Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 XIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie (XIII) voor het jaar 2013

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend
luidt/uitsluitend opmerkingen van redactionele
aard bevat (artikel 26, vijfde lid, van de Wet op
de Raad van State).

Inhoudsopgave

blz.
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

3

B.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN

4

1

Leeswijzer

4

2
2.1
2.1.1
2.2
2.2.1

Het beleid
De beleidsagenda
Belangrijkste mutaties ontwerp-begroting 2013
De Beleidsartikelen
Eenheid van het algemeen regeringsbeleid
11. Goed functionerende economie en markten
12. Een sterk innovatievermogen
13. Een excellent ondernemingsklimaat
14. Een doelmatige en duurzame energievoorziening
15. Een sterke internationale concurrentiepositie
16. Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
17. Groen onderwijs van hoge kwaliteit
18. Natuur en regio
De niet-beleidsartikelen
40. Apparaat
41. Nominaal en onvoorzien

7
7
22
25
25
25
33
47
59
72

2.3

3

4
4.1
4.2
4.3

kst-33400-XIII-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

81
103
110
127
127
130

De baten-lastendiensten
Aansluiting raming begroting baten-lastendiensten met financiering
door moederdepartementen EL&I
Agentschap NL (AgNL)
Agentschap Telecom (AT)
Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Dienst Regelingen (DR)
Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA)

131

Bijlagen
Moties en toezeggingen
ZBO’s en RWT’s
Europese geldstromen

169
169
218
225

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

131
133
139
146
152
158
163

1

4.4
4.5
4.6
4.7

Overzicht evaluatieonderzoek
Verdiepingshoofdstuk
Subsidieoverzicht
Lijst van afkortingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

237
243
259
271

2

A. Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstel
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor
het jaar 2013 vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat/begrotingsstaten
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het
saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten
van de in de staat opgenomen baten-lastendiensten voor het onderhavige
jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen
worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze
memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de batenlastendienten.
De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

3

Leeswijzer

B. Artikelsgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen
1. LEESWIJZER
De leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:
1. Begrotingsstructuur;
2. Prestatiegegevens;
3. Groeiparagraaf;
4. Verwerking motie Schouw en motie Hachchi c.s.
1. Begrotingsstructuur
Verantwoord Begroten
Op 20 april 2011 is de aanpassing van de presentatie van de Rijksbegroting onder de naam «Verantwoord Begroten» in de Tweede Kamer
behandeld (TK, 31 865, nr. 26). De nieuwe presentatie geeft meer inzicht in
de financiële informatie, de rol en verantwoordelijkheid van de minister
en laat een duidelijke splitsing tussen apparaat en programma zien.
In deze begroting zijn alle begrotingsartikelen ingevuld volgens de nieuwe
voorschriften, inclusief de aanpassing van de tabel Budgettaire gevolgen
van beleid.
Beleidsagenda
De beleidsagenda bestaat uit de volgende vijf actielijnen:
• Inzetten op de top en Nederland internationaal sterk positioneren;
• Ruimte bieden aan innovatief ondernemerschap;
• Bevorderen van duurzame welvaart, met oog voor mens en natuur;
• Werken aan duurzame productie en ketens in land- en tuinbouw en
visserij;
• Werken aan een toekomstbestendige energievoorziening.
Voorts bevat de beleidsagenda een overzichtstabel die inzicht geeft in de
Rijksmiddelen die worden ingezet voor het Bedrijfslevenbeleid en de
Topsectoren en is een overzicht opgenomen met de meerjarige programmering van beleidsdoorlichtingen. Tenslotte zijn in de beleidsagenda de
belangrijkste budgettaire mutaties vermeld vanaf de Voorjaarsnota 2012.
Beleidsartikelen
Aansluitend op de beleidsagenda volgt de toelichting op de beleidsartikelen. Per beleidsartikel is een algemene doelstelling opgenomen. De
financiële instrumenten worden toegelicht en voorzien van de
voornaamste acties in 2013, waarmee de actielijnen uit de beleidsagenda
nader worden uitgewerkt.
Met Verantwoord Begroten wordt niet langer gewerkt met operationele
doelstellingen. Daar waar dit toegevoegde waarde heeft voor de presentatie van het voorgenomen beleid en de hiervoor geoormerkte middelen,
zijn de financiële instrumenten geclusterd naar artikelonderdelen. Dit is
van toepassing voor de beleidsartikelen 14 (Een doelmatige en duurzame
energievoorziening), 16 (Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserijen voedselketens) en 18 (Natuur en regio). Bij de andere beleidsartikelen
(11, 12, 13, 15, 17) is de reguliere opzet van Verantwoord Begroten (zonder
operationele doelen/artikelonderdelen) gevolgd.
De bedragen in de budgettaire tabellen van de beleidsartikelen zijn
«x € 1 mln» weergegeven. In de budgettaire tabellen zijn de financiële
instrumenten onderverdeeld naar onder andere de volgende categorieën:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

