Maatschappelijke ontwikkelingen en hun implicaties
voor Gebiedsgebonden politiewerk:
Een verkenning

PLATO BV (Universiteit Leiden)
Dr. J.A. van Lakerveld
Drs. I.W.M. Gussen
MSc. F.D. Stoutjesdijk
Drs. I.C.M. Tönis
MSc. J. De Zoete
0

COLOFON
Opdrachtgever
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie Centrum (WODC)
Afdeling Externe Betrekkingen (EWB)
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag
Onderzoekers
Het onderzoek is uitgevoerd door PLATO (Platform Opleiding, Onderwijs en Organisatie BV) van de
Universiteit Leiden.
PLATO BV (Universiteit Leiden):
Dr. J.A. van Lakerveld (projectleider)
Drs. I.W.M. Gussen
MSc. F.D. Stoutjesdijk
Drs. I.C.M. Tönis
MSc. J. De Zoete
Bij het onderzoek betrokken externe experts
Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden: Prof.dr. J.P. van der Leun
Hogeschool NHL, Politieacademie: Prof. dr. W. Ph. Stol

Begeleidingscommissie
Voorzitter: prof. dr. J. de Ridder (RUG - Faculteit der Rechtsgeleerdheid)
Mr. drs. F.F.F.M. Faes (Ministerie van VenJ - Directoraat-Generaal Politie)
Dr. G. Haverkamp (WODC)
M.W.J. Henssen (Nationale Politie - Eenheid Limburg)
Drs. G.J. Veldhuis (Nationale Politie - Eenheid Limburg)
Dr. J.A. van Wilsem (WODC)

© 2017, WODC, Ministerie van Veiligheid en Justitie. Auteursrechten voorbehouden.

1

Inhoud
Afkortingen .............................................................................................................................................. 4
SUMMARY ............................................................................................................................................... 5
Samenvatting........................................................................................................................................... 9
1 Inleiding .............................................................................................................................................. 13
2 Achtergrond, probleemstelling en onderzoeksvragen ....................................................................... 14
2.1

Ontstaan van GGP ................................................................................................................. 14

2.2

Omschrijving van GGP ........................................................................................................... 14

2.3

Context GGP .......................................................................................................................... 15

2.4

Het onderzoek ....................................................................................................................... 15

3 Decentralisaties in het sociaal domein............................................................................................... 17
3.1

De ontwikkelingen ................................................................................................................. 17

3.2

Implicaties van de decentralisaties voor GGP ....................................................................... 17

3.3

Professionalisering rond decentralisaties ............................................................................. 23

4 Digitalisering inclusief sociale media.................................................................................................. 26
4.1

De ontwikkeling ..................................................................................................................... 26

4.2

Implicaties van digitalisering en sociale media voor GGP ..................................................... 27

4.3

Professionalisering rond digitalisering en sociale media ...................................................... 30

5 Demografische ontwikkelingen, arbeidsmigratie en vluchtelingen ................................................... 32
5.1

De ontwikkelingen ................................................................................................................. 32

5.2

Implicaties van de demografische ontwikkelingen voor GGP ............................................... 33

5.3

Professionalisering rond demografische ontwikkelingen ..................................................... 34

6 Radicalisering, terrorisme en terreurdreiging .................................................................................... 37
6.1

De ontwikkelingen ................................................................................................................. 37

6.2

Implicaties van radicalisering en terrorisme voor GGP ......................................................... 38

6.3

Professionalisering rond radicalisering, terrorisme en terreurdreiging................................ 40

7 Internationalisering van misdaad en ondermijnende criminaliteit.................................................... 44
7.1

De ontwikkelingen ................................................................................................................. 44

7.2

Implicaties van de internationalisering en ondermijnende criminaliteit voor GGP.............. 46

7.3

Professionalisering rond misdaad en ondermijnende criminaliteit ...................................... 47

8 Groei van toerisme, evenementen en horeca ................................................................................... 49
8.1

De ontwikkelingen ................................................................................................................. 49

8.2

Implicaties van de groei van toerisme, grote evenementen en horeca voor GGP ............... 50

8.3

Professionalisering rond de groei van toerisme, grote evenementen en horeca................. 51
2

9 Versterking van gebiedsgebonden politiewerk .................................................................................. 53
10 Leren en professionaliseren ............................................................................................................. 57
Literatuurverwijzingen (voetnoten) ...................................................................................................... 61
Geraadpleegde literatuur ...................................................................................................................... 67
Respondenten en andere betrokkenen in het onderzoek .................................................................... 75
Bijlage: Kenmerken GGP en benaderingen die hiermee in verband worden gebracht ........................ 76

3

Afkortingen
AIVD
AWBZ
BOA
Bopz
CBS
CJG
CoPPRa
GGP
IBT
IVP
MEOS
NCTV
OM
OPCO
OvJ
PIO
PIV
POS
RID
SPP
VenJ
VNG
VWS
WFZ
WMO
WOB
WODC
Zvw

Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
Buitengewoon Opsporingsambtenaar
Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centrum voor Jeugd en Gezin
Community Policing Preventing Radicalisation
Gebiedsgebonden Politiewerk
Integrale beroepsvaardigheidstraining
Integraal Veiligheidsplan
Mobiel Effectiever op Straat
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
Openbaar Ministerie
Operationeel Coördinator
Officier van Justitie
Politie in Ontwikkeling
Politie in Verandering
Projectgroep Organisatie Structuren
Regionale Inlichtingen Diensten
Sociaal Psychiatrische Problematiek
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Ministerie van Veiligheid, Welzijn en Sport
Wet op Forensische Zorg
Wet Maatschappelijke Ondersteuning
Wet openbaarheid van bestuur
Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum
Zorgverzekeringswet

4

SUMMARY
Community Oriented Policing (COP) is embedded in society. It is organised close to the community, it
focusses on distinct areas. Policemen are in close contact with citizens and organisation in the
community in order to involve them and to be informed by them. They have a broad responsibility
for dealing with a variety of problems. Their involvement is proactive, preventive as well as
repressive.
The Dutch Minister of Security and Justice initiated a research project:
1. To make an inventory of the main trends in society that affect community policing.
2. To gain insight in how these trends affect Community policing.
3. To identify potential needs for additional requirements, training or continuing professional
development.
The dominant current trends affecting COP derived from literature study and interviews appeared to
be:
 decentralisations in the social domain, including healthcare, social and youth work;
 digitalisation including social media;
 demographic developments, migration, influx of refugees;
 radicalisation, terrorism and the threats of terror;
 internationalisation of crime and subversive crime;
 increasing tourism, large scale events, and activities in the hospitality sector.
In this report the research outcomes are brought together. For each of the identified trends the
implications for COP are described as well as the related needs for further professional development.
Decentralisation the social domain
Since 2015 three decentralisation (reform) processes took place in the social domain. Tasks and
responsibilities of the national authorities were transferred to municipal authorities.
This involved the legislation on youth, through which the responsibilities of the authority of
municipalities in youth care and youth welfare were expanded.
It also concerned the Social support act, by which municipalities from 2015 on were made
responsible for the activities in the area of support, guidance and care. The Participation act made
municipal authorities responsible for social allowances and re-integration of fully or partially
unemployable handicapped young people and the provision of sheltered employment for those who
are unable to fulfil regular jobs. Local authorities are also responsible for welfare and social support
for otherwise unemployed people. These changes in legislation and shifts in responsibilities from
central to decentral authorities and organisations affected the work of community oriented police
work.
 Due to reduced funding and as a consequence of a shift from intramural to more extramural
ambulant care, more and, often more violent and confused people, appear in public spaces.
 The shift towards ambulant care affects the co-operation between the police and mental
care organisations and professionals. The frequency of contacts between these parties will
increase.
 Some still to be effectuated laws (Forensic care act; Obligatory mental care act) may affect
the influx numbers of litigants in mental health institutions. This may well affect the need for
police capacity in such institutions as well as beyond.

5

Developments in the social domain bring new requirements, and demand new competences:
 early detection, registration, referral and transfer;
 identifying relevant partners and networks and ways to allocate tasks and responsibilities
among them;
 co-operation in multidisciplinary social neighbourhood teams, and in safety houses
together developing and delivering multiple track approaches to justice and care.
Digitalisation including social media
Digitalisation and social media affect COP in many ways. It affects the organisation of police work,
the communication within police teams, communication with citizens, the ways to deal with, or cope
with images and visuals that circulate on the Internet, and ways in which digital tools may be used to
gather, process, and analyse data for reasons of community oriented police work, or for its
optimization.
Digital development provide opportunities for the core business of COP. Digital tools and instruments
allow police to be in close contact with people (peers and citizens), to know what is going, to signal
things that ask require interventions. Adequate use of these tools strengthens COP in terms of
efficiency and its effectiveness.
The digital developments, as well as the increased use of social media bring ever changing new
requirements and related needs for additional or new competences particularly in the following
areas:
 effective information and communication skills using current and emerging social media;
 insight in existing and emerging modes of cyber-crime and ways in which such crimes affect
people in the community in their daily lives;
 building, maintaining and using social networks;
 gathering, processing, storing, analysing data for reasons of optimizing COP;
 handling digital tools for administrative and operational purposes.
Demographic trends
Demographic developments are having different consequences in distinct parts of the Netherlands.
There is an influx of asylum seekers and refugees. The population concentrates itself in the mid-west
of the country in or around the big cities. Through a process of urbanisation the rural areas are
abandoned.
The big cities will become more diverse and show a lower average age of its population. To
communicate with the community the COP worker will need to be aware of and skilled in codes of
communication such as youth language and teenage slang. Given the diversification of society, the
need to be able to communicate in foreign languages will increase as well.
The concentration of age groups in different parts of the country, ageing rural areas and rejuvenation
of the big cities each bring their own emphases in community needs each having particular impacts
for police involved in COP-work.
These and other developments require to consider the composition of COP teams to see whether
they reflect the diverse society as for ethnicity, as well as well as other background aspects. This
implies a need for internal organisational, and also for cultural change and development within basic
teams involved in COP work.
Demographic trends require developments such as:
 multicultural competence (attitude, knowledge and skills);
 intercultural communication skills;
 political sensitivity;
 teamwork.

6

Radicalisation, terrorism and the threats of terror and the threat of terror
Radicalisation, terrorism and the threats of terror are phenomena that underline the importance of
COP, since it is close to the people, the schools, and other community based organisations and as
such an adequate approach to allow for signalling, discuss and repress these threatening
developments.
New competences are needed, and certainly many of them are being acquired already. Competences
needed will be:
 insight in the processes of radicalisation and its indicators;
 early detection of radicalisation;
 applicable models and tools to signal, interpret and fight radicalisation;
 connecting to relevant partner organisations and persons involved and responsible.
Various guidelines, training courses and continuing development schemes are available already, or
are being developed.
Internationalisation of crime and subversive crime
Organised crime internationalises and globalises. Europe shows, and is surrounded by instability
recent years. Criminality rates show an increase of internationally organised and often subversive
crime. Subversive crime is an overarching concept including drugs related crime, money laundering,
human trafficking, fraud and environmental crime. Organised crime, terrorism and financial crime
seriously threatens society.
The criminal world increasingly mingles with regular society. Within this combination of international
crime and its local implications and the interlinkages of criminal activities with parts of the community, COP is a way to acquire information and engage in communication to make criminal activities and
connections visible, and traceable. Without community based information it will be hard to search,
trace and identify the criminals, the accomplices and the victims of organised crime. This will require
competence updates in:
 knowledge on categories of current organised crime;
 networks beyond community border, region, and countries;
 data collection, processing, analysis and interpretation;
 conceptual thinking and crime pattern analytics;
 multidisciplinary work.
Increasing tourism, large scale events, and activities in the hospitality sector
As a consequence of the growth of the sector of tourism, the numbers of large and small scale events
in the hospitality sector, the workload of COP became heavier. The tasks related to these increases
and developments require expertise, and capacity.
As for the expertise solutions are sought and found in specialisation. Specialist (events, hospitality,
events) get involved in the related police tasks concerned. The police are not the only one
responsible. Local authorities have investigating officers authorised to be present in the streets. They
provide information to citizen and organisations, about prevention and licences, authorisations and
permits.
Developments in tourism, events and hospitality do affect the work of COP but does not require
additional competences for all that were not already described under the previous trends. Additional
qualities and expertise needed are already included in the indicated specialist’s tasks profiles.
The quality of COP
The study of the trends and the implications for community police work described above led to a few
over all conclusions. According to literature and the information given in interviews it may be
concluded that COP seems an adequate approach to police work in the light of these trends.
7

Yet permanent updates and upgrades of knowledge and competences are necessary to adapt to the
developments or to be ahead of them.
Complexity of the police work increases. Clever strategies to combine forces and talents are needed.
This may be accomplished by higher level education and training, but also by reconsidering and
co-operation modes between operational policemen. Ways of combining operational and strategic
work, mixing community work and deskwork and analytical work and operational work will support
COP in its flexibility and capability to link community incidents to crime patterns and actions to
policies.
The quality of COP is built upon relations with many other partner organisations with tasks and
responsibilities towards the community such as local authorities, public prosecutors and various
chain partners such as housing corporations, health institutions, and schools. COP is to a high extent
a data oriented approach. This requires skilfulness in data collection, data processing, data sharing,
interpretation, pattern analysis and predicting.
Digital developments and social media may be considered a real big challenge for COP. These
developments require not only education and training, but should also be embodied in recruitment
and selection of new staff, as well as in the infrastructure, tools, programme’s and related
competences.
Professionalization
Each of the trends mentioned in this document bring some additional or new competence
requirements and a need for professional development to acquire or extend these competences.
They include:
 signalling, detection;
 social media;
 networking;
 administrative and digital competences;
 international and intercultural competences;
 political sensitivity;
 knowledge on categories and dynamics of criminal activities and fields.
Research, (Self) evaluations, data analytics, will add to the quality COP. Sharing the outcomes of such
actions and reflections contribute to high quality COP and continuing professional development
supporting its optimisation.

8

Samenvatting
Bij Gebiedsgebonden Politiewerk (GGP) is het politiewerk ingebed in de samenleving. Kernbegrippen
zijn: dichtbij georganiseerd, kennen en gekend worden, werken aan een breed scala van veiligheidsproblemen, zowel reactief, preventief als proactief optreden, samenwerking met uiteenlopende andere partijen en betrokkenheid van burgers. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie heeft onderzoek
laten doen naar de invloed van maatschappelijke ontwikkelingen op GGP en, indien nodig, hoe deze
verder geprofessionaliseerd zou kunnen worden. De meest in het oog springende ontwikkelingen die
van invloed zijn op het werk van de politie en het gebiedsgebonden werk daarbinnen zijn:
 decentralisaties in het sociaal domein;
 digitalisering inclusief sociaal media;
 demografische ontwikkelingen, migratie en vluchtelingen;
 radicalisering, terrorisme en terreurdreiging;
 internationalisering van misdaad en ondermijnende criminaliteit;
 groei van toerisme, evenementen en horeca.
In deze rapportage worden de resultaten van het onderzoek beschreven. Per gesignaleerde maatschappelijke ontwikkeling worden de implicaties voor het gebiedsgebonden politiewerk en de daarmee samenhangende mogelijke professionaliseringsnoodzaak geschetst.
Decentralisaties in het sociaal domein
Sinds 2015 is er sprake van drie decentralisaties in het sociaal domein. Taken en bevoegdheden van
het Rijk en provincies zijn in het kader van o.a. de jeugdzorg overgedragen aan gemeenten. De decentralisaties betreffen de Jeugdwet, waardoor de verantwoordelijkheden van gemeenten met betrekking tot de jeugdzorg zijn uitgebreid; de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, waardoor gemeenten vanuit de WMO 2015 verantwoordelijk zijn voor de activiteiten op het gebied van
ondersteuning, begeleiding en verzorging en de Participatiewet, die gemeenten verantwoordelijk
maakt voor de uitkeringsverstrekking en re-integratie van niet volledig en duurzaam arbeidsongeschikte jonggehandicapten en een voorziening voor beschut werk voor wie geen regulier werk kan
verrichten. Gemeenten zijn ook verantwoordelijk voor het uitvoeren van de bijstand en de sociale
werkvoorziening. Zij krijgen daarnaast de verantwoordelijkheid voor jonggehandicapten met arbeidsvermogen. De veranderingen hebben een aantal gevolgen voor GGP.
 Er zijn steeds meer en vaak gewelddadiger wordende personen met verward gedrag in de
publieke ruimte als gevolg van een verschuiving van intramurale zorgvormen naar ambulante
zorg en behandeling in de thuissituatie.
 Een verschuiving naar de ambulante zorg heeft gevolgen voor de samenwerking tussen politie en GGZ. De frequentie van het contact tussen deze partijen zal toenemen.
 Ook kunnen enkele nog in te voeren wetten (het betreft de Wet op de Forensische Zorg
(WFZ) en de Wet Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg (WVGGZ)) gevolgen hebben voor
de instroom van justitiabelen richting de GGZ-instellingen. Dat kan leiden tot meer agressief
gedrag en daarom meer benodigde politie-inzet in inrichtingen en daarbuiten.
De ontwikkelingen in het sociaal domein stellen aan de politie nieuwe eisen die vragen om competenties op onder meer de volgende gebieden:
 vroegsignalering, registratie, doorverwijzing en overdracht;
 het vaststellen van de relevante partners en netwerken, taken en verantwoordelijkheden;
 samenwerking in multidisciplinaire sociale wijkteams en in veiligheidshuizen met daarbinnen
een meersporen aanpak van straf en zorg.

9

Digitalisering inclusief sociale media
Digitalisering en sociale media beïnvloeden het GGP. Daarbij gaat het om de organisatie van het politiewerk, de communicatie onderling en met burgers, omgaan met de berichten en beelden die op
internet circuleren en het benutten van data ten behoeve van de optimalisering van het gebiedsgebonden politiewerk. De digitale mogelijkheden hebben direct betrekking op de kern van GGP, namelijk dicht bij de burger staan, weten wat er speelt, tijdig signalen opvangen waarop reacties nodig zijn
en in direct contact staan met andere betrokkenen. Goed omgaan met digitale mogelijkheden verhoogt de efficiency en de effectiviteit van GGP.
De ontwikkelingen in digitalisering en sociale media stellen aan de politie permanent nieuwe eisen
die vragen om competenties in het bijzonder op de volgende terreinen:
 effectieve informatie en communicatie via gangbare en aan populariteit winnende sociale
media;
 kennis van bestaande en nieuwe vormen van cybercrime en de wijze waarop die zich bij de
bewoners van de wijken manifesteren;
 effectief sociale netwerken opbouwen, onderhouden en benutten;
 inwinnen, verwerken, opslaan en analyseren van data ten behoeve van de optimalisering van
het GGP;
 omgaan met digitale financiële administratieve en operationele tools ter ondersteuning van
het politiewerk.
Demografische ontwikkelingen
De demografische ontwikkelingen hebben gevolgen voor verschillende delen van Nederland. Enerzijds is dit een gevolg van de toestroom van asielzoekers en vluchtelingen en anderzijds groeien steden en dorpen in de Randstad aan elkaar, waardoor de grote steden groter worden, en leegloop
dreigt voor plattelandsgemeenten buiten de Randstad. Om met de burgers in contact te blijven staan
zal het in grote steden steeds meer van belang zijn om de ontwikkelingen in jeugdtaal (straattaal) te
volgen, maar ook om vreemde talen te spreken. Ook de concentratie van leeftijdsgroepen in verschillende delen van het land, de vergrijzing van het platteland en de verjonging van de Randstad brengt
eigen accenten met zich mee, waaraan taakaccenten van wijkagenten, operationele experts en specialisten gerelateerd moeten zijn.
Een en ander vraagt om bezinning op de teamsamenstelling van basisteams, zowel naar herkomst,
alsook naar deskundigheid. Om dat te verwezenlijken is gerichte werving van personeel nodig. Dat
vraagt niet alleen een wervingsinspanning naar buiten toe, maar ook een interne cultuurontwikkeling.
De ontwikkelingen in de demografie van Nederland vraagt van GGP competentieontwikkeling op:
 multicultureel vakmanschap (houding, kennis en vaardigheden);
 interculturele communicatie vaardigheden;
 politieke sensitiviteit;
 teamwork.
Radicalisering, terrorisme en terreurdreiging
Radicalisering, terrorisme en terreurdreiging zijn verschijnselen die het gebiedsgebonden werk belangrijk maken omdat daar, dichtbij de burgers, de scholen en andere wijkgebonden organisaties de
ontwikkelingen het best kunnen worden gesignaleerd, besproken en bestreden.
De ontwikkelingen in radicalisering, terrorisme en terreurdreiging stellen aan de politie nieuwe eisen,
en vragen om competenties die in het bijzonder betrekking hebben op:
 kennis van het verloop van radicaliseringsprocessen en indicatoren van radicalisering;
 vroegsignalering van radicalisering;
 toepasbare modellen om radicalisering te signaleren, te duiden en te bestrijden;

10



kennis van relevante partnerorganisaties en personen die daarin ook een rol vervullen of een
verantwoordelijkheid hebben.

Er zijn op de genoemde terreinen allerlei vormen van richtlijnen, en opleidings- of nascholingsaanbod
beschikbaar.
Internationalisering van misdaad en ondermijnende criminaliteit
De georganiseerde criminaliteit verspreidt zich wereldwijd. De veiligheid in Europa staat de laatste
jaren in toenemende mate onder druk. Europa wordt omringd door instabiliteit. Criminaliteit is in
toenemende mate internationaal georganiseerd en heeft veel verschijningsvormen. Ondermijnende
criminaliteit is een breed begrip waaronder drugscriminaliteit, witwassen/vastgoed, mensenhandel
en -smokkel, fraude en milieucriminaliteit vallen. Georganiseerde misdaad, terrorisme en financieeleconomische criminaliteit vormen een serieuze bedreiging voor de samenleving. Criminele samenwerkingsverbanden houden zich bezig met ernstige delicten als de productie en handel van drugs
(cocaïne, heroïne, synthetische drugs, hennep), mensenhandel en mensensmokkel, terrorisme, witwassen, corruptie, fraude en milieucriminaliteit. De boven- en de onderwereld tonen een steeds
grotere en zorgwekkendere verwevenheid. In de combinatie van internationale activiteit met lokale
implicaties en verwevenheid van boven- en onderwereld is ook GGP een belangrijke en effectieve
aanpak. Zonder lokale informatie en communicatiekanalen met de bevolking zijn de vaak moeilijk
zichtbare activiteiten van de criminelen en betrokken burgers of slachtoffers niet op te sporen. Adequaat omgaan met de geschetste ontwikkelingen vraagt van GGP competentieontwikkeling op de
volgende terreinen:
 kennis van criminaliteitstypen;
 netwerken over grenzen van wijken, regio’s en landen heen;
 dataverzameling, verwerking en analyse en interpretatie;
 conceptueel denken over en analyseren van misdaadpatronen;
 multidisciplinair werken.
Groei van toerisme, evenementen en horeca
Door de groei van het toerisme, het aantal grote en kleine evenementen en het bezoek aan horeca
wordt de taak van de politie verzwaard. Enerzijds vraagt dat om expertise, maar er zit ook een capaciteitskant aan. Voor wat betreft de vereiste professionele kwaliteit wordt de oplossing veelal gezocht in het specialiseren van wijkagenten in plaats van het professionaliseren van alle wijkagenten.
De extra professionele eisen die de ontwikkelingen met zich meebrengen lijken niet zozeer bovenop
de eerder beschreven eisen te komen, als wel daarbinnen al een plek te hebben. Politiemensen zijn
op dit vlak overigens niet de enige verantwoordelijken. Ook de opsporingsambtenaren van de gemeente hebben daarin taken en bevoegdheden. De boa heeft meerdere rollen. De boa is zichtbaar
aanwezig op straat, informeert burgers en ondernemers over allerlei veiligheidsvraagstukken en
geeft voorlichting over preventieve maatregelen en heeft handhavende taken.
De groei in toerisme, evenementen en horeca heeft weliswaar gevolgen voor het werk van de politiemensen binnen GGP, maar het vraagt bovenop de eerder genoemde professionalsering geen extra
opleiding anders dan de opleiding van evenement- en horeca wijkagenten die aan sommige agenten
geboden wordt.
De kwaliteit van GGP
Uit de geschetste ontwikkelingen en hun implicaties zijn doorsnijdende conclusies afgeleid.
GGP is in het licht van de ontwikkelingen in de samenleving een adequate benadering. De ontwikkelingen vragen echter wel om een permanente actualisering van kennis en methoden van werken
binnen die aanpak. De toenemende complexiteit vraagt enerzijds om analytisch vermogen, strategie
en onderbouwing daarvan, maar anderzijds ook om een praktische operationele benadering en nauw
11

contact met de mensen in de wijken. Dat vraagt om een herbezinning op taakverdeling tussen de bij
GGP betrokken politiemensen waarbij bureauwerk en wijkwerk, denkkracht en operationele kracht
optimaal gecombineerd worden.
De kwaliteit van gebiedsgebonden politiewerk is afhankelijk van de externe samenwerking met alle
partners die een rol vervullen in en rond GGP. Denk aan samenwerking tussen de politie en de gemeente en tussen de politie en het Openbaar Ministerie. Daarnaast zijn er andere ketenpartners,
zoals woningcorporaties, zorginstellingen en onderwijs.
Een belangrijk aspect van gebiedsgebonden politiewerk is het opbouwen, verwerken, interpreteren
en delen van belangrijke informatie. Het gaat om systematische verzameling van gegevens, verwerking ervan, informatiedeling, interpretatie, patroonanalyses en voorspellingen.
De digitale ontwikkelingen vormen een grote uitdaging voor de politie, ook binnen het GGP. Deze
ontwikkeling is ingrijpend en moet gestalte krijgen in werving en selectie, opleidingen, leertrajecten
en ontwikkeling van infrastructuur, apparatuur, programmatuur en bijbehorende competenties.
Professionalisering
De bij elke ontwikkeling aangegeven kwaliteiten en competenties vragen om permanente actualisering. Het gaat daarbij in het bijzonder om:
 signaleren en inschatten;
 sociale media;
 netwerken;
 administratieve en digitale competenties;
 internationale en interculturele competenties;
 politieke sensitiviteit;
 kennis van criminaliteitsterreinen.
Onderzoek, (zelf)evaluaties, analyse van databestanden zijn voorbeelden van werkwijzen die GGP
betrokkenen in staat stellen tot probleemdiagnoses, ontwikkeling van een aanpak en analyse van de
effecten daarvan.
Het delen van dergelijke kennis draagt bij aan de professionele kennisontwikkeling binnen GGP en
daarmee aan de effectiviteit van GGP.
Gebiedsgebonden politiewerk is een adequate benadering om het hoofd te bieden aan de geschetste
maatschappelijke ontwikkelingen. Echter de ontwikkelingen gaan snel en de criminaliteit neemt in
complexiteit toe. Daarom is permanente professionalisering essentieel in het bijzonder op de hierboven genoemde deelterreinen.

12

1 Inleiding
Bij Gebiedsgebonden Politiewerk (GGP) is het politiewerk ingebed in de samenleving. Kernbegrippen
zijn: dichtbij georganiseerd, kennen en gekend worden, breed scala aan problemen, zowel reactief,
preventief als proactief, samenwerking met uiteenlopende andere partijen en betrokkenheid van
burgers.
GGP wordt uitgevoerd in een zich voortdurend veranderende context. De meest in het oog springende ontwikkelingen die van invloed zijn op het werk van de politie en het gebiedsgebonden werk
daarbinnen zijn:
 decentralisaties in het sociaal domein;
 digitalisering inclusief sociale media;
 demografische ontwikkelingen, migratie en vluchtelingen;
 radicalisering, terrorisme en terreurdreiging;
 internationalisering van misdaad en ondermijnende criminaliteit;
 groei van toerisme, evenementen en horeca.
In het licht van de veranderende context vinden de Nationale Politie en het ministerie van Veiligheid
en Justitie (VenJ) het van belang om inzicht te krijgen in hoe GGP zich zou moeten ontwikkelen en,
indien nodig, verder geprofessionaliseerd kan worden. In de voortgangsbrief hierover van het ministerie van VenJ van 20 juni 2016, wordt benadrukt dat de basispolitiezorg zich moet voorbereiden op
nieuwe uitdagingen. Een onderbouwing van de kwalitatieve versterking van de gebiedsgebonden
politiezorg wordt in dit kader noodzakelijk geacht. In deze context is het WODC verzocht om onderzoek te doen naar hoe de gebiedsgebonden politiezorg verder geprofessionaliseerd kan worden.
In deze publicatie worden de resultaten van het onderzoek beschreven. Per gesignaleerde maatschappelijke ontwikkeling worden de implicaties voor het politiewerk en de daarmee samenhangende mogelijke professionaliseringsnoodzaak geschetst.

