Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 240

Veiligheid op school

30 420

Emancipatiebeleid

Nr. 41

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2009
Inleiding
Ieder kind en iedere jongere verdient een school waar ze zich thuis voelen
en waar ze graag komen. Een sfeer waarin zij zich veilig en prettig voelen,
zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. De school moet dan ook een
veilige plek zijn. Niet alleen voor het kind of de jongere, maar ook voor
ouders, docenten en ander personeel. Veiligheid is en blijft een noodzakelijke voorwaarde voor kwalitatief goed onderwijs. Gelukkig voelen de
meeste leerlingen en docenten zich veilig op school.
Kinderen en jongeren ontwikkelen zich niet alleen op school, maar doen
dit op verschillende plekken in de samenleving, zoals thuis, in de buurt, bij
vrienden en bij de sportvereniging. Samenwerking en afstemming tussen
school, buurt, gemeente, politie, ouders en andere partners zijn dan ook
essentieel om te komen tot een veilig klimaat in en rond het onderwijs.
OCW investeert vanaf 2004 structureel bijna € 90 miljoen extra in sociale
veiligheid op scholen voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs. Deze
middelen worden ingezet voor preventieve, curatieve, repressieve en
ondersteunende veiligheidsmaatregelen. Eind 2007 is er een aantal
nieuwe maatregelen bijgekomen. Dit zijn de invoering van een verplichte
registratie van incidenten, het inrichten van kwaliteitsteams veiligheid die
scholen op maat kunnen adviseren en het verbeteren van de informatievoorziening over de veiligheidsinstrumenten. Begin dit jaar heb ik u een
uitgebreide brief (2008–2009, 29 240, nr. 30) gestuurd over de stand van
zaken van deze maatregelen. In die brief heb ik u ook geïnformeerd over
de maatregelen voor veiligheid van onderwijspersoneel, de aanbevelingen van het «Actieprogramma aanpak agressie en geweld tegen onderwijspersoneel» en de feitelijke veiligheidssituatie in het onderwijs, gebaseerd op bevindingen en trends uit diverse monitoren en analyses. Met de
nu voorliggende brief informeer ik u met name over het aangescherpte
veiligheidsbeleid.

KST139437
0910tkkst29240-41
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

1

Bij de aanpak van het onderwijsveiligheidsbeleid werk ik nauw samen met
mijn collega-bewindspersonen van OCW. Deze brief stuur ik dan ook
mede namens minister Plasterk en staatssecretaris Dijksma. Het beleid
wordt vormgegeven in afstemming met de ministeries van Binnenlandse
Zaken en Justitie.
Inhoud brief en leeswijzer
In hoofdstuk 1 vindt u een analyse van de veiligheidssituatie op scholen.
In hoofdstuk 2 worden de voortgang en resultaten van het aangescherpte
veiligheidsbeleid beschreven. Hoofdstuk 3 beschrijft de stand van zaken
van het overige veiligheidsbeleid. In hoofdstuk 4 vindt u de stand van
zaken van de publiekscampagne «Veilige Publieke Taak», het antipestbeleid en de toezeggingen. In de bijlage bied ik de Tweede Kamer de
«reboundmonitor 2007–2008» aan.
Met deze brief beschouw ik de volgende toezeggingen aan uw Kamer als
afgedaan:
• de toezegging de Kamer te informeren over de basisvaardigheden
voor het omgaan met agressie en geweld in lerarenopleidingen (2008–
2009, 29 240, nr. 30);
• het informeren van de Kamer over de resultaten van het overleg met
de providers over digitaal pesten (2008–2009, 29 240, nr. 30);
• het informeren van uw Kamer over de inzet van buurt- en wijkagenten
in scholen (2008–2009, 29 240, nr. 30);
• het informeren van de Kamer over de voortgang van de invoering van
de verplichte incidentenregistratie, waaronder incidenten op het
terrein van (homo)discriminatie (2008–2009, 30 420, nr. 140).
1. Analyse veiligheidssituatie
Hieronder schets ik de belangrijkste bevindingen en trends die blijken uit
het Onderwijsverslag van Onderwijsinspectie 2007–2008 en uit de Monitor
Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2008. Over de sociale veiligheidsmonitor in het voortgezet (speciaal) onderwijs 2006–2008, de IRIS-jaaranalyse
2007–2008 en de quickscan Personeels- en mobiliteitsonderzoek bent u
reeds geïnformeerd (2008–2009, 29 240, nr. 30). Nieuwe gegevens over de
veiligheid in het primair, speciaal en voortgezet (speciaal) onderwijs
komen in 2010 weer beschikbaar.
Onderwijsverslag 2007–2008
Uit het Onderwijsverslag 2007–2008 blijkt dat op scholen in de verschillende sectoren weinig veranderingen zijn in de gegevens over incidenten
in vergelijking met vorig jaar. In het praktijkonderwijs en voortgezet
speciaal onderwijs zijn opnieuw minder scholen waar fysiek geweld
tussen leerlingen en personeel voorkomt. De toename van digitaal pesten
heeft zich niet voortgezet. «Wit» extremisme blijkt in het voortgezet onderwijs opnieuw vaker voor te komen dan religieus extremisme of andere
vormen van radicalisering. In het voortgezet speciaal onderwijs zijn de
problemen met loverboys wijder verspreid geraakt.
De onderwijsinspectie constateert dat het veiligheidsbeleid de laatste
jaren meer vorm heeft gekregen op scholen. Er is vaker sprake van expliciet veiligheidsbeleid en registratie van incidenten en er is meer aandacht
voor regels en omgang met incidenten. De meeste leerlingen en docenten
voelen zich veilig op school.
In 2010 voert de inspectie een verkennend themaonderzoek uit naar het
veiligheidsbeleid in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

