Poldis 2010
Criminaliteitsbeeld discriminatie
Wouter de Wit | Evelien Sombekke
Juni 2011

Projectnummer: 34000945
Opdrachtgever: Het Landelijk ExpertiseCentrum Diversiteit van de politie

 2011 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen
Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave
worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke
andere wijze dan ook, en evenmin in een retrieval systeem worden opgeslagen, zonder de voorafgaande
schriftelijke toestemming van het ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen.
No part of this book/publication may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other
means without written permission from the publisher.

ii

Inhoud

1 Inleiding

1

2 Aantal incidenten
2.1 Totaal aantal incidenten
2.2 Regionaal overzicht

5
5
5

3 Discriminatie: geslacht en gronden
3.1 Geslacht van verdachten en slachtoffers
3.2 Discriminatiegronden
3.3 Politiemedewerkers

8
8
9
11

4 Wijze van discriminatie, locatie en middelen
4.1 Wijze van discriminatie
4.2 Locaties

12
12
13

5 Discriminatiegronden naar regio
5.1 Antisemitisme naar regio
5.2 Discriminatie op grond van homoseksualiteit naar regio
5.3 Religie / levensovertuiging naar regio
5.4 Herkomst en etniciteit naar regio

17
17
19
20
22

6 Conclusie

24

Bijlage 1

26

iii

iv

1 Inleiding
Binnen de Nederlandse politie is de portefeuille discriminatiebestrijding ondergebracht bij het Landelijk ExpertiseCentrum Diversiteit van de politie (LECD). De
strafrechtelijke aanpak van discriminatie heeft binnen het LECD prioriteit. Optimalisering van de politieregistratie en het verhogen van de aangiftebereid onder burgers
worden gezien als noodzakelijke voorwaarden om discriminatie als maatschappelijk
fenomeen aan te pakken.
Registratie incidenten met discriminatoir karakter
Sinds 2008 wordt in elke politieregio een registratie bijgehouden van incidenten met
een discriminatoir karakter. Dit gebeurt, vanaf 2009, op basis van het registratiesysteem Basisvoorziening Handhaving (BVH). Voordat BVH werd ingevoerd bestonden
er verschillende registratiesystemen. Landelijk geldt de afspraak dat vanuit het basis
registratiesysteem elke regio de incidenten met een discriminatoir karakter gegevens
overbrengt naar het landelijk uniforme regionale zaaksoverzicht. Dit overzicht is
gebaseerd op een format in excel dat door het LECD is vastgesteld. De incidenten uit
het zaaksoverzicht worden in elke politieregio besproken in een Regionaal Discriminatie Overleg (RDO) (conform de Aanwijzing Discriminatie 2007). Aan het RDO
wordt deelgenomen door de politie, een vertegenwoordiger van de antidiscriminatievoorzieningen (ADV) en een gespecialiseerde officier van Justitie. Soms is ook een
gemeentelijke vertegenwoordiger aanwezig. De zaaksoverzichten vormen ook een
bron voor de jaarlijkse criminaliteitsbeelden discriminatie (de POLDIS rapportages).
Een meer uitgebreide beschrijving van de werkwijze van dataverzameling en de totstandkoming van het registratieformulier is terug te lezen in bijlage 1 en het rapport
over 20081.
Verbeteringen in registratie, verwerking en rapportage
In de eerste rapportage over 2008 is een aantal knelpunten gesignaleerd in de wijze
van registratie, verwerking en rapportage. De registratie in de regio’s vindt bijvoorbeeld niet uniform en eenduidig plaats. Na de zomer van 2009 is het LECD een project gestart om verbeteringen aan te brengen in de registratie, verwerking en rapportage. Door omstandigheden heeft dit project enige vertraging opgelopen. In 2011 is
het project verder aangescherpt om POLDIS te optimaliseren.
Het doel van dit project is te komen tot heldere onderzoeksvragen, aan de wet getoetste en duidelijk omschreven discriminatiegronden en een meer uniforme en lande-

1 Tas, F. & Wit, W.P.G. de (2009). POLDIS 2008. Criminaliteitsbeeld Discriminatie. Zutphen: LECD
politie.

1

lijke ondersteunde wijze van registratie in de regio’s. Dit gebeurt in samenwerking
met de portefeuillehouders en contactpersonen discriminatie in de regiokorpsen. Het
ITS en P. Rodrigues adviseren inhoudelijk. Ook zal worden nagegaan welk deel van
de registratie verder kan worden geautomatiseerd om zo het werk in de regio’s te
verlichten.
De opgelopen vertraging in het verbeter traject betekent overigens dat de registratie
van incidenten met een discriminatoir karakter in 2009 en in 2010 nog op nagenoeg
dezelfde wijze is verlopen als in 2008. Ook de huidige verwerking van de gegevens
en rapportage hebben een vergelijkbare opzet als de rapportage over 2008 en 2009.
Interpretatie van resultaten
Benadrukt dient te worden dat de hier gepresenteerde gegevens de door de politie
geregistreerde en aangeleverde incidenten met een discriminatoir karakter zijn.
Andere organisaties die discriminatie-incidenten registreren zijn Art.1 (de antidiscriminatievoorzieningen), het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI) en de Commissie
Gelijke Behandeling. Een eventuele vergelijking tussen rapportages van de diverse
organisaties dient te worden gedaan met de nodige voorzichtigheid. Het doel van
registratie en de wijze waarop wordt geregistreerd is in elke organisatie anders. Dit
kan tot afwijkingen in de gegevens leiden welke zonder nauwkeurige kennis van de
organisaties en de registratiewijze niet zijn te verklaren. Bij alle instanties die zich
bezig houden met de bestrijding van discriminatie is de meldings- en aangiftebereidheid van slachtoffers een zorgpunt. Daardoor blijft het lastig om een goed beeld te
krijgen van de maatschappelijke werkelijkheid.
De cijfers en uitkomsten in deze rapportage worden niet alleen bepaald door de werkelijke discriminatie en aangiftebereidheid, maar ook door de registratiepraktijk bij de
politie en eventuele verschillen daarin tussen politieregio’s. Ze zijn daarmee ook een
afspiegeling van de prioriteiten van de betreffende politieregio’s en de regionale
interpretaties van de landelijke informatievraag 2. Daarnaast speelt de vraag of we met
deze registratie werkelijk datgene meten wat we denken te meten. Discriminatie kent
vele vormen, sommige situaties zijn duidelijk als discriminatie herkenbaar, andere
situaties zijn lastiger te interpreteren. Dit levert vragen op rondom de validiteit van de
hier gepresenteerde uitkomsten.
In deze rapportage wordt in principe elke incidentregistratie die is aangeleverd door
de politie als discriminatie gezien. Alleen in de gevallen dat de tekstuele informatie
over het incident onvoldoende is of aangeeft dat het geen discriminatie betreft wordt
het incident aangemerkt als ‘geen discriminatie’.

2

Opgenomen in het POLDIS project als een van de verbeterpunten.

2

De resultaten in dit rapport dienen om bovengenoemde redenen met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden.
Leeswijzer
Deze rapportage is verder als volgt opgebouwd.
In hoofdstuk twee wordt het totaal aantal aangeleverde registraties en het aantal incidenten naar regio weergegeven.
In hoofdstuk drie komen het geslacht van de daders en slachtoffers en de discriminatiegronden van de incidenten aan bod.
In hoofdstuk vier besteden we aandacht aan de wijze van discriminatie, de locatie van
de discriminatie en de gebruikte middelen bij de discriminatie.
In hoofdstuk vijf worden de discriminatiegronden weergegeven naar regio.
Tot slot worden in hoofdstuk zes de conclusies besproken.

