COLLEGE VOOR
DE RECHTEN
VAN DE MENS
Aan de voorzitter van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal
Dr. K. Arib
Postbus 20018
2500 EA DEN HAAG

Onderwerp

Datum

Hoofdlijnennotitie Loondispensatie
Participatiewet

12 april 2018
Ons kenmerk

2018/0067/AvD/KdJ/IC
Geachte mevrouw Arib,
Op 27 maart 2018 heeft de staatssecretaris van SZW de Hoofdlijnennotitie
Loondispensatie Participatiewet aan de Tweede Kamer toegestuurd.
Het College voor de Rechten van de Mens gaat in deze brief in op de vraag hoe
deze plannen zich verhouden tot mensenrechten.
Het College onderschrijft de ambitie van het kabinet om zoveel mogelijk mensen
met een beperking aan het werk te laten komen. Dit is in lijn met artikel 27 van
het Internationaal verdrag inzake de rechten van personen met een handicap,
(verder: het VN-verdrag handicap) en artikel 15 lid 2 van het Europees Sociaal
Handvest. Werkgevers zouden in het huidige systeem ervan weerhouden worden
om mensen met een beperking in dienst te nemen, omdat de aanvraag en
uitwerking van loonkostensubsidie veel onduidelijkheid en onzekerheid met zich
meebrengen. Gemeenten kunnen het geld dat vrijkomt inzetten om meer
mensen met een beperking ondersteuning richting werk te bieden. De regering
hoopt dat werkgevers hierdoor sneller overgaan tot het in dienst nemen van
mensen met een beperking.
Plannen loondispensatie
De plannen voor loondispensatie in de Participatiewet zijn gebaseerd op de
bestaande situatie in de Wajong en houden het volgende in. De werkgever
betaalt aan personen met een beperking die in dienst komen en een verminderde
arbeidsproductiviteit hebben een salaris ter hoogte van de loonwaarde van deze
persoon. De werknemer kan daar bovenop een aanvullende uitkering aanvragen
bij de gemeente of het UWV. De staatssecretaris geeft aan dat het loon en de
aanvullende uitkering leiden tot een inkomen dat stijgt tot een niveau conform
het minimumloon als iemand voltijds gaat werken vanuit de bijstand. De plannen
voor loondispensatie gelden alleen voor nieuwe arbeidsrelaties. Voor bestaande
arbeidsrelaties blijft de loonkostensubsidie gelden.

Pagina 1 van 4
•

Postbus 16001
3500 DA Utrecht

Kleinesingel 1-3
3572 CG Utrecht

T 030-888 38 88
F 030-388 38 83

infoOmensenreuu =
www.rnensenrec -

COLLEGE VOOR
DE RECHTEN
VAN DE MENS

Verhouding tot mensenrechtenverdragen
Het College ziet in de Hoofdlijnennotitie een aantal knelpunten. Bezien vanuit
de mensenrechten, zoals onder andere vastgelegd in het Internationaal Verdrag
inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten (IVESCR) en het VN-verdrag
handicap, lijken vooral de mogelijkheid tot pensioenopbouw, de mogelijkheid
een cao-loon te verdienen en de toegang tot werknemersverzekeringen
problematisch te zijn. Vooral op die onderdelen is sprake van een vermindering
van rechten ten opzichte van de huidige situatie.
Pensioenopbouw
Onder het huidige systeem van loonkostensubsidie bouwen werknemers op
dezelfde manier pensioen op als anderen binnen de arbeidsorganisatie. Onder
het voorgestelde systeem van loondispensatie bouwen zij minder pensioen op
dan nu het geval is. Zij ontvangen alleen ter hoogte van hun arbeidswaarde loon,
waarover zij pensioen opbouwen. Over de aanvullende uitkering bouwen zij geen
pensioen op. In dat opzicht verslechtert de positie van mensen met een
arbeidshandicap ten opzichte van de huidige situatie.
Cao-loon
Een ander nadeel van loondispensatie is dat mensen met een beperking onder de
voorgestelde regeling hoogstens een inkomen tot het minimumloon kunnen
ontvangen. In de huidige situatie kunnen mensen met een beperking, waarvoor
de werkgever loonkostensubsidie ontvangt, een cao-loon ontvangen. Dat is in het
algemeen hoger dan het wettelijk minimumloon. De beloning naar loonwaarde
met aanvullende uitkering maakt dat een beloning hoger dan het wettelijk
minimumloon niet meer mogelijk is.
Daarnaast verschuiven de administratieve lasten van de werkgever naar de
werknemer, omdat zij zelf moeten zorgen voor aanvraag en onderhoud van hun
uitkering.
Werknemersverzekeringen
Verder heeft een beloning op basis van loonwaarde tot gevolg dat mensen met
een beperking bij werkloosheid minder WW kunnen ontvangen, omdat de hoogte
hiervan aan het loon is gerelateerd. Hetzelfde geldt voor uitkeringen op grond
van de Ziektewet en de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen.
Recht op aanvullende uitkering
Daarnaast zijn er mensen met een beperking die geen recht op een aanvullende
uitkering hebben, zoals mensen die zelf over voldoende middelen beschikken om
in hun levensonderhoud te voorzien. Maar ook mensen die samenwonend dan wel
kostendeler zijn hebben in voorkomende gevallen geen recht op de aanvullende
uitkering. Dit omdat het inkomen van de samenwonende partner wordt
meegerekend bij het recht op de uitkering. Onder de huidige loonkostensubsidie
speelt het inkomen van de partner hooguit een rol bij de berekening van
toeslagen.