2

wijs naar het vormgeven en daadwerkelijk uitvoeren van het veiligheidsbeleid, het preventieve karakter ervan en welke thema’s de aandacht
krijgen. Aspecten zoals incidentenregistratie, de rol van leerlingbegeleiding en thema’s als loverboys, drank en drugsgebruik en geweld op
school worden in dit onderzoek meegenomen. Ook wordt gekeken naar
effecten van preventief veiligheidsbeleid op die scholen. De resultaten zijn
in de zomer van 2010 bekend en worden ook in het Onderwijsverslag
2009–2010 meegenomen.
Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector 2008
De Monitor Sociale Veiligheid in de mbo-sector wordt eens in de twee jaar
uitgevoerd en bestaat uit drie onderdelen: een vragenlijst voor deelnemers, voor het personeel en een onderzoek naar het beleid. De monitor
wordt uitgevoerd in opdracht van de MBO Raad. Ten opzichte van de
voorgaande jaren zijn er weinig veranderingen en voelen veruit de meeste
deelnemers en het personeel zich, ondanks dat er af en toe incidenten
plaatsvinden, veilig.
Deelnemers: Circa 19 000 deelnemers van 93 locaties van 15 mbo-instellingen hebben aan het onderzoek deelgenomen. Uit de monitor blijkt dat
ruim 95% van de deelnemers zich veilig voelt in de lokalen en de openbare ruimten. Ongeveer 90% voelt zich veilig op het schoolterrein en in de
omgeving van de school. Dit is in alle opzichten een verbetering ten
opzichte van voorgaande jaren. Ongeveer 8% van de deelnemers maakt
zich schuldig aan een of meer vormen van psychisch-fysiek geweld. Dit is
een vermindering ten opzichte van voorgaande jaren. Onder deze vorm
van geweld worden pesten, discriminatie, bedreiging, lichamelijk en
verbaal geweld verstaan. Deelnemers maken zich het meest schuldig aan
pesten en discriminatie. Rond 10% van de deelnemers was een of meerdere keren slachtoffer van psychisch-fysiek geweld. Dit percentage lijkt ten
opzichte van de vorige meting in 2006 lijkt niet verder te dalen.
Personeel: Ongeveer 8 500 medewerkers van bijna 200 locaties van 15
mbo-instellingen hebben aan het onderzoek deelgenomen. Van de
docenten voelt 97% zich veilig in les- en werkruimten en 96% van de
overige medewerkers ervaart de werkplek als veilig. Het percentage
medewerkers dat zich op het schoolterrein en in de omgeving van de
school veilig voelt, ligt tussen de 92 en 95%. Dit verschilt niet van de
meting van 2006. Het percentage van psychisch-fysiek geweld waarmee
het personeel te maken heeft komt in 2008 uit op 7,2%. Dit ligt op
hetzelfde niveau als de meting in 2006. Pesten en discriminatie zijn de
meest voorkomende vormen van psychisch-fysiek geweld. Hoewel de
onderwijsdeelnemers verantwoordelijk zijn voor de meeste agressie tegen
het personeel, zijn daders ook te vinden onder collega’s en leidinggevenden en onder familie, vrienden en kennissen van deelnemers.
2. Aangescherpt sociaal veiligheidsbeleid
Verplichte registratie van incidenten
In mijn brief van januari 2009 heb ik een eerste aanzet gegeven van de
uitwerking van de verplichte registratie van incidenten. Registratie dient
onderdeel te zijn van een breder veiligheidsbeleid van scholen en is een
instrument om het veiligheidsbeleid te ondersteunen en te evalueren. Het
registreren van incidenten helpt scholen om beter inzicht te krijgen in de
eigen veiligheidssituatie en levert bovendien het landelijke beeld van de
omvang en aard van de incidenten in het onderwijs. De geregistreerde
gegevens blijven te allen tijde eigendom van de school. De inspectie kan
vanuit haar toezichthoudende taak inzage in de schoolgegevens krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