13

2 Achtergrond, probleemstelling en onderzoeksvragen
2.1

Ontstaan van GGP

In de loop van de jaren negentig werd gebiedsgebonden politiewerk in Nederland geïntroduceerd.
De introductie ervan was gebaseerd op het in Engeland ontwikkelde concept van community policing. Termen als kleinschalig, probleemgericht, ‘kennen en gekend worden’, netwerken en partnerships vormden de kern van de benadering. Preventief, probleemgericht werken en een integrale
aanpak door politie, maatschappelijke organisaties en burgers, onder de regie van gemeenten, kwamen vanaf de eerste Integrale veiligheidsrapportage (1993) hoog op de politieke agenda te staan.
Ook in ‘Politie In Ontwikkeling: visie op de politiefunctie (PIO)’1 (2005) werd het belang van een politie, die midden in de samenleving staat, benadrukt. Bij het ontwerp en de inrichting van de nationale
politie is de term ‘lokale inbedding’ een essentieel uitgangspunt. Een belangrijk onderdeel van die
verankering is het gebiedsgebonden werken van de politie. Het inrichtingsplan gaat daarbij uit van
robuuste basisteams met de wijkagent als sleutelfiguur. Als norm is opgenomen dat er tenminste één
wijkagent is per 5000 inwoners als gemiddelde per eenheid (Inrichtingsplan Nationale Politie 2012,
art. 38a Politiewet).2

2.2

Omschrijving van GGP

Gebiedsgebonden politiewerk (of –zorg) kan worden omschreven als: politiewerk (of –zorg) in een
gebied van beperkte geografische omvang (wijk, buurt, dorp) dat wordt uitgevoerd door een vaste
groep politiefunctionarissen in basisteams. Wijkagenten worden daarbij aangeduid als sleutelfiguren
binnen het gebiedsgebonden werken. ‘Zij zijn letterlijk het lokale gezicht van de politie en werken
vanuit het basisteam probleemgericht aan veiligheid, zo veel mogelijk met partners en burgers. Een
wijkagent vormt tevens een belangrijk onderdeel van het lokale netwerk aan scholen, buurtbewoners, veiligheidspartners en andere hulpverleners. Hiermee zijn de basisbeschikbaarheid en aanspreekbaarheid van de politie gewaarborgd en daarmee de stabiliteit in de taakuitvoering’. 3 4
In publicaties en gesprekken met experts en de begeleidingscommissie van dit onderzoek wordt benadrukt dat de term ‘gebied van beperkte omvang’ niet meer zo strikt van toepassing is. De huidige
digitale communicatiemogelijkheden vragen om een meer diffuse afbakening. Ook de rol van de
wijkagent kan per GGP praktijk sterk verschillen.
In onderzoek van Terpstra (2008) komt naar voren dat er in elk geval consensus blijkt te bestaan over
‘het ingebed zijn in de samenleving’ van GGP. Daarbij gelden de volgende kenmerken:
 de politie is nabij, zichtbaar en aanspreekbaar;
 het werk betreft een breed scala aan problemen (niet alleen criminaliteit, maar ook overlast,
onveiligheidsgevoelens en angst voor criminaliteit);
1

Welten, B. (2005).
Inrichtingsplan Nationale Politie. (2012).
3
Gebiedsgebonden politie. (z.j.).
4
Inrichtingsplan Nationale Politie. (2012).
2

14





2.3

er wordt gewerkt vanuit een brede taakopvatting: GGP kan afhankelijk van de problematiek
vragen om een reactieve, preventieve en proactieve benadering;
er is samenwerking met uiteenlopende andere partijen;
burgers worden betrokken: samen problemen aanpakken (proactief, preventief, reactief).5

Context GGP

GGP vindt plaats in een zich voortdurend veranderende context. Daarbij is sprake van:
 maatschappelijke ontwikkelingen. Hierdoor krijgen basisteams te maken met nieuwe, veranderde, vaak complexere situaties op het terrein van criminaliteit en (sociale) veiligheid;
 beleidsontwikkelingen, zoals de decentralisaties in het sociale domein. Deze decentralisaties
brengen voor de politiemensen in de basispolitiezorg nieuwe, soms complexe netwerken
met zich mee, waarin zij de politie goed moeten kunnen vertegenwoordigen;
 ontwikkelingen in de organisatie van de politie. Met de invoering van de Nationale Politie is
de uitdaging om de lokale inbedding van de politie in een deels gecentraliseerd bestel te
verwezenlijken. Dit heeft consequenties voor het functioneren van de basisteams, waar het
grootste deel van het gebiedsgebonden politiewerk plaatsvindt.

2.4

Het onderzoek

Er is in het licht van actuele ontwikkelingen in de samenleving behoefte aan antwoord op de volgende vragen:
 Welke ontwikkelingen in de samenleving zijn van invloed, of zouden van invloed moeten zijn
op de organisatie en werkwijze van het GGP?
 Wat zijn de implicaties van de gesignaleerde ontwikkelingen voor het GGP?
 Welke zijn de daarmee samenhangende kwaliteitseisen en consequenties voor invulling en
vormgeving van de professionalisering van bij GGP betrokken politiemedewerkers?
Aan de onderzoeksvragen ligt het volgende model ten grondslag. Het model schets hoe GGP zich, na
de introductie ervan, heeft ontwikkeld door processen van professionele ontwikkeling en organisatieontwikkeling tot wat het nu is. De kernvraag van dit onderzoek is hoe GGP is en wordt beïnvloed
door de maatschappelijke ontwikkelingen. Daarnaast is de vraag of de ontwikkelingen nieuwe kwaliteitseisen en professionaliseringsbehoeften met zich meebrengen, of dat GGP, zoals dat functioneert, een adequate benadering is in het licht van de onderzochte ontwikkelingen.

5

Terpstra (2008) in Terpstra, J., van Duijneveldt, I., Eikenaar, T., Havinga, T. & van Stokkom, B. (2016).

15

Om de bovenstaande vragen te beantwoorden is een onderzoek uitgevoerd bestaande uit een literatuurstudie en vijftien interviews met deskundigen (onderzoekers, beleidsmensen en praktijkmensen). Ook is er een focusgroepbijeenkomst georganiseerd om de verzamelde literatuurstudie en interviewgegevens te helpen duiden. In het onderzoek is gezocht naar voorbeelden in enkele Europese
landen (Duitsland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) om daaruit ideeën te putten voor
versterking van GGP in Nederland. Ter beantwoording van de onderzoeksvragen is per gesignaleerde
maatschappelijke ontwikkeling gezocht naar de kern van die ontwikkeling, naar de implicaties daarvan voor GGP en naar de kwaliteits- en professionaliseringseisen die daarmee samenhangen.

16

3 Decentralisaties in het sociaal domein
3.1

De ontwikkelingen

Sinds 2015 is er sprake van drie decentralisaties in het sociaal domein. Taken en bevoegdheden van
het Rijk en provincies zijn in het kader van o.a. de jeugdzorg overgedragen aan gemeenten. Gemeenten hebben daarmee de regie gekregen over zorg aan kwetsbare jeugdigen en volwassenen. Deze
decentralisaties worden ook wel transities genoemd. Het betreft de volgende drie decentralisaties.
Met de Jeugdwet zijn de verantwoordelijkheden van gemeenten met betrekking tot de jeugdzorg
uitgebreid. Vanaf 2015 vallen alle vormen van jeugdzorg onder de gemeenten. Dat betekent dat gemeenten vanaf dat moment naast de bestaande taken ook verantwoordelijk zijn geworden voor de
gesloten jeugdzorg, de provinciale jeugdzorg, de geestelijke gezondheidszorg voor de jeugd (ook in
het kader van jeugdstrafrecht), de zorg en begeleiding voor verstandelijk gehandicapte jongeren, de
jeugdbescherming en de jeugdreclassering.
De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is onderdeel van de herinrichting van de langdurige
zorg. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) is omgevormd tot een nieuwe kern-AWBZ
waarin de intramurale ouderen- en gehandicaptenzorg wordt georganiseerd. Nieuwe cliënten met
een lichtere zorgvraag, die voorheen intramurale zorg zouden ontvangen, krijgen zorg in de eigen
omgeving. De extramurale verpleging is overgeheveld van de AWBZ naar de Zorgverzekeringswet
(Zvw). Gemeenten zijn vanuit de Wmo 2015 verantwoordelijk voor de activiteiten op het gebied van
ondersteuning, begeleiding en verzorging.
Met de invoering van de Participatiewet zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de uitkeringsverstrekking en re-integratie van niet volledig en duurzaam arbeidsongeschikte jonggehandicapten en een voorziening voor beschut werk voor wie geen regulier werk kan verrichten. Gemeenten
zijn ook verantwoordelijk voor het uitvoeren van de bijstand en de sociale werkvoorziening. Zij krijgen daarnaast de verantwoordelijkheid voor jonggehandicapten met arbeidsvermogen.6
Het gevolg van deze transities voor (lokale) overheden en netwerkpartners zijn: veel nieuw beleid en
bijbehorende nieuwe processen evenals nieuwe vormen van samenwerking die in sommige gevallen
gepaard gaan met organisatieveranderingen. In het hiernavolgende brengen we in kaart welke gevolgen deze transities hebben voor GGP. Ook bespreken we wat dit voor de professionalisering van
(wijk)agenten betekent.

3.2

Implicaties van de decentralisaties voor GGP

Met de decentralisaties van de AWBZ, Jeugdzorg en de Participatiewet ligt de regie nu grotendeels
bij gemeenten. Op veel plaatsen willen gemeenten de eerste lijn versterken door de inzet van sociale
wijkteams. Movisie7 definieert sociale wijkteams als: “Interdisciplinaire, ambulante en proactief ope6
7

Besseling, P. et al. (2013).
Kluft, M. (2016).

17

rerende teams van beroepskrachten vanuit onder meer gemeente, politie, opbouwwerk, woningcorporaties, maatschappelijke dienstverlening en zorg die op wijk- en huishoudensniveau (multi)problematiek signaleren en zorgen dat kwetsbare bewoners op een passende manier geholpen worden”. 8 Vanuit de integrale aanpak van de sociale wijkteams worden verschillende partners, waaronder de politie, uitgenodigd om mee te denken over bijvoorbeeld de aanpak van jeugdcriminaliteit. De
politie kan samen optrekken en betrokken raken bij een wijkteam en daar waar de veiligheid in het
geding komt optreden. In de praktijk wordt zichtbaar dat het GGP na de invoering van de transities
op het gebied van jeugd en zorg een aantal veranderingen hebben doorgemaakt met name op het
gebied van samenwerken.
Jeugdzorg en de politie
Politiemensen komen als professionals in de praktijk regelmatig in aanraking met kinderen in zorgwekkende situaties: “Kinderen die bedreigd worden, kinderen in situaties waarin ze slachtoffer of
getuige zijn van huiselijk geweld, mishandeling of verwaarlozing. Kinderen die zwerf- en wegloopgedrag vertonen of in de prostitutie terecht dreigen te komen. Hoewel politiemedewerkers een belangrijke taak vervullen bij het signaleren van zorgelijke situaties rondom jongeren, bleek het verwijzen
van een zorgjongere naar de juiste zorg niet altijd vanzelfsprekend. In 2007 hebben de Politie en Bureau Jeugdzorg daarom het werkproces ‘Vroegsignaleren en doorverwijzen’ geïmplementeerd waarin
werd afgesproken dat alle signalen van zorgjongeren door de Politie worden gemeld bij één van de
regionale loketten van Bureau Jeugdzorg. In 2010 werd het initiatief genomen om kinderen jonger
dan 12 jaar die een delict plegen sneller te begeleiden naar de juiste hulpverlening door middel van
de 12-min aanpak.9 Deze groep kan niet strafrechtelijk worden vervolgd, maar de politie kan wel
‘optreden’, zoals aanhouden en verhoren. Bij ‘12-minners’, die een misdrijf plegen, wordt daarom
altijd een zorgmelding gedaan door de politie”.10
Als gevolg van de Jeugdwet en de Wmo in 2015 hebben gemeenten een (bovenlokaal) Advies- en
Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling (AMHK) georganiseerd. Dit model voor de samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis, politie en Openbaar Ministerie vervangt het protocol
‘Meldingen Kindermishandeling door Bureaus Jeugdzorg bij de Politie en Openbaar Ministerie’ uit
2011.11 Dit betekent dat ‘Het Steunpunt Huiselijk Geweld (SHG)’ en het ‘Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK)’ per 1 januari 2015 zijn samengevoegd. De nieuwe naam voor dit advies- en
meldpunt is: 'Veilig Thuis'. Door deze samenvoeging wordt de aanpak van geweld in huiselijke kring
en de aanpak van kindermishandeling samengebracht.12
De implementatie van de Jeugdwet betekent ten aanzien van de openbare orde en veiligheid dat de
decentralisatie jeugdhulp niet los gezien kan worden van het veiligheidsbeleid binnen gemeenten.13
De VNG benoemt dit in 2014 in een factsheet voor burgemeesters en ambtenaren openbare orde en
veiligheid (OOV): “Thema’s uit het veiligheidsdomein die direct raken aan de jeugdhulp zijn: overlast
gevende en criminele jeugdgroepen, 12-minners, overlast gevende multi-probleemgezinnen, huiselijk
geweld en kindermishandeling, nazorg van ex-gedetineerden, en psychisch kwetsbaren die overlast
8

Sociale wijkteams. (2014, 31 januari).
Samenwerking Politie-Bureau jeugdzorg. (2011).
10
Jeugdcriminaliteit. (z.j.).
11
Pattje, W. (2015).
12
Melden bij Veilig Thuis. (z.j.).
13
Veiligheid en de decentralisatie jeugdhulp. (2014, september).
9

18

veroorzaken en een gevaar vormen voor zichzelf en hun omgeving. Vaak vraagt de aanpak van deze
veiligheidsvraagstukken om een meersporenaanpak van straf en zorg, en niet alleen gericht op de
jeugdige, maar ook op het gezin (ouders, broertjes en zusjes) en de sociale omgeving (vrienden,
school, sport, vrije tijd). Vroegtijdig signaleren en ingrijpen is daarbij essentieel om overlast en criminele carrières te voorkomen of te doorbreken. De werelden van (openbare orde en) veiligheid en
jeugdhulp komen hier nadrukkelijk samen”.14
Eén van de adviezen van de VNG aan gemeenten luidt: “Maak afspraken over de rol van politie en
OM bij de uitvoering van de Jeugdwet. Zoek zoveel mogelijk aansluiting bij bestaande structuren
zoals het Veiligheidshuis of lokale overleggen.”15 Met betrekking tot gebiedsgebonden politiezorg
betekent dit dat de politie in samenwerking met een Veiligheidshuis een gebiedsgerichte aanpak kan
hanteren ten aanzien van overlast gevende en criminele jongeren(groepen) in de buurt. Zo brengt de
wijkpolitie in Utrecht in kaart “welke jongeren lid zijn van een groep, hoe oud zij zijn, welke strafbare
feiten zij eventueel plegen en welke rol zij vervullen binnen een groep. Aan de hand van deze informatie worden deze groepen vervolgens onderverdeeld in drie categorieën: hinderlijk, overlast gevend en crimineel”.16 Daarna wordt in het Driehoekoverleg (burgemeester, OM en Politie) bepaald
wat prioriteit heeft. GGP vindt met name plaats in samenwerking en overleg met andere partners. De
aanpak van o.a. jeugdcriminaliteit is niet een taak voor GGP alleen, maar verloopt in samenspel met
verschillende partijen.
De politiële jeugdtaak ‘Vroegsignalering en Doorverwijzing’ is gericht op het signaleren van zorgelijke
situaties bij jongeren en het adequaat overdragen van een melding hiervan aan de hulpverlening. De
Politie ziet het als haar taak om in alle voorkomende gevallen zorg met betrekking tot een jeugdige
professioneel te signaleren, registreren, en over te dragen. De Politie signaleert zorg, adviseert aan
het advies- en meldpunt Veilig Thuis (voorheen Bureau Jeugdzorg), dat op haar beurt de verantwoordelijkheid heeft om de melding in behandeling te nemen. De Politie is niet belast met de (wettelijke) taakstelling om te beslissen over de aanbevolen hulpverlening aan jongeren. In de zorgketen
vervult de Politie een rol die beperkt blijft tot ‘signaleren en adviseren’. 17
Ten aanzien van jeugdcriminaliteit blijkt er bij de politie geen sprake te zijn van een uniforme aanpak.
Het beleid is er op gericht om crimineel gedrag te voorkomen. “Gaan jongeren toch de fout in dan
maken politie en justitie meestal gebruik van zogeheten ‘pedagogisch gerichte sancties’ zoals een
verwijzing naar Halt. Pas in een later stadium gaan zij over tot (taak)straffen of maatregelen”. De
politie zet naast gebiedsgebonden wijkagenten ook jeugdagenten18 in die over het algemeen samenwerken met een jeugdhulpverlener. 19
In Nederland wordt aandacht besteed aan het effectiever aanpakken van jeugdproblematiek hiervan.
Daarvoor is een samenwerking tussen verschillende partijen van essentieel belang. Om een goed
beeld van een situatie te krijgen is het van belang dat de politie en jongerenwerkers voorzien worden
van informatie. De gemeente zou hierin een regierol moeten spelen om uiteindelijk te komen tot een
14

Veiligheid en de decentralisatie jeugdhulp. (2014, september).
Veiligheid en de decentralisatie jeugdhulp. (2014, september).
16
Veiligheidshuis Utrecht: Gebiedsgebonden aanpak. (z.j.).
17
Goedee, J. & Rijkers, A. (2013), p. 17.
18
Jeugdcriminaliteit. (z.j.).
19
Jeugdcriminaliteit. (z.j.).
15

19

gezamenlijke aanpak. In Zwolle is er sprake van een dergelijke samenwerking tussen wijkagenten en
jongerenwerkers “waar zij een aantal keren per maand in koppels de straat op gaan”.20 De teams
delen inzicht en kennis met elkaar over de belevingswereld van jongeren om zo overlast te voorkomen en het aanpakken van problemen niet alleen te benaderen met straffen en inperken. In de praktijk blijkt deze benadering tot positieve resultaten te leiden.21 “Doordat de koppelwerkers zichtbaar
aanwezig en makkelijk te benaderen zijn, ontstaat een laagdrempeligheid die vertrouwen schept bij
bewoners”.22
Personen met verward gedrag en de politie
De invoering van de Wmo en de daarmee samenhangende bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg hebben consequenties voor het werk van de politie. Als gevolg van o.a. veranderingen in
de zorg is het aantal meldingen van verwarde personen bij de politie toegenomen. In 2015 kwamen
er ruim 65.000 meldingen binnen bij de politie, een stijging van 60% ten opzichte van 2011.23 Onder
een verward persoon verstaan Laere en Lohuis (2015) “een ieder die vanwege zijn al dan niet tijdelijk
verstoorde oordeelsvermogen gedrag vertoont waarmee hij een bedreiging vormt voor zichzelf of
anderen of voor de openbare orde en veiligheid’. De toename van verwarde personen wordt door
verschillende landelijke organisaties gesignaleerd, cijfermatig onderbouwd en geagendeerd”.24
Er wordt bij de term verwarde personen een kritische kanttekening geplaatst door Bauke Koekoek,
lector Psychiatrische Zorg.25 Volgens hem schept de term verwarring, omdat in de praktijk blijkt dat
het voornamelijk een registratieterm betreft van de politie. Hierdoor vallen verschillende doelgroepen onder één noemer terwijl het kan gaan om een demente oudere, een verslaafde of een persoon
met een verstandelijke beperking. De valkuil van deze manier van denken is dat men naar één oplossing zoekt, terwijl mensen met verschillende kwetsbaarheden verschillende hulpvragen hebben. Het
blijkt dat onder de groep ‘verwarde personen’ slechts 30% een psychiatrisch stoornis heeft. Volgens
Koekoek mist de stijging van het aantal verwarde mensen elke feitelijke onderbouwing en vraagt het
om een nadere beschouwing. Dat er een stijgend aantal verwarde personen is in Nederland komt
waarschijnlijk deels voort uit de economische crisis en het gegeven dat de samenleving van nu minder tolerant is geworden ten opzichte van afwijkend gedrag, aldus Koekoek.26
Mensen met zeer verschillende problemen en kwetsbaarheden behoren tot verschillende groepen
mensen die vragen om passende hulp. Abraham en Nauta constateren in 2014: “Operationeel politiepersoneel komt regelmatig in contact met burgers met psychische en/of verslavingsproblemen die
overlast en (gevoelens van) onveiligheid veroorzaken. Het gaat dan om ‘verwarde personen’ die
overlast geven, hulpverlening nodig hebben, verkommeren of zich gevaarlijk of strafbaar gedragen.
De politie schat dat zij aan deze groep 'verwarde personen' een aanzienlijk deel van haar capaciteit
besteedt. Reden daarvoor is dat de politie continu beschikbaar is waardoor te allen tijde een beroep
op haar kan worden gedaan”. 27

20

Chidi, H. & Limburg, J.C. (2010).
Horstink, G. & Toenders, N. (2009).
22
Noorda, J., van Dijk, A. & Kroeze, M. (2012).
23
Verwarde personen 2015. (2016).
24
Laere, I. van. & Lohuis, G. (2015), p. 181.
25
Huisman, C. (2017, 31 januari).
26
Huisman, C. (2017, 31 januari).
27
Abraham, M. & Nauta, O. (2014).
21

20

In 2015 maakte de Nationale Politie bekend dat agenten gemiddeld een dag in de week besteden aan
het opvangen, kalmeren en vervoeren van verwarde personen (Binnenlands Bestuur, 28-3-2015). Het
is evident, zo stelt de Nationale Politie, dat het niet de beste oplossing is om er een politieagent op af
te sturen”. 28 Ook uit cijfers uit 2016, naar aanleiding van een WOB-verzoek Verwarde Personen, blijkt
dat de politie steeds vaker moet uitrukken vanwege overlast door verwarde personen. Het gaat dan
om kleine opstootjes, maar soms ook om incidenten waarbij iemand in verwarde toestand een bedreiging vormt voor zichzelf of zijn omgeving. Van Steden en Weimar (2016) zeggen hierover: “Agenten komen in de praktijk geregeld bij dezelfde verwarde personen en zijn er soms uren mee bezig.
Vaak is het erop afsturen van een agent niet de oplossing. Iemand met psychische klachten is geen
crimineel, maar een patiënt. Opvang door hulpverleners uit de geestelijke gezondheidszorg is hierin
van belang.29
De complexiteit van de organisatie van het omgaan met ‘verwarde personen’ wordt door Van Steden
en Weimar (2016) als volgt beschreven: “Aan de organisatiekant hebben zowel de politie als de GGD
te maken met een ingewikkeld samenspel van partners en netwerken dat ook nog eens grote organisatorische veranderingen doormaakt of heeft doorgemaakt. Denk aan decentralisaties in de jeugdzorg, veranderingen in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (2015) en veranderingen in de
Participatiewet (2015), waardoor het risico stijgt dat mensen langer met hun zorgvraag blijven rondlopen, nog zieker worden en uiteindelijk niet meer zelfstandig kunnen leven of zelfs buiten de samenleving vallen”. 30
Aanpak
Op landelijk niveau is een Aanjaagteam en Schakelteam ingesteld om een sluitende aanpak te ontwikkelen voor het omgaan met verwarde personen. In reactie op de aanhoudende berichten over de
vermeende toename van het aantal verwarde personen, lanceerde minister Schippers van het ministerie Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) - in samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) - in 2015 het ‘Plan van aanpak aanjaagteam verwarde personen’ (Ministerie
van VWS, 2015). De minister gaf het ‘Aanjaagteam’ de opdracht om met gemeenten en andere betrokken partijen op lokaal niveau een sluitende aanpak te formuleren. Per 1 oktober 2016 hebben de
ministers VWS en Veiligheid en Justitie (VenJ) en de voorzitter van de directieraad van de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) het Schakelteam personen met verward gedrag ingesteld. Het
Schakelteam zal gedurende twee jaar voortbouwen op de resultaten en de visie van het Aanjaagteam
Verwarde Personen. In het Schakelteam is een aantal belangrijke partners vertegenwoordigd: een
ervaringsdeskundige, een ervaringsdeskundig familielid, een wethouder, een zorgverzekeraar, de
geestelijke gezondheidszorg, gehandicaptenzorg, burgemeester, politie en Openbaar Ministerie. Het
Schakelteam betrekt landelijk georganiseerde partners. De leden van het Schakelteam leggen als
ambassadeur verbinding met hun achterbannen. Op 1 oktober 2018 moeten alle gemeenten en regio’s beschikken over een goed werkende aanpak voor ondersteuning van mensen met verward gedrag. 31

28

Jungmann, N., Gelauff-Hanzon, C. & Van Doorn, L. (2016), p. 181.
Steden, R. van. & Weimar, L. (2016).
30
Van Steden, R. van. & Weimar, L. (2016), p. 4.
31
Hoes, O. et al. (2016).
29

21

Een juiste omgang met en benadering van verwarde personen is essentieel om de veiligheid van zowel de bewuste persoon als de omstanders en de politie zelf te kunnen garanderen. In het rapport
‘Met fluwelen handschoenen’ concluderen Kuppens et al (2015) naar aanleiding van hun onderzoek
naar de basispolitiezorg in Amsterdam: “Meerdere factoren kunnen van invloed zijn op de doelgroep
verwarde personen, en daarmee op de uitvoeringstaak van de politie.
 Allereerst de steeds gewelddadiger wordende verwarde personen in de publieke ruimte.
Vooral personen met een dubbeldiagnose (een stoornis en een verslaving) zijn steeds minder
beïnvloedbaar door handhavers (Kuppens & Ferwerda, 2010).
 Een tweede ontwikkeling is dat er sinds 1990 sprake is van een verschuiving van intramurale
zorgvormen naar ambulante zorg en behandeling in de thuissituatie. De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg - recentelijk ingediend bij de Tweede Kamer - is het meest recente
voorbeeld van deze ontwikkeling. Onder de huidige Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz) is gedwongen zorg alleen mogelijk in een psychiatrisch ziekenhuis
met Bopz-aanmerking. De nieuwe conceptwet, die de Wet Bopz gaat vervangen, voorziet in
verplichte zorg op maat dat betekent dat iemand buiten een instelling verplichte begeleiding
ontvangt. Ook hulp aan huis of poliklinische hulp is een mogelijkheid. Uitvoering van deze
nieuwe wet heeft tot gevolg dat minder personen met psychosociale of psychiatrische problematiek in een gesloten setting worden opgenomen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2013). Aan ambulante zorg zijn ook nadelen verbonden: iemand blijft bijvoorbeeld op straat of in de buurt wonen. Dit kan overlast veroorzaken of weerstand bij
buurtbewoners oproepen. Verder kan ambulante zorg ertoe leiden dat de politie nog vaker in
contact komt met verwarde personen. Een verdere verschuiving naar de geschetste ambulante zorg kan derhalve gevolgen hebben voor de samenwerking tussen politie en GGZ. De
frequentie van het contact tussen deze partijen zal vermoedelijk toenemen.
 Een ontwikkeling die hiermee samenhangt, is de toenemende marktwerking en concurrentie
in de zorg. Hierdoor veranderen mogelijk de (financiële) prikkels voor GGZ-instellingen om al
dan niet met andere stakeholders, waaronder de politie, samen te werken. Bezuinigingen in
de zorg hebben daarnaast tot gevolg dat personen met psychosociale of psychiatrische problematiek een eigen bijdrage moeten betalen voor geestelijke gezondheidszorg. Dit leidt ertoe dat zij regelmatig hulpverlening mijden, wat de kans vergroot dat zij op straat belanden
of daar overlast veroorzaken.32
 De verschuiving van opvang in klinieken naar begeleiding thuis en de eventuele gevolgen van
de eigen bijdrage kunnen effect hebben op de mate waarin hulp voor verwarde personen bereikbaar blijft.
 Ook kunnen enkele nog in te voeren wetten (het betreft de Wet op de forensische zorg
(WFZ) en de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (WVGGZ)) gevolgen hebben voor de
instroom richting de GGZ-instellingen. Het gaat dan vooral om een mogelijk toenemende
aanwas van justitiabelen.
 Naar de reguliere GGZ-instellingen. Nauta en Van Dijk (2012) geven aan dat het niet uitgesloten is dat deze extra patiëntenstroom zal leiden tot meer agressief gedrag en daarom meer
benodigde politie-inzet in inrichtingen en daarbuiten.” 33

32
33

Klumpen, H. (2012).
Kuppens, J. et al. (2015), p. 10-11.

22

3.3

Professionalisering rond decentralisaties

Ten aanzien van de kennis en vaardigheden van politieagenten in het omgaan met personen met
verward gedrag zeggen Kuppens et al (2015): “Het personeel dat al langere tijd in dienst is bij de politie, heeft binnen zijn opleiding geen scholing gekregen over psychosociale of psychiatrische problematiek. Sinds een paar jaar is hier binnen de politieopleiding meer aandacht voor. Het vak SPP (sociaal-psychische problematiek) wordt gegeven binnen niveau 4 van de politieopleiding. Binnen dit vak
leren politieagenten om te gaan met verwarde personen. Hierbij betreft het vooral de juridische aspecten, zoals wanneer IBS of een RM wordt opgelegd. Buiten niveau 4 wordt er binnen de andere
opleidingen nauwelijks aandacht aan besteed.34 Daarnaast kent de opleiding voor politiemedewerkers een doorstroomtraject naar Allround Politiemedewerker waarin men leert “hoe je sociaalpsychische problematiek, zoals escalatie van geweld in partnerrelatie/gezinssituatie/ouderkindrelatie/buren of persoonlijke verwaarlozing, kunt aanpakken”.35
Uit datzelfde onderzoek blijkt dat politieagenten over het algemeen op basis van hun gezonde verstand en ervaring adequaat handelen binnen crisissituaties met mensen met een psychische problematiek. Wel zou het goed zijn als de kennis en vaardigheden van de politieagent ten aanzien van de
doelgroep worden bijgespijkerd, vooral wat betreft het herkennen en signaleren van psychische problematiek. Aanbevelingen die in het rapport worden gedaan, zijn het ontwikkelen van een training
ter professionalisering van politieagenten in het werken met mensen met een psychische problematiek en een verbeterde samenwerking tussen de GGZ en de politie. Hierbij is het belangrijk dat agenten een beter inzicht krijgen in de werkwijze van de hulpverlening en de criteria van de Wet Bopz.
Door het verkrijgen van meer kennis over de werkwijze en de criteria van de Wet Bopz ontstaat meer
begrip voor de beslissingen die betrokken partijen dienen te maken (Politie Gelderland-Zuid, 2008).
Binnen de integrale beroepsvaardigheidstraining (IBT) is inmiddels het nodige aangepast als het gaat
om personen met verward gedrag. Elke agent krijgt op jaarbasis 32 uur IBT. Daarin gaat het onder
andere om het trainen van fysieke en mentale weerbaarheid, bijvoorbeeld in de vorm van aanhoudingsprocedures. Binnen de Amsterdamse IBT is er aandacht voor het omgaan met verwarde personen. Uit een interview blijkt dat agenten op niveau 3 tot en met 5 tegenwoordig standaard in hun IBT
de SPOR-procedure aangeleerd krijgen. Als het gaat om verwarde personen wordt in de Amsterdamse IBT met verschillende modules gewerkt. Voorbeelden hiervan zijn algemene informatie in het lesprogramma, beeldmateriaal, een judoachtige ruimte waarin getraind wordt, een oefenstraat en een
oefen cel. Verder wordt binnen de IBT geleerd dat er verschil is tussen het benaderen van verwarde
personen in de openbare ruimte of in een huis, vooral als in het laatste geval met een wapen gedreigd wordt. Vanwege de eigen veiligheid wordt in de IBT voorgesteld om te werken met een doorzichtig schild, vooral als de politie moet oprukken in trapportalen. Voor de omgang met verwarde
personen is er tegenwoordig in de IBT extra aandacht voor houdingsverstikking ofwel positionele
asfyxie. Het gaat dan vooral om personen die vanwege cocaïne- of GHB-gebruik extreem agressief,
achterdochtig en opgewonden zijn en door de politie in bedwang gehouden moeten worden. Door
de GGD in Amsterdam is ook een richtlijn opgesteld hoe met mensen met een geagiteerd delirium
ofwel een excited delirium syndrome om te gaan.

34
35

Politie Gelderland-Zuid (2008) in Kuppens, J. et al. (2015), p. 47.
Aanpak van sociaal - psychische problematiek. (2017).

