4
Brandstofaccijnzen
Aan de orde is het debat over de brandstofaccijnzen.
De voorzitter:
Ik heet de staatssecretaris van Financiën van harte welkom.
We hebben acht sprekers van de zijde van de Kamer, die
allen vier minuten spreektijd hebben.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Al bijna zes maanden steunt en kreunt de
grensregio. Het zou kunnen zijn dat daar geen auto meer
gereden wordt, maar er wordt in ieder geval niet meer
getankt. De rijen bij buitenlandse tankstations staan echter
tot ver over de grens. De gemeente Goirle legt een extra
rijstrook aan om in België te kunnen tanken. U weet het,
voorzitter: tankhouders zijn eigenlijk semibelastingambtenaren, want de helft van hun omzet bestaat uit belastingen
en wordt rechtstreeks afgedragen aan de staatssecretaris.
Het is voor de CDA-fractie dan ook geen enkele verrassing
dat eergisteren de minister van Financiën, de heer Dijsselbloem, meldde dat hij de ramingen voor de accijnsopbrengsten met maar liefst 200 miljoen naar beneden heeft bijgesteld voor dit jaar. Er zou 280 miljoen extra binnenkomen.
Daarvan is nu al 200 miljoen verdampt en het is nog maar
juni. Ik zie de staatssecretaris raar opkijken, maar dit staat
in de antwoorden op Kamervragen inzake de Voorjaarsnota,
om specifiek te zijn vraag 43. Alle opbrengsten van de
belastingen nemen in zijn totaliteit toe, maar bij welke
categorie belastingen neemt de belastingopbrengst af? Dat
is de categorie accijnzen. Ook het CBS komt met cijfers en
daar willen we graag een reactie op van de regering.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Het is een boeiende vraag die de heer Omtzigt stelt aan de
staatssecretaris. Ik wil die zeker ondersteunen. In de informatie die ik heb, staat echter dat er eerst uitgegaan werd
van een stijging van 400 miljoen, in plaats van 280 miljoen
en dat dit laatste bedrag inmiddels is bijgesteld. Het is dus
niet zo dat er van die 280 miljoen 200 miljoen afgehaald is,
maar het punt is dat er van de 400 miljoen 150 miljoen
afgehaald is. We gaan dus nog steeds uit van een stijging
van 250 miljoen. Met die aanvulling hebben we de vraag
nog heel gedetailleerd bij de staatssecretaris liggen. Dit is
mijn interpretatie van de getallen. De heer Omtzigt heeft
een andere interpretatie. Als hij daar een reactie op heeft,
vind ik dat prima, maar anders hebben we genoemde
gedetailleerde vraag aan de staatssecretaris.
De heer Omtzigt (CDA):
Dank voor deze aanvulling. Ook als je de accijnzen in hun
geheel niet verhoogd had, kan nog steeds door autonome
economische groei de belastingopbrengst stijgen. Dat
gebeurt bijvoorbeeld bij de loonbelasting en bij de inkomstenbelasting. Dat kan ook, omdat je meer mensen hebt die
in Nederland wonen, omdat mensen iets meer gaan rijden
of door de automatische indexatie. We willen echter wel
graag een verklaring voor het feit dat het 200 miljoen naar

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

beneden is bijgesteld. Dat is bijna net zo veel als het op had
moeten brengen. Ook het CBS kwam met cijfers: 8% minder
dieselverkoop in april, net als in maart en in februari. Alleen
januari was anders; toen bleek er meer verkoop te zijn, maar
daar waren wat statistische redenen voor. Die cijfers zijn
duidelijk, maar de cijfers van Wiebes zijn omgeven met een
Noord-Koreaanse geheimzinnigheid.
De voorzitter:
Staatssecretaris Wiebes.
De heer Omtzigt (CDA):
De cijfers van de staatssecretaris van Financiën zijn omgeven met een Noord-Koreaanse geheimzinnigheid. We
vroegen inzage in de rapporten en de concept-rapporten,
maar krijgen die niet. Een WOB-verzoek wordt niet beantwoord; een bezwaar van mij is onderweg. Het kan toch niet
zo zijn dat de enige cijfers die aantonen dat het beleid effect
heeft geheim zijn? We weten dat snelwegtankstations
oververtegenwoordigd zijn. We weten dat de cijfers van
januari op januari enigszins vervuild zijn vanwege de
afschaffing van de rode diesel. Die cijfers kloppen niet en
leiden tot reële schade. Wil de regering dat inzien en heeft
zij hier een verklaring voor? En kan de regering gewoon
inzage geven in de cijfers van haar eigen rapporten? Op
deze manier kunnen wij namelijk geen debat aangaan.
Op dit moment liggen Merkel en Di Rupo dubbel van het
lachen. In Brussel onderhandelt de Nederlandse regering
voor 100 miljoen extra korting. Hier brengen we het gewoon
dubbel en dwars en vrijwillig terug over de grens heen, met
grote schade voor de pomphouders tot gevolg. Aangezien
de staatssecretaris ook zelf toegeeft dat er aan de grens
20% minder lpg verkocht wordt, wil ik weten of de staatssecretaris vindt dat deze pomphouders recht hebben op een
vergoeding onder de de-minimisregeling. Hier dreigen de
pomphouders mee. Het verlies wordt dan nog groter voor
de Nederlandse Staat en voor de Nederlandse belastingbetaler. Die betaalt meer belasting, terwijl de overheid niks
extra binnenkrijgt. Een grotere verspilling bestaat er niet.
Alles hiervan had voorkomen kunnen worden, als het
onderzoek van tevoren gedaan was.
Deelt de staatssecretaris de mening dat dit onderzoek volstrekt onvoldoende is en dat alle andere cijfers aantonen
dat er een groot probleem is in de grensregio en dat hij zijn
geld niet ophaalt? Vindt hij ook dat het nu tijd is om actie
te ondernemen door in ieder geval de accijnsverhoging
terug te draaien en te stoppen met de automatische indicatie? Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik vind het opvallend dat het CDA nu zo tamboereert over
de accijnsverhoging op diesel en lpg. Dat is inderdaad een
van de weinige maatregelen waar het CDA niet de hand in
heeft gehad. Bij alle maatregelen daarvoor echter stond het
CDA vooraan om ze door te voeren: de accijnsverhoging
op benzine vorig jaar en de accijnsverhoging op sigaretten
en op alcoholische dranken. Nu is er één maatregel waar
u toevallig geen invloed op hebt gehad en tamboereert u
zo. Waarom tamboereerde u niet in de jaren ervoor?

26 juni 2014
TK 99

99-4-1

De heer Omtzigt (CDA):
De CDA-fractie heeft gezien dat de vorige accijnsverhogingen niet opleverden wat ze geschat werden op te leveren.
In de tegenbegroting van het CDA werd die extra accijnsverhoging in zijn geheel en gedekt teruggedraaid. Daarin
zijn wij redelijk uniek in de Kamer, omdat we weten dat er
bijvoorbeeld sinds dit jaar in Nederland op diesel meer
belasting wordt geheven dan in Duitsland. Daardoor wordt
er massaal getankt in Duitsland. Het is dus een ontzettend
domme maatregel en daarom zien wij er van af.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dus de heer Omtzigt ziet gewoon in — en dat is alleen maar
te prijzen — dat het een foute beslissing was in het
Kunduzakkoord om de accijnzen zo gigantisch te verhogen?
We hebben namelijk vorig jaar gezien, dat dat ons 500 miljoen heeft gekost, in plaats van dat het ons 500 miljoen
heeft opgeleverd. Echter, waarom vraagt de heer Omtzigt
niet aan de staatssecretaris om het onderzoek uit te breiden,
zoals beloofd, naar de effecten op ondernemers, op werkgelegenheid, en op de btw-inkomsten? Daar hoor ik de heer
Omtzigt niet over, terwijl we dat duidelijk in het vorige debat
aan de staatssecretaris gevraagd hebben. Dus waarom
vraagt het CDA niet nog een keer naar al die oneigenlijke
effecten en al die neveneffecten van deze maatregel?
De heer Omtzigt (CDA):
In tegenstelling tot andere partijen, zoals de partij die mij
net ondervroeg, hebben we de maatregel gedekt teruggedraaid. Dus ook al levert de maatregel niks op, wij hebben
gezegd dat de overheid wat minder kan, zodat deze
accijnsverhoging niet door hoefde te gaan. Dat had gewoon
geld opgeleverd. Ik neem die vragen van mijn collega graag
mee richting de staatssecretaris. Ik zou het heel goed vinden, als de staatssecretaris aangeeft wat de werkgelegenheidseffecten zijn, wat de btw-effecten zijn — die overigens
nog moeilijker te schatten zijn dan de accijnseffecten, want
onze eigen accijnsadministratie bleek al jaren niet te kloppen, waardoor alle accijnscijfers herzien zijn. Dat vond ik
nogal verbijsterend, om eerlijk te zijn. Die cijfers mag de
staatssecretaris dus meenemen. Maar voor de CDA-fractie
is op dit moment de conclusie helder: deze maatregel heeft
niks opgeleverd. De minister van Financiën heeft dat dinsdag in een brief, die nota bene niet over accijnzen ging, aan
de Kamer meegedeeld. Daarom zou ik zeggen; laten wij die
conclusie dan ook trekken.

hebben dat in januari ook gezien. De dag voor de verkiezingen meldde de staatssecretaris dat het in januari al 150
miljoen extra was. In plaats van 150 miljoen in één maand,
is het nu 70 miljoen in vier maanden geworden. De cijfers
wisselen constant. Ik wil van de staatssecretaris weten
waarom er zo'n groot verschil is. Wij gaan uit van de
ramingen en wij hebben altijd gezegd dat de ramingen
verkeerd zijn, omdat de grenseffecten er niet in zitten.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Wij zullen straks het antwoord van de staatssecretaris horen,
maar volgens mij komt daaruit dat de raming nog steeds
omhoog is en dus een positief effect heeft. Dat zullen wij
echter horen. Mijn vraag aan de heer Omtzigt betreft ook
het volgende. Stel dat wij de accijnsverhoging terugdraaien.
Dan halen wij het topje van de ijsberg eraf, maar die ijsberg
is ontstaan door tien jaar beleid. Ik wil niet jijbakken, wij
hebben het met elkaar gedaan, het CDA zat erbij en wij
hebben er voor een deel ook mee ingestemd en het voor
een deel in tegenbegrotingen teruggedraaid. Het gaat mij
niet om jijbakken, maar die ijsberg is wel ontstaan door tien
jaar lang accijnsverhogingen op niet alleen benzine, maar
ook alcohol en tabak. Als wij dat topje van de ijsberg
terugdraaien, dan lossen wij toch het probleem helemaal
niet op?
De heer Omtzigt (CDA):
Als wij het topje van de ijsberg, de laatste extra accijnsverhoging, terugdraaien, lossen wij het probleem in elk geval
voor diesel en lpg wel op. In ieder geval aan de Duitse grens
wordt diesel dan goedkoper dan in Duitsland. Wij hebben
in een eerder verworpen motie gevraagd om te onderzoeken
of eenzelfde teruggaveregeling als in België doorgevoerd
kan worden. Daar krijgen grote vrachtwagens van meer
dan 7,5 ton een deel van de getankte diesel terug. Dat geldt
ook voor Nederlandse vrachtwagens die in België tanken.
Het zorgt er dus wel voor dat wij meer concurrerend worden. Op die stoffen hebben wij het dan gehad. Ik denk wel
dat dit effect heeft.
De voorzitter:
U bent in dit rondje al geweest. Dan had u eerder moeten
zijn, mijnheer Van Dijck.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik heb nog een vraag aan de heer Omtzigt.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Aanhakend op de opmerking van de heer Omtzigt dat de
maatregel niets heeft opgeleverd; in de laatste brief, die we
heden ochtend hebben ontvangen, staat dat er 78 miljoen
extra aan accijnsopbrengsten is binnengekomen. Hoe verhoudt dat zich dat tot het verhaal van de heer Omtzigt?

De voorzitter:
Dat begrijp ik. Eén vraag nog.

De heer Omtzigt (CDA):
Ik ga uit van de ramingen van de regering. De regering
denkt dit jaar 8,1 miljard op te halen. Dat bedrag is dinsdag
naar beneden bijgesteld tot 7,9 miljard. Van die ramingen
ben ik uitgegaan. De staatssecretaris heeft cijfers op kasbasis gestuurd, terwijl wij vroegen om cijfers op aangiftebasis.
De afgevaardigde is hoogleraar financiën. Hij weet dus dat
je veel liever aangiftebasis zou hebben dan kasbasis. Wij

De heer Tony van Dijck (PVV):
De heer Omtzigt focust erg op diesel en lpg. Is de heer
Omtzigt echter ook bereid om bijvoorbeeld de belachelijke
btw-verhoging van 2% terug te draaien? Als ik de begroting,
waaraan hij ook refereert, bekijk, hadden wij vorig jaar een
tegenvaller van bijna 3 miljard bij de btw-inkomsten en in
de Voorjaarsnota een tegenvaller van 1,2 miljard. Met
andere woorden: de btw-verhoging die die 4,2 miljard had
moeten opleveren, heeft niets opgeleverd. Gaat de heer
Omtzigt die dan ook terugdraaien, inclusief de accijnsver-

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-2

hoging voor alcohol en tabak, waar hij ook altijd zo'n
voorstander van is?
De heer Omtzigt (CDA):
De CDA-fractie zal de btw-verhoging niet terugdraaien,
omdat zij helaas minder geld oplevert dan gedacht maar
wel fors geld oplevert. In tegenstelling tot andere partijen
hebben wij hier gedekte tegenbegrotingen. Wij komen met
maatregelen die geld opleveren. Wij zijn ook helemaal niet
te beroerd om te vertellen dat er bijvoorbeeld een hardere
nullijn voor de overheid is en dat dit betekent dat salarissen
in de overheidssector en de semioverheidssector minder
stijgen in onze tegenbegroting. Het is niet allemaal zonder
pijn zoals een aantal van onze collega's doet geloven.

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. De evaluatie van de staatssecretaris toont een
daling van het aantal verkochte liters op diesel en lpg aan
de grensstreek die bijna twee keer zo hoog is als het landelijk gemiddelde. Dit moet toch al een reden zijn voor de
staatssecretaris om zich achter de oren te krabben. Maar
nee, hij doet het tegenovergestelde. De daling aan de
grensstreek is volgens hem niet nieuw en valt binnen een
langjarige trend. Bedoelt de staatssecretaris hiermee te
zeggen dat het voor de pomphouders in de grensstreek al
lang, al jarenlang slecht gaat, slechter dan het landelijk
gemiddelde? En is dat dan niet erg? Klopt het bovendien
wat de staatssecretaris zegt? Past die grotere daling in de
grensstreek in het rijtje van de afgelopen jaren of is de
daling in de grensstreek ten opzichte van het landelijk
gemiddelde dit jaar veel groter dan de jaren voorheen?
Een deel van de teruggang van de brandstofverkoop in de
grensstreek is te verklaren door factoren die landelijk een
rol spelen, zegt de staatssecretaris. Dat kan zo zijn, maar
een belangrijk deel van de verklaring is natuurlijk dat de
pomphouders aan de grens veel meer last hebben van de
concurrentie vlak over de grens, natuurlijk vooral vanwege
de accijnsverhoging. De grenspomphouder kan die concurrentie aangaan door zijn marge te verkleinen. Dat zie je dan
niet direct in de overheidsinkomsten, maar de grenspomphouder verdient er natuurlijk niets meer aan. Wat die overheidsinkomsten betreft, sluit ik mij aan bij de vragen van
de vorige spreker over de ramingen.
Voor de grensstreek is gekeken naar de leverantiegegevens
van de oliemaatschappijen, maar die gegevens vertellen je
niets over de marge op een liter brandstof. Kan de staatssecretaris dat bevestigen? De onderzoeken van de brancheorganisaties geven nauwkeurige cijfers over de malaise in de
grensstreek. De staatssecretaris geeft aan dat die onderzoeken moeilijk te combineren zijn met die van de oliemaatschappijen, maar daardoor worden de cijfers van de brancheorganisaties wel heel makkelijk opzijgezet. Hoe kan het
dat de staatssecretaris wel een vergelijking durft te maken
tussen de onderzoeken van het CBS en de Belastingdienst
aan de ene kant en van de oliemaatschappijen aan de
andere kant? Dan kunnen onderzoeken dus blijkbaar ineens
wel goed met elkaar worden gecombineerd.

beëindigingen. De staatssecretaris is van mening dat dit
niet te achterhalen is. Wil de staatssecretaris nu echt stellen
dat het UWV of de Kamer van Koophandel niet kan nakijken
hoeveel pompstationmedewerkers zijn ontslagen of hoeveel
pomphouders hun bedrijf hebben beëindigd? Wij hebben
andere signalen gekregen dat zo'n opsplitsing wel degelijk
mogelijk is. Ik hoor graag de reactie van de staatssecretaris.
Het valt me op dat de staatssecretaris erg vaak zegt dat hij
die cijfers niet heeft. Volgens mij komt dat ook doordat hij
het zichzelf wel heel moeilijk maakt door indirect aan cijfers
te komen. Hij moet zich daarbij in allerlei bochten wringen
om er alsnog bruikbare data van te maken. Hij komt er
steeds achter dat hij allerlei zaken niet in kaart kan brengen.
Waarom slaat hij de meest eenvoudige methode over,
namelijk onderzoek doen direct bij de pomphouders zelf?
Dan kun je veel beter het omzetverlies van de pomphouders
in kaart brengen, het margeverlies en het verlies aan
werkgelegenheid. Wil de staatssecretaris dit alsnog doen?
Ook krijg je zo een veel beter beeld van de shopverkopen.
Nu baseert hij zich daarbij op de gegevens van brandstofleveranciers. Die informatie is ook al zo indirect en was hierover heel summier. Ik zou daar veel meer over willen weten,
ook over de stapeling van de effecten van de andere
accijnsverhogingen en de btw-verhoging.
Al met al heeft de staatssecretaris een evaluatie gepresenteerd waarin hij zelf aangeeft dat die behoorlijk wat tekortkomingen heeft. Eerder wierp hij ons tegen dat er ordentelijke cijfers nodig zijn die gebaseerd zijn op metingen
waarmee je voor de dag kunt komen. Mijn voorstel is dat
de staatssecretaris zijn onderzoek overdoet, gebaseerd op
werkelijke data van de pomphouders zelf en met oog voor
de werkgelegenheid in de grensregio. Maar nog beter is:
draai de desastreuse accijnsverhogingen vandaag nog
terug.

Mevrouw Neppérus (VVD):
Voorzitter. Accijnzen bestaan al vele eeuwen, af en toe
onder een andere naam, en zijn nooit populair geweest.
Dat is vandaag de dag onveranderd.
We hebben over dit onderwerp al vaker gesproken en ik
ben net als collega's op werkbezoek geweest. Ik heb in deze
Kamer eerder gezegd dat wat je dan ziet niet leuk is. Er zijn
schrijnende situaties in individuele gevallen. Ik moet echter
ook als Kamerlid kijken naar het totaal aan cijfers in het
land en ook naar die in bepaalde gebieden. Ik heb altijd ook
gezegd: laat er een evaluatie komen. Zij is er gekomen en
dan blijkt eruit dat de accijns substantieel meer oplevert
dan vorig jaar. Dat is waar ik als Kamerlid naar moet kijken.
Ik heb diverse pompen bezocht en open in de boeken
mogen kijken. Ik heb kunnen constateren dat de ellende al
eerder begon. Met de btw-verhoging in 2012 zie je de
teruggang beginnen. Ik stel dit vast.

