van pesten. Als er op 1 oktober 2014 een geloofwaardige
aanpak zou liggen, waarbij de sector zelf het initiatief zou nemen om met
effectieve methoden en interventies aan de slag te gaan, zou het
omstreden gedeelte van het wetsvoorstel alsnog kunnen worden
heroverwogen. De motie van de leden Bergkamp en Van der Burg13 kon
destijds Kamerbreed reken op steun. De PO-Raad en de VO-raad hebben
deze oproep ter harte genomen. De activiteiten uit het actieplan zorgen
voor goede ondersteuning van scholen bij de uitwerking van hun
verantwoordelijkheid voor een sociaal veilig schoolklimaat. Daarom heeft
de regering besloten om de verplichting van het gebruik van een bewezen
13

Kamerstukken II, 2013/2014, 29 240, nr. 65.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

32

effectief anti-pestprogramma niet meer op te nemen in het wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel en het actieplan van de raden samen zijn een goede
bescherming van de gepeste leerling.
De leden van de PVV-fractie zetten grote vraagtekens bij de rest van het
wetsvoorstel aangezien het voeren van sociaal veiligheidsbeleid in de
praktijk nu al geen gestalte kan en mag krijgen van de onderwijskoepels.
Kan de regering nader in gaan op het feit dat één van de wetsonderdelen
nu al onuitvoerbaar blijkt, zo vragen de leden.
De regering kan zich niet vinden in de beschrijving van de leden van de
PVV-fractie. Uit het actieplan van de sectorraden spreekt een gevoel van
urgentie, ambitie en de overtuiging dat scholen hun verantwoordelijkheid
moeten nemen om te zorgen voor een sociaal veilig schoolklimaat voor
ieder kind. De PO-Raad en VO-raad zetten zich in om scholen meer te laten
kiezen voor bewezen effectieve methodes om sociale veiligheid op school
te bevorderen. Het onderzoek dat de regering heeft aangekondigd naar de
effectiviteit van een aantal anti-pestprogramma’s loopt dan ook gewoon
door. De resultaten van het effectiviteitsonderzoek worden door de
Commissie Anti-pestprogramma beoordeeld en door de regering
openbaar gemaakt. Zoals aangegeven in eerdere antwoorden, heeft de
regering er vertrouwen in dat de activiteiten uit het plan de scholen
voldoende ondersteunen.
Voorts merken de leden op dat de meeste anti-pestmethodes met de beste
bedoelingen zijn bedacht, maar vaak niet werken. Kan de regering nader
toelichten of wetenschappelijk aan te tonen is dat anti-pestmethodes
effectief zijn en wanneer deze effectief zijn, zo vragen dezelfde leden.
Het klopt dat de effectiviteit van anti-pestprogramma’s moeilijk te
bewijzen is, en dat de context van de school en de klas daarin een grote
rol speelt. Het is voor wetenschappers echter mogelijk gebleken om de
effectiviteit van anti-pestprogramma’s te beoordelen op basis van de
theoretische onderbouwing, empirische onderbouwing en de randvoorwaarden (dat wil zeggen de context van school en klas). De Commissie
Anti-pestprogramma’s, samengesteld uit wetenschappers, heeft op deze
wijze 61 antipestprogramma’s beoordeeld. Hiervan zijn er dertien
veelbelovend. Voor deze categorie geldt dat het NRO op dit moment een
onderzoeksconsortium selecteert dat onderzoek gaat doen naar de
effectiviteit de veelbelovende programma’s. Dit onderzoek start in mei
2015 en levert twee jaar later resultaten op.
De leden van de D66-fractie zijn het met de regering eens dat het
onderzoek van de Commissie Anti-pestprogramma’s een belangrijk
hulpmiddel is voor scholen in het maken van een keuze voor een
anti-pestprogramma. Deze leden vragen de regering hoe zij ervoor
zorgdragen dat het onderzoek onder de aandacht komt van scholen.
De beoordeling van de Commissie Anti-pestprogamma’s is gepubliceerd
op de website van het NJi. De sectorraden hebben in hun actieplan
aangekondigd de bewezen effectieve programma’s en methoden actief
onder de aandacht brengen van scholen. Hiertoe werken de raden,
Stichting School en Veiligheid samen met experts van het NJi aan een
instrument dat scholen helpt bij het kiezen van een goede aanpak. De
beoordeling van de commissie is hierbij het startpunt.
De leden van voornoemde fractie vragen de regering toe te lichten wat de
term «rekenschap geven van de bewezen effectiviteit» exact betekent voor
scholen en in termen van toezicht.
Van scholen wordt gevraagd op doeltreffende wijze zorg te dragen voor
een sociaal veilige school. Dit betekent onder meer dat het veiligheidsbeleid van de school past bij de context van de school, ook voor wat
betreft de pedagogische visie, de doelen die de school nastreeft en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