4

Leeswijzer

subsidies, opdrachten, garanties, leningen, bekostiging, bijdrage aan
baten-lastendiensten, bijdrage aan ZBO’s/RWT’s, bijdrage aan (inter)nationale organisaties. Deze onderverdeling komt ook terug in de structuur
van het beleidsartikel.
2. Prestatiegegevens
Algemeen
In de beleidsartikelen wordt onder de algemene doelstelling aangegeven
waar de minister van EL&I voor verantwoordelijk is. Indien voor deze
doelstellingen een directe relatie gelegd kan worden tussen het gevoerde
beleid en de gewenste (maatschappelijke) uitkomst, zijn prestatieindicatoren opgenomen. Bij de doelstellingen waarbij EL&I een belangrijke bijdrage kan leveren door de juiste randvoorwaarden te creëren en
het resultaat afhankelijk is van externe factoren, is het niet of beperkt
mogelijk om prestatie-indicatoren op te nemen en moet worden volstaan
met kengetallen over ontwikkelingen op het betreffende beleidsterrein.
Daarnaast zijn prestatie-indicatoren opgenomen op instrumentniveau, die
inzicht geven in het bereiken van specifieke resultaten.
Monitoring bedrijfslevenbeleid
In het kader van de monitoring van het bedrijfslevenbeleid zijn de
hoofddoelstellingen van het bedrijfslevenbeleid in de beleidsartikelen 12
en 13 opgenomen:
1. Nederland in de top 5 van kenniseconomieën in de wereld (in 2020);
2. Stijging van de Nederlandse R&D-inspanningen naar 2,5% van het
Bruto Binnenlands Product (in 2020);
3. Topconsortia voor Kennis en Innovatie waarin publieke en private
partijen participeren voor meer dan € 500 mln waarvan tenminste
40% gefinancierd door het bedrijfsleven (in 2015).
Daarnaast zijn bij deze beleidsartikelen op instrumentniveau prestatieindicatoren opgenomen. Bij het meten van de effecten van het bedrijfslevenbeleid is gekozen voor een aanpak waarbij de indicatoren en streefwaarden een zo direct mogelijke relatie hebben met de
beleidsinspanningen, sectoractiviteiten en de beleidsoutput. Dit gebeurt
zowel bij de generieke instrumenten als voor de topsectoren. Door bij
effectmeting dicht bij de directe output van de beleidsinspanningen te
blijven, ontstaat een beter zicht op de directe resultaten van het beleid.
In samenwerking met Agentschap NL, het Centraal Bureau Statistiek
(CBS) en het Economische Instituut voor Midden- en Kleinbedrijf (EIM)
wordt gewerkt aan een nulmeting voor de topsectoren. Deze nulmeting
legt de basis voor de monitoring en voor de toekomstige evaluatie van het
op de topsectoren gerichte beleid. Daarnaast worden in iedere topsector
meetbare indicatoren en streefwaarden gekoppeld aan de doelen en
ambities die de topteams hebben geformuleerd. In de sectoragenda’s,
innovatiecontracten en human capitalagenda’s hebben de topteams acties
opgenomen die zij ten uitvoer zullen brengen en waarvan zij de voortgang
zullen monitoren. Bij de monitoring en effectmeting van het bedrijfslevenbeleid maakt het kabinet ook gebruik van de adviezen die een externe
werkgroep (met experts van onder andere CBS, Centraal Plan Bureau
(CPB), Algemene Rekenkamer en wetenschap) onder leiding van prof. dr.
J. Theeuwes gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