3

4

2 Aantal incidenten

In dit hoofdstuk worden de totale aantallen en de aantallen incidenten naar regio
weergegeven. We vergelijken de incidenten uit 2010 steeds met de incidenten uit
2008 en 2009.
2.1

Totaal aantal incidenten

In tabel 1 zijn de totale aantallen aangeleverde incidenten van 2008 tot en met 2010
weergegeven. In deze rapportage zijn de gegevens van de regio Zaanstreek-Waterland
en van het KLPD niet verwerkt. Hiervan zijn geen zaaksoverzichten aangeleverd aan
het LECD.

Tabel 1 – Aangeleverde incidenten in 2008, 2009 en 2010, in aantallen

Bruto totaal
Verwijderd
Netto totaal

2008
n
2.275
37
2.238

2009
n
2.577
365
2.212

2010
n
2.777
239
2.538

Vanuit de regio’s zijn in 2010 in totaal 2.777 records met registraties aangeleverd.
Hiervan zijn 239 aangemerkt als incidenten met onvoldoende informatie of incidenten
die geen discriminatie zijn volgens de gebruikte classificaties in deze rapportage.
In 2010 zijn er aanzienlijk meer incidenten met een discriminatoir karakter aangeleverd dan in 2008 en 2009. De grootste toename in de registraties is terug te vinden in
de regio’s Amsterdam-Amstelland en Rotterdam Rijnmond, zoals te zien is in tabel 2.

2.2

Regionaal overzicht

In tabel 2 is het aantal door de politie geregistreerde incidenten met een discriminatoir
karakter naar regio weergegeven. Het valt direct op dat een aantal regio’s veel meer
incidenten registreren en aanleveren dan andere regio’s.

5

Tabel 2 – De verdeling van incidenten over de regio’s in 2008 tot en met 2010.
2008
2009
2010
n
%
n
%
n
%
Amsterdam-Amstelland
354
15,8
269
12,2
476
18,8
Rotterdam Rijnmond
86
3,8
285
12,9
455
17,9
Noord-Holland-Noord
131
5,9
26
1,2
138
5,4
Limburg Zuid
192
8,6
195
8,8
129
5,1
Zeeland
78
3,5
201
9,1
125
4,9
Limburg Noord
175
7,8
148
6,7
120
4,7
Twente
167
7,5
123
5,6
113
4,5
IJsselland
127
5,7
110
5,0
106
4,2
Zuid-Holland-Zuid
159
7,1
98
4,4
105
4,1
Brabant-Zuid-Oost
47
2,1
55
2,5
100
3,9
Noord- en Oost-Gelderland
71
3,2
105
4,7
99
3,9
Kennemerland
91
4,1
24
1,1
92
3,6
Midden- en West-Brabant
45
2,0
66
3,0
84
3,3
Flevoland
24
1,1
66
3,0
65
2,6
Brabant-Noord
17
0,8
93
4,2
63
2,5
Groningen
23
1,0
35
1,6
58
2,3
Friesland
27
1,2
23
1,0
45
1,8
Drenthe
0
0,0
12
0,5
37
1,5
Utrecht
61
2,7
71
3,2
34
1,3
Gooi en Vechtstreek
10
0,4
29
1,3
22
0,9
Hollands Midden
48
2,1
25
1,1
20
0,8
Haaglanden
41
1,8
53
2,4
19
0,7
Gelderland-Midden
18
0,8
22
1,0
18
0,7
Gelderland-Zuid
133
5,9
27
1,2
15
0,6
Zaanstreek-Waterland
102
4,6
48
2,2
KLPD
11
0,5
3
0,1
Totaal
2.238
100,0
2.212
100,0
2.538
100,0
NB. Er is gepercenteerd op de kolommen. Daarmee geeft het percentage niet de stijging of afname per regio,
maar het aandeel per jaar tov het totaal. Voor een vergelijking door de tijd kunnen de absolute aantallen per
regio over de jaren heen worden vergeleken.

De regio Amsterdam-Amstelland heeft in 2010 de meeste incidenten met een discriminatoir karakter geregistreerd. Op de tweede plaats komt de regio Rotterdam Rijnmond. Deze twee regio’s hebben daarmee van plek gewisseld ten opzichte van 2009.
Beide regio’s laten een flinke stijging zien in het aantal geregistreerde incidenten met
een discriminatoir karakter. Door deze toename zijn de incidenten in deze regio’s ook
en groter deel gaan uitmaken van het landelijk totaal, 19 procent voor AmsterdamAmstelland en 18 procent voor Rotterdam-Rijnmond.
Opvallende stijger is de regio Noord-Holland-Noord, deze regio had in 2009 slechts
26 incidenten aangeleverd, in 2010 zijn het er 138. Deze regio zit hiermee weer op
het niveau van 2008. In 2008 werden er door deze regio 131 incidenten aangebracht.

6

Eenzelfde soort afname in 2009 gevolgd door een toename in 2010 is ook te zien in
de regio Kennermerland. Het aantal incidenten in de regio Gelderland-Zuid blijft, na
een hoog aantal in 2008, in 2009 en 2010 onverminderd laag.

7

3 Discriminatie: geslacht en gronden

3.1

Geslacht van verdachten en slachtoffers

Een deel van de regio’s heeft conform het format (van het LECD) het geslacht van de
verdachte(n) en de slachtoffer(s) opgenomen. In tabel 3 en 4 zijn de resultaten opgenomen. Bij meer dan de helft van alle incidenten is het geslacht van de dader of
slachtoffer onbekend. Dit komt voor een deel omdat dit kenmerk niet is aangeleverd
in de zaaksformulieren (zowel van daders als van slachtoffers). Bij de dadergegevens
ontbreekt het kenmerk ook vaak omdat er bij een groot aantal incidenten geen verdachten bekend zijn bij de politie.
Tabel 3 – Verdeling van de incidenten naar het geslacht van de verdachte(n) in 2008,
2009 en 2010, in aantallen en percentages
2008
onbekend
man
vrouw
gemengd
totaal

n
1.189
851
149
49
2.238

2009
%
53,1
38,0
6,7
2,2
100,0

n
1.201
781
224
6
2.212

2010
%
54,3
35,3
10,1
0,3
100,0

n
1.637
925
165
50
2.777

%
58,9
33,3
5,9
1,8
100,0

Tabel 4 – Verdeling van de incidenten naar het geslacht van de slachtoffers in 2008,
2009 en 2010, in aantallen en percentages
2008
onbekend
man
vrouw
gemengd
totaal

n
1.189
851
149
49
2.238

2009
%
53,1
38,0
6,7
2,2
100,0

n
1.194
698
314
6
2.212

2010
%
54,0
31,6
14,2
0,3
100,0

n
1.758
665
335
19
2.777

%
63,3
23,9
12,1
0,7
100,0

Op basis van de incidenten waarbij het geslacht wel is ingevoerd in het zaaksformulier kan worden geconcludeerd dat de daders voornamelijk mannen zijn (in 33% van
de gevallen). Onder de slachtoffers is dat percentage 24 procent. Onder de slachtoffers zijn relatief gezien meer vrouwen dan bij de daders.