33

situatie waarin de school opereert (zoals de lokale context en de
kenmerken van de leerlingenpopulatie). Onderdeel van het veiligheidsbeleid zijn programma’s of interventies gericht op het tegengaan van
pesten of bevordering van de sociale veiligheid meer in het algemeen.
Om effectief te kunnen zijn, is het van belang dat ook deze daarbij
aansluiten. Een en ander betekent dat van scholen wordt verwacht dat ze
een aanpak kiezen waarvan aannemelijk is dat die als zodanig effectief is,
en dat eveneens in de situatie waarin de school verkeert verwacht mag
worden. Voor wat betreft het toezicht betekent dit dat de inspectie erop
toeziet dat de school een aanpak volgt waarvan de school aannemelijk kan
maken dat deze doeltreffend is, ook gegeven de sociale veiligheid zoals
die uit de monitor blijkt. Daarbij geldt dat het toezicht proportioneel en
risicogericht is ingericht. Dat betekent dat de inspectie met name scholen
waar de sociale veiligheid onvoldoende is en/of verbetering behoeft, zal
aanspreken indien de school geen aanpak volgt waarvan de effectiviteit
aannemelijk is.
Moeten scholen zich aan de inspectie verantwoorden als zij een
programma gebruiken waarvan (nog) niet bewezen is dat het effectief is of
waarvan bewezen is dat het niet effectief is, zo vragen de leden van de
D66-fractie.
De inspectie ziet erop toe dat de school een aanpak volgt waarvan
aannemelijk is dat deze doeltreffend is. Dat betreft bij voorkeur een
programma waarvan bekend is dat het effectief is, en geen programma’s
die zijn onderzocht maar waarvan de effectiviteit niet gebleken is. De
inspectie zal scholen waar de sociale veiligheid onvoldoende is en/of
verbetering behoeft, aanspreken indien de school geen aanpak volgt
waarvan de effectiviteit bewezen of aannemelijk is. Als scholen waar de
sociale veiligheid onvoldoende is een programma gebruiken waarvan de
effectiviteit nog niet is aangetoond, is het aan de school aannemelijk te
maken dat van het programma effect kan worden verwacht.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren enerzijds dat het gebruik
van een bewezen effectief anti-pestprogramma niet meer is opgenomen
in het wetsvoorstel, maar dat scholen anderzijds wel naar de inspectie
moeten kunnen aantonen dat de door de school gekozen methode
bewezen effectief is. Betekent dit niet alsnog een impliciete verplichting
voor schoolbesturen om bewezen effectieve methoden te gebruiken, zo
vragen deze leden.
Er is geen sprake van een impliciete verplichting. Alleen wanneer de
sociale veiligheid op een school onvoldoende is, en de school een
methode gebruikt waarvan niet is vastgesteld dat deze effectief is, of
waarvan de effecten niet bekend zijn, zal de inspectie van de school
vragen om alles in het werk te stellen dat nodig is om de sociale veiligheid
op orde te brengen. Het gebruik van een methode waarvan in de situatie
van de school effect mag worden verwacht behoort daartoe. Dit kan gaan
om een methode die bewezen effectief is, of een methode waarvan de
school aannemelijk kan maken dat deze doeltreffend is.
Waarom wordt hiervoor gekozen, terwijl het actieplan van de PO-Raad en
VO-raad juist een goed alternatief is voor de verplichting, zo vragen de
leden van voornoemde fractie.
Het actieplan biedt niet zozeer een alternatief voor het wetsvoorstel, maar
biedt ondersteuning aan scholen om hun verantwoordelijkheid voor een
sociaal veilig schoolklimaat op een effectieve manier vorm te geven.
De leden van de SGP-fractie ontvangen graag een nadere toelichting op
de reikwijdte van de voorgestelde zorgplicht in relatie tot de zorgplicht die
momenteel op basis van de jurisprudentie wordt aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

34

Het hebben van sociaal veiligheidsbeleid betekent niet altijd dat het
geformuleerde beleid passend is of effectief in de praktijk wordt gebracht.
Dit betekent voor ouders dat indien een school niet handelt conform het
vastgestelde beleid, het aan ouders zelf is om een kostbare en tijdrovende
civielrechtelijke procedure in gang te zetten met een onzekere uitkomst.
Scholen zijn in het algemeen gesproken volgens jurisprudentie verantwoordelijk voor het bewaken van de veiligheid en gezondheid van de
leerlingen die aan de zorg van de school zijn toevertrouwd. Als onder het
huidige wettelijke regime de vraag in een civielrechtelijke procedure aan
de orde komt of deze zorgplicht is geschonden, wordt deze inspanningsverplichting door de rechter marginaal getoetst. In de huidige situatie kan
de rechter marginaal toetsen of de inspanning van de school toereikend
is. Indien er veiligheidsbeleid is opgenomen in de schoolgids, is het aan
de rechter om te beoordelen of de school in haar algemeen beleid, of op
een andere manier, geen of te weinig oog heeft gehad voor een veilig
schoolklimaat. Deze weg is voor ouders kostbaar en omslachtig. Procedures duren bovendien lang, soms een aantal jaren. Het is goed dat de
rechter in bepaalde gevallen het laatste woord heeft, maar het is
algemeen gezien beter, ook gezien de aard van de materie, dat op een
sociaal onveilig schoolklimaat zo snel mogelijk wordt gereageerd: het gaat
om een breder belang (een sociaal veilig schoolklimaat is voor alle
betrokkenen belangrijk) dat in een zo vroeg mogelijk stadium aandacht
vraagt (niet pas als de situatie is geëscaleerd). Door het opnemen van een
zorgplicht voor sociale veiligheid in de verschillende sectorwetten wordt
de verantwoordelijkheid voor sociale veiligheid nadrukkelijker en
daardoor effectiever bij de scholen neergelegd. De nadruk verschuift van
het papieren beleid naar de praktijk. Door het opnemen van het
zorgdragen voor sociale veiligheid in de wet wordt de inspanningsverplichting meegenomen in het risicogericht toezicht van de inspectie,
waardoor de inspectie in een vroeg stadium zicht heeft op de ontwikkelingen ten aanzien van een veilig schoolklimaat. Indien een school zijn
verantwoordelijkheid niet neemt, kan de inspectie zo nodig optreden.
Scholen wordt een vergaande inspanningsverplichting opgelegd om zorg
te dragen voor de sociale veiligheid. Scholen kunnen zodoende worden
aangesproken op de inspanning die ze plegen om voor al hun leerlingen
een veilige leeromgeving te bieden en de mate waarin die als toereikend
kan worden gezien. Hoewel van scholen niet kan worden gevraagd te
waarborgen dat zich geen incidenten voordoen, spelen bij beantwoording
van de vraag of van een toereikende inspanning sprake is ook de bereikte
resultaten (zoals het succesvol optreden tegen pesten, of voldoende
aandacht voor de veiligheidsbeleving van leerlingen) een rol. Zo mag van
scholen waar zich problemen voordoen zo nodig een extra inspanning
worden gevraagd, die nodig is om binnen de mogelijkheden van een
school de sociale veiligheid maximaal te bevorderen.
Deze leden vragen of de regering met de term verstrekkende inspanningsverplichting beoogd heeft aan te sluiten bij de jurisprudentie.
Zoals bij de beantwoording van de vorige vraag is aangegeven, wordt
volgens jurisprudentie de inspanningsverplichting voor scholen in het
algemeen zo verwoord dat scholen verantwoordelijk zijn voor het
bewaken van de veiligheid en gezondheid van de leerlingen die aan de
zorg van de school zijn toevertrouwd. Komt onder het huidige wettelijke
regime de vraag in een civielrechtelijke procedure aan de orde of deze
zorgplicht is geschonden, wordt deze inspanningsverplichting door de
rechter marginaal getoetst. Zoals hiervoor betoogd, wordt met het
wetsvoorstel de scholen een vergaande inspanningsverplichting opgelegd
om zorg te dragen voor sociale veiligheid, waarbij scholen kunnen
worden aangesproken op de inspanning die ze in dit kader plegen. Dit
sluit in zekere zin aan bij de jurisprudentie, waarbij de rechter bij de
marginale toets scholen verantwoordelijk houdt voor het bewaken van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

