Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 279

Zorg rond zwangerschap en geboorte

Nr. 98

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 september 2016
Hierbij doe ik u toekomen het rapport van het onderzoek «Abortus en
psychische gezondheid»1. Dit rapport maakt deel uit van het ZonMWprogramma «Verkenning abortushulpverlening» dat door de toenmalige
Staatssecretaris van VWS is uitgezet om meer inzicht te krijgen in de
redenen voor abortus en de mogelijke alternatieven. Dit is het vierde en
laatste onderzoek dat in het kader van dit programma heeft plaatsgevonden.
Het onderzoeksrapport «Abortus en psychische gezondheid», dat door
onderzoekers van de Universiteit Utrecht in samenwerking met het
Trimbos Instituut is uitgevoerd, is een onderzoek naar de geestelijke
gezondheid van vrouwen die een abortus meemaken. Dit onderzoek
richtte zich op de volgende vragen:
• Hebben vrouwen die een abortus meemaken een verhoogd risico op
psychische aandoeningen?
• Welke risicofactoren zijn van belang voor het optreden van psychische
aandoeningen onder deze vrouwen?
• Wat is de invloed is van een psychiatrische voorgeschiedenis op de
manier waarop vrouwen omgaan met een ongewenste zwangerschap
en abortus?
Naast de beantwoording op deze onderzoeksvragen, gaan de onderzoekers ook in op de vraag welke implicaties hun bevindingen hebben
voor de praktijk.
Verhoogd het meemaken van een abortus het risico op
psychische aandoeningen?
De hoofdvraag van het onderzoek betrof de eerste vraag: of vrouwen die
een abortus meemaken, een verhoogd risico hebben op psychische
aandoeningen. Belangrijkste conclusie die uit het rapport naar voren
komt, is dat het niet aannemelijk is dat het afbreken van een ongewenste
1

kst-32279-98
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 279, nr. 98

1

zwangerschap gepaard gaat met een verhoogd risico op het ontstaan van
psychische aandoeningen.
Er is dus geen significant hoger risico op het ontstaan van psychische
aandoeningen bij vrouwen die een abortusbehandeling hebben meegemaakt, in vergelijking met de vrouwen die dat niet hebben meegemaakt.
Overigens komt uit het onderzoek wel naar voren dat vrouwen met een
voorgeschiedenis van psychische aandoeningen zijn oververtegenwoordigd in de abortuspopulatie. Met andere woorden: bij een
abortusarts komen relatief veel vrouwen met een psychiatrische voorgeschiedenis. Later in deze brief kom ik daar nog op terug.
Naast het risico op het ontstaan van psychische aandoeningen, hebben de
onderzoekers ook gekeken naar het risico op het hernieuwd optreden van
een psychische aandoening bij vrouwen die eerder psychische problemen
hadden. Uit het rapport blijkt dat er mogelijk sprake is van een hogere
incidentie van hernieuwd optreden van psychische aandoeningen in de
2,5 jaar tot 3 jaar na de abortus. Dit effect komt in de onderzoekspopulatie
alleen naar voren op deze korte termijn. Wanneer de onderzoekers kijken
naar de periode tot 5–6 jaar na de abortus, is de hogere incidentie
namelijk niet te zien. De onderzoekers geven aan dat voorzichtigheid
geboden is ten aanzien van deze bevindingen, aangezien de onderzochte
groepen klein waren.
De onderzoekers geven geen verklaring voor deze mogelijke hogere
incidentie van het hernieuwd optreden van psychische aandoeningen. Een
eventuele verklaring zou kunnen liggen in de emotionele impact die een
abortusbehandeling heeft. Dit zou in lijn zijn met de bevindingen in het
onderzoeksrapport «besluitvorming rondom ongewenste zwangerschap»
dat ik u op 2 februari 2016 heb toegezonden (Kamerstuk 32 279, nrs. 79 en
80). In dat rapport kwam naar voren dat vrouwen het besluit aangaande
een ongewenste zwangerschap als een zware beslissing ervaren. Een
dergelijke beladen gebeurtenis zou van invloed kunnen zijn op het
hernieuwd optreden van een psychische aandoening bij vrouwen die
eerder psychische problemen hadden.
Risicofactoren voor het optreden van psychische aandoeningen
en invloed van psychiatrische voorgeschiedenis
Los van de vraag of er een verband bestaat tussen het meemaken van een
abortus en de geestelijke gezondheid van de vrouw, hebben de onderzoekers gekeken welke risicofactoren samenhangen met eventuele
psychische aandoeningen onder de abortuspopulatie. Naast eerdere
psychische aandoeningen, blijken een onstabiele relatie met partner of
verwekker, en een groter aantal meegemaakte negatieve levensgebeurtenissen in het jaar voorafgaand aan de abortus een risicofactor te zijn voor
psychische aandoeningen. Er waren echter geen abortusgerelateerde
variabelen (zoals twijfel over het besluit, negatieve emoties na de abortus,
of het hebben gehad van meerdere abortussen) die samen bleken te
hangen met psychische aandoeningen na de abortus. Dit is in lijn met het
beeld dat naar voren komt bij de beantwoording van de hoofdvraag.
Tot slot hebben de onderzoekers gekeken naar de invloed die de psychiatrische voorgeschiedenis heeft op de manier waarop vrouwen met de
ongewenste zwangerschap en abortus omgaan. Hieruit blijkt onder
andere dat de groep vrouwen met een voorgeschiedenis van een
psychische aandoening meer twijfel, meer emotionele belasting en meer
negatieve emoties te ervaren. Op basis van het onderzoek kan echter
volgens de onderzoekers niet gesteld worden dat vrouwen met eerdere
psychische aandoeningen een bepaalde interventie of extra aandacht
zouden moeten krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 279, nr. 98

2

Wat betekenen de bevindingen voor de praktijk?
De onderzoekers gaan ook in op de vraag welke implicaties bovenstaande
bevindingen hebben. Aangezien het onderzoek laat zien dat het niet
aannemelijk is dat de abortus het risico op het ontstaan van psychische
aandoeningen verhoogt, is er geen reden om interventies te ontwikkelen
ter voorkoming van psychische aandoeningen ten gevolge van de
abortus. Verder bevelen de onderzoekers aan dat abortusartsen en
verpleegkundigen extra alert zijn op de mogelijkheid dat de vrouw te
maken heeft gehad met (eerdere) psychische aandoeningen en, indien
gewenst, vrouwen in de nazorg eventueel naar reguliere GGZ door te
verwijzen voor de achterliggende (niet-abortus-gerelateerde) problematiek.
Ik meen dat dit rapport en de aanbevelingen van de onderzoekers geen
aanleiding geven om het gevoerde beleid op het gebied van abortus aan
te passen. Zoals de onderzoekers aangeven, heeft de hogere prevalentie
van eerdere psychische aandoeningen bij vrouwen die een abortus
ondergaan mogelijk wel gevolgen voor de abortushulpverlening. In
oktober 2016 organiseren de onderzoekers een studiedag met diverse
experts en betrokken beroepsgroepen. Op deze dag kan de beroepsgroep
zich buigen over de vraag wat deze resultaten betekenen voor professionals in de dagelijkse praktijk van abortushulpverlening. Ik zal deze
ontwikkelingen met belangstelling volgen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 279, nr. 98

3