Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1742

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 oktober 2021
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, het verslag aan van
de Europese Raad van 21 en 22 oktober 2021.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.P.M. Knapen

kst-21501-20-1742
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1742

1

VERSLAG VAN DE EUROPESE RAAD VAN 21 EN 22 OKTOBER
2021
Op donderdag 21 en vrijdag 22 oktober 2021 vond een Europese Raad
(ER) plaats in Brussel. De Minister-President nam deel aan de ER.
Voorzitter van het Europees Parlement David Sassoli was afwezig
vanwege ziekte, maar deelde evenwel zijn speech (zie bijlage)1. De ER
sprak over de COVID-19-coördinatie, een digitaal Europa, energieprijzen,
migratie, handel, de Rule of Law in Polen en buitenlandpolitieke onderwerpen (de Top van het Oostelijk Partnerschap, de ASEM-top, de COP26
over klimaatverandering en de COP15 over biodiversiteit). Tevens komt
het kabinet in deze Kamerbrief terug op de motie van het lid Jasper van
Dijk2 over een nauwkeurig overzicht van de defensie-uitgaven in de
EU-meerjarenbegroting.
Aan het einde van de vergadering werd door de voorzitter van de ER op
gepaste wijze afscheid genomen van de Duitse Bondskanselier Angela
Merkel en de Zweedse premier Stefan Löfven.
COVID-19-coördinatie
De ER benadrukte dat de vaccinatiecampagnes in Europa belangrijke
vooruitgang hebben gebracht in de strijd tegen COVID-19. De ER sprak
haar zorg uit over de situatie in sommige lidstaten op het vlak van
besmettingen en de opkomst van nieuwe varianten van het virus en riep
op de vaccinatiegraad te verhogen, onder meer door desinformatie op
sociale media tegen te gaan. De ER riep daarnaast op tot verdere
coördinatie op het gebied van de epidemiologische situatie, om vrij
verkeer binnen de Unie en naar de EU te faciliteren en om de Raadsaanbevelingen op dat vlak te actualiseren.
De ER verzocht de Europese Commissie om haar werk op gebied van
wederzijdse erkenning van certificaten met derde landen te versnellen. De
ervaring met de COVID-19-crisis dwingt Europa op gebied van gezondheidscrises om beter voorbereid te zijn in de toekomst. In dat licht
benadrukte de ER het belang van het wetgevingspakket van de gezondheidsunie en de Health Emergency Preparedness and Response Authority
(HERA).
De ER benadrukte tevens het belang van een internationale respons op de
COVID-19-crisis, vooral met het oog op een solidaire en efficiënte
verdeling van vaccins en de bredere mondiale gezondheidsarchitectuur.
Voor Nederland staat hierbij multilaterale samenwerking centraal,
waaronder via het internationale initiatief COVAX. Daarnaast blijft het, op
weg naar wereldwijde vaccinatie, van belang om voldoende in te zetten
op het voorkomen van een verdere verspreiding van het virus en het
versterken van gezondheidssystemen.
De ER benadrukte tenslotte in het licht van de aankomende G20 en de
World Health Assembly nog eens het belang van een sterke en centrale rol
voor de Wereldgezondheidsorganisatie in de aanpak van wereldwijde
gezondheidsvraagstukken.

1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1732.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1742

