Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1588

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 maart 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij vijf fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Wijziging verordening GNSS-Agentschap (Kamerstuk 22 112,
nr. 1585)
Fiche 2: Richtlijn strafrechtelijke bescherming tegen eurovalsemunterij
(Kamerstuk 22 112, nr. 1586)
Fiche 3: Richtlijn netwerk- en informatiebeveiliging (Kamerstuk 22 112,
nr. 1587)
Fiche 4: Mededeling strategie inzake cyberbeveiliging van de Europese
Unie
Fiche 5: Verordening veiligheid consumentenproducten (Kamerstuk
22 112, nr. 1589)
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1588
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1588

1

Fiche: Mededeling Strategie inzake cyberbeveiliging1 van de
Europese Unie
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement, de Raad, het
Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s
over de strategie inzake cyberbeveiliging van de Europese Unie: een open,
veilige en beveiligde cyberspace.
Datum ontvangst Commissiedocument
7 februari 2013
Nr. Commissiedocument
JOIN(2013)1
Pre-lex
Er is geen link in Pre-lex naar dit document.
Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
Niet opgesteld.
Behandelingstraject Raad
JBZ-Raad
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Veiligheid en Justitie
2. Essentie voorstel
De Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger onderkennen dat
een open, veilig en betrouwbaar internet van fundamenteel belang is voor
onze welvaart en welzijn. Het internet biedt kansen, maar als het onveilig
en onbetrouwbaar is, verhoogt het ook de kwetsbaarheid van een
samenleving waarin steeds meer vitale producten en diensten met elkaar
verweven zijn. Een moedwillige of onopzettelijke verstoring als gevolg
van technische storing of menselijk handelen of door natuurlijke oorzaken
kan leiden tot maatschappelijke ontwrichting.
De mededeling voorziet in een strategie om de digitale omgeving in de EU
de veiligste in de wereld te maken. Hiertoe beschrijft de mededeling de
vereiste maatregelen die hiervoor nodig zijn op basis van een sterke en
effectieve bescherming en bevordering van de rechten van de burgers. De
EU wil openheid en vrijheid op het internet bevorderen, de ontwikkeling
van gedragsnormen aanmoedigen en bestaande internationale wetgeving
in cyberspace toepassen. Hierbij gelden onverkort de kernwaarden van de
EU, namelijk de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid,
de rechtstaat en de eerbiediging van de grondrechten.
De mededeling gaat uit van een aantal principes: dezelfde wetten en
normen; de kernwaarden van de EU gelden net zo goed voor de digitale
als voor de fysieke wereld; bescherming van grondrechten, vrijheden en
bescherming van persoonsgegevens en persoonlijke levenssfeer; vrije
toegang tot internet; democratische en efficiënte multistakeholdergovernance; en, tot slot, gedeelde verantwoordelijkheid van de private en
publieke sector alsmede burgers om bij te dragen aan een veilig internet.
De mededeling benoemt vijf strategische prioriteiten: een veerkrachtiger
cyberspace, drastische vermindering van cybercriminaliteit, ontwikkeling
van cyberdefensiebeleid- en capaciteit in het kader van het gemeenschap1

De term cyberbeveiliging is de Nederlandse vertaling voor cyber security.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1588