8

3.2

Discriminatiegronden

In tabel 5 is de verdeling weergegeven van de discriminatoire incidenten naar discriminatiegronden. Een nadere uitleg van de indeling van de gronden en classificatie van
de incidenten is terug te lezen in bijlage 1.
Tabel 5 – Discriminatiegronden in 2008, 2009 en 2010. In grijs steeds het categorietotaal.
2008

Discriminatiegronden
seksuele voorkeur
homoseksualiteit
heteroseksualiteit
herkomst / etniciteit
autochtoon zijn
westers allochtoon zijn
Turks zijn
Surinaams zijn
Marokkaans zijn
Antilliaans zijn
blanke huidskleur
donkere (niet blanke) huidskleur
Roma / Sinti
anders of niet gespecificeerd
antisemitisme
religie / levensovertuiging
niet-relgieus
islamitisch
christelijk
anders of niet gespecificeerd
sekse
man zijn
vrouw zijn
Transseksualiteit
Travestie
anders of niet gespecificeerd
politieke overtuiging
fascisme of rechts extremisme
anders of niet gespecificeerd
handicap
lichamelijk
verstandelijk
lichamelijk en verstandelijk
anders of niet gespecificeerd
overige gronden
totaal

n*
380
380
0
898
35
4
130
7
88
4
0
0
0
670
141
184
1
116
10
80
9
3
4
0
0
3
85
85
0
0
0
0
0
0
723
2.238

%
17,0
17,0
0,0
40,1
1,6
0,2
5,8
0,3
3,9
0,2
0,0
0,0
0,0
29,9
6,3
8,2
0,0
5,2
0,4
3,6
0,4
0,1
0,2
0,0
0,0
0,1
3,8
3,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
32,3
100

2009
n*
428
428
0
762
25
12
115
8
103
9
0
0
1
511
209
118
3
96
11
9
10
2
4
4
0
0
113
113
0
5
0
0
0
5
649
2.212

%
19,3
19,3
0,0
34,4
1,1
0,5
5,2
0,4
4,7
0,4
0,0
0,0
0,0
23,1
9,4
5,3
0,1
4,3
0,5
0,4
0,5
0,1
0,2
0,2
0,0
0,0
5,1
5,1
0,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,2
29,3
100

2010
n*
660
659
2
774
21
12
110
8
124
6
7
238
4
269
286
108
4
93
11
1
17
1
3
10
3
0
139
134
5
7
3
1
0
3
668
2.538

%
26,0
26,0
0,1
30,5
0,8
0,5
4,3
0,3
4,9
0,2
0,3
9,4
0,2
10,6
11,3
4,3
0,2
3,7
0,4
0,0
0,7
0,0
0,1
0,4
0,1
0,0
5,5
5,3
0,2
0,3
0,1
0,0
0,0
0,1
26,3
100

De categorietotalen kunnen niet worden berekend door de onderliggende aantallen op te tellen. Dit komt
doordat incidenten in meerdere categorieën kunnen vallen.

9

De kwalificatie van de incidenten naar discriminatiegronden is niet altijd eenvoudig
en eenduidig. Zoals in de bijlage nader is toegelicht, kan een incident onder meerdere
gronden vallen.
In de registraties neemt het aantal discriminatoire incidenten op grond van seksuele
voorkeur toe. Het aandeel van dit type incidenten stijgt van 17 procent in 2008, naar
19 procent in 2009 en 26 procent (660 geregistreerde incidenten) in 2010.
Het aandeel discriminatoire incidenten op grond van etniciteit of herkomst neemt af,
maar absoluut gezien komen incidenten op deze grond in 2010 bijna net zo vaak voor
in de registratie als in 2009. Opvallend is het aantal incidenten in de categorie ‘donkere (niet blanke) huidskleur’. Deze categorie is in 2010 voor het eerst gebruikt en een
aanzienlijk aantal van de incidenten die eerder onder de categorie ‘anders of niet
gespecificeerd’ vielen kunnen in 2010 op grond van huidskleur wel gespecificeerd
worden. Discriminatie op grond van ‘Marokkaans zijn’ lijkt iets toe te nemen terwijl
discriminatie op grond van ‘Turks zijn’ iets afneemt.
De incidenten op grond van antisemitisme nemen in de registratie over de gehele
periode toe, van 6,3 in 2008 naar 11,3 in 2010. Dit in tegenstelling tot de incidenten
op grond van religie. Hier is een absolute daling zichtbaar van 184 naar 108 geregistreerde incidenten. Incidenten op grond van sekse komen ook in 2010 zeer weinig
voor in de registratie.
De grond ‘politieke overtuiging’ bevat vooral incidenten waarbij iemand wordt uitgemaakt voor racist, fascist, nazi, NSB’er, Hitler etc. Omdat deze incidenten veelvuldig voorkomen in de aangeleverde registraties zijn ze hier afzonderlijk benoemd.
De discriminatiegrond ‘handicap’ is in 2010 nader uiteengelegd naar aanleiding van
het eerste deel van het advies om te komen tot een betere registratie en rapportage van
de door de politie waargenomen discriminatie (zie bijlage). Het aantal incidenten op
basis van deze grond is alle jaren erg laag. Ook in 2010 is het aantal discriminatoire
incidenten in de registraties gericht tegen Oost Europeanen zeer klein. Er is wederom
voor gekozen hier geen afzonderlijke discriminatiegrond voor te maken.
De geconstateerde stijgingen of dalingen in discriminatiegrond kunnen sterk afhankelijk zijn van één regio, zeker wanneer een regio aanzienlijk meer of minder incidenten
aanlevert dan in voorgaande jaren. Hierdoor kan het zijn dat de landelijke cijfers een
stijging of daling laten zien zonder dat daar een werkelijke toename of afname van
discriminatoire incidenten in alle regio’s aan ten grondslag hoeft te liggen. Om deze
reden worden de discriminatiegronden per regio nader bekeken in hoofdstuk vijf.

10

De categorie ‘overig’ is hier zo groot omdat hier onder andere nagenoeg alle bekrassingen en bekladdingen met hakenkruisen in vallen.
3.3

Politiemedewerkers

Een categorie slachtoffers welke veelvuldig voorkomt in de registraties zijn de politiemedewerkers zelf. Hierbij is het niet mogelijk ordinaire scheldpartijen te scheiden
van daadwerkelijke discriminatoire scheldpartijen. Politieagenten worden regelmatig
uitgescholden voor onder andere homo, nazi, jood. In de registraties van 2010 zijn
politieagenten 324 keer het slachtoffer van een als zodanig geregistreerd discriminatoir incident. De grootste categorieën in deze groep incidenten worden gevormd door
de discriminatiegronden ‘seksuele voorkeur’ en ‘antisemitisme’ (zie tabel 6).
Indien de scheldpartijen tegen de politie niet gezien worden als discriminatie dienen
de aantallen in tabel 5 verminderd te worden met de aantallen in onderstaande tabel.
Dit zou betekenen dat het aantal gevallen antisemitisme in 2010 niet 286 is maar 149.
Of deze interpretatie terecht is valt op basis van de gegevens echter moeilijk te zeggen. Ook burgers kunnen immers worden uitgescholden voor jood, zonder dat dit
direct antisemitisme is. Voor incidenten tegen burgers kan echter op deze wijze geen
correctie worden aangebracht in de cijfers.
Tabel 6 – Discriminatiegronden waarvan politiemedewerkers het slachtoffer zijn in
2010
seksuele voorkeur
herkomst / etniciteit
antisemitisme
religie / levensovertuiging
sekse
politieke overtuiging
handicap
overige gronden
totaal

n
128
27
137
5
1
41
0
19
324

%
39,5
8,3
42,3
1,5
0,3
12,7
0,0
5,9
100,0

In 2008 en 2009 werden respectievelijk 169 en 176 incidenten geregistreerd waarbij
het politie slachtoffer was. In 2010 is dat gestegen naar 324.

