Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 691

Wijziging van de Gemeentewet, de
Provinciewet, de Wet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba en de
Waterschapswet (institutionele bepalingen)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
Het onderhavige wetsvoorstel bevat allereerst een aantal wijzigingen in de
Gemeentewet en de Provinciewet. Voor het merendeel betreffen deze
voorstellen institutionele bepalingen van het decentrale bestuur. De
voorstellen vloeien voort uit beleidsbrieven aan de Tweede Kamer. Als
eerste komen hieronder aan de orde de wijzigingen die verband houden
met de Staat van de dualisering (paragraaf 2).1 Vervolgens zal worden
ingegaan op de wijzigingen in de procedure bij benoeming en herbenoeming van burgemeesters (paragraaf 3). Deze zijn aangekondigd in de
brief aan de Tweede Kamer van 19 augustus 2009.2 Paragraaf 4 handelt
over bestuurlijke integriteit en bestuurlijke crises. Over de rol van de
burgemeester en de commissaris van de Koning in dat verband zij
verwezen naar de brief aan de Tweede Kamer van 21 april 2011.3 In
paragraaf 5 worden de wijzigingen besproken die verband houden met de
commissaris van de Koning als rijksorgaan. Aanleiding hiervoor is het
kabinetsstandpunt van 9 juni 2009 op het aan de Raad voor het openbaar
bestuur gevraagde advies over de commissaris van de Koning als
rijksorgaan.4 In paragraaf 6 wordt het voorstel besproken dat in het
kabinetsstandpunt van 24 april 2008 is aangekondigd betreffende de
privaatrechtelijke taakbehartiging door decentrale overheden.5 Het
wetsvoorstel is ter consultatie voorgelegd aan de VNG, het IPO, het NGB
en de Kring van commissarissen van de Koningin. Paragraaf 7 behandelt
deze adviezen. Omwille van de leesbaarheid zal doorgaans worden
gesproken vanuit het gemeentelijk perspectief. De voorgestelde wijzigingen betreffen echter meestal ook de Provinciewet.

1

Kamerstukken II 2008/09, 30 902, nr. 15 herdruk.
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 97.
3
Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VII, nr. 99.
4
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 87.
5
Kamerstukken II 2007/08, 29 279, nr. 72.
2

kst-33691-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

1

Voorts voorziet het wetsvoorstel ook in enkele wijzigingen van de Wet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES). De
Gemeentewet is immers het uitgangspunt voor die wet. Daarom wordt bij
een wijziging van de Gemeentewet steeds bezien of ook de WolBES
wijziging behoeft. Paragraaf 8 besteedt aandacht aan deze wijzigingen en
de consultatie van de openbare lichamen en de Rijksvertegenwoordiger.
Ten slotte worden ook enkele bepalingen overgenomen in de Waterschapswet. Deze worden behandeld in paragraaf 9.
2. Gemeenteraad en college
2.1 Staat van de dualisering
Voor een goed bestuur van de gemeente is het van belang dat er een
evenwichtige verhouding is tussen de gemeenteraad en het college van
B&W, waarbij uiteraard de politieke eindverantwoordelijkheid bij de raad
berust. In de Staat van de dualisering zijn in dit verband enkele
voorstellen ter verdere verbetering gedaan. Naar aanleiding van het
Algemeen Overleg met de Tweede Kamer op 12 maart 20096 heeft de
regering afgezien van het wettelijk regelen van een presidium. Daaraan
bleek geen behoefte. Het blijft aan de raad om hier op lokaal niveau
invulling aan te geven. Taak en samenstelling van een presidium (of
andere vormen van overleg) behoeven niet door de wetgever geregeld te
worden. Voorts heeft de regering afgezien van het schrappen van de
voorhangprocedure opgenomen in artikel 169, vierde lid, Gemeentewet.
Gehandhaafd blijft dus dat het college vooraf aan de raad inlichtingen
geeft over de uitoefening van de bevoegdheden, genoemd in artikel 160,
eerste lid, onder e, f, g en h, Gemeentewet, indien de raad daarom
verzoekt of indien de uitoefening ingrijpende gevolgen kan hebben voor
de gemeente. Ten slotte blijft ook de verplichting tot periodieke beleidsevaluatie in stand (artikel 213a Gemeentewet).7 Gelet op de decentralisatie
en de daarmee gepaard gaande overgang van budgetten is de regering
tot een heroverweging van het voornemen tot schrappen gekomen.
Instrumenten als deze dragen bij aan de controlerende taak van de raad,
een taak die aan belang zal toenemen.
2.2 Betrokkenheid college bij initiatiefvoorstellen raad
De invoering van de dualisering van het gemeentebestuur ging gepaard
met een duidelijke afbakening van de rollen van de raad. De raad is
volksvertegenwoordiging, stelt kaders en controleert het college. Een
groot aantal bestuursbevoegdheden is met de dualisering van de
medebewindsbevoegdheden bij het college terecht gekomen. Hierdoor is
helderheid ontstaan in de taakverdeling tussen de raad en het college en
is meer ruimte geschapen om invulling te geven aan het eigenlijke
raadswerk.
In beginsel bereidt het college de besluiten van de raad voor (artikel 160,
eerste lid, onder b, Gemeentewet). De raad kan ook verzoeken een
voorstel voor een besluit of verordening voor te bereiden. Maar de raad
heeft ook het initiatiefrecht. De betrokkenheid van het college bij
initiatiefvoorstellen van de raad is een belangrijk aspect voor de
verhouding tussen raad en college. Omdat het college gehouden is de
besluiten van de raad uit te voeren (artikel 160, eerste lid, onder b,
Gemeentewet), is het van belang dat het college zijn opvatting kan geven
over een initiatiefvoorstel. Het is in eerste instantie aan de indiener om te
beslissen wat hij met die inbreng doet en uiteindelijk beslist de raad over
6
7

Kamerstukken II 2008/09, 30 902, nr. 16.
Zie ook het antwoord op vragen van het lid Fokke (PvdA) aan de Minister van BZK over
controle op uitgaven door gemeenten (Aanhangsel Handelingen II 2012/13, 971).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

2

het al dan niet gewijzigde voorstel. In de gemeentelijke praktijk is veelal
reeds sprake van een dergelijke betrokkenheid. Voor een goed samenspel
tussen de raad en het college en met het oog op een goede werking van
het gemeentebestuur is het van belang dat colleges in alle gevallen die
gelegenheid krijgen. Die betrokkenheid is er overigens ook in omgekeerde
zin. Belangrijke beslissingen mag het college niet nemen dan nadat een
ontwerpbesluit bij de raad is voorgelegd (artikel 169, vierde lid, Gemeentewet). Voorgesteld wordt de betrokkenheid van het college bij initiatiefvoorstellen van de raad zeker te stellen door dit te verankeren in artikel
147a Gemeentewet.
2.3 Geen raadsleden in bezwaar- en klachtcommissies
Voor een zuivere verhouding tussen de raad en het college is het ook van
belang de samenstelling van commissies nader te bezien. De Gemeentewet kent diverse commissievormen: raadscommissies (artikel 82),
bestuurscommissies (artikel 83) en «andere commissies» (artikel 84). Ten
aanzien van deze andere commissies is bepaald dat de burgemeester en
de wethouders geen lid mogen zijn van een door de raad ingestelde
commissie en omgekeerd dat raadsleden geen lid mogen zijn van een
door het college of de burgemeester ingestelde commissie. Deze uit de
dualisering voortvloeiende wederzijdse uitsluiting geldt echter niet in alle
gevallen. Raadsleden kunnen lid zijn van een door het college of de
burgemeester ingestelde commissie die is belast met het adviseren over
de beslissing op bezwaarschriften of met de behandeling van en de
advisering over klachten (artikel 84, tweede lid). Dit vormt een onzuiver
element in de verhouding tussen raad en het college. Het beoordelen van
bezwaarschriften en klachten is naar zijn aard geen raadswerk. Raadsleden zouden niet langs deze weg op de stoel van het college moeten
gaan zitten. Politieke controle vindt plaats in de raad. De raadsleden die
dit betreft kunnen de vrijkomende tijd besteden aan het eigenlijke
raadswerk, hetgeen een verlichting van hun werkdruk betekent.
2.4 Externe voorzitter raadscommissies
Voorgesteld wordt het mogelijk te maken dat raadscommissies, ingesteld
op grond van artikel 82 Gemeentewet, ook door niet-raadsleden kunnen
worden voorgezeten. Bij brief van 22 april 2010 is de Tweede Kamer over
dit voornemen geïnformeerd.8 Sinds de invoering van de dualisering
hebben zich nieuwe vergadervormen ontwikkeld.9 In sommige gemeenten
is men overgegaan tot het afschaffen van de raadscommissies ex artikel
82 Gemeentewet. In plaats daarvan heeft men gekozen voor bijzondere
voorbereidende vergaderingen, met als grondslag artikel 84 Gemeentewet
(«andere commissies»), omdat dan met externe voorzitters kan worden
gewerkt. Bij raadscommissies ex artikel 82 is dat nu niet mogelijk. Van een
externe voorzitter wordt verwacht dat hij het debat aantrekkelijker kan
maken. Daarnaast is een externe voorzitter in de beleving van veel
raadsleden politiek neutraal ten opzichte van een collega-raadslid dat een
raadscommissie voorzit. Benadrukt zij dat het voorzitterschap beperkt is
tot het technisch voorzitten van de vergadering; de eindverantwoordelijkheid van de gekozen volksvertegenwoordiging blijft voorop staan.
Belangrijk verschil ten opzichte van raadscommissies is echter dat artikel
22 Gemeentewet niet van overeenkomstige toepassing is op de andere
commissies. Dit betekent dat bij bijzondere voorbereidende vergaderingen op grond van artikel 84 Gemeentewet dus geen sprake is van
immuniteit. Dat onderscheid is ook juist. Raadscommissies zijn nu
8
9

Kamerstukken II 2009/10, 30 902, nr. 17, blz. 2.
Voor een overzicht zie de publicatie van het Actieprogramma lokaal bestuur «Op het tweede
gezicht. Gemeentelijke vergaderpraktijken nader beschouwd» (2009).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

3

eenmaal van een andere orde en hebben een andere taak dan de andere
commissies. Om ruimte te bieden aan de wens van gemeenten om ook bij
raadscommissies met een externe voorzitter te kunnen werken, wordt
voorgesteld om het vierde lid van artikel 82 Gemeentewet te laten
vervallen. Het is dan aan de raad om op grond van het eerste lid regels te
stellen over het voorzitterschap. In geval van een raadscommissie ex
artikel 82 Gemeentewet geldt er immuniteit voor al degenen die aan de
beraadslaging deelnemen en dus ook voor de voorzitter. Het maakt wat
dat betreft niet uit of een raadslid voorzitter is of dat sprake is van een
externe voorzitter. Ten slotte zij er nog op gewezen dat noch voor een
externe voorzitter, noch voor commissieleden zijnde niet-raadsleden, de
formele vereisten (zoals beëdiging, onverenigbare betrekkingen of
verboden handelingen) gelden die de Gemeentewet aan raadsleden stelt.
Het zou te ver voeren om dit verplicht te stellen.
2.5 Vrijwillig ontslag wethouder per direct
De bestuurlijke praktijk geeft aanleiding de regels omtrent het vrijwillig
ontslag van wethouders te wijzigen. Indien een uitspraak van de raad
inhoudende de opzegging van het vertrouwen (motie van wantrouwen) er
niet toe leidt dat de betrokken wethouder zijn ontslag indient, kan de raad
tot ontslag besluiten (artikel 49 Gemeentewet). Als de wethouder na een
motie van wantrouwen ontslag neemt, gaat dat ontslag onmiddellijk in.
Een wethouder kan ook te allen tijde uit eigen overweging ontslag nemen.
Artikel 43, tweede lid, Gemeentewet bepaalt dat het ontslag dan na een
maand ingaat of zoveel eerder als een opvolger is benoemd. Van een
vrijwillig aftredende wethouder wordt dus verwacht dat hij, in het belang
van de continuïteit van het dagelijks bestuur, de functie blijft uitoefenen
totdat in zijn opvolging is voorzien. Er doen zich echter in de praktijk
situaties voor, waarin het niet redelijk is om van een wethouder te
verwachten dat hij nog (maximaal) een maand in functie blijft. Daarbij
moet gedacht worden aan de situatie dat een wethouder zelf het gevoel
heeft dat zijn functioneren onvoldoende steun en vertrouwen heeft binnen
het college of in de raad. Het komt ook voor dat een wethouder zijn
aftreden aankondigt om de stemming over een motie van wantrouwen
voor te zijn. Hij stapt dan uit eigen beweging op, maar het aftreden is
nauwelijks vrijwillig te noemen. Toch is een wethouder in dat geval
formeel gezien gehouden om nog (maximaal) een maand zijn functie te
blijven vervullen. Hij draagt in dat geval politieke verantwoordelijkheid,
hoewel hijzelf meent dat daartoe het vertrouwen ontbreekt. Dat is geen
wenselijke situatie. Daarom wordt voorgesteld aan artikel 43 toe te
voegen dat ook het vrijwillig ontslag onmiddellijk kan ingaan. Het is dan
aan de raad om snel in de opvolging te voorzien. Het is uiteraard ook in
dat geval van belang dat de vertrekkende wethouder voor een goede
overdracht van zijn taken zorgt, zodat de continuïteit van het bestuur is
gewaarborgd; het ligt voor de hand dat de burgemeester en de secretaris
hierop toezien.
2.6 Burgemeester en collegevorming
De collegevorming is een zaak van de fracties in de raad en is niet aan
regels gebonden. De burgemeester heeft daarbij geen formele positie,
terwijl hij wel met de nieuw te benoemen wethouders moet samenwerken
en zal moeten bijdragen aan de uitvoering van het nieuwe collegeprogramma. Het is dan ook van belang dat de burgemeester wordt betrokken
bij het proces van collegevorming. In de Gemeentewet is daarom
vastgelegd dat de burgemeester wordt geïnformeerd over de uitkomsten
van de collegeonderhandelingen en dat hij alsdan in de gelegenheid
wordt gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het
collegeprogramma kenbaar te maken (artikel 35, tweede lid). Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