3

Ook ligt het voor de hand dat de school de gegevens bespreekt met
andere betrokkenen zoals de medezeggenschapsraad, de gemeente en de
politie. De verplichte incidentenregistratie moet eenvoudig zijn en niet
teveel administratieve lasten voor de scholen met zich meebrengen. Een
verplichte registratie van zwaardere incidenten en een vrijwillige registratie van lichte incidenten past hier goed bij.
Om tot eenduidige definities van incidenten te komen, heb ik mij laten
adviseren door het Instituut voor Toegepaste Sociale Wetenschappen
(ITS), verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. De door ITS
uitgewerkte definities van incidenten zijn voor een eerste toets op helderheid en werkbaarheid voorgelegd aan de sectororganisaties, de Inspectie
van het Onderwijs en een aantal scholen in de verschillende onderwijssectoren. De definities worden nu in twintig pilots in de praktijk getoetst.
De pilots dienen inzicht te geven in wat in de praktijk wel en niet werkt.
Hiertoe behoort ook de toets of de categorieën van incidenten zoals
omschreven in mijn brief van januari (2008–2009, 29 240, nr. 30) werkbaar
zijn. Het gaat dan om de volgende incidenten: fysiek geweld dat letsel tot
gevolg heeft, fysiek geweld waarbij wapens zijn gebruikt, wapenbezit,
seksueel misbruik en seksuele intimidatie, grove pesterijen, discriminatie
(waaronder homodiscriminatie), bedreigingen, vernieling of diefstal van
goederen, bezit van, handel in of gebruik van drugs. De definities worden
verder door de deelnemende scholen getoetst op eenduidigheid en duidelijkheid. Ook wordt gekeken hoe de registratie zo min mogelijk belasting
voor de scholen oplevert. Uitgangspunt daarbij is dat het registreren van
een incident maximaal drie minuten mag duren. Daarnaast hebben de
pilots als doel om inzicht te krijgen in wat er binnen de school nodig is
voor het goed registreren van incidenten. De pilots worden uitgevoerd in
het primair-, voortgezet- en speciaal onderwijs en in het middelbaar
beroepsonderwijs. Een aantal scholen heeft (veel) ervaring met het registreren van incidenten, andere (helemaal) geen. Aan de pilot doen scholen
mee uit de stad en scholen op het platteland. De sectororganisaties, de
Inspectie van het Onderwijs en de Algemene Onderwijsbond zijn nauw
betrokken bij de pilots.
Het streven is om de registratie van incidenten in het schooljaar 2011–
2012 in te voeren. Het juridische traject hiervoor is inmiddels gestart. Naar
verwachting wordt het wetsvoorstel in het najaar van 2010 aan uw Kamer
aangeboden.
Kwaliteitsteams veiligheid
De «kwaliteitsteams veiligheid» bestaan uit deskundigen op het terrein
van sociale veiligheid. Deze teams bezoeken scholen, op verzoek van
schooldirecties, samenwerkingsverbanden van scholen of colleges van
bestuur en voeren op locatie een quickscan uit op het sociale veiligheidsbeleid en de uitvoering daarvan. Ze geven scholen tips voor het verbeteren van de veiligheid en informatie over ondersteunende veiligheidsinstrumenten. Het ondersteuningstraject duurt gemiddeld vier maanden. In
2008 is gestart met de ondersteuning in het voortgezet onderwijs en het
praktijkonderwijs. In 2009 is uitgebreid naar het primair en speciaal onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs.
De kwaliteitsteams hebben in het primair onderwijs 123 trajecten uitgevoerd. De scholen in het primair onderwijs hebben vooral advies
gevraagd over de aanpak van pesten en agressief gedrag van ouders. Ook
de invloed van omgevingsfactoren op de veiligheid, zoals vandalisme,
hangjongeren op het schoolplein, inbraak en de verkeersveiligheid rond
de school, zijn vaak aanleiding voor een adviesvraag. Naast de ondersteu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