11

4 Wijze van discriminatie, locatie en middelen

In dit hoofdstuk kijken we nader naar de wijze van discriminatie, de locatie waar de
discriminatie heeft plaatsgevonden en de middelen die zijn gebruikt.
4.1

Wijze van discriminatie

In tabel 7 staat de wijze waarop de verschillende discriminatoire incidenten hebben
plaatsgevonden. In 2010 is een iets afwijkende indeling gebruikt dan in 2009, meer
hierover is te lezen in de bijlage. Incidenten kunnen in meerdere categorieën tegelijk
voorkomen; een bekladding met rechts- extremistische tekens komt bijvoorbeeld in de
tabel tweemaal voor, één keer onder ‘rechts-extremistische tekens aangetroffen’ en
eenmaal onder ‘bekladden / bekrassen’.
Tabel 7 – Wijzen van discriminatie in 2008, 2009 en 2010.
2008
bedreiging
belediging
mishandeling
openlijk geweld
vernieling
bekladden/bekrassen
rechts extremistische tekens / teksten
pesten
weigeren van toegang
inbraak*
beroving
overig / onbekend
totaal

2009

2010

n

%

n

%

n

%

429
1367
226
77
126
458
440
230
2.238

19,2
61,1
10,1
3,4
5,6
20,5
19,7
10,3
100,0

204
1282
141
58
86
547
566
32
36
7
80
2.212

9,2
58,0
6,4
2,6
3,9
24,7
25,6
1,4
1,6
0,3
3,6
100,0

215
1485
184
56
31
586
653
124
35
4
6
78
2.538

8,5
58,5
7,2
2,2
1,2
23,1
25,7
4,9
1,4
0,2
0,2
3,1
100,0

De categorietotalen kunnen niet worden berekend door de onderliggende aantallen op te tellen. Dit komt
doordat incidenten in meerdere categorieën kunnen vallen.
* In 2009 en 2008 vielen berovingen ook in deze categorie.

De onderlinge verhoudingen van de wijzen van discriminatie ten opzichte van het
totaal verandert weinig door de jaren. In de afzonderlijke categorieën zijn echter wel
degelijk veranderingen zichtbaar.

12

Het aantal bedreigingen is in 2009 flink afgenomen ten opzichten van 2008. In 2010
blijft dit op een gelijk niveau.
De beledigingen laten, na een afname in 2009 (van 1367 naar 1282) in 2010 weer een
toename zien naar 1485 geregistreerde incidenten.
De categorie ‘vernieling’ neemt flink af, van 126 incidenten in 2009 naar 31 incidenten in 2010. De categorie ‘bekladden en bekrassen’ (wat in principe ook een vernieling is) neemt echter in diezelfde periode toe van 458 naar 586 incidenten. Deze toename gaat gepaard met een toename van het aantal incidenten waarbij rechts
extremistische tekens of teksten worden aangetroffen. Het aantal van deze incidenten
stijgt van 440 in 2008 naar 653 in 2010. In deze categorie vallen ook alle hitlergroeten.
De categorie ‘pesten’ neemt toe van 32 incidenten in 2009 naar 124 incidenten in
2010.

4.2

Locaties

In tabel 8 is de verdeling van de incidenten over locaties weergegeven. In de rapportage in 2008 is geconstateerd dat veel incidenten plaatsvonden in de woonomgeving
van mensen. Daarnaast bleek de categorie ‘openbaar / niet nader bekend’ erg groot te
zijn, waardoor het kenmerk locatie minder relevant leek dan beoogd. Bij de verwerking van de gegevens van 2009 en 2010 hebben we hier proberen rekening mee te
houden. Door de locatie meer te beschouwen als sociale omgeving en minder als de
daadwerkelijke fysieke ruimte is de categorie ‘overig’ kleiner geworden. De gegevens
voor 2008 zijn niet aangepast op de nieuwe codering van 2009 en 2010 slechts de
naamgeving is gewijzigd. Dit verklaart waarom in 2008 nog zoveel incidenten in de
categorie ‘openbaar / niet nader bekend’ vallen, terwijl deze groep in 2009 en 2010
wel minder groot is. Zie de bijlage voor nadere uitleg.

13

Tabel 8 – Locaties van de incidenten in 2008, 2009 en 2010.

horeca / festival / uitgaan
homo ontmoetingsplaats (HOP)
woonomgeving of relatiesfeer*
school(omgeving) / schoolgerelateerd
gebouwen overig / bedrijfsterrein
winkel / winkelcentrum
kerk
moskee
synagoge
openbaar
op straat
openbaar vervoer incl. haltes en station
sportcomplex / tijdens sportbeoefening
asielzoekerscentrum / opvanghuis
Jeugd ontmoetingsplek (JOP)
niet bekend /overig
totaal

2008
n
%
146
6,5
35
1,6
216
9,7
117
5,2
65
2,9
70
3,1
13
0,6
32
1,4
4
0,2
1.540
68,8
2.238
100,0

2009
n
126
9
675
114
61
65
8
16
14
353
59
11
8
3
690
2.212

%
5,7
0,4
30,5
5,2
2,8
2,9
0,4
0,7
0,6
16,0
2,7
0,5
0,4
0,1
31,2
100,0

2010
n
153
18
737
132
157
79
6
14
3
191
495
77
17
2
1
456
2.538

%
6,0
0,7
29,0
5,2
6,2
3,1
0,2
0,6
0,1
7,5
19,5
3,0
0,7
0,1
0,0
18,0
100,0

* Let op! Deze categorie is gewijzigd in 2009. Dit kan een groot deel van de stijging ten opzichte van 2008
verklaren.

De categorie ‘openbaar’ is gebruikt voor incidenten waarvan niet duidelijk was op ze
zich op straat afspelen of in de directe woonomgeving van mensen, maar wel buiten
in het openbare leven. Deze categorie is nieuw in 2010, ook om te proberen de categorie ‘overig’ zo klein mogelijk te maken. Een voorbeeld van een incident uit deze
categorie is:
“Op spullen uit speeltuin werden de woorden:"Negers zijn blank" en "Gek",
alsmede een hakenkruis gespoten. De verdachte was een jongen van 15 jaar.”
Overigens dient te worden opgemerkt dat de categorieën ‘straat’, ‘openbaar’ en ‘niet
bekend / overig’ erg moeilijk te scheiden zijn in het codeerproces.
Ook hier zien we in het aandeel dat de locaties uitmaken ten opzichte van het landelijk totaal aantal geregistreerde incidenten geen grote verschuivingen. Ook in 2010 is
de categorie ‘woonomgeving / relatiesfeer’ de grootste categorie.
Per categorie doen zich door de jaren heen echter wel wijzigingen voor. Het aantal
incidenten op homo ontmoetingsplaatsen neemt absoluut gezien wel af van 35 in
2008 naar 18 in 2010.
14

Het aantal incidenten in de woonomgeving en de relatiesfeer lijkt aanzienlijk te stijgen, van 216 in 2008 naar 737 in 2010. Hier moet de kanttekening bij worden geplaatst dat in 2009 de codering is aangepast waardoor de categorie breder is geworden
dan alleen het ‘woonhuis’. Maar dan nog laat 2010 een stijging zien ten opzichte van
2009 van 62 incidenten.
Het aantal incidenten gericht tegen of bij een moskee neemt af in deze periode van 32
naar 14.

15

16

5 Discriminatiegronden naar regio

Zoals in hoofdstuk drie is aangegeven kunnen geconstateerde landelijke stijgingen of
dalingen in discriminatoire incidenten sterk afhankelijk zijn van wat er in bepaalde
regio’s gebeurt. Daarnaast kunnen de landelijke cijfers beïnvloed worden door verschillen in registratie van incidenten tussen regio’s. Hierdoor laten de landelijke cijfers een stijging of daling zien zonder dat daar een werkelijke toe- of afname van
discriminatie-incidenten in alle regio’s aan ten grondslag hoeft te liggen. Om deze
reden worden de discriminatiegronden per regio nader bekeken in dit hoofdstuk.