De werkgelegenheid in de grensregio is serieus in het
geding. De SP heeft vragen gesteld over het aantal ontslagen medewerkers van grensstations en het aantal bedrijfs-

Hoe zit het met de bedrijvigheid in die gebieden in het
algemeen? Moeten wij daar als land niet naar kijken?
Meerdere partijen hebben dit in de schriftelijke ronde
genoemd. Moeten wij niet eens kijken hoe het in die
gebieden economisch gaat en of wij iets aan de bedrijvigheid kunnen doen? Voor mij gaat het probleem verder dan
de gevallen die ik heb gezien. Ik vind het schrijnend en ik
zou meer bedrijvigheid willen zien in die grensregio's. Ik
stel ook vast dat de opbrengst substantieel meer is. Als de

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-3

staatssecretaris een evaluatie laat maken, dan neem ik die
als basis.
De heer Merkies (SP):
Dit is wel heel snel afgelopen. Het is een keuze om alleen
naar de staatsinkomsten te kijken. Ik ben benieuwd of
mevrouw Neppérus ook benieuwd is naar de cijfers van de
werkgelegenheidseffecten, want die cijfers hebben wij
nauwelijks. Ik doel dan niet op de hele regio, hoewel dat
ook mooi is, maar specifiek op de pompen aan de grens.
Ik ben ook benieuwd wat het perspectief van die pomphouders is voor de toekomst.
Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik denk dat het perspectief moeizaam is, daar ben ik eerlijk
in. Ik heb daarom gevraagd de hele regio aan te geven,
want de hele regio gaf mij een somber gevoel. Ik wil daarom
kijken of wij daar iets kunnen doen. Ik kijk echter verder dan
alleen de pomphouders.
De heer Merkies (SP):
Het is een afleidingsmanoeuvre om te spreken over de hele
regio, want deze pomphouders hebben direct last van de
accijnsverhoging. Niet alleen van de accijnsverhoging op
brandstoffen, maar ook van de andere accijnsverhogingen
en van de verhoogde btw. Is mevrouw Neppérus niet
geïnteresseerd in de effecten daarvan voor deze pomphouders?
Mevrouw Neppérus (VVD):
Dat heeft de heer Merkies al gevraagd aan de staatssecretaris. Ik wacht het antwoord op die vraag af. Wij kunnen
niet alleen naar gevallen alleen kijken. Wij kijken naar het
geheel. Uiteraard blijf ik wel alle ontwikkelingen nauwlettend volgen en wil ik van de staatssecretaris horen dat hij
dat doet.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het is duidelijk te horen dat mevrouw Neppérus niet uit de
grensstreek komt, want dan had zij geweten dat de brandstofprijs, met name de dieselprijs, een cruciale factor is
voor die grensregio. Het is al sinds jaar en dag bekend dat
de Duitsers diesel komen tanken in Nederland en dat de
Nederlanders benzine tanken in Duitsland. Die wisselwerking is cruciaal voor de grensregio, omdat de Duitsers niet
alleen maar die diesel tanken in Nederland, maar er ook
gelijk een dagje uit van maken, boodschappen doen en
kleren, sigaretten, groente en koffie kopen. De hele Venlose
economie draait op de inkopen van die Duitsers. Met het
weghalen van de trigger voor de Duitser om naar Nederland
te komen, de lage dieselprijs, haal je de hele middenstand
en de hele grensregio onderuit. Mevrouw Neppérus kan nu
wel krokodillentranen huilen en zeggen dat wij moeten kijken hoe wij het anders kunnen doen, maar de trigger voor
de Duitser om naar Nederland te komen is cruciaal voor de
grensregio. Onderkent mevrouw Neppérus dat?

er wordt over en weer aan alle kanten gekocht. Langs de
Belgische grens is het zo dat veel Belgen ook in Nederland
kopen. Laten wij het geheel bekijken. Ik wil naar de grensregio kijken. Wij laten als Kamer een evaluatie uitvoeren.
Nu de evaluatie er is, beginnen de mensen die er het hardst
om riepen — ik wilde haar ook — meteen alweer te twijfelen
aan die evaluatie. Ik word daar gewoon moe van.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Uit de evaluatie blijkt heel duidelijk dat er structureel veel
minder diesel en lpg wordt getankt, tot wel 35% minder in
die laatste categorie in de grensregio. Dat blijkt klip-en-klaar.
Mevrouw Neppérus laat zich nu verleiden door 35 miljoen
die extra wordt opgehaald. Dit gaat puur om de cijfers, om
het geld. Zij sluit de ogen voor wat er aan de andere kant
allemaal weglekt en voor de ellende die erdoor wordt veroorzaakt,. Zij zou moeten kijken naar de grotere effecten
van deze maatregel. In eerste termijn heb ik al geschetst
dat deze veel groter zijn dan mevrouw Neppérus kan vermoeden.
Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik kijk gewoon naar de evaluatie. Ik weet dat de individuele
gevallen niet leuk zijn, maar ik vind ook dat het land op orde
moet komen. De heer Tony van Dijck en zijn partij liepen
toen snel weg, maar wij durven maatregelen te nemen, hoe
vervelend deze ook zijn. Ze zijn vervelend, maar we nemen
ze. Er zijn meer maatregelen genomen die niet leuk zijn.
Wij blijven het nauwlettend volgen, maar ik vind de
opbrengst tot nu toe wel substantieel hoger. Ik volg gewoon
een evaluatie en ik ben verbaasd dat mensen meteen
vraagtekens zetten als de evaluatie hen niet uitkomt. Nogmaals: ik wil naar de hele grensregio kijken.
De heer Omtzigt (CDA):
In een bijzin schreef de VVD Venlo en de rest van de
grensregio in zijn geheel af. Ziet de VVD niet dat er 200
miljoen minder binnenkomt volgens de laatste raming? Het
CBS zegt dat er 8% minder diesel getankt wordt. Dat betekent dat een hele Nederlandse provincie in het buitenland
is gaan tanken. Zelfs volgens de evaluatie van de staatssecretaris zou er in de grensregio 20% minder lpg gekocht
worden dan vorig jaar. Als mevrouw Neppérus al deze
punten samen neemt, is zij dan van mening dat er een
behoorlijk probleem is, dat het niets heeft opgeleverd voor
de schatkist en dat het gewoon een maatregel is die misschien teruggedraaid moet worden?

Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik weet dat Venlo heel belangrijk is voor de partij van de
heer Van Dijck, vandaar dat wij het woord "Venlo" alweer
hebben gehoord. Ik kijk altijd serieus naar alle effecten en

Mevrouw Neppérus (VVD):
Anders dan de heer Omtzigt suggereert, schrijf ik de
grensregio niet af. Laat ik daar helder in zijn. Alleen toen
Venlo werd genoemd, heb ik dat even aangehaald omdat
die plaats een grote rol speelt bij de PVV. Ik kom altijd op
voor de grensregio. Ik schrijf hem bepaald niet af, want
daar gaat het ons juist om. Ik heb voorgesteld om eens te
kijken wat je met zo'n hele regio kunt doen. Dat heb ik ook
in de schriftelijke inbreng aangegeven. Dat is immers mijn
zorg en daar wil ik naar kijken. De opbrengsten worden nu
even weggewoven door de heer Omtzigt, maar ze zijn
substantieel. Dat komt hem niet uit, maar ook vanochtend
bleek weer dat je wel degelijk aan behoorlijke bedragen
komt. De heer Dijkgraaf had het er ook al over. Het gaat

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-4

nog altijd om meer dan 200 miljoen. Ik heb die niet elke dag
in mijn zak zitten, zelfs nooit in het hele jaar.

leiden tot meer inkomsten. Dat was natuurlijk ook het doel
van deze pijnlijke maatregel.

Het blijft vervelend voor die mensen, maar ik ga geen valse
verwachtingen wekken. Ik ga dus uit van de evaluatie en
blijf alles nauwlettend volgen.

Ik kom terug op de problemen in de grensstreek. Die zijn
veel breder dan alleen die van de pomphouders. Er is een
relatief hoge werkloosheid, laaggeschooldheid, gemiddeld
een slechtere gezondheid, economische krimp en huizen
die slecht verkocht kunnen worden. Deze oorzaken zijn
breder dan alleen het probleem van de accijns. Een maand
geleden heeft mijn collega Albert de Vries namens de PvdAfractie een hele nota gepresenteerd om deze problemen
het hoofd te bieden. Ik vraag de regering om daarop te
reageren. Ik vraag de staatssecretaris om daarop te reageren. Er zijn daarin 51 punten benoemd. Die hoeven niet
allemaal vandaag tijdens het debat te worden behandeld.
Dit toont wel aan dat er een serieus, omvangrijk probleem
bestaat in de grensregio's: de werkloosheid, de scholingssituatie, de krimp en het voorzieningenniveau in dorpen. Ik
wil daarop graag van de staatssecretaris een reactie, maar
vooral ook snelle actie van het kabinet. Tot zover mijn bijdrage.

De heer Omtzigt (CDA):
Er was 400 miljoen extra geraamd. Een gedeelte daarvan
werd veroorzaakt door extra rijden en economische groei
en 280 miljoen door de accijnsverhoging. Van die 280 miljoen is bij de eerste herziening van de raming al 200 miljoen
verdampt. Is de VVD van mening dat je dan maatregelen
moet nemen, of wil ze eerst het hele jaar afwachten om te
zien dat deze maatregel waarschijnlijk helemaal niets gaat
opleveren, behalve heel veel ellende in de grensregio die
niet wordt afgeschreven, maar wel wordt uitgeknepen?
Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik lees in de stukken over een extra opbrengst van miljoenen. Laat de staatssecretaris dat gewoon verduidelijken. Ik
las over een bedrag van 76 miljoen extra tot en met april.
De Kamer moet er echter voor oppassen dat ze niet voortdurend over een losse maand praat, of een aantal dit of dat.
Ik wilde een evaluatie over een periode van een aantal
maanden en die hebben we gehad. De evaluatie is nu
beschikbaar. We moeten het nauwlettend blijven volgen,
maar er is nog steeds een substantiële meeropbrengst. Dat
is gewoon de situatie. Het is niet anders, hoe vervelend
ook. Laten we dat ook onder ogen zien.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik ben blij dat mevrouw Neppérus zegt dat ze het nauwlettend blijft volgen en dat hiermee het boek niet dicht is. Ik
ben wel benieuwd wat dat precies betekent. We lezen allemaal de kranten, maar het zou voor de Kamer goed zijn om
op enig moment geïnformeerd te worden door de regering.
Is mevrouw Neppérus daarin ook geïnteresseerd en vindt
zij net als ik dat dit ergens rond Prinsjesdag zou moeten
gebeuren?
Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik denk dat wij zeker geïnformeerd moeten blijven worden,
want ik wil het blijven volgen. Het lijkt mij heel goed als dat
op Prinsjesdag zou kunnen. Bij dezen vraag ik dat aan de
staatssecretaris.

De heer Merkies (SP):
Ook al zo kort. De heer Nijboer heeft het vooral over de
krimp in de regio's. Hij wijt het probleem een beetje daaraan. Zou je het niet kunnen omkeren? Hier is er zo'n enorm
effect. Ze hebben niet alleen last van die btw, maar ook van
de verschillende accijnzen. Zou je kunnen zeggen dat het
juist daardoor slechter gaat in die regio's?
De heer Nijboer (PvdA):
Elke belastingmaatregel doet pijn, welke je ook neemt, en
deze doet zelfs veel pijn bij verschillende mensen en in het
bijzonder bij de grenspomphouders. Dat is evident. Tegelijkertijd hebben wij als land in de financieel-economische
crisis enorm zware en moeilijke maatregelen moeten
nemen, waarvan dit er een is. De problemen in de grensstreek zijn echt breder dan die van de pomphouders alleen.
Het gaat over de sociaaleconomische situatie, de gezondheid en het voorzieningenniveau in dorpen in dat gebied.
De PvdA-fractie pleit ervoor om veel meer aandacht te
hebben voor die bredere problemen dan wij tot nu toe
hebben gehad. Daarvan ben ik een groot voorstander en
dat helpt ook bij het oplossen van die problemen.
De heer Merkies (SP):
Ik wil het daar graag op een ander moment over hebben,
maar ik vraag mij wel af wat de pomphouders daar nu aan
hebben. Denkt de heer Nijboer eigenlijk dat deze pomphouders het gewoon overleven, vrolijk kunnen doorgaan zoals
altijd en opeens weer winst kunnen gaan maken met deze
enorme accijnsverhogingen?

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. De pomphouders in de grensregio hebben het
zwaar. Omzetten dalen en klanten blijven weg. De staatssecretaris heeft heel snel geëvalueerd of de accijnsverhogingen van €0,03 op diesel en €0,07 op lpg hiervan de oorzaak
zijn. Eén conclusie is helder: de accijnsverhogingen doen
pijn. Uit de evaluatie komt ook naar voren dat de verkopen
ook teruglopen door andere oorzaken: de economische
crisis, een zuiniger wagenpark en concurrentie van andere
pomphouders. Tegelijkertijd moet ik vaststellen dat de
claims dat de accijnsverhogingen zouden leiden tot dalende
belastinginkomsten niet kloppen. De accijnsverhogingen

De heer Nijboer (PvdA):
Vrolijk is het zeker niet — dat is zeker niet de term — maar
ik ben het wel eens met de interruptie van de heer Dijkgraaf
dat het niet weer allemaal een bloeiende bussines wordt
als je een verhoging van een paar cent terugdraait. Er zijn
meer en grotere problemen en je ziet een langjarige terugloop. De economische crisis is daar debet aan. Een zuiniger
wagenpark is daar debet aan. Concurrentie van andere
pomphouders is daar debet aan. Het is een schijnoplossing
als je denkt dat alle problemen in de regio zijn opgelost als

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-5

je een verhoging van paar cent terugdraait of even niet
indexeert. Dat is de reden waarom ik vind dat er een bredere
aanpak nodig is.

De heer Omtzigt (CDA):
Is de PvdA voorstander van een gelijk speelveld voor
pomphouders?

De heer Tony van Dijck (PVV):
De PvdA-fractie belijdt met de mond altijd dat zij zo van de
banen is. Wat vindt de heer Nijboer er nu van dat er steeds
meer tankstations overgaan naar onbemand, dat er steeds
meer aanvragen komen met de woorden: ik sluit mijn
tankstation niet, maar ik ga over naar onbemand; dan maar
zonder personeel. Ziet de heer Nijboer dat ook als een
banenvernietiger en als een laatste strohalm voor tankstadions om dan maar zonder personeel te proberen het hoofd
boven water te houden? Is dat nu de filosofie achter die
meer banen van de PvdA-fractie?

De heer Nijboer (PvdA):
Binnen Nederland ben ik voorstander van een gelijk speelveld. Overigens is een gelijk speelveld ook weer afhankelijk
van of je aan de snelweg zit of niet. Wij hebben daar een
heel apart veilingsysteem voor opgericht. Bij de grens heb
je ook beide soorten. De een moet betalen voor zijn vergunning en voor de ander is dat op een andere wijze geregeld.
In beginsel ben ik echter voorstander van een gelijk speelveld binnen Nederland.

De heer Nijboer (PvdA):
De heer Van Dijck heeft gelijk dat banen het belangrijkste
punt zijn van de Partij van de Arbeid. Ik maak mij over de
oplopende werkloosheid dan ook de grootste zorgen. Eerlijk
gezegd vind ik de manier waarop pompen worden gerund
niet aan de Kamer. Ik heb ook een heel aantal benzinepompen gezien die er nieuwe activiteiten bij doen, bijvoorbeeld
het wassen van auto's, maar ook het feit dat zij er winkels
bij nemen is algemeen bekend. Daarvoor is juist weer extra
personeel nodig. Tegelijkertijd zijn er ook onbemande
pompen. In een concurrerende omgeving is dat natuurlijk
wel de manier waarop een consument wordt bediend. Het
lijkt mij dat ook de PVV niet van mening is dat de Kamer
zou moeten bepalen wat een pomphouder wel en niet mag
doen en welk aanbod hij aanbiedt. In die zin kan ik die vraag
dan ook niet plaatsen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het is wel de Kamer die met de accijnsverhoging de
pomphouders het water tot aan de lippen brengt omdat de
Duitsers wegblijven. Die pomphouders worden creatief en
bedenken op welke manier zij kunnen surviven. Zij verkleinen als eerste hun marges om te zien of het lukt om toch
nog een Nederlander zo gek te krijgen om bij hen te tanken.
Als dat niet lukt, gaan zij kijken of zij misschien auto's kunnen wassen. Wellicht kunnen zij ook met een gitaar voor
het pompstation gaan zitten om daarmee een paar kwartjes
te kunnen ophalen. Het gaat erom dat de tendens richting
faillissement is en dat zie je door het toegenomen aantal
aanvragen voor een onbemand tankstation. De stappen zijn
dus eerst de marges aanpassen, dan een onbemande pomp
en vervolgens sluiten. Gaat de PvdA daarop wachten of
zegt de PvdA: nee, banen zijn voor ons belangrijk?
De heer Nijboer (PvdA):
Banen zijn voor ons belangrijk. Er zijn verschillende strategieën voor pompen om te overleven. Je kunt een winkel
erbij openen of je kunt auto's wassen. Je ziet dat ook allemaal gebeuren. Met de ene pomp gaat het ook veel minder
goed dan met de andere. Dat is altijd zo in een zware economische situatie en daar zijn verschillende strategieën
voor. Ik laat dat echt aan de pomphouders. De politiek kan
dat niet bepalen en ik wil dat ook niet bepalen.

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

De heer Omtzigt (CDA):
Dat is een duidelijk antwoord. De PvdA is dus geen voorstander van een gelijk speelveld met België of Duitsland.
Daarmee laat de PvdA alle pomphouders in de grensregio
als een blok vallen, hoeveel andere mooie plannen er ook
zijn. Is de PvdA er voorstander van om het onderzoek dat
de staatssecretaris heeft gedaan en dat geheim is, waarvan
wij zelfs de concepten niet krijgen en waarvan de cijfers
niet overeenkomen met andere cijfers, openbaar te maken?
Of vindt hij het goed dat de staatssecretaris dat in een diepe
la laat liggen?
De heer Nijboer (PvdA):
Ten eerste, als er iemand is die vindt dat Nederland over
zijn eigen belastingen moet gaan, en dat Brussel zich daar
vooral niet mee moet bemoeien, is het de heer Omtzigt. Hij
staat dan met een hele set kaarten, van geel tot rood en
van groen tot geel, hier in de Kamer te zwaaien. De hypocrisie dat de PvdA zou worden verweten dat wij geen
Europese belastingen hebben, keert volledig terug bij de
heer Omtzigt zelf.
Ik kom bij het tweede punt, de informatievoorziening aan
de Kamer. De heer Omtzigt maakt daarbij vaak gebruik van
zijn positie als Kamerlid. Die positie is uniek. De Kamer
heeft een grondwettelijke positie die ijzersterk is ten
opzichte van het kabinet door bij voortduring te kunnen
vragen om informatie. Een en ander berust ook op de
afspraak tussen de Kamer en het kabinet dat de Kamer de
gegevens vertrouwt die zij van het kabinet krijgt. Dat vertrouwen schendt de heer Omtzigt keer op keer en doelbewust. Dit brengt schade aan de positie van de Kamer ten
opzichte van het kabinet aan. Ik vind dat zeer ernstig en ik
wil de heer Omtzigt dan ook vragen om daarmee op te
houden. Ik ben het er ook zeer mee oneens dat wij vertrouwelijke gegevens, waarvan wij van tevoren wisten dat zij
vertrouwelijk waren, nu moeten gaan opeisen door een
beroep te doen op het recht op informatie. Het is er niet
voor bedoeld dit te misbruiken voor politieke doeleinden.
Ik wil de heer Omtzigt echt vragen om daarmee te stoppen,
want hij ondermijnt daarmee de positie van de Kamer ten
opzichte van het kabinet.
De heer Omtzigt (CDA):
De Partij van de Arbeid draait hier alle redeneringen om.
De dag voor de gemeenteraadsverkiezingen lekte er een
briefje naar RTL Nieuws dat pas later in de Kamer komt,
waarin stond dat er 150 miljoen meeropbrengst zou zijn.