4

ning op maat hebben de kwaliteitsteams vooral aandacht besteed aan de
bewustwording van sociale veiligheid bij alle betrokkenen.
In het voortgezet onderwijs zijn 92 trajecten in het vmbo en 163 trajecten
in het praktijkonderwijs gestart. In het voortgezet onderwijs liep de focus
uiteen van incidenten van (cyber)pesten, drugs, alcohol tot agressiviteit,
vechtpartijen en loverboys. Bij deze incidenten zijn leerlingen onderling,
medewerkers of personen van buitenaf betrokken. Naast het uitvoeren
van quickscans is een aantal regionale werkconferenties georganiseerd en
zijn workshops over schoolveiligheid gegeven op aanvraag van schoolbesturen, samenwerkingsverbanden en gemeenten. Ook in deze sector
hebben de kwaliteitsteams naast de ondersteuning op maat vooral
aandacht besteed aan de bewustwording van sociale veiligheid.
In het speciaal onderwijs zijn 28 trajecten gestart. Naast de ondersteuning
op maat is deze sector in regionale conferenties ook geïnformeerd over de
(mogelijke) verbinding met gemeentelijke partners en met partners van
regulier onderwijs. In deze sector blijkt vooral de combinatie van permanente aandacht voor sociale veiligheid en de aandacht voor zorgleerlingen
van belang.
In het middelbaar beroepsonderwijs hebben de kwaliteitsteams 12
trajecten uitgevoerd. Een aantal mbo-instellingen in de grote steden geeft
aan dat naast incidenten op school er onveiligheid uit de omgeving de
school binnenkomt. Confrontaties tussen verschillende groeperingen zijn
een toenemend probleem. Ook in deze sector is, naast de vaak intensieve
ondersteuning op maat, veel aandacht besteed aan het bewustworden
van en het informeren over de sociale veiligheid.
Zowel in het primair- als het voortgezet onderwijs zijn de bevindingen,
inclusief praktische tips, opgenomen in brochures. Zo kan de kennis
gedeeld worden met scholen die niet door de kwaliteitsteams bezocht zijn.
Voor het speciaal onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs worden
volgend jaar dergelijke brochures opgesteld.
Na afname van de quickscan wordt gestart met een licht dan wel een
intensief traject. In het primairen het voortgezet onderwijs gaat het
meestal om een lichte traject dat met een advies aan de school afgesloten
kan worden. In het intensieve traject (met name in het speciaal onderwijs
en het middelbaar beroeps onderwijs) wordt na de quickscan de school
verder ondersteund bij het uitvoeren van de adviezen. Van de tot nu toe
bezochte scholen heeft 90% de adviezen en praktische handreikingen van
de kwaliteitsteams opgepakt en tonen de scholen zich tevreden tot zeer
tevreden over de ondersteuning.
De scholen die zich aanmelden voor een ondersteuningstraject komen uit
het hele land, maar de aanmeldingen uit Zeeland en de noordelijke
provincies blijven achter. Hier zet ik in 2010 dan ook extra op in.
Ook in 2010 blijf ik extra investeren in het verbeteren van sociale veiligheid op scholen. Dit betekent dat de kwaliteitsteams extra aandacht
besteden aan het op locatie adviseren van scholen, samenwerkingsverbanden van scholen en colleges van bestuur. Daarnaast vraag ik de kwaliteitsteams ook daar waar nodig (bestuurlijke) afspraken met gemeenten
en politie te stimuleren.
Toegankelijke informatie over veiligheid
Op de website van het door OCW gesubsidieerde Centrum School en
Veiligheid (CSV, www.schoolenveiligheid.nl) staan informatie, actualiteiten
en praktisch toepasbare instrumenten over sociale veiligheid in het onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