35

veiligheid en gezondheid van leerlingen die aan de zorg van de school zijn
toevertrouwd. Bovendien is het zo dat de rechter nu achteraf (marginaal)
toetst of een school heeft voldaan aan zijn inspanningsplicht. Met het
wetsvoorstel wordt van alle scholen gevraagd zorg te dragen voor sociale
veiligheid en in dit kader beleid in te zetten en dit beleid ook te toetsen
door middel van een monitor. Dat betekent dat het accent meer komt te
liggen op het preventieve optreden van scholen in plaats van een toets
achteraf.
De leden van voornoemde fractie vragen eveneens waarom gesproken
wordt van een verstrekkende inspanningsverplichting, terwijl in de
jurisprudentie gesproken wordt van een verplichting om alle redelijkerwijs
te verwachten inspanningen te plegen.
Met het wetsvoorstel wordt een samenhangend pakket van maatregelen
in het kader van het zorgdragen voor sociale veiligheid neergelegd in de
sectorwetten. Het gaat hierbij om de verplichting om zorg te dragen voor
een sociaal veilig schoolklimaat, waarbij in ieder geval beleid moet
worden gevoerd, dat wordt gemonitord en waarbij een aanspreekpunt in
het kader van pesten moet worden aangesteld en iemand verantwoordelijk wordt gemaakt voor het coördineren van antipestbeleid. Dit zijn
duidelijke wettelijke verplichtingen in het kader van het zorgdragen voor
een veilige leeromgeving voor die leerlingen die zijn toevertrouwd aan de
zorg van de school. Dit gaat verder dan de verplichting om veiligheidsbeleid op te nemen in de schoolgids. Bij de uitspraken van de rechter tot
nu toe is gekeken naar het huidige wettelijke kader, waarbij de inspanningsverplichting van scholen slechts marginaal wordt getoetst. Deze
verplichting wordt nu stevig in de wet neergelegd, waardoor de inspanningsverplichting verder strekt. Zoals hiervoor bij de beantwoording van
de vraag over de reikwijdte van de zorgplicht is aangegeven, kan van
scholen uiteraard niet worden gevraagd te waarborgen dat zich geen
incidenten voordoen. Maar bij de beantwoording van de vraag of van een
toereikende inspanning sprake, spelen ook de daadwerkelijke acties (zoals
het succesvol optreden tegen pesten, of voldoende aandacht voor de
veiligheidsbeleving van leerlingen) een rol. Zo mag van scholen waar zich
problemen voordoen zo nodig een extra inspanning worden gevraagd, die
nodig is om binnen de mogelijkheden van een school de sociale veiligheid
maximaal te bevorderen.
De leden van de SGP-fractie vragen of de inschatting waar is dat de
zorgplicht van scholen aanmerkelijk uitgebreid wordt doordat ten opzichte
van de huidige situatie sterker wordt ingezet op monitoring en de acties
die scholen op basis daarvan moeten overwegen.
De zorgplicht ten opzichte van ouders en leerlingen wordt door deze
wetgeving nader geoperationaliseerd. De introductie van monitoring van
de sociale veiligheidsbeleving als verplichting maakt dat scholen beter
voeling krijgen met hetgeen zich daadwerkelijk afspeelt tussen leerlingen.
Dat kan er inderdaad toe leiden dat een school in actie moet komen op
basis van deze informatie, daar waar ze in het verleden geen weet had van
wat er zich daadwerkelijk voltrok tussen leerlingen. Ook de inspectie is
beter in staat om scholen aan te spreken, en voor ouders of leerlingen
wordt het makkelijker om aan te tonen dat een school niet aan de
zorgplicht voldoet, indien de school niet aan de onderhavige wetgeving
voldoet. Terwijl in de huidige situatie getoetst wordt of er actief beleid
gevoerd wordt en wat de reactie van scholen is bij geconstateerde
problemen, lijkt met het voorstel een actieve opsporingsplicht voor
scholen te ontstaan die meer aanleiding tot aanvullende actie zal vragen.
De leden van voornoemde fractie lezen in het nader rapport dat de
inspectie kan handhaven wanneer de veiligheidsbeleving van leerlingen
onvoldoende verbetert. Zij constateren dat het voorstel en de toelichting
voorop stellen dat er een veilige situatie dient te zijn en dat niet duidelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

36

blijkt dat de veiligheidsbeleving op zich voldoende dient te zijn. Deze
leden vragen in hoeverre de veiligheidsbeleving een eigenstandige grond
voor sancties kan en dient te zijn.
De veiligheidsbeleving van leerlingen als zodanig is geen grond voor
sanctionering. Wel biedt de veiligheidsbeleving van leerlingen een
indicatie van de mate waarin het veiligheidsbeleid van de school
doeltreffend is. Sanctionering kan aan de orde zijn indien een school niet
aan de wettelijke eisen voldoet. Dat wil zeggen dat geen sprake is van
monitoring of geen een functionaris aanwezig is conform de wettelijke
eisen en geen sociaal veiligheidsbeleid aanwezig is waarin al het nodig
wordt gedaan om een sociaal veilige school te realiseren. Een gebrekkige
veiligheidsbeleving kan een aanwijzing zijn dat het veiligheidsbeleid tekort
schiet, maar van een resultaatverplichting is geen sprake: ondanks een
doeltreffende veiligheidsbeleid kunnen zich incidenten voordoen. Dit
betekent dat als de monitoring uitwijst dat leerlingen zich onveilig voelen,
van de school een maximale inspanning wordt gevraagd de situatie te
verbeteren. Als dat het geval is, heeft de school aan de wettelijke plicht
voldaan.
Hoe zijn bovendien objectieve normen vast te stellen in hoeverre
subjectieve veiligheidsbeleving dient te verbeteren, zo vragen deze leden.
Een houvast voor beoordeling van de sociale veiligheid zijn de resultaten
die andere scholen realiseren. Als de (beleefde) sociale veiligheid op een
school gedurende langere tijd achterblijft bij wat gegeven de situatie op
andere scholen in redelijkheid mag worden verwacht, is er reden van de
school te vragen maatregelen te nemen die leiden tot verbetering van de
sociale veiligheid.
De leden van de SGP-fractie lezen dat scholen niet verplicht zijn om te
kiezen uit een lijst met anti-pestmethodes, maar dat scholen zich wel
rekenschap moeten geven van de bewezen effectiviteit van hun methode.
Deze leden vragen welke invulling aan deze verantwoordingslast gesteld
worden. Moeten scholen zelf op welhaast wetenschappelijke wijze de
effectiviteit van hun methode onderbouwen of is het voldoende wanneer
zij beargumenteerd aangeven waarom zij hun werkwijze verkiezen, zo
vragen deze leden.
Van scholen wordt gevraagd aannemelijk te maken dat de gevolgde
aanpak of methode effect sorteert. Dit kan bijvoorbeeld blijken uit de
resultaten van wetenschappelijke toetsing, uit de positieve resultaten in
de vorm van sociale veiligheid die de school in de eigen situatie realiseert,
of uit een combinatie van theoretische overwegingen en aanwijzingen dat
de veronderstelde positieve effecten in de schoolpraktijk zichtbaar zijn.
Dezelfde leden vragen of de regering bekend is met de methodologische
onderbouwing van de «kanjertraining», waarin elementen zitten die de
oorzaak van pesten eerder bij de gepeste beleggen dan bij de pester. Zij
vragen waarom de regering het verstandig vindt bepaalde methoden als
wetenschappelijke bewezen effectief aan te prijzen, terwijl blijkt dat de
onderbouwing vaak dun is en de methoden, die als navolgenswaardig
worden bestempeld, zelfs dubieuze elementen kunnen bevatten.
Het onderzoeken van de effectiviteit van anti-pestprogramma’s gebeurt in
twee fases. De Commissie Anti-pestprogramma’s heeft in opdracht van
het Ministerie van OCW anti-pestprogramma’s beoordeeld op basis van
de door de commissie vastgestelde criteria en indicatoren. Hierbij is ook
aandacht besteed aan de methodologische onderbouwing van de
aangemelde programma’s. De commissie heeft de kanjertraining positief
beoordeeld.
In de tweede fase van het traject worden de veelbelovende programma’s,
waaronder de kanjertraining in de praktijk, dus op scholen, op effectiviteit
getest. Het NRO zal de uitvoering van dit effectonderzoek coördineren. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