4

impliceert dat de tekst van het collegeprogramma als gevolg van de
opvattingen van de burgemeester nog gewijzigd zou kunnen worden.
De informatiepositie van de burgemeester tijdens het proces van
collegevorming behoeft versterking. Een goede informatiepositie is van
belang voor de samenwerking binnen het nieuwe college. Het college van
burgemeester en wethouders functioneert op basis van collegiaal bestuur.
De nauwe samenwerking binnen het college vraagt om een goede
verhouding tussen burgemeester en wethouders. De burgemeester wordt
nu alleen geïnformeerd over de uitkomsten van de collegeonderhandelingen. Pas dan ook kan hij zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve
van het collegeprogramma kenbaar maken. Voorgesteld wordt dat de
burgemeester op zijn verzoek ook tijdens de collegeonderhandelingen
over het verloop daarvan geïnformeerd wordt, zodat hij ook eerder de
gelegenheid krijgt om zijn opvattingen kenbaar te maken over voorstellen
ten behoeve van het collegeprogramma. Het initiatief dient uit te gaan van
de burgemeester; het zal immers per burgemeester verschillen welke
afstand hij of zij tot de onderhandelingen wil bewaren. Het informeren
«zonder meer» kan de rol van de burgemeester ook onbedoeld groter
maken, vandaar de uitdrukkelijke bepaling «op zijn verzoek». Het is van
belang dat de burgemeester als voorzitter en tevens lid van het toekomstige college, indien hij dit wenst, ook gedurende het proces zijn opvattingen kan geven. Het voorstel richt zich op een goede informatieuitwisseling over en weer. Het gaat er om dat de burgemeester voor,
tijdens en na de besprekingen ordentelijk wordt geïnformeerd. De
collegevorming als zodanig is en blijft een verantwoordelijkheid van de
fracties in de raad.
2.7 Burgerjaarverslag
Op grond van artikel 170, tweede lid, Gemeentewet dient de burgemeester gelijktijdig met de jaarrekening en het jaarverslag een burgerjaarverslag uit te brengen, waarin hij in ieder geval rapporteert over de
kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening en de kwaliteit van
procedures op het vlak van burgerparticipatie. Burgemeesters hebben de
afgelopen jaren op vele manieren invulling gegeven aan het burgerjaarverslag. De betekenis van het burgerjaarverslag is echter beperkt
gebleken. Dat was ook een van de bevindingen van het onderzoek dat ten
grondslag lag aan de Staat van de dualisering.10 Ook burgemeesters
hebben dit signaal afgegeven. Voorgesteld wordt daarom de verplichting
tot het uitbrengen van het burgerjaarverslag te schrappen. Het is dan aan
de burgemeester om te bepalen of en hoe hierin wordt voorzien.
3. Benoeming en herbenoeming van burgemeesters
3.1 Procedure bij herbenoeming
Sinds de herziening van de benoemingsprocedure in 2001 ligt het
zwaartepunt van de procedure niet alleen ten aanzien van de benoeming,
maar ook ten aanzien van de herbenoeming (en het ontslag) van de
burgemeester bij de raad. De raad heeft ten aanzien van al deze beslissingen een aanbevelingsrecht, dat op verschillende wijzen vorm krijgt.
Ook is de rol van de commissaris van de Koning niet steeds dezelfde. De
procedure van herbenoeming vergt nadere aandacht. De Tweede Kamer is
hierover geïnformeerd bij brief van 19 augustus 2009.11

10
11

B&A, Staat van het dualisme, Den Haag 2008, blz. 51.
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 97.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

5

De burgemeester wordt voor een periode van zes jaar benoemd. Hij kan in
beginsel onbeperkt worden herbenoemd, telkens voor een periode van
zes jaar. In de regel wordt een burgemeester herbenoemd. Bij de
totstandkoming van een aanbeveling tot herbenoeming is dan ook niet de
vraag aan de orde of de raad met de burgemeester door wil. Het moment
van herbenoeming is het moment om terug te kijken op de functievervulling in de afgelopen ambtsperiode en te bezien welke verwachtingen in
de raad leven ten aanzien van de functievervulling in de komende periode.
Het gaat dus allereerst om de vraag of de burgemeester in de uitoefening
van zijn functie voldoet aan het destijds – in de regel in de profielschets –
opgestelde verwachtingspatroon en welke wensen de zittende raad heeft
ten aanzien van het functioneren die kunnen bijdragen aan het verbeteren
daarvan. De profielschets die de raad destijds ten behoeve van de
benoemingsprocedure heeft opgesteld, vormt daarbij in beginsel het
toetsingskader. Het ligt voorts in de rede dat de raad de met de burgemeester gevoerde functioneringsgesprekken en de verslagen die daarvan
gemaakt zijn in het proces betrekt.
Om allerlei uiteenlopende redenen kan het verwachtingspatroon ten
aanzien van het functioneren van de burgemeester in de loop der tijd
echter wijzigen. Relevant in dat verband is dat tijdens de ambtsperiode
van de burgemeester raadsverkiezingen plaatsvinden, met als gevolg dat
niet alleen de samenstelling van de raad verandert, maar ook nieuwe
wethouders aantreden. Dat betekent dat de lokale partijpolitieke verhoudingen waarin de burgemeester functioneert – in meer of mindere mate –
veranderen. Dat kan leiden tot een verandering in de verwachtingen
omtrent het functioneren van de burgemeester. Het is voor een goede
verhouding tussen de raad en de burgemeester van belang die nadere
eisen duidelijk en bijtijds – en dus niet pas in het laatste stadium – te
formuleren. Dit vereist een open verhouding tussen de raad en de
burgemeester. De burgemeester moet de gelegenheid hebben zich aan
veranderende verwachtingen aan te passen. Deze nadere eisen kunnen
vervolgens, mits duidelijk gewisseld met de burgemeester, nadere criteria
vormen waaraan het functioneren van de burgemeester in de volgende
benoemingstermijn wordt getoetst.12
Door de invoering in 2001 van het aanbevelingsrecht van de gemeenteraad bij de benoeming, de herbenoeming en het ontslag van de
burgemeester is de positie van de raad versterkt. Dit kan wellicht mede
verklaren dat zich de afgelopen jaren situaties hebben voorgedaan waarin
de raad in de procedure van herbenoeming kennelijk aanleiding zag om
tot heroverweging van de keuze voor de burgemeester te komen. Ook het
onderzoek «De vallende burgemeester» geeft aan dat de krachtige positie
van de raad ook zichtbaar is in de procedure van herbenoeming.13 De raad
dient zich er echter van bewust te zijn dat de procedure van herbenoeming geen heroverweging van de keuze voor de zittende burgemeester inhoudt, maar moet worden beschouwd als een moment waarop
de raad zijn verwachtingen ten aanzien van het functioneren van de
burgemeester opnieuw moet uitspreken. Een open dialoog daarover
tussen de raad en de burgemeester, waarin de burgemeester vrijelijk kan
reageren op de uitgesproken verwachtingen en kan uitspreken in hoeverre
hij daaraan tegemoet kan komen, is van wezenlijk belang om de volgende
ambtsperiode met vertrouwen (over en weer) te kunnen ingaan. Meer dan
in het verleden van belang dat dit proces met voldoende waarborgen is
omgeven. De voorgestelde maatregelen strekken daartoe.

12
13

Kamerstukken II 1996/97, 25 444, nr. 3, blz. 8.
A.F.A. Korsten & H. Aardema, De vallende burgemeester. Een onderzoek naar factoren,
omstandigheden, patronen en preventie- en interventiemogelijkheden, Den Haag 2006, blz. 77.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

6

Artikel 61a Gemeentewet voorziet thans in de volgende voorschriften bij
herbenoeming:
– de raad moet zijn aanbeveling vier maanden voor de eerste dag van de
maand waarin de herbenoeming dient in te gaan door tussenkomst
van de commissaris van de Koning aan de Minister van BZK zenden
(tweede lid);
– de raad moet voordat hij de aanbeveling opstelt, met de commissaris
overleggen over het functioneren van de burgemeester (derde lid);
– de commissaris brengt advies uit aan de Minister over de aanbeveling
(vierde lid);
– de Minister wijkt bij zijn voordracht tot herbenoeming slechts af van de
aanbeveling op gronden ontleend aan het advies van de commissaris
dan wel op andere zwaarwegende gronden (vijfde lid).
Bij het stellen van aanvullende zorgvuldigheidseisen zou het uitgangspunt
moeten zijn dat procedureregels vooral gericht moeten zijn op transparantie en kenbaarheid van de herbenoemingsprocedure. Een burgemeester moet niet «verrast» kunnen worden met een (dreiging van)
niet-herbenoeming.
Het is van belang dat de raad periodiek overleg voert met de burgemeester over de ambtsuitoefening, bij voorkeur jaarlijks. Het kan niet zo
zijn dat een burgemeester pas bij herbenoeming met kritiek op zijn
functioneren geconfronteerd wordt. Op basis van dergelijke periodieke
gesprekken kunnen gemeenteraden bij herbenoeming een actueel en bij
de burgemeester bekend beoordelingskader hanteren. Ingevolge artikel
61a, derde lid, Gemeentewet overlegt de commissaris van de Koning aan
het begin van de procedure met de raad over het (gewenste) functioneren
van de burgemeester in het licht van de komende herbenoemingsprocedure. Mede op basis van het beoordelingskader kunnen met de
burgemeester afspraken worden gemaakt over de ambtsuitoefening in de
komende ambtsperiode. De commissaris dient hiertoe te beschikken over
een afschrift van de verslagen van die periodieke gesprekken, zodat ook
hij in de gelegenheid wordt gesteld zijn rol te vervullen. De commissaris
beschikt dan in het gesprek met de raad aan het begin van de herbenoemingsprocedure over een volledig beeld, en ontvangt op die wijze ook
relevante signalen voor contacten die tussentijds plaatsvinden.
Nu de herbenoemingsprocedure meer dan in het verleden een moment is
waarop het functioneren van de burgemeester (naar verleden en
toekomst) wordt bezien, is het wenselijk dat – net als bij de benoeming –
een vertrouwenscommissie wordt ingesteld. In veel gemeenten is dat
inmiddels ook de praktijk. Het is wenselijk dit met het oog op een
zorgvuldig proces ook wettelijk voor te schrijven. Daarmee wordt tevens
de geheimhouding gegarandeerd. Hoewel de geheimhouding een ander
doel dient dan bij de benoemingsprocedure, waar zij dient om te
voorkomen dat de namen van sollicitanten bekend worden, is vertrouwelijkheid ook bij de herbenoemingsprocedure van groot belang om ruimte
te scheppen voor een open gesprek waarin wordt teruggekeken op de
voorbije ambtsperiode en de daarin gevoerde functioneringsgesprekken
en de verwachtingen voor het functioneren in de komende periode
kunnen worden uitgesproken. Anders dan bij de benoemingsprocedure is
ook dat de leden van de vertrouwenscommissie vooraf met hun fractie
zullen overleggen over de opvattingen en aandachtspunten die zij met de
burgemeester in het kader van de herbenoemingsprocedure willen
bespreken. De vertrouwelijkheid geeft ook de zittende burgemeester meer
houvast in de procedure omdat een vrije uitwisseling van gedachten is
gegarandeerd. Voorafgaand aan de herbenoeming heeft de burgemeester
de gelegenheid om in beslotenheid met een afvaardiging van de raad te
overleggen over zijn functioneren. Het overleg in de commissie alsmede
de beraadslagingen in de raad over het verslag van de commissie zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