26 juni 2014
TK 99

99-4-6

Later wordt dat bijgesteld naar 50 miljoen. Dat gedrag
beschadigt het vertrouwen van het kabinet. Het beschadigt
mijn vertrouwen in de cijfers als zij later worden bijgesteld.
Dit is gebeurd en daarom wil ik ook dat die cijfers openbaar
zijn. Als er onderzoek gedaan is, dan kan dat hier ook vertrouwelijk ter inzage gelegd worden. Zelfs dat heeft de
regering niet gedaan! Dat kunnen wij toch vragen? Of vindt
de heer Nijboer dat ik als Kamerlid niet het recht heb om
gewoon te vragen hoe die cijfers tot stand gekomen zijn en
waarom onafhankelijke olieleveranciers als Avia, Tamoil
en Nile Oil, die allemaal aan de grens leveren, heel toevallig
niet in dat onderzoek zitten, terwijl alle snelwegstations
heel toevallig 100% oververtegenwoordigd zijn? Dat zijn
toch relevante feiten die we moeten kunnen checken, zodat
we kunnen beoordelen wat er precies aan de hand is?
(Applaus op de publieke tribune)
De voorzitter:
Sorry, maar u mag niet applaudisseren.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb er persoonlijk geen problemen mee, maar het mag
niet van de voorzitter.
Voorzitter. Ik waardeer echt de gedetailleerdheid waarmee
de heer Omtzigt de regering om informatie vraagt. Waar ik
hem op aanspreek — en ik zal dat met een voorbeeld illustreren — is het vragen om informatie zonder dat hij die
informatie eigenlijk hebben wil. In een eerder debat hier in
de Kamer met staatssecretaris Wiebes vroeg de heer Omtzigt om informatie. De staatssecretaris zei: ik kan die informatie niet geven, die is onbruikbaar en onbetrouwbaar. De
heer Omtzigt wilde die informatie toch hebben, zei hij. Toen
werd die informatie dus naar de Kamer gestuurd, en wat
was daarop de reactie van de heer Omtzigt? "De regering
stuurt een dag voor de verkiezingen de accijnsafdrachten"
— waar hij dus zelf om heeft gevraagd en die de regering
niet wilde geven — "wetend dat dit super misleidend is".
Dat heeft de regering van tevoren gezegd, maar ze heeft
bewilligd in het verzoek van de heer Omtzigt. Vervolgens
gebruikt hij precies de argumenten die de regering had om
de informatie niet toegankelijk te maken — met deze cijfers
kunt u niets, we hebben een langdurige evaluatie nodig —
en zegt: het is super misleidend en schande. Als er op deze
manier met informatie wordt omgegaan, als je dit willens
en wetens doet, ondermijnt dat de positie van de Kamer in
het vragen van informatie. Dan bedrijf je politiek met procedures. Dat mag. Dat recht wil ik de heer Omtzigt niet
ontnemen, maar ik spreek hem daar wel nadrukkelijk op
aan.

misleidend zijn, maar om de aangiftecijfers. Dat is precies
volgens het betoog van de heer Merkies. Al die oliemaatschappijen moeten soms dagelijks aangifte doen, zodat
dagelijks duidelijk is hoeveel accijnzen er binnenkomen.
Laat nu precies dat de enige cijfers zijn die niet gebruikt
worden voor welk onderzoek dan ook! Hadden we die
gehad, dan hadden we deze hele discussie niet nodig gehad.
Om die cijfers vroeg ik. En daarom vond ik het vervelend
dat die andere cijfers er kwamen. Dat weet de heer Nijboer
heel goed. Dan moet hij niet misleidend even deze tekst op
deze manier gaan voorlezen.
De heer Nijboer (PvdA):
De heer Omtzigt en ik hebben vaak een stevig debat. Ik heb
in het vorige debat zelf ook precies dit punt gemaakt inzake
de informatievoorziening. Waar ik hem op aanspreek, is
dat hij in de media reageert op het moment dat de brief
komt. In dit geval lees ik een tweet en daar spreek ik hem
ook weer op aan in een openbaar debat. Dat is precies zoals
het hoort. Dat is een andere manier dan via WOB-verzoeken
of andere acties aandacht proberen te krijgen of instrumenten te gebruiken die de Kamer al heeft. Dat mag, maar ik
roep de heer Omtzigt op om dat in het vervolg niet meer
te doen, want het ondermijnt het vertrouwen in de Kamer.
De voorzitter:
Dit is heel raar. U gaat elkaar constant aanspreken en
daarom moet ik nu de heer Omtzigt weer het woord geven.
We doen het nog één keer heel kort. Kort de heer Omtzigt
en kort de heer Nijboer.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik was eigenlijk wel blij met het laatste, want het betekent
impliciete steun van de PvdA-fractie, neem ik aan, voor het
WOB-verzoek. Wij kregen die informatie niet als Kamer,
dus ik neem aan dat de Partij van de Arbeid nu het verzoek
steunt dat de informatie die openbaar gegeven kan worden,
openbaar gegeven wordt en dat de rest van de informatie
wel degelijk vertrouwelijk ter inzage gelegd wordt, zodat
wij kunnen zien hoe dat onderzoek heeft plaatsgevonden.
De cijfers komen namelijk niet overeen met de CBS-cijfers.
De heer Nijboer (PvdA):
Wij steunen geen WOB-verzoek. De Kamer heeft immers
meer instrumenten om informatie te verkrijgen dan alleen
WOB-verzoeken. Mijn gehele betoog is erop gericht, als
Kamer maximale informatie te verkrijgen, maar tegelijkertijd
onze instrumenten juist te gebruiken. Daar was mijn betoog
op gericht en ik roep alle collega's op, dat ook te doen. Ik
zal ze niet meer bij naam noemen, voorzitter.

De heer Omtzigt (CDA):
De heer Nijboer kiest een interessante figuur door mij niet
aan te spreken wanneer ik bij de interruptiemicrofoon sta,
maar wel wanneer ik op mijn plaats zit. Waarom doet hij
dat? Omdat hij anders geen verhaal heeft. Hij had het
gewoon kunnen vragen. Wat ik hier zei, was iets anders,
namelijk dat die cijfers eerst bij RTL Nieuws lagen, voordat
ze naar de Kamer kwamen, en dat ze later gecorrigeerd zijn.
In de brief die de Kamer kreeg, stond er een disclaimer dat
ze niet betrouwbaar waren. Ten tweede had de CDA-fractie
niet om de cashgegevens gevraagd, die inderdaad super

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. De staatssecretaris zegt: niks aan de hand, ga
maar rustig slapen, de accijnsverhogingen doen precies
wat ze moeten doen, namelijk de schatkist spekken. Dat
doen ze dan ook met 51 miljoen in het eerste kwartaal,
volgens de staatssecretaris. Of eigenlijk met 35 miljoen, als
je de indexatie weglaat. Die indexatie neemt de staatssecretaris even voor het gemak mee, maar dat is natuurlijk niet

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-7

de accijnsverhoging sec. Dus: we moeten niet zeuren, we
gaan goed.
Maar hoeveel banen en bedrijven hierdoor verloren zijn
gegaan is niet onderzocht. Dat half Nederland in Duitsland
en België gaat tanken en zijn inkopen doet is niet onderzocht. Dat er 40 miljoen minder diesel is getankt in het
eerste kwartaal ligt niet aan deze staatssecretaris maar aan
de zuinige auto's. Dat er in de grensstreek bijna niemand
meer tankt, past in de trend. De trend is namelijk al sinds
2011 dat in de grensstreek 24% minder benzine, 21% minder
diesel en 44% minder lpg wordt verkocht. Dat is de trend.
Het zij zo. De staatssecretaris legt zich daarbij neer zonder
te kijken naar de weglek en zonder te kijken of hij die trend
kan keren. Hij staat erbij en hij kijkt ernaar hoe de grensregio
langzaam verarmt en verloedert.
Om de effecten in de grensregio te bepalen heeft de
staatssecretaris gegevens uitgevraagd van drie oliemaatschappijen. Hoe betrouwbaar is dat, drie oliemaatschappijen? En wie betaalt die accijnzen? Klopt het dat die
accijnzen niet worden afgedragen door de pomphouders
bij verkoop maar dat de accijnzen worden afgedragen bij
levering, bij uitslag, als het accijnsgoed een accijnsgoederenplaats verlaat? Wie zegt niet dat de helft van die zogenaamde inkomsten van de staat niet gewoon nog in de tank
zitten onder de grond? Ik weet het niet, maar het zegt in
ieder geval niets over de verkoop. Door de accijnsverhogingen en de indexatie is de prijs van diesel in januari omgeklapt. De staatssecretaris noemt dat "omgeklapt".
Ik zei net al in een interruptie: de balans is weg. Dat is veel
ernstiger. Duitsers tankten in Nederland hun diesel,
Nederlanders tankten in Duitsland hun benzine, en dat ging
gepaard met allerlei extra boodschappen en een dagje uit.
Deze wisselwerking was en is van cruciaal belang voor de
economie van de middenstand in de grensstreek, zowel
aan Nederlandse als aan Duitse zijde. Nu die balans weg is
en de Duitsers niet meer komen steken de Nederlanders
juist vaker de grens over. De middenstand en de fiscus in
België en in Duitsland lachen zich kapot om die "dumme
Holländer".
De staatssecretaris noemt de accijnsverhoging nog steeds
een succes, terwijl hij zienderogen kan constateren dat de
verkopen teruglopen, vooral in de grensstreek. Hoe kun je
het een succes noemen? De staatssecretaris kijkt alleen
naar die 35 miljoen maar hij kijkt niet naar de gevolgen.
Wanneer trekt deze staatssecretaris zijn kop uit het zand?
Overal luiden de alarmbellen, maar de staatssecretaris wil
ze niet horen. Het CBS laat zien dat er een daling is van 40
miljoen liter diesel in de eerste vier maanden van dit jaar.
40 miljoen! Dat zijn 27.000 dieseltanks van 1.500 liter. Dat
is de hele transportsector in de grensstreek die niet meer
tankt in Nederland. TLN luidt de noodklok, BOVAG. FNV
Bondgenoten heeft het over 3.000 banen. Iedereen
schreeuwt moord en brand, en deze staatssecretaris houdt
zich doof.

grens volstaan met Nederlandse auto's en waarom Nederlanders in de file staan bij Duitse en Belgische tankstations.
Een liter benzine is €0,20 €0,30 cent goedkoper, een pakje
sigaretten €1 en een kratje bier, staatssecretaris, €3. De PVV
roept de staatssecretaris dan ook op om deze domme
maatregel in te trekken.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter. Volgens mij zijn er eigenlijk maar twee vragen.
De eerste is: komt die 280 miljoen die beloofd is door het
kabinet als gevolg van de accijnsverhoging er ook, of niet?
De tweede vraag is: wat is als gevolg daarvan de schade
aan de grens en moet je die ook compenseren als je die
kent?
Er zijn eerder debatten geweest in de Kamer. Ik heb daaraan
niet meegedaan, omdat ik vond dat voor het voeren van
een zinnig debat eerst de cijfers beschikbaar moesten zijn.
Ik had gehoopt dat met de evaluatie die er nu ligt — waarvoor dank, want daarvoor is veel werk verzet en dat mag
ook weleens worden gezegd — er volstrekte duidelijkheid
zou zijn over de vraag hoe het nu zit. Volgens mij kun je
maar één conclusie trekken: die duidelijkheid is er op dit
moment niet. Er zijn sterke indicaties dat de accijnsopbrengsten wel degelijk omhoog gaan. In de periode van januari
tot april is er 78 miljoen op kasbasis binnengekomen. Dat
mag je niet zomaar over het hele jaar verspijkeren, maar
stel dat je dit keer 3 doet voor het hele jaar, dan kom je uit
op 234 miljoen. Als je alleen naar april kijkt, stel je vast dat
er 24 miljoen binnenkomt. Als je dat met 12 vermenigvuldigt, komt er 288 miljoen op jaarbasis binnen. Maar die
sommetjes mogen allemaal niet, want we weten dat de
cijfers fluctueren en dat je een en ander niet zomaar kunt
doortrekken.
Mijn simpele conclusie is dan ook: wij weten een aantal
heel relevante zaken op dit moment niet. Zelf heb ik het
nodige wetenschappelijke onderzoek gedaan. Ik heb ook
weleens databases gehad waarover ik aan het eind van het
onderzoek na heel veel trekken en duwen moest constateren: we zullen even geduld moeten hebben voordat het
definitieve antwoord er komt, want de reeks die we hebben
is te kort om conclusies te kunnen trekken. Deelt de staatssecretaris deze opvatting? Als dat het geval is, wat ik hoop,
is hij dan bereid om rond Prinsjesdag met een brief naar
de Kamer te komen om te verduidelijken hoe het beeld op
dat moment is? Dat is belangrijk, want dan kunnen we
opnieuw het debat aangaan. Rond die tijd zijn er allerlei
interessante debatten waarin we de vraag wat dit nu betekent, kunnen meenemen.

Met droge ogen durft hij dan ook nog te melden dat
Nederland met andere producten goedkoper is. Zelfs bier
zou in Nederland 23% goedkoper zijn dan in Duitsland. Ik
hoor de mensen op de publieke tribune lachen. De staatssecretaris is duidelijk geen bierdrinker! Hij baseert zich dan
ook op een Belgisch onderzoek. Als Duitsland zoveel duurder is dan Nederland, mag de staatssecretaris uitleggen
waarom de parkeerplaatsen van de supermarkten over de

Mijn eerste vraag is dus: komt die 280 miljoen er, ja of nee?
De tweede is, zoals gezegd: wat is de schade aan de grens?
Laten we wel wezen, een en ander is niet alleen een gevolg
van die laatste verhoging. Al een heel lange tijd is er sprake
van een daling van het volume; al sinds 2008 bij diesel, al
sinds 2011 bij benzine. Ook een benzinepomp in mijn eigen
dorp Zevenhuizen, dat niets met de grens te maken heeft,
is op dit moment onbemand omdat men het anders niet
volhoudt. Je ziet dat door het hele land heen. Laten we, als
we het hebben over de grens, dan ook zuiver zijn in het
onderscheiden van de effecten aan de grens versus wat er
in het land gebeurt. Dat is nog niet zo eenvoudig. Ik vraag
de staatssecretaris om dat in die brief wat duidelijker in
kaart te brengen. Wat is precies de schade voor de pomp-

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-8

houders? Is er ook een titel om dat eventueel te compenseren?
Ik wil ook een reactie van de staatssecretaris op de compensatieregeling van 1999. Naar ik begrijp, is het moeilijk om
precies aan te geven wat de schade is. Daarmee wil ik
overigens niet zeggen dat we de schade niet moeten compenseren, maar we moeten een en ander wel zeker weten.
Daarnaast kunnen de uitvoeringsproblemen nogal groot
zijn. Ik begrijp dat we nu nog steeds administratief bezig
zijn met de afwikkeling van de schaderegeling van toen.
Dat zegt ook wel wat. Voordat we een gefundeerd besluit
nemen, zullen we dat soort dingen in kaart moeten brengen.
Voor ons is in ieder geval duidelijk dat zolang België en
Duitsland hun accijnzen niet verhogen voor niet alleen
benzine maar ook alcohol en tabak, de ruimte van extra
accijnsverhoging op is. Ik vraag de staatssecretaris of hij
deze conclusie deelt.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Vooral die laatste opmerking boeit mij. Zoals iedereen weet,
is de SGP een van de constructieve partijen die dit kabinet
in het zadel houden. Nu staat er toevallig voor de begroting
voor 2015 weer 80 miljoen extra accijns gereserveerd voor
tabak. Ik neem aan dat de SGP, als constructieve oppositiepartij, dat bij het Belastingplan gaat wegstemmen.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Die discussie gaan we nog krijgen. Een ding is helder uit
deze analyse, namelijk dat je moet oppassen met extra
accijnsverhogingen omdat de verschillen groot zijn. Dan
ligt het eraan wat de specifieke situatie is. Het financiële
plaatje moet rond zijn. Je moet bij alle belastingverhogingen
die mogelijk nodig zijn, bekijken wat de positieve en de
negatieve effecten zijn. In het algemeen proberen wij aan
te koersen op belastingverlaging. Het kabinet dat door de
heer Van Dijck werd gesteund, kwam ook met geweldige
accijnsverhogingen voor diesel en benzine. Dat heeft wel
meegebouwd aan die ijsberg die we nu hebben. Ik beloof
niets, maar we proberen het beleid van de heer Van Dijck
een beetje terug te draaien.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dan moet de heer Dijkgraaf toch even goed naar de historie
kijken. Wij hebben nooit accijnsverhogingen gedoogd. Bij
het Kunduzakkoord gingen de accijnzen op benzine, tabak
en alcohol omhoog. We weten allemaal dat de heer Dijkgraaf een hekel heeft aan alcohol en ook aan rookwaren,
al zou je dat niet zeggen. Sinds hij het zaakje gedoogt, zijn
de accijnzen daarop in de afgelopen jaren ook flink
omhooggegaan. Ik was blij dat de les was getrokken dat je
niet eindeloos accijnzen kunt verhogen, want dan krijg je
dat keihard als een boemerang in je gezicht, met tegenvallende uitkomsten in de begroting, zoals we vorig jaar hebben gezien. Ik ben heel blij dat het kwartje eindelijk begint
te vallen, maar laten we die lessen dan ook meenemen voor
2015. Dan staat er weer 80 miljoen gereserveerd als extra
accijns op tabak. Ik ga ervan uit dat de heer Dijkgraaf
inmiddels genoeg lessen heeft geleerd uit het verleden om
te zeggen dat dit geen goed idee is.

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

De heer Dijkgraaf (SGP):
Die les hadden wij al geleerd. Ik moet eerlijk zeggen dat
deze accijnsverhoging niet uit onze koker kwam. Integendeel. In onze tegenbegroting hadden wij deze teruggedraaid.
Wij waren niet enthousiast dat dit kabinet dat deed, maar
we hebben er wel mee ingestemd. We staan voor onze
handtekening. De heer Van Dijck weet als geen ander hoe
dat gaat, als je zo'n rol speelt. Ook in Rutte-I, waarbij de
PVV een gedoogrol speelde, ging de benzineaccijns met
0,4 cent omhoog in 2011 en met 1,2 cent in 2012. Bij diesel
was het +0,3 in 2011 en +0,7 in 2012. Bij lpg +0,1 en +1,3.
De heer Van Dijck zegt dat dit indexatie was, maar dat is
ook een verhoging. Ik heb hem in zijn bijdrage horen zeggen
dat indexatie ook een probleem is. Die opvatting delen wij,
maar de heer Van Dijck weet als geen ander dat je dan ook
anderen voldoende moet kunnen overtuigen om dat te
doen. Wij zijn gemotiveerd om dat te doen. Wat de uitkomst
is, zullen we ongetwijfeld met elkaar bespreken.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik reageer er heel kort op dat indexatie ook verhoging wordt
genoemd. Als je indexeert blijft het prijsniveau gelijk in het
nieuwe jaar ten opzichte van het jaar daarvoor. Als we
elkaar met indexaties om de oren gaan slaan, dan hebben
we allemaal bloed aan onze vingers. Het gaat erom of er
genoeg lessen zijn geleerd voor de accijnsverhoging van
80 miljoen die op de rol staat voor 2015. Als de heer Dijkgraaf hiervoor mee gaat ondertekenen, zouden de problemen in de grensstreek nog groter worden.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ook met indexatie heb je een probleem. Ik snap dat
indexeren logisch is, maar als wij wel indexeren en de Belgen en de Duitsers niet, wordt het verschil ook groter. Dat
is in die tijd ook gebeurd. Zo simpel is het gewoon bij elke
prijsverhoging die wij toestaan en zij niet. Mijn hoofdboodschap aan de staatssecretaris is heel simpel. Ik zal het nog
een keer met nadruk zeggen: kan de staatssecretaris erop
aankoersen dat de Belgen en de Duitsers verstandiger
worden? Het gaat erom dat we proberen de prijsverschillen
kleiner te maken in plaats van groter.

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. We spreken vandaag over een maatregel die
veel maatschappelijke beroering heeft gewekt. In het
Belastingplan 2014 is ervoor gekozen om de accijnzen te
verhogen om zo de overheidsfinanciën op orde te brengen.
Al bij de behandeling van het Belastingplan heeft de Kamer
haar zorgen geuit over de grenseffecten. In reactie daarop
heeft de voorganger van de huidige staatssecretaris een
snelle evaluatie toegezegd.
Deze evaluatie ligt er nu en hieruit blijkt dat op basis van
de eerste drie maanden van 2014 — het eerste kwartaal dus
— meer opbrengsten zijn binnengekomen dan in het eerste
kwartaal van 2013. Met zo'n eerste evaluatie moet je altijd
voorzichtig zijn en weliswaar zijn de opbrengsten lager dan
verwacht, maar er is geen sprake van teruglopende
accijnsopbrengsten.

