Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 234

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 december 2019
Het Akkoord verbetering productsamenstelling (hierna: Akkoord) levert
een belangrijke bijdrage aan het preventiebeleid. Het preventiebeleid is
erop gericht dat consumenten gezonder gaan leven. Een gezond
voedingspatroon volgens de Schijf van Vijf is daar een belangrijk
onderdeel van. Veel van de producten die mensen in Nederland eten,
vallen buiten de Schijf van Vijf. Daarom is het belangrijk om deze
producten te verbeteren. Het Akkoord is erop gericht het productaanbod
te verbeteren door in producten hoge gehaltes aan zout, verzadigd vet
en/of suikers te reduceren en om portiegroottes te verkleinen.
Conform de toezegging uit 20131 om uw Kamer jaarlijks te informeren
over de voortgang van de verbetering van productsamenstelling breng ik
u met deze brief op de hoogte van de voortgang van het Akkoord.
Het Akkoord verbetering productsamenstelling
In januari 2014 is het Akkoord gesloten2 waarmee met de brancheorganisaties van supermarkten en groothandel (CBL), levensmiddelenindustrie
(FNLI), horeca (KHN) en cateraars (Veneca) afspraken zijn gemaakt om het
productaanbod te verbeteren. Het Akkoord focust op zout, verzadigd vet
en calorieën (vet, suikers, portiegrootte). Een stuurgroep met betrokken
partijen, voorgezeten door het Ministerie van VWS, geeft richting aan de
ambities en de voortgang van het Akkoord. Het Akkoord loopt tot eind
2020. Het RIVM voert na de afloop van het Akkoord een monitor uit, begin
2021 wordt u hierover geïnformeerd.

1
2

kst-31532-234
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 31 532, nr. 122
Kamerstuk 32 793, nr. 130

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 532, nr. 234

1

Resultaten tot en met 2019
Voor de productcategorieën waarvan de inname aan zout, verzadigd vet
en suikers het hoogst zijn, zijn in de afgelopen zes jaren maximumnormen
opgenomen in ketenbrede afspraken. Er zijn in totaal voor 20 verschillende productcategorieën (vervolg)afspraken gemaakt voor reductie van
zout, verzadigd vet en/of suiker. Het betreffen in totaal 24 verschillende
afspraken. In 2019 zijn ketenbrede afspraken gemaakt in de productcategorieën salades, jam en vleesvervangers en twee aanvullende afspraken,
vanuit het Nationaal preventieakkoord, namelijk met betrekking tot
frisdranken en zuiveldranken -en toetjes. In de bijlage3 is een overzicht
opgenomen met alle afspraken, de bijbehorende reductiepercentages en
data waarop de producten aan de maximum gestelde normen moeten
voldoen. Van de 24 gemaakte afspraken, hebben er 10 een deadline na
2019. De afzonderlijke afspraken en een overzicht met maximumnormen
zijn te vinden op de website van het Akkoord.4
In het debat over het Nationaal Preventieakkoord d.d. 3 september 2019
heb ik lid Kuik toegezegd serieus te overwegen de totale impact van het
Akkoord te meten, door breed te kijken naar alle producten waar reductie
toegepast wordt. Het was niet meer mogelijk om dit betrekken bij de
impactanalyse van dit jaar. Volgend jaar blikken we terug op de totale
impact van het akkoord. Hierbij betrek ik het verzoek van lid Kuik dan ook.
Werkplan 2020
Het Akkoord loopt tot en met einde 2020, ook in 2020 zullen nog ketenbrede afspraken worden gemaakt. Hierdoor ligt de datum, waarop het
afgesproken maximum van deze afspraken ook daadwerkelijk bereikt
moet zijn, soms na de einddatum van het Akkoord. In 2020 gaan de
industrie en de supermarkten afspraken maken voor groenteconserven,
kant-en-klaarmaaltijden (Hollandse), consumptie-ijs, chips (met smaakjes),
gehakt/gegaarde gehaktballen/gegaarde braadworst, dressings en
kruidenmixen en satésaus. Ook worden er in 2020 afspraken gemaakt
voor koek, snoep, chocolade en tussendoortjes, dit is een aanvullende
actie vanuit het Nationaal preventieakkoord.
KHN en Veneca blijven komend jaar werken aan het gezondheidsbewustzijn van hun ondernemers. De horeca gaat in 2020 samen met de
Nierstichting opnieuw de Nierstichting Restaurants Driedaagse organiseren, met de Ketenorganisatie voor oliën en vetten de campagne
«Verantwoord Frituren» voortzetten en verdere bekendheid geven aan
Dutch Cuisine, wat onder andere staat voor meer groente op het bord,
meer plantaardig/minder dierlijk.
Het gedetailleerde werkplan 2020 is te vinden op de website van het
Akkoord.
WAC evaluatie
In mijn brief van vorig jaar heb ik u geïnformeerd over een andere aanpak
van de Wetenschappelijke Adviescommissie (WAC). De WAC beoordeelt
de ketenbrede afspraken van industrie en supermarkten niet meer op
individuele basis. De WAC kijkt periodiek naar de impact en ambities van
het totaal aan gemaakte afspraken. De WAC heeft nu een evaluatie
uitgevoerd over de laatste 8 gemaakte afspraken (smeerkazen, ontbijtgranen, sauzen, salades, jam, frisdrank, zuiveldranken en-toetjes en
vleesvervangers) die door de stuurgroep van het Akkoord zijn vastgesteld
tussen augustus 2018 en oktober 2019. Deze afspraken zijn niet meer
3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
www.akkoordverbeteringproductsamenstelling.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 532, nr. 234

