Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 670

Voortgang Natura 2000

Nr. 105

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2015
Tijdens de plenaire behandeling op 25 juni 2015 (Handelingen II 2014/15,
nr. 101, item 12) van het wetsvoorstel natuurbescherming (Kamerstuk
33 348) heeft mijn ambtsvoorganger aan het lid Dijkgraaf toegezegd om
de interpretatie van de Europese Commissie te vragen met betrekking tot
het begrip «natuurlijke kenmerken» in artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn in het licht van het arrest van het Hof van Justitie van de Europese
Unie in zaak C-258/11 (Sweetman). Bij brief van 20 november jl. hebben de
diensten van de Commissie hun interpretatie gegeven. De briefwisseling
met de Europese Commissie is bijgevoegd1.
In artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn is bepaald dat de bevoegde
nationale instanties slechts toestemming voor een plan of project met
mogelijke significante gevolgen voor een Natura 2000-gebied kunnen
geven, nadat zij op grond van een passende beoordeling de zekerheid
hebben verkregen dat het plan of het project de natuurlijke kenmerken
van het betrokken gebied niet aantast.
Het Europese Hof van Justitie van de Europese Unie geeft in rechtsoverweging 39 van het Sweetman-arrest een uitwerking van het begrip
natuurlijke kenmerken: «Bijgevolg moet hieruit worden afgeleid dat een
ingreep geen aantasting van de «natuurlijke kenmerken» van een gebied,
te weten een natuurlijke habitat, in de zin van artikel 6, lid 3, tweede
volzin, van de habitatrichtlijn meebrengt, indien dat gebied wordt
behouden in een gunstige staat van instandhouding, hetgeen neerkomt
op het duurzame behoud van de in deze richtlijn 2 bedoelde bepalende
kenmerken van het betrokken gebied die verband houden met de
aanwezigheid van een type natuurlijke habitat waarvan het doel van
instandhouding ervan ertoe heeft geleid dat dit gebied in de lijst van

1
2

kst-32670-105
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Habitatrichtlijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 670, nr. 105