26 juni 2014
TK 99

99-4-9

Toch heeft mijn fractie ook een aantal vragen aan de
staatssecretaris over de evaluatie. In reactie op de evaluatie
hebben belanghebbenden, zoals de BOVAG en de BETA,
aangegeven zich niet te herkennen in het beeld dat uit de
evaluatie naar voren komt. Specifiek gaat het dan om de
pomphouders in de grensstreek. De terugloop van brandstofverkopen in de gebieden die tien kilometer vanaf de
grens liggen, is groter dan in de rest van het land, blijkt ook
uit de evaluatie. De staatssecretaris merkt hierover op dat
deze daling van de brandstofverkopen in de grensstreek in
vergelijking met de landelijke verkoop geen nieuwe ontwikkeling is en past in een langjarige trend. De afname van de
dieselverkoop zou dan dus slechts deels het gevolg zijn van
de accijnsverhoging. Dat mag dan zo zijn, maar dat maakt
het natuurlijk niet minder vervelend voor deze ondernemers.
De staatssecretaris stelt ook dat we onze ogen niet moeten
sluiten voor de problemen in de grensstreek. Wat zijn dan
echter goede oplossingen voor deze problematiek? Graag
een reactie op dit punt.
Deze problematiek werpt echter ook vragen op voor de
toekomst. Hoe gaan we in de toekomst om met accijnsverhogingen en grenseffecten? Veel van onze gesprekspartners
geven aan dat zij behoefte hebben aan duidelijkheid en
voorspelbaarheid, met name als het gaat over de ontwikkeling van de accijnzen. Geen verrassingen meer, maar een
langjarig, duidelijk pad. Hoe kijkt de staatssecretaris hiertegenaan?
Iets soortgelijks geldt voor de internationale samenwerking.
Zoals bekend, kijkt D66 graag over de grenzen heen. "Denk
en handel internationaal" is een van onze richtingwijzers.
Heeft de staatssecretaris contact gezocht met onze buurlanden? Heeft hij zijn Duitse en Belgische collega's gebeld of,
beter nog, heeft hij dit in Brussel opgebracht? Waar de
pomphouders aan de Nederlandse kant van de grens tegen
aanlopen, hebben de pomphouders aan de andere kant van
de grens ook ervaring mee. Coördinatie over de landgrenzen
zou uitkomst bieden. BOVAG schrijft op een groot bord op
het Plein: "Rutte II: grensverleggend". Dat zou D66 ook graag
zien.

blijkt dat in april 2014 maar liefst 8% minder diesel is verkocht aan de Nederlandse pomp in vergelijking met vorig
jaar. Uit de cijfers blijkt verder dat er zelfs 12,5% minder
lpg werd getankt en in de grensstreek zelfs 20% minder.
Vrijwel nergens ter wereld waren de brandstofprijzen al zo
hoog als in Nederland. Toch vond het kabinet het nodig de
Nederlandse automobilist nog zwaarder te belasten. Diesel
werd 3 cent per liter duurder en lpg zelfs 7 cent per liter.
De gevolgen zijn bekend, ondanks de wegkijk-mentaliteit
van dit kabinet.
Faillissementen dreigen voor pomphouders in de grensstreek. Daardoor zal de toch al enorme werkloosheid verder
oplopen. Het kabinet had de accijnzen dan ook niet moeten
verhogen, maar moeten verlagen. Lage lasten leiden
immers tot meer koopkracht en tot meer economische groei.
Dat is een bekend principe voor veel liberalen. De befaamde
econoom Milton Friedman stelde het echter al: krab aan
een Europese liberaal en je vindt een socialist. Aan deze
VVD-staatssecretaris hoeven wij niet eens meer te krabben.
Mijn fractie roept het kabinet op de accijnzen te verlagen.
De voorzitter:
Ik begrijp dat de staatssecretaris in staat is om meteen
antwoord te geven op de vragen.

De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren):
Voorzitter. Vandaag spreken we opnieuw over de absurde
accijnsverhogingen van dit kabinet. Na het vorige debat,
waarin de staatssecretaris aangaf de verhoging van de
accijnzen op diesel en lpg niet terug te willen draaien, zijn
er nu nieuwe cijfers voorhanden. Uit officiële CBS-cijfers

Staatssecretaris Wiebes:
Voorzitter. Vorige week kwam het CBS niet alleen met cijfers
over brandstof, maar ook met cijfers over werkgelegenheid.
Voor het eerst sinds tijden begint de werkgelegenheid in
dit land weer te groeien en de werkloosheid te dalen. Dat
gebeurde in april en zeker in mei. Dat hadden we al even
niet meegemaakt. Misschien mogen we het binnenkort
hardop tegen elkaar zeggen: misschien is het dieptepunt
voorbij, misschien krabbelen we op en komen er betere
tijden aan. Dat is ook het moment om ons af te vragen wie
ons door de crisis heen heeft geholpen. Dat is natuurlijk
het Nederlandse mkb. Het zijn de ondernemers die vaak
net wat langer mensen in dienst hebben gehouden, hebben
doorgebeten en soms ingeteerd hebben op reserves. Zij
waren onze zwemband in een wat stormachtige economische zee. Dan is het dus wrang dat ook ondernemers te lijden hebben van maatregelen die het kabinet heeft moeten
nemen om de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Dat is
op allerlei terreinen natuurlijk het geval, soms direct en
soms indirect. Soms zit het in btw en in dit geval zit het in
accijnzen. Dat is dus ook de ondernemers in de grensstreek
gebeurd. Ze hebben destijds geïnvesteerd in een benzinepomp. Soms hebben ze dat gedaan op basis van voordelige
accijnsverschillen met buurlanden voor diesel. Het zijn
ondernemers; neem het ze eens kwalijk. Inderdaad, in
sommige grensgemeenten leverde dat een erg hoge concentratie van brandstofverkooppunten op, maar jarenlang
waren het de ondernemers die hier goed geld konden verdienen. In de zoektocht naar de 51 miljard was dit dan ook
niet mijn favoriete maatregel, maar wel een maatregel die
nodig was om de overheidsfinanciën op orde te krijgen.
Het knagende gevoel van ongemak dat het de ondernemers
zijn die ons uit de crisis hebben geholpen, maar dat het
tegelijkertijd ook de ondernemers zijn die last hebben van
allerlei maatregelen, zien we in de fiscaliteit zeer geregeld.
Dat heeft ook bij het kabinet geleid tot dezelfde sentimenten
als welke ik hier in de zaal zie: wat zou het stiekem fijn zijn
geweest als uit dat onderzoek was gekomen dat we meer

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Buiten het voorkomen van grenseffecten zou hiermee ook
voor de transportsector een gelijker speelveld worden
gecreëerd. Ook die opmerking hebben wij teruggezien, van
bijvoorbeeld Transport en Logistiek Nederland. Mijn fractie
is niet voor het terugdraaien van de maatregel, maar constateert wel dat het steeds verhogen van de belastingen
om de schatkist op te vijzelen, niet de goede weg is. De
overheidsuitgaven moeten omlaag, niet de belastingen
omhoog. De overheidsuitgaven verlagen vraagt meer
inspanning van het kabinet dan simpelweg de accijnzen
verhogen, maar dat is wel de enige juiste weg.
De voorzitter:
De laatste spreker van de zijde van de Kamer is de heer Van
Klaveren. Dan gaan we luisteren naar de staatssecretaris.

Brandstofaccijnzen

99-4-10

ontvangsten konden krijgen door de accijnzen te laten zakken. Helaas toont het onderzoek dat niet aan.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dát is niet onderzocht. De staatssecretaris heeft niet
onderzocht wat het voor effect zou hebben als we de
accijnzen 1% lager zetten dan de buurlanden. Er is alleen
gekeken of het wel of niet iets opgeleverd heeft in de
schatkist, maar of het wat gedaan heeft aan werkgelegenheid, faillissementen en btw-inkomsten is allemaal niet
onderzocht. Met andere woorden, de staatssecretaris moet
niet zeggen dat hij naar inverdieneffecten heeft gekeken
van het verlagen van de accijnzen. Dan had de staatssecretaris namelijk wél kunnen lachen, net zoals de Duitsers en
de Belgen nu.
Staatssecretaris Wiebes:
Het onderzoek heeft het volume in kaart gebracht, landelijk
en in de grensstreek. Daarnaast heeft het de landelijke
accijnsopbrengsten in beeld gebracht. Dit was ook precies
de opdracht. Er zijn door deze verschillende Kamerleden
aanvullende vragen over gesteld. Een van die vragen gaat
over de cijfers van het CBS over april. Die laten zien dat
daar een volume ligt dat lager is dan in de maanden januari,
februari en maart. Daartegenover staat dat de kasontvangsten, inclusief de kastontvangsten voor diesel, in april weer
beduidend hoger zijn. Sterker nog, de kasontvangsten voor
diesel in de maand april liggen gemiddeld hoger dan in de
drie maanden daarvoor. We hebben dus 51 miljoen meer
binnengekregen aan accijnzen op diesel, ten opzichte van
het jaar daarvoor in het eerste kwartaal. In de maand april
komt daar nog 22 miljoen euro bij. Dat betekent dat in totaal
in de eerste vier maanden 73 miljoen euro meer aan
accijnzen over diesel is ontvangen dan in de vergelijkbare
periode in het jaar ervoor. Dat is nog — wij hebben dat met
de kasontvangsten gedaan — na correctie van het effect
waarvan wij vermoeden dat het eenmalig is. Dat hebben
wij er nog van afgetrokken. De ongecorrigeerde kascijfers
waren nog veel hoger geweest. Uiteindelijk is het dus 73
miljoen na vier maanden, dit tegen de achtergrond van een
markt die in volumes krimpt sinds 2011. Sterker nog: de
daling in het eerste kwartaal bij diesel is van alle kwartalen
sinds 2011 de op een na geringste daling ten opzichte van
een jaar eerder. Wij zien dus niet duidelijk dat de afkalving
van het dieselvolume landelijk versneld wordt door deze
accijns. Tegen de achtergrond van een al langer dalend
volume zijn er nu hogere accijnsinkomsten uit diesel.
Daaruit kun je toch wel de conclusie trekken dat het zeer
waarschijnlijk is dat deze maatregel inderdaad heeft bijgedragen aan het gezond maken van de overheidsfinanciën.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dat is dan ook het enige wat deze maatregel gedaan heeft.
Je verkoopt 40 miljoen liter diesel minder en je haalt 70
miljoen euro extra op. Kun je nagaan hoe groot de verhoging is geweest, als je zo veel minder verkoopt en toch meer
ophaalt dan voorheen. Laat ik een andere vraag stellen. De
staatssecretaris deed het voorkomen alsof een verlaging
van de accijnzen niet meer zou kunnen opbrengen voor de
staatskas. Dat betwijfel ik — en het CPB is dat met mij eens
— vanwege de inverdieneffecten. Met andere woorden: als
de staatssecretaris de accijnzen substantieel had verlaagd
tot onder het niveau van Duitsland en België dan was er
niet 40 miljoen liter minder diesel verkocht, maar misschien

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

60 miljoen liter meer. Dan was de staatskas met misschien
meer dan 70 miljoen gespekt. Kom mij dus niet aan met de
opmerking "wat zou het mooi zijn". Wij hebben het onderzocht en de staatssecretaris heeft het niet onderzocht.
Sterker nog: zo mooi is het.
Staatssecretaris Wiebes:
Het onderzoek maakt het erg waarschijnlijk en erg aannemelijk dat deze accijnsverhoging heeft bijgedragen aan het
gezond maken van de overheidsfinanciën en maakt daarmee
dan ook duidelijk dat het terugdraaien van deze laatste
accijnsverhoging niet zou bijdragen aan het gezond maken
van de overheidsfinanciën, maar geld zou kosten ten
opzichte van de situatie waarin wij nu zitten.
De heer Omtzigt (CDA):
Kan de staatssecretaris aangeven hoeveel in de ramingen
van de accijnsopbrengsten van dit jaar autonome groei is?
Er wordt namelijk 400 miljoen extra geraamd. Zit ik dan
goed met te bedenken dat er 120 miljoen meeropbrengst
zou zijn als de accijnzen in hun geheel niet waren verhoogd
en 280 miljoen opbrengst? Dus de staatssecretaris had
sowieso 120 miljoen meer moeten ontvangen, ook als er
geen enkele accijnsverhoging was doorgevoerd, volgens
de modellen?
Staatssecretaris Wiebes:
Ik kom zo op de ramingen. Er zijn ook nog allerlei vragen
gesteld over fluctuaties. Het heeft een zekere logische
volgorde als ik dat doe, want anders raakt de discussie erg
verward. Ik zal zonder meer terugkomen op de verschillende
vragen van de verschillende leden over ramingen en fluctuaties. Ik loop alles langs, maar als wij de volgorde omkeren,
wordt het soms erg verwarrend.
De voorzitter:
Dat willen we niet.
Staatssecretaris Wiebes:
Wat vele leden hier naar voren hebben gebracht is de vraag
hoe het kan dat wij al die cijfers niet kunnen rijmen en dat
het er toch wel gek uitziet. Over april zie je een volumecijfer
van het CBS dat naar beneden is gericht en een kasontvangstencijfer van de Belastingdienst dat omhoog is gericht.
Het volgende is er aan de hand. Wij hebben een collectieve
manier gevonden om het verschijnsel van de statistische
fluctuatie te herontdekken. Dat is namelijk wat het is. De
getallen zeggen iets anders. Het ene gaat strikt over wegverkeer, is op basis van aangiftes berekend en gaat over
de totale brandstofmix. Het andere heeft te maken met
kasontvangsten. Daar zitten ook dingen in die niet met
wegverkeer te maken hebben. Dat zijn andere getallen.
Zoals aangiftes, maar ook kasontvangsten, over de grenzen
van maanden kunnen lopen en het bovendien om een
andere basis gaat, is het onwaarschijnlijk dat deze getallen
altijd met elkaar te rijmen zijn.
Sterker nog, als je echt twee verschillende bewegingen en
twee fluctuerende getallen aan elkaar probeert te rijmen,
dan gaat je dat niet lukken. Dat is jojoën op een trampoline;
die krijg je niet in fase. Er is geen reden om te veronderstel-

26 juni 2014
TK 99

99-4-11

len dat deze getallen altijd gelijkop lopen. Dit zijn de statistische fluctuaties waarmee we het moeten doen. Daarom
moeten we, zoals ik ook heb gezegd tijdens de bespreking
van de januaricijfers, af van het gedoe met die maandcijfers.
Dat leert ons niks.
Naarmate het jaar vordert, verzamelen we meer maanden,
zowel qua volume als qua kasontvangst. Dan weten we
zekerder wat die trend is. Ik stel dan ook voor, ook in antwoord op de vragen van mevrouw Neppérus en de heer
Dijkgraaf, dat wij de daartoe geëigende momenten nemen
in de jaarcyclus en dat wij kijken naar de jaarramingen, die
steeds weer op basis van de cijfers kunnen worden bijgesteld. De eerstkomende jaarraming is Prinsjesdag. Op
Prinsjesdag bent u allen net een maand terug van vakantie.
Dan hebben wij weer nieuwe ramingen. Daar kunt u
opnieuw naar kijken en er kritische vragen over stellen. Als
u dan nog meer wilt weten, kunt u in de Najaarsnota in
november een nogmaals geüpdatete raming zien. Dat is de
manier waarop wij het met elkaar doen. Er worden vier keer
per jaar ramingen gedeeld tussen regering en Kamer. Die
bieden een heleboel aanknopingspunten om het daarover
te hebben.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik vind dat een creatief voorstel, maar niet als het dan op
dezelfde manier gaat als in vorige jaren. Dit vraagt wel om
een toelichting bij het getalletje dat dan ontstaat. Anders
hebben wij alleen een tabelletje en zien wij, zoals nu in de
vraag van de heer Omtzigt, geamendeerd door mij, dat het
per saldo 200 miljoen naar beneden gaat. Dan heeft elke
fractie weer haar eigen interpretatie daarvan. Ik vraag om
die raming dan wel gepaard te laten gaan met een toelichting op wat dit betekent in het licht van de verwachtingen
rondom de accijnsverhoging.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat is misschien nog niet zo'n gekke suggestie, want over
die ramingen wilde ik het nu net hebben. De heer Omtzigt
stelt dat we 280 miljoen extra wilden ophalen, wat ons was
beloofd, zo heb ik ook ergens van een van de sprekers
opgevangen, en dat daar nu 200 afgaat, dus dat het bijna
op is.

verd, kan hij de cijfers voor 2014 bijstellen. Maar die bijstelling heeft dus geen snars te maken met de accijnsverhoging,
want die was er toen nog niet. Het belangrijkste wat er
gebeurt, is dat wij bij nader inzien 2014 lager moeten ramen
omdat de cijfers in de periode voor de accijnsverhoging,
2013, al lager uitkwamen. Dat is alleen maar verstandig
ramen.
De tweede belangrijke oorzaak voor die neerwaartse bijstelling is inderdaad dat wij, lopende het beeld van 2014 zien
dat de accijnsinkomsten lager uitkomen. Vooral van diesel?
Nee, vooral van benzine, waarvoor de accijnzen niet zijn
verhoogd. Dat zijn de twee belangrijkste motieven om de
raming naar beneden bij te stellen. Beide hebben niets met
de accijnsverhoging op diesel te maken. Al met al — ik ben
blij dat de heer Omtzigt naar de Voorjaarsnota wijst — is
bij uitstek de Voorjaarsnota het document dat laat zien dat
wij op dit moment denken 0,25 miljard meer aan dieselaccijns binnen te halen, überhaupt 0,25 miljard meer aan
accijnzen en ongeveer 100% daarvan komt van diesel. In
de Voorjaarsnota wordt gesteld dat wij denken aanzienlijke
extra accijnsinkomsten binnen te krijgen, vrijwel vooral te
danken aan diesel. De Voorjaarsnota geeft het tegenovergestelde weer van de uitspraak die de heer Omtzigt — ik
geloof nu al drie keer — in dit debat heeft gedaan, namelijk
dat wij minder accijnsinkomsten binnenkrijgen. Dat is niet
juist.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het gaat mij om die opmerking dat wij minder inkomsten
binnenkrijgen. Ik weet niet of de staatssecretaris de Voorjaarsnota, de Najaarsnota en de verantwoordingsstukken
van 2013 heeft gezien, maar toen vielen de belastinginkomsten met meer dan 10 miljard tegen en de accijnsinkomsten
met 500 miljoen. De accijnsverhogingen die vorig jaar zijn
ingegaan, op alcohol, tabak en benzine, hebben allemaal
— de stukken laten dat duidelijk zien — niets opgeleverd.
Sterker nog, zij hebben allemaal geld gekost in plaats van
dat het de schatkist iets heeft opgeleverd. Als je dit feit
extrapoleert naar deze accijnsverhogingen, is het niet zo
gek om te verwachten dat ook deze accijnsverhogingen
meer schade berokkenen dan dat ze iets opleveren, zowel
voor de schatkist als voor de werkgelegenheid.

Dit is echt het betere theebladerenlezen van de statistiek.
Hier worden twee getallen met elkaar vergeleken die werkelijk helemaal niets met elkaar te maken hebben. Ik neem
het niemand kwalijk dat hij zo nu en dan ook verstrikt raakt
in de cijfers, maar ik neig te denken dat mijnheer Omtzigt
een van degenen in de Kamer is die dat juist haarfijn doorheeft en die precies weet wat hier wel wordt beweerd. Een
verandering van een raming kan op geen enkele manier
worden verward met een toename van inkomsten. Dat zijn
andere dingen.

Staatssecretaris Wiebes:
Nu draait de heer Van Dijck het om. Hij zegt terecht dat er
ook in het verleden, toen er overigens geen accijnsverhogingen op brandstof waren, neerwaartse bijstellingen zijn
geweest van de accijnzen op brandstoffen. Dit is gedaan
omdat wij toen vermoedelijk de autonome neerwaartse
trend van het brandstofvolume, zonder dat er enige
accijnsverhoging aan de orde was, hebben onderschat. Het
is een feit dat het totale brandstofvolume terugloopt, ook
zonder accijnsverhogingen, en dat als gevolg daarvan de
ramingen soms naar beneden moeten worden bijgesteld.