2

Digitaal
De ER nam conclusies aan over digitalisering, als voortzetting van de
eerdere besprekingen tijdens de ER van 25 maart jl.3 De ER benadrukte
het belang van de digitale transitie als aanjager van economische groei,
werkgelegenheid, concurrentievermogen en digitale soevereiniteit. Deze
digitale soevereiniteit dient, zo heeft Nederland steeds onderstreept, op
een manier tot stand te komen die open is en ruimte laat voor samenwerking met internationale partners.
De ER heeft nota genomen van de voortgang met betrekking tot een
aantal wetgevende voorstellen, waaronder de Roaming Act, de Digital
Markets Act en de Digital Services Act en de hoop uitgesproken dat deze
spoedig tot een ambitieuze afronding kunnen worden gebracht. De ER
benadrukte daarnaast het belang van snelle voortgang op een aantal
andere lopende trajecten, waaronder de uitvoering van het Digitaal
Kompas 2030 en het opzetten van een regelgevend kader voor kunstmatige intelligentie dat innovatie-vriendelijk is en tegelijkertijd veiligheid
en respect voor fundamentelle vrijheden in acht neemt. Daarnaast werd er
stilgestaan bij aankomende Commissievoorstellen zoals de Data Act en de
EU Chips Act.
Daarnaast was er aandacht voor cyberveiligheid, fundamentele rechten en
digitale vaardigheden als randvoorwaarden van de digitale transformatie.
De ER heeft tot slot conclusies aangenomen over toegenomen cyberaanvallen die democratische waarden en de veiligheid van kritieke functies in
onze samenlevingen ondermijnen. De ER achtte het van groot belang dat
de EU zich hiertegen teweer stelt. De EU staat voor een open, vrije,
stabiele en veilige cyberruimte en roept alle landen ter wereld op zich aan
deze normen te houden en ze te handhaven.
Energieprijzen
De ER sprak over de hoge energieprijzen die zich wereldwijd voordoen en
die zich ook in Europa en Nederland laten voelen. Onder verwijzing naar
de gereedschapskist die de Europese Commissie op 13 oktober jl.
publiceerde, waarin maatregelen worden geïnventariseerd die, zowel op
korte als langere termijn, de hoge energieprijzen moeten aanpakken, heeft
de ER een aantal vervolgstappen geïdentificeerd, die allemaal binnen het
bestek van deze gereedschapskist vallen. Zo roept de ER lidstaten en de
Europese Commissie op om de gereedschapskist aan te wenden om op
korte termijn verlichting te bieden aan de meest kwetsbare consumenten
en Europese bedrijven te ondersteunen. Een groot aantal lidstaten,
waaronder Nederland, gaf aan reeds nationale maatregelen in gang te
hebben gezet in de vorm van binnenlandse steunpakketten.
De ER nodigde de Europese Commissie uit het functioneren van de gasen elektriciteitsmarkten, als ook de ETS-markt, nader te bestuderen. De
Europese Commissie heeft hiertoe reeds onderzoeken uitgezet bij ACER
(EU Agency for the Cooperation of Energy Regulators) en, in het geval van
de ETS markt, ESMA (European Security and Markets Authority). Op basis
van deze onderzoeken zal de Europese Commissie bezien of er aanleiding
is nadere regulerende activiteiten te overwegen. Voor Nederland was het
eerst doen van onderzoek een belangrijk punt. Nederland vond dat de
integriteit van de interne energiemarkt overeind moest worden gehouden
en dat niet meteen over moest worden gegaan tot ad hoc ingrijpen,
waarvan niet duidelijk is dat het op korte termijn verlichting biedt en dat
3

Zie onder andere Kamerstuk 21 501-20, nr. 1661 en 250321-vtc-euco-statement-nl.pdf
(europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1742

3

op lange termijn mogelijk de verkeerde prikkels biedt voor investeringen
in de gewenste energietransitie. Nederland heeft hierbij benadrukt dat
verdere verduurzaming, die wordt uitgewerkt in de verschillende
wetgevende voorstellen van het Fit-for-55-pakket, een onderdeel is van de
oplossing voor de hoge energieprijzen en geen oorzaak ervan. Tot slot gaf
Nederland aan dat de gedelegeerde handeling inzake taxonomie, inclusief
nucleaire energie, spoedig dient te worden afgerond, en dat deze
gebaseerd moet zijn op een wetenschappelijke benadering.
De Europese Commissie en de Europese Raad zullen zich beraden op
midden- en lange termijnmaatregelen die moeten bijdragen aan een
betaalbare energieprijs voor huishoudens en bedrijven, die de
weerbaarheid van het Europese energiesysteem en de interne energiemarkt verhogen, die leveringszekerheid bieden en die de transitie naar
klimaatneutraliteit bevorderen. De Europese Investeringsbank is gevraagd
te bezien hoe investeringen in de energietransitie kunnen worden
versneld, binnen de bestaande middelen en met als doel toekomstige
verstoringen te voorkomen en Europa’s connectiviteitsdoelstellingen te
realiseren. Op 26 oktober a.s. zal een buitengewone Raad van de
Transport- en Energieministers de hoge energieprijzen nader bespreken.
De ER sprak af in december terug te komen op het onderwerp. Tegen die
tijd zouden de eerste uitkomsten van de aangekondigde onderzoeken naar
het functioneren van de gas- en elektriciteitsmarkten beschikbaar moeten
zijn.
Migratie
De ER besprak de implementatie van de ER-conclusies van juni 2021
inzake migratie.4 Nederland heeft het belang van de Europese inzet ten
aanzien van prioritaire landen, secundaire migratiestromen, terugkeer, en
bescherming en opvang in de regio onderstreept. Nederland drong,
conform de inzet zoals vastgelegd in het BNC-fiche5, aan op verdere
concretisering van de landenspecifieke aanpak met concrete doelen en
waarbij effectief gebruik wordt gemaakt van relevante instrumenten, zoals
het Instrument voor Nabuurschapsbeleid, Ontwikkeling en Internationale
Samenwerking (NDICI) en artikel 25bis van de Visumcode. De ER roept in
zijn conclusies de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger op om, waar
nodig samen met de lidstaten, de actieplannen voor landen van herkomst
en doorreis operationeel te maken en deze uit te voeren in samenwerking
met partnerlanden.
De ER verwacht dat de actieplannen worden onderbouwd met concrete
tijdschema’s en adequate financiële steun en herhaalt het verzoek aan de
Europese Commissie om aan de ER verslag uit te brengen over haar
voornemens in dit verband. Ook roept de ER de Europese Commissie op
om met spoed voorstellen in te dienen, financiering vrij te maken voor
activiteiten langs de migratieroutes en hierover regelmatig verslag uit te
brengen aan de ER. De ER stelt vast dat er zo goed mogelijk gebruik moet
worden gemaakt van ten minste tien procent van de financiële middelen
van NDICI voor acties in verband met migratie, evenals van financiering in
het kader van andere relevante instrumenten. De ER herhaalde tevens
haar verwachting dat de financiering voor Syrische vluchtelingen en
gastgemeenschappen in Turkije, Jordanië, Libanon en andere delen van
de regio, waaronder Egypte, tijdig zou worden gemobiliseerd.