Pagina 2 van 4

COLLEGE VOOR
DE RECHTEN
VAN DE MENS

Mensenrechtennormen
Als algemeen uitgangspunt geldt dat staten maatregelen nemen om steeds nader
tot een algehele verwezenlijking van de in de verdragen gegarandeerde
economische en sociale rechten te komen. Deze plicht tot geleidelijke
verwezenlijking vloeit voort uit het IVESCR en het VN-verdrag handicap.
Achteruitgang in rechten
Beloning (waaronder pensioen) en sociale zekerheid (aanspraak op
werknemersverzekeringen) zijn gegarandeerd in het IVESCR en het VN-verdrag
handicap. Een stilstand of achteruitgang in deze rechten is niet toegestaan,
tenzij de staat kan aantonen dat hij een zorgvuldige afweging van alternatieven
heeft gemaakt en de maatregel gerechtvaardigd kan worden in het licht van de
realisatie van alle rechten van het verdrag en de volledige benutting van
beschikbare financiële middelen.' Dat lijkt hier niet het geval te zijn. Er is geen
gebrek aan middelen, het kabinet wil immers een deel van het budget om de
toegang tot de arbeidsmarkt van mensen met een beperking te verbeteren,
anders besteden. Dat wil hij bereiken door een achteruitgang in hun recht op
billijke beloning en sociale zekerheid. Dat staat haaks op de plicht van de staat
"to ensure that persons with disabilities are paid no less than the relevant
minimum wage and do not lose the benefit of disability allowances when they
start work"!
Gelijke behandeling
Het recht op gelijke behandeling houdt in dat staten geen maatregelen mogen
nemen die discriminatie en ongelijke behandeling van groepen in een
achterstandspositie tot gevolg hebben. Ook mogen zij de mechanismen die deze
individuen en groepen beschermen niet verzwakken.' Het voorstel voor
toondispensatie brengt de mensen die nu de arbeidsmarkt op gaan in een positie
die voor hen op verschillende fronten nadelig uitpakt. Dat schuurt met het recht
op arbeid en het recht op sociale zekerheid, gelezen in samenhang met de
verplichting om steeds nader tot algehele verwezenlijking van deze rechten te
komen. Dat deze achteruitgang hen treft omdat zij mensen met een beperking
zijn, is niet in overeenstemming met het recht op gelijke behandeling.' Het
recht op gelijke behandeling geldt onmiddellijk, dat wil zeggen dat hier geen
sprake mag zijn van geleidelijke verwezenlijking.
In dat verband stelt het College vast dat het VN-verdrag handicap de staat
verplicht te waarborgen dat mensen met een beperking toegang hebben tot
Committee on Economic, Social and Cultural Rights, General Comment No. 19 (2007):
The right to social security (article 9), UN Doc. E/C.12/GC/19, 4 februari 2008, para. 42.
2
Committee on the rights of persons with disabilities, General Comment no. 5 (2017):
Living independently and being included in the community, CRPD/C/GC/5, par. 67 (c).
3
Committee on Economic, Social and Cultural Rights, General Comment No. 18 (2005):
Right to work, E/C.12/GC/18, par. 31(b).
4
Committee on the rights of persons with disabilities, General Comment no. 5 (2017):
Living independently and being included in the community, CRPD/C/GC/5, par. 18(a)
Pagina 3 van 4

COLLEGE VOOR

DE RECHTEN
VAN DE MENS

pensioenuitkeringen (art. 28, lid 2, onder (e)). De opbouw van regulier pensioen
over de aanvullende uitkering is niet mogelijk. De beperking in de toegang tot
pensioenuitkeringen komt niet overeen met het VN-verdrag handicap.
Wothing about us, without us'
Mensen met een beperking en hun organisaties moeten betrokken worden bij de
totstandkoming van nieuwe regelgeving en beleid. Dat zegt het VN-verdrag
handicap. De cliëntenorganisaties Landelijke Cliëntenraad en leder(in) hebben
wel met de staatssecretaris gesproken over de hoofdlijnennotitie, maar hebben
aangegeven zich niet te kunnen vinden in het systeem van loondispensatie. De
verdragsverplichtingen vergen dat wordt gemotiveerd hoe door hen naar voren
gebrachte bezwaren of argumenten zijn meegewogen in de besluitvorming. Uit
de hoofdlijnennotitie wordt niet duidelijk in hoeverre dat is gebeurd.
Ten slotte
Het College vraagt aandacht voor het effect van de voorgestelde maatregel op
mensen met een beperking en de beeldvorming over hen. Werk is een manier om
volwaardig mee te doen in de samenleving. De doelstelling van het kabinet om
meer mensen aan het werk te krijgen verdient dan ook alle steun. Voor veel
werknemers met een beperking heeft het systeem van loondispensatie echter tot
gevolg dat zij, in tegenstelling tot werknemers zonder beperking, minder dan het
minimumloon betaald zullen krijgen. Dat zal bij velen leiden tot gevoelens van
minderwaardigheid en het idee niet voor vol te worden aangezien. In de
Nederlandse samenleving, waar nog veel moet gebeuren om tot gelijke
behandeling en inclusie van mensen met een beperking te komen, zou juist de
werkplek een plaats moeten zijn waar gelijkwaardigheid de norm is.
Het College verzoekt u bovenstaande punten mee te nemen in het overleg met
de staatssecretaris over de plannen voor loondispensatie in de Participatiewet.
Bij vragen over de inhoud van deze brief, of voor nadere informatie, kunt u
contact opnemen met Keirsten de Jongh (senior beleidsadviseur). Zij is te
bereiken via 030-8883855 of k.de.jongh®mensenrechten.nl.

Met vriendelijke groet,

Mr. Adriana C.J. van Dooi jeweert
Voorzitter

Pagina 4 van 4