Sterker nog, de raming is naar beneden bijgesteld, afgerond
op de twee keer 0,1 die de heer Omtzigt uit de Voorjaarsnota
heeft gehaald. Dat is een neerwaartse bijstelling van de
raming. De twee belangrijkste oorzaken voor de neerwaartse
bijstelling van die raming hebben niets met de accijnsverhoging op diesel te maken. De belangrijkste oorzaak is dat
2013 lager uitvalt. Dat is wat een econometrist doet: die
raamt 2014, wetend wat de uitkomst is voor 2013. Naarmate
er dus meer kennis komt van wat 2013 echt heeft opgele-

Ten aanzien van tabak was een ander aspect aan de orde.
Hierover is een aparte grenseffectenrapportage naar de
Kamer gestuurd met conclusies die losstaan van wat wij
nu met de brandstoffen hebben. Het feit dat wij eerder ook
de brandstofaccijnzen naar beneden hebben moeten bijstellen, is precies vanwege die autonome neerwaartse trend
van het brandstofvolume die ik al eerder noemde. De heer
Van Dijck en ik zijn het in die zin misschien wel met elkaar

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-12

eens dat wij de ramers nog eens fors een hart onder de
riem moeten steken, want het ramen zou wellicht beter
kunnen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het zou natuurlijk ook mooi zijn om die autonome neerwaartse trend te doorbreken door ervoor te zorgen dat de
volumes wel omhooggaan en door de Duitsers en de Belgen
te prikkelen om juist in Nederland te komen tanken en
sigaretten en alcohol te komen kopen. Dan haal je namelijk
meer op en leg je je niet neer bij de trend waar de staatssecretaris constant over spreekt. Wij willen een trend omhoog
en de staatssecretaris zegt: ja, het zij zo, de trend is omlaag
en wen er maar aan.
Staatssecretaris Wiebes:
Vanuit Venlo's perspectief is het logisch om te filosoferen
over een situatie waarin de brandstofaccijnzen in Nederland
als absoluut niveau niet hoger liggen dan in het buitenland.
Als je alleen al de accijnzen gelijk wilt schakelen aan de
buurlanden, waarbij je nog geen voordeel hebt, ben je
ongeveer 1,5 miljard aan accijnsverlagingen verder en moet
je elders in de begroting 1,5 miljard aan dekking ophalen.
De prijs is dan alleen nog maar gelijkgeschakeld. Wil je het
verschil in omgekeerde richting vervolgens creëren, dan
moet je er nog 1,5 miljard bij doen. Dit geld hebben wij op
dit moment niet. Daarover ben ik heel helder. Het zou leuk
zijn geweest om dat geld wel te hebben.
De heer Omtzigt stelt een meer principiële vraag. Waar is
de heer Omtzigt? Ik kijk altijd graag degene aan tegen wie
ik spreek. Ik begrijp dat hij er niet is.
De voorzitter:
Hij wordt gehaald door de heer Dijkgraaf.
Staatssecretaris Wiebes:
Het is aan de heer Omtzigt zelf of hij naar mij wenst te
luisteren. Het is weliswaar mijn plicht om naar hem te
luisteren, maar niet zijn plicht om naar mij te luisteren.
Hij adviseert om niet de kasontvangsten te gebruiken, maar
de aangiftecijfers. Hij suggereert tegelijkertijd dat dit
nauwkeuriger getallen zijn. Hij zegt dat er dagelijks aangifte
wordt gedaan door de pomphouders, terwijl de kasontvangsten eens per maand binnenkomen. Ik zie hem nee schudden en dat lijkt mij correct, want er wordt inderdaad geen
aangifte gedaan door pomphouders maar door oliemaatschappijen. Dat gebeurt niet dagelijks, maar in ongeveer
hetzelfde ritme als de kastontvangsten.
Ter principale: elke euro die aan accijnzen wordt betaald,
wordt één keer aangegeven. Op lange termijn zijn de kasontvangsten gelijk aan de aangiftes. Beide vertonen fluctuaties, doordat betalingen en aangiftes niet altijd op hetzelfde
moment worden gedaan en over de grenzen van maanden
kunnen heenlopen. De fluctuaties en de onnauwkeurigheden
in beide zijn vergelijkbaar en naarmate je meer maanden
opspaart, worden de getallen meer aan elkaar gelijk.

enorme heisa, terwijl het uiteindelijk precies hetzelfde
oplevert. Het is dus een volkomen zinloze exercitie om het
beide uit te voeren. Ik zal de situatie schetsen. Als we een
exercitie willen uitvoeren op de aangiftecijfers, zoals we
die op de kasontvangsten hebben gedaan, dan moeten we
iemand van het belastingplanteam afhalen en op deze
exercitie zetten, terwijl we weten dat de getallen meer op
elkaar gaan lijken naarmate de maanden vorderen. Dat is
echt zinloos.
We hebben te maken met statistische fluctuaties in de
getallen. Dat is de reden dat ik tegen de heer Omtzigt heb
gezegd dat ik het een misleidende exercitie vond om de
cijfers van januari te geven. Hij echode dat door de cijfers
misleidend te noemen. Dat waren we in elk geval met elkaar
eens. Ik sta er ook voor dat het misleidende cijfers waren,
want maandcijfers hebben geen statistische basis. Je kunt
er daarom niet op afgaan. Dat geldt zowel voor de aangiftes
als voor de kasontvangsten.
De heer Omtzigt (CDA):
Toch zijn aangiftecijfers een stuk nauwkeuriger omdat ze
precies aangeven wat het verbruik was in een bepaald
tijdvak. Dat is het grote verschil met de kasontvangsten:
die fluctueren veel heftiger. Daarom is de btw op basis van
aangifte nauwkeuriger dan de btw op basis van kasontvangst. Is de regering het daarmee eens? Natuurlijk zijn ze,
als het goed is, op de lange termijn gelijk. Als het goed is
heb je geen faillissementen die toevallig een verschil in
aangifte en kas hebben. Op lange termijn lopen de cijfers
gelijk. Op korte termijn is de aangifte echter nauwkeuriger.
Deelt de staatssecretaris die mening?
Staatssecretaris Wiebes:
Nee.
De heer Omtzigt (CDA):
Dan zijn wij het hier grondig over oneens. Het is niet per
ongeluk dat er een buitengewoon forse correctie moest
worden toegepast op de kasontvangst van januari. Die
correctie was gewoon te voorzien. Er moest bijvoorbeeld
nog een keer extra over voorraden afgerekend worden. Dit
soort zaken zaten allemaal in de kasopbrengsten, maar
zouden niet in de aangiftecijfers gezeten hebben. Nu de
Belastingdienst goed geautomatiseerd is, zou het toch niet
zo moeilijk moeten zijn om de aangiftes ergens te hebben?
Zijn de gegevens over de aangiftes — dat vraag ik gewoon
oprecht en in alle eerlijkheid — niet binnen een week of
twee na afloop van het tijdvak waarover de aangifte gedaan
wordt, bekend? Dan kunnen ze toch opgeteld worden? Het
betreft immers zeer weinig belastingplichtigen, want de
oliemaatschappijen doen aangifte. Dat zijn er in Nederland
niet zo heel veel. Je kunt ze bijna in een Excelsheet zetten
als je daar zin in zou hebben, maar dat is niet het leukste
werk. Zijn die aangiftecijfers niet gewoon voorhanden?

Ik vind het problematisch om naast de kasontvangsten ook
de aangiftecijfers te gaan verwerken. Dat is namelijk een

Staatssecretaris Wiebes:
Even over de tussenzin van de heer Omtzigt. Hij zegt dat
het gewoon een oprechte vraag is. Daar ga ik bij de heer
Omtzigt altijd vanuit. We hebben het hier over de inhoud.
Het is een oprechte vraag die een antwoord verdient. Het
antwoord is: nee. De aangiftecijfers zijn niet betrouwbaar-

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-13

der. Bij de ongecorrigeerde aangiftecijfers zie je ook aangiften die over de randen van maanden vallen. Ze zijn vaak
handmatig door oliemaatschappijen ingevuld. Er moeten
nog allerlei fouten uitgehaald worden en correcties op
aangebracht worden. Het vergt voor aangiftecijfers ongeveer dezelfde intensiteit van bewerkingen om op eenzelfde
manier met eenzelfde plausibiliteit maandcijfers te verkrijgen zoals we die bij de kasontvangsten hebben. Dat is
helaas het geval. Hadden wij een volledig geautomatiseerde
datalijn, dan was dat wellicht anders geweest, maar dan
waren waarschijnlijk de kasontvangsten en de aangiftes
precies aan elkaar gelijk geworden. In die wereld zou het
helemaal niets meer hebben uitgemaakt.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik vroeg ook of de oliemaatschappijen de accijns betalen.
Dan zegt dat toch niets over de verkopen? De staatssecretaris haalt 70 miljoen extra op, maar wie zegt mij dat die liters
waarover 70 miljoen aan accijns is betaald niet onder de
grond, in de opslagtanks zitten en nooit verkocht zijn? Als
we het CBS mogen geloven, is er 40 miljoen liter minder
diesel is verkocht. Over die 40 miljoen liter is wel accijns
betaald door de oliemaatschappen, maar die is nooit verkocht aan de pomp. Het zit nog allemaal onder de grond.
In dat geval rekent de staatssecretaris zich rijk met 70 miljoen extra aan accijnsinkomsten, terwijl 40 miljoen keer
€0,50 eigenlijk 20 miljoen minder is dan de staatssecretaris
denkt. Heeft de staatssecretaris geen andere indicator dan
de accijnsaangiftes van de oliemaatschappen, waardoor
hij een beter beeld krijgt van hoeveel er feitelijk wordt verkocht?
Staatssecretaris Wiebes:
Dit is de tweede keer in het debat dat de heer Van Dijck
precies, maar dan ook precies, duidt wat er aan de hand is.
Het klopt inderdaad dat de aangiften en de kasontvangsten
op het niveau liggen van de oliemaatschappijen en dat we
precies daarom — daarom herhaal ik het eindeloos — niet
op maandcijfers moeten afgaan. Benzineopslag draait
sneller door dan die van lpg. Daardoor zijn de fluctuaties
en de afwijkingen bij benzine geringer dan bij lpg. Dit is
echter precies de reden — daarom hamer ik er ook steeds
op — dat wij niet op maandcijfers moeten afgaan, want
over de maanden heen wissen die fluctuaties elkaar uit. Het
klopt dat dit een van de oorzaken is van statistische fluctuaties. Daarom blijf ik zeggen dat maandcijfers, of ze nu over
januari gaan of exclusief over april, an sich misleidende
cijfers zijn. Dit ben ik dan weer volledig met de heer Van
Dijck eens.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Deze staatssecretaris staat ermee te schermen dat dit een
goede maatregel is die 70 miljoen extra heeft opgeleverd.
Tegelijk zegt hij: "Op die 70 miljoen moet je me niet afrekenen, want dat cijfer is zo onbetrouwbaar als de pest. Dat
kan ook 20 miljoen zijn en misschien is het wel negatief. Ik
weet niet wat er in de grond zit en ik weet niet wat er verkocht is. Omdat de Kamer het zo graag wil weten, denk ik,
hoop ik, bid ik voor 70 miljoen extra". De vraag is natuurlijk
of de staatssecretaris niet een beter, reëler, cijfer heeft. De
staatssecretaris ziet het misschien niet, maar wij zien allemaal wat er gebeurt, dat al die vrachtauto's in België tanken,
dat die hele grensstreek niet meer komt tanken, dat de

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

middenstand kapotgaat. Wij zien wat er gebeurt. De vraag
is natuurlijk of de staatssecretaris voor ons niet een beter,
een reëler, cijfer heeft waardoor wij kunnen beoordelen of
dit nu een maatregel is die iets oplevert of een die, net als
vorig jaar, alleen maar geld kost.
Staatssecretaris Wiebes:
Het antwoord is natuurlijk ja. Daarvoor kom ik terug op mijn
eerdere betoog. Het betere cijfer is elke volgende raming.
Als wij een maand terug zijn van vakantie, dan is het
Prinsjesdag. Dan ligt er weer een nieuwe update van de
raming. Dat is weer een beter getal dan de vorige raming.
Zo gaat het. De enige medicijn tegen statistische fluctuatie
is tijd: meer data, meer maanden, niet afgaan op één
maand, geen waarde aan individuele maanden hechten,
ook niet proberen de kasontvangsten en de CBS-cijfers aan
elkaar te praten. Het gaat erom om over het jaar heen de
ramingen in de gaten te houden, want die vormen steeds
de laatste schatting van wat er dat jaar extra binnen zal
komen.
De heer Merkies heeft ook iets gevraagd over de volumina.
Hij vraagt of het nu niet sneller gaat dan vroeger. In elk
geval is het eerste kwartaal van 2014 bij lange na niet het
kwartaal waarin de volumina het sterkst zijn gedaald sinds
2011. Er zijn sinds 2011 vele kwartalen voorgegaan waarin
het volume van beide brandstoffen sneller daalde dan in
eerste kwartaal van 2014. Sterker nog, als je de daling van
het eerste kwartaal van 2014 ziet ten opzichte van het eerste
kwartaal van een jaar geleden, kun je je ook afvragen of die
daling in de grensstreek die wij hebben laten zien, is ingetreden vanaf 1 januari of ook al in de periode daarvoor, de
periode voor de accijnsverhoging. Het laatste is het geval.
Als ik een ander jaar neem en ik schuif het hele jaar drie
maanden naar voren, heb ik ook een heel jaar, maar dan
zonder accijnsverhoging. Daarin zijn de dalingen zowel
landelijk als in de grensstreek vergelijkbaar. Sterker nog,
diesel zit er heel dichtbij. Dat betekent dat de daling wat
betreft diesel in het eerste kwartaal van 2014 in de ordegrootte ligt van wat deze vóór de accijnsverhoging ook was.
Bij benzine en lpg is die daling sterker geworden. Bij diesel,
de belangrijkste brandstof waarvan wij de accijnzen hebben
verhoogd, is er nauwelijks een versnelling van de grenseffecten te zien ten opzichte van de periode waarin de
accijnsverhoging nog niet was doorgevoerd.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik wil graag een grafiek toevoegen aan de Handelingen. Die
grafiek betreft de dieselverkoop uit zijn eigen rapport.
Daaruit blijkt een daling van meer dan 10% in het vierde
kwartaal van 2013 en het eerste kwartaal van 2014 voor de
grensregio tot tien kilometer landinwaarts. Die daling is in
de voorgaande twaalf kwartalen niet voorgekomen. Dit zijn
dus de cijfers uit zijn eigen rapport.
De voorzitter:
Wie is zijn?
De heer Omtzigt (CDA):
De staatssecretaris of de regering, zo u wilt. Ik zal die even
digitaal naar u toesturen. Ik wil dat ze onderdeel van de
Handelingen worden. Er is sprake van een grenseffect en

26 juni 2014
TK 99

99-4-14

er is een acute, veel snellere daling in de regio tot tien
kilometer landinwaarts, zowel voor benzine als voor diesel
als voor lpg. Voor lpg geldt dat het scherpst en voor diesel
het een-na-scherpst. Dat is in enige tegenspraak met wat
hier net is gezegd.
De voorzitter:
Ik waardeer het dat u mij dat mailt, maar ik neem aan dat
dit gewoon in de stukken staat. U refereert namelijk aan
publicaties van de staatssecretaris.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik refereer inderdaad aan de drie grafieken die daarin staan,
met name de blauwe lijn. In de blauwe lijn van het vierde
kwartaal van 2013 staat 90. Dat betekent dat er sinds het
eerste kwartaal van 2011 sprake is van een daling van in
totaal 10% in tien kwartalen. In het eerste kwartaal van 2014
staat het op 79. De daling in de grensregio is in dat ene
kwartaal dus net zo groot als die in alle tien kwartalen
daarvoor bij elkaar. Dit zijn de cijfers van de staatssecretaris
op dieselgebied. Mij dunkt dat er in de grensregio een fors
probleem is op het gebied van diesel.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik wil graag wijzen op een andere grafiek die bij de stukken
zit. In de bijlage op bladzijde 9 staat een grafiek die de heer
Omtzigt met zijn getalsmatige interesse, maar ook met zijn
precisie — en dat is waarderend bedoeld — ook wel zal
waarderen. Daarin gaat het om de volumeontwikkeling ten
opzichte van een jaar eerder van een groot aantal kwartalen.
Dit is, om even het woord tot hem te richten, niet een grafiek
van het volumeverloop, maar de eerste afgeleide. Het is
dus de delta van het volume ten opzichte van een jaar eerder. Je ziet dan dat die delta in dat eerste kwartaal bij diesel
zo rond de 2,5 zit en dat bijna alle eerdere kwartalen in de
grafiek een grotere daling vertoonden. Die grafiek zou ik
aan het debat willen toevoegen.
De voorzitter:
Zij maken al onderdeel uit van het debat. Het zijn gewoon
uw eigen stukken die vandaag ter bespreking zijn.
Staatssecretaris Wiebes:
Zij zijn nu echter ook onderdeel geworden van de discussie.
De voorzitter:
Dat is zo.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik kom op de compensatievraag die door verschillende
Kamerleden is gesteld. Ik heb mij in die compensatievraag
uitvoerig kunnen inleven, want dat doe je ook als je daarover een discussie hebt binnen het kabinet. Ieders handen
jeuken om iets te doen aan de grensstreek en de compensatievraag komt dan ook automatisch naar boven. De heer
Dijkgraaf stelde deze vraag eveneens. Het is ook precies de
vraag die wij zelf hebben gesteld. Als je je gaat richten op
de uitvoerbaarheid van zo'n compensatieregeling, kom je
terecht bij de mensen die nog trauma's hebben van de

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

eerdere regeling. Deze is in 1997 van start gegaan. Door
het grote volume heeft de afhandeling ten minste tot 2007
gelopen. Het is een groot terugvordercircus geweest,
waarbij bij ruwweg de helft van de pomphouders geld
moest worden teruggevorderd. Het totale dossier per
pomphouder beslaat een kleine 10 centimeter. Het vergde
een enorme administratie om te bepalen wat er precies kon
worden gecompenseerd om binnen de Europese regels te
blijven. Dat is in totaal 50 meter aan dossiers geworden en
daar bestaan weinig vrolijke herinneringen aan. Als je zo'n
regeling inricht, moet je er goed over nadenken hoe je dat
doet. Hoe ver van de grens geef je wat? Als je in een
bepaalde zone van de grensstreek per liter een bepaalde
compensatie geeft, krijg je een grenseffect iets verder van
de grens vandaan. Hoe spring je daar dan mee om? Hoe
spring je om met pompen die een hoger volume hebben
gehaald? Even ter illustratie. Ik wil het niet als quizvraag
doen, maar welk aandeel van de grenspomphouders — ik
praat over de nauwe grensstreek, nul tot tien — heeft in
mutaties diesel beter gescoord dan het landelijk gemiddelde? Dus niet slechter dan het landelijk gemiddelde, maar
beter dan het landelijk gemiddelde. 42%. Bijna de helft van
de grenspomphouders heeft beter gescoord dan het landelijk gemiddelde. Wie moet je nou waarvoor compenseren?
Dat zijn de vragen die je krijgt. Wat is een gevolg van wat?
Ik zal de Kamer een eerlijk antwoord geven. Dit zijn allemaal
complicaties, waar we misschien wat op vinden. Ik weet
het niet. Het blijft gebrekkig, het blijft hoogst gecompliceerd
en het blijft één grote nachtmerrie. Eerder hebben we dit
gedaan. Het is niet ondenkbaar om dit te doen, het is
hooguit zeer moeilijk uitvoerbaar, tijdrovend en frustrerend
voor alle partijen. De werkelijke reden — daar moet ik dan
ook helderder over zijn — is dat het kabinet uiteindelijk
gewoon wenst af te zien van compensatie, omdat je op
allerlei terreinen precies dezelfde situatie hebt. Compensatie
voor een maatregel die de overheid in principe mag nemen,
daar moet je voorzichtig mee zijn. Anders krijgen we ook
te maken met ondernemers in de autobranche, die als
gevolg van fiscale maatregelen alleen maar goedkope
modellen hebben verkocht en veel minder dure. Dan krijgen
we te maken met verzekeraars, die als gevolg van een
hogere assurantiebelasting wel degelijk te maken hebben
gehad met omzetdalingen. Dan krijg je de retail, misschien
wel de kleding- en de woningretail voorop, die terecht
zeggen dat ook de btw-stijging iets met hun omzet heeft
gedaan. Daarna komen natuurlijk de tabakszaken, de slijterijen enzovoorts.
Een heleboel maatregelen in het noodzakelijke pakket van
51 miljard zijn op een of andere manier voor burgers, voor
belastingbetalers, voor ondernemers nadelig. Daar aan
compensatie denken, zorgt er al gauw voor dat je de
maatregelen vrijwel allemaal ziet verwateren en dat je één
groot compensatiecircus opricht. Ik moet in alle eerlijkheid
zeggen — ik zal er niet omheen draaien — dat dat ook de
werkelijke reden is, naast het feit dat het zeer gecompliceerd
is.
De heer Omtzigt (CDA):
Die reden begrijp ik, maar de vraag was een andere, althans
ik had de vraag iets anders bedoeld. Wat is de kans dat
pomphouders middels Europees of nationaal recht, gewoon
recht krijgen op compensatie, bijvoorbeeld voor de forse
daling in de lpg-verkoop? Die daling kan toch een direct
gevolg zijn, het enige directe gevolg waarvan de staatsse-

26 juni 2014
TK 99

99-4-15

cretaris in zijn rapport toegeeft dat het zeer groot is. Welk
risico loopt de Nederlandse Staat in dezen?