1

GCB’s 3 is opgenomen, zoals de advocaat-generaal in de punten 54 tot en
met 56 van haar conclusie heeft aangegeven.»
In de zaak die in het Sweetman-arrest aan de orde is, wordt één specifiek
habitattype door de aanleg van een weg aangetast. Het habitattype is een
prioritair habitattype waarvoor het gebied was opgenomen op de lijst van
gebieden van communautair belang.
Het Europese Hof overweegt in de rechtsoverwegingen 42 en 43:
«Deze benadering4 geldt des te meer voor het hoofdgeding, aangezien de
door het geplande wegenbouwproject getroffen type natuurlijke habitat
tot de prioritaire typen natuurlijke habitats behoort die artikel 1, sub d, van
de habitatrichtlijn omschrijft als «typen natuurlijke habitats die gevaar
lopen te verdwijnen» en voor de instandhouding waarvan de Europese
Unie een «bijzondere verantwoordelijkheid» draagt.
De bevoegde nationale instanties mogen derhalve geen toestemming
verlenen voor ingrepen die de ecologische kenmerken van gebieden met
prioritaire typen natuurlijke habitats blijvend in gevaar dreigen te
brengen. Dat zou met name het geval zijn wanneer een ingreep zou
kunnen leiden tot het verdwijnen of de gedeeltelijke en onherstelbare
vernietiging van een prioritair type natuurlijke habitat in het betrokken
gebied (zie, wat het verdwijnen van prioritaire soorten betreft, arresten
van 20 mei 2010, Commissie/Spanje, reeds aangehaald, punt 21, en
24 november 2011, Commissie/Spanje, reeds aangehaald, punt 163).»
Mijn ambtsvoorganger heeft naar aanleiding van de gedachtewisseling
met het lid Dijkgraaf over de betekenis van het Sweetman-arrest aan de
Commissie gevraagd wat moet worden verstaan onder de natuurlijke
kenmerken van een gebied:
– Betreffen de «natuurlijke kenmerken» uitsluitend de bepalende
kenmerken van een Natura 2000-gebied die verband houden met de
aanwezigheid van een type natuurlijke habitat of van soorten waarvan
het doel van instandhouding ervan heeft geleid tot opname van dit
gebied op de lijst van gebieden van communautair belang (de
zogenaamde «kwalificerende habitattypen en soorten»), of
– betreffen de «natuurlijke kenmerken» de bepalende kenmerken van
alle in een Natura 2000-gebied in niet verwaarloosbare mate voorkomende habitattypen of soorten, genoemd in bijlage I of bijlage II van
de Habitatrichtlijn, maar moet aan de kwalificerende habitattypen en
soorten een doorslaggevende betekenis worden toegekend en geldt
dat in nog sterkere mate als sprake is van een zogenoemd prioritair
habitattype of prioritaire soort, of
– betreffen de «natuurlijke kenmerken» de bepalende kenmerken van
alle in een Natura 2000-gebied in niet verwaarloosbare mate voorkomende habitattypen of soorten, genoemd in bijlage I of bijlage II van
de Habitatrichtlijn, waarbij alle typen habitats of soorten een gelijk
gewicht toekomt in de belangenafweging?
Het antwoord van de Commissie is dat in de passende beoordeling als
bedoeld in artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn de gevolgen van een
plan of project moeten worden betrokken voor alle habitats van bijlage I
en soorten van bijlage II van de Habitatrichtlijn die niet in verwaarloosbare
mate in het gebied voorkomen. Op basis van de instandhoudingsdoelstellingen van het gebied – zoals deze zijn vastgesteld voor elk van deze
soorten en habitats – moeten conclusies worden getrokken betreffende de
gevolgen van een plan of project op de natuurlijke kenmerken van een
gebied. Dit impliceert dat prioriteiten, specifieke behoeften en bedreigingen, zoals deze zijn omschreven in de instandhoudingsdoelstellingen
3
4

Gebieden van communautair belang
Het voorzorgsbeginsel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 670, nr. 105

2

voor de verschillende soorten en habitats in het gebied, in de afweging
moeten worden meegenomen. Bij de beoordeling van de gevolgen van
een plan of project voor de natuurlijke kenmerken van een gebied kan
geen verschil worden gemaakt tussen prioritaire en niet-prioritaire
habitattypen en soorten, anders dan op basis van eventuele verschillen
tussen de instandhoudingsdoelstellingen voor de betrokken soorten en
habitattypen.
De Nederlandse doelensystematiek en de bepaling van significante
effecten zijn overeenkomstig de lijn van de Europese Commissie. Per
gebied worden instandhoudingsdoelen vastgesteld in een aanwijzingsbesluit. Dit gebeurt op basis van het afwegingskader dat is opgenomen in
het Natura 2000-doelendocument.5 Deze instandhoudingsdoelen zijn voor
de Natura 2000-habitattypen en soorten beschreven met de termen
«behoud» respectievelijk «uitbreiding oppervlakte» of «verbetering
kwaliteit». In de passende beoordeling worden alle habitattypen en
soorten van de bijlagen I en II van de Habitatrichtlijn betrokken, indien
deze in niet verwaarloosbare mate voorkomen.
In 2011 heeft de toenmalige Staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie deze systematiek tegen het licht laten houden en
de conclusie was dat deze in overeenstemming is met de vereisten van
artikel 6 van de Habitatrichtlijn.6
Ik vertrouw erop dat de bijgevoegde briefwisseling bijdraagt aan de
gewenste duidelijkheid over het aansluiten van de Nederlandse praktijk op
de jurisprudentie die door het lid Dijkgraaf is genoemd.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

5

Natuur op zee: Ministerie van Economische Zaken (2014): Doelendocument mariene Natura
2000-gebieden, Den Haag. Overige natuur: Kamerstuk 30 800 XIV, nr. 15.
6
Kamerstuk 32 670, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 670, nr. 105

3