5

wijs. In 2009 zijn de website van CSV en de onderliggende sites van
Project Preventie Seksuele Intimidatie (PPSI), Sociale competenties,
Pestweb en Gayandschool vernieuwd, zodat het materiaal beter toegankelijk is voor scholen. Daarnaast zijn nieuwe informatiebladen ontwikkeld
die aansluiten bij actuele thema’s zoals veiligheidsplannen, leerlingenbemiddeling, homodiscriminatie, seksualisering, agressie tegen onderwijspersoneel en digitaal pesten. Ik ga in 2010 verder met deze ondersteuning
via het CSV, om de beschikbare expertise en instrumenten voor alle
betrokkenen toegankelijk te houden.
3. Bestaand sociaal veiligheidsbeleid in het onderwijs
Elk samenwerkingsverband van scholen heeft een reboundvoorziening.
Hiermee is een dekkend aanbod gerealiseerd. De groei van het aantal
jongeren dat deelneemt aan «rebound» en gebruik maakt van de extra
ZMOK-plaatsen binnen het programma «Op de rails» laat zien dat deze
voorzieningen voldoen aan de vraag. Het is positief dat een steeds groter
deel van de jongeren na een traject met succes terugkeert naar het regulier onderwijs. Zonder deze extra begeleiding zou de kans groot zijn dat
deze jongeren uitvallen uit het onderwijs. Daarnaast groeien en verbeteren de leerlingbegeleiding en de interne zorg op scholen gestaag. Ik blijf
hierin investeren, zodat voorzieningen als de «rebound» en «Op de rails»
kunnen blijven bestaan.
Leerlingbegeleiding
Het vroegtijdig signaleren en snel en effectief aanpakken van problemen
kan voorkomen dat deze escaleren en dat onveilige situaties ontstaan.
Sinds 2005 ontvangen alle scholen in het voortgezet onderwijs extra geld
voor de leerlingbegeleiding. Een deel van de Weer samen naar Schoolverbanden (Wsns) ontvangen extra middelen voor het schoolmaatschappelijk werk. Dit blijft de begeleiding van risicoleerlingen op scholen in het
primair-, en voortgezet onderwijs een impuls geven, zo blijkt ook uit de
jaarlijkse ZAT-monitoren waarover u in juni 2009 bent geïnformeerd
(2008–2009, 31 001, nr. 70).
Reboundvoorzieningen
Uit de Reboundmonitor 2007–20081 blijkt dat in het schooljaar 2007–2008
alle 82 samenwerkingsverbanden in het voortgezet onderwijs een operationele reboundvoorziening hebben. In 2005–2006 was dit nog 54% en in
2006–2007 96%. Het doel van de reboundvoorziening is om jongeren – na
een periode in de reboundvoorziening – te laten terugkeren in het regulier
onderwijs. In 2007–2008 keert 42% van de jongeren terug op de eigen
school, dat is 5% hoger dan het vorige schooljaar. Totaal keert bijna 90%
terug in het onderwijs. Het aantal jongeren dat in het schooljaar 2007–
2008 een reboundvoorziening bezocht, groeide van 2818 naar minimaal
3124, een toename van 11%.
Om samenwerkingsverbanden en scholen te ondersteunen en de kwaliteit
van de reboundvoorzieningen te vergroten, continueer ik het «Ondersteuningsarrangement rebound» dat het Nederlands Jeugdinstituut (NJi)
uitvoert.
1000 extra plaatsen bij het ZMOK

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het aantal jongeren dat aan het programma «Op de rails» deelneemt,
neemt toe. In het schooljaar 2008–2009 hebben 1756 jongeren deelgenomen aan «Op de Rails». In het schooljaar 2007–2008 waren dit 1641 en
in 2006–2007, 1150 jongeren. Na afronding van het programma gaan
jongeren zowel naar het regulier onderwijs (41%) als naar het (voortgezet)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