Voorzitter. Ik was, dacht ik, door de belangrijkste punten
heen.

Staatssecretaris Wiebes:
Ik moet hier wel heel expliciet melden dat rechters gaan
over de zaken waar rechters over gaan, maar uiteraard
maakt de overheid daar een eigen inschatting van. De
inschatting van de overheid is dat de kans hierop zeer
gering is.

De voorzitter:
Maar is dit ook het einde van uw termijn?

Het eerste waar je naar kijkt, is of het misschien toch nuttig
is om de accijnsverhoging terug te draaien, omdat we
daardoor meer binnen krijgen. Dat bleek niet zo te zijn. Het
tweede waar je handen van gaan jeuken, is de vraag of er
misschien een makkelijke manier is om een compensatieregeling te beginnen. Dat zijn allemaal dingen die niet lukken.
Het derde waar je handen van gaan jeuken, is of we niet
iets kunnen doen voor die grensstreek. Dat is wel een
gedeeld gevoel hier, in de regering en in de Kamer overigens. Wat zouden we met die grensstreek moeten doen?
Mevrouw Neppérus heeft het over de bedrijvigheid. Dat is
eigenlijk waar het om gaat. De heer Nijboer heeft het uitdrukkelijk over banen, en hij verwijst ook naar de initiatiefnota van de Partij van de Arbeid "Regionale verschillen,
omgaan met krimp". Als dat ergens aan de orde is, is het
wel hier. Dat is een plan met maar liefst 51 aanbevelingen.
Een zeer groot aantal, die expliciet ook te maken hebben
met het karakter van de grensstreek. Een daarvan viel me
in het bijzonder op, want ook in een eerder debat, namelijk
dat over het belastingverdrag met Duitsland, is mij gevraagd
naar het vergemakkelijken van werken over de grens, de
faciliteiten daarvoor maar ook de informatie daarover en
de stimulansen daartoe. Dat was dus een aanbeveling die
ik goed herkende. Dit stuk ligt bij collega Blok. Hij wil daar
deze zomer een reactie op geven. Ik denk dat we het daadwerkelijk meer moeten zoeken in algemeen-economisch
stimulerende maatregelen dan in de discussie slechts over
de accijnzen.
Om af te sluiten een aantal dingen. Ik constateer dat het
onderzoek aannemelijk maakt dat er ondanks een meerjarig
dalende volumetrend voor zowel benzine als diesel als lpg
ook in jaren dat er geen accijnsverhoging was, wel degelijk
meer accijnsinkomsten binnen zijn gekomen. Op dit moment
is de raming, ten opzichte van het jaar daarvoor, ongeveer
250 miljoen, puur te danken aan diesel. Dat brengt de wijzer
na vier maanden op 73 miljoen.
Dat is leuk voor de staatskas, maar ik besef wel dat ik
daarmee weinig in de aanbieding heb voor de pomphouders. Verschillende leden hebben mij dan ook gevraagd
naar het perspectief. Wat is dan het perspectief? Dat dienen
wij natuurlijk wel uit te spreken. Het perspectief zit niet in
een prompte accijnsverlaging nu. Dat zou de situatie in de
grensstreek niet omdraaien. Ik heb net gezegd dat ik ook
niet denk dat het in compensatie zit. Maar het zit natuurlijk
wel in doorgaan met het op orde brengen van de overheidsfinanciën, in aanzwengelen van de economie, in werkgelegenheid stimuleren. Het zit erin dat wij de volgende maanden, zoals in de afgelopen twee maanden, nog meer extra
banen zien komen dan die 25.000 die we in de afgelopen
twee maanden hebben zien komen. Dát is wat mij betreft
het perspectief: het land gezond maken, de economie aanzwengelen en zorgen voor veel, veel meer banen.

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

Staatssecretaris Wiebes:
Als ik door de belangrijkste punten heen ben …
De voorzitter:
Dat impliceert dat u nog een paar onbelangrijke punten
hebt.
Staatssecretaris Wiebes:
Oh nee, ik durf de leden van de Kamer niet in de schoenen
te schuiven dat ze onbelangrijke vragen hebben gesteld.
De voorzitter:
Ik stel vast dat uw termijn is afgelopen.
Staatssecretaris Wiebes:
Zo is het.
De voorzitter:
Dan hebben we dat vastgesteld. De heer Dijkgraaf heeft
nog vragen over een aantal onbelangrijke punten.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter, volgens mij is de termijn van de staatssecretaris
pas afgelopen wanneer wij uitgevraagd zijn. Dan gaan wij
de tweede termijn doen. We gaan dus gewoon door met
de beantwoording van de belangrijke vragen die er nog
zijn.
Mijn belangrijke vraag betreft het perspectief van de
pomphouders voor de toekomst. Ik heb ook gevraagd om
een visie van het kabinet. Gaan we door met het vergroten
van de verschillen ten opzichte van Duitsland en België?
Zou het niet verstandig zijn, gezien de ervaringen tot nu
toe en het debat tot nu toe, om voor de toekomst aan te
koersen op, indien mogelijk, verkleining van de verschillen?
Dat kan van twee kanten komen. Wil de staatssecretaris
zich met zijn Duitse en Belgische collega verhouden om te
kijken hoe zij dat met elkaar gaan realiseren?
Staatssecretaris Wiebes:
Dat zijn inderdaad drie punten die ik op geen enkele manier
onbelangrijk wil noemen. Het perspectief voor de pomphouders moeten wij toch gewoon welhaast zien in het licht van
de totale economie en de economie in de grensstreek. In
alle eerlijkheid, wat betreft strikt het benzinedossier zie ik
het ook niet alleen maar vrolijk in. In de grensstreek zien
we op basis van de ruwe data — de cijfers zijn een beetje
ruw, want een en ander hangt van heel veel dingen af —
ongeveer een dubbele dichtheid van pompstations ten
opzichte van het landelijk gemiddelde. Dat is natuurlijk een

26 juni 2014
TK 99

99-4-16

gegeven dat ons niet per se vooruithelpt. Een dubbele
dichtheid is een zware opgave.

zoeken in accijnsverhogingen die nog niet in het langjarige
beeld zitten! Uw smeekbede beantwoord ik graag.

Er is contact geweest met België en Duitsland, vooreerst
ambtelijk, om te zien hoe het zat met die Belgische teruggaveregeling voor vracht maar ook om te weten wat de Belgen
en Duitsers drijft tot deze accijnsstrategie. Zij zijn heel helder. Wij konden ons al niet zo goed voorstellen dat de Belgen een groot genoegen beleefden aan het afhandelen van
een teruggaveregeling waarbij je daadwerkelijk met bonnetjes van vrachtbedrijven in de weer moet om per liter zes
of zeven cent terug te geven. Wij konden ons daar geen
vloeiende operatie bij voorstellen, en dat is ze ook niet. Ook
voor de Belgen is het een nachtmerrie. Maar de Belgen
hebben ook buren, namelijk de Luxemburgers. Die buren
zitten weer lager. De problemen die wij ervaren aan de
Belgische grens, ervaren de Belgen aan de Luxemburgse
grens. Zo zijn we elkaar allemaal aan het opjagen. Als een
gesprek nuttig is, moet dat eerder in Benelux-verband
plaatsvinden dan alleen met de Belgen. Er is immers een
klein landje dat zijn sommetjes goed heeft gemaakt en dat
weet dat je met een minuscuul thuismarktje maar heel
weinig verliest aan accijnsopbrengsten als je de accijnstarieven laat dalen en dat je tegelijkertijd veel volume van
buiten aantrekt, waar je er per saldo beter van wordt. Het
is te begrijpen, de economics zijn helemaal helder, maar
voor ons is het natuurlijk onwenselijk.

Volgens mij heb ik daarmee de interruptie van de heer
Dijkgraaf gehad, maar er staat nog iemand te popelen.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Glashelder. Ik beschouw dat als een toezegging dat de
staatssecretaris hetzij ambtelijk hetzij zelf in overleg blijft
om te proberen een en ander te veranderen. We weten uit
de historie hoe weerbarstig dat is. Mag ik hieruit concluderen dat het kabinet er niet op uit is om de verschillen nog
eens te vergroten? Als we er nog een dubbeltje op doen,
wordt de grensregio wel erg dik.
Staatssecretaris Wiebes:
Met "het kabinet" legt de heer Dijkgraaf het wel ver van
zichzelf vandaan. Laat ik de indexatie als voorbeeld geven.
Die zit niet alleen in de ramingen, die ligt gewoon wettelijk
vast. Dat is door de Kamer goedgekeurd. De tabaksaccijnsverhoging heeft de Kamer gepasseerd en is inmiddels wet.
Het Belastingplan is immers een wet. Willen wij daarvan
af, dan zullen we actief iets moeten ondernemen. Ik geef
alvast de prijskaartjes, in alle eerlijkheid. Immers, de
indexering van benzine en diesel staat nu op de rol voor
een structureel effect van 130 miljoen per jaar en tabak voor
80 miljoen. Deze dingen zijn besloten door de Kamer en in
wet gegoten. Als je daarvan af wilt, zul je actief iets moeten
doen en daarbij met deze bedragen rekening houden.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Glashelder. Mijn vraag ging ook niet over deze al besloten
punten maar over nieuwe stappen. Stel dat er opnieuw geld
moet worden gevonden, dan moet het punt van de regio
worden meegenomen.
Staatssecretaris Wiebes:
Mag ik uit de grond van mijn hart zeggen dat ik tot mijn
tenen toe ben gemotiveerd om geen nieuwe dekking te

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

De voorzitter:
Fijn dat u mij daar even op wijst. Ik meende al iemand te
ontwaren. Het woord is aan de heer Merkies.
De heer Merkies (SP):
Eigenlijk mis ik nog heel veel antwoorden, dus het verbaast
mij een beetje dat de staatssecretaris opeens klaar is. De
staatssecretaris beroept zich voortdurend op leveranties
en de cijfers van de oliemaatschappijen. Het is heel lastig
om daar alles uit te halen. Ik heb het dan over de marges
maar ook over de werkgelegenheidseffecten. Ik heb specifiek gevraagd naar de werkgelegenheidseffecten en naar
bedrijfsbeëindigingen. Ik heb zelfs twee suggesties gedaan:
direct uitvragen dan wel via de Kamer van Koophandel of
UWV. Ik heb op dit alles geen antwoord gekregen.
Staatssecretaris Wiebes:
Eerlijk gezegd heeft de heer Merkies daar volkomen gelijk
in. Ik ga zijn vragen nu beantwoorden. De mensen die wel
vaker met cijfers van het CBS en het UWV werken, zeggen
ook dat zij een veel te grofmazige indeling hebben om de
werkgelegenheid bij pomphouders uit de grensstreek eruit
te halen. Los daarvan zijn allerlei vormen van werkgelegenheid bij pompen aan de grensstreek niet per se als dienstverband geregistreerd. Het is totaal ondoenlijk om op die
manier gegevens op te halen.
Je zou deze gegevens bij de pomphouders zelf kunnen
ophalen, maar dat vergt waarschijnlijk een administratie
zoals ik heb beschreven voor de compensatieregeling. Dan
moet je zeer nauwkeurig, op basis van feiten, gaan kijken
wie waar in welk dienstverband in dienst was gedurende
welke periode en voor hoeveel uren in de week. Dan zou
je een eventuele vermindering van werkgelegenheid kunnen
zien. Dat is een onderzoek dat op geen enkele manier en
op geen stukken na binnen een paar maanden af te ronden
is. Dat zou bovendien geen uitsluitsel geven over de oorzaken van deze eventuele verandering van de werkgelegenheid. We weten niet of deze komt door de automatisering
van de pomp, door een autonome trend naar minder
brandstofgebruik of door accijnseffecten. Dat is niet te
achterhalen. Daarom is dit onderzoek niet toegezegd. Het
is niet uitvoerbaar.
Ik ben gevoelig voor het verzoek van de heer Merkies om
ervoor te zorgen dat de accijnscijfers zo veel mogelijk aansluiten bij de pomphouders. Dat is in essentie wat wij hebben gedaan. We hebben dit bij de oliemaatschappijen
gevraagd. Daardoor hebben we de leveranties op pompniveau. Die cijfers geven een betrouwbaar beeld van wat bij
iedere pomp is geleverd. Die cijfers zijn vertrouwelijk, maar
ook fijnmazig. Zij geven goed inzicht in wat er bij de verschillende pompen is gebeurd. Dat is een databron waarop
wij durven te vertrouwen, omdat we de representativiteit
ervan met behulp van de oliemaatschappijen hebben
gecheckt, bijvoorbeeld als je vergelijkt tussen wel of niet
langs de snelweg, met of zonder shop, groot of klein. Langs

26 juni 2014
TK 99

99-4-17

al die assen komt dat heel aardig uit. Je kunt niet a priori
zeggen dat deze dataset statistisch representatief is, maar
je kunt er na deze toetsen vertrouwen in hebben dat deze
voldoende aansluit op het pompniveau. Volgens mij is dat
wat de heer Merkies vroeg.
De heer Merkies (SP):
Het was dus niet representatief. Men probeert er met allerlei
noodverbandjes nog wat van te maken, maar het zou veel
logischer zijn om het aan de pomphouders zelf te vragen.
De staatssecretaris zegt dat dit maanden duurt. Wij hebben
een belrondje gedaan van een half uur. Daaruit bleek dat
tien pomphouders reorganiseren en dat er twee hun bedrijf
moeten beëindigen, dus wij kwamen meteen al tot 40
mensen die op straat zouden staan. Ik vraag mij af of de
staatssecretaris het niet moeilijker maakt dan het is. Dan
kun je er ook werkelijk achter komen wat de beweegredenen
zijn. De gegevens van de Kamer van Koophandel en het
UWV zijn grofmazig, dat is waar, maar zij hebben nog steeds
een indeling van 912 beroepsgroepen. Daar zitten die
pomphouders in, dus je kunt deze er wel uit selecteren. Of
zegt de staatssecretaris dat op geen enkele manier wordt
geregistreerd dat het om pomphouders gaat? Dat kan ik
mij niet voorstellen.
Staatssecretaris Wiebes:
Het is veelzeggend dat de heer Merkies in zijn betoog het
woord "even" gebruikt. Wat hij voorstelt, is wat de BOVAG
heeft geprobeerd. De BOVAG heeft geprobeerd individuele
pomphouders te laten opgeven wat de verkoop een jaar
geleden was en nu. Om de BOVAG recht te doen, dat was
niet iets wat "even" gebeurde. Ik heb er geen verklaringen
voor, want ik ben er niet diep ingedoken, maar er komt een
beeld uit dat slecht overeenkomt met het beeld op basis
van de aangifte door het CBS en de kasontvangsten die wij
hebben. Het komt ook slecht overeen met het beeld uit de
opgave van de oliemaatschappijen zelf. Dat is dus geen
sinecure. Het woord "even" is niet het juiste woord in dit
betoog. Het is niet "even". Het is "vrijwel ondoenlijk" en dat
is echt iets anders dan "even".
Wat betreft het niet-uitselecteren moet ik afgaan op de
specialisten op het departement die naar de UWV- en de
CBS-cijfers hebben gekeken. Ik heb die categorieën niet
doorgespit, zeg ik in alle eerlijkheid tegen de heer Merkies.
Mij is uitgelegd dat deze cijfers veel te grofmazig zijn om
hier een — en zo noem ik het nu zelf — voldoende
betrouwbaar, statistisch significant cijfer uit te halen over
het verloop van de werkgelegenheid bij pomphouders in
de grensstreek. Daar ben ik op afgegaan en daarbij werd
mij niet gezegd dat het "een beetje mogelijk" was, maar
"ondoenlijk".
De heer Merkies (SP):
Misschien moet de staatssecretaris dan wat doorvragen.
Die pomphouders zitten waarschijnlijk wel in een van die
912 beroepsgroepen. Heeft de staatssecretaris dat bijgehouden? Nogmaals, je kunt dit gewoon aan de pomphouders
zelf vragen. Dat zegt de staatssecretaris. De BOVAG heeft
dat inderdaad gedaan. Het gekke is echter dat de staatssecretaris vervolgens vrijwel niet ingaat op het onderzoek van
de BOVAG. Hij heeft met hen gesproken. Ze zijn bij hem op
het ministerie geweest. Kan hij dan tenminste een kwalifi-

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

catie geven: is het deugdelijk onderzoek dat zij hebben
gedaan? Zo ja, waarin zit dan het verschil?
Staatssecretaris Wiebes:
Het is niet mijn taak om het verschil tussen mijn onderzoek
en dat van de BOVAG te verklaren. Ik heb van de BOVAG
vooral input gekregen en ik heb kritiek uitgelokt op het
onderzoek dat wij hebben gedaan. We hebben aan hen ook
gevraagd waar zij statistische problemen zagen en welke
tests wij moesten uitvoeren op onze dataset. Zij gaven toen
bijvoorbeeld aan dat er een groot verschil is tussen snelweg
en niet-snelweg. Op basis daarvan hebben wij vervolgens
besloten die analyses uit te voeren op onze eigen dataset.
Het is echter niet aan mij om allerlei oordelen te vellen over
een onderzoek van de BOVAG, dat ik niet van binnenuit
ken. Ik vind het een volkomen valide initiatief van de BOVAG
om bij zijn eigen pomphouders te kijken wat er gebeurt. Ik
constateer alleen dat de uitkomsten verschillend zijn.
Daarnaast constateer ik dat de manier waarop dit onderzoek
op het ministerie van Financiën is uitgevoerd een ordentelijk
beeld geeft van wat er aan de hand is, gelet op de gegevens
die wij hebben over die maanden. Uiteraard worden met
het verstrijken van de maanden de ramingen langzaamaan
preciezer. We zullen zien wat dat oplevert.
De heer Merkies (SP):
De BOVAG zit er in ieder geval dichter, directer op. Alleen
om die reden zou je denk ik al nieuwsgierig moeten zijn
naar het verschil. Het feit dat de staatssecretaris niet
nieuwsgierig is naar het verschil, verbaast mij. Ik heb nog
een ander ding waar nog niet op is ingegaan. Dat gaat over
de shopverkopen. Gek genoeg worden de gegevens daarover ook weer van de brandstofleveranciers betrokken. Dat
lijkt mij toch ook niet echt representatief.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik begrijp niet zo goed waarom de heer Merkies gegevens
van de brandstofleveranciers niet bruikbaar vindt voor dit
onderzoek. Het voordeel van gegevens van brandstofleveranciers is namelijk dat het niet afhangt van de bereidwilligheid van pomphouders om mee te werken. Er zit geen
anteselectie in. Er zit geen schifting in tussen degenen die
gemotiveerd zijn om mee te werken en degenen die dat
niet zijn. Het geeft een heel aardige doorsnede als je de
cijfers optelt van verschillende oliemaatschappijen van de
verschillende soorten pomphouders: binnen de grensstreek,
buiten de grensstreek, aan de snelweg, niet aan de snelweg.
Juist die doorsnede en het uitblijven van de anteselectie
maakt de dataset van de oliemaatschappijen heel aantrekkelijk.
De voorzitter:
We gaan naar de heer Omtzigt.
De heer Merkies (SP):
De staatssecretaris zegt dat hij het niet begrijpt. Dan vraagt
hij toch om een toelichting? Ik heb ook nog niet zo veel
geïnterrumpeerd. Ik ben het nu even kwijt. Mag ik hier zo
na de heer Omtzigt nog even op terugkomen?