5

Leeswijzer

Naast de in de begroting opgenomen informatie heeft AgentschapNL een
pilotwebsite, www.volginnovatie.nl, waarop resultaten van innovatiebeleid vanaf 2010 worden getoond. Hiermee wordt ook tegemoet
gekomen aan de motie Koppejan1 en de aanbevelingen uit het rapport
Innovatiebeleid van de Algemene Rekenkamer. Ook zal jaarlijks een
voortgangsrapportage over het bedrijfslevenbeleid naar de Tweede Kamer
worden gestuurd.
3. Groeiparagraaf
De volgende toezeggingen van de Staatssecretaris van EL&I tijdens het
Begrotingsonderzoek «Landbouw en Natuur» van 24 november 2011 zijn
in deze begroting verwerkt:
– Zoals aangegeven in de brief aan de Tweede Kamer (TK, 33 000 XIII, nr.
186), is de transparantie van de begroting 2013 verbeterd. Dit komt tot
uiting in de nieuwe opzet van de beleidsartikelen volgens de uitgangspunten van Verantwoord Begroten.
– Om de informatievoorziening richting Tweede Kamer inzake de
uitvoeringsbudgetten van de baten-lastendiensten te verbeteren, is in
hoofdstuk 3 (De baten-lastendiensten) een overzichtstabel batenlastendiensten opgenomen. In deze tabel is de aansluiting te maken
tussen de «opbrengst moederdepartement» zoals opgenomen in de
baten-lastenparagrafen en de «bijdrage aan baten-lastendiensten»
zoals opgenomen in de begrotingsartikelen.
4. Verwerking motie Schouw en motie Hachchi c.s.
Motie Schouw
De motie Schouw c.s. (TK, 2010–2011, 21 501-20, nr. 537) verzoekt de
regering de landenspecifieke aanbevelingen voor Nederland in het kader
van het Europees semester een eigenstandige plaats te geven in de
departementale begrotingen, zodat duidelijk is hoe met de aanbevelingen
wordt omgegaan. De voor het beleidsterrein van EL&I meest relevante
aanbeveling is de volgende:
Innovatie, investeringen in particulier onderzoek en ontwikkeling en
nauwere banden tussen de wetenschapswereld en het bedrijfsleven te
stimuleren, alsook industriële vernieuwing te bevorderen door middel van
passende prikkels in het kader van het bedrijfslevenbeleid, en daarbij de
toegankelijkheid voor niet tot de topsectoren behorende ondernemingen
te waarborgen en het fundamenteel onderzoek veilig te stellen.
Deze aanbeveling heeft een plaats gekregen in artikel 12 (Een sterk
innovatievermogen) van deze begroting.
Motie Hachchi c.s.
Ter uitvoering van de motie Hachchi c.s. (TK, 33 000 IV, nr. 28) brengen
departementen in kaart welke uitgaven zij doen in Caribisch Nederland,
uitgesplitst per instrument. Hiervoor geldt een ondergrens van
€ 1 mln. De totale uitgaven van EL&I voor Caribisch Nederland in 2013
bedragen € 2,2 mln. Deze uitgaven zijn verdeeld over de begrotingsartikelen 11, 13, 14, 18 en 40. De uitgaven per begrotingsartikel zijn lager dan
de ondergrens van € 1 mln. Hierdoor zijn de uitgaven van EL&I voor
Caribisch Nederland niet apart opgenomen in de budgettaire tabellen.
1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
33 000-XIII, nr. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