2

individueel door de WAC beoordeeld. Van deze afspraken concludeert de
WAC dat het algemene ambitieniveau net als in de periode ervoor laag is,
ten aanzien van scherpte van de verlaging en de uitzonderingen in de
afspraken.
De WAC geeft wel aan dat de breedte van de gemaakte ketenbrede
afspraken groot is en dat het Akkoord daarmee internationaal bij de
koplopers hoort. Wel adviseert de WAC om snel aan de slag te gaan met
de afspraken die nog openstaan in het werkplan van het Akkoord en te
kijken of er bij die afspraken en bestaande afspraken meer verbreding en
aanscherping toegepast kan worden. Dit naar aanleiding van het succes
van de vervolgafspraken voor zuiveldranken -en toetjes en frisdranken dit
jaar. Voor de nog te maken afspraken geeft de WAC bovendien aan dat er
goed gekeken moet worden op welke producten in de specifieke categorie
de afspraak van toepassing is en daarbij minder ruimte te geven aan
uitzonderingen. Ook adviseert de WAC om meer maatschappelijke partijen
te betrekken bij het evalueren van de ambitie van nieuwe afspraken,
omdat bij de uitwerking van de afspraak geringe wetenschappelijke
context gegeven wordt.
In 2017 heeft het RIVM een impactanalyse uitgevoerd, waarin wordt
geschat wat het effect van het naleven van de afspraken in het Akkoord is
op de dagelijkse inname van zout en suiker. Voor deze analyse zijn de
afspraken meegenomen die gemaakt zijn tot en met 2016. In 2019 heeft
het RIVM opnieuw, als basis voor de evaluatie van de WAC, een impactanalyse uitgevoerd, waarin alle afspraken die tot medio 2019 gemaakt zijn,
meegenomen zijn. Uit de impactanalyse blijkt dat wanneer de levensmiddelenfabrikanten de afspraken voor zout- en suikerverlaging naleven, de
dagelijkse inname van zout naar schatting met bijna 0,5 gram (t.o.v.
gemiddelde inname van 8,75 gram/dag) en de inname van suiker met
bijna 4 gram (t.o.v. gemiddelde inname van 114,4 gram/dag) kan dalen. De
afspraken die er sinds 2017 bij zijn gekomen, kunnen zorgen voor een
extra reductie van 0,05 gram zout per dag en 1,5 gram suiker per dag ten
opzichte van de afspraken van de jaren ervoor. Er wordt hierbij uitgegaan
van een gelijkblijvend consumptiepatroon. De complete WAC evaluatie en
de impactanalyse memo van het RIVM zijn binnenkort te vinden op de
website van het akkoord.
Conclusie Akkoord tot 2020
Voor die productcategorieën waarvoor afspraken met maximumnormen
voor zout, verzadigd vet en/of suikers zijn gemaakt, heeft het RIVM
afgelopen jaren al geconstateerd dat de productsamenstelling daadwerkelijk is verbeterd. De WAC heeft aangegeven dat er voor een breed aantal
productcategorieën ketenbrede afspraken zijn, al vindt de WAC de
daadwerkelijke reductiestappen gemiddeld niet erg ambitieus. Ik ben van
mening dat met het Akkoord een stap in de goede richting is gezet. En ook
in het laatste jaar van het Akkoord (2020) worden er nog nieuwe ketenbrede afspraken gemaakt. Nederland loopt hier vergeleken met andere
landen in voorop. Dit betekent niet dat we na 2020 klaar zijn, daarna wordt
een nieuw systeem van productverbetering geïntroduceerd.
Nieuw systeem van productverbetering
In het Nationaal Preventieakkoord heb ik de taak op mij genomen om na
afronding van het Akkoord bedrijven te stimuleren productverbetering
voort te zetten. Ik zet hierbij in op het verbreden en aanscherpen van de
huidige aanpak in het Akkoord. Hierbij zijn, naast de Akkoordpartijen, ook
andere maatschappelijke organisaties betrokken die productverbetering
kunnen stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 532, nr. 234

3

Voor dit nieuwe systeem werkt een werkgroep met experts van RIVM,
Voedingscentrum, VWS en HAS Den Bosch aan een voorstel voor
trapsgewijze criteria waarmee producenten reductiestappen kunnen
maken. Deze criteria zijn bedoeld zowel voor koplopers en trendvolgers
als middenmoters en achterblijvers. Om bedrijven te stimuleren hier
stappen in te (blijven) maken, wordt verkend welke prikkels kunnen
worden ingezet door de overheid, maar ook door andere organisaties die
bedrijven kunnen stimuleren productverbetering door te voeren. Bij de
uitwerking van het systeem betrek ik de motie van de leden Dik-Faber en
Diertens die vraagt om, samen met de relevante betrokkenen, te komen
tot heldere afspraken over onafhankelijke reductiedoelen voor zout,
verzadigd vet en suiker (in het bijzonder suiker in kinderproducten) voor
een substantieel aantal producten, vergezeld van een ambitieus tijdpad5.
Ook een periodieke monitor zal onderdeel zijn van het nieuwe systeem.
Ik heb onlangs besloten om een paar maanden extra tijd te nemen om
betrokkenen te consulteren bij de ontwikkeling van het systeem voor
productverbetering. Momenteel organiseer ik bijeenkomsten met diverse
experts uit het bedrijfsleven, NGO’s en de wetenschap over de aanpak en
totstandkoming ervan. Hierbij wordt nagegaan wat de ideeën zijn van
deze experts over de voorstellen voor trapsgewijze criteria, mogelijke
incentives en doelstellingen.
Voor de zomer zal ik u op de hoogte brengen van mijn besluit over het
nieuwe systeem voor productverbetering (criteria per productgroep,
incentives, governance) en doelstellingen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

5

Kamerstuk 32 793, nr. 417

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 532, nr. 234

4