4
5

Zie https://www.consilium.europa.eu/media/50827/2425-06-21-euco-conclusions-nl.pdf
Kamerstuk 22 112, nr. 2958.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1742

4

De ER maakte voorts duidelijk dat elke poging van derde landen om
migranten voor politieke doeleinden te instrumentaliseren onacceptabel
is. De ER heeft daarbij benadrukt dat de EU zal doorgaan met het
bestrijden van de aanhoudende hybride aanval van het Wit-Russische
regime, onder meer door verdere beperkende maatregelen tegen
personen en rechtspersonen te nemen. De ER herhaalde haar vastberadenheid om te zorgen voor doeltreffende controle van de buitengrenzen
van de EU en benadrukte de noodzaak van effectieve terugkeer en de
volledige uitvoering van overnameovereenkomsten en -regelingen. In lijn
met motie van het lid Piri6 heeft Nederland zorgen uitgesproken over
vermeende pushbacks en benadrukt dat het handelen aan de grens altijd
in lijn dient te zijn met Europees en Internationaal Recht.
De ER heeft tevens de noodzaak van inspanningen op het beperken van
secundaire migratiebewegingen erkend. De ER wees daarnaast op het
belang van het verzekeren van een evenwicht tussen verantwoordelijkheid
en solidariteit tussen lidstaten. Nederland heeft benadrukt dat met
betrekking tot migratie het Schengen- en migratiebeleid met elkaar
verbonden zijn. In dat verband gaf Nederland aan te verwachten dat in het
komende voorstel van de Europese Commissie over de herziening van de
Schengengrenscode ook grootschalige secundaire migratie en de hieraan
verbonden risico’s voor het Schengengebied grond kunnen zijn voor
lidstaten om, indien nodig, maatregelen te nemen.
Handel
De ER sprak kort over handel. In de discussie benadrukten lidstaten dat
handelspolitiek altijd een hoeksteen van het Europese groeimodel is
geweest, als ook een vitaal instrument van het Europese extern beleid. De
EU moet dan ook proactief blijven optreden op deze agenda, en zo haar
rol op het wereldtoneel kracht bijzetten.
Nederland heeft in dat verband opgemerkt dat de handelsagenda ook van
belang is voor het zetten van wereldwijde standaarden, het verminderen
van onwenselijke afhankelijkheden en het realiseren van de Europese
digitale agenda: allemaal zaken die de Europese open strategische
autonomie versterken. Handelsverdragen bieden ook een mogelijkheid
om duurzaamheid, arbeidsstandaarden en milieubescherming op een
hoger plan te tillen. Nederland en Frankrijk trekken bijvoorbeeld samen op
om een clausule aangaande het Klimaatakkoord op te nemen in toekomstige handelsverdragen.
Rule of Law
De ER voerde een stevig gesprek over de recente ontwikkelingen ten
aanzien van de rechtsstaat in Polen, en meer in het bijzonder over de
consequenties van de uitspraak van het Poolse Constitutionele Hof van
7 oktober jl. Na een korte inleiding door de Poolse premier uitte de
voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, haar zorgen
over de ontstane situatie langs de lijnen zoals zij die eerder op 19 oktober
jl. in haar speech in het Europees Parlement uiteenzette. Zij benadrukte
nogmaals dat de rechtsstaat en rechterlijke onafhankelijkheid het
fundament is onder Europese samenwerking. Als weg voorwaarts zag zij
een combinatie van een voortgezette dialoog, een juridisch antwoord op
een deel van de uitdagingen en concrete acties er voor moeten
zorgdragen dat dit fundament van de Europese Unie niet wordt aangetast.