6

Beleidsagenda

2. HET BELEID
2.1 De Beleidsagenda
Gezien de demissionaire status van het kabinet, is gekozen voor een
beperkte technische invulling van de begroting 2013. De Beleidsagenda
zal vooral ingaan op relevante beleidsarme ontwikkelingen die de
begroting in financiële zin raken. In de artikelen worden, zoals in andere
jaren, de relevante financiële uitgaven vermeld, evenals beleidsinformatie
die samenhangt met de voorgenomen uitgaven.
Het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I)
staat voor een ondernemend Nederland, met een sterke internationale
concurrentiepositie en met oog voor duurzaamheid. We zetten ons in voor
een uitstekend ondernemersklimaat. Door de juiste randvoorwaarden te
creëren en door ondernemers de ruimte te geven om te vernieuwen en te
groeien. Door aandacht te hebben voor onze natuur en leefomgeving.
Door samenwerking te stimuleren tussen onderzoekers en ondernemers.
Zo bouwen we onze topposities in landbouw, industrie, diensten en
energie verder uit en investeren we in een krachtig en duurzaam
Nederland.
In 2013 werkt EL&I onder andere aan de volgende hoofdpunten:
1. Inzetten op de top en Nederland internationaal sterk positioneren
– Start van Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s), waarmee
overheid en bedrijfsleven samen zorgen voor meer uitgaven aan R&D,
ter bevordering van onderzoek en innovatie in de topsectoren.
– Uitvoering van Human Capital Agenda’s (HCA), Masterplan Bèta en
Technologie en centra voor innovatief vakmanschap, voor een betere
aansluiting tussen (vak)onderwijs en arbeidsmarkt in sectoren waar
Nederland internationaal concurrerend wil blijven.
– Versterken van de positie Nederlandse bedrijfsleven, in het bijzonder
het midden- en kleinbedrijf (MKB) in opkomende markten, door
mogelijkheden te bieden voor financieringsgarantie, gerichte (financiële) ondersteuning en nauwere samenwerking met de Ministeries van
Financiën en Buitenlandse Zaken (uitvoering van recente Kamerbrief
«Exportbeleid»).
– Het komende jaar worden 17 handelsmissies georganiseerd, vooral
naar landen waar ondernemers uit de negen topsectoren de grootste
kansen zien. Met deze missies wil EL&I de kansen van het Nederlandse
bedrijfsleven op interessante markten bevorderen.
2. Ruimte bieden aan innovatief ondernemerschap
– Ondernemers hebben ruimte nodig om te ondernemen. Daarom
schrapt het kabinet in 2013 bijna € 110 mln aan administratieve lasten.
Zo worden rond het natuurbeleid de administratieve lasten (5 %) en
nalevingskosten (8%) verminderd.
– Ondernemers hebben daarnaast kapitaal nodig om hun groeiplannen
te financieren. Daarom wordt het Innovatiefonds MKB+ uitgebreid ter
ondersteuning van de later stage risicokapitaalmarkt. Hier profiteert
met name het MKB van. Daarnaast wordt het budget voor de Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) verhoogd tot € 1 mld en worden maatregelenonderzocht om de regeling meer kostendekkend te maken.
Hierover wordt de Kamer nog voor de begrotingsbehandeling
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

7

Beleidsagenda

–

Het kabinet zal een kabinetsbrede visie op e-privacy aan de Kamer
sturen. Daarbij zal vanaf 1 januari 2013 nieuwe wetgeving omtrent
zogenoemde trackingcookies inwerkingtreden. Hierdoor worden
eindgebruikers beter beschermd tegen het volgen van hun surfgedrag.

