Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 682

Evaluatie Wet uniformering loonbegrip

Nr. 18

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2017
Naar aanleiding van de evaluatie van de Wet uniformering loonbegrip
(Kamerstuk 33 682, nr. 1) en de motie Groot1, heeft het kabinet in
december 2013 aan de Tweede Kamer gerapporteerd over de loonstrookjeseffecten en de relatie met het koopkrachtbeeld 2014 (Kamerstukken
33 682 en 32 131, nr. 12). Er is toegezegd de Kamer hierover jaarlijks te
informeren. In deze brief geef ik u, mede namens de Staatssecretaris van
Financiën, een overzicht van de loonstrookjes en de koopkrachteffecten
voor 2018 op basis van de Decemberraming van het CPB.
Allereerst geeft deze brief een indruk van de loonstrookjes in januari 2018.
Hierin zijn de wijzigingen in het belastingplan meegenomen die in januari
op het loonstrookje zichtbaar worden. Verder komen in deze brief
wijzigingen aan bod die niet te zien zijn op het loonstrookje, zoals
wijzigingen in de toeslagen. De veranderingen in de inkomstenbelasting,
toeslagen en de zorgpremie, bepalen samen met de ontwikkeling van
lonen en prijzen het koopkrachtbeeld van 2018.
De loonstrookjes laten volgend jaar voor de meeste mensen een plus zien.
Het overgrote deel van de werknemers ziet volgend jaar een hoger
nettoloon op het loonstrookje. Het loonstrookje van de pensioenfondsen
is negatief door een hogere inkomensafhankelijke bijdrage aan de
zorgverzekeringswet. De AOW, die iedere gepensioneerde ontvangt, stijgt
mee met de lonen en is daardoor wel positief.
Het koopkrachtbeeld is volgend jaar voor de meeste huishoudens positief.
Het pakket aan lastenverlichting dat in het Regeerakkoord (bijlage bij
Kamerstuk 34 700, nr. 34) is afgesproken is in 2018 nog niet te zien in de
koopkracht. Deze lastenverlaging zal zichtbaar zijn vanaf 2019. Komend
jaar krijgen ouderen wel al een groter belastingvoordeel. Daarnaast
kunnen mensen met recht op zorgtoeslag en kindgebonden budget een
1

kst-33682-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 33 682, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 682, nr. 18

1

hogere toeslag tegemoet zien. Dit hogere bedrag wordt al in december
2017 uitbetaald.
Loonstrookjes 2018 licht positief
In tabel 1 worden de loonstrookjeseffecten (de verandering in het netto
maandloon van december 2017 op januari 2018) voor werknemers,
uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden getoond. Hierin is nog geen
loonstijging meegenomen. Werknemers die wel een loonstijging
tegemoet zullen zien in januari hebben een positiever loonstrookje dan in
tabel 1. De wettelijke verhoging van de uitkeringen en de AOW zit wel in
de berekeningen.
Werkenden
•

•

Werkenden zien een hoger nettoloon vanaf januari. Dit komt voornamelijk door de geïndexeerde heffingskortingen. Hierdoor hoeft minder
belasting betaald te worden. Ook de lagere pensioenpremie draagt bij
aan een hoger nettoloon.
Op het maandelijkse loonstrookje is het vakantiegeld niet meegenomen. Hierdoor verzilveren werkenden op € 20.600 (circa WML) niet de
volledige arbeidskorting waar ze recht op hebben en zien zij een
negatief effect op het loonstrookje van januari. Dit wordt bij de
belastingaangifte hersteld, waardoor ook zij er uiteindelijk op vooruit
gaan in 2017.

Uitkeringsgerechtigden
•

Bijstandsgerechtigden hebben een hoger netto inkomen in 2018 door
de reguliere loonindexatie waaraan de bijstand gekoppeld is.

Gepensioneerden
•
•

AOW’ers zien in januari een vooruitgang op hun loonstrookje van de
SVB door de halfjaarlijkse verhoging van de AOW.
Op het loonstrookje van de pensioenfondsen is het nettoloon in veel
gevallen lager in januari omdat de pensioenfondsen niet indexeren
terwijl de premie van de zorgverzekeringswet voor iedereen stijgt.
Werknemers betalen dit uit hun loonruimte, maar zelfstandigen en
gepensioneerden betalen de premie uit hun brutoinkomen.2

Verder zijn er voor midden- en hoge inkomens effecten op het nettoinkomen door een aantal wijzigingen in de belastingen die compenseren
voor de afbouw van de hypotheekrenteaftrek (voortkomend uit de Wet
woningmarkt 2014). Binnen de belastingschijven valt het inkomen pas
later in het toptarief (de derde schijf wordt verlengd met € 995). Het tarief
van de tweede en derde schijf gaat met 0,05%-punt omhoog naar 40,85%.
Het tarief van de vierde schijf wordt verlaagd met 0,05%-punt naar
51,95%.
Ook zijn er volgend jaar wijzigingen die niet zichtbaar zijn in tabel 1, maar
wel een effect hebben op het inkomen. Veranderingen in de toeslagen
worden verderop in deze brief toegelicht.
• Voor Wajongers met arbeidsvermogen daalt het brutouitkeringsbedrag
met 5%-punt. Dit is een uitwerking van het sociaal akkoord uit 2013 en
de Participatiewet uit 2015. Bij het sociaal akkoord in 2013 was nog
afgesproken met sociale partners dat de Wajongers met arbeidsvermo2

