Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2011

Nr. 164

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 september 2011
Hieronder vindt u mijn standpunt op twee aan elkaar gerelateerde
adviezen van de Gezondheidsraad:
– «Waar voor ons geld. Beslissen over publieke investeringen in
Gezondheidsonderzoek» uitgebracht op 23 november 2010 en.
– «Medische producten; nieuw en nodig!», uitgebracht op 18 januari
2011
Zoals ik u heb gemeld bij brief van 22 juli 2011 (kamerstuk 32 500 XVI,
nr. 156) was mijn standpuntbepaling op deze adviezen opgehouden door
de relatie met het Topsectorplan Life Sciences &Health (LS&H) en de
kabinetsreactie daarop. Bedoelde kabinetsreactie is u deze week door de
minister van Economische Zaken, Landbouw, & Innovatie toegezonden
(kamerstuk 32 637, nr. 15).
Standpuntbepaling
In 2008 resp. 2009, toen de toenmalige minister van VWS om bovengenoemde adviezen vroeg, liepen er investeringsrondes van het Fonds
Economische Structuurversterking (FES) en moest het kabinet beslissen
over grote publieke investeringen in specifieke biomedische onderzoeksprogramma’s. Inmiddels heeft het kabinet besloten tot een andere aanpak,
is het FES opgeheven, heeft het de Life Sciences als economische
topsector aangemerkt en heeft een topteam het Topsectorplan LS&H
uitgebracht.
Beide adviezen passen in het innovatiebeleid van de overheid op het
terrein van medische producten. In het Topsectorplan LS&H is al met
enkele aanbevelingen uit het Gezondheidsraadadvies Medische producten
rekening gehouden. Over de uitvoering van (o.m.) het Topsectorplan
LS&H heeft de minister van Economische zaken, Landbouw, & Innovatie u

kst-32500-XVI-164
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XVI, nr. 164

1

deze week bovengenoemde brief gezonden. Daarin is aangegeven dat
betrokken partijen en de overheid zich vanuit ieders verantwoordelijkheid
zullen inzetten voor het totstandbrengen en uitvoeren van een innovatiecontract voor de topsector LS&H.
Ik zal mij er voor inzetten dat de belangrijkste in de adviezen genoemde
aanbevelingen op nader overeen te komen wijze door partijen en de
overheid zullen worden uitgevoerd. Mijn specifieke voornemens en rol in
deze vindt u in onderstaande standpuntbepaling uiteen gezet.
Advies van de Gezondheidsraad «Waar voor ons geld. Beslissen
over publieke investeringen in Gezondheidsonderzoek»
Achtergrond en vraagstelling
In juli 2008 vroeg VWS aan de RGO (thans Raadscommissie voor
Gezondheidsonderzoek van de Gezondheidsraad) een advies over het
verhogen van rendement uit publieke investeringen in biomedisch
onderzoek door ex ante evaluatie, of anders gezegd, vroege medical
technology assessment (vroege MTA). VWS vroeg:
– Wat is nodig om een objectievere, realistischer en consistentere
beoordeling van beloftes en kansrijkheid van biomedische onderzoeksprogramma’s mogelijk te maken?
– Welke instrumenten zijn daarvoor nodig en wie moeten die instrumenten op welk moment hanteren om het rendement van investeringen
maximaal te doen zijn?
MTA, waarbij men kosten en baten analyseert, wordt doorgaans pas
uitgevoerd als het medische product de kliniek al bereikt heeft, bijvoorbeeld in het kader van een vergoedingsbeslissing. Een negatief oordeel in
zo’n laat stadium betekent een grote tegenvaller voor investeerders in het
R&D-traject. Voor het reduceren van risico’s voor publieke en private
investeerders is het belangrijk om te bezien of medische producten
vroeger in het ontwikkelingstraject te beoordelen zijn.
Het advies:
Het advies is niet alleen geadresseerd aan VWS, maar ook aan de
ministeries van EL&I en OCW en aan andere betrokken partijen zoals de
Commissie van Wijzen Kennis en Innovatie, het Centraal Plan Bureau,
kennisinstellingen, bedrijven en verzekeraars. De Gezondheidsraad stelt
vast dat het hier om een relatief nieuw terrein gaat en er nog onvoldoende
empirisch bewijs is dat toepassing van de beschikbare methoden voor
vroege MTA daadwerkelijk leidt tot grotere terugverdieneffecten of
efficiëntere productontwikkeling.
De Gezondheidsraad doet de volgende aanbevelingen:
– Kies die innovatiestimulans die het beste past bij de fase van productontwikkeling. Bij een breed programma, dat zich nog vroeg in het
productontwikkelingstraject bevindt, is het subsidiemodel vaak
geschikt. Bij een meer welomschreven product of eindresultaat zijn
andere stimuleringsinstrumenten, zoals het uitloven van prijzen, het
aangaan van advanced market commitments en belastingmaatregelen
te overwegen.
– Maak van het gebruik van een of meer formele methoden voor
beslissingsondersteuning een vast onderdeel van het besluitvormingsproces over investeringen in gezondheidsonderzoek.
– Bouw systematisch ervaring op met het gebruik van deze methoden,
liefst in een internationaal netwerk. Ondersteun verdere ontwikkeling
van deze methoden, evenals een systematische evaluatie van hun
bijdrage aan de besluitvorming. Richt hiervoor een ZonMw programma in. Zorg ervoor dat dit leidt tot een cumulatieve expertise bij
een beperkt aantal groepen, bij voorkeur in internationaal verband.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XVI, nr. 164