23

De Landelijke Expertgroep Samenwerking Politie-GGZ is van mening dat er – zowel in de politieopleiding als in de trainingen – de nodige extra aandacht aan de interactie met verwarde personen besteed kan worden. In de politieopleiding ziet de expertgroep bij voorkeur meer ruimte voor de Wet
Bopz en andere juridische kaders en niet zozeer meer aandacht voor de omgang met verwarde personen. Verder is de expertgroep van mening dat het verschil tussen psychose, ofwel psychiatrische
problematiek, en persoonlijkheidsstoornis aan bod moet komen in de opleiding. Mogelijk is het voor
politiefunctionarissen dan begrijpelijker als de hulpverlening mensen met een persoonlijkheidsstoornis naar huis stuurt en personen met een psychische stoornis opneemt.
Bovendien zou in de training, naast kennis en ervaring, ook aandacht besteed moeten worden aan de
fysieke en mentale weerbaarheid van politiefunctionarissen. De expertgroep acht dit aspect nu nog
onderbelicht in de training”. 36
Van Steden en Weimar (2016)37 beschrijven een project dat in 2015 door de politie-eenheid Amsterdam en de GGD Amsterdam werd opgezet: ‘Verbeterde Samenwerking wijk-GGD en wijkpolitie’.
Hierin werken wijkagenten en de sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen nauw samen. Het project
heeft tot doel:
 eerder ‘aan de voorkant’ van problemen te komen, zodat kwetsbaren minder snel afglijden,
minder overlast thuis en op straat veroorzaken, er minder druk staat op de instroom van
minder acute cases binnen politie- en zorgketens, en het aantal ‘draaideurcrises’ (continue
in- en uitstroom van dezelfde mensen) afneemt;
 de samenwerking tussen politie en GGD verbeteren en intensiveren. Het werk dat wijkagenten en wijk-GGD’ers leveren, is erg van persoonlijke voorkeuren en werkstijlen afhankelijk.
Standaarden en protocollen zijn wel van belang, maar praktijksituaties vergen vaak improvisatie.
In hun rapport doen Van Steden en Weimar (2016, p27- 29) de volgende aanbevelingen ten aanzien
van samenwerking en professionalisering, namelijk:
 urgentie in aanscherpen samenwerking politie/GGD: aantal (verwarde) kwetsbaren stijgt;
 wijkagenten en wijkGGD’ers verdienen versterking;
 rationaliseer besluiten om wel of niet samen als politie en GGD op huisbezoek te gaan;
 verstevig de aanjaagrol van het MZWO, verminder de last van overlegstructuren;
 neem onduidelijkheid over informatie-uitwisseling en privacy zoveel mogelijk weg.
De ontwikkelingen in het sociaal domein stellen aan de politie nieuwe eisen die vragen om competenties. Deze hebben in het bijzonder betrekking op de volgende thema’s:
 vroegsignalering, registratie, doorverwijzing en overdracht;
 het vaststellen van de relevante partners en netwerken en afstemming van taken en verantwoordelijkheden;
 de politie moet zorgen dat zij een volwaardige positie heeft binnen de netwerken (niet alleen
in de samenwerking met de GGD);
 samenwerking in multidisciplinaire sociale wijkteams en in veiligheidshuizen met daarbinnen
een meersporenaanpak van straf en zorg;
 afbakening van de verantwoordelijkheden binnen de 24/7 beschikbaarheid van de politie;
36
37

Kuppens, J. et al. (2015), p. 47.
Steden, R. van. & Weimar, L. (2016), p. 5.

24

 de landelijk sluitende aanpak omgaan met verschillende vormen van “verward gedrag”, die in
oktober 2018 operationeel moet zijn. Minder recent opgeleide medewerkers zullen bijscholing behoeven op het terrein van psychosociale problematiek;
 agenten moeten in staat zijn verward gedrag te herkennen bij personen met lichte en zware
beperkingen en weten of zij te maken hebben met iemand met een zorgmachtiging om op
een juiste manier door te verwijzen;
 de werkwijze van de hulpverlening en de criteria van de (nieuwe) Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (Bopz).

25

4 Digitalisering inclusief sociale media
4.1

De ontwikkeling

Digitalisering
De digitalisering van de samenleving is een gegeven. De ontwikkeling van het internet en de opkomst
van sociale media laten zien dat er naast de fysieke wereld een onbegrensde virtuele wereld is ontstaan. Nederland is één van de koplopers op het gebied van digitalisering. Er zijn verschillende contextvariabelen die dit mogelijk maken en ondersteunen. Op dit moment heeft circa 96 procent van
de huishoudens toegang tot internet. De laptop en mobiele telefoon zijn de meest gebruikte apparaten om verbinding te maken met het internet en ook het aantal tablets neemt toe. Het aandeel huishoudens met een desktop PC is daarentegen de afgelopen jaren fors afgenomen.38
Behalve in huishoudens is de digitalisering ook merkbaar in organisaties en tussen organisatie in hun
primaire werkprocessen, administratieve processen en informatie- en communicatieprocessen.
Sociale media
Steeds meer mensen en bedrijven gebruiken digitale sociale netwerken. In 2014 zat acht op de tien
internetgebruikers op een digitaal sociaal netwerk.39 Twee jaar eerder was dit nog 65 procent. Vooral
tekstberichten uitwisselen is populair: zeven op de tien mensen doen dit. Deelname aan netwerken,
zoals Facebook of Twitter, is gestegen van 54 naar 62 procent. Ook bedrijven gebruiken steeds vaker
digitale sociale netwerken: in 2015 zat 61 procent van de bedrijven op een sociaal netwerk zoals
Facebook of LinkedIn. In 2012 was dit pas bij één op de drie bedrijven het geval. Het gebruik van
(micro)blogs, zoals Twitter, is toegenomen van 21 naar 32 procent.40
Een paar jaar geleden gebruikten al bijna alle jongeren sociale netwerken. Sinds 2012 is het gebruik
door 25-plussers sterk gestegen. Inmiddels zit ook ruim 90 procent van de 25- tot 45-jarigen op een
sociaal netwerk. Bij de 45-plussers is het aandeel onder internetgebruikers bijna anderhalf keer zoveel ten opzichte van 2012, maar nog altijd veel lager dan in de jongere leeftijdsgroepen.41
68 procent van de Nederlandse bevolking van 12 jaar of ouder gebruikte in 2015 sociale netwerken.
Vooral het gebruik van instant messaging, zoals WhatsApp en Snapchat, is hoger dan drie jaar geleden. Dit is populairder dan netwerken zoals Facebook of Twitter. Inmiddels gebruiken ruim negen op
de tien 12- tot 25-jarigen instant messaging. Ook bij ouderen is het aandeel gebruikers van instant
messaging sterk toegenomen: 35 procent van de 65- tot 75-jarigen en zeven procent van de 75plussers wisselt tekstberichten uit met anderen. Ook zijn deze leeftijdsgroepen steeds vaker te vinden op sociale netwerken als Facebook en Twitter. Het aandeel gebruikers van deze netwerken is
toegenomen bij alle 25-plussers, maar bij de 12- tot 25-jarigen is het juist afgenomen.42

38

Literatuurstudie Trends in digitalisering. (2015, 1 mei).
Whats-app, Twiter, Facebook en Linkedin.
40
Gebruik sociale netwerken sterk toegenomen. (2015, 30 juni).
41
Gebruik sociale netwerken sterk toegenomen. (2015, 30 juni).
42
Gebruik professionele sociale netwerken stijgt. (2016, 29 januari).
39

26

Cybercrime
Ook criminelen gaan met hun tijd mee. Het digitale tijdperk biedt hun nieuwe kansen en mogelijkheden, waardoor cybercriminaliteit inmiddels een maatschappelijk probleem is. Hacken is met ruim 5
procent slachtoffers een relatief veelvoorkomende vorm, gevolgd door koop- en verkoopfraude (3,5
procent) en identiteitsfraude (minder dan 1 procent). Skimming, een vorm van identiteitsfraude
waarbij een bankpas of creditcard wordt gekopieerd in een winkel of bij een betaal- of pinautomaat,
is eveneens afgenomen. Het aandeel slachtoffers van koopfraude is echter toegenomen in deze periode.43
Er is een brede range van vormen van Internetcriminaliteit die om een voortdurende aandacht van
de politie vraagt. Niet met elke vorm van Internetcriminaliteit zal de wijkagent geconfronteerd worden, maar er is wel een noodzaak om belangrijke vormen te kennen. Daarnaast is het van belang te
weten op welke manier Internetcriminaliteit zich manifesteert en hoe erop gereageerd kan, of moet
worden. Vaak zal het ook van belang zijn om te bepalen wie er verder bij betrokken moet worden om
het te voorkomen, op te sporen of te bestrijden. Tot de bedoelde vormen van Internetcriminaliteit
behoren onder meer:
 cyberafpersing;
 cyber stalking;
 E-fraude;
 haat zaaien;
 pestgedrag;
 passwoorden kraken;
 identiteitsfraude.
De aard van dit soort criminaliteit is zelden puur wijk gebonden. Niettemin heeft is de politie in de
wijken een aanspreekpunt om dit soort problemen mee te bespreken en wegen te zoeken om die op
de juiste plek aan te kaarten.

4.2

Implicaties van digitalisering en sociale media voor GGP

Organisatieprocessen
Digitalisering beïnvloedt het werk van de politie. De digitalisering en het gebruik van sociale media
zijn zichtbaar in de wijze waarop de politie haar werkprocessen organiseert. Veel werk heeft zich
verplaatst naar Internet. Het bijhouden van email, whats-app en andere communicatiemedia vraagt
dagelijks tijd. In de ogen van enkele geïnterviewden vraagt dat per dag te veel tijd. Het houdt de
wijkagenten te veel achter het bureau en laat onvoldoende tijd over voor werk op straat.
Met de digitalisering zijn ook de administratieve procedures mee ontwikkeld. Er zijn meer mogelijkheden om over werkprocessen te communiceren, gegevens te registreren, processen te monitoren
en gegevens op te slaan en te analyseren. Agenten hebben daartoe instrumenten tot hun beschikking. Het project Mobiel, Eﬀectiever Op Straat (MEOS) heeft tot doel gehad de politieambtenaar op
straat te voorzien van instrumenten, waardoor hij:

43

Kloosterman, R. (2015).

27

 beter kan vaststellen wie hij bij een staande houding voor zich heeft;
 kan controleren of deze persoon nog boetes heeft uitstaan of straf moet uitzitten, en;
 digitaal een bon kan uitschrijven.
Het instrument is gebaseerd op een smartphone. De smartphone zorgt voor een veilige mobiele verbinding tussen de politieambtenaar en de back oﬃce met daarin de verschillende informatiesystemen binnen Politie en Justitie.44 Er is een noodzaak om te zoeken naar werkwijzen en apparatuur
die de werkprocessen vereenvoudigen en versnellen, zodat er meer tijd op straat is. Op dat vlak zijn
al enkele initiatieven in het land in gang gezet in diverse teams die vernieuwend werken (zoals Meierij, Amsterdam Nieuw West Noord, Krimpenerwaard, Zevenaar), (Staffleu 2016).45
Internet en sociale media
Het gebruik van Internet en sociale media neemt toe. Burgers kunnen daardoor gemakkelijker bereikt worden en omgekeerd kunnen burgers de politie en andere betrokkenen makkelijker bereiken.
Echter Internet en sociale media zijn ook een bron van allerlei vormen van strafbare feiten. Weliswaar zijn die vormen niet direct het gevolg van Internetgebruik, maar Internetgebruik heeft er wel
een versterkend effect op. Jongeren gebruiken Internet om bereikbaar te zijn, om contacten te leggen, om hun identiteit te bepalen, een imago te creëren en om grenzen te verleggen. Internetgebruik
kan echter ontaarden in online pesten, zonder toestemming publiceren van beeldmateriaal, beledigingen, identiteitsfraude, virtuele diefstal, dreigtweets, sexting, webcam misbruik, digitale kinderlokkers (grooming) en loverboys praktijken.46 De politie en een aantal partners zoals het onderwijs en de
jeugdzorg hebben hierin een taak in proactieve, preventieve als in repressieve zin.
Visuele communicatie (zoals YouTube, Instagram, Snapchat)
Visuele media spelen een steeds grotere rol in de communicatie tussen burgers en tussen burgers en
organisaties. Ook de politie heeft hiermee te maken. Het beeldmateriaal vormt een ondersteuning
van het politiewerk, maar roept ook een aantal vragen en zorgpunten op.
Het toegenomen gebruik van visuele communicatie leidt tot een groter aantal analysemogelijkheden
bij het onderzoek naar, of het vroegtijdig signaleren van crimineel gedrag. Het gebruik van beelden
versnelt de communicatie tussen burgers en met burgers. Ook is deze vorm van communicatie een
middel om de betrokkenheid van burgers bij politiewerk te vergroten. De communicatie wordt erdoor verrijkt. Beeldmateriaal biedt een aanvulling op bewijsmateriaal en contextuele informatie.
Tevens biedt beeldmateriaal houvast voor reflectie op gebeurtenissen, incidenten en werkervaringen.
Zoals aangegeven levert het gebruik van beeldmateriaal ook een aantal risico’s op. Er is een dikwijls
moeilijk te beheersen doorwerking van informatie naar de media. Het werk van agenten wordt onderwerp van sociale controle zowel vanuit het publiek, alsook vanuit de eigen organisatie. Beelden
kunnen zaken verhelderen, maar soms ook vertekenen. De getoonde beelden hebben een reputatieinvloed. Het onbeheersbare aspect ervan treedt vooral op als de gemaakte beelden’ viraal gaan’. Ook
de praktijken van Vloggers bezorgen de politie veel werk en soms negatieve publiciteit. Tegelijkertijd

44

Project Mobiel, effectiever op straat. (2014, 19 maart).
Staffeleu, E. & Reijmer, T. (2016).
46
Borgdorff, M. Jacobsen, S. & Tillie, N. (2013).
45

28

zijn er ook vloggende politiemedewerkers die door dat te doen laten zien waarmee ze in hun werk in
aanraking komen.
De gemaakte beelden betreffen niet alleen direct het werk van de politie en/of andere hulpverleners.
Het gaat ook om de onderlinge communicatie tussen burgers en de implicaties daarvan voor het
politiewerk.
Data
Met de komst van Internet is ook de mogelijkheid om gegevens te achterhalen sterk uitgebreid. Van
digitale handelingen blijven sporen traceerbaar die voorheen niet beschikbaar waren. Daarbij gaat
het om de inhoud van communicaties tussen personen, maar ook om veel zogenaamde metadata,
ofwel gegevens over wie waar was op welk moment, betalingsverkeer, gebruikers gegevens over wie
met wie en in welke frequentie contact heeft etc. Dergelijk gegevens zijn een rijke bron. Ze verschaffen inzicht in het gedrag van groepen mensen in de samenleving, ze kunnen richting geven aan politiewerk. De benutting van data, soms van Big Data, is mogelijk door middel van het monitoren, analyseren van misdaadpatronen, of door het blootleggen van connecties tussen mensen, en door het
daaruit afleiden van voorspellingen van gedrag. De mogelijkheid om politiedossiers te digitaliseren
schept voor de toekomst mogelijkheden om misdaadpatronen zichtbaarder te maken, ook aan de
hand van kwalitatieve data analyses (text mining) in politiedossiers.
Ook ontstaan er als gevolg van digitale opslag mogelijkheden om de inzet van de politie zelf zichtbaar
te maken. Op die manier kunnen lokale politie-inzet en lokale misdaadniveau ’s aan elkaar gerelateerd worden. Dit leidt tot meer inzicht in de effectiviteit van politie-inzet en inzicht in eventuele
verplaatsingspatronen. Op grond van zulke inzichten kan probleemgericht gewerkt worden. Dat een
dergelijke combinatie van probleemgericht werken en het blootleggen van misdaadpatronen effectief wordt. Een dergelijke werkwijze wordt ook wel aangeduid als Problem oriented policing. Dat
Problem Oriented Policing effectief is, is aangetoond in meerdere studies. Problem Oriented Policing
is een strategie voor het analyseren en oplossen van criminaliteitsproblemen, met als doel de oorzaken van deze problemen weg te nemen. Het gaat daarbij om het blootleggen van gedragspatronen,
crime patterns. Het gaat daarbij ook om verder te gaan dan analyses van incidenten, maar de blik
veeleer te richten op die problemen waarvan die incidenten de manifestatie zijn.47
In het verlengde van het gebruik van computers en sociale media spelen ethische discussies over
privacy en bescherming van persoonsgegevens. Daarbij gaat het zowel om de gegevens die betrekking hebben op burgers als gegevens over de politie. Dergelijke kwesties vragen om aandacht omdat
ze zich afspelen in een telkens veranderend stelsel van opvattingen. Voorbeelden hiervan zijn vragen
rond Etnisch profileren, anonimiseren van beeldmateriaal, publiek maken van slachtoffer beelden
etc.
Netwerken
De komst van internet en allerlei daaraan gerelateerde applicaties hebben invloed op de werkwijzen
van de politie. De politie opereert in toenemende mate in een netwerkomgeving. Een aspect daarvan
is het groeiende aantal partnerorganisaties waarmee wordt gewerkt; een tweede daarmee samenhangend aspect is de digitale invulling van die netwerken. Dat laatste brengt steeds hogere eisen met
zich mee op het gebied van ICT en de daartoe benodigde competenties. Niet iedereen is overtuigd
47

Winter, H. & De Ridder, K. (2010).

29

van het ingrijpende karakter van deze uitdaging. Hoogenboom stelt dat er dat er niets is veranderd
aan de taakuitvoering van de politie48 en Van Steden ziet ook geen Copernicaanse wending in beleid
en uitvoering van de politie.49 Toch is er steeds meer aandacht gekomen voor het belang van het
netwerken en het gebruik van digitale netwerken in de politiefunctie. In empirische studies waaronder het onderzoek ‘Politie in de netwerksamenleving’ uit 2012 komt naar voren dat de politie het
zogenaamde ‘netwerken’ nog niet altijd goed onder de knie heeft. Netwerken verlopen niet probleemloos en samenwerking met partners gaat moeizaam.50
De politie moet in een steeds groter en uitgebreider veiligheidsnetwerk opereren om haar functie en
taken effectief uit te kunnen voeren. De ontwikkeling naar een netwerksamenleving heeft gevolgen
voor de manier waarop criminaliteit zich organiseert en heeft implicaties voor de praktijk van de
gebiedsgebonden politiezorg.
Alle bovengenoemde aspecten van digitaliseringen sociale media beïnvloeden het GGP. Daarbij gaat
het om de organisatie van het politiewerk, de communicatie onderling en met de burgers, omgaan
met de berichten en beelden die op Internet circuleren en het benutten van data ten behoeve van de
optimalisering van het gebiedsgebonden politiewerk. De digitale mogelijkheden hebben direct betrekking op het de kern van GGP, namelijk dicht bij de burger staan, weten wat er speelt, tijdig signalen opvangen waarop reacties nodig zijn, en in direct contact staan met andere betrokkenen. Goed
omgaan met digitale mogelijkheden verhoogt de efficiency en de effectiviteit van GGP.

4.3

Professionalisering rond digitalisering en sociale media

De politie moet thuis zijn in de digitale wereld. Het is voor de politie van belang om op de hoogte te
zijn van de gevaren van digitalisering alsook van de mogelijkheden en kansen die digitalisering en
Internet bieden. De ontwikkelingen gaan snel en de misdaad maakt daarvan handig gebruik. In feite
speelt er zich een soort wedloop af waarbij alle betrokkenen de ontwikkelingen proberen te volgen
of voor te blijven. In positieve zin biedt de inzet van Internet en sociale media kansen om op een
nieuwe manier te werken. Veel politiemensen zijn te vinden op Twitter en ook de vele filmpjes die
vaak miljoenen keren worden bekeken, via YouTube online zijn gezet, missen hun doel niet. Sociale
media bieden nieuwe mogelijkheden om verbinding te maken en toegang te krijgen tot de haarvaten
van de maatschappij, met online-gemeenschappen en individuele burgers. Het is een uitdaging om
sociale media te verbinden met de routines van de politie en op een professionele manier in te bedden in de procedures en werkwijzen.
De professionalisering op het gebied van ICT en sociale media is een punt van aandacht dat door alle
respondenten in het onderzoek wordt benadrukt. Tegelijkertijd wordt ook opgemerkt dat het gebruik
en de benutting van ICT leeftijd afhankelijk lijkt te zijn. Jongere medewerkers zijn ermee opgegroeid.
Dit betekent dat scholing niet het enige antwoord is als het gaat om de professionalisering van de
organisatie op dit punt. Ook de werving en selectie en het aanname beleid zijn hierin instrumenten
om de ICT en sociale media competenties op niveau te krijgen en te houden. De Gentse hoofdcom48

Hoogenboom (2009) in Helsloot, I., Groenendaal, J. & Warners, E.C. (2012).
Van Steden (2011) in Helsloot, I., Groenendaal, J. & Warners, E.C. (2012).
50
Helsloot, I., Groenendaal, J. & Warners, E.C. (2012).
49

30

missaris Steven de Smet pleit ervoor de digitalisering beter te integreren in het werk van politie en
gemeenten. Zijns inziens komt de wat hij noemt “grote digitale clash” tussen 2018 en 2025.51
In het Verenigd Koninkrijk probeert men door het bijeenbrengen van de politie, wetenschappers en
de creatieve industrie in een partnerschap een transformatie binnen de politie te bewerkstelligen ten
aanzien van digitalisering. Veranderingen in de digitale omgeving vragen om verantwoordelijkheden,
rollen en diensten te heroverwegen.
In Engeland en Wales worden ook oplossingen gezocht in de richting van:
 versterken van slachtofferhulp bij cybercriminaliteit op lokaal niveau zodat wijkagenten in
staat zijn om advies en ondersteuning te bieden;
 het aangaan van partnerschappen met bedrijven, vrijwilligers en specialisten met specialistische vaardigheden en kennis op het gebied van digitalisering ter verbetering van vaardigheden binnen de politie;
 opleiding om algemeen digitaal bewustzijn te testen en te bevorderen onder politiemedewerkers zodat zij kunnen reageren op digitale delicten;
 digitale opleidingen voor onderzoekers/rechercheurs om digitale informatie te verzamelen
en bundelen;
 mogelijkheden met BIG DATA om standaarden te ontwikkelen die kunnen bijdragen aan de
kwaliteit van diensten;
 investeren in communicatie en online ondersteuning van het lokale publiek zodat bekend is
wat de mogelijkheden zijn;
 mogelijkheid bieden aan het publiek om online criminaliteit te melden aan de politie door
gemakkelijke en toegankelijke online tools aan te bieden.
Om de ontwikkelingen in de cybercrime bij te houden of liever voor te zijn, zijn hoog opgeleide creatieve ICT-specialisten nodig. Om hun talenten in te zetten op het terrein van cybercrime bestrijding
moeten ze ruimte hebben om zich verder te ontwikkelen. In België is daartoe een aantal jonge mensen aangetrokken om zo een nieuwe digitaal elan binnen de politie te brengen. Ook in Nederland zijn
dergelijke initiatieven om extra mensen met ICT competenties en ambities te werven genomen.
Daarnaast is er de noodzaak om op het gebied van het gebruik van de reguliere of opkomende digitale middelen en sociale media de competenties bij te houden. Dat vergt enerzijds instructies, of bijscholing, maar ook in hoge mate hands on leren en bij elkaar de kunst afkijken. Digitale vaardigheden
laten zich het beste aanleren en onderhouden door die handelingen zelf uit te proberen en daarop
feedback te krijgen. Ontdekkend en samenwerkend leren is daarbij effectiever dan alleen scholing.
De ontwikkelingen in digitalisering en sociale media stellen aan de politie nieuwe eisen vragen om
competenties die in het bijzonder betrekking hebben op:
 effectieve informatie en communicatie via gangbare en aan populariteit winnende sociale
media;
 kennis van bestaande en nieuwe vormen van cybercrime en de wijze waarop zich dat in de
wijken manifesteert;
 effectief sociale netwerken opbouwen, onderhouden en benutten;
 inwinnen, verwerken, opslaan en analyseren van data ten behoeve van de optimalisering van
het GGP;
 omgaan met digitale administratieve en operationele tools ter ondersteuning van het politiewerk.
51

Wennekes, L. (2016, 12 december).

31

5 Demografische ontwikkelingen, arbeidsmigratie en vluchtelingen
5.1

De ontwikkelingen

Demografische ontwikkelingen in de wereld, in Europa en in Nederland beïnvloeden het werk van de
betrokkenen bij GGP. Als gevolg van de komst van vluchtelingen en asielzoekers verandert de samenstelling van de bevolking. In de afgelopen decennia liep het aantal asielaanvragen per jaar sterk uiteen. In 1994 deden ruim 50.000 mensen een asielaanvraag, tot 2001 lag het aantal asielaanvragen
voortdurend boven de 20.000. In de jaren daarna schommelt het aantal tussen de 10.000 en 15.000
per jaar. In 2015 stijgt het aantal aanvragen naar 58.800 waaronder 27.710 Syriërs als gevolg van de
oorlog in hun land.52 In 2016 daalde het aantal aanvragen naar 31.642, waarvan 10.604 Syriërs. 53
Beduidend minder dan in het jaar ervoor.
Naast asielzoekers en vluchtelingen vestigden zich ook EU arbeidsmigranten in ons land, vooral uit
Polen (9000 in 2016). Ook vanuit India komen de laatste jaren meer migranten naar Nederland.54
70 procent van Nederlandse gemeenten waar migranten uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa wonen,
ervaart knelpunten ten aanzien van deze doelgroep. Toch heeft 61 procent geen gericht beleid voor
deze groep nieuwe migranten.55
Naast de verschuivingen in de bevolkingssamenstelling door de komst van mensen van elders, zijn er
ook belangrijke nationale demografische ontwikkelingen waar te nemen. Een van de ontwikkelingen
is de vergrijzing, en inmiddels de toename van het aantal oude ouderen. Zowel mannen als vrouwen
worden steeds ouder. Voor mannen was in 1980 de levensverwachting bij geboorte 72,5 jaar en voor
vrouwen 79,2 jaar. Langzaam maar zeker wordt dit verschil tussen mannen en vrouwen kleiner. In
2040 is naar verwachting de levensverwachting bij geboorte verder opgelopen naar 84,1 jaar voor
mannen en 86,9 jaar voor vrouwen.56
Tegelijk vindt er een verstedelijking plaats, waarbij de ouderen vaak achterblijven in de plattelands
gebieden, terwijl jongeren in toenemende mate naar de stad trekken. Die trek naar de stad is ook
waarneembaar bij de burgers met een migratieachtergrond, hetzij van binnen de EU of ook van
daarbuiten. De Randstedelijke bevolking (de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland) groeit hierdoor van 7,9 miljoen in 2012 naar 8,9 miljoen in 2040.57
Bij die trek naar de steden geldt dat de Randstad daarin een relatief grote aantrekkingskracht heeft.
Het gevolg is een verstedelijking, die zich concentreert in de Randstad en een leegloop van het platteland met als gevolg leegstand. De gevolgen van deze ontwikkelingen laten zich op veel manieren
zien. Steden breiden zich uit, groeien aan elkaar. Er ontstaan grote stedelijke gebieden, maar zonder
de traditionele opbouw ervan. Op het platteland dreigt een daling van het voorzieningenniveau en
ook leegstand. Die leegstand trekt criminelen aan. Leegstaande bedrijfsgebouwen worden de laatste

52

Asylum trends: Monthly Report on Asylum Applications in The Netherlands and Europe. (2015, december).
Asylum trends: Monthly Report on Asylum Applications in The Netherlands. (2016, december).
54
Trends in Nederland 2016. (2016), p. 9.
55
Gruijter, M. de. & Razenberg, I. (2015, 16 juni).
56
Jong, A. de. & Daalhuizen, F. (2014).
57
Jong, A. de. & Daalhuizen, F. (2014).
53

32

jaren steeds meer voor criminele activiteiten gebruikt, zoals drugslabs of afvaldumping.58 Criminelen
opereren op afgelegen plaatsen die voor hen gunstig zijn, zoals plattelandsgemeenten met leegstaande stallen en schuren: ideaal voor drugsproductie en weinig politie.59
Multiculturele ontwikkelingen
De trek naar de Randstad betekent een verjonging van de Randstad en tegelijkertijd neemt ook het
aandeel van mensen met een migratieachtergrond toe. Dat heeft culturele invloeden en laat zich
onder andere zien in de taaldiversiteit. De bevolking van de vier grote steden groeide in 2016 zowel
door natuurlijke groei, als door migratie. Met andere woorden: er werden meer baby’s geboren dan
dat er mensen overleden en er vestigden zich meer immigranten dan dat er inwoners emigreerden.
Vooral in Amsterdam kwamen veel immigranten en werden veel baby’s geboren.
Daar staat tegenover dat Amsterdam, net als Den Haag en Utrecht, inwoners verloor door binnenlandse verhuizingen. Dat was ook in 2015 al het geval. In vergelijking met de periode 2008-2014 verlaten weer meer gezinnen de grote steden. Zij vestigen zich voornamelijk in de randgemeenten. Van
de vier grote steden trok in 2016 alleen Rotterdam iets meer inwoners uit andere gemeenten aan
dan dat er Rotterdammers naar elders in Nederland verhuisden.60

5.2

Implicaties van de demografische ontwikkelingen voor GGP

De demografische ontwikkelingen hebben gevolgen voor verschillende delen van Nederland. Steden
en dorpen in Randstad groeien aan elkaar waardoor de grote steden groter worden; Leegloop dreigt
voor plattelandsgemeenten buiten de Randstad. Verschillende gebieden vragen om verschillende
expertise bij de politie. De samenstelling van de bevolking in verschillende gebieden stelt andere
eisen aan de samenstelling van de daar functionerende basisteams. Om met de burgers in contact te
staan zal het in grote steden steeds meer van belang zijn om de ontwikkelingen in Jeugdtaal, straattaal te volgen, maar ook om vreemde talen te spreken. Ook de concentratie van leeftijdsgroepen in
verschillende delen van het land, de vergrijzing van het platteland en de verjonging van de Randstad
brengt eigen accenten met zich mee, waaraan taakaccenten van wijkagenten, operationele experts
en specialisten gerelateerd moeten zijn.
Een en ander vraagt om bezinning op de teamsamenstelling van basisteams, zowel naar herkomst,
alsook naar deskundigheid. De politie heeft moeite ervoor te zorgen dat zij een afspiegeling vormt
van de diverse Nederlandse samenleving wat spanningen met zich meebrengt. De politie erkent het
belang en de noodzaak om diversiteitsbeleid te laten slagen.61
De politie streeft ernaar een afspiegeling te zijn van de samenleving, die herkenbaarheid is en herkend wordt door de burgers. Om dat te verwezenlijken is gerichte werving van personeel nodig. Dat
vraagt niet alleen een wervingsinspanning naar buiten toe, maar ook een interne cultuurontwikkeling. Om de diversiteit binnen de politie te realiseren zal een extra inspanning geleverd moeten worden. Pas wanneer er voldoende diversiteit binnen de politie is om nieuwkomers met een migratie
achtergrond zich thuis te laten voelen en welkom, zal de aantrekkingskracht van het beroep onder
hen weer toenemen.
58

Gies, T.J.A., Nieuwenhuizen, W., Naeff, H.S.D., Vleemingh, I. & Paulissen, M. (2016).
Torre, E. Van der. (2015).
60
Grote steden groeien door geboorten en immigratie. (2016).
61
Diversiteit. (z.j.).
59

33

5.3

Professionalisering rond demografische ontwikkelingen

De demografische ontwikkelingen zoals geschetst in dit hoofdstuk, beïnvloeden de samenstelling van
de bevolking in de wijken. Wijkagenten en andere betrokken medewerkers in het gebiedsgebonden
werk zullen daarop moeten inspelen. Dat vraagt naast een andere teamsamenstelling (afspiegeling)
ook andere aanvullende, of versterkte competenties. Die competenties hebben vooral betrekking op:
 kennis van talen en culturen. Daarbij gaat het niet alleen om de kennis die nodig is om zelf
met mensen met een migratie achtergrond om te gaan, maar ook kennis over de gevoeligheden in hun leefsituaties en onderlinge communicatie.;
 de geschetste verjonging van de Randstad zal ook zijn culturele effecten hebben op het gebruik van jeugd en straattaal; groepsvorming en gedrag.
In een multiculturele en diverse samenleving is het van belang dat de politie als publieke organisatie
goed om kan gaan met deze diversiteit. Binnen de opleidingen van de politie zijn multicultureel vakmanschap en diversiteit belangrijke thema’s. De Politieacademie heeft multicultureel vakmanschap62
tot een integraal onderdeel gemaakt van alle opleidingen. De aandacht voor deze thema’s zijn het
gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen in Nederland zoals:
 groei aantal inwoners met een niet-Nederlandse achtergrond;
 grotere verscheidenheid in culturele achtergronden;
 veranderende leeftijdsopbouw van de Nederlandse bevolking;
 nieuwe leefsituaties;
 emancipatie van de vrouw;
 emancipatie andere (minderheids)groepen;
 ontkerkelijking en nieuwe religies;
 individualisering van de maatschappij.63
“Omgaan met verschillen vereist een bepaalde houding, kennis en vaardigheden. Bij de politie wordt
dit multicultureel vakmanschap genoemd”.64 Met de juiste houding wordt bedoel dat men open is en
in staat om culturele empathie te tonen. Verder moet men gemotiveerd zijn om interesse in andere
mensen om te zeten in kennis waardoor werksituaties verbeteren. Tot slot moet men om kunnen
gaan met ambiguïteit/flexibiliteit. Het vermogen om je aan te passen aan verschillende situaties.
Kennis is het tweede onderdeel en omvat: kennis van culturele verschillen, cultureel zelfbewustzijn
en kennis van ontwikkeling en in de samenleving.
Ten aanzien van het laatst genoemde aspect blijkt dat er in sommige basisteams weinig aandacht
wordt besteed aan het kunnen plaatsen van maatschappelijke fenomenen wat belangrijk is om de
eigen positie te kunnen bepalen in werksituaties. In de praktijk krijgt een wijkagent soms met politieke spanningen te maken. Denk aan agenten in grote steden die te maken krijgen met groeperingen
die de straat op gaan vanwege culturele spanningen in hun herkomst land. Naast dat een agent over
politieke sensitiviteit moet beschikken moet hij ook in staat zijn nauwe contacten te onderhouden
met bewoners, bedrijven en scholen om onrust te voorkomen. Daarnaast is het eveneens belangrijk
62

De term multicultureel wordt hier gebruikt om aan te geven dat de grote diversiteit in de Nederlandse samenleving iets is
van de laatste decennia en nog geen gemeengoed.
63
Keijzer, L. & Van Wijk, E. (2011).
64
Keijzer, L. & Van Wijk, E. (2011).