Het tarief voor ouderen en zelfstandigen ligt dan ook lager dan het tarief waartegen werkgevers
premie afdragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 682, nr. 18

2

•

•

•

•

gen over gingen naar de Participatiewet, onder bijstandregime. Dit is
later verzacht, waardoor er geen vermogenstoets en partnerinkomenstoets meer op Wajongers met arbeidsvermogen van toepassing was.
De netto-achteruitgang ligt tussen de 0 en 5%-punt afhankelijk van de
individuele situatie. Dit hangt bijvoorbeeld af van of er een hogere
aanvulling vanuit de Toeslagenwet (TW) geldt. Voor werkzame
Wajongers is het effect van de uitkeringsverlaging afhankelijk van de
hoogte van het arbeidsinkomen. Ook daarbij kan de TW op basis van
de individuele situatie leiden tot een (gedeeltelijke) reparatie van de
uitkeringsverlaging. Voor Wajongers die in de voortgezette werkregeling zitten en meer dan 20% WML verdienen heeft de uitkeringsverlaging geen effect. Wajongers zonder arbeidsvermogen behouden een
brutouitkering van 75%-minimumloon.
Een aantal veranderingen voor gepensioneerden wordt niet direct
zichtbaar op het loonstrookje, maar is wel relevant voor hun inkomen
in 2018. Zo gaat de ouderenkorting voor ouderen met een individueel
inkomen tot € 36.351 omhoog met € 124. De alleenstaandeouderenkorting daalt met € 15. Deze maatregelen hebben per saldo een
positief effect op het inkomen van gepensioneerden.
De alleenstaandeouderenkorting wordt ook toepasbaar voor ouderen
met een Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO) en zonder
recht op AOW. Hierdoor hoeven alleenstaande ouderen met een
volledige AIO-uitkering geen aangifte inkomstenbelasting meer te
doen om de alleenstaandeouderenkorting te gelde te maken.
Er komt voor AOW-gerechtigden een aftrek in de Wlz/Wmo op het
inkomen waarover de inkomensafhankelijke bijdrage wordt bepaald.
Hun eigen bijdrage Wlz/Wmo blijft daardoor gelijk. Dit is een compensatie voor de doorwerking van het afschaffen van de ouderentoeslag
(extra heffingsvrij vermogen 65-plus in box 3) per 2016. Deze maatregel zou zonder aanvullende maatregelen vanaf 2018 resulteren in
hogere eigen bijdragen voor gepensioneerden met vermogen.
In 2018 wordt daarnaast de eigen bijdrage in de langdurige zorg
verlaagd in situaties waarin de cliënt (of zijn of haar partner) zelf nog
woonlasten draagt. Daarvan is sprake als Wlz-zorg wordt afgenomen
zonder verblijf in een instelling. Dit zorgt voor een extra koopkrachtplus tot 4% voor deze zorggebruikers, die niet in de reguliere koopkrachtplaatjes zit.

Tabel 1: Loonstrookjeseffecten in 2018
Loonstrookjeseffecten
Werknemer (exclusief contractloonstijging)
20.600 (circa WML)
37.000 (modaal)
74.000 (2xmodaal)
111.000 (3xmodaal)
Uitkeringen (inclusief indexatie)
Bijstand
Bijstand alleenstaande ouder
Uitkering bruto 30.000
Uitkering bruto 40.300 (maximale sociale uitkering)
Gepensioneerd1 (AOW inclusief indexatie)
AOW
Aanvullend pensioen
10.000 pensioen
30.000 pensioen

2018
-0,2%
0,4%
0,4%
0,5%
0,5%
0,5%
0,8%
0,8%
0,7%
-0,3%
-0,3%

1

Voor de AOW en het aanvullend pensioen zijn de loonstrookjeseffecten per inkomensbron te
zien. Bij het aanvullend pensioen is het loonstrookjeseffect van de AOW-uitkering dus niet
meegenomen.