6

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1710.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1742

5

Nederland riep de Europese Commissie op als hoedster van de verdragen
de noodzakelijke maatregelen te treffen in reactie op de uitspraak van het
Pools Constitutionele Hof. Deze uitspraak kan verreikende implicaties voor
de interne markt hebben, maar ook bijvoorbeeld op het gebied van justitie
of klimaat waarmee de ontstane situatie niet slechts een nationale Poolse
aangelegenheid is, maar een zaak die de hele EU aangaat.
In lijn met de motie van het lid Sjoerdsma c.s.7 en motie van het lid
Ploumen8 en in lijn met de opmerkingen van de voorzitter van de
Europese Commissie benoemde Nederland de maatregelen die gepast
zouden zijn, zoals het starten van een inbreukprocedure tegen Polen. Ook
benoemde Nederland dat voorbereidingen voor het opleggen van
maatregelen onder de MFK-rechtsstaatverordening zo snel mogelijk
getroffen moeten worden, zodat zodra het Europese Hof van Justitie
uitspraak heeft gedaan over de rechtmatigheid van deze verordening deze
geactiveerd kan worden. Daarnaast riep Nederland de Commissie op de
Commission Implementing Decision (CID) over het Poolse herstelplan
onder de huidige omstandigheden nog niet voor te leggen aan de
lidstaten en te onderzoeken of de andere financiële instrumenten die de
Europese Commissie reeds tot haar beschikking heeft kunnen worden
ingezet. Ook noemde Nederland het belangrijk dat de lidstaten zelf
eveneens handelen, waarbij verwezen werd naar het voortzetten van de
artikel-7 VEU procedure. Tenslotte benadrukte Nederland het belang van
het blijven voeren van de dialoog met Polen.
Alhoewel enkele lidstaten Polen bijvielen, bestond binnen de ER wel
overeenstemming over het belang van de rechtsstaat binnen de EU en dat
de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht niet ter discussie mag
komen te staan. Daarmee bestaan er over het algemeen zorgen over de
implicaties van de uitspraak van het Poolse Constitutionele Hof. Er werd in
dat licht aangedrongen op een voortgaande dialoog om de ontstane
impasse op te lossen. Een beperkt aantal regeringsleiders drong bij de
Europese Commissie aan om haar brede instrumentarium in te zetten,
inclusief financiële maatregelen om de ontstane situatie te adresseren.
Oostelijk Partnerschapstop
De ER besprak de voorbereidingen van de Oostelijk Partnerschap(OP)-top,
die op 15 december 2021 plaatsvindt. De ER onderstreepte het strategisch
belang van de relaties van de EU met deze regio en herhaalde zijn oproep
aan de Belarussische autoriteiten om alle politieke gevangenen vrij te
laten. Nederland heeft benadrukt dat nieuwe teksten over EU-aspiraties
van OP-landen op dit moment niet aan de orde zijn. Conform het
bestaande OP-beleid heeft Nederland daarbij aangegeven dat de
bestaande associatie- en vrijhandelsakkoorden volop mogelijkheden
bieden om de relaties met de geassocieerde OP-landen te verbreden en te
verdiepen, afhankelijk van de bereidheid van die landen om de hiervoor
benodigde hervormingen door te voeren. In lijn met de motie van het lid
Eppink9, uitte Nederland zorgen over de mensenrechtensituatie in
Azerbeidzjan, en sprak steun uit voor een sterke EU-focus op deze
zorgwekkende situatie. Nederland acht het van groot belang dat in het
kader van het Oostelijk Partnerschap wordt gesproken over mensenrechten, zowel tijdens de Top zelf als in het kader van de reguliere dialoog
met de landen.