5.1

Antisemitisme naar regio

In tabel 9 staat het aantal geregistreerde incidenten met een antisemitisch karakter
afzonderlijk weergegeven voor de regio’s met meer dan 11 incidenten. In de tabel
staan dezelfde regio’s als in de rapportage over 2009.
Tabel 9 – Geregistreerd antisemitisme naar politieregio*, in 2008, 2009 en 2010.
2008
Rotterdam Rijnmond
Amsterdam-Amstelland
Zuid-Holland-Zuid
Kennemerland
IJsselland
Noord- en Oost-Gelderland
Limburg Noord
Noord-Holland-Noord
Zeeland
Twente
Limburg Zuid
Flevoland
Utrecht
Total

n
<5
35
37
5
9
<5
6
6
<5
7
13
<5
<5
141

2009
%
24,8
26,2
3,5
6,4
2,1
4,3
4,3
5,0
9,2

100,0

n
51
49
29
<5
<5
6
10
<5
8
6
<5
7
5
209

2010

%
24,4
23,4
13,9

2,87
4,78
3,83
2,87
3,35
2,39
100

n
165
44
15
9
8
7
6
5
5
<5
<5
<5
<5
286

%
57,7
15,4
5,24
3,15
2,8
2,45
2,1
1,75
1,75

100

* Voor de weergave is een ondergrens van 5 incidenten gehanteerd.

De volgende regio’s hebben in alle jaren minder dan vijf discriminatoire incidenten
antisemitisme aangeleverd. Om deze reden zijn ze niet opgenomen in de tabel:

17

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Midden- en West-Brabant
Hollands Midden
Brabant-Zuid-Oost
Haaglanden
Groningen
Drenthe
Brabant-Noord
Friesland
Gelderland-Midden
Gelderland-Zuid
Zaanstreek-Waterland
Gooi en Vechtstreek
KLPD

Opvallend is de regio Rotterdam-Rijnmond met maar liefst 165 incidenten antisemitisme. De verklaring hiervoor is eenvoudig, in Rotterdam-Rijnmond worden politieambtenaren vaker voor jood uitgescholden. Ook de voetbalfans uit Rotterdam en
omstreken gebruiken het woord ‘joden’ regelmatig, al dan niet in combinatie met de
leus ‘Hamas, Hamas…’. Het aantal geregistreerde incidenten antisemitisme in Amsterdam-Amstelland is een stuk stabieler en in de andere regio’s neemt het, na een
stijging in 2009 in 2010 weer af.

18

5.2

Discriminatie op grond van homoseksualiteit naar regio

Tabel 10 toont het overzicht van geregistreerde incidenten op grond van ‘homoseksualiteit’ naar regio. Deze incidenten zijn (mede door de hoeveelheid) in grotere mate
verdeeld over de regio’s.
Tabel 10 – Geregistreerde discriminatie op grond van homoseksualiteit naar politieregio*, in 2008, 2009 en 2010.
2008
n
%
n
Amsterdam-Amstelland
78
20,5
70
Rotterdam Rijnmond
7
1,8
36
Noord-Holland-Noord
10
2,6
<5
Limburg Zuid
54
14,2
62
Limburg Noord
27
7,1
37
Zeeland
24
6,3
55
Brabant-Zuid-Oost
<5
10
Kennemerland
9
2,4
<5
Brabant-Noord
<5
<5
Flevoland
<5
20
Gooi en Vechtstreek
<5
7
Zuid-Holland-Zuid
27
7,1
12
Midden- en West-Brabant
7
1,8
6
Twente
26
6,8
10
Utrecht
7
1,8
18
IJsselland
14
3,7
12
Noord- en Oost-Gelderland
10
2,6
15
Groningen
<5
<5
Drenthe
<5
Gelderland-Zuid
30
7,9
<5
Haaglanden
13
3,4
21
Zaanstreek-Waterland
30
7,9
12
totaal
380
100,0
428
* Voor de weergave is een ondergrens van 5 incidenten gehanteerd.

2009

2010
%
16,4
8,4
14,5
8,6
12,9
2,3

4,7
1,6
2,8
1,4
2,3
4,2
2,8
3,5

4,9
2,8
100,0

n
256
111
42
30
29
24
22
21
20
13
11
11
11
10
10
9
9
7
6
<5
<5
659

%
38,8
16,8
6,4
4,6
4,4
3,6
3,3
3,2
3,0
2,0
1,7
1,7
1,7
1,5
1,5
1,4
1,4
1,1
0,9

100,0

De volgende regio’s hebben in alle jaren minder dan vijf discriminatoire incidenten
op grond van homoseksualiteit aangeleverd. Om deze reden zijn ze niet opgenomen
in de tabel:
•
•
•
•

Gelderland-Midden
Friesland
Hollands Midden
KLPD
19

Het aantal geregistreerde discriminatoire incidenten op grond van homoseksualiteit is
het grootst in de regio Amsterdam-Amstelland. Het aantal incidenten op deze grond is
in deze politieregio ook het meest gestegen, maar ook in de regio RotterdamRijnmond is het aantal incidenten op deze grond aanzienlijk toegenomen.
De regio’s Limburg Zuid, Limburg Noord en Zeeland laten een toename zien in het
aantal incidenten in 2009, maar in 2010 is dit aantal weer gedaald tot op of onder het
niveau van 2008.

5.3

Religie / levensovertuiging naar regio

In tabel 11 wordt de verdeling van incidenten met discriminatiegrond ‘religie / levensovertuiging’ over de regio’s weergegeven.
Tabel 11 – Geregistreerde discriminatie op grond van religie of levensovertuiging
naar politieregio*, in 2008, 2009 en 2010.
2008
n
%
n
Amsterdam-Amstelland
25
13,6
11
Rotterdam Rijnmond
15
8,2
31
IJsselland
17
9,2
11
Zeeland
6
3,3
5
Twente
19
10,3
11
Noord-Holland-Noord
6
3,3
<5
Flevoland
<5
<5
Zuid-Holland-Zuid
9
4,9
<5
Midden- en West-Brabant
5
2,7
<5
Utrecht
5
2,7
6
Kennemerland
6
3,3
<5
Limburg Noord
13
7,1
7
Gelderland-Zuid
5
2,7
<5
Haaglanden
8
4,3
5
Hollands Midden
7
3,8
<5
Noord- en Oost-Gelderland
8
4,3
<5
Zaanstreek-Waterland
7
3,8
<5
Totaal
184
100,0
118
* Voor de weergave is een ondergrens van 5 incidenten gehanteerd.

20

2009

2010
%
9,3
26,3
9,3
4,2
9,3

5,1
5,9
4,2

100,0

n
22
21
10
6
5
5
5
<5
<5
<5
<5
<5
<5
<5
<5
<5
108

%
20,4
19,4
9,3
5,6
4,6
4,6
4,6

100,0

De volgende regio’s hebben in alle jaren minder dan vijf discriminatoire incidenten
op grond van homoseksualiteit aangeleverd. Om deze reden zijn ze niet opgenomen
in de tabel:
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Brabant-Zuid-Oost
Groningen
Gooi en Vechtstreek
Limburg Zuid
Friesland
Drenthe
Gelderland-Midden
Brabant-Noord
KLPD

Discriminatoire incidenten op grond van religie en levensovertuiging komen het
meest voor in Rotterdam Rijnmond en Amsterdam-Amstelland. AmsterdamAmstelland is wat betreft het aantal incidenten in 2010 weer op het niveau van 2008.
In de Regio Rotterdam-Rijnmond is het aantal incidenten iets afgenomen. Ook in de
overige regio’s is een afname zichtbaar in het aantal incidenten op deze discriminatiegrond.

21

5.4

Herkomst en etniciteit naar regio

Tabel 14 laat de verdeling zien van de incidenten op grond van ‘herkomst en etniciteit’ naar regio.
Tabel 14 – Geregistreerde discriminatie op grond van herkomst en etniciteit naar
politieregio*, in 2008, 2009 en 2010.
2008
2009
n
%
n
Amsterdam-Amstelland
155
17,3
103
Rotterdam Rijnmond
42
4,7
110
Twente
68
7,6
45
Brabant-Zuid-Oost
41
4,6
34
Zuid-Holland-Zuid
40
4,5
29
Zeeland
28
3,1
39
Midden- en West-Brabant
28
3,1
25
IJsselland
56
6,2
53
Limburg Zuid
49
5,5
44
35
3,9
50
Noord- en Oost-Gelderland
Noord-Holland-Noord
48
5,3
20
Kennemerland
38
4,2
9
Limburg Noord
57
6,3
32
Flevoland
14
1,6
24
Groningen
15
1,7
21
Utrecht
34
3,8
32
Brabant-Noord
2
0,2
11
Hollands Midden
29
3,2
17
Gelderland-Midden
12
1,3
14
Drenthe
<5
Gooi en Vechtstreek
5
0,6
<5
Friesland
20
2,2
15
Zaanstreek-Waterland
29
3,2
5
KLPD
8
0,9
<5
Total
898
100,0
762
* Voor de weergave is een ondergrens van 5 incidenten gehanteerd.