26 juni 2014
TK 99

99-4-18

De voorzitter:
U hebt een tweede termijn. Daarin kunt u dat perfect doen.
De heer Omtzigt (CDA):
Op welke wijze vindt de staatssecretaris dat we het onderzoek van de BOVAG en dat van de staatssecretaris moeten
matchen zodat er één beeld ontstaat waaruit we hier met
z'n allen eenduidige conclusies kunnen trekken?
Staatssecretaris Wiebes:
Zo werkt het niet. Ik leg één beeld op tafel. Dat is het antwoord van de regering op de terechte vraag van de Kamer
om een onderzoek naar wat er is gebeurd in die eerste drie
maanden. Dat beeld leg ik neer. Voor andere beelden kan
ik niet verantwoordelijk worden gehouden. Het is ook niet
aan mij om die te matchen. Er zijn allerlei leden in de Kamer
die zeer vaardig zijn in het uitpluizen van eventuele verschillen, maar ik sta voor het onderzoek dat ik naar de Kamer
heb gestuurd. Daar baseer ik mijn conclusies op. Ik begrijp
dat partijen andere initiatieven nemen; geen kwaad daarover. Ik kan die initiatieven zeer waarderen, maar ik kan
geen verstandig woord zeggen over de kwaliteit van het
onderzoek.
De heer Omtzigt (CDA):
Dan blijft er voor de Kamer een zeer onbevredigend beeld
bestaan. De vorige keer zegde de staatssecretaris toe te
overleggen zodat er een eenduidig beeld zou komen. Dat
was een toezegging in het debat in mei of juni. Mijn verzoek
om er een paar onafhankelijke statistici bij te zetten werd
helaas afgewezen. Nu hebben we dus het buitengewoon
vervelende beeld dat we niet weten welk van de twee
onderzoeken juist is. Dan is er eigenlijk maar één mogelijkheid: maak zo veel mogelijk van het onderzoek van de
regering openbaar. De rapporten, concepten en gedane
uitvragen die openbaar gemaakt kunnen worden, kan de
staatssecretaris gewoon op de website zetten. Zijn er vertrouwelijke delen, stuur die dan vertrouwelijk naar de
Kamer. Dan hebben wij een eenduidig beeld. Dat zou het
debat zeer ten goede komen.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik bestrijd dat er geen onafhankelijke, statistische ogen
hebben meegekeken. Er is methodisch gekeken door het
CBS; het CBS heeft zorgen geuit over de representativiteit,
op basis waarvan wij met de BOVAG hebben gesproken
over welke dwarstoetsen wij allemaal moesten uitvoeren.
Die dwarstoetsen zijn ook uitgevoerd en daar kwam de
dataset goed uit. Er zijn sessies geweest met oliemaatschappijen, die ook hebben bevestigd dat wij ordentelijk met hun
data zijn omgesprongen. Het is niet zo dat hier op een losse
manier met het onderzoek is omgesprongen. Ik herhaal dat
het niet mijn taak is om het onderzoek van de BOVAG te
beoordelen, maar er is wel met de BOVAG gesproken over
zaken die konden bijdragen aan de kwaliteit van het eigen
onderzoek. Dat was ook precies de toezegging, dat is
gebeurd en dat is ook nuttig.
De voorzitter:
Heel kort, heel kort.

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

De heer Omtzigt (CDA):
Wij zeiden niet dat er met dit onderzoek los omgesprongen
was. De concrete vraag ging over de openbaarheid van de
stukken.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat was inderdaad ook een vraag en daar was ik net aan
toegekomen. De heer Omtzigt vraagt om het onderzoek
openbaar te maken; het ís openbaar. De resultaten liggen
er en er zit een uitvoerige bijlage bij. Het deel dat niet
openbaar is, betreft de dataset van de oliemaatschappijen.
Ik heb toegelicht waarom dat niet openbaar is. All the rest
is openbaar.
De voorzitter:
De heer Merkies weet weer wat hij wilde vragen, het woord
is aan hem.
De heer Merkies (SP):
Het ging over die data van de oliemaatschappij met
betrekking tot de shopverkopen. De staatssecretaris zélf
heeft gezegd dat het niet aselect is en dus ook niet representatief. Ik zeg dus alleen maar wat de staatssecretaris
zegt. Zij weten ook gewoon niet alles over de shopverkopen,
dus dan is het toch heel logisch dat je ook via een andere
weg kijkt hoe die zijn verlopen? Eveneens omdat je wil kijken naar de effecten, niet alleen van de brandstofaccijnzen,
maar ook van de andere accijnzen en de btw-verhoging.
Staatssecretaris Wiebes:
Ook hier geldt weer, als wij op een enigszins betrouwbare
manier informatie willen hebben op pompniveau dan kunnen we dat beter centraal halen bij een partij die die
decentrale cijfers heeft, dan dat we dat allemaal apart bij
elkaar "winkelen" en we in heel grote dossiervorming
belanden. Dat levert namelijk niet op een ook maar enigszins redelijke termijn een ook maar enigszins betrouwbaar
beeld op. Dat is de reden dat we het op deze manier hebben
gedaan. Daardoor waren we in staat om in relatief korte
tijd tot dit onderzoek te komen en om dit onderzoek ook te
versnellen ten opzichte van wat we oorspronkelijk van plan
waren.
De voorzitter:
Dan gaan we naar de tweede termijn. De eerste spreker is
de heer Omtzigt. Iedereen die vier minuten had in de eerste
termijn, heeft nu dik een minuut. Ik wens iedereen daar veel
succes mee.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Dank aan de regering voor de antwoorden, maar
er blijft voor ons een groot waas hangen om wat er nu
precies gebeurd is. Dat had weggenomen kunnen worden
als het onderzoek openbaar geworden was, als er onafhankelijke oliemaatschappijen bij betrokken waren en als er
een eenduidig beeld was. Het beeld dat in de Kamer wordt
geschetst door de regeringspartijen, wijkt op hoofdpunten
af van het beeld dat opdoemt wanneer je aan de grens bent.
Het beeld in Den Haag komt niet overeen met het beeld in

26 juni 2014
TK 99

99-4-19

de grensregio. Het beeld van de voorspellingen komt niet
overeen met het beeld van de bijgestelde ramingen, van 200 miljoen, wellicht omdat men iets te optimistische
geraamd had, maar er zit toch ook een heel groot effect in
van een grote tegenvaller. En dit is nog maar de eerste bijstelling van de ramingen.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik zag het al in het nieuws. Die 200 miljoen is in het debat
aan de orde gekomen en daarover is een antwoord gekomen van de staatssecretaris. Ik heb een eenvoudige vraag
aan de heer Omtzigt: luistert u eigenlijk wel?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik heb een heel duidelijke vraag aan de heer Nijboer. Heeft
hij geluisterd naar de mensen in de grensregio? Hij woont
in Groningen, maar lijkt volledig doof te zijn. De staatssecretaris zei dat er geen verhoging is geweest van de accijns
op benzine. Er is een indexatie geweest. Er had dus een
autonomie groei van 1,3% moeten zijn. Die is verdwenen.
Het cijfer is nu 200 miljoen naar beneden bijgesteld. Dat is
een zeer forse bijstelling, terwijl alle andere belastingramingen naar boven zijn bijgesteld. Er blijft een groot verschil
bestaan — ik vraag dit ook aan de heer Nijboer en ik hoop
dat hij wil zeggen of hij het ermee eens is of niet — tussen
de cijfers van de BOVAG en het onderzoek dat hier ligt. Nog
erger: als het CBS zegt dat op dit moment de dieselverkoop
met ongeveer 8% daalt, zit dat dichterbij de BOVAG-cijfers
dan bij de cijfers die wij van de regering hebben gekregen.
Dat is de reden waarom ik opheldering wil hebben.
De voorzitter:
Het is de bedoeling dat u antwoord geeft op een vraag,
mijnheer Omtzigt, en geen vragen gaat stellen aan de zaal.
Anders staan we hier morgen nog. De heer Nijboer ten
slotte, afrondend en kort.
De heer Nijboer (PvdA):
De staatssecratis had het over theebladenlezers. Ik heb de
heer Omtzigt eerder een goochelaar met ballen genoemd
of de cijfergoochelaar, bij wie wel heel veel ballen op de
grond vallen. Dat is vandaag weer het geval. De 200 miljoen
komt van tegenvallers vorig jaar en van benzine. Die heeft
niets met de accijnsverhogingen te maken. Dat is in de
beantwoording gezegd. U hebt daar niet op geïnterrumpeerd — dat is uw eigen keuze — maar toch haalt u het hier
weer aan en maakt u hier een groot nummer …
De voorzitter:
Graag via de voorzitter.

De heer Omtzigt (CDA):
Ik kom precies erop terug. 100 miljoen van de tegenvallers
zit bij de diesel. Wij krijgen geen kwantificering hoeveel het
is door de bijstelling van vorig jaar en hoeveel het is door
de andere bijstellingen. Ik goochel echter niet met cijfers,
ik haal de cijfers van de minister van Financiën van de Partij
van de Arbeid aan, die gewoon zijn ramingen met 200 miljoen naar beneden heeft bijgesteld. Dan is het toch logisch
dat wij daarover een vraag stellen. Als ik dan bij het CBS
een grotere daling van de cijfers zie dan in de kasbasiscijfers, is het toch duidelijk dat we vragen hoe dat zit. Dat is
wat hier speelt. Hier speelt ook, voorzitter — ik zal het maar
gewoon via u doen — dat wij dit onderzoek wel degelijk
openbaar willen hebben. Het lijkt nu dat je straks met een
WOB-verzoek meer kunt krijgen dan wat je als Kamerlid
kunt krijgen. Ik ben er bang voor dat dit deze zomer gaat
gebeuren.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Het is een volstrekt logische vraag die de heer Omtzigt
stelde. Daarom heb ik hem daarin gesteund richting de
staatssecretaris. Het punt is dat de staatssecretaris zegt dat
het een statistische bijstelling is en dat per saldo de
inschatting nog steeds is dat er 250 miljoen accijnzen extra
binnenkomt. De vraag is of de heer Omtzigt redenen heeft
om daaraan te twijfelen. De 200 miljoen bijstelling is blijkbaar niet gerelateerd aan het naar beneden bijstellen van
de verwachte accijnsopbrengst door de verhoging. Onderschrijft de heer Omtzigt dit?
De heer Omtzigt (CDA):
Nee, want er was 220 miljoen ingeboekt op basis van de
€0,03 extra verhoging en meer dan 80 miljoen op basis van
de automatische indexatie die ook heeft plaatsgevonden.
In totaal ligt dit boven 250 miljoen, het bedrag dat nu wordt
geraamd. Dit is trouwens een afronding want de ramingen
zijn nauwkeurig tot op 50 miljoen. Wij gaan hier niet tot op
1 miljoen ramen, daar blijven het ramingen voor. De
ramingen zijn wel degelijk lager in de meeropbrengst dan
dat zij waren in de meeropbrengst ten opzichte van wat er
in de Miljoenennota staat. Ik heb natuurlijk ook graag de
precieze ramingen, maar dit is waar wij het nu mee moeten
doen. Ik constateer wel dat die ramingen elk jaar naar
beneden zijn bijgesteld en dat wij dat nu dus weer doen. Ik
vind dat nog niet sluitend. Ik vind het ook opvallend dat het
CBS nog steeds beweert dat er al drie maanden achter
elkaar ongeveer 8% minder diesel is verkocht in het hele
land. CBS-cijfers zijn voor mij de meest betrouwbare cijfers.
Het CBS zit er in het algemeen redelijk strak in met de
methodologie. 8% minder diesel betekent gewoon enorme
grenseffecten. In het najaar hebben wij hier een lang debat
gevoerd met de toenmalige staatssecretaris die zei dat er
in zijn model nul grenseffecten zaten. Het idee van nul
grenseffecten hebben wij nu echt verlaten.

De heer Nijboer (PvdA):
Toch haalt de heer Omtzigt het weer aan en maakt hij er
hier weer een groot nummer van. Ik wil toch echt de heer
Omtzigt vragen om te luisteren naar de argumenten die
worden gewisseld, om de data die worden gegeven serieus
te nemen en om niet steeds eigen cijfers te maken, te goochelen met cijfers, geen oprechte interesse te hebben in de
informatie die de regering verschaft en vervolgens een
politiek nummer te maken. Dat komt echt de kwaliteit van
het debat niet ten goede.

De heer Dijkgraaf (SGP):
De vraag ging ook niet over de grenseffecten — dat is een
heel andere discussie — maar over of er nog steeds de
verwachting is dat er 250 miljoen binnenkomt. Het antwoord
van de staatssecretaris is ja. Wij gaan in september zien of
dit wordt waargemaakt en zullen het bij de Najaarsnota nog
een keer kunnen zien. Ik constateer dat het grote verschil
dat er leek te zijn — het met 200 miljoen naar beneden bij-

Tweede Kamer

26 juni 2014
TK 99

Brandstofaccijnzen

99-4-20

stellen van de 250 miljoen, dat zou echt nieuws zijn voor
NU.nl — blijkbaar achterhaald is.
De heer Omtzigt (CDA):
Dan vraag ik de staatssecretaris om precies aan te geven
hoeveel van de 200 miljoen ramingsbijstelling te maken
heeft met hoeveel het vorig jaar nog naar beneden is bijgesteld en hoeveel andere oorzaken er zijn, zodat wij daarvan
een goede inschatting kunnen geven.

Motie

De heer Merkies (SP):
Het CDA heeft tegen een motie van ons gestemd die precies
over die indexatie ging. Daarin werd voorgesteld niet te
indexeren en nu stelt de heer Omtzigt het zelf voor. Dit
verbaast mij een beetje, omdat de heer Omtzigt en ik
meestal samen optrekken bij dit dossier.
De heer Omtzigt (CDA):
Wij vragen dit aan de regering omdat het een van de opties
is die de regering kan overwegen als er betere cijfers zijn.
Wat dat betreft zijn wij het ermee eens dat het een goede
suggestie was die de heer Merkies de vorige keer naar voren
bracht.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening dat de cijfers (CBS, Voorjaarsnota, accijnsonderzoek) niet geheel met in elkaar in overeenstemming lijken te zijn;
verzoekt de regering, de achterliggende stukken over het
accijnsonderzoek openbaar te maken;
verzoekt de regering tevens, voor Prinsjesdag een onderzoek te doen naar de gevolgen van de accijnsverhoging op
diesel en lpg en daar onafhankelijke statistici bij te betrekken,

De heer Merkies (SP):
Ik begrijp dat de heer Omtzigt eigenlijk ten onrechte tegen
onze motie heeft gestemd.
De heer Omtzigt (CDA):
Wij willen als-dan bekijken wat het in het geheel van de
dekking doet, want wij hebben iets meer moeite met
ongedekte moties dan de fractie van de SP in het algemeen.
De heer Merkies stelde dat het dan maar langjarig niet zou
moeten worden gedaan. Dat is de reden waarom wij destijds tegen hebben gestemd.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Omtzigt. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De heer Merkies (SP):
Om op het laatste terug te komen: u stelt het vervolgens
zelf ongedekt voor. Prima.

Zij krijgt nr. 98 (33752).

De voorzitter:
Ik stel niets voor.

Motie

De heer Merkies (SP):
Nee, het is inderdaad niet de voorzitter, maar de heer
Omtzigt die het voorstel doet.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening dat de gevolgen van de accijnsverhoging voor
de grensstreek nopen tot een tussentijdse evaluatie van de
hoogte van de brandstofaccijnzen;
verzoekt de regering, op Prinsjesdag op basis van de op
dat moment beschikbare cijfers te beslissen of de accijnsverhoging van 1 januari 2014 moet worden teruggedraaid
en of de automatische indexatie van 1 januari 2015 moet
vervallen, en de Kamer hierover per brief apart te informeren,

Voorzitter. Er wordt naar excuses gezocht voor de vraag
waarom het slechter gaat met de pomphouders aan de
grens. Krimpregio en zuinige auto's worden genoemd, maar
de werkelijkheid is gewoon dat het komt door de accijnsverhoging. Had dan tenminste in kaart gebracht hoeveel
terugloop het gevolg was van de krimpregio en hoeveel
het gevolg was van de zuinige auto's. Maar dat kon men
niet zeggen. Er wordt gezegd dat het in een langjarige trend
past. Dat klopt, maar het is een langjarige trend van het
kapotmaken van de pomphouders aan de grens. Als je
daarmee doorgaat, gaat het steeds slechter. Ik vind het heel
gek om te zeggen dat dit in een langjarige trend past.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Omtzigt. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De voorzitter:
Dat schreeuwt om een motie.

Zij krijgt nr. 99 (33752).

De heer Merkies (SP):
Dat schreeuwt om een motie. Ik heb twee moties. De eerste
motie gaat over de werkgelegenheidseffecten waarover ik
eigenlijk geen antwoord heb gekregen op mijn vragen.

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

26 juni 2014
TK 99

99-4-21

De voorzitter:
Ik begrijp dat u met een aangepaste motie komt waaraan
het woord "Luxemburg" is toegevoegd. Mijnheer Van Dijck,
wilt u ook nog een land toevoegen?

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de accijns- en btw-verhogingen directe
gevolgen hebben voor de werkgelegenheid in de grensstreek;
verzoekt de regering, te onderzoeken wat de impact van de
accijns- en btw-verhogingen is op de werkgelegenheid bij
tankstations in de grensstreek,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Merkies. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 100 (33752).
De heer Merkies (SP):
Ten slotte zou er ook beter kunnen worden gewerkt aan de
harmonisatie door afspraken te maken met buurlanden.
Daarom dien ik de volgende motie in.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Nee, het gaat mij om iets anders. Ik hoor hier heel veel over
harmonisatie. Het lijkt wel of de SP tevreden is als de Duitsers en de Belgen hun accijnzen zodanig omhoog gooien
dat ze ongeveer hetzelfde zijn als in Nederland. Dan is het
probleem opgelost. Is dat de oplossingsrichting van de SP?
De heer Merkies (SP):
Dit is natuurlijk onzin. We hebben al eerder een motie
ingediend om het geheel terug te draaien. De heer Van Dijck
weet precies waar wij staan.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik mis die motie om het geheel terug te draaien. Nu is het
kennelijk een second-bestmotie, waarin wordt voorgesteld
om te gaan praten met de buurlanden en hen ervan te
overtuigen dat ze de accijnzen omhoog moeten gooien,
want dan is ons vuiltje weggepoetst. Misschien wil de SP
zelfs op Europees niveau aankaarten dat we in alle 28 lidstaten dezelfde accijnzen heffen en dat we een deel ervan
naar Brussel sturen? Is de SP sinds de Europese verkiezingen op een andere toer gegaan?

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat grenseffecten een direct gevolg hebben
voor de werkgelegenheid in de grensstreek;

De heer Merkies (SP):
Nu begrijp ik de angst van de heer Van Dijck. Nee hoor, het
gaat ons echt om het afstemmen met de buurlanden. Hij
weet heel goed dat wij tegen de accijnsverhogingen zijn.
Daarom hebben wij die motie ingediend. De PVV gaat er
vast ook een motie over indienen. Die zullen wij steunen.

overwegende dat de grensstreek gebaat zou zijn bij geharmoniseerde accijnstarieven in de grensstreek;
verzoekt de regering, de mogelijkheden te onderzoeken
voor een beter harmonisatiebeleid met België en Duitsland
op het gebied van accijnzen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Merkies. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 101 (33752).
De heer Dijkgraaf (SGP):
Gezien de inbreng van de staatssecretaris vraag ik de heer
Merkies te overwegen om het woord "Luxemburg" aan de
motie toe te voegen.
De heer Merkies (SP):
Ja, dat wil ik doen.