37

resultaten en de beoordeling van dit effectonderzoek worden in 2017
bekend gemaakt. Zo wordt voor scholen duidelijk welke programma’s
bewezen effectief zijn.
3.3 Taken in het kader van het tegengaan van pesten
De leden van de D66-fractie delen het standpunt van de regering dat
ouders en leerlingen een laagdrempelig aanspreekpunt nodig hebben
binnen de school. Zij vragen de regering waarom niet in het wetsvoorstel
is opgenomen dat dit aanspreekpunt specifiek voor ouders en leerlingen
is.
De persoon die binnen de school fungeert als aanspreekpunt in het kader
van pesten, is er vooral voor leerlingen, ouders en leraren. Maar de school
kan dit natuurlijk ook breder invullen, vandaar dat het wetsvoorstel geen
beperking oplegt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom expliciet in de wet
wordt vastgelegd dat de coördinatie van het beleid wordt belegd bij één
persoon. Is de aanstelling van één anti-pestcoördinator bewezen effectief,
zo vragen deze leden. Waarom krijgen schoolbesturen niet de vrijheid om
deze taken bij meerdere personen of een team te beleggen, zo vragen zij.
Zoals de regering reeds heeft aangegeven in beantwoording van een
voorgaande vraag van de leden van de D66-fractie gaat het om twee
taken: een coördinerende taak en het fungeren als aanspreekpunt. De
regering streeft op deze manier maximale duidelijkheid voor leerlingen en
ouders na. Uiteraard kan een school ervoor kiezen om deze persoon te
ondersteunen door het formeren van een team. Het uitgangspunt blijft
echter gelijk. De persoon die leiding geeft aan het team is primair belast
met de taken, zodat er altijd iemand is die op deze verantwoordelijkheid
kan worden aangesproken.
3.4 Monitoring sociale veiligheid en welbevinden van leerlingen
De leden van de VVD-fractie merken op dat een belangrijk onderdeel van
dit wetsvoorstel de monitoring van het sociaal veiligheidsbeleid is. De
leden willen dat monitoring ook werkt richting ouders. Deze monitor kan
bijvoorbeeld onderdeel worden van Vensters voor Verantwoording of
verplicht zichtbaar moeten worden gesteld op de eigen website van de
school. Zo wordt voor ouders zichtbaar hoe veilig de leeromgeving van
hun kinderen is. Graag ontvangen zij een reactie van de regering.
In samenspraak met de inspectie en de scholen scherpen de sectorraden
de huidige indicator «Schoolklimaat en Veiligheid» in Vensters aan, zodat
ouders, inspectie en andere betrokkenen kunnen zien op welke manier de
school omgaat met de zorg voor sociale veiligheid. Daarnaast wordt de
leerlingenquête aangepast, zodat scholen op een valide en betrouwbare
manier kunnen meten hoe leerlingen de sociale veiligheid op school
ervaren. Ook bezien de raden hoe de resultaten uit andere monitoringsinstrumenten kunnen worden opgenomen in Vensters.
Kan er bijvoorbeeld een app ontwikkeld worden, zo vragen zij voorts.
Het oordeel hierover laat de regering aan de sectorraden. De sectorraden
zijn eigenaar van Vensters voor Verantwoording.
De leden van de D66-fractie lezen dat scholen verantwoordelijk zijn voor
het toegankelijk maken van de monitorresultaten aan de inspectie. De
leden vragen of de regering het eens is dat zowel het monitoren als het
rapporteren van de resultaten aan de inspectie zoveel mogelijk moet
aansluiten bij bestaande methoden opdat een grote administratieve last
voor scholen vermeden kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