7

vertrouwelijk. De commissie heeft de taak om terugkijkend op de
functievervulling in de afgelopen periode en de gesprekken die daarover
eerder hebben plaatsgevonden verwachtingen uit te spreken over het
functioneren voor de komende periode en de daarvoor relevante
aandachtspunten aan te geven. Van dit overleg brengt de vertrouwenscommissie vertrouwelijk verslag uit aan de raad en de commissaris van
de Koning. Vervolgens is het aan de raad om zich over de uiteindelijke
aanbeveling tot herbenoeming te buigen. In dat verband is het van belang
dat er een goede aansluiting is tussen de vertrouwenscommissie en de
raad, net zoals bij de benoeming. De raad dient zich hiervan bij de
samenstelling van de vertrouwenscommissie bewust te zijn.
In de Gemeentewet is reeds geregeld dat de raad voordat hij de aanbeveling opstelt, met de commissaris van de Koning overlegt over het
functioneren van de burgemeester. Over de aanbeveling inzake de
herbenoeming brengt de commissaris advies uit aan de Minister van BZK.
Het advies van de commissaris weegt zwaar bij herbenoeming. Bij een
(niet-)herbenoeming kan de Minister afwijken van de aanbeveling van de
raad op gronden ontleend aan het advies van de commissaris (dan wel op
andere zwaarwegende gronden; artikel 61a, vijfde lid, Gemeentewet). Dat
betekent dat de commissaris vroegtijdig in het proces moet worden
betrokken en moet kunnen beschikken over relevante stukken zoals
verslagen van evaluaties of functioneringsgesprekken. De circulaire
benoeming, functioneringsgesprekken en herbenoeming burgemeester
geeft hier nadere uitwerking aan.14
De betrokkenheid van wethouders bij de benoemingsprocedure van
burgemeesters dient te worden versterkt. De burgemeester functioneert
voor het grootste deel van zijn tijd binnen het college en zal dus goed met
de wethouders moeten kunnen samenwerken. Wethouders kunnen nu op
uitnodiging van de gemeenteraad als adviseur toetreden tot de vertrouwenscommissie. Dit gebeurt echter nog niet in alle gevallen. Het
vrijblijvende karakter van de uitnodiging zou moeten vervallen. Ook moet
verzekerd zijn dat de raad het college hoort over de profielschets, alvorens
deze vast te stellen. Daarom wordt voorgesteld om in de Gemeentewet te
regelen dat de raad het college in de gelegenheid stelt zijn opvatting over
de profielschets te geven alvorens deze wordt vastgesteld en dat de raad
een of meer wethouders als adviseur aan de vertrouwenscommissie
toevoegt; dat betreft de vertrouwenscommissie zowel bij benoeming als
bij herbenoeming.
3.2 Screening bij benoeming
De gemeenteraad heeft bij de benoeming van de burgemeester een
belangrijke stem. De Minister volgt in zijn voordracht de aanbeveling van
de raad, tenzij zwaarwegende gronden aanleiding tot afwijking geven
(artikel 61, zevende lid, Gemeentewet). Zwaarwegende gronden kunnen
aan de orde zijn als van de kandidaat-burgemeester de integriteit in het
geding is. Van oudsher wint de commissaris van de Koning informatie in
voordat hij een selectie van de sollicitanten kenbaar maakt aan de
vertrouwenscommissie. Van de sollicitanten die door de commissaris
worden geselecteerd voor de verdere sollicitatieprocedure wordt
vervolgens informatie ingewonnen bij de Justitiële informatiedienst.
Sinds 1 januari 2011 is de screening van kandidaten verscherpt. Sinds
deze datum laat de Minister van BZK, wanneer hij de aanbeveling
ontvangt, een screening uitvoeren naar de als eerste aanbevolen
kandidaat. De (vertrouwelijke) resultaten van de screening worden in
aanmerking genomen door de Minister bij zijn beslissing om de als eerste
14

Stcrt. 2012, 15046.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

8

aanbevolen kandidaat voor benoeming voor te dragen aan de Koning. Er
vindt geen screening plaats in geval van herbenoeming.
Onder screening worden verstaan naslag door de AIVD en fiscaal
onderzoek door de rijksbelastingdienst. Naslag door de AIVD is niet een
vorm van onderzoek in de zin van artikel 6 Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten 2002 (WIV 2002) maar een vorm van het verstrekken
van informatie welke ook onderdeel uitmaakt van de procedure bij de
beoordeling van kandidaat-Ministers en kandidaat-Staatssecretarissen.15
In het kader van een goede taakuitvoering (artikel 36 WIV 2002) is de AIVD
bevoegd op verzoek personen, ook als die buiten de kring van artikel 6,
tweede lid, onder a, WIV 2002 vallen, na te slaan in de eigen bestanden en
het resultaat te melden aan het bestuursorgaan, de persoon of de
instantie «die deze aangaat», in dit geval de Minister van BZK.
Wat betreft het fiscale onderzoek is het voorstel om in artikel 61 te bepalen
dat de rijksbelastingdienst aan de Minister van BZK de gegevens verstrekt
over feiten waarvoor een bestuurlijke boete of strafbeschikking is
opgelegd, benodigd om te bepalen of er in fiscaal opzicht naar het oordeel
van de Minister van BZK zwaarwegende gronden zijn die zich tegen een
benoeming verzetten. Het betreft gegevens over het betalings- en
aangiftegedrag van kandidaten voor zover dit aanleiding heeft gegeven of
had kunnen geven tot een verzuim- of vergrijpboete. Voor dat fiscale
onderzoek wordt nu in de Gemeentewet een wettelijke grondslag
opgenomen. Totdat die wettelijke grondslag er is, is de grondslag voor het
verstrekken van de fiscale gegevens door de rijksbelastingdienst aan de
Minister van BZK neergelegd in artikel 43c Uitvoeringsregeling Algemene
wet inzake rijksbelastingen 1994.
3.3 Vereisten waarnemend burgemeester
Indien de commissaris van de Koning een waarnemend burgemeester ex
artikel 78 Gemeentewet benoemt, gelden voor de waarnemend burgemeester dezelfde regels inzake onverenigbare functies en verboden
handelingen als voor een door de Kroon benoemde burgemeester (artikel
80 Gemeentewet). Een door de Kroon benoemde burgemeester moet ook
zijn nevenfuncties en de inkomsten daaruit openbaar maken (artikel 67,
derde lid, Gemeentewet). Dit laatste vereiste geldt echter niet voor een
waarnemend burgemeester. Artikel 67 ontbreekt in de opsomming van
artikel 80 van artikelen die van overeenkomstige toepassing zijn. Uit een
oogpunt van transparantie en integriteit is het van belang om te bepalen
dat ook een door de commissaris benoemde waarnemend burgemeester
zijn nevenfuncties en de inkomsten daaruit openbaar moet maken. Een
door de Kroon benoemde burgemeester moet voorts over de Nederlandse
nationaliteit beschikken (artikel 63 Gemeentewet). Ook dit vereiste
ontbreekt in de opsomming van artikel 80 Gemeentewet. Het Nederlanderschap is echter van bijzondere betekenis voor een burgemeester, gelet op
zijn bijzondere verantwoordelijkheid voor de handhaving van de openbare
orde en veiligheid, vandaar dat wordt voorgesteld ook dit vereiste over te
nemen.
4. Bestuurlijke integriteit en bestuurlijke crises
Met dit wetsvoorstel wordt tevens uitvoering gegeven aan de motieHeijnen/Schouw, waarin de regering wordt gevraagd om een wetswijziging voor te bereiden die voorziet in de rol van commissarissen van de
Koning en burgemeesters bij integriteitshandhaving.16 Voorop staat dat
15
16

Vgl. Kamerstukken II 2002/03, 28 811, nr. 10, blz. 2–3.
Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VII, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

9

wethouders en raadsleden, alsook andere organen van het gemeentebestuur en ambtenaren, primair zelf verantwoordelijk zijn voor het naleven
van de regels betreffende integriteit. De burgemeester vervult veelal nu
reeds de rol van hoeder van de gemeentelijke integriteit. Hij is in staat om
integriteitsschendingen te zien en aan de orde te stellen. Zijn verantwoordelijkheid voor de gemeentelijke integriteit vloeit nu niet expliciet voort uit
de Gemeentewet. Wel stelt artikel 170, derde lid, Gemeentewet in
algemene zin dat de burgemeester een goede behartiging van de
gemeentelijke aangelegenheden bevordert. Deze algemene zorgplicht
wordt in het eerste lid van dat artikel op een aantal terreinen gespecificeerd.
Bij (vermoedens van) integriteitsschendingen wordt optreden van de
burgemeester verwacht. Zeker ingeval vragen rijzen over de integriteit van
wethouders of raadsleden kan de burgemeester echter in een kwetsbare
positie geraken. In de vervulling van deze niet eenvoudige taak dient
buiten twijfel te staan dat de burgemeester daarin een bijzondere
verantwoordelijkheid heeft. Hij moet vanuit die verantwoordelijkheid
zelfverzekerd kunnen optreden. Het waarborgen en mogelijk versterken
van deze rol kan geschieden door buiten twijfel te stellen dat hier voor de
burgemeester een verantwoordelijkheid en een opdracht ligt. Voorgesteld
wordt om in artikel 170 Gemeentewet te bepalen dat de burgemeester de
bestuurlijke integriteit van de gemeente bevordert. Om het bijzondere
karakter van deze verantwoordelijkheid in relatie tot de zorgplichten uit
het eerste lid van artikel 170 te benadrukken, is gekozen voor een
afzonderlijke bepaling in een nieuw tweede lid.
Waar het de provincie betreft, heeft de commissaris van de Koning een
gelijksoortige positie en verantwoordelijkheid als de burgemeester.
Voorgesteld wordt om dit in artikel 175 Provinciewet vast te leggen.
Omdat de burgemeester niet alleen «boven de partijen» maar ook «tussen
de partijen» staat, acht de regering het aangewezen de rol van de
commissaris ook in een ander opzicht wettelijk te verankeren. Ten aanzien
van gemeenten komt integriteit aan de orde bij de uitoefening door de
commissaris van taken als rijksorgaan. Dat betreft allereerst de selectie
van potentiële burgemeesterskandidaten. Integriteitstoetsing maakt
onderdeel uit van het selectieproces. Maar ook gemeentelijke integriteit in
bredere zin kan onderwerp van zorg zijn, bijvoorbeeld bij de periodieke
gesprekken met burgemeesters en de werkbezoeken aan gemeenten. De
zorg voor gemeentelijke integriteit rekent de commissaris ook tot zijn
taken. Adviseren en bemiddelen door de commissaris bij integriteitsvraagstukken zou expliciet als rijkstaak benoemd kunnen worden. Omdat
burgemeesters een rol hebben bij de gemeentelijke integriteit, is het
passend dat de commissaris hier een adviserende en ondersteunende rol
kan vervullen. Dat kan ook een meerwaarde hebben als een probleem zich
bij meerdere gemeenten voordoet. Een rol voor de commissaris kan ook
aangewezen zijn als bij een integriteitskwestie wethouders of raadsleden
betrokken zijn. Het lokale politieke krachtenveld kan er dan aan in de weg
staan dat de burgemeester onbelemmerd optreedt. In dit soort gevallen
kan bemoeienis van de commissaris uitkomst bieden. Daarom wordt
voorgesteld om in de Provinciewet te bepalen dat de commissaris als
rijksorgaan is belast met het adviseren en bemiddelen als de bestuurlijke
integriteit van een gemeente in het geding is (artikel 182).
Overigens is het wenselijk dat in algemene zin er een rol is voor de
commissaris van de Koning in geval van wezenlijke bestuurlijke
problemen of geschillen in gemeenten. Voor de oplossing van problemen
die spelen in de bestuurlijke verhoudingen, kan een adviserende en
bemiddelende rol zijn weggelegd voor een ambtsdrager met voldoende
gezag, kennis van zaken en distantie tot betrokken partijen. Zo kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