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

Mevrouw Neppérus (VVD):
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoorden.
In eerste termijn uitte ik mijn zorg over de bedrijvigheid. Ik
begrijp dat het kabinet nog reageert op een initiatiefnota
van de heer De Vries van de PvdA. Het is echt een punt
waarvan ik vind dat ernaar gekeken moet worden. Het
andere punt is de informatievoorziening aan de Kamer.
Daarover sprak ook de heer Dijkgraaf. Prinsjesdag is nu
genoemd, ook door mij. Ik denk dat wij dan ook steeds een
beeld willen hebben, want de staatssecretaris zei zelf dat
je in de loop van het jaar steeds meer weet. Ik denk dat het
goed is om de gegevens dan ook te hebben en te blijven
volgen. Tot slot heb ik de smeekbede van de staatssecretaris
gehoord.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Gezien de economische situatie kunnen wij de
periode van extra bezuinigingspakketten hopelijk achter
ons laten en eindelijk eens bekijken hoe wij de economie
verder kunnen stimuleren. Ook die smeekbede onderschrijft
de PvdA-fractie dus.

26 juni 2014
TK 99

99-4-22

Ik dank de staatssecretaris voor zijn heldere en precieze
beantwoording. Ik dank hem ook voor zijn reactie op de
schets en de initiatiefnota van collega De Vries, waarin echt
de grotere problemen in de grensregio van krimp, van
sociaaleconomische achterstand, van achterblijvende
bedrijvigheid en van werkloosheid worden aangepakt. Ik
hoor daarin een positieve grondhouding van het kabinet.
Ik wacht de brief af die wij in de zomer zullen ontvangen.
Dan zullen er pas echt zoden aan de dijk worden gezet in
verband met de werkgelegenheidssituatie en de positie
daar. Daarnaar zie ik uit.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Ik hoor een hoop krokodillentranen en ontkenning. Ja, het is vervelend, die maatregelen, zeggen de
coalitiefracties, de VVD-fractie voorop, maar het zij zo, want
wij hebben tenslotte die 70 miljoen keihard nodig om 51
miljard bij elkaar te sprokkelen; waar gaat het over?
De staatssecretaris houdt vast aan het bedrag van 70 miljoen. Hij zegt: het levert 70 miljoen op. Maar tegelijkertijd
zegt hij bij mijn interruptie: ja, het is een heel onbetrouwbaar bedrag en eigenlijk kunnen wij pas aan het einde van
het jaar zeggen of dit iets heeft opgeleverd of niet. De oliemaatschappen geven de hoeveelheid door en wij hopen
dat die dan ook ooit wordt verkocht, maar het bedrag van
70 miljoen is uiterst onbetrouwbaar. Niet onbetrouwbaar
zijn de bedragen van het CBS. Het CBS — dat onderkent de
staatssecretaris — komt met feitelijke cijfers over gedaalde
verkopen. Die zijn keihard. Er wordt 50 miljoen liter minder
verkocht.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Tony van Dijck. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 102 (33752).
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ook is er besloten tot een automatische inflatiecorrectie.
Dat is helemaal het domste wat je kunt doen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, af te zien van de automatische inflatiecorrectie per 1 januari 2015 op benzine, diesel en lpg om
te voorkomen dat de accijnsverschillen met Duitsland en
België nog verder oplopen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Tony van Dijck. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 103 (33752).

De voorzitter:
Als u nog motie hebt, moet u snel zijn.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Zoals wij weten hebben die landen die automatische inflatiecorrectie niet.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik heb nog vier moties.

Motie
De Kamer,

De voorzitter:
Ik wil ze nu horen.

gehoord de beraadslaging,

De heer Tony van Dijck (PVV):
In mijn eerste motie vraag ik de regering om af te zien van
de accijnsverhoging op tabak per 1 januari 2015, want ik
heb de staatssecretaris horen zeggen dat ook daartoe
gewoon is besloten.

verzoekt de regering, per direct de accijnsverhogingen op
lpg en diesel terug te draaien,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Tony van Dijck. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 104 (33752).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, af te zien van een verdere accijnsverhoging op tabak per 1 januari 2015,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, alle pompstationhouders in de
grensstreek te compenseren voor de geleden omzetderving

26 juni 2014
TK 99

99-4-23

op diesel en lpg die is ontstaan als gevolg van de accijnsmaatregelen van dit kabinet,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Tony van Dijck. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 105 (33752).

De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter. Ik aarzelde net nog even of ik zou interrumperen
over de dekking van de moties, maar ik vond dat ik wel
genoeg had geïnterrumpeerd en dat vond de voorzitter ook.
Ik dank de staatssecretaris voor zijn gedegen beantwoording. Het is mooi om te zien dat er op alle detailvragen
heldere antwoorden komen. Ik dank voor de toezegging
om op Prinsjesdag en bij de Najaarsnota met nieuwe
informatie te komen. Wij kunnen dan kijken hoe de temperatuur op dat moment is. Er zijn best nog vragen te stellen
en die zijn ook gesteld. Op dit moment kan de staatssecretaris op verdere vragen echter nog geen antwoord geven,
dus wij wachten dat af. Het is goed dat wij in dit jaar nog
nieuwe momenten hebben om te kijken hoe dit loopt.

hebben gevoerd. Mijn fractie zal ook daarmee rekening
houden.
Ik kom bij het punt internationaal. De motie van de heer
Merkies vind ik zeer sympathiek, evenals de toezegging van
de staatssecretaris om in Benelux-verband te kijken of er
iets van harmonisatie mogelijk is. Ik zeg daar wel bij dat ik
al sinds mijn jeugd met de auto naar Zuid-Frankrijk op
vakantie ga en dat ik inderdaad altijd in Luxemburg lange
rijen bij de tankstations heb zien staan omdat de prijs daar
zo laag was. Men tankte altijd in Luxemburg en reed vervolgens door naar Zuid-Frankrijk. De vraag is natuurlijk wel of
Luxemburg hier vrijwillig aan gaat meewerken. Ik heb daar
geen hoge verwachtingen van. Is het daarom misschien
niet een verstandig idee om het een keer in Brussel aan te
kaarten?

De heer Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren):
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris ook voor de heldere
beantwoording. Ik heb één motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Ik dank de staatssecretaris ook voor de toezegging om
binnen de Benelux actief bezig te zijn en te kijken of harmonisatie mogelijk is, want dat is natuurlijk het echte probleem.
Ik onderschrijf de wens om daar niet weer extra grote verhogingen bovenop te krijgen.
Wat betreft de compensatie snap ik de staatssecretaris ook
als hij zegt dat als je hieraan begint, je ook te maken krijgt
met alcohol, tabak en met mensen die last hebben van de
btw-verhoging en andere verhogingen. Ik begrijp ook dat
hij zegt dat hij daar nog eens op gaat kauwen. Dit is echter
wel een bijzonder geval. Eigenlijk moet de overheid alleen
compenseren op het moment dat er iets van een toezegging
is. Hier constateer je een dubbele dichtheid, omdat enkele
pompstations hun businessmodel onder andere hebben
gebaseerd op het positieve verschil in accijns dat er jarenlang was, maar dat nu verdwenen is. Dat is dus niet echt
gerelateerd aan een toezegging dat wij dat altijd zo blijven
doen. Een lastig punt blijft het echter wel. Gelukkig krijgen
wij dit jaar nieuwe momenten om nog even op die vraag
terug te komen en te kijken wat wij ermee doen, althans
wat ons betreft.

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Ook ik dank de staatssecretaris voor de heldere
antwoorden en het heldere betoog in de eerste termijn. Ik
sluit mij aan bij de woorden van de heer Dijkgraaf als het
gaat over de finale polls op Prinsjesdag. Ik ben zeer
benieuwd naar hoe het verdergaat met de realisaties en
ook naar de toelichting op die cijfers die de staatssecretaris
heeft toegezegd bij Prinsjesdag. De smeekmede, zoals
mevrouw Neppérus het noemde, uit de tenen van de
staatssecretaris heb ik ook goed genoteerd. Ik denk dat het
verstandig is om daar geen sprongen meer in te maken,
ook gegeven de discussie die wij de afgelopen maanden

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

overwegende dat de accijnsverhoging op lpg en diesel de
Nederlandse economie ernstig schaadt, pomphouders in
de grensstreek in zware problemen brengt en de automobilist nog verder raakt in de portemonnee;
verzoekt de regering, de accijnzen op lpg en diesel te verlagen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Klaveren. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 106 (33752).
Tot zover de tweede termijn van de Kamer. Is de staatssecretaris al in staat om te antwoorden? Dat is het geval.

Staatssecretaris Wiebes:
Voorzitter. Even in algemene zin een reactie op de bijdrage
van de heer Omtzigt. Wat wij delen, de heer Omtzigt en ik,
is een duidelijk gevoel van onbehagen ten aanzien van de
toekomst van de grenspomphouders, maar ik moet toch
constateren dat daarna onze wegen wel scheiden. Er zijn
vijf dingen die ik steeds in dit debat hoor terugkomen. Ze
komen als pingpongballen terug in het mandje en ze zijn
allemaal mythes. Ik moet ze toch even langslopen.
Ten eerste is er de mythe van het gebrek aan openbaarheid.
Het onderzoek is openbaar. Het ligt er. Er is op één punt,
de data van de oliemaatschappijen, geen openbaarheid,
om een zeer goede reden. Ik weet zeker dat de heer Omtzigt,
als wij in omgekeerde posities hadden gestaan, ook op
basis van zijn afspraken met de oliemaatschappijen had

26 juni 2014
TK 99

99-4-24

besloten om dat deel van het onderzoek niet openbaar te
maken. Misschien heb ik het fout, maar het is eerlijk gezegd
een uiting van vertrouwen dat hij dat zo zou doen. De
tweede mythe is die van de onhelderheid. Ik heb het idee
dat het eerder gebrek aan vertrouwen is van de heer Omtzigt dan gebrek aan helderheid. Als hij het vertrouwen in
de uitkomsten mist, dan staat een heel staatsrechtelijk
instrumentarium tot zijn beschikking. Het onderzoek is, wat
mij betreft, op geen enkele manier onhelder. De cijfers liggen er, de verantwoording ligt er, en het wordt allemaal in
de bijlage nog verder uitgediept.
De derde mythe is de steeds terugkerende bewering over
de bijstelling. De 200 die de heer Omtzigt noemt, mag op
geen enkele manier met de 280 van de ex-anteraming
worden vergeleken. Dat zijn twee totaal verschillende
getallen. Het is het vergelijken van de buitentemperatuur
met de beurskoers. De belangrijkste motieven voor de bijstelling hebben geen relatie met de accijnsverhoging. De
heer Omtzigt vroeg welk deel van de door hem genoemde
bijstelling ligt aan de bijstelling van de uitkomsten van 2013.
Dat getal is 120. Dus 120 miljoen bijstelling in neerwaartse
richting ligt er niet aan dat het tegenvalt in 2014, maar ligt
eraan dat het tegenzat in 2013.
De volgende mythe die ik steeds hoor, is dat de accijnsinkomsten niet zouden toenemen of zelfs zouden dalen. Dat
is niet het geval. Er volgen meer ramingen en we weten
het niet zeker, maar de huidige raming — en dat is het beste
wat we nu weten — is dat er 250 miljoen meer binnenkomt
dan in het voorgaande jaar. Puur als gevolg van diesel, en
niet als gevolg van veranderingen in andere brandstoffen.
De laatste mythe is dat er geloof zou mogen worden
gehecht, of zelfs geloof zou moeten worden gehecht, aan
cijfers over individuele maanden. Dat is niet het geval. Het
zijn statistische fluctuaties en zoals ik in februari al heb
gezegd over de januaricijfers: het zou een misleidend getal
zijn. Dat zijn individuele maandcijfers helaas.
De heer Omtzigt (CDA):
De staatssecretaris heeft zelf gezegd dat er verschil blijft
tussen de BOVAG en zijn eigen onderzoek. Van de bijstelling
blijkt 80 miljoen al een bijstelling te zijn, na een paar
maanden, op 2014. Dat is een forse bijstelling. 120 miljoen
ligt aan vorig jaar, maar 80 miljoen ligt aan dit jaar. Ik heb
nog geen antwoord gehad op mijn vraag hoe groot de
diesel zou zijn als er alleen automatische indexatie zou zijn.
Dan zijn die 250 miljoen beter te plaatsen. Het zou fijn zijn
als de staatssecretaris ook op de feitelijke vragen die gesteld
zijn, een antwoord zou geven.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat doe ik graag. In de stukken staat dat er "waarschijnlijkheid" is over de opbrengsten van de accijnzen en dat er
daarmee ook een relatie ligt met de accijnsverhoging. Er
staat echter ook in de stukken dat een precieze opsplitsing
tussen alle verschillende effecten eenvoudigweg niet
mogelijk is. Daar zou je, bij wijze van spreken, experimenten
voor moeten doen in de grensstreek en dit soort experimenten is nu eenmaal niet wat wij met Nederland willen uithalen. De precieze opsplitsing en wat er gebeurd was als, zijn
vragen die niet te beantwoorden zijn en die op geen enkele
manier met precieze te duiden zijn.

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

Voorzitter. Ik ga naar de moties. Nee, ik geloof dat ik niet
naar de moties ga.
De heer Omtzigt (CDA):
Het ging over het onderscheid. Er wordt een raming
gemaakt. 220 miljoen euro van die raming was een gevolg
van de extra verhoging van de dieselaccijns met drie cent,
maar er zat ook een automatische indexatie in de dieselaccijns. Hoeveel werd er geraamd voor die automatische
indexatie? Dan kunnen we dat cijfer beter plaatsen. Dat was
de specifieke vraag.
Staatssecretaris Wiebes:
We hebben alleen de raming over de beleidsmatige verhoging, dus bovenop de wettelijke indexatie. Dat is een exanteraming, wat zoals de heer Omtzigt weet geen raming
is, want die pretendeert niet dat dat het daadwerkelijke
effect is. Er wordt bij vermeld en het staat ook in de stukken
— dat de gedragseffecten nog niet erin zitten. Het is een
ex-anteraming van het beleidsmatige stuk en dat is 280.
Als de heer Omtzigt wil weten wat de ex-anteraming van
de indexatie is, dan kan hij dat gewoon naar rato berekenen.
Hij neemt de indexatie, hij neemt de prijsverhoging in centen van de beleidsmatige accijnsverhoging en dan berekent
hij dat naar rato. Dat kan ik hier niet zomaar even opnoemen, maar het is een heel eenvoudige som. Nogmaals, dat
is zonder gedragseffecten. Het geeft dus geen antwoord op
de vraag "wat zou er echt gebeurd zijn als", maar dat weet
de heer Omtzigt bijzonder goed.
De voorzitter:
De moties!
Staatssecretaris Wiebes:
Ik constateer één ding over de moties. De precisie die
sommige sprekers aan de dag leggen als het gaat om de
bijdrage aan de rijksbegroting — dat hebben zij op verschillende manieren bediscussieerd: levert het wel precies dat
op? — laten de leden in hun moties geheel los. In de moties
wordt een aantal heel dure teksten voorgelegd zonder
dekking, dus ik moet er af en toe een kritisch woord over
hebben. Ik loop ze in volgorde door, maar omdat ik ze heel
laat heb gekregen, moet ik een beetje on the spot reageren.
De motie van de heer Omtzigt op stuk nr. 98 gaat over het
openbaar maken van de achterliggende stukken. Het hele
accijnsonderzoek is openbaar met uitzondering van verdere
achterliggende stukken. Er zit een bijlage bij, maar de achterliggende stukken met de gegevens van de oliemaatschappijen blijven vertrouwelijk. Ik ben niet bereid die openbaar
te maken. Het onderzoek naar de gevolgen van de accijnsverhoging ligt voor. Het is duidelijk geworden dat de heer
Omtzigt misschien niet in alle opzichten vertrouwen heeft
in dit onderzoek, maar het is wel het onderzoek. Ik moet
deze motie dan ook beslist ontraden.
De motie van de heer Omtzigt op stuk nr. 99 gaat erover
dat de accijnsverhoging moet worden teruggedraaid en dat
de voor 2015 geplande automatische indexatie ook moet
komen te vervallen. Ik schat deze motie al gauw op een
behoefte aan dekking van rond de 400 miljoen. Aangezien
die dekking niet erin staat, moet ik deze motie ontraden.

26 juni 2014
TK 99

99-4-25

Hoe verleidelijk sommige van deze teksten ook klinken,
zonder dekking is verleiding alleen maar verleiding.

moeten zijn. Zonder dekking is de motie, hoe verleidelijk
ook trouwens, niet te omarmen. Ik ontraad haar dus.

In zijn motie op stuk nr. 100 verzoekt de heer Merkies de
regering te onderzoeken wat de impact is van de accijnsen btw-verhoging op de werkgelegenheid. Ik heb net uitgelegd dat ik dat een ondoenlijke gang van zaken vind. Zelfs
als je erin zou slagen — dat lukt je niet binnen een aantal
maanden — om ook maar met enige precisie vast te stellen
wat überhaupt de verschillen zijn in werkgelegenheid
vroeger en nu, dan blijft volstrekt onduidelijk wat de precieze relatie is met de accijns- en btw-verhogingen. Dat is
niet uit te splitsen; dat is ondoenlijk. Bovendien is dit ook
nog een heel bewerkelijke ondoenlijke taak. Dat lijkt met
elkaar in tegenspraak te zijn, maar hier spreekt iemand die
weleens vaker heeft geprobeerd een ondoenlijke taak uit
te voeren. Het gaat soms samen.

Voor de motie op stuk nr. 103 van de heer Van Dijck over
de automatische inflatiecorrectie geldt helaas hetzelfde.

De voorzitter:
Ik neem aan dat de motie op stuk nr. 100 is ontraden.

De motie van de heer Van Klaveren op stuk nr. 106 is om
precies dezelfde redenen als de moties van de heer Van
Dijck alleen maar te ontraden.

Staatssecretaris Wiebes:
Ja, die is ontraden with all my heart.

Ik hoop dat ik hiermee, hoewel ik misschien niet de moties
heb omarmd, dan toch de vragen van de verschillende
leden heb beantwoord in deze termijn.

De voorzitter:
U ontraadt die motie dus.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik ontraad haar. Ik zal proberen, het gedisciplineerd aan te
geven. De motie op stuk nr. 104 ontraad ik om dezelfde
reden.
De motie op stuk nr. 105 ontraad ik om redenen die ik in
eerste termijn heb toegelicht.

Ik kom bij de motie van de heer Merkies op stuk nr. 101.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik moet daar even aan toevoegen dat er inmiddels een
gewijzigde motie is, waarin het woord "Luxemburg" is toegevoegd.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat is helder. Luxemburg is een belangrijke toevoeging. De
Nederlandse regering draagt op verzoek van de Kamer in
internationale gremia juist steeds weer uit geen bemoeienis
te willen hebben met het eigen belastingbeleid en niet te
willen dat anderen zich met ons belastingbeleid inlaten.
Het zou vreemd zijn als ik nu namens het kabinet de motie
omarm. Dat zou iets hypocriets hebben. Ik wil haar daarom
in formele zin ontraden. Maar, ik wil wel toezeggen dat ik
hierover met mijn Luxemburgse collega toch in gesprek
ga. Hij zit naast mij in de eurogroep; wij zijn op alfabet
gesorteerd. Ik ga dat gesprek dus bijzonder graag aan, maar
ik wil niet formeel deze motie omarmen, omdat dit ons
potsierlijk zou maken in de internationale arena, waar
Nederland altijd weer zegt dat het geen bemoeienis van
anderen wil met het eigen belastingstelsel.

De voorzitter:
Wij danken u hartelijk daarvoor.
Aanstaande dinsdag stemmen wij over de moties. Ik schors
voor de lunch. Daarna hebben we de regeling van werkzaamheden en nemen wij afscheid van een collega.
De vergadering wordt van 12.55 uur tot 14.33 uur geschorst.
Voorzitter: Van Miltenburg

De voorzitter:
Dus u ontraadt de motie maar voert haar wel uit?
Staatssecretaris Wiebes:
Ik ontraad haar maar doe een toezegging om met name
met Luxemburg te spreken over dit punt.
In de motie op stuk nr. 102 verzoekt de heer Van Dijck de
regering om af te zien van een verdere accijnsverhoging
op tabak per 1 januari 2015. Dat is een motie met een totale
schade van 80 miljoen ex ante. Dat zou dan ook de dekking

Tweede Kamer

Brandstofaccijnzen

26 juni 2014
TK 99

99-4-26