3. Bevorderen van duurzame welvaart, met oog voor mens en
natuur
– De afwikkeling van de decentralisatie van het natuurbeleid naar de
provincies.
– Behandelen en ten uitvoer brengen van het wetsvoorstel Wet
Natuurbescherming, gericht op behoud van de natuur, met ruimte
voor ondernemerschap.
– Het afronden van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) door
bestuurlijke vaststelling en het starten van de vergunningverlening en
het aanwijzen van de resterende Natura2000-gebieden.
– Maatschappelijk verantwoord ondernemen en het tegengaan van
mensenrechtenschendingen door bedrijven worden gestimuleerd door
verdere implementatie van de OESO-Richtlijnen en het Ruggie
Framework in samenwerking met het bedrijfsleven en het Ministerie
van Buitenlandse Zaken.
4. Werken aan duurzame productie en ketens in land- en
tuinbouw en visserij
– Een sterk, groen en vereenvoudigd Europees Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid vanaf 2014 en een duurzaam en innovatief Gemeenschappelijk Visserijbeleid.
– Een afname van antibioticagebruik in de veehouderij in 2013 met 50%
ten opzichte van 2009 en in 2015 een reductie met 70% tenopzichte van
20091. Tevens implementatie in 2013 van de UDD-maatregel, waarbij
een veehouder alleen onder strikte voorwaarden zelf antibiotica mag
toedienen.
– Implementatie van het stelsel verantwoorde mestafzet en verplichte
mestverwerking in 2013 en onderhandelingen over een akkoord met
de Europese Commissie over het Vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2014–2017 en een nieuwe derogatie.
– Aanpak van de schaalgrootte van de veehouderij, waarin ketengestuurde verduurzaming en een zorgvuldige inpassing van veehouderijbedrijven in de lokale leefomgeving centraal staan.
5. Werken aan een toekomstbestendige energievoorziening
– In 2020 moet 14% van de energie duurzaam zijn opgewekt. Daarom zal
ook in 2013 de Stimuleringsregeling Duurzame energieproductie
(SDE+) beschikbaar zijn voor burgers en ondernemers die zelf
duurzame energie willen opwekken. Het open te stellen budget wordt
afgestemd op het structureel beschikbare jaarlijks kasbudget van € 1,4
mld.
– Om meer besparing van energie te stimuleren, neemt het kabinet in
2013 een besluit over de grootschalige uitrol van slimme energiemeters.
– Algehele herziening van de Elektriciteitswet 1998 en Gaswet en
experimenteer-AMvB voor lokale duurzame initiatieven. Doel is de
transitie naar duurzame energie te ondersteunen, een vermindering
van regeldruk, investeringsrisico’s en uitvoeringslasten en betere
aansluiting op de EU-regels.

1

TK, 2011–2012, 29 683, nrs. 124 en 125.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