2

–

Leg bij publieke investeringsbeslissingen de besluitvormingsprocedure
en de verantwoordelijkheidsverdeling vooraf duidelijk vast. Kies waar
mogelijk voor gefaseerde besluitvorming en zorg voor heldere
rapportage over de uitkomsten van de vroege MTA en over de
besluitvorming.

Reactie
Mijn standpunt op dit advies heeft een sterke relatie met het Topsectorplan LS&H. De topsector wil een paradigmaverschuiving in de richting
van medische technologie die niet alleen beter is, maar waarbij de kosten
beter beheersbaar worden en de arbeidsproductiviteit in de zorgsector
wordt verbeterd. Ik verwacht dat vroege MTA zal kunnen bijdragen aan
het realiseren van de beoogde paradigmaverschuiving en aan het
realiseren van de wens om risico’s voor investeerders terug te dringen en
het rendement van R&D te verhogen.
Bij het maken van plannen voor de uitvoering van het Topsectorplan
LS&H zal ik dan ook voor de toepassing van vroege MTA aandacht
vragen. Cumulatieve expertise op het gebied van vroege MTA kan
meerdere publieke én private partijen ten goede komen. Mogelijk kan een
programma voor de verdere ontwikkeling en toepassing van deze
methoden worden opgezet als een publiek-privaat initiatief met meerdere
financiers die tevens de potentiële gebruikers zijn van deze methoden.
Met de Gezondheidsraad ben ik van mening dat het daarbij van belang is
de vraag te beantwoorden of toepassing van vroege MTA daadwerkelijk
leidt tot grotere terugverdieneffecten of efficiëntere productontwikkeling.
Nadat eerder al voor het onderzoeksprogramma van het Center for
Translational Molecular Medicine (CTMM) met vroege MTA praktijkervaring is opgedaan heeft ZonMw onlangs besloten een verkennende
studie te starten rond de toepassing van vroege MTA voor het Innovative
Medical Devices Initiative (IMDI). Ik zal met ZonMw nagaan hoe zij aan
bovenbedoeld programma voor de verdere ontwikkeling en toepassing
van vroege MTA kan bijdragen.
Standpuntbepaling over het advies van de Gezondheidsraad
«Medische producten; nieuw en nodig!»
Achtergrond
In de afgelopen jaren heeft de rijksoverheid belangrijke investeringen
gedaan in projecten voor wetenschappelijk onderzoek naar nieuwe
medische producten. Bij het nemen van initiatieven door het veld en
besluitvorming door de overheid over projecten heeft de Onderzoeksagenda medische biotechnologie van de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO)(april 2006), een belangrijke rol gespeeld. Omdat medischtechnologische ontwikkelingen zeer snel gaan is in 2009 de RGO (toen
inmiddels opgegaan in de Gezondheidsraad) opnieuw advies gevraagd
over een onderzoeksagenda, maar dit keer voor het gehele terrein van de
medische producten (d.w.z. geneesmiddelen, medische hulpmiddelen en
biomaterialen).
Het advies
Het advies van de Gezondheidsraad geeft antwoord op de volgende
vragen:
– De waarom-vraag: wanneer en waarom moet VWS de innovatie van
medische producten stimuleren?
– De wat-vraag: van welke producten moet de innovatie bij voorrang
worden gestimuleerd ? Dit is de vraag naar een onderzoeksagenda
voor medische producten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XVI, nr. 164