38

Het staat scholen vrij een instrument voor monitoring te kiezen dat aan de
wettelijke eisen voldoet. Om de uitvoeringslasten zoveel mogelijk te
beperken, is het nodig de beschikbaarstelling van de gegevens aan de
inspectie op gestandaardiseerde wijze te laten plaatvinden. De te
gebruiken instrumenten moeten dit mogelijk maken. Gebruik van
bestaande instrumenten, die daar zo nodig geschikt voor gemaakt kunnen
worden, maakt dat mogelijk. Ook gebruik van Vensters kan hier goede
mogelijkheden bieden. In principe is het echter ook mogelijk dat nieuwe
instrumenten die hieraan voldoen op de markt worden gebracht en door
scholen worden gebruikt.
Voorts vragen deze leden of de resultaten van de monitoring ook voor
ouders en leerlingen inzichtelijk zijn.
Scholen communiceren op dit moment (verplicht) naar alle betrokkenen in
en rond de school over hun veiligheidsbeleid via de schoolgids. Daarmee
ligt het in de rede dat de scholen dit ook zullen doen over de resultaten
van hun beleid. Zoals aangegeven in de voorgaande vraag van de
VVD-fractie over Vensters, werken de sectorraden momenteel aan de
aanpassing van de betreffende indicator in Vensters opdat deze ook
zichtbaar is voor ouders en leerlingen.
De leden van de SGP-fractie lezen dat monitoring ten minste eenmaal per
jaar verricht moet worden. Zij vragen allereerst waarom deze norm niet in
de wettekst is verankerd, nu deze heldere norm vooraf bekend is.
De wetstekst spreekt van een «actueel beeld», waarmee tot uitdrukking
wordt gebracht dat de monitoringsgegevens een adequaat beeld moeten
geven van de situatie waarvan op het betreffende moment sprake is.
Doorgaans zal een jaarlijkse monitoring daartoe voldoende zijn. Er zijn
echter situaties waarin de gegevens sneller «verouderen», bijvoorbeeld na
snelle verandering in de leerlingpopulatie door tussentijdse instroom van
veel leerlingen. Er zijn ook scholen die vaker metingen uitvoeren. Daarom
is gekozen voor de meer algemene aanduiding «actueel», waarbij geldt
dat om van een actueel beeld te kunnen spreken tenminste jaarlijkse
monitoring noodzakelijk is.
Voorts vragen de leden van voornoemde fractie waarom voor de norm
van eenmaal per jaar gekozen wordt terwijl de norm die door de sectororganisaties is uitgewerkt tot op heden uitgaat van eens per twee jaar.
Een belangrijke factor die van invloed is op de sociale veiligheid, is de
samenstelling van de groep. Vanwege de (zeker in het voortgezet
onderwijs) vaak jaarlijkse aanpassingen in de samenstelling van klassen
en de veranderingen die in de loop van de tijd in groepsprocessen kunnen
optreden, geeft monitoring eens per jaar een actueel beeld. Bij monitoring
eens per twee jaar moet rekening worden gehouden met gegevens die
geen goed beeld geven van de situatie op het desbetreffende moment.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering onderkent dat het
toezichtskader slechts de nadere uitwerking van de werkwijze van de
inspectie bevat op basis van de wettelijke normen en dat het toezichtskader geen eigenstandige bron van inhoudelijke normen is.
Het toezichtskader legt de werkwijze van de inspectie vast. Het beoogt
rechtszekerheid en transparantie te bieden voor scholen. Door voor
scholen in de sectorwetten expliciet de verplichting op te nemen om zorg
te dragen voor de sociale veiligheid, is sprake van een deugdelijkheidseis.
Wanneer de inspectie nadere voorwaarden met betrekking tot deze
deugdelijkheidseis gaat uitwerken in haar toezichtskader, wordt
aansluiting gezocht bij deze wettelijke norm. Het gaat om operationalisering van in de wet en memorie van toelichting opgenomen bepalingen
en uitwerkingen daarvan. De praktische operationalisering daarvan zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

39

door de inspectie in het toezichtskader, in overleg met het veld conform
de WOT, worden uitgewerkt.
Deze leden vragen voorts of het niet in de rede ligt dergelijke beslissingen
in nadere wettelijke regelingen vast te leggen.
De nadere uitwerking in het toezichtskader wordt gedaan binnen de
wettelijke kaders. Er hoeven dus geen nadere wettelijke regelingen te
worden getroffen.
Dezelfde leden vragen ook of de regering de status van een instrument
voor monitoring nader kan duiden. De toelichting spreekt namelijk
enerzijds over deugdelijke monitoring, die valide en betrouwbare
informatie geeft, maar anderzijds ook over gestandaardiseerde instrumenten.
Het wetsvoorstel en memorie van toelichting noemen een aantal criteria
waaraan de monitoring dient te voldoen, waaronder het gebruik van een
instrument dat een representatief en actueel beeld geeft en dat valide en
betrouwbaar is, dat inzicht geeft in de feitelijke en ervaren veiligheidsbeleving en het welbevinden van leerlingen (en de hierbij genoemde
uitwerkingen in onderdeel 3.4), dat gestandaardiseerd is en waarmee
geanonimiseerde en geaggregeerde gegevens aan de inspectie geleverd
kunnen worden. Standaardisatie betekent dat een instrument wordt
gebruikt met vaste vragen en procedures voor (anomieme) afname,
verwerking en ontsluiting van gegevens, welke onder een grotere
populatie leerlingen wordt afgenomen, zodat de uitkomsten ook tegen de
achtergrond van deze populatie kunnen worden geïnterpreteerd. Dit
betekent echter niet een inperking tot één of enkele instrumenten. Alle
gestandaardiseerde instrumenten die aan de wettelijke eisen voldoen,
kunnen worden gebruikt. Deze criteria borgen enerzijds dat instrumenten
worden gebruikt waarmee de beoogde doelen worden gerealiseerd, en
maken het anderzijds mogelijk dat scholen vrijheid hebben voor het
kiezen van een instrument naar eigen voorkeur, mits dit aan de wettelijke
eisen voldoet. De inspectie zal de nadere invulling van deze voorwaarden
na overleg met het scholenveld uitwerken in haar toezichtskader.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre scholen bijvoorbeeld ook
kunnen kiezen voor verwerking van gegevens in het leerlingvolgsysteem
op basis van persoonlijke gesprekken met de leerlingen, al dan niet
leidend tot mogelijkheden om data op geaggregeerd niveau te genereren.
Iedere school dient de sociale veiligheidsbeleving en het welbevinden van
leerlingen te monitoren. Scholen mogen kiezen voor een monitoringssysteem dat bij hen past, zolang deze aan de gestelde minimale inhoudelijke en methodologische kwaliteitseisen voldoet. Er zijn meerdere
systemen die geschikt zijn of met aanpassingen geschikt kunnen worden
gemaakt voor dit doel. Voor zover een leerlingvolgsysteem voldoet aan de
in de wet genoemde criteria, waaronder de eis van standaardisatie zoals
ook met betrekking tot vaste vragen en procedures voor (anonieme)
afname, behoort dat tot de mogelijkheden. Monitoring aan de hand van
enkel persoonlijke gesprekken is niet afdoende. Deze gegevens kunnen
wel gebruikt worden ter duiding of inkleuring van de op andere wijze
gemeten resultaten.
De leden constateren dat evenmin als voor het criterium dat het
instrument voor monitoring gestandaardiseerd moet zijn een nadere
duiding van het bereik van de monitoring in het wetsvoorstel wordt
gegeven, noch dat een grondslag voor nadere regelgeving ten aanzien
van deze punten wordt gecreëerd. De regering geeft echter wel
voorbeelden en criteria die de monitoring en de instrumenten inkleuren.
Staat het scholen vrij hiervan af te wijken, zo vragen de leden van
voornoemde fractie. Zo nee, waarom voorziet de regering niet in een
heldere wettekst waarin ten minste de basale elementen zijn opgenomen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