6

speciaal onderwijs (47%). In 2006 was dit respectievelijk 21 en 67%. 12%
van de jongeren vindt een baan of gaat in detentie.
4. Overig
In dit hoofdstuk wil ik u graag informeren over de publiekscampagne
Veilige Publieke Taak, het antipestbeleid, het project hard-of-hart en de
aan u gedane toezeggingen.
Campagne Veilige Publieke Taak onderwijs
In 2010 start de campagne die gericht is op directie, bestuur en onderwijsmedewerkers in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs en het
middelbaar beroepsonderwijs. Het doel van de campagne is om het
bewustzijn en de «sense of urgency» bij onderwijsinstellingen op het
gebied van agressie en geweld verder te vergroten. In deze campagne
wordt uitgedragen dat de onderwijsmedewerker zijn werk veilig moet
kunnen uitvoeren. Deze campagne sluit goed aan bij de activiteiten van de
kwaliteitsteams veiligheid en het Centrum School en Veiligheid en past
ook in het rijksbrede programma Veilige Publieke Taak.
Aanpak van (digitaal) pesten
Pesten is een vorm van onveiligheid die heel hardnekkig kan zijn en grote
gevolgen kan hebben voor het slachtoffer. Elke vorm van pesten is onacceptabel. Daarom start ik, in aanvulling op reeds bestaande initiatieven,
een aantal nieuwe activiteiten om scholen te ondersteunen in hun aanpak.
Veel scholen voeren een anti-pestbeleid, hebben een protocol tegen
pesten, besteden aandacht aan burgerschap, sociale competenties en
geven weerbaarheidstrainingen. Scholen bepalen zelf hoe zij hier invulling
aangeven. Het CSV geeft via Pestweb hulp en ondersteuning bij pesten en
bij het opzetten van een antipestbeleid op school. Ook leerlingen en
ouders kunnen met hun vragen bij Pestweb terecht. Het Platform veiligheid van de MBO Raad ontwikkelt momenteel een pestprotocol voor het
middelbaar beroepsonderwijs.
Jongeren pesten niet alleen face-to-face maar ook via internet, waar het
toezicht van ouders en docenten minimaal is. Uit het Onderwijsverslag
blijkt dat de groei van digitaal pesten zich niet heeft doorgezet, maar op
een zelfde niveau blijft als het schooljaar ervoor. Digitaal pesten vindt
meestal buiten school en buiten schooluren plaats. De rol van anderen
wordt dan ook steeds belangrijker. Het is daarom goed dat de ministers
van Economische Zaken en Justitie internetveiligheid en digitaal pesten
aanpakken. Om een extra impuls te geven aan de veiligheid op het
internet wordt in december 2009 het Platform Internetveiligheid opgericht
dat is ondergebracht bij een agentschap van EZ. Dit wordt het platform
voor het kabinet om met de providers te overleggen over de aanpak van
internetonveiligheid.
Ondanks dat digitaal pesten vooral buiten de schoolmuren plaatsvindt,
kan het wel degelijk invloed hebben op het schoolklimaat. Regelmatig
treffen daders en slachtoffers van digitaal pesten elkaar immers op
school. Via onder andere Kennisnet en het Mediawijsheid Expertisecentrum is informatie beschikbaar over veilig internetten en het tegengaan
van digitaal pesten. De oudervereniging Vereniging Openbaar Onderwijs
(VOO) ziet de belangrijke rol van ouders bij de aanpak van digitaal pesten
en is met het project «Cyberouders» gestart. Het programma Digivaardig
& Digibewust, het Mediawijsheid Expertisecentrum en het ministerie van
OCW subsidiëren dit project. De doelstelling is om op basisscholen een
«cyberouder» aan te stellen, die een veilige(r) digitale werk- en leeromge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