3

–

De hoe-vraag: hoe kan dat stimuleren het beste worden aangepakt en
hoe kan de onderzoeksagenda up to date worden gehouden?

Volgens de Gezondheidsraad moet de overheid innovatie van medische
producten stimuleren wanneer er sprake is van:
– een maatschappelijk belang (gezondheidswinst, vermindering van de
zorgkosten en verminderde behoefte aan zorgverleners);
– marktfalen (het medisch product wordt niet vanzelf ontwikkeld, waarbij
het kan gaan om uiteenlopende redenen voor dit marktfalen);
– een goede kennisbasis in Nederland (voldoende inhoudelijke kennis bij
kennisinstellingen en de industrie en voldoende kennis om producten
te ontwikkelen en te vermarkten).
Als antwoord op de wat-vraag heeft de Gezondheidsraad na raadpleging
van eindgebruikers en wetenschappers een lijst opgesteld van prioritaire
producten: de (maatschappelijke) Onderzoeksagenda medische
producten. De daarin genoemde prioritaire producten betreffen de door
de geconsulteerde eindgebruikers meest gewenste producten die naar
verwachting van de Gezondheidsraad de grootste bijdrage zullen leveren
aan de maatschappelijk opgaven van VWS. De Gezondheidsraad heeft de
agenda vooralsnog opgesteld voor een beperkt aantal (15) aandoeningen
en noemt daarnaast nog enkele nader uit te werken clusters.
Volgens de Gezondheidsraad kan innovatie het beste worden gestimuleerd door succescondities voor innovatie te helpen creëren. Het gaat
hierbij onder meer om sociale innovatie, samenwerking tussen bedrijven
en kennisinstellingen, betrokkenheid van eindgebruikers bij R&D
(publiek-privaat-patiënt-professional-partnerschappen), het wegnemen
van onnodige «vertragers» (zoals onnodige wet-en regelgeving) en het
werken aan het inzetten van «versnellers van het innovatieproces (zoals
beschikbaarheid van financiële middelen en richting geven aan R&D door
inzet en input van eindgebruikers). De Gezondheidsraad beveelt aan dit te
laten plaatsvinden binnen de bestaande, mede door de overheid
gefinancierde programma’s en structuren.
Volgens de Gezondheidsraad ontbreekt het in innovatieprocessen nu vaak
aan structurele en professionele inbreng vanuit het perspectief van de
(eind)gebruikers (vraagarticulatie). De Gezondheidsraad ziet voor VWS
een rol om te stimuleren dat subsidieverstrekkende organisaties,
kennisinstellingen, bedrijven en eindgebruikers hiertoe initiatieven
nemen.
Om het proces van vraagarticulatie te stimuleren, de (maatschappelijke)
onderzoeksagenda up to date te houden en verder uit te breiden en te
stimuleren dat kennisinstellingen en bedrijven bij hun R&D programma’s
van die onderzoeksagenda gebruik maken stelt de Gezondheidsraad een
«Metaprogramma Innovatieve Medische Producten» voor. Dat metaprogramma zou over bestaande onderzoeksprogramma’s heen moeten
worden gelegd. Vervolgens zouden verschillende instrumenten kunnen
worden ingezet om te stimuleren dat onderzoeksinstellingen, bedrijven,
collectebusfondsen en verzekeraars zich richten op de uitvoering,
uitbreidingen periodieke aanpassing van de onderzoeksagenda.
Reactie
Met de aanbevelingen van de Gezondheidsraad op het gebied van de
innovatie van medische producten, de wenselijkheid van vraagarticulatie
en de voorgestelde maatschappelijke onderzoeksagenda medische
producten kan ik instemmen.
Ook in het Topsectorplan LSH wordt op deze punten ingegaan.
Zo zal de sector Life Sciences & Health samen met de zorgsector een
proces ontwikkelen waarin zorgaanbieders en patiënten samen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XVI, nr. 164