2

pelijke veiligheids- en defensiebeleid, ontwikkeling van industriële en
technologische voorzieningen voor cyberbeveiliging en tot slot de
ontwikkeling van een coherent internationaal cyberbeveiligingsbeleid
voor de EU en het uitdragen van de kernwaarden van de EU.
3. Wat is de Nederlandse grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheidsvaststelling, subsidiariteit en proportionaliteit van
deze mededeling en de eventueel daarin aangekondigde concrete
wet- en regelgeving? Hoe schat Nederland de financiële gevolgen
in, alsmede de gevolgen op het gebied van regeldruk en administratieve lasten?
Bevoegdheidsvaststelling
Nederland onderschrijft het standpunt van de Europese Commissie en de
Hoge Vertegenwoordiger dat om de veerkracht van cyberspace in de EU
te bevorderen, zowel overheden als de private sector capaciteiten moeten
ontwikkelen en doeltreffend moeten samenwerken. De Europese
Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger constateren dat op basis van
vrijwillige verplichtingen er wel vooruitgang is geboekt, maar binnen de
EU er nog steeds lacunes zijn. Met name op het gebied van nationale
capaciteit van cyberbeveiliging, coördinatie bij grensoverschrijdende
incidenten en de betrokkenheid van de private sector. Verder wordt er
aandacht gevraagd voor het (grensoverschrijdend) uitwisselen van best
practices tussen de publieke en private sector om zo de paraatheid van
alle partijen te verhogen. Nederland is van mening dat de Europese
Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger een belangrijke rol kunnen
spelen in het creëren van een gelijkwaardig niveau tussen lidstaten op het
terrein van cyberbeveiliging. Omdat cyberdreigingen veelal een internationaal karakter hebben heeft Nederland een direct belang bij een goede
cyberbeveiliging in andere EU-lidstaten.
In de mededeling doen de Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger een beroep op publieke en private partijen, maar ook aan de
lidstaten om de gedeelde verantwoordelijkheid te erkennen, maatregelen
te nemen en zo nodig te zorgen voor een gecoördineerde reactie om de
cyber beveiliging te versterken. Voor verplichtende maatregelen wordt in
de mededeling verwezen naar het NIS ontwerpvoorstel.
Subsidiariteit
Positieve grondhouding. Nederland ondersteunt het doel van de
mededeling om meer gelijkwaardigheid tussen lidstaten te realiseren op
het terrein van cyberbeveiliging. Momenteel heeft elke lidstaat de vrijheid
om te besluiten hoe en in welke mate de cyberbeveiliging wordt ingericht.
Hierdoor bestaan er grote verschillen tussen de lidstaten. Nederland
maakt echter wel een voorbehoud ten aanzien van de specifieke maatregelen zoals deze benoemd worden in de strategie.
Uit de mededeling komt niet duidelijk naar voren of de voorgenomen
maatregelen ook hun weerslag hebben op de bescherming van de
nationale veiligheid en openbare orde. Nederland is van mening dat de
bescherming van de openbare orde en veiligheid een nationale aangelegenheid is.
Dit neemt niet weg dat de Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger een belangrijke rol spelen om samenwerking tussen
EU-lidstaten onderling en binnen de EU te bevorderen. Dit is van belang
bij bijvoorbeeld grensoverschrijdende cyberincidenten. Door goede
internationale afspraken tussen CERTs (Computer Emergency Response
Team) en crisisautoriteiten kunnen adequate maatregelen genomen
worden om een crisis vroegtijdig te beheersen.
Een aantal maatregelen zoals beschreven in de strategie, wordt nader
uitgewerkt in het bijbehorende voorstel voor een richtlijn van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1588