10

conflicten die het functioneren en de continuïteit van het openbaar
bestuur in gevaar brengen zo snel mogelijk worden opgelost. De
commissaris kan daaraan een waardevolle bijdrage leveren. De commissaris wordt in de praktijk daartoe reeds vaak verzocht of neemt zelf het
initiatief tot bemiddeling bij bestuurlijke conflicten, zeker indien de
burgemeester daarbij betrokken is. Zijn (persoonlijk) gezag brengt mee
dat hij de juiste persoon is om zijn diensten als bemiddelaar aan te bieden
om conflicten op te lossen respectievelijk patstellingen te doorbreken. Dit
is echter nu nog te zeer afhankelijk van de goede wil en medewerking van
de betrokken gemeente. Deze taakuitoefening dient derhalve een
expliciete wettelijke grondslag te krijgen. Het voorstel is om deze
taakuitoefening aan te duiden als rijkstaak en vast te leggen in artikel 182
Provinciewet.
Vanzelfsprekend wordt bij optreden in dit verband door de commissaris
van de Koning uitgegaan van het zelfreinigend vermogen en de
autonomie van gemeenten, zo is ook door henzelf aangegeven. Wanneer
het zelfreinigend vermogen echter onvoldoende zijn werk doet, is het in
het belang van het openbaar bestuur dat met bestuurlijke hulp van de
commissaris oplossingen worden gevonden of patstellingen worden
doorbroken.
5. De commissaris van de Koning als rijksorgaan
Bij brief van 9 juni 2009 is het kabinetsstandpunt over het advies van de
Raad voor het openbaar bestuur (Rob) over de rol van de commissaris
van de Koning als rijksorgaan, getiteld «De burgemeester van de
provincie?» aan de Tweede Kamer aangeboden.17
De commissaris is provinciaal orgaan maar kan ook bevoegdheden
uitoefenen als rijksorgaan. Het onderscheid tussen de twee functies van
de commissaris heeft vooral betekenis voor de verantwoordingsvraag. Als
provinciaal orgaan is de commissaris voor het door hem gevoerde
bestuur verantwoording schuldig aan provinciale staten (artikelen 167 en
179 Provinciewet). In zijn rol als rijksorgaan vervult de commissaris taken
namens het Rijk in de provincie, als het ware als verlengstuk van de
desbetreffende Minister. Ingevolge artikel 126 Grondwet wordt in de wet –
de Provinciewet of een andere wet – bepaald om welke taken het gaat en
voert de commissaris deze taken uit met inachtneming van een door de
regering gegeven ambtsinstructie (de Ambtsinstructie commissaris van
de Koning, hierna: de Ambtsinstructie). Verantwoording is niet
verschuldigd aan provinciale staten, maar aan de desbetreffende Minister.
Deze kan daarover door het parlement worden aangesproken.
In het kabinetsstandpunt is aangegeven dat nader geregeld dient te
worden hoe de commissaris van de Koning aan de regering verantwoording aflegt over de wijze waarop hij uitvoering geeft aan de taken als
rijksorgaan. Hoe de commissaris verantwoording aflegt over de uitvoering
van de Ambtsinstructie is nu niet geregeld. Er vindt periodiek overleg
plaats tussen de Minister van BZK en de Kring van commissarissen van de
Koning. In dit overleg wordt niet alleen gesproken over de rijkstaken die
de commissarissen vervullen, maar ook over actuele problemen en
ontwikkelingen waarbij de commissarissen een rol vervullen. Daarnaast is
het sinds enige jaren praktijk dat tussen de Minister van BZK en de
afzonderlijke commissarissen periodieke voortgangsgesprekken plaatsvinden over het functioneren als rijksorgaan. Voor het waarmaken van de
Ministeriële verantwoordelijkheid voor het functioneren van de commissaris als rijksorgaan is periodiek een verantwoordingsrapportage aan de
Minister van BZK over de uitvoering van de Ambtsinstructie een geëigend
17

Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 87.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

11

middel. In de praktijk gebeurt dit al. Voorgesteld wordt om dit in artikel
182, vijfde lid, Provinciewet vast te leggen. Deze rapportages hebben een
vertrouwelijk karakter. De rapportages zullen immers veelal persoonlijke
beleidsopvattingen bevatten en onderwerpen behandelen die naar hun
aard vertrouwelijk zijn, zoals benoemingen van burgemeesters en
bestuurlijke knelpunten in gemeenten of het contact met de zgn. rijksheren. In het wetsvoorstel is bepaald dat verzoeken om openbaarmaking
van gegevens uit deze rapportages op grond van artikel 3 van de Wet
openbaarheid van bestuur uitsluitend door de Minister van BZK worden
behandeld. Op die wijze is verzekerd dat alleen het bestuursorgaan
waarvoor de rapportage is opgesteld, beslist over openbaarmaking. Dat
impliceert dat een commissaris die een verzoek om openbaarmaking
ontvangt, het verzoek op grond van artikel 2:3 van de Algemene wet
bestuursrecht dient door te zenden aan de Minister van BZK.
Voor de dagelijkse praktijk zijn de rijkstaken die de commissaris van de
Koning vervult in het kader van de procedures inzake de benoeming, de
herbenoeming en het ontslag van burgemeesters het belangrijkst. Deze
berusten op de artikelen 61 tot en met 61c Gemeentewet (nader geregeld
in de artikelen 6 tot en met 7a van de Ambtsinstructie). In het kabinetsstandpunt is de aanbeveling van de Rob overgenomen om de benoeming
van een waarnemend burgemeester door de commissaris, welke
bevoegdheid hij thans als provinciaal orgaan uitoefent, als een rijkstaak
aan te merken.
Bij de waarneming van een burgemeester wordt in normale gevallen bij
verhindering of ontstentenis van de burgemeester door het college een
wethouder aangewezen als waarnemer, ook wel aangeduid als
loco-burgemeester (artikel 77 Gemeentewet). Indien de commissaris dit in
het belang van de gemeente nodig oordeelt, voorziet hij op andere wijze
in de waarneming (artikel 78 Gemeentewet). In de praktijk is er een aantal
situaties waarin de commissaris een waarnemend burgemeester
benoemt: bij bestuurlijke problemen, bij gemeentelijk herindeling, voor de
duur van een benoemingsprocedure en bij langdurige ziekte van de
burgemeester. Over het al dan niet benoemen van een waarnemend
burgemeester wordt nu al in de praktijk overleg gevoerd met de Minister
van BZK.
De Rob overwoog dat sprake is van een inconsistentie ten opzichte van de
taken en bevoegdheden betreffende de (her)benoeming en het ontslag
van de burgemeester die de commissaris als rijksorgaan uitvoert, nu bij
de benoeming van een waarnemend burgemeester voor een langere
periode evenzeer de belangen van de Kroon in het geding zijn als bij de
benoeming van een burgemeester voor een reguliere ambtstermijn. Dit
pleit er voor dat de commissaris zijn bevoegdheid om te kunnen voorzien
in de waarneming van het burgemeestersambt zou moeten uitvoeren
onder verantwoordelijkheid van de regering.18 In het wetsvoorstel wordt
daarom de benoeming van een waarnemend burgemeester in artikel 78
als rijkstaak aangemerkt.
Voorts wordt uitvoering gegeven aan de motie-Schinkelshoek19, door te
bepalen dat ook de beëdiging van de burgemeester door de commissaris
(artikel 65 Gemeentewet) een rijkstaak is en dat deze in het openbaar, ten
overstaan van de raad plaats heeft. In de praktijk gebeurt dit overigens al.
Ook de Rob was van mening dat de beëdiging als rijkstaak aangemerkt
moest worden: deze is immers het sluitstuk van de benoemingsprocedure.
18

Raad voor het openbaar bestuur, De burgemeester van de provincie? Advies Commissaris van
de Koningin als rijksorgaan, Den Haag 2006, blz. 58.
19
Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VII, nr. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

12

Ten slotte wordt voorgesteld om ook de resterende bevoegdheden van de
commissaris van de Koning ten aanzien van burgemeesters als rijkstaken
te kwalificeren. Daarmee wordt een logische samenhang in het pakket van
rijkstaken aangebracht. Met artikel 69 Gemeentewet zijn de verboden
handelingen van toepassing verklaard op de burgemeester. Op grond van
het artikel kan hiervan ontheffing worden verleend door de commissaris.
Voorgesteld wordt dat de commissaris deze taak als rijksorgaan vervult.
Ditzelfde geldt voor de taak genoemd in artikel 72 Gemeentewet. Daarin is
geregeld dat wanneer een burgemeester langer dan zes weken buiten de
gemeente wenst te verblijven, hij toestemming nodig heeft van de
commissaris. Wat voornoemde bevoegdheden kenmerkt, is dat hier geen
evident provinciaal belang mee is gediend. Niettemin zou de commissaris
hiervoor verantwoording verschuldigd zijn aan provinciale staten. Door
deze taken nu als rijkstaken aan te merken, verloopt de verantwoording
richting de regering.
Met deze wijzigingen wordt de wettelijke grondslag gecreëerd voor
optreden door de commissaris van de Koning als rijksorgaan. Deze taken
en bevoegdheden dienen op grond van artikel 126 Grondwet nader te
worden uitgewerkt in de Ambtsinstructie, wil de commissaris daadwerkelijk als rijksorgaan en dus onder verantwoordelijkheid van de regering
kunnen optreden. Voor wijzigingen van de Ambtsinstructie geldt een
voorhangprocedure van twee maanden (artikel 182, vierde lid, Provinciewet). Er zal naar worden gestreefd dat de wijziging van de Ambtsinstructie gelijktijdig met dit wetsvoorstel in werking kan treden.
6. Privaatrechtelijke taakbehartiging door decentrale overheden
In de Gemeentewet en de Provinciewet gaat de voorkeur uit naar
publiekrechtelijke rechtsvormen voor de behartiging van publieke
belangen. Dit met het oog op de waarborgen voor het gebruik van
bevoegdheden, besluitvormingsstructuren, beïnvloedingsmogelijkheden,
toezicht, democratische controle en openbaarheid. Als gemeenten of
provincies gebruik willen maken van een privaatrechtelijke rechtsvorm,
dan is dat alleen toegestaan «indien dat in het bijzonder aangewezen
moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen
openbaar belang» (artikel 160, tweede lid, Gemeentewet en artikel 158,
tweede lid, Provinciewet). Een besluit daartoe behoeft de goedkeuring van
gedeputeerde staten respectievelijk van de Minister van BZK (artikel 160,
derde lid, Gemeentewet en artikel 158, derde lid, Provinciewet). De
goedkeuring mag alleen worden onthouden wegens strijd met het recht of
het algemeen belang.
Gemeenten en provincies maken de laatste jaren op ruime schaal gebruik
van de mogelijkheid om publieke taken via een privaatrechtelijke
rechtsvorm uit te voeren. Daarbij komt dat de toetsing door gedeputeerde
staten onderscheidenlijk de Minister van BZK in de praktijk terughoudend
wordt ingevuld. In het kader van het programma Bruikbare rechtsorde is
advies gevraagd aan de werkgroep Privaatrechtelijke taakbehartiging door
decentrale overheden. De werkgroep, met als voorzitter mr. A.H.P. van
Gils, destijds gemeentesecretaris van Rotterdam, heeft in december 2006
rapport uitgebracht. De werkgroep heeft geconcludeerd dat de praktijk
vraagt om een legitieme plaats voor privaatrechtelijke rechtsvormen naast
de publiekrechtelijke samenwerkingsvormen. Ook heeft de werkgroep in
overweging gegeven de goedkeuring door gedeputeerde staten onderscheidenlijk de Minister te heroverwegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