4

zorgverzekeraars structureel zullen definiëren welke producten en
diensten nodig zijn. Ik zal mij er voor inzetten dat dit punt door het
betrokken bedrijfsleven en de kennisinstellingen zal worden opgepakt.
Dat geldt ook voor de uitvoering van de onderzoeksagenda. Uitvoering
van die agenda zal betekenen dat zowel aan de belangrijkste wensen van
de eindgebruikers als aan het realiseren van de maatschappelijke opgaven
van VWS gewerkt wordt, zodat aldus belangrijke maatschappelijke
opbrengsten kunnen worden gegenereerd.
Ik zal mij er daarom voor inzetten dat deze agenda zowel in het publieke
als in het private domein onder de aandacht wordt gebracht en zal
stimuleren dat deze, waar mogelijk, toepassing verkrijgt binnen publiekprivaat-patiënt-professional-partnerschappen.
Daarbij wil ik opmerken, dat de onderzoeksagenda gaat over de innovatie
van nieuwe producten. Echter, zoals ook de Gezondheidsraad aangeeft,
zullen in de komende jaren belangrijke maatschappelijke opbrengsten niet
alleen van geheel nieuwe producten maar ook van een betere toepassing
van bestaande producten (of verbeterde versies daarvan) moeten worden
verwacht. Met mijn programma Goed Gebruik Geneesmiddelen bij
ZonMw wil ik ook dat laatste stimuleren.
Omdat medische ontwikkelingen snel gaan en nieuwe producten
beschikbaar komen acht ik het wenselijk en zie ik het als taak van VWS om
periodiek een vernieuwde maatschappelijke onderzoeksagenda medische
producten vast te stellen op basis van de input van partijen. Die input kan
ook betrekking hebben op aandoeningen en thema’s die thans nog niet in
de onderzoeksagenda genoemd worden.
Inmiddels heb ik ZonMw verzocht om samen met NWO en STW en in
afstemming met veldpartijen een plan op te stellen. Dat plan zal
betrekking moeten hebben op het stimuleren en zonodig coördineren van
vraagarticulatie, het up to date houden en uitbreiden van de maatschappelijke onderzoeksagenda en het stimuleren van onderzoeksinstellingen,
bedrijven, collectebusfondsen en verzekeraars de onderzoeksagenda bij
hun R&D plannen te betrekken.
Dat plan zal onderdeel moeten zijn van het innovatiecontract voor het
Topsectorplan LS&H en zal naar inhoud én financiering mede gedragen
moeten worden door veldpartijen, met inbegrip van de patiëntenorganisaties, collectebusfondsen, bedrijven, KNAW, KNMG, KNMP en
ziektekostenverzekeraars.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XVI, nr. 164

5