Bron: SZW-berekeningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 682, nr. 18

3

Wat verandert er in de toeslagen?
De toeslagen zijn niet zichtbaar op het loonstrookje, toch vormen zij voor
veel mensen een belangrijke aanvulling op hun inkomen. Naast de
reguliere verhoging gaan in 2018 de zorgtoeslag en het kindgebonden
budget verder omhoog. Omdat toeslagen op voorschotbasis worden
uitgekeerd, worden de hogere bedragen al per december 2017 uitbetaald.
Verder vinden er aanpassingen plaats in de kinderopvangtoeslag.
• De zorgtoeslag gaat omhoog met € 73 voor een alleenstaande en € 78
voor een paar. Dit is meer dan alleen een compensatie voor de hogere
zorgpremie die stijgt met € 22.
• Het kindgebonden budget voor het tweede kind wordt € 79 hoger in
2018 en komt uit op € 977.
• Op 1 januari 2018 wordt de Wet Innovatie en Kwaliteit kinderopvang
ingevoerd (Kamerstuk 34 597). Dit leidt tot hogere uurprijzen in de
dagopvang en de buitenschoolse opvang, daarom wordt tegelijkertijd
de vergoede maximumuurprijs voor de kinderopvangtoeslag ook
verhoogd en ontvangen huishoudens meer toeslag.
Koopkrachtontwikkeling 2018
De koopkrachtontwikkeling geeft een vollediger beeld van het
besteedbaar inkomen dan het loonstrookje. Er wordt niet alleen naar de
ontwikkeling van het nettoloon in januari gekeken, maar het beeld over
het hele jaar 2018 wordt in ogenschouw genomen. Hierbij is ook rekening
gehouden met inflatie, de zorgpremie, de hogere toeslagen waar mensen
recht op hebben en met de gemiddelde loonontwikkeling. Omdat deze
cijfers betrekking hebben op 2018 is de lastenverlichting uit het regeerakkoord, die vanaf 2019 gefaseerd ingevoerd zal worden, nog niet te zien in
dit koopkrachtbeeld.
Tabel 2 geeft de koopkrachtontwikkeling weer voor de voorbeeldhuishoudens. Hierin worden woonsituatie, inkomen uit vermogen en
veranderingen in de rente niet meegenomen.
• De koopkrachtontwikkeling van tweeverdieners en alleenstaanden
stijgt tussen de 0,2% en 0,5%. Werkenden met een lager inkomen
profiteren van een hogere zorgtoeslag. Hogere inkomens hebben
profijt van de verlenging van de derde schijf waardoor een kleiner deel
van het inkomen in het toptarief valt.
• Alleenverdieners met kinderen zien rond modaal een min van 0,2%
vanwege de afbouw van de overdraagbaarheid van de algemene
heffingkorting. Wel hebben zij profijt van een hoger kindgebonden
budget. Alleenverdieners op twee keer modaal zien een plus van 0,1%
door de verlenging van de derde schijf.
• Sociale minima met kinderen behouden hun koopkracht of zien een
lichte stijging van 0,1% omdat zij naast de extra zorgtoeslag ook een
hoger kindgebonden budget ontvangen. Alleenstaanden zonder
kinderen zien een min van 0,1% omdat de geïndexeerde bijstandsuitkering en hogere zorgtoeslag de inflatie niet volledig compenseert.
• Gepensioneerden met enkel AOW gaan er op vooruit of hebben
koopkrachtbehoud door het verhogen van de zorgtoeslag en de
jaarlijkse verhoging van de AOW. Ouderen met een individueel
inkomen tot € 36.351 profiteren van de verhoging van de ouderenkorting waardoor ze minder belasting betalen. De beperkte indexatie van
de aanvullende pensioenen heeft echter een negatief effect op de
koopkracht, waardoor de koopkracht van ouderen met € 10.000
aanvullend pensioen per saldo licht negatief is (-0,1%).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 682, nr. 18

4

Tabel 2: Koopkrachtontwikkeling van de voorbeeldhuishoudens in 2018
Koopkrachtcijfers
Actieven:
Alleenverdiener met kinderen
Modaal
2 x modaal
Tweeverdieners
Modaal + ½ x modaal met kinderen
2 x modaal + ½ x modaal met kinderen
Modaal + modaal zonder kinderen
2 x modaal + modaal zonder kinderen
Alleenstaande
Minimumloon
Modaal
2 x modaal
Alleenstaande ouder
Minimumloon
Modaal
Inactieven:
Sociale minima
Paar met kinderen
Alleenstaande
Alleenstaande ouder
AOW (alleenstaand)
(alleen) AOW
AOW +10000
AOW (paar)
(alleen) AOW
AOW +10000

%
Stand december
-0,2%
0,1%
0,4%
0,5%
0,3%
0,4%
0,2%
0,3%
0,5%
0,5%
0,2%

0,0%
-0,1%
0,1%
0,2%
-0,1%
0,0%
-0,1%

Bron: SZW-berekeningen

Natuurlijk geeft ook het koopkrachtbeeld geen volledig beeld van de
veranderingen in de portemonnee van elk huishouden. Allereerst betreft
dit een statische ontwikkeling, waarbij dynamische veranderingen in de
gezinssamenstelling, werksituatie et cetera niet worden meegenomen. Als
mensen een bonus ontvangen, promotie maken, gaan samenwonen of
hun baan kwijtraken, heeft dit in veel gevallen een veel groter effect op de
koopkracht dan de beleidseffecten die met het statische beeld worden
getoond.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 682, nr. 18

5