13

Bij brief van 24 april 2008 is het kabinetsstandpunt over het rapport van de
werkgroep aangeboden aan de Tweede Kamer.20 Het kabinet heeft
destijds geconstateerd dat decentrale overheden de privaatrechtelijke
rechtsvorm vooral kiezen wanneer het gaat om taken op het gebied van
uitvoering, dienstverlening of beheer. Motief daarvoor is dat privaatrechtelijke samenwerking slagvaardiger wordt geacht en wat betreft kosten/
baten verhouding vaak gunstiger is dan publiekrechtelijke samenwerking
op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De praktijk
zou daarom niet meer in overeenstemming zijn met de wettelijke
normstelling die uitgaat van het primaat van publiekrechtelijke taakbehartiging, aldus het kabinetsstandpunt. Ook liet de praktijk zien dat de
toetsing door gedeputeerde staten onderscheidenlijk de Minister van BZK
terughoudend werd ingevuld. Het toenmalige kabinet heeft daarop
voorgesteld de wettelijke voorkeur voor publiekrechtelijke regeling te
laten vervallen, alsook de verplichte goedkeuring door gedeputeerde
staten onderscheidenlijk de Minister van BZK.
Met het onderhavige wetsvoorstel kiest de regering er echter voor de
wettelijke voorkeur voor publiekrechtelijke regeling boven privaatrechtelijke regeling in stand te houden. Artikel 160, tweede lid, Gemeentewet
blijft dus van kracht. Reden hiervoor is dat het publiekrecht meer
waarborgen biedt ten aanzien van het gebruik van bevoegdheden,
besluitvormingsstructuren, beïnvloedingsmogelijkheden, toezicht,
democratische controle en openbaarheid. Beleid en wetgeving op het
terrein van het overheidsorganisatierecht zijn er al decennia op gericht het
ongebreideld gebruik van privaatrechtelijke rechtsvormen door de
overheid terug te dringen. Het in stand laten van de voorkeursnorm is ook
in lijn met de Bestuursafspraken 2011–2015, waarin is opgenomen dat
waar mogelijk publiekrechtelijke samenwerking boven privaatrechtelijke
samenwerking wordt verkozen. Ter verbetering van de publiekrechtelijke
samenwerking is onder andere een wijziging van de Wgr ingediend.21
Gemeenten en provincies hebben veel ervaring opgedaan met privaatrechtelijke samenwerkingsvormen. Decentrale overheden dienen waar
mogelijk zelf te beslissen over zaken die hen aangaan en armslag te
hebben bij de uitvoering van hun taken. In de verhoudingen binnen het
lokale en provinciale bestuur zijn toezicht en verantwoording op
horizontaal niveau goed geregeld. Wat de privaatrechtelijke taakbehartiging betreft voorziet de wet reeds in een voorhangprocedure van het
ontwerpbesluit van het college bij de gemeenteraad respectievelijk van
gedeputeerde staten bij provinciale staten. Daarbij komt dat het college
respectievelijk gedeputeerde staten toch al gehouden is de gemeenteraad
respectievelijk provinciale staten inzicht te bieden in het financiële belang
(risico) bij verbonden partijen. Ter ondersteuning daarvan treedt
overigens op 1 juli 2013 een wijziging van het Besluit begroting en
verantwoording provincies en gemeenten (BBV) in werking. De
goedkeuring door gedeputeerde staten respectievelijk de Minister van
BZK kan hiermee komen te vervallen, zoals ook bepleit door de werkgroep
en overgenomen in het kabinetsstandpunt. Dit komt tevens de autonomie
van decentrale overheden ten goede.
Zoals aangekondigd in het kabinetsstandpunt – en conform de aanbevelingen van de werkgroep – zal ter ondersteuning van en in samenspraak
met de decentrale overheden een handreiking worden ontwikkeld. Met
deze handreiking kunnen decentrale overheden een goed onderbouwde
keuze maken tussen publiek- en privaatrechtelijke regeling van publieke
taken en daarbij alle relevante aspecten afwegen. In dat licht moet ook het
20
21

Kamerstukken II 2007/08, 29 279, nr. 72.
Kamerstukken II 2012/13, 33 597.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

14

in stand houden van de wettelijke voorkeur voor publiekrechtelijke
regeling boven privaatrechtelijke regeling worden gezien.
7. Consultatie22
Het wetsvoorstel is ter consultatie voorgelegd aan de VNG, het IPO, het
NGB en de Kring van commissarissen van de Koningin.
De VNG heeft aangegeven op hoofdlijnen te kunnen instemmen met de
voorgestelde wijzigingen in de Gemeentewet.23 Volgens de VNG wordt
met het onderhavige wetsvoorstel op een aantal punten de bestaande
praktijk gecodificeerd en wordt bij een aantal andere onderwerpen
verandering of verbetering voorgesteld. De reactie van de VNG is op
specifieke onderdelen, daar waar de regering daar aanleiding toe heeft
gezien, in deze memorie verwerkt.
De VNG heeft ook enkele opmerkingen gemaakt over zaken die buiten het
bereik van het onderhavige wetsvoorstel vallen. Zo wijst de VNG op de in
haar ogen gebrekkige redactie van de bepalingen betreffende geheimhouding (artikelen 25, 55 en 86 Gemeentewet), is zij tegen de verplichte
rekenkamer(functie), bepleit zij een wijziging betreffende de inspraakverordening (artikel 150 Gemeentewet) en wijst zij op een vermeend knelpunt
ten aanzien van het verrichten van privaatrechtelijke rechtshandelingen
door het college in opdracht van de raad (artikel 160, eerste lid, onder e,
Gemeentewet). De regering zal deze onderwerpen daarom betrekken bij
een volgende wijziging van de Gemeentewet/Provinciewet, waarin in
ieder geval de evaluatie van de gemeentelijke en provinciale rekenkamer(functie)24 en de evaluatie van de (verlenging van de) ontheffing van het
woonplaatsvereiste voor wethouders en gedeputeerden25 zullen worden
meegenomen.
Het IPO heeft in zijn reactie laten weten te kunnen instemmen met de
voorgestelde wijzigingen.26 Het IPO merkt daarbij op dat veel van de
voorstellen een bevestiging zijn van een reeds bestaande praktijk.
Het NGB heeft zich in zijn reactie beperkt tot de voorstellen die direct de
functie en positie van de burgemeester betreffen.27 Het NGB heeft vooral
opmerkingen bij het karakter van de herbenoemingsprocedure, welke zijn
betrokken bij paragraaf 3 van deze memorie. Op één punt kan het NGB
zich niet met het wetsvoorstel verenigen en dat betreft het introduceren
van de mogelijkheid voor wethouders om in geval van een vrijwillig
ontslag dit ontslag ook onmiddellijk te kunnen nemen (voorgestelde
wijziging van artikel 43, tweede lid, Gemeentewet). Het NGB wijst erop dat
in de situatie waarin meer dan de helft van het aantal wethouders met
onmiddellijke ingang ontslag zou nemen, de burgemeester van
rechtswege in de plaats van het college treedt (artikel 42, tweede lid,
Gemeentewet). Volgens het NGB is dit een onbedoeld neveneffect en zou
deze situatie vanwege de continuïteit van het bestuur voorkomen moeten
worden. De regering deelt deze zorg niet. De regeling is bedoeld voor die
gevallen waarin een wethouder weliswaar niet wordt geconfronteerd met
een motie van wantrouwen, maar niettemin het gevoel heeft dat hij
onvoldoende vertrouwen geniet om volwaardig verder te kunnen. Het

22

De ontvangen adviezen en reacties zijn ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer
23
Brief d.d. 29 september 2012, kenmerk ECGR/U201201257.
24
Kamerstukken II 2010/11, 32 500 B, nr. 17 en Kamerstukken II 2011/12, 33 000 B, nr. 11.
25
Kamerstukken II 2010/11, 30 902, nr. 19 en Kamerstukken II 2011/12, 30 902, nr. 20.
26
Brief d.d. 9 oktober 2012, kenmerk BE 05780/2012.
27
Brief d.d. 11 oktober 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

15

gaat dus om incidentele gevallen en om een afweging van een individuele
wethouder. Hoofdregel blijft dat vrijwillig ontslag ingaat na een maand of
zoveel eerder als een opvolger zijn benoeming heeft aangenomen.
De Kring van commissarissen van de Koningin heeft aangegeven in
hoofdlijnen van harte te kunnen instemmen met de voorgestelde
wijzigingen betreffende het ambt en het taakveld van de commissaris.28
De Kring wijst erop dat een aantal taken en bevoegdheden dat met dit
wetsvoorstel als rijkstaak wordt aangewezen, door de commissarissen
reeds als rijkstaak wordt beleefd. De Kring is met name content met de
verankering van de rol als rijksorgaan bij bestuurlijke conflicten, omdat
hiermee tegemoet wordt gekomen aan een reeds sinds jaren bestaande
wens. Dit sluit naar het oordeel van de regering goed aan bij de algemene
opmerkingen die de VNG heeft gemaakt over het belang van een stabiele
bestuurscultuur. De reactie van de Kring op specifieke onderwerpen is,
voor zover de regering daar aanleiding toe heeft gezien, in de desbetreffende delen van deze memorie verwerkt.
De Kring wijdt in het bijzonder enkele overwegingen aan de herbenoeming van burgemeesters, dit naar aanleiding van recente casuïstiek
waarbij zittende burgemeesters werden «verrast» door het verloop van de
herbenoemingsprocedure. De Kring wijst daarbij ook op de spanning
tussen de Kroonbenoeming en de raadsaanbeveling, waarbij – in de
woorden van de Kring – een standvastige raad uiteindelijk aan het langste
eind weet te trekken. Ook kan er verschil zijn tussen het advies van de
vertrouwenscommissie en de uiteindelijke raadsaanbeveling. De regering
heeft echter de overtuiging dat de met dit wetsvoorstel aangescherpte
zorgvuldigheidseisen zullen bijdragen aan een beter verloop van de
herbenoemingsprocedure.
De suggestie van de Kring om de term «vertrouwenscommissie» te
vervangen door «herbenoemingcommissie» is niet overgenomen. De
term «vertrouwenscommissie» is de meest geëigende term voor een
dergelijke commissie, nu deze tot uitdrukking brengt dat ten aanzien van
de beraadslagingen van deze commissie en de stukken die aan de raad
worden gezonden een geheimhoudingsplicht geldt.
De Gemeentewet biedt niet de mogelijkheid om ook de gemeentesecretaris een plaats als adviseur in de vertrouwenscommissie voor de
benoeming dan wel herbenoeming van de burgemeester te geven. De
VNG, het NGB en de Kring van commissarissen van de Koningin zouden
hier niettemin voorstander van zijn. De regering heeft hier evenwel
bewust van afgezien. Een ambtenaar behoort niet in een formele positie te
worden gebracht waarin hij moet oordelen over een politieke ambtsdrager aan wie hij rechtspositioneel ondergeschikt is. De gemeentesecretaris kan hooguit, samen met de raadsgriffier, de ambtelijke ondersteuning van de vertrouwenscommissie vormen. Het is aan de
gemeenteraad om hier desgewenst bij verordening in te voorzien.
8. Wijziging van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba
8.1 Voorgestelde wijzigingen
Het wetsvoorstel bevat ook een aantal wijzigingen van de Wet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES). Bij de regeling van de
bestuurlijke inrichting van de openbare lichamen is in beginsel de
Gemeentewet gevolgd, hoewel de bijzondere status van de eilanden ook
28

Brief d.d. 11 juli 2012, kenmerk PZH-2012–343504813.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

16

aanleiding is geweest om op onderdelen bijzondere regelingen te
treffen.29 De meeste van de nu voorgestelde wijzigingen van de Gemeentewet zullen ook van toepassing zijn op de openbare lichamen. Het gaat
dan om de overeenkomstige bepalingen ten aanzien van de eilandbestuurders, hun taakuitoefening en hun onderlinge verhoudingen. Het
betreft onder meer de bepaling dat een eilandgedeputeerde die niet bij
een besloten vergadering aanwezig kon zijn, op zijn verzoek kennis kan
nemen van de vergaderstukken. En evenals in de gemeentelijke verhoudingen wordt ook de informatiepositie van de gezaghebber bij de
collegeonderhandelingen versterkt. Bepaald wordt dat een eilandgedeputeerde met onmiddellijke ingang vrijwillig ontslag kan nemen. Vastgelegd
wordt dat de beëdiging van de gezaghebber door de Rijksvertegenwoordiger ten overstaan van de eilandsraad en dus in het openbaar plaatsvindt. Er worden grondslagen opgenomen voor de verstrekking van
belastinggegevens in verband met de benoeming van de gezaghebber
respectievelijk de Rijksvertegenwoordiger, alsmede voor de verrekening
van neveninkomsten. Geregeld wordt dat ook de waarnemend gezaghebber over de Nederlandse nationaliteit moet beschikken en zijn
nevenfuncties en de inkomsten daaruit openbaar moet maken. In het
verlengde daarvan moet hij voorts vertrouwelijk opgave doen bij de
Rijksvertegenwoordiger van de financiële en zakelijke belangen van hem
en zijn partner in de zin van artikel 49, tweede lid, WolBES. Ook worden er
wijzigingen in het commissiestelsel voorgesteld, namelijk dat een
commissie ex artikel 117 WolBES niet per se door een lid van de
eilandsraad hoeft te worden voorgezeten, en dat leden van de eilandsraad
geen lid kunnen zijn van door het bestuurscollege ingestelde bezwaar- of
klachtcommissies (en omgekeerd), dit vanwege de zuiverheid in de
bestuurlijke verhoudingen. De positie van het bestuurscollege bij
initiatiefvoorstellen vanuit de eilandsraad wordt versterkt. De gezaghebber ten slotte krijgt een expliciete verantwoordelijkheid als het gaat
om het bevorderen van de bestuurlijke integriteit van het openbaar
lichaam.
Voor de waarneming van de gezaghebber wordt een specifieke regeling
getroffen; dit is reeds aangekondigd bij de wijziging van het Rechtspositiebesluit gezaghebbers BES.30 Het is de verantwoordelijkheid van de
Rijksvertegenwoordiger om in de waarneming te voorzien. Met deze
wijziging van de artikelen 90 en 91 WolBES wordt teruggekeerd naar de
situatie zoals onder de Eilandenregeling Nederlandse Antillen (ERNA),
toen een externe waarnemend gezaghebber – benoemd door de
Gouverneur – de gezaghebber verving. Overweging is dat het in Caribisch
Nederland beter is dat de gezaghebber bij verhindering of ontstentenis
niet door een eilandgedeputeerde maar door een externe wordt
vervangen. Daarnaast kan de Rijksvertegenwoordiger een waarnemend
gezaghebber benoemen indien hij dit in het belang van het openbaar
lichaam noodzakelijk acht, bijvoorbeeld om de periode tussen ontslag van
de gezaghebber en zijn opvolging door een door de Kroon benoemde
gezaghebber te overbruggen of in geval van een bestuurlijke crisis. In
beide gevallen zal de Rijksvertegenwoordiger in beginsel eerst de
eilandsraad horen alvorens hij tot benoeming van een waarnemend
gezaghebber overgaat (voorgesteld artikel 90, tweede lid, WolBES).
Voor het geheel van wijzigingen van de Gemeentewet dat van overeenkomstige toepassing is op Bonaire, Sint Eustatius en Saba zij verwezen
naar de artikelsgewijze toelichting.