%
13,5
14,4
5,9
4,5
3,8
5,1
3,3
7,0
5,8
6,6
2,6
1,2
4,2
3,1
2,8
4,2
1,4
2,2
1,8

2,0
0,7
100,0

2010
n
117
107
54
48
45
40
40
35
35
32
32
27
25
22
17
17
17
14
13
8
6
<5
774

%
15,1
13,8
7,0
6,2
5,8
5,2
5,2
4,5
4,5
4,1
4,1
3,5
3,2
2,8
2,2
2,2
2,2
1,8
1,7
1,0
0,8
100,0

De discriminatiegrond ‘herkomst en etniciteit’ is een betrekkelijk stabiele discriminatiegrond. In Rotterdam-Rijnmond stijgt het aantal incidenten ten opzichte van 2008
van 42 naar 107 in 2010, maar deze stijging deed zich al voor in 2009 waar 110 incidenten werden geregistreerd. In Limburg Noord en Hollands Midden neemt het aantal
incidenten af.

22

23

6 Conclusie

24

•

Aan de registratiewijze in de regio’s is erg weinig tot niets veranderd in 2010.
De beperkingen die kleven aan een weinig gestuurde dataverzameling blijven
daarmee ook in 2010 van kracht. Het uniforme zaaksformulier wordt niet
door alle regio’s gebruikt en er is ook (nog) geen duidelijke landelijke afstemming over welke soort incidenten wel en welke niet worden opgenomen
in de registratie.

•

Het aantal door de politie geregistreerde incidenten met een discriminatoir karakter is in 2010 toegenomen ten opzichte van 2009. Het aantal geregistreerde
incidenten stijgt van 2.212 in 2009 naar 2.538 in 2010. Dat is een toename
van 14%.

•

De grootste toename in het aantal geregistreerde incidenten is te vinden in de
regio’s Amsterdam-Amstelland en Rotterdam-Rijnmond. Hierbij laat de regio
Rotterdam-Rijnmond voor het derde jaar op rij een toename zien (stijging van
60% ten opzichte van 2009), terwijl Amsterdam-Amstelland in 2009 juist een
afname liet zien. In 2010 stijgt het aantal geregistreerde incidenten in Amsterdam-Amstelland weer aanzienlijk naar 476.

•

Van meer dan de helft van de daders en slachtoffers is het geslacht niet bekend. Op basis van de informatie die beschikbaar is over het geslacht van daders en slachtoffers van discriminatie kan worden gezegd dat mannen 33 procent van de daderpopulatie uitmaken. Vrouwen vormen 6 procent van de
daders. Bij de slachtoffers licht het percentage mannen wat lager, bijna 24
procent, en het percentage vrouwen ligt hier wat hoger op 12 procent.

•

Er is een stijging te zien in het aantal geregistreerde incidenten op grond van
seksuele voorkeur, homseksualiteit. Het aantal geregistreerde incidenten op
grond van etniciteit of herkomst blijft in 2010 nagenoeg op het niveau van
2009. Discriminatoire incidenten in de categorie ‘antisemitisme’ nemen toe in
de registratie, van 141 incidenten in 2008 tot 286 incidenten in 2010. Hier is
een effect aanwezig van het aanleveren van meer incidenten door de regio
Rotterdam – Rijnmond. Daarnaast blijft onduidelijk of hier daadwerkelijk antisemitisme wordt gemeten of ook een groot deel ordinaire scheldpartijen
waarbij het woord ‘joden’ of ‘jood’ wordt gebruikt. Er zijn in 2010 minder
incidenten geregistreerd op discriminatiegrond religie.

•

Veelvuldig zijn politiemedewerkers het slachtoffer van discriminatoire incidenten. Met name de gronden homoseksualiteit en antisemitisme komen hier
vaak voor (beide ongeveer 40 %). In 2008 en 2009 werden respectievelijk 176
en 169 incidenten geregistreerd waarbij het politie slachtoffer was. In 2010 is
dat gestegen naar 324.

•

Discriminatie in de vorm van belediging komt in 2010 het meeste voor. De
categorie pesten neemt toe van 32 incidenten naar 124 incidenten terwijl het
aantal vernielingen (exclusief het bekrassen en bekladden) afneemt. De incidenten in de categorie ‘bekladden en bekrassen’ komen juist vaker voor in
2010.

•

De locatie ‘woonomgeving/relatiesfeer’ blijft onverminderd bovenaan staan.
Het aantal incidenten in deze categorie neemt daarnaast in de periode 2008
2010 toe van 216 naar 737.

•

Het aantal geregistreerde incidenten op homo ontmoetingsplaatsen blijft onverminderd laag.

•

De regio Rotterdam-Rijnmond registreert de meeste incidenten op grond van
antisemitisme, 165 in 2010. De regio Amsterdam-Amstelland, op de tweede
plaats registreert 44 incidenten op grond van antisemitisme in 2010. Voor het
aantal incidenten op grond van homoseksualiteit lijkt de situatie net omgedraaid. Hier registreert de regio Amsterdam-Amstelland de meeste incidenten
(256), terwijl de regio Rotterdam-Rijnmond volgt op een tweede plaats (111).
Discriminatoire incidenten op grond van religie en levensovertuiging laten
een afname zien in alle regio’s, behalve Amsterdam-Amstelland. De discriminatiegrond ‘herkomst en etniciteit’ is op het totaal gezien een betrekkelijk
stabiele discriminatiegrond. In de regio’s doen zich door de jaren heen wat
verschillen voor.

25

Bijlage 1
NB. In deze bijlage wordt ook de geschiedenis van de codering en dataverzameling
weergegeven. Dit betekent dat er diverse jaartallen worden genoemd. Wijzigingen die
reeds eerder zijn doorgevoerd staan hier ook vermeld.
Dataverzameling
In de rapportage over 2008 is uitgebreid aandacht besteed aan de wijze van dataverzameling in de korpsen. In 2010 heeft deze op gelijke wijze plaatsgevonden als in
2009 en 2008.
Selectie van incidenten - algemeen
Door middel van een zoekvraag aan het registratiesysteem (query) worden incidenten
met een mogelijk discriminatoir karakter uit de politieregistratiesystemen geselecteerd. Deze lijsten met incidenten worden vervolgens door een medewerker in de
regiokorpsen in een excellijst verwerkt. Een aantal korpsen gebruikt hierbij het ‘landelijk uniform zaakformulier’ dat door het LECD in samenwerking met de regio's is
ontwikkeld. Er is ook een aantal korpsen dat een eigen versie van dit formulier gebruikt. De verschillen in de formulieren tussen de regio’s maakt het ontsluiten van de
gegevens arbeidsintensief.
De gebruikte excelformulieren kennen geen beperking op het wijzigen of toevoegen
van kolommen. Ook is er geen automatische controle op het type gegevens dat wordt
ingevoerd (validatie). Dit maakt de automatische verwerking van de gegevens niet
goed mogelijk.
In 2009 zijn de regiokorpsen overgestapt op een nieuw registratiesysteem BVH. Deze
omschakeling heeft in een aantal korpsen geleid tot een afname in de registratie en
een beperkte uitvoermogelijkheid. Er is niet bekend wat de effecten per regio zijn van
de omschakeling van het oude systeem naar het nieuwe systeem. Verschillen in de
gegevens tussen 2008 en 2009 en 2010 kunnen voor een deel veroorzaakt worden
door de uitrol van het nieuwe registratiesysteem.
Selectie in 2010
Eind mei 2011 zijn door het LECD voor 21 regio’s de zaaksformulieren in de vorm
van exceldocumenten aan het ITS geleverd. Het ITS heeft deze excelbestanden gekoppeld. Later volgde nog de bestanden voor drie regio’s. Uiteindelijk heeft het samenvoegen van de excelbestanden een analysebestand opgeleverd met 2.777 records,
elk record staat in principe voor één incident. Incidenten waarbij uit de beschrijving
van het incident niet kon worden vastgesteld of er sprake was van discriminatie op
basis van één van de discriminatiegronden zijn verwijderd uit het bestand.
26