34

aandacht te besteden aan vaardigheden zoals: communicatievaardigheden (verbaal en non-verbaal),
sociale vaardigheden, perceptuele vaardigheden, creativiteit, teamvaardigheden en het erkennen
van eigen grenzen.
Vooral communicatievaardigheden zijn van groot belang om te kunnen omgaan met diversiteit. Specifiek hierin is de vaardigheid van interculturele communicatie, omdat verschillende culturele achtergronden kunnen leiden tot communicatieproblemen. De taal, lichaamstaal, omgangsvormen, en
verwachtingspatronen kunnen tot conflict leiden wanneer mensen geen oog hebben voor elkaars
cultuur verschillen. Dit kan het beste voorkomen worden met een open houding, cultureel zelfbewustzijn en kennis van culturele verschillen in communicatie. Vaardigheden die hier aan relateren
zijn; oog hebben voor verschillen, in staat zijn om door te vragen op onduidelijkheden in een gesprek
en daarop kunnen reflecteren om de communicatie meer effectief te maken. Een agent moet dus
meerdere communicatie stijlen beheersen.65
Om medewerkers al lerend interculturele vaardigheden bij te brengen zal de politie nog meer moeten werken aan een representatief personeelsbestand dat een afspiegeling vormt van de samenleving. Onderzoek wijst uit dat een diverse samenstelling van teams voordelen oplevert. Het vergroot
de legitimiteit wanneer mensen zich vertegenwoordigd voelen. Ten tweede draagt een divers samengesteld team bij aan de kwaliteit. Onderling kan men beter omgaan met verschillen dat zal zich
vertalen naar werkzaamheden op straat. Creativiteit binnen teams voorkomen ‘tunnelvisie’ en geven
ruimte voor verschillende ideeën en nieuwe denkbeelden. Denk aan een politiemensen met een
migratie achtergrond, zij zullen anders aankijken tegen jongeren met een vergelijkbare achtergrond
dan hun autochtone collega’s. Tot slot is een divers personeelsbestand belangrijk voor het imago van
de politie. In het bijzonder voor het werven en binden van nieuw personeel voor de toekomst.66
Met een mix van maatregelen op het terrein van teamsamenstelling enerzijds en competentie ontwikkeling anderzijds kan de politie werken aan het veiligheidsgevoel van de burgers en het vertrouwen in de politie dat daarbij hoort. Op die laatste aspecten is een goed voorbeeld ´Roze in Blauw´
gericht op de LHBT gemeenschap.
De politie wil er altijd en voor iedereen te zijn. In de wijk én als werkgever. De komende jaren gebeurt dat met het programma 'de Kracht van het Verschil'. Dit programma kent vier speerpunten:
 het versterken van de verbinding met alle groepen in de samenleving;
 een betere aanpak van discriminatie;
 het ontwikkelen van een werkcultuur bij de politie waar een ieder zichzelf kan zijn en daarom
gewaardeerd wordt;
67
 meer diversiteit in de samenstelling van teams.
De demografische ontwikkelingen met hun consequenties voor de samenstelling van de bevolking,
vragen om benaderingen die leiden tot verbinding en tot groeiende cohesie. De internationale ervaringen op dit punt maken duidelijk dat een gebiedsgebonden benadering in dit opzicht vergelijkenderwijs effectief is. In de gegroeide situatie zoals in Parijs is te zien hoe het verlies van contact met,
en in de wijken, tot een verharding van de situatie kan leiden.

65

Keijzer, L. & Van Wijk, E. (2011).
Keijzer, L. & Van Wijk, E. (2011).
67
Diversiteit. (z.j.).
66

35

De ontwikkelingen in de demografie van Nederland stellen aan de politie nieuwe eisen en vragen om
competenties die in het bijzonder betrekking hebben op:
 multicultureel vakmanschap (houding, kennis en vaardigheden);
 interculturele communicatie vaardigheden;
 politieke sensitiviteit en;
 teamwork.
Tussen de hierboven genoemde competenties is politieke sensitiviteit een competentie die bij veel
GGP werk komt kijken en waarover te vaak door te velen wordt gezegd dat die ontoereikend is. In
het onderzoek lezen we herhaaldelijk dat wijkagenten, operationeel experts of anderen onvoldoende
in staat zijn om zaken te agenderen. Er is onvoldoende zicht op de mechanismen die ervoor zorgen
dat zaken hoog op de agenda komen of daarvan juist afgehouden worden. Competenties op het vlak
van politieke sensitiviteit dragen bij aan betere communicatie, effectievere afstemming op en ondersteuning van beleid en andersom weer van operationeel optreden.

36

6 Radicalisering, terrorisme en terreurdreiging
6.1

De ontwikkelingen

De terroristische aanslagen van IS in Parijs, Brussel, Kopenhagen en Berlijn laten op indringende wijze
de aard en omvang zien van de huidige terroristische dreiging tegen Europa. Naast de dreiging die
uitgaat van IS blijft de dreiging bestaan van grootschalige aanslagen in Europa door al Qa’ida.68 Deze
dreiging gaf het Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) aanleiding het
dreigingsniveau in 2015 vast te stellen op ‘substantieel’ (niveau 4 op een schaal van 5). Op basis van
de bevindingen van de conferentie ‘Tien Jaar DTN’ in december 2015 is het met ingang van DTN42
(juli 2016) het systeem van dreigingsniveaus aangepast met het oog op de toekomstbestendigheid.
De criteria, en daarmee de bandbreedte van elk niveau zijn herzien.69 Al zijn er niet direct concrete
aanwijzingen voor aanslagen in Nederland, de kans erop is reëel, dat blijkt uit de mogelijke aanwijzingen dat terroristen een aanslag proberen voor te bereiden op Nederland.
In Nederland blijft de jihadistische dreiging voorlopig de voornaamste, hoewel de kans op gewelddadige incidenten van zowel extreemrechts als extreemlinks in Nederland sinds 2015 eveneens is toegenomen.70 Het dreigingsbeeld in Nederland kenmerkt zich door internationale netwerken. Denk aan
de actuele problematiek van jihadistische uitreizigers en hun terugkeer, de snelle wisselwerking tussen gebeurtenissen in het Midden- Oosten en Noord-Afrika en jihadistische groepen in het Westen.
Terugkeerders en jihadisten uit het Westen vormen een risico en kunnen over gaan tot het plegen
van geweld.71 Via het internet en sociale media proberen jihadistische netwerken propaganda te
verspreiden. Dat kan er toe leiden dat in Nederland verblijvende ontvankelijke individuen overgaan
tot een impulsieve daad. De rol van actualiteiten als ‘trigger’ mag daarbij niet worden onderschat”.72
Deze ontwikkelingen vragen om een onderbouwde aanpak waarin de politie een belangrijke sleutelrol kan vervullen. Het vroegtijdig herkennen en signaleren van radicalisme is zeker geen verantwoordelijkheid van de politie alleen. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (AIVD) en de samenwerking met de Regionale Inlichtingen Diensten (RID) en de gemeenten hebben eveneens een
belangrijke rol in het herkennen, signaleren en bestrijden van radicalisme. Voor de politie en de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten geldt dat zowel radicalisering als mogelijk terrorisme of andere
geweldpleging vanuit extremistisch gedachtegoed al vele jaren behoren tot het werkterrein.73
In de volgende paragrafen wordt geschetst hoe ontwikkelingen op het gebied van radicalisering en
terrorisme van invloed zijn op GGP, welke knelpunten ervaren worden welke aanpak daarbij past en
eventueel welke vorm van professionalisering.

68

Beleidsimplicaties Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 38. (2015, 7 april).
Opbouw dreigingsniveaus DTN. (z.j.).
70
Voortgangsbrief Politie. (2016, 20 juni).
71
Voortgangsbrief Politie. (2016, 20 juni).
72
Beleidsimplicaties Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 38. (2015, 7 april).
73
Zannoni, M. et al. (2008, 15 januari).
69

37

6.2

Implicaties van radicalisering en terrorisme voor GGP

Sinds de aanslagen van 11 september 2001 zijn de eerstelijnswerkers (wijkagent) binnen de politie
meer expliciet betrokken bij de aanpak van terrorisme. Vooral in de grotere eenheden zoals Amsterdam en Rotterdam werd er een start gemaakt met het ontwikkelen van trainingen en het formuleren
van indicatoren die de politie in staat moeten stellen tot signalering.74 Dit heeft er in de loop van de
jaren toe geleidt dat wijkagenten een duidelijke rol en taak hebben gekregen met betrekking tot het
herkennen van radicalisering in de wijk.75
Lange tijd waren onderwerpen als terrorisme, rekrutering en omgaan met politiek activisme voornamelijk belegd bij specialisten binnen de politie en bij bijvoorbeeld de Regionale Inlichtingen Dienst
(RID).76 Tegenwoordig is het een zaak van meer betrokkenen binnen de politie en niet slechts van de
specialisten maar ook van anderen in de basisteams. Op lokaal niveau is een belangrijke rol weggelegd voor de wijkagent. Dat is een ervaren politiefunctionaris die een groot deel van de werktijd besteedt aan de leefbaarheid en veiligheid in de wijk of woonkern. Ongeveer tachtig procent van
zijn/haar werk bestaat uit het werken voor de wijk. Door informatie uit de wijk is een wijkagent in
staat om problemen in een buurt tijdig te onderkennen en mogelijk te voorkomen. Dat geldt ook
voor radicaliseringsprocessen.77 In de praktijk van het politiewerk blijkt die opgave echter complex.
Geïnterviewden laten weten dat de praktijk weerbarstig is en dat het streven om 80 % van de tijd aan
de wijk te besteden vaak niet wordt gerealiseerd.
Het is aan de politie om verdachten op te sporen en over te dragen aan justitie. Daarnaast werkt de
politie aan de veiligheid in de buurt. Maar als het gaat om radicalisering of jihadisme, is het niet eenvoudig vast te stellen wat dat veilig stellen precies inhoudt. Achteraf is het vaak goed te reconstrueren waarom mensen radicaliseren. Van politiemensen wordt echter verwacht dat zij signalen vroegtijdig herkennen. Die vroege signalering vereist gedegen kennis van de bij het proces van radicalisering behorende indicatoren.
Aanpak
Ten aanzien van het eerste knelpunt, het signaleren van gevaar hanteert de politie modellen om bij
specifieke (etnische of culturele) groepen in buurten te herkennen wat er gaande is en mogelijk op
radicalisering en gewelddadig extremisme duidt. Het Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en
Veiligheid (NCTV) beschrijft twee modellen. Het eerste model onderscheid drie indicatoren (de drie
I’s) die handvatten kunnen bieden bij het herkennen van radicaliseringsprocessen met betrekking tot
veranderd gedrag. Het gaat om 1) ideologie, 2) indicatoren betreffende gedrag en 3) identiteit en
uiterlijk. En andere soortgelijk model voor agenten om tijdens hun werk signalen op te vangen en te
duiden als mogelijke voorbereidingen voor terroristische acties, zijn de zes V’s.78 De patronen of indicatoren van terrorisme die te herkennen zijn aan de hand van de zes V’s zijn: valuta, verblijf, voorbereiding, voorwerpen, vervoer en valse documenten.79 Hieronder in het schema weergegeven.

74

Zannoni, M. et al. (2008, 15 januari).
Kop, N. & Moors, H. (2015).
76
Zannoni, M. et al. (2008, 15 januari).
77
Kop, N. & Moors, H. (2015).
78
Handreiking aanpak van radicalisering en terrorismebestrijding op lokaal niveau. (2014).
79
Handreiking aanpak van radicalisering en terrorismebestrijding op lokaal niveau. (2014).
75

38

Dergelijke schema’s bieden wellicht houvast; tegelijkertijd moet de betrekkelijkheid van de lijsten
van indicatoren onderkend worden. “Een te
strakke toepassing van lijsten met indicatoren kan
leiden tot misclassificatie. Door misclassificatie
kunnen bevolkingsgroepen zich gestigmatiseerd
voelen wat radicalisering juist in de hand werkt.
Daarnaast dienen lijsten met indicatoren, zeker
als het gaat om een sterk fluctuerend verschijnsel
als islamitisch radicalisme en terrorisme, continu
te worden geactualiseerd”.80 Met betrekking tot
het herkennen van radicalisering in een wijk hebben wijkagenten een duidelijke rol en taak. Wanneer zij constateren dat er ronselaars actief zijn in
een wijk of dat bepaalde groepen, of individuen
radicaliseren zijn er een aantal dingen die de
wijkagent doet. Wijkagenten constateren een
probleem en proberen contact te maken met
jongeren waarover zij signalen ontvangen. Daar
waar nodig ondernemen zij actie.81
Als agenten signalen waarnemen melden zij dat
bij de regionale informatiecoördinator. Ook
denkbaar is dat medewerkers van andere (gemeentelijke) instellingen of organisaties in hun dagelijkse werk dit soort situaties tegenkomen. “Denk
daarbij aan medewerkers van de burgerlijke stand, woningbouwcorporaties en energie- of waterbedrijven. Het is van belang dat zij hierop alert zijn en zorgwekkende signalen bij de politie melden”.82
Het verkrijgen en borgen van informatie en het delen ervan zijn noodzakelijk om binnen de politie
samen met ketenpartners ervaring op te doen in de meest effectieve aanpak om radicalisering en
jihadisme te herkennen.83 Effectieve netwerken zijn van belang bij de preventie van radicalisering.
Voor een goede lokale samenwerking, moet de politie als netwerker binnen een bepaalde regio of
buurt contacten onderhouden met verschillende partijen, waaronder scholen en gemeenten. Scholen spelen een rol in het herkennen van radicalisering en moeten dit kunnen melden bij de wijkagent
of een contactpersoon bij de politie. Daarnaast kunnen scholen bijvoorbeeld samen met de gemeente, jongerenwerkers, welzijnswerk, verenigingsleven en de politie kijken hoe zij radicalisering het
beste kunnen tegengaan.84
Verbinding maken met groepen en individuen in een wijk vraagt een gerichte aanpak. Ten eerste, om
goed te kunnen signaleren en handhaven, moet de politie ingebed zijn in de buurt maar ook toegang
hebben tot informatie die regionaal en landelijk wordt verzameld. Dat betekent dat de politie in staat
80

Kool, W. de. (2007), p. 4-8.
Kop, N. & Moors, H. (2015).
82
Handreiking aanpak van radicalisering en terrorismebestrijding op lokaal niveau. (2014).
83
Kop, N. & Moors, H. (2015).
84
Aanpak radicalisering in het onderwijs. (2015).
81

39

moet zijn om contact te leggen en informatie uit te wisselen. Deze informatie vormt de basis voor
ingrijpen. De ‘ogen en oren’ van de politie op wijk en buurtniveau zijn van ongekend belang, net als
‘de mond’: het leggen van contact, de presentiedialoog. Dat brengt de wijkagent echter wel in een
lastig spanningsveld dat veel van diens professionaliteit en menselijkheid vergt.85
In de praktijk is het werken aan vertrouwen tussen politie en burger van groot belang. Burgers zijn
een belangrijke bron van informatie. In het ideale geval is er nauw contact tussen lokale autoriteiten
en diverse etnisch/religieuze groepen, op basis van wederzijds respect en vertrouwen. Maar burgers
zullen, evenals professionals, willen weten hoe gehandeld is naar aanleiding van een signaal, of ten
minste willen horen waar het signaal is beland. Zonder die informatie kan het vertrouwen dat in de
lokale gemeenschap wordt opgebouwd onder druk komen te staan.86
Het melden van een potentieel geval van radicalisering blijkt een lastig dilemma voor een wijkagent.
In de praktijk blijkt dat wanneer een wijkagent in een wijk radicalisering constateert en dit via het
informatiesysteem meldt hij/zij de regie verliest over de casus. Dit kan mogelijk er toe leiden dat een
wijkagent “in een loyaliteitsklem raakt ten aanzien van informanten en/of de radicaliserende persoon zelf”.87 Niettemin is de informatiepositie van de wijkagent (zoals wie in welke auto rijdt, wie
contact heeft met wie, of iemand van plan is naar Syrië uit te reizen) voor het opsporingsonderzoek
uiterst waardevol. Het delen van deze informatie speelt een belangrijke rol en daar maakt de recherche gebruik van.88 Signalen van radicalisering op vangen in wijken is niet alleen een uitdaging voor de
politie maar voor alle partners. Het is noodzakelijk om met elkaar – de politie en ketenpartners –
ervaring op te doen in de meest effectieve en efficiënte aanpak van radicalisering en Jihadisme. In
een combinatie van preventie en repressie zit vooralsnog het beste antwoord op de dreiging.89
GGP is een benadering die de politie in nauw contact brengt met de wijk, de risicogroepen daarbinnen en de partners waarmee de dreiging gesignaleerd moet worden en bestreden.

6.3

Professionalisering rond radicalisering, terrorisme en terreurdreiging

Op het gebied van deskundigheidsbevordering maken gemeenten gebruik van verschillende trainingsprogramma’s die in de afgelopen jaren zijn ontwikkeld. Dit geldt evenzeer voor de politie. Met
betrekking tot de beschreven aanpak van de politie op het gebied van radicalisering en het herkennen daarvan wordt aan GGP medewerkers binnen de politieacademie trainingen aangeboden. De
basistraining radicalisering en terrorisme aangeboden. Daarin worden agenten ervan bewust gemaakt dat radicalisering in elke regio kan plaatsvinden. Zij worden voorbereid op de taken die agenten hebben bij de vroeg signalering van het radicaliseringproces en op de toepassing van het 3 I en 6
V model om radicalisering te signaleren. Uitgelegd wordt de wijze waarop informatie over het radicaliseringproces in de korpssystemen verwerkt hoort te worden en hoe de informatierouting en deling
dient te verlopen.90 Daarnaast wordt de één-daagse training potentieel gewelddadige eenlingen aan-

85

Kop, N. & Moors, H. (2015).
Handreiking aanpak van radicalisering en terrorismebestrijding op lokaal niveau. (2014).
87
Kop, N. & Moors, H. (2015).
88
Kop, N. & Moors, H. (2015).
89
Kop, N. & Moors, H. (2015).
90
Basistraining radicalisering en terrorisme. (2016).
86

40

geboden. De training is tevens opgenomen in het structurele trainingsaanbod van de Politieacademie. Deze training is uitsluitend voor politie beschikbaar.91
Professionalisering EU breed
In België staan de aanpak en methoden om radicalisering tegen te gaan hoog op de agenda. Mede
doordat de politie in België op een directe manier te maken heeft gehad met aanslagen. Het belang
van een effectieve en efficiënte aanpak wordt als een belangrijke prioriteit gezien. Door te kijken
naar België kan vergeleken worden of er een meerwaarde ontleend kan worden waarop zij in de
praktijk vormgeven aan de aanpak van radicalisering.
In België spelen (wijk) agenten ook een belangrijke rol in het voorkomen en herkennen van radicalisering. Het wordt belangrijk gevonden dat lokale politiemedewerkers dicht bij de gemeenschap staan
in wijken. Samenwerking en verbinding zoeken met partners in een bepaalde regio wordt gezien als
een manier om signalen vroegtijdig te herkennen en bestrijden. Om lokale politiemedewerkers hierbij te helpen is er in 2013-2014 een training opgezet om politiemedewerkers in een vroeg stadium te
leren signalen te herkennen en manieren om daarbij te handelen.
Het CoPPRa (Community Policing Preventing Radicalisation) project werd gefinancierd door de EU en
de Belgische Federale Politie 92 en in een periode van negen maanden (sept 2013- mei 2014) hebben
meer dan 4000 agenten (officieren) en burgers de Coppra training van 8 uur gevolgd. Onderwerpen
die aan bod kwamen waren:
 EU wettelijke kader, strategieën en aanbevelingen in het kader van terrorisme;
 het radicaliseringsproces, indicators en context;
 de verschillende ideologieën en terroristische extremistische groeperingen, bewegingen en
activiteiten in Europa;
 specifieke casussen en eenmansacties (zo genaamde lone wolves);
 community oriented and intelligence policing praktijken.
Veel van de onderwerpen en aspecten die in de CoPPRa training naar voren komen, zijn eveneens
terug te vinden in de Toolbox Extremisme van het NCTV dat in de afgelopen jaren verscheidene producten heeft laten ontwikkelen en uitvoeren met als doel deskundigheidsbevordering en kennis over
polarisatie, radicalisering, extremisme en potentieel gewelddadige eenlingen (PGE) te vergroten en
over te dragen.93
E-learnings
In de toolbox worden E-learnings aangeboden waarin bewustwording en kennis over verschillende
processen rondom islamitische en extreem rechtse radicalisering centraal. Daarnaast is er een module die zich richt op het fenomeen potentieel gewelddadige eenlingen (PGE) waarin een case van een
jongen centraal staat die zich vanuit zijn boosheid isoleert en gewelddadig wordt. De module privacy
gaat kort in op de juridische regels van privacy. “Diverse regio’s, gemeenten en veiligheidshuizen
hebben specifieke privacyreglementen met elkaar en ketenpartners afgesloten voor casuïstiek rond
radicalisering”.94

91

Glaudé, M., Meijer, J., Breetvelt, I.S. & Felix, C. (2014).
Community Policing and the Prevention of Radicalisation. (2010).
93
Folder Toolbox Extremisme. (2015, 26 mei).
94
Gielen, A.-J. (2015, 2 juni).
92

41

Trainingen
Naast de twee trainingen die aangeboden worden door de Politieacademie worden in de Toolbox
voor eerstelijnsprofessionals en politie nog een aantal trainingen aangeboden waaronder:
 basismodule awareness jihadisme;
 verdiepingsmodule extreemrechts extremisme en terrorisme;
 verdiepingsmodule jihadisme;
 polarisatie en radicalisering (zelfstudie);
 potentieel gewelddadige eenlingen (PGE).
Deze trainingen worden gegeven om de deskundigheid te bevorderen en inzichten en kennis aan te
reiken in processen rondom radicalisering. Deelnemers leren signalen herkennen om praktisch te
kunnen handelen en het belang in te zien van het delen van informatie met (netwerk)partners.95
Naast de E-learnings en Trainingen die aangeboden worden zijn er in de afgelopen jaren verschillende handleidingen ontwikkeld voor eerstelijnsprofessionals waaronder de politie.
 Handreiking gesprekstechnieken deradicalisering extreemrechts: “Deze handreiking is bestemd voor professionals die mensen begeleiden bij het proces van disengagement en/of deradicalisering. Deze handreiking bevat nuttige informatie voor mensen die in hun werkomgeving te maken hebben met aanhangers van het extreemrechtse gedachtengoed, bijvoorbeeld
leraren of wijkagenten.96
Vanuit het aanbod dat voor handen is voor eerstelijnsprofessionals waaronder politieagenten blijft
maatwerk om alle vormen van radicalisering te kunnen aanpakken van belang. De aanpak van jihadisme vraagt daarom een specifieke, casusgerichte aanpak. Daarvoor is een leidraad ontwikkeld
waarbij deelnemende partners vanuit een gedeeld beeld interventies vast stellen om potentiële jihadgangers en terugkeerders extra in de gaten te houden, en waar mogelijk los te weken uit het
extremisme. Onderstaande links bevatten richtlijnen over het omgaan met radicalisering voor medewerkers op allerlei niveaus.
Veiligheidshuizen http://www.veiligheidshuizen.nl/publicaties/radicalisering#.WJMF4H_OZVo
Gemeente VNG https://vng.nl/files/vng/publicaties/2015/20150528gemeenten_en_radicalisering.pdf
Het ruime aanbod voor gemeenten, eerstelijnsprofessionals en de politie om meer kennis op te doen
en tot praktisch handelen te komen rondom het thema radicalisering is zeer divers. In de afgelopen
jaren is volop bijgedragen aan het ontwikkelen van trainingen en ondersteuningsmateriaal. Deze
handvatten geven de gebiedsgebonden politie teams genoeg bagage om op een adequate manier
radicalisering te herkennen en daar waar mogelijk aan te pakken.
In een effectieve wijze van bestrijding van terrorisme in Nederland, beargumenteert Beatrice de
Graaf, hoogleraar internationale betrekkingen, is de wijkagent de beste terreurbestrijder. Zij stelt dat
“de meeste terroristische aanslagen niet worden verijdeld door geavanceerde technologie van geheime diensten, maar door informatie die reclasseringsbeambten, politieagenten of wijkwerkers ter
95
96

Folder Toolbox Extremisme. (2015, 26 mei).
Folder Toolbox Extremisme. (2015, 26 mei).

42

ore is gekomen”.97 Wanneer er niet genoeg geïnvesteerd wordt in wijk/buurtagenten zoals gebeurde
in Frankrijk onder president Sarkozy, bestaat het risico op verlies van contact met en controle over
wijken. Het toenmalige zero-tolerance beleid vanaf 2007 zorgde voor nieuwe eenheden om terrorisme te bestrijden met nieuwe bevoegdheden. Die bleken echter niet zo effectief als gehoopt doordat er flink bezuinigd werd op wijkagenten en deradicaliseringsprogramma’s werden stilgelegd. Gevolg hiervan was en nog steeds is, dat de burgemeesters van de banlieus niet genoeg middelen ter
beschikking hebben om de problemen met moslimjongeren aan te pakken. 98
Het blijkt dat Nederland ten opzichte van andere EU landen het goed doet op het gebied van de aanpak van potentiele Syriëgangers. Uit het rapport van het Internationaal Centrum voor ContraTerrorisme komt naar voren dat Nederland een alomvattend beleid heeft dat bestaat uit een mix van
preventieve maatregelen, onderzoek en straffen om radicalisering tegen te gaan.99
De ontwikkelingen in radicalisering, terrorisme en terreurdreiging stellen aan de politie nieuwe eisen
vragen om competenties die in het bijzonder betrekking hebben op:
 kennis van het verloop van radicaliseringsprocessen en Indicatoren van radicalisering;
 vroegsignalering van radicalisering;
 toepasbare modellen om radicalisering te signaleren, te duiden en te bestrijden;
 kennis van relevante partnerorganisaties en personen die daarin ook een rol vervullen of een
verantwoordelijkheid hebben.