40

zodat scholen bij lezing van de wet meteen voldoende richting wordt
geboden, zo vragen zij.
Het staat scholen vrij een instrument naar eigen keuze te gebruiken dat
voldoet aan de vormeisen die in de wet en memorie van toelichting
worden genoemd. De wet en de memorie van toelichting (onderdeel 3.4)
geven hiervan een beschrijving. De raden hebben in het actieplan
aangegeven ook Vensters voor Verantwoording met het oog hierop aan te
passen. Door gebruik daarvan kunnen scholen op eenvoudige manier
invulling geven aan de gevraagde monitoring.
De leden van de SGP-fractie vragen een nadere toelichting op de
vermelding van het welbevinden als onderdeel van de veiligheidsbeleving.
Welbevinden verwijst naar de mate waarin sprake is van positieve
gevoelens met betrekking tot klas en klasgenoten, in de vorm van
bijvoorbeeld jezelf kunnen zijn, je prettig en thuis voelen e.d. Waar de
feitelijke en ervaren sociale veiligheid met name inzicht geeft in eventuele
negatieve aspecten van het sociale klimaat (zoals aantasting van de
sociale en fysieke veiligheid), gaat het bij welbevinden om de positieve
dimensie. Deze geven samen een goed beeld van het sociale klimaat,
zodat monitoring niet alleen eventuele negatieve aspecten zichtbaar
maakt, maar ook de positieve. Aandacht voor welbevinden versterkt zo de
preventieve werking van monitoring, door positieve gevoelens (en
eventuele veranderingen) te betrekken bij het in kaart brengen van risico’s
in de sociale veiligheid op school.
4. Inspectietoezicht
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan toelichten welke
maatregelen in volgorde van zwaarte de inspectie na inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel kan nemen als een school niet voldoet aan zijn
verplichtingen.
Het betreft maatregelen die via de «Interventieladder» beschreven kunnen
worden: het uitbrengen van een conceptrapport, de mogelijkheid tot
reactie en herstel, vaststelling en openbaarmaking van het rapport, het
geven van herstelopdrachten en toezicht op de realisering daarvan, het
voornemen tot opschorten van (een deel van) de bekostiging, en
opschorting (oplopend in percentage, conform beleidsregel financiële
sancties bij onderwijsinstellingen), en inhouding daarvan.
De leden van voornoemde fractie vragen voorts naar de verhouding van
dit wetsvoorstel tot de aanpak van zeer zwakke scholen.14 Deze leden
verwijzen specifiek naar de memorie van toelichting van dit wetsvoorstel.
Daarin staat dat de leerresultaten ernstig of langdurig tekort moeten
schieten voordat een school als zeer zwak kan worden beoordeeld.
Het ingrijpen bij zeer zwakke scholen gebeurt op basis van een andere
wettelijke bevoegdheid dan het ingrijpen in het geval van een tekortschietend sociaal veiligheidsbeleid. Na inwerkingtreding van het
wetsvoorstel tot verkorting van de verbetertermijn van zeer zwakke
scholen moet de inspectie, indien sprake is van drie jaar of langer
onvoldoende leerresultaten én tekortkomingen in het onderwijsproces
(zeer zwakke school) na een jaar opnieuw onderzoek doen naar de
kwaliteit van het onderwijs. Als de school dan nog steeds zeer zwak is, kan
de Minister deze sluiten op grond van artikel 164b WPO of 109a WVO. Het
ingrijpen bij scholen die niet voldoen aan de deugdelijkheidseisen op het
gebied van sociale veiligheid gebeurt echter op grond van artikel 164
WPO of 104 WVO. Beide wetsvoorstellen staan dus los van elkaar.

14

Kamerstuk 33 796.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

41

De leden van de VVD-fractie vernemen graag in hoeverre ernstig of
langdurig tekort schieten ook geldt voor het onderdeel «sociaal veiligheidsbeleid».
Het hebben van een sociaal veiligheidsbeleid, het monitoren van de
sociale veiligheid en het aanstellen van een persoon als coördinator en
aanspreekpunt betreft een deugdelijkheidseis, waar een school al dan niet
aan voldoet. Indien een school niet voldoet kan daar, na een redelijke
verbetertermijn, sanctionerend worden opgetreden.
Anders geformuleerd: hoe lang kan een school zonder sociaal veiligheidsbeleid voortmodderen, zo vragen de leden van voornoemde fractie.
Het toezicht van de inspectie is primair gericht op het bereiken van sociale
veiligheid voor alle leerlingen. Als geen sprake is van een veilige
schoolomgeving, is in de eerste plaats van belang dat scholen alsnog
voldoende invulling geven aan de in het wetsvoorstel gestelde
voorwaarden. Het inspectietoezicht is daarop gericht. Als een school,
ondanks herhaalde opdrachten tot verbetering, daaraan niet voldoet kan
handhavend worden opgetreden. Ook deze sancties zijn erop gericht te
school te bewegen alsnog het tekortschieten van de randvoorwaarden op
te lossen. Deze sancties zijn het opschorten of inhouden van (een gedeelte
van) de bekostiging, op grond van art. 164 WPO (voor het PO), art. 146
WEC (voor het speciaal onderwijs) of 104 WVO (voor het VO).
Is de regering van mening dat ouders en leerlingen door langdurig
tekortschieten benadeeld worden, zo vragen zij verder.
De regering deelt de mening van de leden van de fractie.
De leden van de SP-fractie vragen wat de regering exact bedoelt met de
stellingname dat «de huidige juridische basis te zwak is» om veiligheidsbeleid af te dwingen.
De inspectie kan in de huidige situatie een school op basis van de
kwaliteitseisen in het toezichtskader aanspreken op het niet of onvoldoende invullen van het veiligheidsbeleid, maar dit toezicht is niet
gebaseerd op een deugdelijkheidseis en kan dus niet door middel van
sancties worden afgedwongen. De huidige situatie biedt onvoldoende
juridische basis voor handhavend optreden door de inspectie, indien
risico’s rond de sociale veiligheid van leerlingen op een school daarom
vragen. Door sociale veiligheid expliciet in de verschillende sectorwetten
op te nemen wordt het een deugdelijkheidseis, waarbij het voor de
inspectie mogelijk wordt om bij de overtreding daarvan de instrumenten
van opschorting of inhouding van (een deel van) de bekostiging in te
zetten. In tegenstelling tot de huidige situatie kan de inspectie na
inwerkingtreding van het wetsvoorstel handhavend optreden als blijkt dat
de school zich te weinig of niet adequaat inspant om voor alle leerlingen
een veilige leeromgeving te creëren.
En kan de regering toelichten wat dan wél nodig is voor een voldoende
juridische basis, zo vragen deze leden.
Door sociale veiligheid expliciet te benoemen in de wet wordt het een
deugdelijkheidseis, waarbij het voor de inspectie mogelijk wordt om bij
overtreding daarvan de instrumenten van opschorting of inhouding van
(een deel van) de bekostiging in te zetten.
Deze leden vragen wanneer sprake is van een «toereikende inspanning»
waar het gaat om een vergaande inspanningsverplichting van scholen om
zorg te dragen voor een veilig schoolklimaat. Is de term «toereikend» niet
vooral van toepassing op het resultaat, zo vragen de leden van
voornoemde fractie. En wat is daarnaast in de ogen van de regering de
juridische omschrijving van de term «toereikend», wat vooral van belang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