3

Europese Parlement en de Raad houdende maatregelen om een hoog
gemeenschappelijk niveau van netwerk- en informatiebeveiliging in de
Unie te waarborgen (2013/0027 (COD)). Zie voor de subsidiariteit en
proportionaliteit van dit voorstel het BNC COM(2012)48 richtlijn netwerk
en informatie beveiliging.
Proportionaliteit
Positief. Bij de uitwerking van de maatregelen zoals voorgesteld in de
mededeling zal Nederland per maatregel de proportionaliteit beoordelen.
Nederland beschouwt de voorgestelde maatregelen op het gebied van
cyberbeveiliging in EU-verband een effectieve manier om meer gelijkwaardigheid tussen de lidstaten te realiseren. Dit is van belang om
betrouwbaar, effectief en tijdig informatie uit te wisselen over incidenten.
De Europese strategie sluit aan bij de nationale inspanningen op het
gebied van cyberbeveiliging. Nederland is wel van mening dat zoveel
mogelijk gebruik moet worden gemaakt van bestaande nationale en
internationale structuren. Dus geen nieuwe structuren die bestaande
structuren binnen lidstaten vervangen of dupliceren op Europees niveau.
Daarnaast verwelkomt Nederland de voorgestelde maatregelen om vanuit
de EU de lidstaten te ondersteunen bij het opbouwen van cybercapaciteiten en het versterken van samenwerkingsverbanden.
Financiële gevolgen:
Indien het voorstel budgettaire gevolgen heeft, zullen deze worden
ingepast op de begroting van de beleidsverantwoordelijke departementen, conform de regels budgetdiscipline.
De financiering van de strategie valt binnen de bedragen die zijn
uitgetrokken voor elk van de desbetreffende beleidsterreinen (Connecting
Europe Facility (CEF), Horizon 2020, het fonds voor interne veiligheid,
Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid en externe samenwerking, met name het stabiliteitsinstrument), zoals vastgelegd in het
voorstel van de Commissie voor het meerjarig financieel kader 2014–2020
(afhankelijk van de goedkeuring van de begrotingsautoriteit en de
bedragen die uiteindelijk in het meerjarig financieel kader voor 2014–2020
worden vastgesteld). Agentschappen (European Police College (CEPOL),
European Defense Agency, ENISA, EUROJUST en EUROPOL/ Europees
Cyber Crime Centrum) die op grond van deze mededeling worden
verzocht nieuwe taken op zich te nemen, worden aangemoedigd dit te
doen. Dit voor zover het daadwerkelijke vermogen van het agentschap om
meer middelen te absorberen is vastgesteld en alle mogelijkheden voor
herindeling zijn bepaald.
4. Nederlandse positie over de mededeling
Nederland is positief dat er een cyberbeveiligingsstrategie van de
Europese Unie is voorgesteld. Tevens onderstreept Nederland het belang
dat de verschillende onderdelen binnen de Europese Commissie die zich
met cyberbeveiliging en cyberspace bezighouden in samenhang
optrekken. Deze breed ingestoken Europese cyberbeveiligingsstrategie
draagt bij aan versterking van de integrale markt en samenwerking binnen
de EU op dit onderwerp.
Deze strategie ziet Nederland als een volgende belangrijke stap om
binnen de EU een meer gelijkwaardig niveau van cyberbeveiliging te
realiseren. Dit bevordert het onderling vertrouwen en de samenwerking
tussen lidstaten op dit onderwerp, wat belangrijk is omdat cyberdreigingen en de bestrijding ervan vaak grensoverschrijdend zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1588

4

Nederland staat positief tegenover de mededeling van de Europese
Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger om een open, vrije en
beveiligde cyberomgeving voor de EU te creëren. Deze uitdaging gaat de
EU aan samen met haar internationale partners en organisaties, de private
sector en het maatschappelijke middenveld. De EU wil openheid en
vrijheid op het internet bevorderen, de ontwikkeling van gedragsnormen
aanmoedigen en bestaande internationale wetgeving in cyberspace
toepassen. Hierbij gaat zij uit van de kernwaarden van de EU, namelijk
waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, rechtsstatelijkheid en
eerbiediging van de grondrechten. Nederland onderschrijft deze
kernwaarden en ziet deze als het fundament waarop de mededeling is
gebouwd.
Nederland onderschrijft het standpunt dat om de veerkracht en
weerbaarheid van cyberspace in de EU te bevorderen, zowel overheden
als de private sector capaciteiten moeten ontwikkelen en doeltreffend
moeten samenwerken. De Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger constateren dat op basis van vrijwillige verplichtingen er wel
vooruitgang is geboekt, maar binnen de EU er nog steeds lacunes zijn.
Met name op het gebied van nationale capaciteit voor cyberbeveiliging,
coördinatie bij grensoverschrijdende incidenten en de betrokkenheid van
de private sector. Verder wordt er aandacht gevraagd voor het (grensoverschrijdend) uitwisselen van best practices tussen de publieke en private
sector om zo de paraatheid van alle partijen te verhogen. Ook in de
Nederlandse cyberbeveiligingstrategie vormt de publiek-private samenwerking een basis principe.
In het kader van het terugdringen van cybercrime ligt bij de strategie de
nadruk op de implementatie van reeds overeengekomen kaders.
Bijvoorbeeld de cyber crime conventie van de Raad van Europa en de
EU-richtlijn ter bestrijding van kinderporno. Verder staat de vergroting van
de operationele capaciteit om cyber crime aan te pakken centraal. De
Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger zullen daarvoor EU
financieringsprogramma’s inzetten en samenwerking zoeken met het
onlangs opgerichte European Cybercrime Centre (EUROPOL/EC3).
Nederland vindt het van belang dat de door de Europese Commissie en
de Hoge Vertegenwoordiger voorgenomen stappen richting European
Cybercrime Centre (EUROPOL/EC3), EUROJUST passen in de kaders en
prioriteitstelling van deze organisaties.
Nederland hecht ook belang aan een goede samenwerking van de
Europese Unie met internationale organisaties (o.a. de NAVO zoals ook
eerder opgenomen in de kabinetsreactie op het AIV/CAVV-advies Digitale
Oorlogsvoering) en strategische landen (o.a. Verenigde Staten, India,
maar ook China). In dit kader is Nederland voorstander van expliciete en
aparte aandacht voor internationale samenwerking, naast het uitdragen
van EU-waarden.
Nederland steunt de voorstellen gericht op het verbeteren van de
intrinsieke veiligheid van ICT-producten. Daarbij zal een goede balans
moeten worden gevonden tussen de zorgplicht van ontwikkelaars en
leveranciers van deze producten en goed opdrachtgeverschap aan de
zijde van de afnemers ervan. Een goede vraagarticulatie naar veilige
producten geeft ook een impuls aan de verbetering ervan. Nederland
onderschrijft het standpunt van de Europese Commissie en de Hoge
Vertegenwoordiger dat het voortouw voor normering en standaarden bij
de industrie ligt maar dat initiatieven zoals een gezamenlijk platform van
bedrijfsleven en overheid, alsmede richtsnoeren hieraan kunnen
bijdragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1588