97

Martijn, M. (2015, 23 november).
Martijn, M. (2015, 23 november).
99
Boutin, B. et al. (2016, april).
98

43

7 Internationalisering van misdaad en ondermijnende criminaliteit
7.1

De ontwikkelingen

Daling criminaliteit
In het afgelopen decennium is er een dalende trend zichtbaar voor zowel de geregistreerde criminaliteit als het aantal verdachten. Volgens het CBS werkt de daling “door in de hele strafrechtelijke keten, waar onder andere politie, OM en
rechter toe behoren.” 100
“In 2015 registreerde de politie ruim
960.000 misdrijven, 4,6% minder dan in
2014. Daarmee nam de geregistreerde
criminaliteit in de periode 2007-2015 af
met 26%”.101 “Die daling treedt over de
hele linie op, dus bij heel verschillende
groepen misdrijven. Het aantal personen
dat zegt slachtoffer te zijn geworden van
criminaliteit vertoont een vergelijkbare
dalende trend”. 102
Verschillende wetenschappers geven aan
dat er kanttekeningen te plaatsen zijn bij
de daling van het aantal misdrijven. Men twijfelt niet aan de betrouwbaarheid van de cijfers, maar
wel aan de conclusies en hypotheses die eraan worden gekoppeld. Cijfers kunnen makkelijk verkeerd
geïnterpreteerd worden en er blijven altijd misdrijven die niet meegeteld worden. Er is geen duidelijke verklaring te geven en waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol. De daling kan ook het
gevolg zijn van de opkomst van ander type misdaden.103 Respondenten geven aan dat het mogelijk is
dat een deel van de misdaad onzichtbaar blijft omdat er misdrijven plaatsvinden waarvan geen aangifte wordt gedaan.
Internationalisering
De georganiseerde criminaliteit verspreidt zich wereldwijd. “De veiligheidssituatie in Europa staat de
laatste jaren in toenemende mate onder spanning, omgeven als het continent is door een gordel van
instabiliteit. “Grote aantallen migranten, radicalisering van gemarginaliseerde groepen en toenemende logistieke mogelijkheden voor criminele netwerken zijn voor de politie relevante symptomen
van deze instabiliteit”. 104
“Misdaadfenomenen die al jarenlang tot de Europese prioriteiten behoren, tonen zich persistent en
de plegers zijn in toenemende mate flexibel, adaptief, innovatief en actief op meerdere fronten”. 105
100

Daling criminaliteit, aantal verdachten en strafzaken. (2015, 19 oktober).
Kalidien, S. (2016).
102
Daling criminaliteit, aantal verdachten en strafzaken. (2015, 19 oktober).
103
Boer, M. de. (2015).
104
Laan, F. van der. et al. (2016).
105
Socta 2013. (2013).
101

44

De verandering zit dus niet zozeer in de aard van de misdaad, maar veeleer in de manier en de snelheid en flexibiliteit waarmee hij zich ontwikkelt en manifesteert.
“Europol noemt fraude en financiële criminaliteit als opkomende criminaliteitsdreigingen. Enerzijds
omdat organised crime groups zich steeds meer met zeer lucratieve vormen van fraude bezighouden,
anderzijds door een groeiend besef dat vormen van fraude die in het verleden als ‘poor business routines’ werden beschouwd, wel eens onder de definitie van georganiseerde criminaliteit zouden kunnen vallen”. 106 Een voorbeeld daarvan is het volgende: “De reacties in West-Europese gemeenschappen op de couppoging in Turkije en op de conflicten in Syrië en Irak tonen een nauwe relatie met
interne en externe veiligheid die rechtstreeks invloed heeft op de openbare orde in Nederlandse
wijken”. 107
Ondermijnende criminaliteit
Met ondermijnende criminaliteit bedoelen we de ondermijnende gevolgen van (meestal georganiseerde) misdaad. Ondermijnende criminaliteit is misdaad die maatschappelijke structuren of het
vertrouwen daarin schaadt. Dit soort criminaliteit wordt vaak gepleegd in criminele samenwerkingsverbanden en gaat niet zelden gepaard met geweld, bedreiging en intimidatie. Mensenhandel, de
productie van en handel in drugs, witwassen, financieel-economische criminaliteit (fraude) en cybercrime: het draait allemaal om het verdienen van zoveel mogelijk geld. Aan de andere kant worden
burgers en de samenleving bedreigd door terrorisme, dat primair ideologisch is gedreven.108
Ondermijnende criminaliteit is een breed gedefinieerd koepelbegrip waaronder drugscriminaliteit,
witwassen/vastgoed, mensenhandel en -smokkel, fraude en milieucriminaliteit vallen. Binnen deze
vorm van criminaliteit bestaan ook regionale accenten zoals ‘de aanpak van outlaw motor gangs.109
“Georganiseerde misdaad, terrorisme en financieel-economische criminaliteit (ondermijnende criminaliteit genoemd) vormen een serieuze bedreiging voor de samenleving. Criminele samenwerkingsverbanden houden zich bezig met ernstige delicten zoals de productie en handel van drugs (cocaïne,
heroïne, synthetische drugs, hennep), mensenhandel en mensensmokkel, terrorisme, witwassen,
corruptie, fraude en milieucriminaliteit. Ondermijnende criminaliteit betreft veelal stelselmatig gepleegde criminaliteit. Waar daders vaak landelijk en/of internationaal opereren, heeft ondermijnende criminaliteit tegelijkertijd op lokaal niveau veel uitingsvormen en verbindingen. Ondermijnende
criminaliteit is of lijkt vaak onzichtbaar, maar kan zich ook manifesteren in de publieke ruimte door
intimidatie, geweld, overlast, negatieve effecten voor de volksgezondheid en schade aan het milieu”.110
“Een Brabantse burgemeester vertelt hoe de georganiseerde criminaliteit op lokaal niveau infiltreert
in de politiek. De verantwoordelijke instanties – van zorgverlener tot opsporing –blijken de kennis,
contacten en informatie te ontberen om adequaat te signaleren en acteren. Burgers verliezen hierdoor het vertrouwen in hun overheid. De suggestie ontstaat dat we bij ondermijning te maken hebben met een nieuw en plotseling opgekomen fenomeen. Of dat beeld klopt, is nog maar de vraag,
maar allerlei vaak breed in de media uitgemeten excessen laten wel zien dat het probleem de over106

Laan, F. van der. et al. (2016).
Laan, F. van der. et al. (2016).
108
Ondermijnende criminaliteit. (2016).
109
Laan, F. van der. et al. (2016).
110
Rapportage aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit 2015. (2016, 8 juli).
107

45

heid steeds meer boven het hoofd dreigt te groeien: op landelijk en – vooral – lokaal niveau”.111
Geraadpleegde respondenten geven weliswaar aan dat ondermijnende criminaliteit an sich niet
nieuw is, maar dat het wel toeneemt. Het speelveld waarin criminaliteit zich afspeelt is niet veranderd, maar de methodieken en verschijningsvormen wel. Verschillende soorten criminaliteit zijn dus
niet nieuw maar de snelheid waarmee ze zich ontwikkelen en de methodieken die gebruikt worden
wel. Er blijkt verder sprake te zijn van verschuiving van locaties. Vroeger zaten hennepkwekerijen in
flatjes, nu ook vaak in luxe woonwijken. GGP speelt een cruciale rol aan de voorkant van het proces
bij de preventie van criminaliteit. Een voorbeeld daarvan is het sluiten allianties met woningcorporaties om hennepteelt tegen te gaan. In het boek ‘De achterkant van Nederland’ geven Pieter Tops en
Jan Tromp een inkijkje in de wereld van de ondermijnende criminaliteit. Ze maken een onderscheid
tussen symbiotische criminaliteit, of consensual crimes (iedereen profiteert mee) of parasitaire criminaliteit zoals criminele uitbuiting van kinderen en (geestelijk) gehandicapten. Ook wordt duidelijk
hoe de bovenwereld en de onderwereld verstrengeld dreigen te raken en vaak al zijn.112
Naar verwachting zal ‘ondermijnende criminaliteit’ de komende jaren meer aandacht behoeven. De
huidige ontwikkelingen laten zien dat er een verbreding is van de aanpak van georganiseerde en
grensoverschrijdende criminaliteit. Voorheen richtte men zich op het strafrechtelijk tegen gaan van
grote criminele organisaties. Maar men beseft inmiddels “dat georganiseerde criminaliteit in toenemende mate legale structuren als horeca, vastgoed, vervoer en financiële en juridische dienstverlening” infecteert.113

7.2

Implicaties van de internationalisering en ondermijnende criminaliteit
voor GGP

Om adequaat te kunnen opereren te midden van de verschuivende, ondermijnende en internationaliserende criminaliteit, is kennis van zaken nodig. Toenemende expertise op het gebied van deze zich
ontwikkelende vormen van criminaliteit is nodig om signalen te kunnen opvangen, informatie te
kunnen interpreteren en prioriteren. De gevoeligheid van veel informatie vraagt om politieke en
strategische sensitiviteit. Daarnaast moeten de agenten de wegen kennen om aan hun informatie te
komen en om hun informatie te delen, te analyseren en te vertalen in handelen. Met de schaalvergroting en de internationalisering van de georganiseerde misdaad wordt dat een steeds complexere
taak. De wijkagent is in de uitvoering van die taak onmisbaar. Geraadpleegde experts en professionals laten weten dat er daarnaast, in samenwerking met de wijkagenten, ook hoger opgeleide mensen moeten worden ingezet nu de complexiteit van de problemen zo toeneemt. Bepleit wordt om te
zoeken naar een sterke binding tussen de operationele kracht van de wijkagenten en de denkkracht
en strategische competenties van de operationele experts en specialisten.
In het zoeken van de samenwerking ervaren OM en politie, maar ook bij kleine gemeenten een gebrek aan capaciteit. Daardoor is er vaak strijd om de inzet van mensen”.114
Criminaliteit gaat over lokale, regionale en nationale grenzen heen. Behalve om intensivering van
samenwerking vragen de ontwikkelingen om een radicale verandering in informatiebeheer en effec111

Kolthoff, E. & Khonraad, S. (2016).
Tops, P. & Tromp, J. (2017).
113
Waar beroepscrimineel Holleeder voor staat. (2012, 4 januari).
114
Boutellier, H. & Broekhuizen, J. (2016).
112

46

tieve methoden om informatie te verzamelen, te delen en te analyseren. Dat is nodig ten behoeve
van strategische besluitvorming. Het ontwikkelen van de daartoe benodigde informatie competenties is cruciaal voor het effectief oplossen van problemen. Het gaat daarbij om het verzamelen en
beoordelen van informatie, het verwerken van informatie, het onderkennen van patronen en het op
grond daarvan plannen van anticiperende stappen.
De wijze waarop de geschetste ontwikkeling van de criminaliteit het GGP beïnvloedt, is in hoge mate
hetzelfde als wat eerder beschreven is met betrekking tot de digitale ontwikkelingen. Steeds meer
communicatie zal via digitale media gaan, omdat de internationale en ondermijnende criminaliteit
zich ook steeds meer in digitale afspeelt, of daar zichtbaar wordt.

7.3

Professionalisering rond misdaad en ondermijnende criminaliteit

De invloed van internationalisering van de misdaad en de ondermijnende criminaliteit maakt het
werk van de politie complexer en brengt daarmee hogere eisen aan beroepscompetenties met zich
mee. Die hogere eisen hebben betrekking op het gebiedsgebonden werk als geheel. Het gaat niet
alleen om hogere eisen aan elke politiefunctionaris. Het gaat erom dat politiemensen gezamenlijk de
competenties hebben om de complexe criminaliteit het hoofd te bieden.
De geschetste ontwikkelingen en hun implicaties voor GGP vragen om competentieontwikkeling op
de volgende terreinen:
 Kennis van criminaliteitstypen. De criminaliteit ontwikkelt zich snel en grillig. Telkens steken
er weer nieuwe soorten criminaliteit de kop op in nieuwe gedaanten en met nieuwe spelers.
Dat vraagt om continue updating van kennis.
 Netwerken over grenzen van wijken, regio’s en landen heen. De netwerken van criminelen
verschuiven. Er ontstaan nieuwe connecties, nieuwe consortia. Om daar een antwoord op te
bieden zijn ook aan de misdaadpreventie, opsporings- en bestrijdingskant telkens nieuwe
samenwerkingsverbanden nodig.
 Data verzameling, verwerking en analyse en interpretatie. Het snelle en grillige karakter van
de criminaliteit en het toenemende aantal betrokkenen in onder- en bovenwereld, vraagt om
deskundige, gerichte en doordachte behandeling van alle informatie die omgaat tussen alle
betrokkenen. Voor de politie en andere partners in het terugdringen van de misdaad brengt
dat extra eisen met zich mee op het terrein van omgaan met (soorten)informatie.
 Conceptueel denken over, en analyseren van misdaadpatronen. Reageren op incidenten volstaat niet meer. Het gaat er steeds meer om mechanismen en patronen te zien daarop de acties te richten om de criminaliteit terug te dringen. Dat vraagt denkvermogen, daadkracht en
strategie. Die vermogens hebben voeding nodig in theorie en handelingsmodellen.
 Multidisciplinaire werken. Gezien de complexe verhoudingen tussen onder- en bovenwereld,
tussen de echte en de virtuele wereld en de grote aantallen betrokken personen en organisaties daarbij (als actoren, handlangers, gedupeerden) is het steeds belangrijker om ook aan de
47

kant van de misdaadbestrijding de handen ineen te slaan met relevante betrokken organisaties en personen (gemeente, zorg, onderwijs, woningbouwcorporaties, sportwereld, burgerorganisaties). Daartoe is permanente ontwikkeling van veldkennis en samenwerkingscompetentie nodig.
 Professioneel leren. De snelle ontwikkelingen, het niveau van complexiteit en de wisselende
samenstelling van partners vragen op permanente updating en upgrading van kennis. Scholing is daartoe vaak een te langzaam en te ineffectieve aanpak. Kennis delen, samenwerken,
reflecteren, job shadowing zijn vaak sneller en effectiever. Het werken met liaison officers
die meedraaien in buitenlandse politiekring is daarvan een voorbeeld, dat op andere niveaus
navolging verdient.

48

8 Groei van toerisme, evenementen en horeca
8.1

De ontwikkelingen

De toename van hotels, Airbnb ’s, horecagelegenheden, sport- en andere evenementen leiden eveneens tot meer overlast. Ook alcohol- en (nep)druggerelateerde zaken zullen waarschijnlijk toenemen
bij een groeiend aantal bezoekers. Meer overlast en incidenten leiden tot meer druk op de politie
(controleren, handhaven, verbaliseren). Daarnaast komt de politie ook meer in de bemiddelende rol
om de gemoederen te bedaren door gesprekken met bewoners en belangenvereniging te hebben en
door signalen door te geven aan partijen die verantwoordelijk zijn.
Toerisme
Het inkomende toerisme van Nederland vertoont een voortzettende stijgende lijn in de komende
jaren.115 In 2015 stond dit aantal op ruim 15 miljoen toeristen, en gemiddelde jaarlijkse groei van
zo’n 2% van het aantal internationale aankomsten is reëel. Naast grote bezoekersaantallen per dag in
de grote steden (van ±35.000 in Amsterdam tot ±3.700 in Den Haag)116, verspreid de overige helft
van de toeristen zich uit over de kustgebieden en overig Nederland.· Daarnaast heeft Amsterdam een
gigantische groei ervaren in het aantal toeristen dat boekt via de Amerikaanse website Airbnb en een
verdere toename wordt verwacht.117 In januari 2016 werden er 475% meer overnachtingen geboekt
dan een jaar eerder. Hotels klagen over oneerlijke concurrentie door onderverhuur en Amsterdammers zelf ervaren overlast, de reizigers zouden de gewone inwoners uit het centrum verdrijven.
De toenemende druk op openbare ruimtes heeft invloed op verkeer en mobiliteit en zal ook consequenties hebben op het gebied van criminaliteit. Meer toeristen, die een kwetsbare groep vormen,
leidt tot meer gedupeerden van potentiële daders.118 Daarnaast kunnen toeristen, voornamelijk door
de grote stijging van Airbnb ‘s zorgen voor overlast bij buurtbewoners. Hierin zal de vraag naar politie
toenemen hetgeen een beroep doet op de politiecapaciteit en samenwerking met partners.
Naast een handhavende taak heeft de (wijk)agent ook een signalerende rol en treedt hij vaak bemiddelend op. Bij toenemende overlast en afnemende leefbaarheid van de inwoners zal deze rol meer
tijd kunnen opeisen.
Evenementen
Jaarlijks zijn er vele duizenden evenementen, variërend van liefdadigheidsevenementen, internationale sporttoernooien, buurtbarbecues tot aan grootschalige evenementen zoals Pinkpop en Amsterdam Dance Festival. In de meeste gevallen verlopen de evenementen goed, maar in een aantal gevallen gaat het compleet mis met de nodige media-aandacht achteraf. Het Facebook-evenement Haren
X wat uitliep tot rellen (2012) was daarvan een voorbeeld; datzelfde geldt voor de strandrellen in
Hoek van Holland (2009). Gemeenten worden overspoeld met aanvragen voor evenementen, waarbij
de capaciteit vak krap is. In gemeenten met relatief veel evenementen bouwen medewerkers relatief
veel praktijkervaring op, wat kan zorgen voor een betere risicoschatting.119 Echter, wanneer er nog
115

Vranken, J. (2015).
Bernasco, W., & van den Berg, C. (2016).
117
Rooijers, E. & Cohen, R. (2016, 7 juni).
118
Mietus, H. (2016)
119
Schaap, S. (2015)
116

49

nooit iets is mis gegaan, kan deze praktijkervaring (of het gebrek eraan) ook een valkuil zijn. Bij terugkerende evenementen lijken aanvragen sneller gehonoreerd te worden.

8.2

Implicaties van de groei van toerisme, grote evenementen en horeca voor
GGP

Toerisme
Door de toename van toerisme, voornamelijk in Amsterdam, staat de sociale cohesie onder de vaste
bewoners onder druk. Onderzoek wijst uit dat een afname in de sociale cohesie leidt tot minder vertrouwen in de politie, en kan er toe leiden dat bewoners zelf ook de regels niet meer gaan naleven·.
De toename van tijdelijke verhuur van woonruimte (Airbnb) is een grote veroorzaker van de verzwakking van binding in de buurt. Het is van belang dat bewoners zich altijd gesteund- en gehoord
voelen in hun acties of meldingen tegen overlast. Uit onderzoek, verricht in Amsterdam, is gebleken
dat de bewoners van mening zijn dat er beter gehandhaafd moet worden.120 De overlast die bewoners ervaren, zoals geluidsoverlast, komt volgens de politie van de Burgwallen Amsterdam niet vaak
bij de politie terecht, maar wordt bijvoorbeeld gemeld bij de gemeente. Volgens de Stichting Maatschappij en Veiligheid (SMV) richt de politie zich veel teveel op arrestaties en te weinig op de openbare orde op straat. Hierin is een rol voor de wijkagent weggelegd, die zich zichtbaar en open naar de
bewoners kan opstellen en klachten serieus neemt. De wijkagent zou een betere relatie met de buurt
moeten opbouwen en zichtbaar zijn op straat om het vertrouwen van bewoners te krijgen. Daarnaast
zou de wijkagent ook actief kunnen letten op vergunningen om te bekijken of de regels worden nageleefd voor short stay. In hoeverre dit een landelijk beeld is, of zich beperkt tot Amsterdam is de
vraag. Aannemelijk is dat het de grote steden meer raakt dan andere gemeenten.
Horeca
Met de komst van toeristen, is er ook een toename van het bezoek aan horecagelegenheden.
Utrecht heeft al jaren een Convenant Veilig Uitgaan.121 Ook in veel andere gemeenten bestaan dergelijke convenanten waarin de gemeente, de politie en de Horeca gezamenlijke afspraken hebben
vastgelegd over onder meer (camera)bewaking, beveiliging, parkeerbeleid, toelating/deurbeleid.
Hieruit is gebleken dat goede samenwerking tussen het wijkteam en horecahouders leidt tot betere
geweldsaanpak, toezicht en handhaving. Een nauwe samenwerking tussen horecabeveiligers en ondernemers kan de overlast en werklast verminderen doordat er sneller en gerichter te werk gegaan
kan worden.
Evenementen
Bij de aanmelding van een evenement bij de gemeente wordt er aangegeven of het gaat om een A, B
of C-evenement, waarin een A-evenement weinig risico’s met zich mee brengt en een C-evenement
veel.·. Als het een A-evenement betreft, betekent dit niet dat er geen multidisciplinaire afspraken
kunnen worden gemaakt. Bij A-evenementen kan de wijkagent afspraken met de organisatoren van
het aangemelde evenement, maar dit is niet verplicht. Bij iets grotere evenementen zal er overleg
plaatsvinden. Van de politie zullen de wijkagent of wijkteamleiding aan het overleg deelnemen.
Een minimaal bewustzijn is nodig bij de wijkagent van wat het betekent om een evenement vanuit
120
121

Mietus, H. (2016), p. 47-48.
Faulborn, E. et al. (2016, 1 februari).

50

een risicoperspectief te benaderen om aan te sluiten bij de veranderende maatschappelijke omstandigheden.
Uit evaluaties van evenementen met ernstige incidenten, zoals Project X in Haren en Sunset Grooves
in Hoek van Holland, blijkt dat briefings tekortschieten.122 Echter, juist voor briefings bij evenementen en speciale actie is er meer beschreven en onderwezen over de opbouw, vorm en structuur van
de briefing dan voor de dagelijkse politiewerkzaamheden.123 Rondom een evenement is het van belang dat er enkele goede sluitende afspraken worden gemaakt rond eenduidige handhaving bij overlast en klachten tijdens en na het evenement. In alle gevallen dient de briefing voor alle deelnemers
meerwaarde te hebben. Hiervoor dient een dergelijke briefing overzichtelijk, kort en zakelijk zijn. Het
is van belang een aantal realistische scenario’s door te spreken met alle betrokken partners. Op basis
daarvan worden er specifieke afspraken gemaakt.
Een implicatie van de geschetste ontwikkeling is ook dat door de nodige inzet van agenten bij evenementen of in de horeca, de beschikbaarheid voor het werk in de wijk onder druk komt te staan.

8.3

Professionalisering rond de groei van toerisme, grote evenementen en
horeca

Taken die de wijkagent uitvoert rondom evenementen:
1. aanwezig zijn bij grote evenementen in de wijk;
2. advies geven over kleine evenementen;
3. adviseren bij grotere evenementen en het verstrekken van vergunningen, en
4. informeren van en overleg voeren met capaciteitsmanager bij evenementen.124
Als het gaat om de professionalisering van GGP betrokkenen heeft incident Monstertruck in Haaksbergen (2014) een aantal aandachtspunten opgeleverd met name op het terrein van vergunning
verstrekking. De gemeente speelt een centrale rol in de vergunningverlening. Te weinig mensen bleken ernaar te hebben gekeken. Het thema veiligheid heeft te weinig aandacht gehad en hulpdiensten
is niet om advies gevraagd. Een effectieve samenwerking tussen betrokken organisaties inclusief de
gebiedsgebonden politie kan preventief werken.
Tijdens evenementen zoals kermissen, zijn er vaak ook jongerenwerkers aanwezig. Zij houden de
jongeren in het oog en ondernemen actie wanneer er problemen lijken te ontstaan. Wanneer de
situatie zich voordoet leggen zij in eerste instantie contact de wijkagenten. Vervolgens wordt gekeken worden hoe het aangepakt kan worden. Tot zover lijkt de rol van de wijkagent of de gebiedsgebonden medewerkers helder en is hoogstens een grotere alertheid ten aanzien van vergunningsvoorwaarden en toezicht nodig.
Evenementen coördinator wijkagent
Binnen het politiewerk vormen evenementen en horeca ook een taakaccent. Operationele experts
kunnen die aspecten van het werk als speciale taak in hun taken pakket hebben. Die taak is belegd bij

122

Adang, O., Esman, C., Vos, H., van Oorschot, W., & Stronks, S. (2014).
Den Hengst, M., Rovers, b., & Regterschot, H. (2014).
124
Miltenburg, E., van Steden, R., & Boutellter, H. (2014), p. 24-29.
123

51

een “evenementen coördinator wijkagent”, ofwel: iemand die het overzicht houdt en goed contact
onderhoud met alle betrokkenen. De evenementen coördinator kan meekijken hoe de regelgeving
wordt toegepast, onderhoudt het contact met politie, brandweer en gemeente. De coördinator
houdt de lokale evenementenkalender bij, zorgt voor tijdige afstemming tussen en advisering van de
verschillende betrokken afdelingen en diensten. Hij/zij is het vaste aanspreekpunt voor organisatoren en in‐ en externe betrokkenen bij evenementen. De evenementencoördinator overlegt, waar
nodig, met de communicatieadviseurs en medewerker toerisme en recreatie van de gemeente.125
Horeca wijkagent
Daarnaast bestaat er ook de Horeca wijkagent. Hij promoot de horeca telefoon, het nummer dat
kroegbazen bellen als ze onraad ruiken of als er een incident is geweest.126
De conclusie lijkt gerechtvaardigd dat de vereiste professionele kwaliteit hier gezocht wordt in het
specialiseren van wijkagenten in plaats van het professionaliseren van alle wijkagenten. De extra
professionele eisen die deze ontwikkelingen met zich meebrengen lijken niet zozeer bovenop de
eerder beschreven eisen te komen, als wel daarbinnen al een plek te hebben. De geschetste ontwikkelingen in Toerisme, grote evenementen en Horeca vragen om aandacht vanuit de zorg voor de
mensen samen met andere hulpverleners. Drugs en alcohol spelen een rol. Ook de invalshoek van
criminaliteit, drugs gerelateerd of anderszins is relevant. De digitale en sociale media spelen een rol
in de dynamiek die evenementen kunnen genereren. Politiemensen zijn op dit vlak overigens niet de
enige verantwoordelijken. Ook de opsporingsambtenaren van de gemeente hebben daarin taken en
bevoegdheden. De boa heeft meerdere rollen. De boa is zichtbaar aanwezig op straat. Zo vormt hij
de ’ogen en oren’ van de gemeente en de politie en is hij aanspreekpunt voor burgers. Deze dienstverlenende rol kan een boa ook actief invullen door burgers en ondernemers te informeren over
allerlei veiligheidsvraagstukken en voorlichting te geven over het nemen van preventieve maatregelen om veel voorkomende criminaliteit te voorkomen. Daarnaast kan hij ook in worden gezet bij het
begeleiden van evenementen.127
De groei in toerisme, evenementen en horeca heeft weliswaar gevolgen voor het werk van de politiemensen binnen GGP, maar het vraagt geen andere professionalisering dan die al eerder is beschreven, inclusief de opleiding van evenement- en horeca wijkagenten die aan sommige agenten
geboden wordt.

125

Verslag van de vergadering van het wijkoverleg Drievliet / Het Zand. (2016, 27 september).
Belt, J. (2015, 17 juli).
127
Visie boa in de openbare ruimte. (2012).
126

52

9 Versterking van gebiedsgebonden politiewerk
Per maatschappelijke ontwikkeling zijn de implicaties voor het werk en de professionalisering van
GGP medewerkers beschreven. De slotvraag is nu wat al die ontwikkelingen met hun implicaties tezamen voor de politie betekenen. Is GGP bestand tegen de geschetste ontwikkelingen en is het een
adequate aanpak in het licht van die ontwikkelingen? De interviews, het focusgroepsgesprek alsook
de eigen analyses van de onderzoekers op grond van hun literatuurstudie vormen voor de beantwoording van die vraag de basis.

Interne samenwerking
De interne samenwerking binnen GGP is een tweezijdig proces. Enerzijds wordt informatie vanuit de
wijk, wanneer die informatie daar aanleiding toe geeft omhoog gespeeld om daar te worden geagendeerd en vertaald te worden in strategische beslissingen. Anderzijds wordt er van bovenaf informatie naar de wijk doorgegeven om het wijkwerk aan te sturen vanuit bepaalde beleidsprioriteiten
of beslissingen. Respondenten in het onderzoek en de focusgroepleden geven aan dat er behoefte is
aan versterking van de communicatie omhoog, ofwel het agenderen van zaken; het doorspelen van
informatie om daarmee voeding te geven aan strategie- en beleidskwesties. Aan de andere kant is er
de noodzaak om op gedeelde prioriteiten te kunnen sturen. Dat vraagt om werkwijzen en competenties met betrekking tot, communiceren, agenderen, regisseren en coördineren van politiewerk. In dit
verband wordt bepleit om de samenwerking tussen betrokkenen bij GGP (de wijkagenten, de experts
en de specialisten ) zo te organiseren dat de handelingskracht en de denkkracht gebundeld worden
en dat de taakverdelingen in dat opzicht minder gesplitst, maar juist meer overlappend worden georganiseerd. Onderstaande afbeelding illustreert deze gedachten.
Van taaksplitsing

Naar

Taakdeling
Werk in de wijk
20%

80%

Tactisch werk
GGP expert

50%

50%

80%

20%

Strategisch werk
GGP specialist

Bureauwerk

Operationeel werk
Senior GGP

Door de werkzaamheden op de geschetste wijze te delen worden de operationele, de tactische en de
strategische kant van het werk gedeeld in plaats van gesplitst. Daardoor wordt de gezamenlijke kwaliteit en samenhang van het werk vergroot. Het raakvlak tussen de werkzaamheden van alle betrokkenen wordt groter. Dat vergroot het onderlinge begrip, de wederzijdse communicatie en daarmee
de gezamenlijke daadkracht. Deze vorm van taakverdeling leidt tot minder isolement, bevordert de
53

samenhang tussen de lagen, en verdiept het niveau van de analyse en interpretatie van de gezamenlijke aanpak. Verschillende geïnterviewden geven aan in die menging van taken een gezamenlijke
meerwaarde te zien.

Externe samenwerking
De kwaliteit van gebiedsgebonden politiewerk, is ook afhankelijk van de externe samenwerking. Gebiedsgebonden politiewerk, wordt aangestuurd vanuit de gemeente, vanuit het OM en vanuit de
politie zelf. Dat alles vraagt om zorgvuldige samenwerking tussen de politie en de gemeente en samenwerking tussen de politie en het Openbaar Ministerie. Daarnaast zijn er verscheidene andere
ketenpartners, waarmee samenwerking van belang is. Woningcorporaties, zorginstellingen en onderwijs zijn voorbeelden van dergelijke partners. Op lokaal niveau is het aantal veiligheidsprofessionals, de politie niet meegerekend, fors gegroeid sinds 1993. Dat heeft geresulteerd in meer en betere
street-level partners van de politie. Dit heeft het netwerk van de lokale politie versterkt en heeft zo
een gunstig effect op de lokale politieprestaties.128 De politie heeft belang bij goede samenwerking,
maar dat betekent niet noodzakelijk dat de politie daarin een trekkersrol moet aannemen. Afhankelijk van het doel van de samenwerking kan bekeken worden of de politie het voortouw kan nemen, of
juist een andere rol op zich neemt. Om tot optimale samenwerking te komen te komen, moet bijvoorbeeld een zorgvuldige afweging gemaakt worden tussen het opbouwen van vertrouwen aan de
ene kant en het handhaven van wetten en regels aan de andere kant. Om daarin een balans te vinden moet zorgvuldig worden bepaald welke betrokkenen in organisaties welke rol op zich nemen.