Codering
De incidenten worden gecodeerd op basis van de informatie uit de excelbestanden
waarbij een korte omschrijving is gegeven van wat er tijdens het incident heeft
plaatsgevonden. De manier waarop die omschrijvingen zijn ingevoerd verschilt per
regio. Enkele regio’s zetten meer informatie in deze kolom dan andere regio’s. Daarnaast verschilt ook binnen een regio de hoeveelheid informatie per incident.
Discriminatiegronden
Voor het coderen van de incidenten is nagenoeg dezelfde indeling gebruikt in discriminatiegronden als in 2009. Er heeft in 2009, reeds op aanraden van prof. P. Rodrigues van de Anne Frank Stichting, een wijziging plaatsgevonden ten aanzien van de
discriminatiegrond ‘Joods zijn’. Deze categorie valt sindsdien niet langer onder
‘Godsdienst’, het al dan niet joods zijn is namelijk ook een etnisch kenmerk. Deze
categorie is nu los benoemd als ‘antisemitisme’.
Ook de categorie ‘pedoseksueel zijn’ is in 2009 verwijderd, omdat er geen wettelijke
basis zou zijn deze categorie als discriminatiegrond op te nemen. Overigens zou deze
grond slechts bij een zeer klein (1 tot 3) aantal incidenten van toepassing zijn. In de
betreffende tabellen is deze wijziging met terugwerkende kracht doorgevoerd in de
gegevens van 2008.
In 2009 is tevens de categorie ’handicap’ toegevoegd. In 2010 is deze categorie nader
uiteengelegd. In een aantal gevallen is niet duidelijk aangegeven om welke vorm van
handicap het gaat. In die gevallen is gekozen voor de categorie ‘gehandicapt overig/onbekend’. Onderstaand voorbeeld geeft aan voor welke incidenten dit zou kunnen gelden.
“Meldster is tijdens klaverjassen in de recreatie ruimte ….. de deur uitgezet.
Volgens haar omdat zij een handicap heeft. Ze voelt zich daardoor gediscrimineerd.".
Voor het vaststellen van de discriminatiegronden van 2010 is aanvullend gebruik
gemaakt van een interne notitie3 welke deel 1 vormt van het advies ‘DISCRIMINATIE
BETER GEMETEN - Advies voor een betere meting van door de politie geregistreerde discriminatie’. De in deze notitie beschreven discriminatiegronden zijn overgenomen bij de codering van de incidenten voor de POLDIS rapportage.

3

Rodrigues, Prof. mr. P.R. (2010). DISCRIMINATIE BETER GEMETEN Advies voor een betere
meting van door de politie geregistreerde discriminatie. Deel 1 - Classificatie discriminatoire incidenten naar strafrechtelijke discriminatieverboden

27

De gehanteerde discriminatiegronden zijn:
Seksualiteit
• homoseksualiteit
• heteroseksualiteit
Afkomst
• autochtoon zijn
• westers allochtoon zijn
• Turks zijn
• Surinaams zijn
• Marokkaans zijn
• Antilliaans zijn
• Blanke huidskleur
• donkere / niet blanke huidskleur
• Roma / Sinti
• anders of niet gespecificeerd
Antisemitisme
• antisemitisch / joods
Geloof
• niet-relgieus
• moslim
• christen
• anders of niet gespecificeerd
Geslacht
• man zijn
• vrouw zijn
• transseksualiteit
• travestie
• niet gespecificeerd
Politieke overtuiging
• fascisme of rechts extremisme
• anders of geen specificatie mogelijk
Handicap
• gehandicapt lichamelijk
• gehandicapt verstandelijk
• gehandicapt lichamelijk en verstandelijk
• gehandicapt overig / onbekend
Overig
• overige discriminatie

Bij het gros van de incidenten zijn de verbale of schriftelijke uitingen de basis waarop
de discriminatiegrond kan worden vastgesteld. Alle verbale en schriftelijke uitingen
(inclusief graffiti) die verwijzen naar één van de discriminatiegronden worden als
zodanig gecodeerd. Dit betekent dat het uitschelden van een klasgenootje voor ‘homo’ leidt tot een registratie van één discriminatoir incident tegen homoseksualiteit.
Maar ook de tekst ‘homo’ op een schutting wordt als één discriminatoir incident
28

tegen homoseksualiteit geteld. Een incident kan onder meerdere discriminatiegronden
vallen. Als iemand wordt uitgescholden voor ‘rotjood en kankerhomo’ wordt dat
incident gecodeerd op basis van de grond ‘antisemitisme’ en de grond ‘homoseksualiteit’. Als er geen sprake is van een duidelijke verbale of schriftelijke uiting op basis
waarvan de discriminatiegrond kan worden vastgesteld, dan telt de toelichting van het
slachtoffer of de locatie mee bij de bepaling van de discriminatiegrond. Dit kan bijvoorbeeld zijn omdat een aangever duidelijk maakt dat hij is mishandeld omdat hij
(duidelijk herkenbaar) moslim is of dat het slachtoffer werd belaagd net nadat hij uit
de synagoge kwam.
In enkele gevallen is er geen duidelijke schriftelijke of verbale uiting als basis voor
het vaststellen van de discriminatiegrond en ontbreekt ook de interpretatie van het
slachtoffer. De locatie van het incident kan in die gevallen ook een reden zijn dat een
bepaalde discriminatiegrond wordt gekozen. Een bekladding van een kerkgebouw
wordt gecodeerd als gericht tegen christenen, een bekladding van een moskee als
gericht tegen moslims etc. Ook hier kunnen echter combinaties ontstaan doordat
bijvoorbeeld een kerk is voorzien van de tekst ‘homo’s’.
Veel discriminatie op grond van herkomst en etniciteit is niet heel specifiek in te
delen naar een bepaalde groep. Een voorbeeld hiervan is de verbale uiting ‘zwarte’. In
tegenstelling tot voorgaande jaren worden in 2010 alle discriminatie op grond van
huidskleur in een aparte categorie ondergebracht. De discriminatie van etnische groepen die zeer weinig voorkomt, wordt in de categorie ‘anders of niet gespecificeerd’
ingedeeld.
Uit de beschrijvingen van de incidenten is vaak moeilijk vast te stellen welke discriminatiegrond een rechts extremistisch teken (bijvoorbeeld een hakenkruis) heeft.
Deze tekens worden zowel gebruikt tegen buitenlanders als tegen joden. Daarnaast
kan de bekladding met dergelijke tekens ook een actie zijn van baldadige jeugd die
slechts wil shockeren. Een hakenkruis dat iemand in zijn eigen woning heeft hangen
is ook niet direct te linken aan discriminatie, hoewel het natuurlijk wel degelijk een
uiting kan zijn van discriminatoir gedachtegoed. Al deze incidenten zonder informatie
over de richting van de discriminatie worden gecodeerd onder de discriminatiegrond
‘overige discriminatie’.
De discriminatiegrond ‘Politieke overtuiging’ kent bijna alleen gevallen waarbij
mensen worden beschuldigd van het zijn van fascist of racist. Discriminatie naar een
andere politieke voorkeur komt niet of nauwelijks voor in de registraties. Om deze
reden is dit als een aparte grond benoemd.