7

ving voor alle kinderen nastreeft, op school én thuis. Naast het aanstellen
van «cyberouders» worden op minimaal 300 locaties ouderavonden over
veilig internetgebruik en digitaal pesten georganiseerd.
Ik vind het belangrijk om naast de ondersteuning op het gebied van (digitaal) pesten aandacht te geven aan de effectiviteit van het anti-pestbeleid.
In 2009 heeft het SCO-Kohnstamm Instituut, in het kader van kortlopend
onderzoek van de Landelijke Pedagogische Centra, een onderzoek verricht
naar het anti-pestbeleid op basisscholen. Daaruit komt naar voren dat een
goede communicatie tussen leerkrachten, leerlingen en ouders, elkaar
kennen en elkaar aanspreken op pesten kenmerkend lijken te zijn voor een
effectieve aanpak van pesten. Verder blijkt dat er voldoende methoden
beschikbaar zijn en dat scholen goed in staat zijn om de methode te kiezen
die bij de school past. Via het CSV en de Kwaliteitsteams worden scholen
op deze bevindingen gewezen.
In februari 2010 wordt een tweede ronde opengesteld van het actieprogramma Onderwijs Bewijs. Het doel is om via wetenschappelijke experimenten in het primair- en voortgezet onderwijs kennis te maken met wat
werkt en niet werkt in het onderwijs. Een van de nieuwe thema’s is de
aanpak van gedragsproblemen en pesten.
Project Hard-of-hart
Het project Hard-of-hart is een e-learningprogramma dat met subsidie van
OCW is ontwikkeld voor studenten, docenten en medewerkers in het mbo
en bestaat uit een serie samenhangende gedragstrainingen om de sociale
veiligheid binnen de instellingen te bevorderen. Er worden bijvoorbeeld
videofilms gebruikt om normen en waarden in beeld te brengen en te
zorgen dat deze op scholen beklijven. Hierbij wordt ook aandacht besteed
aan de manier waarop docenten en andere medewerkers studenten
kunnen aanspreken (op hun gedrag) en hoe om te gaan met conflicten. Er
zijn trainingen ontwikkeld voor docenten en medewerkers van
mbo-instellingen om hen inzicht te geven in hoe eigen gedrag kan
bijdragen aan een sociaal veilig schoolklimaat. Aan studenten geeft Hardof-hart handvatten om zich te ontwikkelen tot sociaal vaardige mensen,
zowel op school als in de maatschappij. Het programma is onlangs voor
alle mbo-instellingen gratis beschikbaar gesteld. Dit programma zal naar
verwachting door veel mbo-instellingen gebruikt gaan worden en een
positieve invloed hebben op de sociale veiligheid binnen de
mbo-instellingen.
Toezeggingen
Het informeren van uw Kamer over de basisvaardigheden voor het
omgaan met agressie en geweld in lerarenopleidingen (2008–2009,
29 240, nr. 30)
Leraren moeten voldoen aan bekwaamheidseisen. Die eisen worden
ontwikkeld door de beroepsgroep zelf. De Stichting Beroepskwaliteit
Leraren heeft hier de regie over. Alle lerarenopleidingen voor alle sectoren
leveren afgestudeerden af die voldoen aan de zeven vereiste competenties zoals die zijn opgesteld door de Stichting Beroepskwaliteit Leraren.
Met deze zeven competenties worden alle wezenlijke aspecten van lerarenbekwaamheid goed in kaart gebracht. Hiertoe behoren ook het
omgaan met agressie en geweld. Deze basisvaardigheden komen met
name in de inter-persoonlijke en pedagogische competenties naar voren.
Een specifiek onderdeel van de inter-persoonlijke competentie is confronteren en verzoenen. Een pedagogisch competente leraar is bijvoorbeeld in
staat een plan van aanpak op te stellen of een benadering te kiezen waardoor een goede en veilige leeromgeving ontstaat. Gedurende de stage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

8

wordt in de praktijk ervaring opgedaan met alle aspecten van bekwaamheid. Ook specifieke vragen over agressie en geweld kunnen aan de orde
komen.
Het informeren van uw Kamer over de inzet van buurten wijkagenten in
scholen (2008–2009, 29 240, nr. 30)
De politie heeft met de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie
afgesproken dat de gebiedsgebonden politie wordt versterkt. Dit houdt in
dat er in de periode 2008–2011 500 wijkagenten bij komen en dat de
korpsen (op verzoek van gemeenten) gegevens op wijkniveau leveren
voor een gemeentelijke wijkscan.
In de werkafspraken tussen het kabinet en de politie is vastgelegd welke
rol de politie speelt op het gebied van schoolveiligheid. Als een school
met problemen te maken krijgt die zij zelf niet meer aankan, bijvoorbeeld
problemen in relatie met wapens, drugs of loverboys, kan zij daarvoor de
netwerkpartners zoals politie en gemeente inschakelen. De politie gaat
pas over tot een meer structurele inzet als de problemen waar de school
mee geconfronteerd wordt stelselmatig de verantwoordelijkheid van de
school overstijgen.
Tot slot
Het veiligheidsbeleid heeft de laatste jaren meer vorm gekregen in alle
sectoren. De meeste kinderen en jongeren (ongeveer 93%) en personeelsleden (ongeveer 94%) voelen zich veilig op school. Dat neemt niet weg dat
er ook kinderen, jongeren en personeelsleden zijn die zich onveilig voelen.
Dit onderstreept het grote belang van blijvende aandacht en inzet voor het
vergroten van de veiligheid in het onderwijs. Ik blijf scholen daarom
ondersteunen bij hun verantwoordelijkheid voor een veilig schoolklimaat.
Over de voortgang en de effecten hiervan informeer ik u eind 2010
opnieuw.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 240 en 30 420, nr. 41

9