Netwerken
In nauwe samenhang met interne en externe samenwerking speelt ook het functioneren in een netwerksamenleving een rol. In hoofdstuk 4 is aangegeven dat dit mogelijk geen fundamentele omwenteling betekent, maar niettemin betekent het dat agenten in een veel complexere omgeving met
meer spelers samenwerken, dat er per tijdseenheid meer contacten zijn, dat de media voor die
communicatie zich uitbreiden, dat de reikwijdte sterk vergroot is en dat het internationale karakter
ervan is toegenomen.
De drie decentralisaties in het sociale domein brengen voor de medewerkers in de basispolitie nieuwe, soms complexe netwerken met zich mee waarin zij de politie goed moeten kunnen vertegenwoordigen. Het veelvuldige gebruik van sociale media en de invloed hiervan zorgen er voor dat ‘op
straat zijn’ maar een deel van het verhaal is.129 Agenten werken in netwerken, ze hebben te maken
met netwerken, ze bestrijden soms netwerken en ze worden omringd door netwerkende burgers en
organisaties. Om met en in die verschillende netwerken te functioneren zijn netwerk skills noodzakelijk. Dat betreft zowel de netwerkanalyse, de netwerkcommunicatie, als de digitale kant ervan.

Organisatie van basisteams
Basisteams verschillen enorm in grootte (aantallen FTE’s) en in de grootte van het gebied dat ze bestrijken. Dat betekent in de praktijk dat in dunbevolkte streken de teams uitgestrekte werkgebieden
hebben; terwijl in grootstedelijke gebieden meerdere basisteams in één agglomeratie bestaan. In
grote gebieden betekent inschakeling van onderlinge veel reistijd en daarmee verlies van werkuren
in de wijk. Sommige respondenten zeggen dat GGP het beste functioneert op plekken waar dat het
128
129

Torre, E.J. van der, Gieling, M., Holvast, R, Vlek, G.C.K. & Lanza, R. (2015).
Voortgangsbrief Politie. (2016, 20 juni).

54

minst nodig is, omdat daar de band met de burger groter is; terwijl in de stad de band veel anoniemer is. Daar staat tegenover dat in de grootstedelijke omgeving de gebieden veel kleiner zijn en
daardoor de onderlinge hulp veel makkelijker te realiseren is. In samenhang met de verschillende
situaties in stad en op het platteland zien we ook verschillende organisatiemodellen. De stad heeft
dikwijls te maken met zwaardere problematiek en vraagt daardoor om meer expertise, regie en
doorzettingsmacht. Gemeenten nemen daarin een belangrijke rol op zich. In grotere gebieden is dat,
gezien het aantal betrokken gemeenten binnen het gebied van een basisteam, een heel andere
kwestie. Daar zijn tussen gemeenten en andere betrokken partners veel meer afspraken nodig om te
bepalen wie welke zeggenschap en beslissingsbevoegdheden hebben. De verscheidenheid van de
gebieden vraagt om vergelijkbare differentiatie in de organisatie van de basiseenheden. Op het niveau van de basisteams bestaat flexibiliteit doordat gekozen kan worden voor inzet van experts en
specialisten. Op het niveau van districten zijn er de zogenaamde flexteams die nog meer flexibiliteit
toevoegen aan de in te zetten eenheden.130 Om die flexibiliteit te organiseren moet er echter een
lange weg worden afgelegd. De wijkagent moet zijn, of haar behoefte aan expertise bespreken met,
en doorgeven aan de GGP expert, als die een aanvullende behoefte aan expertise en steun bevestigt,
worden GGP specialisten ingeschakeld om de vraag te agenderen en omhoog te spelen. De teammanager van een basisteam kan ervoor kiezen de juiste mensen uit een basisteam te mobiliseren, of het
weer door te spelen naar het flexteam. Hier ligt een risico op de loer dat de processen te langzaam
gaan en dat het streven naar flexibiliteit ontaardt in zijn tegendeel. Daarom is het van belang de
noodzaak en de mogelijkheden van flexibiliteit te organiseren in het licht van de uitgestrektheid van
de werkgebieden en in het licht van de benodigde expertise, gezien de ernst van de problematiek. De
oplossing is gelegen in een balans. De grootte van het gebied; het aantal fte’s, de noodzaak tot clustering van basisteams in kleinere eenheden; het aggregatieniveau waarop de flexibiliteit wordt gezocht, zijn belangrijke dimensies bij het vinden van de bedoelde balans. GGP wordt geacht maatwerk
te zijn in de gebiedscontext waarin het gerealiseerd moet worden.

Informatieverwerking, analyse en interpretatie
Een belangrijk aspect van gebiedsgebonden politiewerk is het opbouwen, verwerken, interpreteren
en delen van belangrijke informatie. Veel bronnen en respondenten geven aan dat in het gebiedsgebonden politiewerk vaak te veel op grond van intuïtie wordt gewerkt. Ook geven velen van hen aan
dat de aanpak vaak incidentgericht is en in mindere mate op het oplossen van achterliggende problemen. Om dergelijke analyses te bevorderen en te versterken is het van belang, zoals eerder aangegeven, de krachten te bundelen van de verschillende betrokkenen bij gebiedsgebonden politiewerk. Het gaat om systematische verzameling van gegevens, verwerking ervan, informatiedeling,
interpretatie, patroon analyses en voorspellingen. In dat geheel van informatie en datacompetenties
ligt een grote uitdaging voor verdere ontwikkeling.
Daarnaast is het belangrijk de analyse van gegevens, scenario-denken en het werken aan voorspellingen te bevorderen zodat anticiperen en preventie versterkt worden. Dat vereist ruimte voor reflectie en optimalisering van gekozen aanpakken. Bundeling van krachten op de verschillende niveaus en bewust geplande momenten van reflectie en ontwikkeling, kunnen aldus bijdragen aan de
kwaliteit van GGP.

130

Organisatie regionaal en lokaal. (z.j.).

55

Digitalisering
Digitalisering manifesteert zich op tal van manieren in het GGP werk. De digitalisering beïnvloedt het
werk van criminelen en de soorten criminaliteit. Digitalisering betekent dat er veel meer informatie
rondgaat die geanalyseerd kan worden. Digitalisering heeft consequenties voor de communicatiemogelijkheden van de politie met de burger. Digitalisering gaat gepaard met zich voortdurend ontwikkelende infrastructuur en instrumenten. Digitalisering biedt burgers en criminelen nieuwe vormen van registratie, communicatie en kennisdeling. Digitale media bieden mogelijkheden en kansen,
maar ook problemen en bedreigingen. Beheersing van de mogelijkheden van de digitalisering vraagt
om permanente professionele ontwikkeling. Daarbij is het de vraag of iedereen dezelfde kansen
heeft om de ontwikkelingen bij te houden of nog liever voor te zijn. De realiteit is dat op dit terrein
de gedachte dat iedereen daarin bij de tijd blijft of raakt een illusie. Er zal moeten worden gedifferentieerd. Er is een noodzaak van het opbouwen van een zorgvuldige mix van talenten, experts, handige
gebruikers, en doorsnee gebruikers. Deze ontwikkeling is ingrijpend en moeten gestalte krijgen in
werving en selectie, opleidingen, leertrajecten en ontwikkeling van infrastructuur, apparatuur, programmatuur en bijbehorende competenties.
Respondenten laten weten dat veel te veel werk plaatsvindt op het bureau en te weinig op straat.
Dat begint al met de tijd die aan email besteed wordt, daarnaast moet er in toenemende mate schriftelijk verantwoording worden afgelegd. Respondenten klagen over het gebrek aan tijd voor het feitelijk op straat functioneren. Er is een noodzaak om te zoeken naar werkwijzen en apparatuur die de
werkprocessen vereenvoudigen en versnellen, zodat er meer tijd op straat is. Op dat vlak zijn al enkele initiatieven in het land in gang gezet, zoals vernieuwend werken in diverse teams (zoals Meierij,
Amsterdam Nieuw West Noord, Krimpenerwaard, Zevenaar), (Staffleu 2016).131

131

Staffeleu, E. & Reijmer, T. (2016).

56

10 Leren en professionaliseren
Dit hoofdstuk borduurt voort op de resultaten van de voorafgaande hoofdstukken. In de voorafgaande hoofdstukken is beschreven met welke ontwikkelingen GGP wordt geconfronteerd. Daarna is aangegeven waar dat het concept van GGP onder druk zet. Voorts is beschreven in welke richtingen het
concept van GGP kan worden versterkt, of verrijkt. In dit hoofdstuk wordt weergegeven welke competentieontwikkeling en professionalisering bij kunnen dragen aan de beoogde optimalisatie van
GGP.
De wijkagent vervult een sleutelrol binnen GGP. Professionalisering en een duidelijke positionering
van de wijkagent, zowel binnen het korps als naar de buitenwereld, zijn belangrijke opgaven bij de
verdere ontwikkeling van GGP. Dat vereist aanscherping van de invulling van de rol van de wijkagent
en een gedeeld beeld van de wijze waarop de wijkagenten hun rol invullen. Daarbij behoort professionalisering van de werkwijze van wijkagenten, de rol van de wijkagent in informatie gestuurde politie, het opbouwen van netwerken op wijkniveau en het werken in operationele samenwerkingsketens.132

Opleidingsniveau
De communicatie met de burgers vraagt om inzet van GGP professionals op alle niveaus. Binnen GGP
vergt dat een hoog analytisch vermogen. De vraag is of dat ook een hoog opleidingsniveau vraagt van
alle betrokkenen bij GGP. De geraadpleegde respondenten geven aan dat dat niveau niet zozeer geborgd behoeft te zijn bij elke betrokkenen bij GGP, maar wel in de gezamenlijke bemensing van wijkteams. In de teams nemen de betrokken politieagenten de taakuitvoering in onderling verband ter
hand. In die samenwerking worden mogelijkheden gezien om de gezamenlijke denkkracht en operationele kracht te vergroten. In hoofdstuk 9 werd al aangegeven hoe die samenwerking vertaald kan
worden in een taakverdeling tussen wijkagenten, experts en specialisten. Enkele respondenten pleiten voor het inzetten van WO geschoolde mensen en voor het in grotere mate gebruik maken van
theorie, van onderzoek en van diepgaande informatie analyses, om zodoende permanent aan de
verhoging van het niveau en de verdieping van de inzichten te werken. Tegelijkertijd geven ze aan
dat de taakverdeling van alle betrokkenen een wijk- en een bureauwerkcomponent moet hebben. De
gemengde inzet op straat vergroot de gezamenlijke doortastendheid en de gerichtheid op probleemoplossingen in plaats van voornamelijk op oplossing van incidenten.

Opleidingsinhoud
De inhoud van de benodigde opleidings- en leerprocessen van GGP medewerkers (wijkagenten, operationeel experts en operationeel specialisten) dienen in verband te staan met de ontwikkelingen in
het politiewerk.
Signaleren en inschatten
Uit het onderzoek komt naar voren dat er aandacht moet zijn voor processen van radicaliseren en
terreurdreiging. Datzelfde betreft ook het feit dat de politie steeds vaker te maken krijgt met verwarde personen. Er is discussie over de vraag of dat niet een te ongedifferentieerde categorisering is.
Bedoeld worden daklozen, of mensen die om een of andere reden zorg behoeven, of transport. Poli132

Straver, M.A., Ulrich, R. & van Duijneveldt, I. (2010).

57

tiemensen moeten zijn voorbereid op het signaleren, en inschatten van dergelijke situaties en/of
ontwikkelingen. Zij moeten kunnen inschatten welke wijze van benaderen van mensen in dergelijke
gevallen effectief is of weten met wie ze mensen in contact moeten brengen om dat te doen.
Netwerken
GGP medewerkers moeten functioneren in een netwerkomgeving. Dat geldt zowel in face to face als
in virtuele netwerken. Het functioneren in en met netwerken vraagt om communicatieve, digitale en
technische competenties. In direct verband daarmee staan competenties die nodig zijn om gebruik te
maken van de hedendaagse sociale media, Facebook, Instagram, What’s App, Next Door, SMS, etc.
Administratieve en digitale competenties
Om de werkprocessen te stroomlijnen en de papierwinkel te beperken zijn competenties nodig in
efficiënt werken, time management, gebruik van apparatuur zoals MEOS (Mobiel Effectief Op Straat),
of andere soort specifieke apparatuur. Er kan daarin nog verbetering worden aangebracht. Te veel
agenten prefereren nog hun eigen Smart Phone. Op het terrein van digitale competenties uiten veel
politie respondenten een opleidingsbehoefte. Daarbij gaat het niet alleen om eigen appratuur en
programmatuur, maar ook om die van degenen waarmee agenten te maken krijgen.
Internationale en interculturele competenties
Het werk van betrokkenen bij GGP is in toenemende mate grensoverschrijdend. Over de grenzen van
de wijk, over de grenzen van het land, buiten het eigen taal gebied, over de grenzen van de eigen
cultuur. Dat vraagt om ontwikkeling van passende taal en cultuur competenties. Daarin spelen naast
talenkennis ook elementen van religie, gewoonten, gevoeligheden, symbolen en rituelen, normen en
waarden een rol. GGP vereist voorbereiding op deze aspecten van het werk.
Politieke sensitiviteit
Politieke sensitiviteit is een competentie die bij veel GGP werk komt kijken en waarover te vaak door
te velen wordt gezegd dat die ontoereikend is. In het onderzoek lezen we herhaaldelijk dat wijkagenten, operationeel experts of anderen onvoldoende in staat zijn om zaken te agenderen. Er is onvoldoende zicht op de mechanismen die ervoor zorgen dat zaken hoog op de agenda komen of daarvan
juist afgehouden worden. Competenties op het vlak van politieke sensitiviteit dragen bij aan betere
communicatie, effectievere afstemming op en ondersteuning van beleid en andersom weer van operationeel optreden.
Kennis van criminaliteitsterreinen
Om te kunnen functioneren in GGP is het van belang de ontwikkelingen op het gebied van criminaliteit op de voet te volgen en de daarbij behorende competenties up to date te houden. Voorbeelden
van dergelijk terreinen zijn de ontwikkelingen op het terrein van terreur. 30.000 politiemensen worden in dat verband op aanvullende scholing gestuurd meldt de NOS.133 Een ander voorbeeld is de
verschuivende drugsscene met telkens weer andere actoren, productieprocessen, grondstoffen en
achterliggende handelsconnecties. Datzelfde geldt voor de ontwikkelingen op een gebied als mensensmokkel, mensenhandel, misbruik, financiële malversaties, identiteitsroof, en andere internet
gerelateerde criminaliteit. Nieuwe trends vragen om onderhoud, of aanvulling van benodigde competenties.
133

Andringa, R. (2016, 21 december).

58

Teamwork
Samenwerking vergt een goede teamsamenstelling met daarin de juiste mix van deskundigheden,
van opleidingsniveau, en van operationele, tactische en strategische taken. Respondenten in het
onderzoek pleiten op al die aspecten voor een mix. Afhankelijk van de aard van de aangetroffen problemen worden de samenstellingen aangepast door relevante deskundigheid/specialisatie in te zetten. Daarbij is het van belang een evenwicht te vinden tussen brede inzetbaarheid als specialist, of
expert en een kritische massa in de kernbezetting van teams. Dat geldt in het bijzonder voor de kleinere eenheden waarbinnen in basisteams gewerkt wordt. “De gebiedsgebonden politieman van de
eenentwintigste eeuw opereert niet alleen, maar in een netwerk van partners. Het ideaalbeeld van
een moderne gebiedsgebonden agent lijkt tweeledig: enerzijds de menselijke “dichtbijpolitieman” en
anderzijds de analytische probleemregisseur. Beide rollen vereisen totaal verschillende competenties
en het is zeer de vraag of deze in één persoon te verenigen zijn”(Meurs).134 Het gaat erom dat teams
met een harde kern en een flexibele schil aangepast aan de gesignaleerde problemen maatwerk
kunnen bieden. Aan elke vorm van flexibilisering (zowel op grond van specialisaties als op grond van
taken ander politietaken, zoals noodhulp) kleeft het risico dat de harde kern te klein wordt en de
teams te weinig samenhang vertonen. Clusteringen binnen basisteams en zeker in hele grote basisteams kunnen de kans daarop beperken. In de mix van deskundigheden liggen belangrijke gelegenheden voor onderling leren en voor samen voortgang boeken.

Lerende cultuur
Om in een dynamische context adaptief en effectief te opereren is de teamsamenstelling een deel
van de oplossing. De eerder genoemde harde kern van teams zal ook moeten werken aan de eigen
professionalisering om zich blijvend te ontwikkelen om de omstandigheden het hoofd te kunnen
bieden. Dat vraagt om expliciete werkwijzen, alertheid in het monitoren van het werk, het geven van
onderlinge feedback, om durf om elkaar op elkaars functioneren aan te spreken. De politie wordt
door geïnterviewden, maar ook in publicaties getypeerd als een cultuur waarin daarin enkele blokkades bestaan. De grote autonomie van wijkagenten is een dergelijke factor. De neiging om elkaar de
ruimte te beiden en te laten en gedoe te vermijden verhoudt zich ook niet goed met professioneel
leren. In de politiecultuur bestaan vormen van cohesie en loyaliteit die hoewel ze mooie kanten hebben, ook kunnen leiden tot ondoorzichtigheid en elkaar ontzien.

Informatieanalyse
Dicht bij het primaire werkproces liggende leerprocessen zijn de vormen van informatie analyse en
de strategische, tactische en operationele vertaling daarvan in handelen. Dergelijk processen leiden
de betrokken politiemensen systematisch door probleemdiagnoses, ontwikkeling van een plan van
aanpak en analyse van de effecten daarvan. Gezamenlijk bespreking van dergelijke processen, casusbesprekingen, of besprekingen van reeksen casussen dragen bij aan gezamenlijke groei van kennis en
competenties en het delen daarvan in eigen kring.

Evaluaties
Iets verder van het primaire proces staan evaluaties, waarin collega’s elkaars en hun eigen werk onderling evalueren, of daartoe ook reacties vragen van andere betrokkenen (partner organisaties,
burgers, etc.). Door het werk te evalueren op een actieve en interactieve manier met verschillende
134

Tussen ratio en fingerspitzengefühl. (z.j.).

59

betrokkenen groeit het inzicht in de kwaliteit van het werk en het draagvlak voor de aanpak onder
betrokkenen. Lerende professionals in lerende teams in lerende wijken dragen bij aan kwaliteitsontwikkeling aan GGP.

Kennisproductiviteit
Kennisproductiviteit begint met kennisdelen. In aanvulling daarop is het belangrijk de competenties
te vergoten door op allerlei manieren het denken te delen, te verrijken en weer te vertalen in slimmere en effectievere aanpakken. Werkwijzen daarbij bestaan uit:
 verzamelen van theorieën, modellen en methoden;
 expliciteren van eigen opvattingen persoonlijke theorieën, modellen en methoden;
 ontwikkelen van gebiedsscans en analyses;
 ontwikkelen van en zoeken naar multidisciplinaire invalshoeken;
 toekomstgericht werken door middel van scenario denken;
 Toekomstgericht werken door analyse van misdaadpatronen en toekomstvoorspellingen;
 inventarisatie en besprekingen van ervaringen van elders in binnen- en buitenland;
 samenwerking met ketenpartners uit alle domeinen (politieel, politiek bestuurlijk, juridisch
en daarnaast de zorg, de huisvesting, jeugd, onderwijs, sport, horeca, overige middenstand,
etc.);
 actie onderzoek, gericht op optimalisering van GGP- gerelateerde werkwijzen.
Het werken aan kennisproductiviteit kan behalve met direct betrokken partners ook worden verricht
met onderzoekers, met mensen in opleiding (stagiaires, trainees). Die samenwerking brengt nieuwe
kennis in de organisatie en dwingt het politiepersoneel om hun werkwijzen uit te leggen. In het uitleggen van het eigen werk schuilt vaak al de basis voor de vernieuwing en verbetering ervan.

Leren on the job
Naast mogelijkheden om door de betrokkenheid van anderen bij te dragen aan eigen professionele
ontwikkeling, is er ook een scala aan mogelijkheden om zelf specifiek de eigen opleidings- of leerprocessen te organiseren. Tot de werkwijzen die hierbij dienstig kunnen zijn behoren nascholing, zelfevaluatie, leerkringen, job shadowing, en vormen van zelfstudie of gezamenlijke studieactiviteiten.
Dit is een wederzijds proces. Het gaat enerzijds om het leren van anderen door geschoold te worden,
of door samen praktijken te bestuderen of te evalueren. Aan de andere kant geldt dat niets zo nuttig
is als het opleiden van anderen. Onderwijzen is een krachtige vorm van leren. Door met anderen
samen te werken en on the job aan hen de kneepjes van het vak over te dragen stijgt ook het eigen
competentieniveau. De politiewerkomgeving met de vele contacten, feedbackvormen, en ervaringsdeling biedt daarvoor enorm veel ruimte. Om daaruit leerwinst te putten is het echter wel nodig om
die leerprocessen te expliciteren, te plannen, te agenderen en te bespreken.

Externe gerichtheid
Naast de genoemde vormen van kennisontwikkeling, professionalisering, opleiding en leren, dragen
ook vormen van naar buiten treden erg bij aan de eigen ontwikkeling. Dit gebeurt in de vorm van
presentaties of instructies aan derden, het kan de gestalte krijgen van werkbezoeken aan collegaorganisaties, of bestaan uit het daadwerkelijk tijdelijk meedraaien in ander werksituatie in binnen-,
of buitenland.

60

Literatuurverwijzingen (voetnoten)
Aanpak radicalisering in het onderwijs. (2015). Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/veilig-leren-en-werken-in-het-onderwijs/inhoud/aanpakradicalisering-in-het-onderwijs
Aanpak van sociaal - psychische problematiek. (2017). Apeldoorn: politieacademie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/onderwijs/onderwijsaanbod/Pages/opleiding.aspx?code=4500560
Abraham, M. & Nauta, O. (2014). Politie en ‘verwarde personen’: Onderzoek naar optreden van de politie in relatie tot personen met verward gedrag. Den Haag: Ministerie van Veiligheid en Justitie. Geraadpleegd op
https://www.wodc.nl/binaries/2337-volledige-tekst_tcm28-73049.pdf
Adang, O., Van Arkel, D., Esman, C., Vos, H., Van Oorschot, W. & Stronks, S. (2014). Politie en evenementen: Feiten, ervaringen en goede werkwijzen. Den Haag: Boom Lemma uitgevers. Geraadpleegd op
http://www.regioburgemeesters.nl/publish/pages/432/politie_en_evenementen_definitief_schoon_blu.pdf
Andringa, R. (2016, 21 december). Agenten massaal op cursus tegen terrorisme. Geraadpleegd op
http://nos.nl/artikel/2149514-agenten-massaal-op-cursus-tegen-terrorisme.html
Asylum trends: Monthly Report on Asylum Applications in The Netherlands and Europe. (2015, december). Rijswijk: Ministry of Security and Justice. Geraadpleegd op
https://ind.nl/Documents/Asylum_Trends_December_2015.pdf
Asylum trends: Monthly Report on Asylum Applications in The Netherlands. (2016, december). Rijswijk: Ministry
of Security and Justice. Geraadpleegd op
https://ind.nl/Documents/ASylum%20Trends%20December%202016.pdf
Basistraining radicalisering en terrorisme. (2016). Apeldoorn: politieacademie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/onderwijs/onderwijsaanbod/Pages/opleiding.aspx?code=9300860
Beleidsimplicaties Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 38. (2015, 7 april). Den Haag: Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/04/08/tk-beleidsimplicaties-dreigingsbeeldterrorisme-nederland-38
Belt, J. (2015, 17 juli). Uitgaan is best veilig: Nieuwe wijkagent horeca heeft een ‘wereldbaan’. Alphen aan de Rijn:
politie. Geraadpleegd op https://www.facebook.com/politiealphenaandenrijn/posts/390568861154191:0
Bernasco, W. & Van den Berg, C. (2016). Criminaliteit relateren aan verblijfspopulaties. Tijdschrift voor Criminologie, 58(4), 87-98. doi:10.5553/TvC/0165182X2016058004006
Bervoets, E., van der Torre, E.J., Besselink, A. & van Bolhuis, V. (2008). Bij de tijd: wijkagenten in Hollands Midden. Beschrijving en analyse van dagelijkse praktijken. COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement.
Den Haag: Boom juridische uitgevers. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/70022.pdf
Besseling, P. et al. (2013). Decentralisaties in het sociaal domein. Geraadpleegd op
https://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/download/cpb-notitie-4september2013-decentralisatieshet-sociale-domein.pdf
Boer, M. de. (2015). Waarom dalen de misdaadcijfers? Utrecht: Criminologisch Netwerk Nederland. Geraadpleegd op https://www.hetcnn.nl/over-het-cnn/wat-is-het-cnn/
Borgdorff, M. Jacobsen, S. & Tillie, N. (2013). Pingen, whappen, tweeten, taggen en liken… Sociale media en
schoolveiligheid. Geraadpleegd op
http://archief.kennisnet.nl/fileadmin/contentelementen/kennisnet/sociale_media/13_05_13_Sociale_Medi
a_en_Schoolveiligheid.pdf

61

Boutellier, H. & Broekhuizen, J. (2016). Impulsen tegen ondermijning: De Taskforce Brabant – Zeeland wetenschappelijk tegen het licht gehouden: Strategisch advies. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. Geraadpleegd op
http://www.verweyjonker.nl/doc/2016/115043_Impuls_tegen_ondermijning_Strategische_Advies_WEB.pdf
Boutin, B. et al. (2016, april). The Foreign Fighters Phenomenon in the European Union: Profiles, Threats & Policies. Den Haag: The International Centre for Counter-Terrorism. Geraadpleegd op https://www.icct.nl/wpcontent/uploads/2016/03/ICCT-Report_Foreign-Fighters-Phenomenon-in-the-EU_1-April-2016_includingAnnexesLinks.pdf
Chidi, H. & Limburg, J.C. (2010). Samen de straat op. Wijkagent en jongerenwerker: een krachtig koppel in de
wijk. Zwolle: Onder Aards. Geraadpleegd op https://www.traverswelzijn.nl/content/uploads/Samen-destraat-op-tweede-druk-definitief.pdf
Community Policing and the Prevention of Radicalisation. (2010). Geraadpleegd op
https://www.counterextremism.org/resources/details/id/117/coppra-community-policing-and-theprevention-of-radicalisation
Daling criminaliteit, aantal verdachten en strafzaken. (2015, 19 oktober). Den Haag: CBS. Geraadpleegd op
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2015/43/daling-criminaliteit-aantal-verdachten-en-strafzaken
Diversiteit. (z.j.). Geraadpleegd op https://www.politie.nl/themas/diversiteit.html
Faulborn, E. et al. (2016, 1 februari). Convenant IV Veilig Uitgaan: Binnenstad Utrecht 2016 – 2021. Geraadpleegd op https://www.utrecht.nl/fileadmin/uploads/documenten/1.concern-bestuurontwikkeling/Utrecht_en_veiligheid/Convenant-Veilig-Uitgaan-2016-2021.pdf
Folder Toolbox Extremisme. (2015, 26 mei). Den Haag: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Geraadpleegd op https://www.socialestabiliteit.nl/documenten/publicaties/2015/05/26/folder-toolboxextremisme
Gebiedsgebonden politie (z.j.). Den Haag: Bureau Regioburgemeesters. Geraadpleegd op
http://www.regioburgemeesters.nl/thema/aanpak-onveiligheid/gebiedsgebonden/
Gebruik professionele sociale netwerken stijgt. (2016, 29 januari). Den Haag: CBS. Geraadpleegd op
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/04/gebruik-professionele-sociale-netwerken-stijgt
Gebruik sociale netwerken sterk toegenomen. (2015, 30 juni). Den Haag: CBS. Geraapleegd op
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2015/27/gebruik-sociale-netwerken-sterk-toegenomen
Gielen, A.-J. (2015, 2 juni). De rol van gemeenten in de aanpak van radicalisering. Den Haag: Vereniging van
Nederlandse gemeenten. Geraadpleegd op https://vng.nl/files/vng/publicaties/2015/20150528gemeenten_en_radicalisering.pdf
Gies, T.J.A., Nieuwenhuizen, W., Naeff, H.S.D., Vleemingh, I. & Paulissen, M. (2016). Landelijk gebied en Leegstand: Aard, omvang en oplossingsrichtingen van huidige en toekomstige leegstand agrarisch vastgoed in
Nederland. Wageningen: University & Research. Geraadpleegd op
http://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/fulltext/393440
Glaudé, M., Meijer, J., Breetvelt, I.S. & Felix, C. (2014). Evaluatie training potentieel gewelddadige eenlingen
(PGE): Onderzoek in opdracht van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, NCTV. Amsterdam: Kohnstamm
Instituut. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/89781.PDF
Goedee, J. & Rijkers, A. (2013). Zorgsignalen van de Politie: Over het werkproces ‘Vroegsignaleren en doorverwijzen’ tussen Politie en Bureau Jeugdzorg. Informatie voor gemeenten en Centra voor Jeugd en Gezin. Den
Haag: Jeugd en Gezin. Geraadpleegd op
http://aanpak12min.jeugdzorgnederland.nl/pdf/Zorgsignalen+Politie+[web].pdf
Grote steden groeien door geboorten en immigratie (2016). Den Haag: CBS Geraadpleegd op
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2017/01/2016-grote-steden-groeien-door-geboorten-en-immigratie