29

Wijze waarop
De manier waarop de discriminatie heeft plaatsgevonden is in de rapportage over
2008 in 8 categorieën gecodeerd. Voor de incidenten van 2009 was gekozen voor een
iets andere benadering van deze codering. Er is een aparte categorie voor rechts extremistische uitingen en een categorie voor bekladden en bekrassen toegevoegd.
Samen vormen deze twee categorieën dezelfde categorie als ‘bekladding met extreem
rechtse tekens’ uit de rapportage in 2008. De lijst met wijzen van discriminatie is in
2009 verder uitgebreid met een aantal klassen die eerder in ‘overig’ zouden vallen.
Dit zijn de categorieën ‘pesten algemeen’, ‘toegang geweigerd’ en ‘diefstal of inbraak’. In 2010 is een extra uitsplitsing gemaakt in de categorie diefstal, er wordt hier
een onderscheid gemaakt tussen inbraak en beroving.
De gebruikte categorieën voor de wijze van discriminatie zijn in 2010:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

bedreiging
belediging / uitschelden
mishandeling (incl. gericht spugen)
openlijk geweld (in groepsverband)
vernieling
bekladden / bekrassen
rechts-extremistische tekens / teksten
pesten
weigeren van toegang
inbraak
beroving
overig/onbekend

De categorie ‘belediging / uitschelden’ wordt vooral gebruikt wanneer er een discriminatoire verbale uiting heeft plaatsgevonden tijdens het incident. Alle uitingen
waarbij (verbaal, fysiek of schriftelijk) gedreigd wordt, zijn gecodeerd als bedreiging.
Ook als er staat dat er werd gedreigd of als het slachtoffer zich bedreigd voelde dan
wordt dit als bedreiging gecodeerd.
Er kunnen ook situaties zijn waarbij meerdere vormen van discriminatie samen in één
incident voorkomen. Een opmerking als “vuile zwarte, jij gaat eraan” is een discriminatoire bedreiging, maar óók een belediging vanwege de toevoeging ‘vuile zwarte’.
Ook combinaties met andere vormen zijn mogelijk.
Al het fysiek geweld (inclusief spugen) is als mishandeling gecodeerd. Indien duidelijk wordt uit de omschrijving dat de mishandeling door een groep is gepleegd wordt
30

dat echter gecodeerd als ‘openlijke geweldpleging’ en niet als ‘mishandeling’. Als
een voorwerp opzettelijk kapot wordt gemaakt zonder dat er een gerichte boodschap
wordt achtergelaten valt dit onder ‘vernieling’. Indien er met de vernieling wel een
boodschap is achtergelaten door de daders valt het incident onder ‘bekladden of bekrassen’. Een hakenkruis dat in een autoportier is gekrast, is dus op zich wel een
vernieling maar wordt in de categorie ‘bekladden of bekrassen’ ondergebracht.
De categorie ‘pesten algemeen’ wordt gebruikt voor incidenten waarbij letterlijk staat
beschreven dat iemand wordt gepest of herhaaldelijk wordt lastiggevallen. Een voorbeeld hiervan is het volgende incident:
“Melder was rijdend op zijn fiets lastig gevallen door inzittende v/e personenauto (2 kale mannen en 1 meisje). Men ging voor hem rijden, remmen, extra gas
geven etc. Melder linkt dit aan zijn geaardheid (homosexueel).”
Ook kan het gaan om incidenten waarbij er geen sprake is van echte vernieling, maar
meer vervuiling of als er veel verschillende dingen (zoals vernielingen en scheldpartijen) worden gedaan over een langere periode is deze categorie van toepassing. Het
volgende incident is hier een voorbeeld van:
“Op het huis van meldster zijn in de nacht 7 stickers geplakt met opschrift " Nationale Socialistische Actie " (NSA) Ook wordt er enige tijd met eieren naar de
woning van meldster gegooid en wordt er tegen de ruiten gespuugd.”
Als de discriminatie bestaat uit het weigeren van de toegang tot een gebouw of plaats
dan wordt de categorie ‘toegang geweigerd’ gebruikt. Indien er bij het discriminatoire
incident sprake is van ‘diefstal of inbraak’ is deze categorie van toepassing. Alle
incidenten waarbij sprake is van de aanwezigheid van hakenkruizen of extreemrechtse tekens vallen in de categorie ‘hakenkruizen of andere extreem rechtse symbolen’.
Dit kunnen incidenten zijn waarbij iemand een hakenkruisje aan de muur van zijn
woning heeft hangen, maar ook hakenkruizen gemaakt van waxinelichtjes in een park
of in een brief. Tot slot is er de categorie ‘overig’ voor alle incidenten waarbij de
wijze waarop gediscrimineerd is niet duidelijk is omschreven.
Locaties
Bij de locaties heeft in 2009, ten opzichte van de rapportage van 2008, ook een kleine
wijziging plaatsgevonden. In 2008 is uitgegaan van fysiek omschreven locaties. Vaak
moest echter gekozen worden voor de locatie ‘andere (openbare) gelegenheid’ of
‘onbekend’. De nieuwe categorieën zijn iets meer gericht op de context van de locaties dan de fysieke locaties zelf.

31

De categorieën voor locatie zijn:
horeca / festival / uitgaan
• homo ontmoetingsplaats (HOP)
• woonomgeving of relatiesfeer
• school(omgeving) / school gerelateerd
• winkel / winkelcentrum
• kerk
• moskee
• synagoge
• gebouwen overig
• openbaar
• op straat
• openbaar vervoer (incl. haltes en station)
• sportcomplex / tijdens sportbeoefening
• asielzoekerscentrum / opvanghuis
• jeugd ontmoetingsplek (JOP)
• niet nader bekend
•

De meeste locaties spreken voor zich, andere locaties vragen wellicht om een nadere
uitleg. Zo wordt de locatie ‘woonomgeving of relatiesfeer’ gebruikt indien het incident plaatsvindt in de directe woonomgeving of wanneer het zich afspeelt tussen
personen met een familie- of burenrelatie (hieronder vallen ook niet wettelijk erkende
partnerrelaties). Ook de bekladding van woonhuizen, schuttingen en schuurtjes vallen
overigens onder deze locatie. De toekenning van deze locatie heeft prioriteit boven de
locatie ‘op straat’.
Een incident vindt plaats in de ‘schoolomgeving’ als het een bekladding of vernieling
betreft van het schoolgebouw of het schoolplein. Ook alle incidenten tussen leerlingen onderling, of docenten en leerlingen vallen onder deze locatie, omdat dit ‘schoolgerelateerd’ is.
Als uit de beschrijving van het incident blijkt dat het incident op straat heeft plaatsgevonden dan wordt de locatie ‘op straat’ gekozen. Alle bekrassingen of vernielingen
van auto’s zijn in deze categorie ingedeeld zonder dat er specifiek vermeld hoeft te
zijn dat de auto op straat stond.
Indien geen andere locatie duidelijk naar voren is gekomen in de beschrijving van het
incident en wel duidelijk werd dat het slachtoffer van de discriminatie aan het werk
was tijdens het incident dan wordt de categorie ‘tijdens werk’ gekozen. Een uitzondering zijn de politiebeambten die te maken hebben gekregen met discriminatie, in dat
geval is altijd deze categorie gekozen. Voor discriminatie tegen medewerkers van
openbaarvervoersbedrijven is echter steeds de locatie ‘openbaar vervoer’ gebruikt.

32

Als geen van de bovenstaande locaties van toepassing was of kon worden afgeleid uit
de omschrijving dat is de locatie ‘openbaar / niet nader bekend’ gekozen.

33