29
30

Kamerstukken II 2008/09, 31 954, nr. 3, blz. 6.
Stcrt. 2011, 15933.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

17

Op een aantal onderdelen verschilt de positie van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba van die van gemeenten, zodat daarin geen wijziging wordt
voorgesteld. Een wijziging die niet wordt doorgevoerd, betreft de
afschaffing van het goedkeuringsvereiste voor oprichting van en
deelname aan privaatrechtelijke rechtsvormen. Met het oog op het gezond
houden van de financiële positie van de openbare lichamen behoeft een
besluit tot het oprichten van of het deelnemen in een privaatrechtelijke
rechtspersoon of een maatschap de goedkeuring van de Minister van
BZK; zie artikel 9 Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Het burgerjaarverslag was reeds bij amendement-Leerdam/Van
Bochove31 uit de WolBES geschrapt. De betrokkenheid van de eilandsraad
en het bestuurscollege bij de (her)benoeming van de gezaghebber is
reeds afdoende geregeld in artikel 73 WolBES en in het Besluit benoemingsprocedure gezaghebber BES. De Rijksvertegenwoordiger ten slotte
heeft een andere positie dan de commissaris van de Koning. Zijn
zorgplicht betreffende de bevordering van goed bestuur ex artikel 204
WolBES reikt veel verder, vandaar dat het niet nodig is hem met de
commissaris van de Koning vergelijkbare zorgplichten betreffende
bestuurlijke integriteit en bestuurlijke crises toe te kennen.
8.2 Consultatie bestuurscolleges en Rijksvertegenwoordiger
Het wetsvoorstel is voor consultatie voorgelegd aan de bestuurscolleges
van Bonaire, Sint Eustatius en Saba en aan de Rijksvertegenwoordiger.
Het wetsvoorstel is daarop ambtelijk toegelicht tijdens videoconferenties
met de bestuurscolleges van de openbare lichamen. De reacties van het
bestuurscollege van Sint Eustatius en de Rijksvertegenwoordiger zijn
bijgevoegd. Van de bestuurscolleges van Bonaire en Saba is, ondanks
herhaald aandringen, geen reactie ontvangen.
Het bestuurscollege van Sint Eustatius heeft laten weten dat het
wetsvoorstel in algemene zin zijn instemming heeft.32 Wel plaatst het
kanttekeningen bij de mogelijkheid dat de Rijksvertegenwoordiger in
andere gevallen dan verhindering of ontstentenis van de gezaghebber in
diens waarneming kan voorzien. Die bevoegdheid van de Rijksvertegenwoordiger is echter niet nieuw, maar is gebaseerd op het huidige artikel
91 WolBES. Deze mogelijkheid is een onmisbaar element ter waarborging
van de bestuurlijke continuïteit van de openbare lichamen.
De Rijksvertegenwoordiger gaat in zijn advies in op een tweetal zaken
betreffende de waarnemend gezaghebber.33 De regering acht het niet
noodzakelijk een onderscheid te maken in terminologie tussen beide
soorten waarnemend gezaghebber. Verwarring kan worden voorkomen
door de aanduiding «waarnemend gezaghebber» in de praktijk slechts te
gebruiken voor degene die de gezaghebber vervangt in geval van
verhindering of ontstentenis van de gezaghebber. Deze vorm van
waarneming is immers incidenteel en slechts voor zolang de verhindering
of ontstentenis duurt. In de andere gevallen dat van waarneming sprake
is, zal worden waargenomen voor een wat langere periode van vermoedelijk enkele maanden, tot aan de benoeming van een nieuwe gezaghebber door de Kroon. De waarnemend gezaghebber die dan optreedt
doet dat niet incidenteel maar voor een aaneengesloten periode. Het is
geen bezwaar diegene dan als «gezaghebber» aan te duiden. In EuropeesNederland worden waarnemend burgemeesters dikwijls ook enkel als
«burgemeester» aangeduid. Dat het de jure om een waarnemend
gezaghebber in de zin van het voorgestelde artikel 90, eerste lid, tweede
31

Kamerstukken II 2009/10, 31 954, nr. 17.
Brief d.d. 17 juli 2012, kenmerk 0486/12.
33
Brief d.d. 17 juli 2012, kenmerk Rv/2012/104.722.
32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

18

volzin, WolBES gaat, blijkt uit het benoemingsbesluit. Voorts kunnen de
bevoegdheden van het ambt van gezaghebber slechts door één persoon
tegelijk worden uitgeoefend. Van eventuele misverstanden zal vermoedelijk dus niet snel sprake zijn.
De suggestie van de Rijksvertegenwoordiger om de vertrouwelijke opgave
van financiële en zakelijke belangen ook voor de waarnemend gezaghebber (en diens partner) te doen gelden, is overgenomen. Dat is immers
in lijn met het vereiste dat een waarnemend gezaghebber ook zijn
nevenfuncties en de inkomsten daaruit openbaar moet maken. Deze
maatregel strekt tot bevordering van de integriteit. Het is ter waarborging
van de onafhankelijke en onpartijdige uitoefening van de functie van
gezaghebber dat ook diens waarnemer van onbesproken gedrag moet
zijn.
De Rijksvertegenwoordiger heeft voorts aandacht gevraagd voor enkele
zaken die buiten het bestek van het voorgelegde wetsvoorstel vallen. Zo
vraagt hij aandacht voor het gebruik van overeenkomsten van opdracht,
waarmee buiten het goedkeuringsvereiste van artikel 204, eerste lid,
onder b, WolBES personeel wordt aangesteld. De goedkeuring van
personeelsbesluiten door de Rijksvertegenwoordiger, zowel van ambtenaren als van degenen die op arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht
werkzaam zijn (zie artikel 1, tweede lid, WolBES), is van wezenlijke
betekenis voor de bevordering van goed bestuur op de eilanden.34 De
bedoeling was om in een sluitend systeem te voorzien, waarmee
misstanden konden worden voorkomen. Dat dit thans niet geheel sluit, is
een omissie. Het is derhalve zaak dat ook overeenkomsten van opdracht
onder de werkingssfeer van het goedkeuringsvereiste worden gebracht.
Het wetsvoorstel is op dit punt aangevuld; zie verder de artikelsgewijze
toelichting.
De Rijksvertegenwoordiger vraagt ook aandacht voor het niet voldoen
door het eilandsbestuur aan beslissingen, gevorderd bij of krachtens de
WolBES. De Rijksvertegenwoordiger heeft geen bevoegdheid om in
dergelijke gevallen een voorziening te treffen en vraagt om een
bevoegdheid analoog aan artikel 231 WolBES. Dit vraagstuk kan echter
niet los worden gezien van de beslissingen, gevorderd bij of krachtens de
Gemeentewet, die evenzeer niet via reguliere taakverwaarlozing kunnen
worden aangepakt (vgl. artikel 124 Gemeentewet), maar enkel via een
specifieke voorziening dan wel – theoretisch – via de figuur van grove
taakverwaarlozing. Er bestaat op dit moment geen aanleiding om op dit
punt voor de openbare lichamen een ander regime te hanteren dan voor
gemeenten. Dit vraagstuk zal bij de evaluatie opnieuw kunnen worden
bezien.
Ten slotte vraagt de Rijksvertegenwoordiger aandacht voor de
mogelijkheid de functie van eilandgedeputeerde in deeltijd te vervullen.
Dit is thans niet mogelijk, een keuze die bij het opstellen van de WolBES
bewust is gemaakt nu die mogelijkheid ook ontbrak onder de ERNA.35 De
Rijksvertegenwoordiger oppert in zijn reactie, op basis van de collegevorming in 2011, dat de mogelijkheid eilandgedeputeerden in deeltijd te
benoemen had kunnen bijdragen aan eventueel bredere en meer stabiele
bestuurscolleges. Ook dit vraagstuk leent zich meer voor de evaluatie. Er
zijn inmiddels diverse mogelijkheden gesuggereerd om de stabiliteit van
de bestuurscolleges te vergroten, zoals het vergroten van de omvang van
de eilandsraden (waarbij de omvang zou worden aangepast aan de in de
Gemeentewet vastgelegde aantallen), maar ook de regels voor de
34
35

Vgl. Kamerstukken II 2008/09, 31 954, nr. 3, blz. 54.
Kamerstukken II 2008/09, 31 954, nr. 3, blz. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

19

verdeling van restzetels.36 Voor al deze zaken geldt dat indien uit de
evaluatie van de WolBES blijkt dat er maatregelen nodig zijn om de
bestuurbaarheid van de openbare lichamen te verbeteren, de regels
opnieuw zullen moeten worden bezien teneinde te beoordelen welke
maatregel, dan wel een combinatie daarvan, daartoe het meest effectief
is.
9. Wijziging van de Waterschapswet
Enkele wijzigingen van de Gemeentewet worden met overeenkomstige
bepalingen opgenomen in de Waterschapswet. Het is een beperkt aantal
omdat het (niet-gedualiseerde) waterschapsbestuur minder gereguleerd is
en ook minder overeenkomsten heeft met het gemeentebestuur.
Overgenomen worden de bepalingen over de verstrekking van inkomensgegevens door de rijksbelastingdienst ten behoeve van de verrekening
van neveninkomsten. Daarnaast worden de bepalingen betreffende de
rechtspositie meer in lijn gebracht met die in de Gemeentewet. Evenals bij
de burgemeester wordt de verantwoordelijkheid van de voorzitter van het
waterschap voor de bestuurlijke integriteit wettelijk verankerd. Vanzelfsprekend dient ook de integriteit van deze door de Kroon benoemde
ambtsdrager zelf verzekerd te zijn. Daarom wordt dezelfde screening
geïntroduceerd als bij de benoeming van burgemeesters en commissarissen van de Koning. Het wetsvoorstel bevat daartoe een grondslag voor
fiscaal onderzoek door de rijksbelastingdienst; naslag door de AIVD vindt
plaats op grond van artikel 36 WIV 2002, waarbij de Minister van
Infrastructuur en Milieu, die de voordracht tot benoeming doet, bevoegd
bestuursorgaan is. Voor het overige zij verwezen naar de artikelsgewijze
toelichting.
Het wetsvoorstel is ter consultatie aan de Unie van Waterschappen (UvW)
voorgelegd; de reactie is bijgevoegd.37 De UvW heeft laten weten dat de
in het wetsvoorstel voorgestelde wijzigingen van de Waterschapswet haar
instemming hebben.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I wijziging Gemeentewet
Onderdeel A (artikel 25 Gemeentewet)
In artikel 25 wordt conform aanwijzing 86 van de Aanwijzingen voor de
regelgeving de in het eerste lid opgenomen verwijzing naar het Staatsblad
geschrapt.
Onderdeel B (artikel 32a Gemeentewet)
In artikel 59a Gemeentewet is bepaald dat het college de burgemeester
kan machtigen om de ondertekening van collegestukken te mandateren.
Het college kan hem toestaan de ondertekening over te dragen aan een
ander lid van het college, aan de gemeentesecretaris of aan ambtenaren.
Het voorgestelde artikel 32a biedt een overeenkomstige regeling ten
aanzien van de stukken die van de gemeenteraad uitgaan. Op grond van
de wijziging kan de raad de burgemeester toestaan de ondertekening van
de raadstukken op te dragen aan de griffier of andere griffieambtenaren.