62

Gruijter, M. de. & Razenberg, I. (2015, 16 juni). Enquête gemeenten & nieuwe EU-migranten. Utrecht: Kennisplatform Integratie & Samenleving. Geraadpleegd op
https://www.kis.nl/sites/default/files/bestanden/Publicaties/enquete-gemeenten-eu-migranten.pdf
Handreiking aanpak van radicalisering en terrorismebestrijding op lokaal niveau. (2014). Den Haag: Nationaal
Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Geraadpleegd op
https://www.nctv.nl/binaries/handreiking-terrorismebestrijding%20voor%20gemeenten_tcm31-31657.pdf
Helsloot, I., Groenendaal, J. & Warners, E.C. (2012). Politie in de netwerksamenleving: De opbrengst van de
politiële netwerkfunctie voor de kerntaken opsporing en handhaving openbare orde en de sturing hierop in
de gebiedsgebonden politiezorg. Apeldoorn: Politie & Wetenschap, Renswoude: Crisislab. Geraadpleegd op
http://crisislab.nl/wordpress/wp-content/uploads/Politie-in-de-netwerksamenleving1.pdf
Hengst, den. M., Rovers, b., & Regterschot, H. (2014). Intelligence bij evenementen: Een inventarisatie van
risicomanagementpraktijken bij de politie.
Hoes, O. et al. (2016). Niemand tussen wal en schip: Schakelprogramma. Schakelteam voor personen met verward gedrag. Geraadpleegd op
http://www.ggznederland.nl/uploads/assets/Schakelprogramma%20Niemand%20tussen%20wal%20en%20
schip.pdf
Horstink, G. & Toenders, N. (2009). Vertrouwen op bewoners. Beschrijving van het Koppelwerk in ’sHertogenbosch. Den Bosch: Divers Welzijnsonderneming.
Huisman, C. (2017, 31 januari). Begrip 'verwarde persoon' blijkt niet te bestaan, term schept vooral verwarring.
Geraadpleegd op http://www.volkskrant.nl/binnenland/begrip-verwarde-persoon-blijkt-niet-te-bestaanterm-schept-vooral-verwarring~a4455658/
Inrichtingsplan Nationale Politie. (2012, december). Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2012/12/07/inrichtingsplan-nationale-politie
Jeugdcriminaliteit. (z.j.). Politie. Geraadpleegd op https://www.politie.nl/themas/jeugdcriminaliteit.html
Jong, A. de. & Daalhuizen, F. (2014). De Nederlandse bevolking in beeld: 24 infographics op basis van de
CBS/PBL-regionale bevolkings- en huishoudensprognose. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving. Geraadpleegd op http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL_2014_De%20Nederlandsebevolking-in-beeld_1174.pdf
Jungmann, N., Gelauff-Hanzon, C. & Van Doorn, L. (2016). Sociale innovatie in beeld: Kansen & uitdagingen.
Utrecht: Kenniscentrum Sociale Innovatie. Geraadpleegd op
http://docplayer.nl/storage/54/34391223/1486474349/oD7EDguOyQo12ZCkBuRA9A/34391223.pdf
Kalidien, S. (2016). Criminaliteit en rechtshandhaving 2015. Den Haag: WODC. Geraadpleegd op:
http://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/2735-cenr-2015.aspx?cp=44&cs=6796
Keijzer, L. & Van Wijk, E. (2011). Omgaan met verschillen. Een overzicht van theorieën over het omgaan met
diversiteit. Apeldoorn: Politieacademie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/80850.pdf
Kloosterman, R. (2015). Sociaaleconomische trends: Slachtofferschap cybercrime en internetgebruik. Den Haag:
Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd op https://www.cbs.nl//media/imported/documents/2015/35/2015-slachtofferschap-cybercrime-en-internetgebruik.pdf
Kluft, M. (2016). Samenwerken in de wijk: Tien vragen rondom de samenwerking tussen sociale wijkteams en
andere professionals. Integraal Werken in de Wijk. Geraadpleegd op
https://www.movisie.nl/sites/default/files/alfresco_files/Samenwerken%20in%20de%20wijk,%2010%20vra
agstukken%20%5BMOV-11437021-1.0%5D.pdf
Klumpen, H. (2012, 19 februari). Rampzalige stapeling van bezuinigingsmaatregelen. Deventer: Cluster
GGZ/WMO Raad Deventer. Geraadpleegd op
https://clientenraden.dimence.nl/hs/sites/default/files/stapelingGGZ-II.pdf

63

Kolthoff, E. & Khonraad, S. (2016). Ondermijnende aspecten van georganiseerde criminaliteit en de rol van de
bovenwereld. Tijdschrift voor Criminologie, 58(2), 76-90. doi:10.5553/TvC/0165182X2016058002005
Kool, W. de. (2007). Mission Impossible?: Het signaleren van islamitisch radicalisme en terrorisme door Nederlandse wijkagenten. Het Tijdschrift voor de Politie, 69(3), 4-8. Geraadpleegd op
http://www.websitevoordepolitie.nl/archief/mission-impossible-het-signaleren-van-islamistischradicalisme-en-terrorisme-door-nederlandse-wijkagenten-328.html
Kop, N. & Moors, H. (2015). Welke opgaven liggen bij de politie?: Radicalisering en Jihadisme. Cogiscope: Radicalisering en Jihadisme, 02/15, 20-24. Geraadpleegd op
https://psychotraumanet.org/sites/default/files/documents/Cogiscope%2020152_Radicalisering%20en%20jihadisme_Kop%20en%20Moors.pdf
Kuppens, J., Appelman, T., Van Ham, T. & Van Wijk, A. (2015). Met fluwelen handschoenen? Politie en de omgang met verwarde personen in Amsterdam. Apeldoorn: Politie & Wetenschap. Geraadpleegd op
http://www.beke.nl/doc/2015/PK71.pdf
Laan, F. van der. et al. (2016). Het grenzeloze werkveld van de politie. Externe veiligheidsontwikkelingen en hun
implicaties voor internationale samenwerking. Den Haag: Clingendael. Geraadpleegd op
http://www.mensenhandelweb.nl/system/files/documents/24%20jan%202017/Open%20Access%20%20Clingendael%20-%20Het%20grenzeloze%20werkveld%20van%20de%20politie%20-%202016.pdf
Laere, I. van. & Lohuis, G. (2015). Signalen toename verwarde personen: over een brief van de minister, mediaberichten en lessen van de straat. Participatie en herstel, 2, 4-10.
Geraadpleegd op http://www.doctorsforhomeless.org/wp-content/uploads/van-Laere-Lohuis_Signalentoename-verwarde-personen_Participatie-en-Herstel-2015_242_4-10.pdf
Lamin, S.A. & Teboh, C. (2016). Police social work and community policing. Cogent Social Sciences, 2, 1-13.
Geraadpleegd op http://dx.doi.org/10.1080/23311886.2016.1212636
Literatuurstudie Trends in digitalisering. (2015, 1 mei). Zoetermeer: Panteia. Geraadpleegd op
https://www.panteia.nl/uploads/sites/2/2016/12/Literatuurstudie-Trends-in-digitalisering.pdf
Martijn, M. (2015, 23 november). Elf lessen van Beatrice de Graaf, de hoogleraar die Nederland de weg wijst na
Parijs. Amsterdam: De Correspondent. Geraadpleegd op https://decorrespondent.nl/3668/elf-lessen-vanbeatrice-de-graaf-de-hoogleraar-die-nederland-de-weg-wijst-na-parijs/112813008-5ea22047
Melden bij Veilig Thuis. (z.j.). Utrecht: Inspectie Jeugdzorg. Geraadpleegd op
https://www.inspectiejeugdzorg.nl/meldingen/?id=27
Mietus, H. (2016, 1 maart). De impact van het toenemende toerisme op de veiligheid en leefbaarheid in Amsterdam. Amsterdam: Politie Eenheid Amsterdam Geraadpleegd op http://static.at5.nl/upload/rapport.pdf
Miltenburg, E., Boutellier, J.C.J. & van Steden, R. (2014). Sturing binnen de wijk: de taken en positie van de
wijkagent. Tijdschrift voor de politie, 76(8), 24-29. Geraadpleegd op
http://dare.ubvu.vu.nl/bitstream/handle/1871/52081/1408TvdPlowres.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Noorda, J., van Dijk, A. & Kroeze, M. (2012). Politie en jongerenwerk: waardevolle informatiebronnen voor lokaal jeugdbeleid? Utrecht: Movisie. Geraadpleegd op
https://www.movisie.nl/sites/default/files/alfresco_files/Politie%20en%20jongerenwerk%20[MOV-4122800.1].pdf
Ondermijnende criminaliteit. (2016). Openbaar ministerie. Geraadpleegd op
https://www.om.nl/onderwerpen/ondermijnende/
Opbouw dreigingsniveaus DTN. (z.j.). Den Haag: Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.
Geraadpleegd op https://www.nctv.nl/organisatie/ct/dtn/Opbouw-dreigingsniveaus-DTN/index.aspx
Organisatie regionaal en lokaal. (z.j.). Politie. Geraadpleegd op: https://www.politie.nl/over-depolitie/organisatie-regionaal-en-lokaal.html

64

Pattje, W. (2015). Model voor de samenwerkings-afspraken tussen Veilig Thuis, Politie en OM. Den Haag: Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Geraadpleegd op
https://vng.nl/files/vng/publicaties/2015/201509_model_voor_de_samenwerkingsafspraken.pdf
Project Mobiel, effectiever op straat. (2014, 19 maart). Geraadpleegd op
http://www.slideshare.net/socialmediadna/project-mobiel-effectiever-op-straat
Rapportage aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit 2015. (2016, 8 juli). Ministerie van Veiligheid
en Justitie. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/08/30/rapportage-aanpak-georganiseerdeondermijnende-criminaliteit-2015
Rooijers, E. & Cohen, R. (2016, 7 juni). Duizelingwekkende groei Airbnb in Amsterdam. Geraadpleegd op
https://fd.nl/economie-politiek/1155204/duizelingwekkende-groei-airbnb-in-amsterdam
Samenwerking politie- bureau jeugdzorg. (2011). Utrecht: Jeugdzorg Nederland. Geraadpleegd op
http://aanpak12min.jeugdzorgnederland.nl/politie.html
Schaap, S. (2015, 10 juni). Gemeenten moeten een kader gebruiken voor veilige evenementen. Utrecht: Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) Geraadpleegd op http://www.ccvsecondant.nl/platform/article/gemeenten-moeten-een-kader-gebruiken-voor-veilige-evenementen/
Sociale wijkteams. (2014, 31 januari). Utrecht: Movisie. Geraadpleegd op
https://www.movisie.nl/begrippenlijst/sociale-wijkteams
Socta 2013. (2013). EU Serious and Organised Crime Threat Assessment. Den Haag: Europol. Geraadpleegd op
https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/eu-serious-and-organised-crime-threatassessment-socta-2013
Staffeleu, E. & Reijmer, T. (2016). Handreiking vernieuwend werken. Zeist: Programma Administratieve Lastenverlichting. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/richtlijnen/2016/03/01/handreikingvernieuwend-werken/handreiking-vernieuwend-werken-clickable-pdf-def-april-2016.pdf
Steden, R. van. & Weimar, L. (2016). Samen sterk: Wijkagenten, wijkGGD’ers en hun aanpak van ‘verwarde
personen’ in Amsterdam. Amsterdam: Vrij Universiteit. Geraadpleegd op
http://dare.ubvu.vu.nl/bitstream/handle/1871/54986/160625%20Rapport%20wijkpolitie%20en%20wijkGG
D_Definitief.pdf?sequence=2&isAllowed=y
Straver, M.A., Ulrich, R. & van Duijneveldt, I. (2010). Gebiedsgebonden politie; maatschappelijke integratie en
het organiseren van politiewerk. Apeldoorn : Politieacademie. Geraadpleegd op
http://docplayer.nl/10486167-Gebiedsgebonden-politie-maatschappelijke-integratie-en-het-organiserenvan-politiewerk.html
Terpstra, J., van Duijneveldt, I., Eikenaar, T., Havinga, T. & van Stokkom, B. (2016). Basisteams in de Nationale
Politie: Organisatie, taakuitvoering en gebiedsgebonden werk. Nijmegen: Radboud universiteit. Geraadpleegd op https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/08/16/basisteams-in-de-nationalepolitie
Toerisme in perspectief 2016. (2016). Den Haag: NBTC Holland Marketing. Geraadpleegd op
http://www.nbtc.nl/nl/homepage/cijfersentrends/algemene-cijfers-toerisme/toerisme-in-perspectief2016-2.htm#
Tops, P. & Tromp, J. (2017). De achterkant van Nederland: Hoe onder- en bovenwereld verstrengeld raken.
Amsterdam: Uitgeverij Balans.
Torre, E. Van der. (2015). Ondermijnende criminaliteit: een avondseminar. Het Tijdschrift voor de Politie, 77(6),
20-21. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/pdf/91399.pdf
Torre, E.J. van der, Gieling, M., Holvast, R, Vlek, G.C.K. & Lanza, R. (2015). De lokale positie van de nationale
politie: Een eerste verkenning. Apeldoorn: politieacademie. Geraadpleegd op
65

https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/Lectoraten/Politiegeschiedenis/Documents/150807%
20LR%2015-065%20Binnenwerk%20Lokale%20positie%20nationale%20politie.pdf
Transitiecommissie Sociaal Domein. (2015). Mogelijk maken wat nodig is. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Geraadpleegd op http://www.josvdlans.nl/publicaties/2015-09-TSDebook-mogelijk-maken-wat-nodig-is.pdf
Trends in Nederland 2016. (2016). Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd op
https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2016/26/trends-in-nederland-2016
Tussen ratio en fingerspitzengefühl. (z.j.). Politie. Geraadpleegd op
https://wijkagentcentraal.politieacademie.nl/praktijk/Paginas/Tussenratioenfingerspitzengefuhl.aspx
Veiligheid en de decentralisatie jeugdhulp. (2014, september). Den Haag: Vereniging van Nederlandse gemeenten. Geraadpleegd op https://vng.nl/onderwerpenindex/jeugd/jeugdhulp/publicaties/factsheet-veiligheiddecentralisatie-jeugdhulp
Veiligheidshuis Utrecht: Gebiedsgebonden aanpak. (z.j.). Geraadpleegd op
http://www.veiligheidshuizen.nl/veiligheidshuizen/veiligheidshuis_utrecht/wat_doen_wij/gebiedsgebonde
n_aanpak#1
Verslag van de vergadering van het wijkoverleg Drievliet / Het Zand. (2016, 27 september). Geraadpleegd op
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:FLl554DCYcEJ:www.ridderkerk.nl/document.php
%3Fm%3D160%26fileid%3D62956%26f%3Da7eba93d7b5d35e97b2faad186e44789%26attachment%3D1%2
6c%3D51143+&cd=8&hl=nl&ct=clnk&gl=nl
Verwarde personen 2015. (2016). Politie. Geraadpleegd op https://www.politie.nl/wob/korpsstaf/2016verwarde-personen-2015.html
Visie boa in de openbare ruimte. (2012). Den Haag: Vereniging van Nederlandse gemeenten. Geraadpleegd op
https://vng.nl//files/vng/definitieve_visie_boa_20121002.pdf
Voortgangsbrief Politie. (2016, 20 juni). Den Haag: Ministerie van Veiligheid en Justitie. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/06/20/tk-voortgangsbrief-politie
Vranken, J. (2015). Een nadere blik op de buitenlandse bezoeker: Onderzoek inkomend toerisme 2014. Den
Haag: NBTC Holland Marketing. Geraadpleegd op
http://publicaties.nbtc.nl/nl/magazine/9416/778971/voorwoord.html
Waar beroepscrimineel Holleeder voor staat. (2012, 4 januari). Amsterdam: NRC. Geraadpleegd op
https://www.nrc.nl/nieuws/2012/01/04/waar-beroepscrimineel-holleeder-voor-staat-12147262-a718673
Welten, B. (2005). Politie in ontwikkeling: Visie op de politiefunctie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/36670.pdf
Wennekes, L. (2016, 12 december). Tussen 2018 en 2025 komt de grote digitale clash. Geraadpleegd op
https://www.gemeente.nu/dienstverlening/e-overheid/flik-social-media-werd-vaak-gek-verklaard/
Winter, H. & De Ridder, K. (2010). ‘Toezicht en effectmeting. Het kán!’Researchsynthese van onderzoek naar de
effectiviteit van toezichtsinterventies. Den Haag; WODC, Ministerie van Justitie. Geraadpleegd op
http://www.pro-facto.nl/images/Toezicht_en_effectmeting.pdf
Zannoni, M., Van der Varst, L.P., Bervoets, E.J.A., Wensveen, M., Van Bolhuis, V.J. & Van der Torre, E.J. (2008,
15 januari). De rol van eerstelijnswerkers bij het tegengaan van polarisatie en radicalisering: Van ‘ogen en
oren’ naar ‘het hart’ van de aanpak. Rotterdam: COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement. Geraadpleegd op http://www.sociaalweb.nl/cms/files/201512/rol_van_eerstelijnswerkers_bij_tegengaan_p_r.pdf

66

Geraadpleegde literatuur
Bao, W.N., Haas, A. & Xie, Y. (2015). Life Strain, Social Control, Social Learning, and Delinquency: The Effects of
Gender, Age, and Family SES Among Chinese Adolescents. International Journal of Offender Therapy and
Comparative Criminology, 60(12), 1446-1469. doi:10.1177/0306624X15577162
Beheerplan 2015 Nationale Politie. (2014). Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2014/09/17/beheerplan-2015-nationale-politie
Behr, R. (2016). Polizei.Kultur. Gewalt: Polizeiarbeit in der „offenen Gesellschaft“. Hamburg: Akademie der Polizei. Geraadpleegd op http://akademie-derpolizei.hamburg.de/contentblob/6554232/04e17cb3917d70523636e8fd106da6ee/data/polizei-kulturgewalt-studienbrief-zur-polizeiforschung-2016.pdf
Bennebroek Gravenhorst, K. & Weitering, A. (z.j.). Veranderen vanuit passie en lef: Verschil maken in een cultuur van gelijkheid en uniformiteit. Amsterdam: Amsterdam-Amstelland Politie. Geraadpleegd op
http://www.jaapboonstra.nl/wp-content/uploads/2013/01/16-Politie.pdf
Bervoets, E. (2006). Tussen respect en doorpakken. Een onderzoek naar de politiële aanpak van Marokkaanse
jongeren in Gouda, Utrecht en Amsterdam. Den Haag: Elsevier. Geraadpleegd op
http://www.bureaubervoets.nl//files/pagecontent/TussenRespect-en-Doorpakken.pdf
Besluit wijkagenten. (2012). Besluit van 22 november 2012, houdende regels ter uitvoering van artikel 38a,
tweede lid, van de Politiewet 2012. Geraadpleegd op https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2012590.html
Biemolt, J., Doeser, A., Glorioso, A.G., Hoogebeen, H.M., Oost, J. & Wansink, O. (2012). Dienstverleningsconcept
Nationale Politie. Geraadpleegd op https://www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/wob/00korpsstaf/dienstverleningsconcept_def.pdf
Bijlagen inrichtingsplan nationale politie. (2012). Geraadpleegd op http://reorganisatiepolitie.nl/files/page/inrichtingsplan-bijlagen-nationale-politie1.pdf
Blokland, T. (2009). Oog voor elkaar: Veiligheidsbeleving en sociale controle in de grote stad. Amsterdam: University Press. Geraadpleegd op https://oapen.org/download?type=document&docid=340070
Boutellier, J.C.J. (2008). De veiligheidsutopie: Over vitaliteit, bescherming en burgerschap. Geraadpleegd op
https://www.kuleuven.be/emeritiforum/em/Forumgesprekken/2008-2009/190209/de-veiligheidsutopie-hboutellier.pdf
Bovenkerk, F. & Leuw, Ed. (z.j.). Criminologische kennis en de toepasbaarheid daarvan. Geraadpleegd op
http://docplayer.nl/11479958-Criminologische-kennis-en-de-toepasbaarheid-daarvan.html
Braga, A.A. (2007). The Effects of Hot Spots Policing on Crime. Campbell Systematic Reviews 1.
doi:10.4073/csr.2007.1
Braga, A.A., Davis, E.F. & White, M.D. (2012). Boston, Massachusetts Smart Policing Initiative: Evaluating a
Place-Based Intervention to Reduce Violent Crime. Geraadpleegd op
http://www.smartpolicinginitiative.com/sites/all/files/spotlights/Boston%20Site%20Spotlight%20Report.pd
f
Brink, G.J.M. van den, et al. (2010). Rellen in Ondiep. Ontstaan en afhandeling van grootschalige ordeverstoring
in een Utrechtse achterstandswijk. Apeldoorn: Politie & Wetenschap.
Broekhuizen, J. & Driessen F.M.H.M. (2006). Criminele jongeren aan het woord over vrienden, normen en waarden en de politie: Tussentijdse rapportage. Utrecht: Bureau Driessen. Geraadpleegd op
http://www.bureaudriessen.nl/publicaties/Criminele%20jongeren%20aan%20het%20woord%20over%20vri
enden,%20normen%20en%20waarden%20en%20de%20politie.pdf
Brogden, M.& Nijhar, P. (2005). Community Policing: National and international models and approaches. Devon, UK: Willan Publishing.

67

Bruggeman, W. & van Ryckeghem, D. (z.j.). Een politie in verbinding; “Een visie voor de politie in 2025“. Geraadpleegd op https://www.law.kuleuven.be/linc/studiedagen/visiepolitie.pdf\
Bruinsma, G., Bernasco, W. & Elffers, H. (2006). Ruimtelijke verplaatsing van criminaliteit: theorie, methodologie en empirie. Geraadpleegd op
http://www.wimbernasco.nl/Manuscripts/Nederlands/BruinsmaBernascoElffers2010draft.pdf
(Buurt) veiligheid in het sociale domein. (2014, juni). Utrecht: Stichting Centrum voor Criminaliteitspreventie en
Veiligheid. Geraadpleegd op
http://www.wegwijzerjeugdenveiligheid.nl/fileadmin/w/wegwijzerjeugdenveiligheid_nl/Nieuws/Infosheet_
_Buurt_veiligheid_sociale_domein_def.pdf
Cachet, A., van der Torre, E.J. & van Natijne, W. (1998). De blijvende betekenis van Politie in Verandering. Den
Haag: Elsevier.
Caem-Posch, B. van. (2012). Buurtregie met mate: Over de spanning tussen nabijheid en distantie in de relatie
tussen politie en burgers (Proefschrift, Vrije Universiteit Amsterdam). Geraadpleegd op
http://dare.ubvu.vu.nl/bitstream/handle/1871/40176/dissertation.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Capaldi, D.M., Kerr, D.C.R., Eddy, J.M. & Tiberio, S.S. (2016). Understanding Persistence and Desistance in Crime
and Risk Behaviors in Adulthood: Implications for Theory and Prevention. Prev Sci, 17, 785-793.
doi:10.1007/s11121-015-0609-0
Choi, K. & Lee, J.L. (2016). Citizen participation in community safety: a comparative study of community policing in South Korea and the UK. Policing and Society, 26(2), 165-184. doi:10.1080/10439463.2014.922087
Community- and Problem-Oriented Policing. (z.j.). Geraadpleegd op
http://www.ojjdp.gov/mpg/litreviews/Community_and_Problem_Oriented_Policing.pdf
Community Policing Defined. (2012). Washington, DC: U.S. Department of Justice. Geraadpleegd op http://riczai-inc.com/Publications/cops-p157-pub.pdf
Community Policing: United Kingdom (z.j.). Geraadpleegd op http://ed-pol.eu/site/?page_id=995
Competencies relevant to the role of police constable. (z.j.). Geraadpleegd op
https://www.cambs.police.uk/recruitment/docs/Police%20constable%20competencies.pdf
Cordner, G. (2014). Community Policing. In M.D. Reisig & R.J. Kane (Eds.), The Oxford Handbook of Police and
Policing (pp. 1-29). doi:10.1093/oxfordhb/9780199843886.013.012
Davis, R.L. (2016). COPS Office FY 2016 Application Guide: Community Policing Development (CPD). Washington,
DC: U.S. Department of Justice. Geraadpleegd op
http://www.cops.usdoj.gov/pdf/2016AwardDocs/cpd/AppGuide.pdf
Devroe, E. & Ponsaers, P. (2014). Evidence based beleid en praktijk bij de politie in Nederland en België? Het
Tijdschrift voor de Politie, 76(10), 20-25. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/pdf/90284.pdf
Devroe, E. & Terpstra, J. (2015). Plural Policing in Western Europe: A comparison. European Journal of Policing
Studies , 2(3), 235-244. Geraadpleegd op
https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/33209/devroe%20%26%20terpstra.pdf?sequence
=1
Devroe, E. (2015). Purple Vests: The Origins of Plural Policing in Belgium. European Journal of Policing Studies ,
2(3), 304-324. Geraadpleegd op
https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/33211/devroe.pdf?sequence=1
Donnelly, D. (2013). Municipal Policing in the European Union: Comparative Perspectives. New York: Palgrave
Macmillan.
Dorst, P.C. van et al. (2015). Veiligheid Voorop! De rol van de politie bij problemen bij de nakoming van een
omgangsregeling tussen ouder(s) en kind. Geraadpleegd op

68

https://www.nationaleombudsman.nl/system/files/bijlage/Rapport%202015096%20Veiligheid%20voorop.p
df
Dozy, M. (2012). Samenwerken tussen politie en partners: Specifieke kenmerken, knelpunten en aanknopingspunten voor oplossingen. Lectoraat gebiedsgebonden Politie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/88250.PDF
Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 42. (2016, 11 juli). Den Haag: Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Geraadpleegd op
https://www.nctv.nl/binaries/DTN42_samenvatting_opgemaakt_def_tcm31-79507.pdf
Driessen, F.M.H.M. & Broekhuizen, J. (2006). Van je vrienden moet je het hebben: Structurele en culturele determinanten van de jeugdcriminaliteit: Tussentijdse rapportage. Utrecht: Bureau Driessen. Geraadpleegd op
http://www.bureaudriessen.nl/publicaties/Van%20je%20vrienden%20moet%20je%20het%20hebben_Struc
turele%20en%20culturele%20determinanten%20van%20de%20jeugdcriminaliteit..pdf
Driessen, F.M.H.M., Duursma, F. & Broekhuizen, J. (2014). De ontwikkeling van de criminaliteit van Rotterdamse autochtone en allochtone jongeren van 12 tot 18 jaar: De rol van achterstanden, ouders, normen en
vrienden. Utrecht: Bureau Driessen. Geraadpleegd op
https://www.piresearch.nl/files/1683/driessen+e.a.+(2014)+de+ontwikkeling+van+de+criminaliteit+van.pdf
Easton, M., Ponsaers, P., Demarée, C., Enhus, E., Elffers, H., Hutsebaut, F. & Gunther Moor, L. (z.j.). Politiewerk
in multiculturele buurten. Geraadpleegd op https://biblio.ugent.be/publication/944211/file/6828331.pdf
Evans, K. (2015). Community and the Problem of Crime. London: Routledge.
Fielding, N. (2009). Ideas in British Policing: Getting the best out of Community Policing. London: The police
foundation. Geraadpleegd op http://www.police-foundation.org.uk/uploads/catalogerfiles/getting-thebest-out-of-community-policing/ideas_community_policing.pdf
Gill, C., Weisburd, D., Telep, C.W., Vitter, Z. & Bennett, T. (2014). Community-oriented policing to reduce crime,
disorder and fear and increase satisfaction and legitimacy among citizens: a systematic review. J Exp Criminol, 10, 399-428. doi:10.1007/s11292-014-9210-y
Gooren, W., van Os, P. & Rookhuijzen, B. (2013). Gebiedsgebonden Politie als basis of sluitstuk?: Slotpublicatie
van het programma Ontwikkeling Gebiedsgebonden Politie. Apeldoorn: Politieacademie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/88579.PDF
Goudriaan, H., Nieuwbeerta, P. & Wittebrood, K. (2005). Overzicht van onderzoek naar determinanten van
aangifte doen bij de politie: Theorieën, empirische bevindingen, tekortkomingen en aanbevelingen. TVV,
4(1), 26-48. Geraadpleegd op
https://www.researchgate.net/publication/43252845_Overzicht_van_onderzoek_naar_determinanten_van
_aangifte_doen_bij_de_politie_Theorieen_empirische_bevindingen_tekortkomingen_en_aanbevelingen
Grunder, M. (2013). Sociale cohesie en veiligheidsbeleving: Een onderzoek naar de invloed van sociale cohesie
op de veiligheidsbeleving in de wijken van de gemeente Hengelo. Enschede: Universiteit Twente. Geraadpleegd op http://essay.utwente.nl/62683/
Hengst-Bruggeling, M. den. (2010). Informatierijk en toch kennisarm!?. Apeldoorn: Politieacademie, Lectoraat
Intelligence. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/Lectoraten/lectointelligence/Documents/02_Lectoral
eredeIntelligence.pdf
Herwaardering van de wijkwerking en wijkinspecteur. (2010). “de wijkinspecteur in de wijkwerking”. Geraadpleegd op http://www.lokalepolitie.be/portal/nl/docman/doc_download/202-de-wijkinspecteur-in-dewijkwerking.html
Huisman, S., Princen, M., Klerks, P. & Kop, N. (2016). Handelen naar waarheid: Sterkte- en zwakteanalyse van
de opsporing. Apeldoorn: Politieacademie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/Documents/160608%2016-048%20Handelen%20naar%20waarheid.pdf

69

Hunold, D. (2015). Polizei im Revier: Polizeiliche Handlungspraxis gegenüber Jugendlichen in der multiethnischen Stadt. Berlijn: Duncker & Humblot. Geraadpleegd op
https://www.mpicc.de/files/pdf3/K_168_inhaltsverzeichnis1.pdf
Huygen, A. & de Meere, F. (2008). De invloed en effecten van sociale samenhang: Verslag van een literatuurverkenning. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. Geraadpleegd op http://www.verweyjonker.nl/doc/vitaliteit/De%20invloed%20en%20effecten%20van%20sociale%20samenhang_1169.pdf
Ideaalbeeld van de wijkagent als eerste lijn van de politie van wijk tot wereld. (2015). Den Haag: Stichting
Maatschappij en Veiligheid (SMV). Geraadpleegd op
http://www.maatschappijenveiligheid.nl/wordpress/wp-content/uploads/2012/12/wijkagenten-van-wijktot-wereld-mei-2015.pdf
Informatiegestuurde politie. (2008). Den Haag: Inspectie Openbare Orde en Veiligheid. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2009/05/04/informatiegestuurde-politie
Interview: Karel van Duijvenbooden, manager Veiligheidshuis Regio Utrecht. (2015). Geraadpleegd op
http://www.veiligheidshuizen.nl/doc/nieuws/Karel-van-Duijvenbooden-VHH-regio-Utrecht.pdf
Invloed op politie (z.j.). Utrecht: Centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid. Geraadpleegd op
http://www.raadsledenenveiligheid.nl/veiligheid-en-politiek/sturen-op-politie
Jacobs, G. (2014). Blauwdruk evaluatie wet nationale politie. Den Haag: WODC. Geraadpleegd op
http://wodc.nl/onderzoeksdatabase/voorbereiden-nulmeting-invoering-nationalepolitie.aspx?cp=44&cs=6837
Jenkins, S. (2013). Securing communities: Summaries of key literature on community policing. Londen: Overseas
Development Institute. Geraadpleegd op https://www.odi.org/sites/odi.org.uk/files/odiassets/publications-opinion-files/8657.pdf
Jochoms, M.P.C.M., Cachet, A., Van Sluis, A., Sey, A. & Ringeling, A.B. (2009). Het politiebestel betwist. Geraadpleegd op http://www.websitevoordepolitie.nl/archief/het-politiebestel-betwist-807.html
Karn, J. (2013). Policing and Crime Reduction: The evidence and its implications for practice. London: The Police
foundation. Geraadpleegd op http://www.policefoundation.org.uk/uploads/holding/projects/policing_and_crime_reduction.pdf
Kerstens, M. (2014). Sociale cohesie door interventies: Onderzoek naar de onderbouwing en effectiviteit van het
gevoerde beleid ten aanzien van het bevorderen van sociale cohesie en het tegengaan van spanningen in
gemengde wijken in Amsterdam en Rotterdam. Utrecht: Universiteit Utrecht. Geraadpleegd op
http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/303173
Koen, F. (2016, juni). Zorg voor het Veiligheidshuis: De gemeente aan zet. Den Haag: Vereniging van Nederlandse gemeenten. Geraadpleegd op https://vng.nl/files/vng/publicaties/2016/20160608-zorg-voor-hetveiligheidshuis.pdf
Koetsveld, R. van, Hartmans, R. & de Man, A.P. (2016). Politiecultuur in beweging. Den Haag: WODC. Geraadpleegd op https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/2557-politiecultuur.aspx?cp=44&cs=6796
Lamers, M. (2015). Ethnic Profiling: Nationale Politie Eenheid Oost Brabant. Eindhoven: Eenheid Oost-Brabant.
Geraadpleegd op https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-784665.pdf
Land, M. van der, van Stokkom, B. & Boutellier, J.C.J. (2014). Burgers in veiligheid: Een inventarisatie van burgerparticipatie op het domein van de sociale veiligheid. Amsterdam: Vrije Universiteit. Geraadpleegd op
https://www.wodc.nl/images/2336-volledige-tekst_tcm44-565152.pdf
Landelijk kader Veiligheidshuizen. (2013, januari). Den Haag: Ministerie van Veiligheid en Justitie. Geraadpleegd
op http://www.veiligheidshuizen.nl/doc/Factsheet-landelijk-kader-VHH.pdf
Landman, W. & Kleijer-Kool, L. (2016). Boeven vangen: Een onderzoek naar proactief politieoptreden. Apeldoorn: Politie & Wetenschap; Amersfoort: Twynstra Gudde. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/10/04/tk-bijlage-boeven-vangen
70