5

In de mededeling is een groot aantal voorgenomen maatregelen
opgenomen. Bij de prioritering en verdere uitwerking van deze maatregelen acht Nederland de volgende aandachtspunten van belang:
• De maatregelen dienen zoveel mogelijk aan te sluiten bij bestaande
structuren in en tussen de lidstaten en de Europese Unie.
• De noodzaak van vertrouwelijkheid, privacy en proportionaliteit dient
geborgd te zijn bij het bevorderen van het delen van informatie tussen
lidstaten en binnen de EU. Dit is met name van belang daar waar het
gaat om het melden van incidenten of het delen van specifieke
dreigingsinformatie welke in vertrouwelijkheid is verkregen van
publieke en private organisaties. Nederland is voorstander een
gedeeld dreigingsbeeld middels het ontwikkelen en uitwisselen van
concrete scenario’s op Europees niveau.
• Nederland hecht belang aan proportionaliteit en nationaal maatwerk
bij de uitwerking van maatregelen, onder andere bij het invullen van
de sectoren in het kader van een meldplicht zoals omschreven in het
voorstel voor een richtlijn netwerk- en informatiebeveiliging. Nederland is voorstander om de meldplicht te beperken tot de sectoren waar
een aanzienlijke impact is te verwachten indien deze uitvallen. Voor de
energiesector zou dit bijvoorbeeld de netbeheerders kunnen betreffen.
Vanuit het oogpunt van bewustmaking vindt Nederland het positief
wanneer scholen aandacht aan cyberbeveiliging besteden. Nederland
zal dit – met het oog op de autonomie van de scholen – echter niet
voorschrijven.
• Nederland steunt het voorstel om na 12 maanden de voortgang van de
uitwerking van de mededeling te bekijken.
Ten slotte,
Nederland ziet deze mededeling als een belangrijke stap voor verbeterde
integrale samenwerking op het niveau van de Europese Unie, vergelijkbaar met haar eigen nationale cyber security strategie welke in 2011 is
ontwikkeld. Cyberbeveiliging is een beleidsterrein in ontwikkeling met
vele facetten. Het is voor Nederland van belang dat dit beleidsterrein in
zijn geheel wordt blijven bezien. In de visie van Nederland mag in een
volgende stap meer aandacht zijn voor:
• Publiek-private samenwerking.
• Onderzoek en ontwikkeling
• Civiel-militaire samenwerking en de externe coördinatie bij internationale samenwerking, inclusief verdere verduidelijking van de plek
van cyberbeveiliging in het GVDB als onderdeel van het GBVB.
• Verdere invulling van de governance structuur.
• Intensivering van de Europese samenwerking bij opsporing (rol
EC3/Europol)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1588

6