42

is in het geval van mogelijke toekomstige geschillen tussen school en
ouders, zo vragen deze leden.
Een toereikende inspanning omvat in essentie realisering van de in de wet
genoemde elementen. Voor wat betreft het veiligheidsbeleid is van belang
dat dit past bij de situatie van de school en de risico’s of tekorten waarvan
sprake is. Ook is van belang dat de school een aanpak volgt die bewezen
effectief is of waarvan aannemelijk is dat deze effect sorteert. De veiligheidsbeleving van leerlingen op zichzelf is geen grond voor beoordeling
van de realisering van de inspanningsverplichting door de school, maar
biedt wel een indicatie van de mate waarin het veiligheidsbeleid
doeltreffend is. Als de veiligheidsbeleving onvoldoende is, wordt van de
school gevraagd alle maatregelen te nemen die in redelijkheid mogelijk
zijn om de situatie te verbeteren. Ook analyse van de situatie (welke
problemen doen zich voor, en wat is nodig om deze op te lossen) speelt
daarbij een rol. Deze kan op uiteenlopende elementen betrekking hebben,
zoals bijvoorbeeld regelhandhaving of het treffen van disciplinaire
maatregelen, verbetering van het pedagogisch handelen en schoolklimaat, het oplossen van handelingsverlegenheid van leraren, en allerlei
andere factoren. Deze voorbeelden maken duidelijk dat wat onder
toereikend moet worden verstaan afhankelijk is van de concrete situatie
en van geval tot geval kan verschillen.
De leden van de SP-fractie merken op dat de regering erop wijst, dat het
ten aanzien van een veilig schoolklimaat belangrijk is, dat de inspectie
vroegtijdig zicht heeft op de ontwikkelingen. Is het opnemen van een
wettelijke zorgplicht in het risicogericht toezicht daarvoor voldoende, zo
vragen deze leden.
De opdracht tot monitoring en de toegang van de inspectie daartoe stelt
de inspectie in staat risicogericht toezicht te houden op de uitvoering van
de verplichte monitoring door scholen en de resultaten daarvan, en het
bevoegd gezag aan te spreken als de resultaten daartoe aanleiding geven
en de school verzuimt de nodige acties te ondernemen.
Is het dan niet beter regelmatiger met betrokkenen op school te praten en
ter plekke te gaan kijken, in plaats van te sturen op basis van een monitor,
zo vragen de leden van voornoemde fractie.
Monitoring geeft een school met een naar verhouding beperkte
inspanning (geautomatiseerde afname van een gestandaardiseerd
instrument) een goed inzicht in de veiligheidsbeleving van de leerlingen
op de school. De school heeft deze gegevens nodig om een adequaat
veiligheidsbeleid te voeren, dat is afgestemd op de feitelijke situatie en
veranderingen daarin. Op basis van dezelfde gegevens kan de inspectie
risicogericht toezicht houden en een school zo nodig vroegtijdig
aanspreken. Vanuit het oogpunt van proportionaliteit ligt het voor de
inspectie niet in de rede periodiek met alle betrokkenen te praten, maar
onderzoek te doen wanneer daarvoor aanleiding is.
Anders gezegd, is de manier waarop het risicogericht toezicht zélf is
georganiseerd niet het probleem dat ervoor zorgt dat de inspectie soms
onvoldoende inzicht heeft, zo vragen deze leden.
Het risicogerichte toezicht veronderstelt informatie over de situatie op de
school. In de huidige situatie is dit vooral informatie gebaseerd op
incidenten, dus nadat het probleem zich heeft voorgedaan en vaak is
geëscaleerd. De verplichting tot monitoring sluit niet alleen aan bij de
behoefte van de school aan een goed beeld van de veiligheidsbeleving
van de leerlingen, maar biedt ook de inspectie informatie die risicogericht
en preventief toezicht mogelijk maakt.
De leden van de SGP-fractie vragen een toelichting op de mededeling dat
de inspectie inzicht krijgt in de gegevens over de veiligheidsbeleving, in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

43

relatie tot de aankondiging in het nader rapport dat de zorgplicht
meegenomen wordt in het risicogerichte toezicht.
Het risicogerichte toezicht veronderstelt informatie over de situatie op de
school. In de huidige situatie is dit vooral informatie gebaseerd op
incidenten, dus nadat het probleem zich heeft voorgedaan en vaak is
geëscaleerd. De verplichting tot monitoring sluit niet alleen aan bij de
behoefte van de school aan een goed beeld van de veiligheidsbeleving
van de leerlingen, maar biedt ook de inspectie informatie die risicogericht
en preventief toezicht mogelijk maakt.
In welke fase en op welke wijze worden gegevens van scholen aan de
inspectie geleverd, zo vragen zij.
In aansluiting bij de verplichting tot actuele monitoring, die in de praktijk
doorgaans zal neerkomen op jaarlijkse afname, gaat het na bewerking van
de gegevens, om jaarlijkse beschikbaarstelling van de gegevens uit de
monitoring door de school aan de inspectie. Over de praktische invulling
van deze leveringsplicht kunnen in het kader van de uitwerking van het
toezichtskader tussen inspectie en veld operationele afspraken worden
gemaakt. De beschikbaarstelling betreft de geanonimiseerde en geaggregeerde gegevens uit de door de school gebruikte monitoring.
Gaat de inspectie bij het risicogerichte toezicht enkel af op signalen
aangaande de wijze waarop de school haar zorgplicht gestalte geeft, of
worden scholen met het oog op het risicogerichte toezicht per definitie
vooraf verzocht de gegevens over de veiligheidsbeleving van leerlingen
aan te leveren, zo vragen de leden van voornoemde fractie.
Alle scholen worden verplicht de gegevens over de veiligheidsbeleving
van leerlingen aan de inspectie beschikbaar te stellen. De gegevens uit de
monitoring zijn noodzakelijk om effectief risicogericht toezicht van de
inspectie mogelijk te maken.
5. Advies Onderwijsraad
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering nader kan toelichten
wat het zwaarwegende argument is dit wetsvoorstel alsnog er door heen
te duwen.
De regering is bij de beantwoording van de eerste twee vragen van de
leden van de CDA-fractie uitvoerig ingegaan op de noodzaak van het
wetsvoorstel. De regering volgt in deze de argumentatie van de Raad van
State over het huidige juridische kader niet. Er is op dit moment sprake
van een zeer gebrekkig juridisch kader, waardoor de verantwoordelijkheid
van scholen niet helder is en de inspectie de middelen ontbeert om
handhavend op te treden indien situaties daarom vragen. De regering
wenst dit gebrek weg te nemen en helder voor iedereen vast te leggen dat
scholen een verplichting hebben om zich in te spannen om al hun
leerlingen een sociaal veilige leeromgeving te bieden en dat de inspectie
hierop toe kan zien.
6. Administratieve lasten
De leden van de CDA-fractie vrezen dat ook dit wetsvoorstel niet meer zal
zijn dan een «papieren tijger», die extra rompslomp brengt voor de school
en er niet voor zal zorgen dat het sociale klimaat op scholen veiliger
wordt. Hoe verhoudt zich dit wetsvoorstel tot de Regeldrukagenda waarbij
juist wordt uitgesproken dat er niet meer onnodige en onduidelijke
wetgeving moet komen, zo vragen zij.
Zoals hiervoor al uiteen is gezet, is juist nu sprake van een papieren tijger.
Veiligheid is van cruciaal belang en scholen die daar weinig of niets aan
doen mogen daar niet meer zomaar mee wegkomen. De schade van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