36
37

Vgl. Kamerstukken II 2011/12, 33 268, nr. 7, blz. 10.
Brief d.d. 13 juli 2012, kenmerk 64250 EL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

20

Onderdeel C (artikel 35 Gemeentewet)
De wijziging van artikel 35 strekt ertoe de informatiepositie van de
burgemeester tijdens het proces van collegevorming te versterken. Hij
moet immers binnen het nieuwe college samenwerken. De burgemeester
dient op zijn verzoek tijdens het proces geïnformeerd te worden over de
collegeonderhandelingen en alsdan de gelegenheid te hebben over
voorstellen voor het collegeprogramma zijn oordeel te geven.
Overweging is daarbij dat de tekst van het collegeprogramma door de
inbreng van de burgemeester nog gewijzigd kan worden.
Onderdeel D (artikel 43 Gemeentewet)
De wijziging van artikel 43 maakt het mogelijk dat een wethouder met
onmiddellijke ingang ontslag neemt, ook indien het geen gedwongen
ontslag betreft. Een wethouder die van mening is dat hij niet meer
voldoende politieke steun heeft, moet kunnen besluiten zijn functie per
direct te beëindigen.
Onderdeel E (artikel 44 Gemeentewet)
Tweede lid
In artikel 44, tweede lid, is bepaald dat naast de tegemoetkoming in of
vergoeding van bijzondere kosten bij algemene maatregel van bestuur
uitsluitend regels kunnen worden gesteld over andere «financiële
voorzieningen». In het Rechtspositiebesluit wethouders worden echter
ook regels gesteld over voorzieningen waarvan niet geheel duidelijk is of
deze als financiële voorziening kunnen worden aangemerkt. Omdat de
redactie van de bepaling daarover twijfel mogelijk maakt, wordt «financiële voorzieningen» vervangen door: voorzieningen. Aldus is buiten
twijfel dat ook voorzieningen anders dan in geld, zoals het ter beschikking
stellen van een computer, in het Rechtspositiebesluit wethouders
geregeld kunnen worden.
Zesde lid
In artikel 44, vierde lid, is bepaald dat wethouders geen inkomsten of
vergoedingen genieten voor functies die zij vervullen uit hoofde van het
ambt; de zogenoemde qualitate qua functies. Voor overige inkomsten
geldt ingevolge het zesde lid een verrekeningsregeling. Deze inkomsten
worden met de bezoldiging verrekend overeenkomstig de voor Kamerleden geldende systematiek van artikel 3 Wet schadeloosstelling leden
Tweede Kamer. Aan het zesde lid wordt nu ten behoeve van de voor de
verrekening noodzakelijke gegevensuitwisseling toegevoegd dat de
rijksbelastingdienst de benodigde gegevens over het inkomen verstrekt.
Een wettelijke grondslag is in overeenstemming met het uitgangspunt dat
structurele of voorziene gegevensverstrekkingen zoveel mogelijk wettelijk
geregeld worden.38
Onderdeel F (artikel 61 Gemeentewet)
Tweede en derde lid
In het tweede lid van artikel 61 is reeds geregeld dat bij een burgemeestersvacature de commissaris van de Koning met de raad overlegt over de
profielschets voor de nieuw te benoemen burgemeester. Het voorstel is
om bij de benoemingsprocedure van burgemeesters de betrokkenheid
38

Vgl. Kamerstukken II 2005/06, 30 322, nr. 7, blz. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

21

van wethouders te versterken. Daartoe wordt aan artikel 61 toegevoegd
dat de raad het college in de gelegenheid stelt zijn opvattingen over de
profielschets te geven. Ook wordt voorgesteld dat de raad een of meer
wethouders als adviseur aan de vertrouwenscommissie toevoegt. Nu is
dat nog vrijblijvend.
Achtste lid
Bij de benoeming van een burgemeester wordt onderzoek verricht. Dat
bestaat – zoals toegelicht in paragraaf 3.2 – uit naslag door de AIVD en
fiscaal onderzoek door de rijksbelastingdienst. Voor dat fiscale onderzoek
wordt nu een grondslag in de Gemeentewet opgenomen. Voorstel is om
in artikel 61 te bepalen dat de rijksbelastingdienst aan de Minister van BZK
de gegevens verstrekt over feiten waarvoor een bestuurlijke boete of
strafbeschikking is opgelegd of had kunnen worden opgelegd, benodigd
om te bepalen of er in fiscaal opzicht naar het oordeel van de Minister van
BZK zwaarwegende gronden zijn die zich tegen een benoeming verzetten.
Het betreft gegevens over het fiscale betalings- en aangiftegedrag voor
zover dit aanleiding heeft gegeven of had kunnen geven tot een verzuimof vergrijpboete.
Onderdeel G (artikel 61a Gemeentewet)
De invoeging van een nieuw vierde lid strekt ertoe voor te schrijven dat in
het kader van de procedure tot herbenoeming net als in het kader van de
benoeming een vertrouwenscommissie wordt ingesteld. Voorts wordt de
betrokkenheid van het college verzekerd door net als bij de benoemingsprocedure te bepalen dat de raad ook in deze commissie ten minste één of
meer wethouders als adviseur toevoegt.
Onderdeel H (artikel 61c Gemeentewet)
Dit betreft het toevoegen van een verwijzing naar het in onderdeel G
ingevoegde artikel 61, vierde lid.
Onderdeel I (artikel 61d Gemeentewet)
Artikel 61d bepaalt welke van de in de voorgaande artikelen genoemde
taken de commissaris van de Koning als rijksorgaan uitoefent volgens de
Ambtsinstructie. De Ambtsinstructie behelst nadere regels inzake de taken
die de commissaris verricht als rijksorgaan. Doordat die taken in dit
wetsvoorstel worden uitgebreid met enkele andere taken die in de
artikelen 65 (afnemen van de eed van de burgemeester bij zijn installatie
in de raad), 69 (ontheffing van verboden handelingen van de burgemeester), 72 (verblijf van de burgemeester buiten de gemeente) en 78
(aanstellen van een waarnemend burgemeester) zijn opgenomen, is
ervoor gekozen de opsomming van de taken van de commissaris als
rijksorgaan samen te nemen in het nieuwe artikel 81bis (zie onderdeel N).
Onderdeel J (artikel 65 Gemeentewet)
Met de voorgestelde wijziging van dit artikel wordt bepaald dat de
commissaris van de Koning in zijn hoedanigheid als rijksorgaan de
burgemeester beëdigt en dat dit in het openbaar geschiedt ten overstaan
van de raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

22

Onderdeel K (artikel 66 Gemeentewet)
Aan artikel 66 Gemeentewet wordt een bepaling toegevoegd om te
regelen dat de rijksbelastingdienst gegevens verstrekt ten behoeve van de
verrekening van neveninkomsten van de burgemeester. De voorgestelde
wijzigingen komen materieel overeen met die van artikel 44 (onderdeel E).
Onderdeel L (artikel 73 Gemeentewet)
Geregeld wordt dat de krachtens artikel 73 te stellen regels ook betrekking
hebben op de herbenoeming van de burgemeester. Regels inzake
herbenoeming maken reeds deel uit van de Ambtsinstructie commissaris
van de Koning.
Onderdeel M (artikel 80 Gemeentewet)
Door een tweetal artikelen toe te voegen die van overeenkomstige
toepassing zijn op de door de commissaris van de Koning aangestelde
waarnemend burgemeester, wordt bereikt dat deze waarnemer net als de
door de Kroon benoemde burgemeester Nederlander moet zijn (artikel 63)
en zijn nevenfuncties alsmede de inkomsten daaruit openbaar moet
maken (artikel 67).
Onderdeel N (artikel 81bis Gemeentewet)
In dit artikel worden de taken opgesomd die de commissaris van de
Koning als rijksorgaan ingevolge de Gemeentewet vervult. Door de
uitbreiding met vier taken (artikelen 65, 69, 72 en 78) is artikel 61d
vervallen (onderdeel I) en de (uitgebreide) opsomming verplaatst naar het
nieuwe artikel 81bis.
Onderdeel O (artikel 82 Gemeentewet)
Als gevolg van het schrappen van het vierde lid van artikel 82 wordt het
mogelijk gemaakt dat raadscommissies ingesteld op grond van dat artikel
ook door niet-raadsleden kunnen worden voorgezeten.
Onderdeel P (artikel 84 Gemeentewet)
Met deze wijziging wordt bewerkstelligd dat raadsleden geen lid meer
kunnen zijn van een door het college of de burgemeester ingestelde
commissie die is belast met het adviseren over de beslissing op bezwaarschriften of met de behandeling van en de advisering over klachten.
Onderdeel Q (artikel 95 Gemeentewet)
Voor een toelichting op de wijziging van artikel 95 wordt verwezen naar de
overeenkomstige wijziging van artikel 44, tweede lid (onderdeel E).
Onderdeel R (artikel 99 Gemeentewet)
Het eerste lid van artikel 99 bepaalt dat raads- en commissieleden buiten
hetgeen hun bij of krachtens de wet is toegekend geen vergoedingen en
tegemoetkomingen ten laste van de gemeente ontvangen. Het tweede lid
stelt dat zij voordelen ten laste van de gemeente, anders dan in de vorm
van vergoedingen en tegemoetkomingen, slechts genieten voor zover de
raad dit bij verordening bepaalt. Door de wijziging wordt expliciet bepaald
dat de raad geen verordening hoeft vast te stellen voor onderwerpen die
reeds in het Rechtspositiebesluit raads- en commissieleden zijn geregeld,
zoals de verstrekking van computers. Deze wijziging hangt samen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

23

wijzigingen in de artikelen 44, 66 en 95, waarin het woord «financiële» is
geschrapt, waardoor buiten twijfel wordt gesteld dat ook voorzieningen
anders dan in geld in de rechtspositiebesluiten kunnen worden geregeld.
De strekking van het voorgestelde tweede lid is dat de voordelen die in
het Rechtspositiebesluit raads- en commissieleden zijn geregeld, niet ook
in de verordening behoeven te worden vastgelegd (tenzij uiteraard het
Rechtspositiebesluit raads- en commissieleden nadere regeling bij
verordening voorschrijft).
Onderdeel S (artikel 147a Gemeentewet)
Met deze wijziging wordt de betrokkenheid van het college bij initiatiefvoorstellen van de raad verzekerd door te bepalen dat de raad het
ontwerp aan het college moet voorleggen alvorens een besluit te nemen.
Onderdeel T (artikel 160 Gemeentewet)
Deze wijziging strekt ertoe de goedkeuring door gedeputeerde staten van
een collegebesluit tot oprichting van en deelneming in privaatrechtelijke
organisaties af te schaffen. Gehandhaafd blijft dat een ontwerpbesluit tot
oprichting van en deelneming in privaatrechtelijke organisaties door het
college aan de raad moet worden voorgelegd, zodat deze zijn wensen en
bedenkingen kenbaar kan maken. Tevens blijft de wettelijke voorkeur voor
publiekrechtelijke organisatievorming voor de uitoefening van publieke
taken gehandhaafd.
Onderdeel U (artikel 170 Gemeentewet)
Onderhavig artikel geeft een algemene taakomschrijving van de burgemeester. Met de voorgestelde aanvulling wordt expliciet geregeld dat de
burgemeester een bijzondere verantwoordelijkheid heeft voor de
bestuurlijke integriteit van de gemeente.
Voorts komt de wettelijke plicht van de burgemeester om een burgerjaarverslag uit te brengen te vervallen.
Artikel II wijziging Provinciewet
Onderdeel A (artikel 32a Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 32a Gemeentewet (artikel I, onderdeel B).
Onderdeel B (artikel 35 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 35 Gemeentewet (artikel I, onderdeel C).
Onderdeel C (artikel 42 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 43 Gemeentewet (artikel I, onderdeel D).
Onderdeel D (artikel 43 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 44 Gemeentewet (artikel I, onderdeel E). Met betrekking tot het vervallen van het
derde lid van artikel 43 en het derde lid van artikel 65 Provinciewet (zie
onderdeel J) wordt het volgende opgemerkt. In deze bepalingen is
geregeld dat wijzigingen van het Rechtspositiebesluit gedeputeerden en
het Rechtspositiebesluit commissarissen van de Koning niet eerder in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