Landman, W. (2015). Blauwe patronen: Betekenisgeving in politiewerk. Amsterdam: Boom Lemma. Geraadpleegd op http://dare.ubvu.vu.nl/handle/1871/53690
Lawrence, S. & McCarthy, B. (2013). What Works in Community Policing?: A Best Practices Context for Measure
Y Efforts. Berkeley: University of California, School of Law. Geraadpleegd op
https://www.law.berkeley.edu/files/What_Works_in_Community_Policing.pdf
Mackenzie, S. & Henry, A. (2009). Community Policing: a Review of the Evidence. Scottish Government Social
Research. Geraadpleegd op http://www.gov.scot/resource/doc/292465/0090209.pdf
Maes, I. (2007). De procesmatige en proactieve aanpak van de prioriteiten uit het zonaal veiligheidsplan, door
middel van een afzonderlijk politieteam binnen een lokale politiezone. Brussel: Vrije universiteit. Geraadpleegd op http://www.ethesis.net/zonaal_veiligheidsplan/zonaal%20veiligheidsplan.pdf
Maillard, J. De & Zagrodzki, M. (2015). Plural policing in Paris: variations and pitfalls of cooperation between
national and municipal police forces. Policing and Society, 1-14. doi:10.1080/10439463.2015.1046454
Mazerolle, L. & Ransley, J. (z.j.). Governance, risk and crime control. Cambridge: Cambridge University Press.
Geraadpleegd op http://assets.cambridge.org/97805218/27836/excerpt/9780521827836_excerpt.pdf
Meershoek, G. (2015). Een betere rolverdeling, weerbare eenheidschefs en zichtbare basisteams. Het Tijdschrift voor de Politie 77(2/15), 27-28. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/pdf/90828.pdf
Molenwaard Veilig 2015-2018. (z.j.). Geraadpleegd op
https://hetccv.nl/fileadmin/Bestanden/Onderwerpen/Veiligheidsplannen/molenwaard_ivb_2015-2018.pdf
Nap, J. & van Os, P. (2006). Referentiekader Gebiedsgebonden politie: Uit de publicatiereeks van het lectoraat
Gemeenschappelijke Veiligheidskunde. Apeldoorn: Politieacademie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/38458%20(Nederlands).pdf
Nap, J. (2012). Vragen naar goed politiewerk: belang-stellend ontwikkelen van de alledaagse praktijk: Een proeve van normatieve professionalisering. Amsterdam: Boom Lemma uitgevers. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/83958.pdf
No time for community policing anymore. (2016). PCSO Cuts report no.3. London: Unison. Geraadpleegd op
https://www.unison.org.uk/content/uploads/2016/04/No-Time-for-Community-Policing-Anymore.pdf
Oldenhof, D. (2012). De toekomst begint vandaag! 16 richtingaanwijzers voor de strategische personeelsprognose van de Nationale Politie. HRM Nationale Politie. Geraadpleegd op
http://www.slideshare.net/Twittercrisis/np-130107-a4rapportlr
Onrust, S. & Voorham, L. (2013). Vier politiestrategieën tegen veel voorkomende criminaliteit: Effectiviteit en
werkzame mechanismen. Utrecht: Trimbos Instituut. Geraadpleegd op
https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/actualisering-systematic-reviews-interventies-politie.aspx
Ontwikkelingen. (z.j.). Geraadpleegd op https://begroting.rotterdam.nl/p97773/ontwikkelingen
Palmer, D., Berlin, M.M. & Das, D.K. (2012). Global Environment of Policing. Boca Raton: Taylor & Francis
Group. Geraadpleegd op http://www.crcnetbase.com/isbn/978-1-4200-6590-9
Politieacademie. (z.j.). Geraadpleegd op https://www.politieacademie.nl/Pages/Welkom.aspx
Politiewet 2012. (2012, 16 juli). Geraadpleegd op http://wetten.overheid.nl/BWBR0031788/2016-0701#Hoofdstuk3
Portfolio Transitie Politie. (2016). Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/06/20/tk-bijlage-1a-portfolio-transitie-politieq1-2016
Put, C. van der, Assink, M., Bindels, A., Stams, G.J. & de Vries, S. (2013). Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Den

71

Haag: WODC. Geraadpleegd op https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/onderzoek-top-600-over-defactoren-achter-het-al-niet-in-het-criminele-circuit-belanden-van-jongeren.aspx?cp=44&cs=16056
Reassurance policing: A rough guide (z.j.). Geraadpleegd op
https://leics.police.uk/media/uploads/library/file/reassurance_policing.pdf
Rebel, H. & Jong, W. (2014). Anderen zijn soms beter in staat ondermijning in te dammen. Het Tijdschrift voor
de Politie, 76(8), 10-13. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/pdf/90001.pdf
Referentiekader Gebiedsgebonden politie. (z.j.). Geraadpleegd op http://www.inpact.nl/images/stories/referentiekader_gebiedsgebonden_politie.pdf
Reisig, M.D. & Kane, R.J. (2014). The Oxford Handbook of Police and Policing. New York and Oxford: Oxford
University Press.
Rosenbaum, D.P., Graziano, L.M., Stephens, C.D. & Schuck, A.M. (2011). Understanding Community Policing
and Legitimacy-Seeking Behavior in Virtual Reality: A National Study of Municipal Police Websites. Police
Quarterly, 14(1), 25-47. doi:10.1177/1098611110392722
Schalkx, J.M. (2013). De politie in de maatschappij. Tilburg: Universiteit. Geraadpleegd op
http://arno.uvt.nl/show.cgi?fid=133942
Schnabel, P. & de Hart, J. (z.j.). Sociale cohesie: het thema van dit Sociaal en Cultureel Rapport. Geraadpleegd
op www.scp.nl/dsresource?objectid=89335352-3983-45a6-9ffc-09c89a188863
Schoonenberg, K. (2014). De kracht van de wijkagent in Haaglanden. Den Haag: De Haagse Hogeschool. Geraadpleegd op http://hh.surfsharekit.nl:8080/get/smpid:46709/DS1
Schravesande, F. (2016, 25 mei). Geen agent. Wel een wapenstok en boeien. Geraadpleegd op
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/05/25/geen-agent-wel-een-wapenstok-en-boeien-1621049-a541045
Schreiber, V., Stein, C. & Pütz, R. (2016). Governing childhood through crime prevention: the case of the German school system. Children's Geographies, 14(3), 325-339. doi:10.1080/14733285.2015.1048426
Sozer, M.A. (2008). Assessing the Performance of Community Policing: The Effect of Community Policing Practices on Crime Rates. Pennsylvania: Indiana University. Geraadpleegd op
https://dspace.iup.edu/handle/2069/118
Sprenger, C., Teeuwisse, E., Pragt, E., Bhansing, G. & Dinkelmans, A. (2010). Bouwen aan een Community of
Intelligence. Apeldoorn: Politieacademie, Lectoraat Intelligence. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/Lectoraten/lectointelligence/Documents/Publicaties/
04_83811%20PA%202_Community%20of%20Intelligence.pdf
Stanislas, P. (2013). International Perspectives on Police Education and Training. New York: Routledge.
Steden, R. van & van der Torre, E.J. (2011). Stevig en nuchter. Tijdschrift voor Veiligheid, (10)2, 59-62. Geraadpleegd op http://dare.ubvu.vu.nl/bitstream/handle/1871/38297/Stevig_en_nuchter.pdf?sequence=1
Steden, R. van, Miltenburg, E. & Boutellier, J.C.J. (2014). 101 Things to Do: Unravelling and Interpreting Community Policing. Policing: A Journal of Policy & Practice, 8(2), 144-155. doi:10.1093/police/pau006
Steden, R. van, van Caem-Posch, B. & Boutellier, J.C.J. (2011). The ‘hidden strength’ of active citizenship: The
involvement of local residents in public safety projects. Criminology & Criminal Justice, 11(5), 433-450.
doi:10.1177/1748895811414467
Steur, G.A. van der. (2016). Antwoorden Kamervragen over het bericht dat de politie ontevreden is over de
robuuste basisteams: Tevens het aanbieden rapport Basisteams in de Nationale Politie. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/08/16/antwoorden-kamervragen-over-hetbericht-dat-de-politie-ontevreden-is-over-de-robuuste-basisteams
Steur, G.A. van der. (2016, 4 oktober). Aanbieding drietal rapporten aangaande etnisch profileren door de politie. Geraadpleegd op
72

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2016/10/04/tkaanbieding-drietal-rapporten-aangaande-etnisch-profileren-door-de-politie/tk-aanbieding-drietalrapporten-aangaande-etnisch-profileren-door-de-politie.pdf
Stokkom, B. van & Toenders, N. (2010). De sociale cohesie voorbij: Actieve burgers in achterstandswijken. Amsterdam: University Press. Geraadpleegd op http://dare.uva.nl/cgi/arno/show.cgi?fid=174575
Stol, W. (1996). Politie-optreden en informatietechnologie: Over sociale controle van politiemensen. Lelystad:
Koninklijke Vermande.
Stronks, S. (2015). Community Police Officers and Self-Involved Conflict: An Explorative Study on Reconciliation
with Citizens. Policing, 10(3), 206–221. doi:10.1093/police/pav032
Sumpter, C. (2016). Community policing to counter violent extremism: Evident Potential and Challenging Realities. Singapore: Nanyang Technological University. Geraadpleegd op https://www.rsis.edu.sg/wpcontent/uploads/2016/09/PR160922_Community-Policing-for-CVE.pdf
Terpstra, J. & Fyfe, N.R. (2015). Mind the implementation gap? Police reform and local policing in the Netherlands and Scotland. Criminology & Criminal Justice, 15(5), 527-544. doi:10.1177/1748895815572162
Terpstra, J. (2010). De maatschappelijke opdracht van de politie: Over identiteit en kernelementen van politiewerk. Den haag: BJU.
Terpstra, J., Foekens, P. & van Stokkom, B.A.M. (2015). Burgemeesters over hun Nationale Politie: Een onderzoek naar de opvattingen van burgemeesters over hoe zij hun rol als gezagsdrager onder het regime van de
Nationale Politie kunnen waarmaken. Nijmegen: Radboud Universiteit. Geraadpleegd op
http://www.maatschappijenveiligheid.nl/wordpress/wp-content/uploads/2015/07/150701-Burgemeestersover-hun-nationale-politie.pdf
Terpstra, J., van Stokkom, B. & Spreeuwers, R. (2013). Toezichthouders en handhavers in de (semi)publieke
ruimte. Een internationale vergelijking (Samenvatting). Nijmegen: Radboud Universiteit. Geraadpleegd op
https://www.wodc.nl/images/2209-samenvatting_tcm44-501095.pdf
Thijssen, W. (2015, 17 september). Politieteam registreert vluchtelingen in Nederland: Nieuw team gaat aanmeldcentra ontlasten. Geraadpleegd op http://www.volkskrant.nl/buitenland/politieteam-registreertvluchtelingen-in-nederland~a4143738/
Topping, J. & Byrne, J. (2016). Shadow policing: the boundaries of community-based ‘policing’ in Northern Ireland. Policing and Society, 26(5), 522-543. doi:10.1080/10439463.2014.989152
Torre, E.J. van der, Gieling, M., Dozy, M.C. & Akgül, A. (2011). Op de agenda: Een survey onder wijkagenten.
Apeldoorn: Politieacademie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/82725.pdf
Torre, E.J. van der. (2011). Politiewerk aan de basis: stevig en nuchter. Apeldoorn: Politieacademie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/Lectoraten/gemeenschappelijkeveiligheidskunde/Doc
uments/DEF%2010-264%20Lectorale%20rede%20VDTORRE.pdf
Tuffin, R., Morris, J. & Poole, A. (2006). An evaluation of the impact of the National Reassurance Policing Programme. Home office research. Geraadpleegd op
https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/115825/hors296.pdf
Turnhout et al. (z.j.). Wijkkompas. Geraadpleegd op https://www.movisie.nl/sites/default/files/wijkkompassociale-wijkteams.pdf
Veer, L. van der, van Sluis, A., van de Walle, S. & Ringeling, A. (2013). Vertrouwen in de politie: trends en verklaringen. Apeldoorn: Politie & Wetenschap. Erasmus Universiteit Rotterdam. Geraadpleegd op
https://www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/nieuws/2014/onderzoek-politie-en-wetenschapnaar-vertrouwen-in-de-politie.pdf

73

Veiligheid en Sociaal domein: Samen sterker na de decentralisaties. (z.j.). Amersfoort: BMC. Geraadpleegd op
https://www.bmc.nl/wp-content/uploads/2016/09/Brochure_Veiligheid-en-sociaal-domein_V2.pdf
Veldhuis, G. et al. (2016). Landelijk werkingsdocument: Districten & basisteams. Districten Adviesgroep.
Versteegh, P., van der Plas, T. & Nieuwstraten, H. (2010). The Best of Three Worlds: Effectiever politiewerk door
een probleemgerichte aanpak van hot crimes, hot spots, hot shots en hot groups. Apeldoorn: Politie Academie. Geraadpleegd op
https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/Lectoraten/lectointelligence/Documents/Publicaties/
02_84215%20PA%204_The%20Best%20of%20Three%20Worlds_WEB.pdf
Vierde onderzoek vorming Nationale Politie. (2015). Het verder in werking brengen van de basisteams. Den
Haag: Inspectie Veiligheid en Justitie, Ministerie van Veiligheid en Justitie. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2015/08/31/tk-bijlage-vierde-onderzoek-vormingnationale-politie
Vijfde onderzoek vorming nationale politie. (2016). Vijfde voortgangsonderzoek naar de vorming van de nationale politie; het opsporingsproces in de basisteams en de districtsrecherche. Geraadpleegd op
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/06/20/tk-bijlage-1c-vijfde-inspectie-onderzoekvorming-nationale-politie
Vlek, F. & van Reenen, P. (2012). Voer voor kwartiermakers: Wetenschappelijke kennis voor de inrichting van de
Nationale Politie. Apeldoorn: Politie & Wetenschap. Geraadpleegd op
http://www.politieenwetenschap.nl/cache/files/58132d858e6f9kwartiermakers.pdf
Voortgang transitie jeugd. (2015). Den Haag: Vereniging van Nederlandse gemeenten. Geraadpleegd op
https://vng.nl/files/vng/tweede_kamer_vng-monitor_voortgang_transitie_jeugd.pdf
Vries, A. de & Smit, S. (2016, 18 juli). Predictive policing: politiewerk aan de hand van voorspellingen. Geraadpleegd op http://socialmediadna.nl/predictive-policing-politiewerk-aan-de-hand-van-voorspellingen/
Waard, J. de & Berghuis, B. (2010, 22 april). Wat werkt?: Een systematisch overzicht van recent verschenen
meta evaluaties / synthesestudies binnen de kennisdomeinen situationele criminaliteitspreventie, politiezorg, en strafrechtelijke interventies. Den Haag: Ministerie van Justitie. Geraadpleegd op http://www.veiligontwerp-beheer.nl/publicaties/wat-werkt
Weisburd, D. & Lum, C. (2013). Seattle Police Case Study. Fairfax: Center for Evidence-Based Crime Police. Geraadpleegd op http://cebcp.org/evidence-based-policing/what-works-in-policing/seattle-police-case-study/
Weisburd, D., Farrington, D.P. & Charlotte G. (Eds.). (2016). What Works in Crime Prevention and Rehabilitation: Lessons from Systematic Reviews. New York: Springer.
Weisburd, D., Telep, C., Hinkle, J. & Eck, J. (2008). The Effects of Problem-Oriented Policing on Crime and Disorder. Washington, DC: U.S. Department of Justice. Geraadpleegd op
https://www.ncjrs.gov/pdffiles1/nij/grants/224990.pdf
Welkom op de rekruteringssite van de Politie. (z.j.). Geraadpleegd op http://www.jobpol.be/home/index2
Westerveld, W. (2012). De ontwikkeling van de wijkagent. Twente: Universiteit. Geraadpleegd op
http://essay.utwente.nl/62643/1/MSc_W_Westerveld.pdf
Wiebrens, C. (2004). Gebiedsgebonden politiezorg: Kennen en gekend worden. Justitiële verkenningen, 30(5),
79-92. Geraadpleegd op https://www.wodc.nl/images/jv2004-5-artikel-06_tcm44-58295.pdf
Wilson, J.Q. & Kelling, G.L. (1982). Broken windows. The police and neighborhood safety. Atlantic Monthly,
249(3), 29-38. Geraadpleegd op http://www.theatlantic.com/magazine/archive/1982/03/brokenwindows/304465/?single_page=true
Zoomer, O., Geurts, P. & van der Vijver, K. (z.j.). De gebiedsgebonden politiezorg als uitdaging.
Enschede: Universiteit Twente. Geraadpleegd op http://doc.utwente.nl/95541/1/3201.pdf

74

Respondenten en andere betrokkenen in het onderzoek
Frank Diender
Rita Heilbron
Ilona Kalksma
Tolga Koklu
Bert Kreulen
Joanne van der Leun
Ton Lindhout
Guus Meershoek
Teun Meurs
Esther de Mol
Martin Scherpenisse
Pieter Jan van Slooten
George Spier
Rien van der Steenoven
Frank Stevenas
Bas van Stokkom
Wouter Stol

Patrick Voss
Paul de Vrind
Bert Westland
Marcel Zethoven

Wijkagent expert
Wijkagent expert
Bureau Regioburgemeesters, Den Haag
Embedded Senior Strategic Advisor, Germany

Beleidsadviseur Politie Amsterdam
Hoogleraar Criminologie, Faculteit der Rechtsgeleerdheid,
Universiteit Leiden
Hoofd veiligheid bij de Gemeente Utrecht
Politie Academie
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Lectoraat Innovatie in de
Publieke Sector, promovendus
Bureau Regioburgemeesters, Den Haag
Politie Rotterdam
Directie Veiligheid, Amsterdam
Bureau Regionale Veiligheidsstrategie Midden Nederland
Stadsmarinier Rotterdam
Projectleider bij stadsmariniers Gemeente Rotterdam
Senior onderzoeker Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Radboud
Universiteit Nijmegen
Lector cybersafety aan de NHL Hogeschool en de Politieacademie
Senior Strategic Advisor United Kingdom London, Engeland

Liaisonofficier Lille, Frankrijk
Embedded officer in België
Operationeel Specialist – GGP, Voorzitter Landelijk Platform
Professie Wijkagent

75

Bijlage: Kenmerken GGP en benaderingen die hiermee in verband
worden gebracht
Benaderingen
Gebiedsgebonden Politiewerk

Kenmerken
Volgens Terpstra (2016)
 Nabij, zichtbaar en aanspreekbaar;
 Breed scala aan problemen (niet alleen criminaliteit, maar ook overlast, onveiligheidsgevoelens en angst voor criminaliteit);
 Brede taakopvatting: GGP kan afhankelijk van de problematiek vragen om een reactieve,
preventieve en proactieve benadering;
 Samenwerking met uiteenlopende andere partijen;
 Betrokkenheid van burgers: samen problemen aanpakken (proactief, preventief, reactief).
Volgens Onrust en Voorman (2013) afgeleid van Community Policing…
 Politiewerk in een gebied van beperkte geografische omvang, zoals een wijk, buurt of
dorp, uitgevoerd door een vaste groep politiefunctionarissen vanuit een vestiging binnen dat gebied.
 Politiefunctionarissen zijn het vaste aanspreekpunt voor bewoners, bedrijven en instanties binnen de wijk of buurt, waardoor de herkenbaarheid en aanspreekbaarheid van de
politie wordt bevorderd. Hierdoor is de politiefunctionaris in staat om problemen vroegtijdig te onderkennen en aan te pakken.
 Samenwerking met burgers en andere relevante veiligheidspartners staat centraal, en
vormen problemen en behoeften in de buurt het uitgangspunt.
 Bottom-up aanpak, waarbij de gebiedsgebonden politiefunctionaris de rest van de politieorganisatie en andere instanties informeert en inschakelt wanneer dit nodig is om zo
goed mogelijk maatwerk te kunnen leveren (Wiebrens, 2004).

Community
Policing

Community Policing is gebaseerd op een keur aan verschillende theorieën en opvattingen.
Geen eenduidige definitie te geven van deze politiestrategie volgens (Onrust en Voorman,
2013).
Kenmerken:
 Permanente toewijzing van agenten aan specifieke taken en meestal ook aan een bepaald geografisch gebied;
 Implementatie van verschillende gemeenschapsgerichte preventiestrategieën, zoals het
instellen van een buurtwacht en het geven van informatie over activiteiten die burgers
zelf kunnen ondernemen om hun omgeving veiliger te maken;
 Decentralisatie van autoriteit en verantwoordelijkheid;
 Deelname aan veiligheidsnetwerken met andere veiligheidspartners en burgers;
 Toepassen van een probleemoplossende werkwijze.

Brede probleemoriëntatie (Terpstra, 2008).
Een belangrijk kenmerk is de rol van de burgers in de benadering, hetzij bij het bepalen van
prioriteiten, of bij het vervullen van taken in de uitvoering van politiewerk, zoals in het voorbeeld van buurtwacht

Reassurance
Policing

‘Reassurance policing’ werd ontwikkeld in Surrey (UK) door de Surrey Police en de University
of Surrey en is gebaseerd op het ‘signal crimes’ perspectief van Martin Innes. De manier
waarop bewoners veiligheid en leefbaarheid beleven en ervaren kan sterk afwijken van de
overtuiging die de politie, overheid c.q. bestuur hebben (en criminaliteitscijfers laten zien).
Dit wordt wel de 'reassurance gap' genoemd. Reassurance policing zet in op het dichten van
deze kloof om met input van burgers, ondernemers en veiligheidspartners, onveiligheidsbeleving, overlast en signaalcriminaliteit tegen te gaan. Dit perspectief gaat er vanuit dat som76

mige soorten criminaliteit en verstoringen van de openbare orde (bv. verloedering) belangrijker zijn voor burgers dan andere soorten. Deze voorvallen moeten door de politie opgepakt worden als signalen waarmee zij aan de slag moet om gevoelens van risico’s bij burgers
te verminderen, het gevoel van veiligheid te vergroten en het vertrouwen in de overheid te
bevorderen.
(https://hetccv.nl/onderwerpen/veiligheidsbeleving/praktijkvoorbeelden/allepraktijkvoorbeelden/buurtsignaal-dorpsignaal/)
 Doelgerichte activiteiten gericht op probleemoplossing om criminaliteit en verstoringen
van de openbare orde in buurten/wijken te verminderen;
 burgerbetrokkenheid in het proces van prioriteren van problemen en actie ondernemen;
 zichtbare aanwezigheid van benaderbare en bekende ‘authority figures’ in buurten/wijken, in het bijzonder politieagenten en andere handhavers van de openbare orde.
(Home Office Research Study 296 An evaluation of the impact of the National Reassurance
Policing Programme, Rachel Tuffin, Julia Morris and Alexis Poole (2006)
Re-assuring policing legt het accent op veiligheidsheidsbeleving. Hoewel de maatregelen
ogenschijnlijk dezelfde zijn als binnen community policing ligt het accent meer op het belevingsaspect. Die beleving is gediend bij zichtbaarheid van de politie, benaderbaarheid, communicatie en publiciteit over aanpak en evaluatieresultaten
Problem
Oriented Policing / Probleemgestuurde politiezorg

Third party
policing

Methode voor het analyseren en oplossen van criminaliteitsproblemen, die volgens Onrust
en Voorman (2013) kan worden toegepast in combinatie met andere overkoepelende politiestrategieën zoals de gebiedsgebonden politiezorg.
Benadering is gebaseerd op het SARA-model (acroniem voor Scanning Analysis Response
Assessment).
1. Scanning: ontdekken van de belangrijkste chronische veiligheidsproblemen.
2. Analysis: verdiepende analyse van achtergronden en oorzaken van het specifieke
probleem.
3. Response: uitvoering van een afgestemde combinatie van preventieve, strafrechtelijke en bestuurlijke maatregelen door samenwerkende partners
4. Assessment: effectmeting waarbij wordt nagegaan of de uitgevoerde maatregelen
effect hebben gehad. Indien dit niet het geval blijkt, dan is het de bedoeling dat de
hele cyclus opnieuw wordt doorlopen net zolang totdat het veiligheidsprobleem is
opgelost.
Kenmerkend voor deze benadering is de focus op problemen in plaats van op incidenten.
Door op problemen en patronen in de ontwikkeling daarvan te focussen, wordt de kans groter dat er fundamentele oplossingen gevonden worden en dat er inzicht ontstaat in de dynamiek van de ontwikkeling van problemen en de effecten van interventies
De politiestrategie Third Party Policing is een afgeleide van Community Policing, waarbij de
politie een derde partij inzet om criminaliteit terug te dringen. Buerger en Mazerolle (1998)
omschrijven Third Party Policing als de inspanningen die de politie levert om personen die
zelf geen strafbare feiten plegen, te overtuigen of te dwingen om maatregelen te nemen die
een regulerende werking hebben op de strafbare feiten gepleegd door andere personen.
Third Party Policing kan zowel gericht zijn op de preventie van criminaliteit als op de beheersing ervan. Als de doelstelling van Third Party Policing preventief van aard is, zullen de inspanningen van de politie voornamelijk gericht zijn op het onderhouden van goede relaties
met lokale ondernemers, woningbouwverenigingen en andere betrokkenen. Is de doelstelling het beheersen van een bestaand criminaliteitsprobleem, dan zijn de inspanningen van de
politie gericht op het bijsturen van het gedrag van lokale partners, waarvan verwacht wordt
dat dit van invloed is op de lokale problematiek (Mazerolle & Ransley, 2005).

77

Voorbeelden van verschillende vormen van Third Party Policing zijn het uitoefenen van druk
op een woningcorporatie om een overlastgevende persoon uit de woning te zetten (Third
Party Policing gericht op 16 personen); het overtuigen van de gemeente om een samenscholingsverbod in te stellen via de APV (Third Party Policing gericht op gebieden); het overtuigen
van slachtoffers van huiselijk geweld om een straatverbod aan te vragen (Third Party Policing
gericht op slachtoffers) en het uitoefenen van druk op horecagelegenheden om een streng
deur- en schenkbeleid te hanteren (Third Party Policing gericht op situaties) (Mazerolle &
Ransley, 2005).
(Onrust en Voorham, 2013)
Kenmerkend voor Third Party policing is de actieve inzet van andere actoren dan de politie
zelf. Daardoor wordt gewerkt aan betrokkenheid, draagvlak en een versterkte informatiepositie.
Informatiegestuurd Politiewerk

Predictive policing

Het informatiegestuurd werken komt van oorsprong uit Engeland waar men het Intelligence
Led Policing (ILP) noemde. In Nederland is de naam ILP aanvankelijk in Intelligence Gestuurde Politie (IGP) vertaald, maar later geëvolueerd naar wat we nu ‘intelligencegestuurd politiewerk’ noemen.
Dit bestaat uit de stappen: verzamelen, vastleggen, veredelen en analyseren. Het verzamelen van informatie begint al op straat. Alles wat agenten op straat horen en zien en wat door
politiemedewerkers wordt opgemerkt, wordt vastgelegd in de daarvoor bestemde systemen
van onze organisatie. Er is dan sprake van data: ruwe gegevens die veredeld moeten worden.
Zodra deze gegevens gecontroleerd zijn, hiaten zijn aangevuld en tegenstrijdigheden eruit
zijn gehaald (het veredelen) en we deze gegevens gaan interpreteren c.q. in een bepaalde
context plaatsen, spreken we over informatie. Als we vervolgens deze informatie combineren met andere informatie, bestaande (wetenschappelijke) inzichten en verbanden aanbrengen tussen de verschillende soorten informatie, spreken we over kennis. Pas hierna is er
sprake van intelligence, namelijk de actiegerichte informatie welke kan leiden tot politieel
handelen.
(https://www.politieacademie.nl/onderwijs/canonggp/planmatigenmethodischwerken/Pagi
nas/Informatiegestuurd-politiewerk.aspx)
Kenmerkend in deze benadering is het accent op dataverzameling, data analyse en verdieping
Predictive policing is een benadering gericht op het analyse van data om op grond daarvan
voorspellingen te kunnen doen van criminaliteit, zodat op die voorspelde ontwikkelingen
strategieën voor politiewerk kunnen woerden geënt.
Kenmerkend is het voorspellende karakter van de aanpak. Door inzet van analyses van data
indien mogelijk en het verrichten van analyses met behulp van statistische en wiskundige
modellen wordt geprobeerd greep te krijgen op ontwikkelingen die zich gaan voordoen

78