44

pesten is vaak enorm. Bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel is een
bewuste afweging gemaakt tussen de noodzaak om zorg te kunnen
dragen voor een veilig schoolklimaat, ten opzichte van de regeldruk die dit
voor scholen met zich meebrengt. Daarbij is gezocht naar een manier om
regeldruk zo veel mogelijk te beperken. Scholen die al goed werk maken
van sociale veiligheid worden door deze explicitering in de sectorwetten
niet opgezadeld met extra lasten. De groep scholen die niet structureel
werk maakt van sociaal veiligheidsbeleid wordt door dit wetsvoorstel
aangesproken en zij moeten aan het werk. Daarbij zetten de sectorraden
en Stichting School en Veiligheid zich in om ervoor te zorgen dat alle
scholen hier effectief mee aan de slag gaan en dat er geen sprake zal zijn
van een afvinkcultuur. Het wetsvoorstel is, zoals voorgaand beargumenteerd, niet onnodig, aangezien het huidige wettelijke kader tekortschiet.
ARTIKELSGEWIJS
Onderdeel A
De leden van de SP-fractie merken op dat de regering in het wetsvoorstel
géén wijziging opneemt van Wet educatie en beroepsonderwijs (Web).
Heeft een mbo-school niet ook de basistaak om jongeren te begeleiden tot
sociale en zelfstandige volwassenen, zo vragen deze leden. Zijn niet ook
deze jongeren in sommige gevallen kwetsbaar, zo vragen zij voorts. De
leden vragen voorts waarom de regering een vergelijking maakt in
kwetsbaarheid. Is sociale en fysieke veiligheid niet essentieel voor elk
mens, zo vragen leden van voornoemde fractie.
De regering deelt de opvatting van de leden van de SP-fractie. Elk mens,
jong of oud, is kwetsbaar. Iedere school dient zich daarom in te spannen
om haar leerlingen op te leiden tot sociale en zelfstandige burgers.
De leden van de SGP-fractie hebben vragen bij de onderbouwing van de
keuze om het middelbaar beroepsonderwijs niet onder de reikwijdte van
het wetsvoorstel te laten vallen. Waarom is het voor het middelbaar
onderwijs niet belangrijk genoeg om de zorgplicht ten aanzien van
pestgedrag te regelen, zo vragen zij. Kunnen zij uit de toelichting opmaken
dat leerlingen in het middelbaar beroepsonderwijs door de regering sterk
genoeg geacht worden om bij pestgedrag zelf hun «boontjes te doppen»,
zo vragen zij voorts. Bovendien vragen de leden van voornoemde fractie
waarom scholen voor leerlingen van dezelfde leeftijd in het voortgezet
onderwijs wel met de voorgestelde zorgplicht te maken krijgen en in het
middelbaar beroepsonderwijs niet.
Uit onderzoek blijkt dat met name kinderen tussen de 10 en 14 jaar te
maken krijgen met pestgedrag. Onderzoekers vonden een piek in het
pestgedrag bij de overgang naar de middelbare school; het moment
waarop de sociale hiërarchie wordt bepaald. Aangezien het gedrag in
voornoemde leeftijdscategorie het meest extreem is, kiest de regering er
vooralsnog voor om juist in het funderend onderwijs het meest verregaande instrument – wetgeving – in te zetten. Daarmee wil de regering
niet suggereren dat er in de andere sectoren geen aandacht voor sociale
veiligheid en het tegengaan van pesten dient te zijn. Gezien de ontwikkelingsfase van de leerlingen in het funderend onderwijs en hun ontvankelijke leeftijd is dat een goed aangrijpingspunt om een kentering te
bewerkstelligen, die ook op langere termijn doorwerkt naar andere
maatschappelijke sectoren.
De leden van de SGP-fractie vinden de formulering dat de school monitort
niet bijster charmant. Wellicht is het mogelijk om voor de formulering te
kiezen dat de school de veiligheidsbeleving inzichtelijk maakt, zo
suggereren zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

45

Monitoring van de veiligheidsbeleving van leerlingen is essentieel bij de
beoordeling van het veiligheidsbeleid. Een school kan alleen beleid
voeren als zij inzicht heeft in de feitelijke en ervaren veiligheidsbeleving
en het welbevinden van leerlingen. Dit kan het beste door scholen voor te
schrijven de veiligheidsbeleving te monitoren. Dat betekent dat van
scholen wordt verwacht dat ze waarnemen hoe is het gesteld met de
sociale veiligheid op school en hierover informatie verzamelen gedurende
een bepaalde tijd.
Met monitoren wordt bedoeld dat de sociale veiligheid op school in de
gaten wordt gehouden. Aan de hand van de monitor kan het veiligheidsbeleid eventueel worden aanpast en een nieuwe richting worden geven.
Monitoren wordt zodoende gedaan om het beste resultaat te bewerkstelligen. Het woord monitor dekt volgens de regering het beste deze lading.
De (geanonimiseerde en geaggregeerde) gegevens komen ter beschikking
van de inspectie. Door wettelijke verankering komt de inspectie in positie
om effectief toezicht te houden op de sociale veiligheid op scholen, en
indien daar aanleiding toe is, kan zij handhavend optreden. De inspectie
heeft op grond van de WOT o.a. de taak het beoordelen en bevorderen
van de naleving van de bij of krachtens een onderwijswet gegeven
voorschriften. In de hoedanigheid als toezichthouder kunnen ze inlichtingen vorderen bij scholen.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 6

46