24

werking treden dan twee maanden na de datum van uitgifte van het
Staatsblad waarin een dergelijke wijziging wordt geplaatst. Deze
uitgestelde inwerkingtreding biedt het parlement de gelegenheid om over
de desbetreffende wijziging in overleg te treden met de Minister van BZK.
Bepaald is dat van de plaatsing in het Staatsblad mededeling wordt
gedaan aan de beide Kamers der Staten-Generaal. Nu in de praktijk niet
gebleken is dat aan een dergelijk overleg behoefte bestaat en een
vergelijkbare voorziening in de overeenkomstige bepalingen van de
Gemeentewet ontbreekt voor de vaststelling van wijzigingen van het
Rechtspositiebesluit wethouders en het Rechtspositiebesluit burgemeesters, wordt voorgesteld deze voorzieningen in de Provinciewet te
schrappen.
Onderdeel E (artikel 61 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 61 Gemeentewet (artikel I, onderdeel F).
Onderdeel F (artikel 61a Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 61a Gemeentewet (artikel I, onderdeel G).
Onderdeel G (artikel 61c Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 61c Gemeentewet (artikel I, onderdeel H).
Onderdeel H (artikel 64 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 65 Gemeentewet (artikel I, onderdeel J).
Onderdeel I (artikel 65 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 66 Gemeentewet (artikel I, onderdeel K).
Onderdeel J (artikel 72 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 73 Gemeentewet (artikel I, onderdeel L).
Onderdeel K (artikel 78 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 80 Gemeentewet (artikel I, onderdeel M).
Onderdeel L (artikel 80 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 82 Gemeentewet (artikel I, onderdeel O).
Onderdeel M (artikel 82 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 84 Gemeentewet (artikel I, onderdeel P).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

25

Onderdelen N en O (artikel 93 en 96 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van de artikelen 95 en 99
Gemeentewet (artikel I, onderdelen Q en R).
Onderdeel P (artikel 143 Provinciewet)
Door het schrappen van de tweede volzin van het eerste lid wordt deze
bepaling in overeenstemming gebracht met de overeenkomstige bepaling
in de Gemeentewet (artikel 147, eerste lid).
Onderdeel Q (artikel 143a Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 147a Gemeentewet (artikel I, onderdeel S).
Onderdeel R (artikel 158 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 160 Gemeentewet (artikel I, onderdeel T).
Onderdeel S (artikel 175 Provinciewet)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 170 Gemeentewet (artikel I, onderdeel U).
Onderdeel T (artikel 182 Provinciewet)
In een nieuw onderdeel c van artikel 182, eerste lid, wordt de rol van de
commissaris van de Koning geëxpliciteerd als de bestuurlijke verhoudingen in een gemeente verstoord zijn of als de bestuurlijke integriteit in
een gemeente in het geding is. De commissaris kan dan in zijn hoedanigheid van rijksorgaan adviseren en bemiddelen.
In het vijfde lid is bepaald dat de commissaris periodiek rapporteert aan
de Minister van BZK over de werkzaamheden die hij als rijksorgaan heeft
verricht.
In het nieuw toegevoegde zesde lid is bepaald dat eventuele
Wob-verzoeken ter zake uitsluitend door de Minister van BZK worden
behandeld. Voor de commissaris geldt een doorzendplicht als bedoeld in
artikel 2:3 Awb.
Artikel III wijziging WolBES
Onderdeel A (artikel 26 WolBES)
Dit betreft een kleine redactionele wijziging.
Onderdeel B (artikel 34 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 32a Gemeentewet (artikel I, onderdeel B).
Onderdeel C (artikel 37 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 35 Gemeentewet (artikel I, onderdeel C).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

26

Onderdeel D (artikel 55 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 43 Gemeentewet (artikel I, onderdeel D).
Onderdeel E (artikel 56 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 44 Gemeentewet (artikel I, onderdeel E).
Onderdeel F (artikel 73 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 61, achtste lid
(nieuw), Gemeentewet (artikel I, onderdeel F).
Onderdeel G (artikel 77 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 65 Gemeentewet (artikel I, onderdeel J)
Onderdeel H (artikel 78 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 66 Gemeentewet (artikel I, onderdeel K).
Onderdeel I (artikel 87 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 73 Gemeentewet (artikel I, onderdeel L).
Onderdeel J (artikelen 90 en 91 WolBES)
De waarneming van de gezaghebber wordt gewijzigd. Met het nieuwe
artikel 90 WolBES wordt teruggekeerd naar de situatie zoals onder de
Eilandenregeling Nederlandse Antillen (ERNA), toen een externe
waarnemend gezaghebber, benoemd door de Gouverneur, de gezaghebber verving. De relatieve kwetsbaarheid van het bestuur in Caribisch
Nederland brengt met zich dat het beter is dat de gezaghebber bij
verhindering of ontstentenis niet door een eilandgedeputeerde maar door
een externe wordt vervangen. Het is aan de Rijksvertegenwoordiger om
hierin te voorzien. Daarnaast kan de Rijksvertegenwoordiger een
waarnemend gezaghebber benoemen indien hij dit in het belang van het
openbaar lichaam noodzakelijk acht, bijvoorbeeld om de periode tussen
ontslag van de gezaghebber en zijn opvolging door een door de Kroon
benoemde gezaghebber te overbruggen of in geval van een bestuurlijke
crisis.
Onderdeel K (artikel 93 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 80 Gemeentewet (artikel I, onderdeel M).
Onderdeel L (artikel 117 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 82 Gemeentewet (artikel I, onderdeel O).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

27

Onderdeel M (artikel 118 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 84 Gemeentewet (artikel I, onderdeel P).
Onderdeel N (artikel 120 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 95 Gemeentewet (artikel I, onderdeel Q).
Onderdeel O (artikel 123 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 99 Gemeentewet (artikel I, onderdeel R).
Onderdeel P (artikel 126 WolBES)
Artikel 126 WolBES bevat een omissie. Aangezien de eilandsecretaris een
onder het bestuurscollege ressorterende ambtenaar is, dient bij op hem
betrekking hebbende personeelsbesluiten evenzeer getoetst te worden
aan de daarover door het bestuurscollege te stellen regels als bedoeld in
artikel 168, tweede lid, WolBES. In plaats van een verwijzing naar deze
regels geeft artikel 126 WolBES als mogelijke grond voor het onthouden
van goedkeuring door de Rijksvertegenwoordiger – naast strijd met het
recht – strijd met het algemeen belang. Die omissie wordt met de
voorgestelde wijziging hersteld.
Onderdeel Q (artikel 135 WolBES)
Artikel 135 bevat een omissie. Personeelbesluiten betreffende de griffier
en de op de griffie werkzame ambtenaren behoeven de goedkeuring van
de Rijksvertegenwoordiger. Naast strijd met het recht is ook strijd met het
algemeen belang een grond voor de Rijksvertegenwoordiger om zijn
goedkeuring te onthouden. Er dient echter getoetst te worden aan de door
de eilandsraad hierover gestelde regels. Die omissie wordt met de
voorgestelde wijziging hersteld.
Onderdeel R (artikel 150 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 147a Gemeentewet (artikel I, onderdeel S).
Onderdeel S (artikel 168 WolBES)
In onderdeel V is een wijziging van artikel 204 opgenomen die ertoe strekt
dat de goedkeuringsbevoegdheid van de Rijksvertegenwoordiger ten
aanzien van besluiten tot benoeming, bevordering, schorsing en ontslag
van eilandsambtenaren wordt uitgebreid tot degenen die krachtens
overeenkomst van opdracht worden ingehuurd. De regels die het
bestuurscollege ingevolge artikel 168, tweede lid, vaststelt voor het
benoemen, bevorderen, schorsen en ontslaan van ambtenaren en
waaraan de Rijksvertegenwoordiger ingevolge het derde lid bij zijn
goedkeuring toetst, moeten dezelfde betekenis krijgen voor degenen die
op die grondslag voor het openbaar lichaam werkzaamheden verrichten.
Om dat te bewerkstelligen, is een nieuw vierde lid in artikel 168
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

28

Onderdeel T (artikel 172 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 170 Gemeentewet (artikel I, onderdeel U).
Onderdeel U (artikel 188 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging van artikel 61, achtste lid
(nieuw), Gemeentewet (artikel I, onderdeel F).
Onderdeel V (artikel 193 WolBES)
Verwezen zij naar de overeenkomstige wijziging in artikel 66 Gemeentewet (artikel I, onderdeel K), alsmede de wijziging van de artikelen 43 en
65 Provinciewet (artikel II, onderdelen E en J).
Onderdeel W (artikel 200 WolBES)
Met deze wijziging wordt de wettelijke grondslag geregeld voor het fiscaal
onderzoek bij de benoeming van de waarnemend Rijksvertegenwoordiger.
Onderdeel X (artikel 204 WolBES)
In het huidige artikel 204, eerste lid, onder b van de WolBES is bepaald dat
de Rijksvertegenwoordiger is belast met de goedkeuring van besluiten
houdende benoeming, bevordering, schorsing en ontslag van eilandsambtenaren. Ook het huidige artikel 168, derde lid, bepaalt dat besluiten
van het bestuurscollege om eilandsambtenaren te benoemen, te
bevorderen, te schorsen en te ontslaan de goedkeuring behoeven van de
Rijksvertegenwoordiger. Ingevolge artikel 1, tweede lid, van de WolBES
geldt dit niet alleen voor ambtenaren, maar ook voor degenen die op
arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht werkzaam zijn.
Blijkens de voortgangsrapportage van februari 2012 van de Rijksvertegenwoordiger nemen de openbare lichamen daarnaast met regelmaat
personeel aan op basis van een overeenkomst van opdracht. Een aantal
van deze overeenkomsten van opdracht kan naar de inhoud worden
uitgelegd als een verkapte arbeidsovereenkomst. Voorgesteld wordt ook
(besluiten tot) dergelijke overeenkomsten aan de goedkeuring van de
Rijksvertegenwoordiger te onderwerpen. Niet alle overeenkomsten van
opdracht zijn echter per definitie aan te merken als verkapte arbeidsovereenkomsten. In het voorgestelde onderdeel d is daarom als criterium
toegevoegd dat de overeenkomst werkzaamheden betreft die gedurende
ten minste een maand en voor minimaal twee dagen per week worden
uitgevoerd. Hiermee is aangesloten bij de criteria die de rijksbelastingdienst in Europees Nederland hanteert bij de beoordeling van de vraag of
er sprake is van een zogenaamde fictieve arbeidsovereenkomst. In een
overeenkomst van opdracht kan ook overeengekomen worden dat de
opdrachtnemer bij de uitvoering van zijn werkzaamheden gebruik kan
maken van derden. Daarom is in het nieuwe onderdeel d de zinsnede
toegevoegd «of laat verrichten door derden». In het verlengde hiervan
wordt voorgesteld ook artikel 168 te wijzigen (zie onderdeel S).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

29

Artikel IV wijziging Waterschapswet
Onderdeel A (artikel 32a Waterschapswet)
Met deze wijziging wordt de regeling van de rechtspositie van de leden
van het algemeen bestuur van de waterschappen meer in lijn gebracht
met de rechtspositiebepalingen ten aanzien van raadsleden in de
Gemeentewet (artikelen 95 en 99).
Onderdeel B (artikel 44 Waterschapswet)
Deze wijziging ziet op de rechtspositieregeling van de leden van het
dagelijks bestuur van de waterschappen. Toegevoegd wordt in het eerste
lid dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur ook regels
kunnen worden gesteld over niet-financiële voorzieningen. Het vijfde lid
betreft de gegevensvertrekking door de rijksbelastingdienst voor de
verrekening van neveninkomsten van leden van het dagelijks bestuur
overeenkomstig de wijziging van artikel 44 Gemeentewet (artikel I,
onderdeel E).
Onderdeel C (artikel 46 Waterschapswet)
Met deze wijziging wordt een wettelijke grondslag gecreëerd voor fiscaal
onderzoek door de rijksbelastingdienst bij de benoeming van de voorzitter
van een waterschap, overeenkomstig de wijziging van artikel 61, achtste
lid (nieuw), Gemeentewet (artikel I, onderdeel F).
Onderdeel D (artikel 48 Waterschapswet)
Dit betreft de gegevensvertrekking door de rijksbelastingdienst voor de
verrekening van neveninkomsten van de voorzitter van het waterschap.
Vergelijk de overeenkomstige wijzigingen van de artikel 44 en 66 van de
Gemeentewet (onderdelen E en K) ten aanzien wethouders en burgemeesters.
Onderdeel E (artikel 49 Waterschapswet)
Bepaald wordt dat ten aanzien van de voorzitter ook krachtens algemene
maatregel van bestuur regels kunnen worden gesteld over de in het eerste
lid van artikel 49 genoemde onderwerpen. Voorts kunnen voorzieningen
van niet-financiële aard worden geregeld, zoals het ter beschikking stellen
van een computer; vergelijk de overeenkomstige wijziging van artikel 44
Gemeentewet (artikel I, onderdeel E).
Onderdeel F (artikel 94 Waterschapswet)
Evenals bij de burgemeester wordt de verantwoordelijkheid van de
voorzitter van het waterschap voor de bestuurlijke integriteit wettelijk
verankerd. De Handreiking integriteit van politieke ambtsdragers bij
gemeenten, provincies en waterschappen is ook mede door de UvW
opgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

30

Artikel V
Inwerkingtreding vindt plaats bij koninklijk besluit, met de mogelijkheid
van gedifferentieerde inwerkingtreding.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 691, nr. 3

31