7

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1728.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1734.
9
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1736.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1742

6

ASEM-top
De ER sprak over de ASEM-top die op 25 en 26 november 2021 plaatsvindt. De ER sprak steun uit voor de strategie van de EU voor samenwerking in de Indo-Pacific, en nodigde de Raad uit over te gaan tot snelle
implementatie hiervan. Nederland onderstreepte het belang van de
verwijzing in de slotverklaring (het Chair’s Statement) naar de vervolging
van de verantwoordelijken voor de ramp met de MH17, overeenkomstig
VNVR resolutie 2166.
COP26 en COP15
De ER keek vooruit naar de COP26 in Glasgow, die op 1 november van
start gaat. Nederland sprak steun uit voor de EU-inzet om de mondiale
ambities aan te scherpen. De ER concludeerde dat een ambitieus
mondiaal antwoord nodig is op klimaatverandering en dat het essentieel
is om de grens van anderhalve graad opwarming van de aarde binnen
handbereik te houden. De ER riep daarom alle partijen op om ambitieuze
nationale doelstellingen en beleidsmaatregelen te formuleren en uit te
voeren. Om de ambitieuze klimaatdoelen te behalen, riep de ER de
grootste economieën op, voor zover zij dit nog niet hebben gedaan, om
verbeterde en ambitieuze nationaal vastgestelde bijdragen bekend te
maken of bij te werken en langetermijnstrategieën voor te stellen om in
2050 klimaatneutraal te worden. De ER bracht de toezegging van de EU en
haar lidstaten om hun klimaatfinanciering verder op te schalen in
herinnering en roept andere ontwikkelende landen op de jaarlijkse
bijdrage aan de collectieve klimaatfinancieringsdoelstelling te verhogen.
De ER nam nota van de voorbereidingen voor de COP15-bijeenkomst over
biodiversiteit in Kunming en riep op, in lijn met de Nederlandse inzet, tot
een ambitieus mondiaal biodiversiteitskader voor de periode na 2020 om
het verlies aan biodiversiteit een halt toe te roepen en om te keren.
Motie-Jasper van Dijk
Graag komt het kabinet in deze brief terug op de aangenomen motieJasper van Dijk over een nauwkeurig overzicht van de defensie-uitgaven
in de EU-meerjarenbegroting.10
De defensie-gerelateerde uitgaven in de meerjarenbegroting voor de
periode 2021–2027 van de EU bestaan uit het Europees Defensiefonds van
circa 8 miljard euro (lopende prijzen) en het Actieplan militaire mobiliteit
van circa 1,7 miljard euro (lopende prijzen), gereserveerd als onderdeel
van de Connecting Europe Facility.
In de Kamerbrief met de geannoteerde agenda voor de Raad Buitenlandse
Zaken/Defensie van 28 mei jl. is een uitgebreide achtergrond opgenomen
met betrekking tot verschillende EU-instrumenten, waaronder de
Coordinated Annual Review on Defence (CARD) en de Permanente
Gestructureerde Samenwerking op defensiegebied (PESCO).11 Zie hiertoe
ook de recente Kamerbrieven12 met daarin uitgebreide beschrijvingen van
alle huidige Europese defensie-initiatieven en de daarbij horende
budgetten. Conform eerdere toezegging aan de Kamer en zoals reeds
10
11
12

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1732.
Kamerstuk 21 501-28, nr. 219.
Kamerbrief d.d. 22 januari 2021 met een stand van zaken op het EDIDP en het Europese
Defensiefonds (Kamerstuk 21 501-28, nr. 215; zie ook Kamerstuk 21 501-28, nr. 220), Kamerbrief d.d. 22 januari 2021 met aanbieding van het nationaal plan militaire mobiliteit (Kamerstuk
35 570 X, nr. 75), Kamerbrief d.d. 15 april 2021 met de geannoteerde agenda voor de RBZ
Defensie van 6 mei 2021 (Kamerstuk 21 501-28, nr. 217), Kamerbrief d.d. 17 mei 2021 met de
geannoteerde agenda voor de informele RBZ Defensie van 28 mei 2021 inclusief achtergrondinformatie over EU-instrumenten (Kamerstuk 21 501-28, nr. 219).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1742

7

gebruikelijk, wordt de Kamer via het verslag van de Raad Buitenlandse
Zaken/Defensie over actuele ontwikkelingen op gebied van
EU-defensiesamenwerking op de hoogte gehouden.
Daarnaast is voor de periode 2021–2027 circa 5,7 miljard euro (lopende
prijzen) gereserveerd voor de Europese Vredesfaciliteit, die buiten de
EU-begroting valt. Uw Kamer is via o.a. een BNC-fiche13 en een Kamerbrief14 over de Europese Vredesfaciliteit (EPF) geïnformeerd.
Nederland draagt bij aan de Europese begroting via het BNI-aandeel. In
2021 is dit aandeel 5,9 procent. De Nederlandse afdrachten aan de
EU-begroting worden verantwoord op de begroting van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken, artikel 3.1.

13
14

Kamerstuk 22 112, nr. 2681.
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2262.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1742

8