8

Beleidsagenda

Na een korte analyse van de te verwachtten economische ontwikkelingen
in 2013, worden hieronder aan de hand van vijf actielijnen de hoofdpunten van het beleid van het kabinet in 2013 uiteengezet.
Ontwikkelingen in de Nederlandse economie: Na tweede dip
volgt traag herstel
De Nederlandse economie is in veel opzichten sterk. We hebben na
Luxemburg en de Verenigde Staten het hoogste bruto binnenlands
product per hoofd van de bevolking. Nederland is op de wereldranglijst de
vijfde exporteur en de zevende buitenlandse investeerder. Wat betreft de
concurrentiekracht is Nederland dit jaar met twee plaatsen gestegen naar
de vijfde plaats1. Daarnaast draagt onze reputatie van goed economisch
en budgettair beleid ertoe bij dat we een lage risicopremie betalen op de
financiële markten. Daardoor behoort de rente in Nederland tot de laagste
van Europa.
Desondanks hebben de financiële crisis en de eurocrisis de Nederlandse
economie zwaar getroffen. Halverwege vorig jaar begon in Nederland
opnieuw een periode van economische krimp, terwijl de Nederlandse
economie nog niet volledig was hersteld van de vorige recessie. Door de
aanhoudende onrust zal de Nederlandse economie naar verwachting ook
dit jaar krimp vertonen. Het CPB raamt voor 2012 een krimp van 0,5% en
voor 2013 een groei van 0,75%. De werkloosheid loopt op. Ze lag in juni
2012 op 5,1% volgens de EU-definitie, ruim onder het gemiddelde van het
Eurogebied van 11,2%. Een belangrijke verklaring voor de recessie zijn de
achterblijvende binnenlandse bestedingen, vooral van huishoudens. Dit
hangt samen met de daling van reële inkomens en vermogensverliezen,
maar ook met de verhoging van pensioenpremies, -kortingen op
pensioenuitkeringen en afbouw van schulden.
Het herstel van de Nederlandse economie is zeker in 2012 in grote mate
afhankelijk van de internationale handel. Het zwaartepunt daarvan ligt
voor Nederland voorlopig in Europa. Nog altijd is meer dan driekwart van
onze export gericht op Europa. Dat tempert het herstel. Momenteel zet de
Europese Unie (EU) belangrijke stappen om de eurocrisis te boven te
komen, variërend van de opzet van noodfondsen tot versterking van
budgettaire en economische coördinatie. Ook voeren landen door heel
Europa ambitieuze structurele hervormingen door om het groeivermogen
te versterken. Het kabinet zet zich in voor een sterke Europese groeiagenda, onder meer door te zorgen dat bedrijven en kennisinstellingen
optimaal gebruik kunnen maken van de EU-innovatiegelden, door de
kosten voor een Europees octrooi te verlagen, de interne markt te
versterken en meer ruimte te creëren voor het MKB. De Europese
schuldencrisis duurt voorlopig wel voort. De financiële sector staat nog
niet op vaste grond. Ondanks een voorzichtig herstel van de wereldhandel
begin 2012, zijn de Europese exportcijfers matig. En zelfs de opkomende
economieën, een belangrijke drijfveer van de wereldhandel, blijken niet
immuun voor de heersende onrust. Het is de verwachting dat de
economie van de EU als geheel in 2012 niet zal groeien. In 2013 wordt een
gematigde economische groei van 1,3% verwacht voor de EU, tegen een
groei in de wereld als geheel van 3,75%. Tegen deze achtergrond is het
niet verwonderlijk dat de Nederlandse economie slechts gematigd
herstelt.

1

The Global Competitiveness Report
2012–2013, World Economic Forum (WEF).

De overheidsfinanciën herstellen wel voorspoedig. Dankzij het Begrotingsakkoord 2013 komt het begrotingstekort in 2013 volgens de nieuwe
ramingen van het CPB uit op 2,7% van het BBP. Daarmee wordt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

9

Beleidsagenda

3%-tekortdoelstelling van de EU gehaald. Dit vergroot het vertrouwen van
de financiële markten in de kredietwaardigheid van ons land.
De uitgangspositie van Nederland is, ondanks de economische situatie,
behoorlijk goed. Wel is er geen reden om achterover te leunen. Alle zeilen
moeten worden bijgezet voor duurzaam herstel. Duurzaam herstel dat de
komende periode een ambitieuze inzet op Europees niveau vergt om de
schuldencrisis te boven te komen en vertrouwen te herstellen. Om onze
welvaart voor de toekomst veilig te stellen moeten we investeren in
innovatie, onderwijs en vergroening van de economie. Via de onderstaande vijf actielijnen wil EL&I zorgen voor duurzame groei en banen, nu
en in de toekomst.
1. Inzetten op de top en Nederland internationaal sterk positioneren
Nederland heeft alles in huis om te behoren tot de leidende kenniseconomieën van de wereld. Vooral in de topsectoren van onze economie
kunnen ondernemers, onderzoekers en onderwijs ervoor zorgen dat
Nederland een van de meest concurrerende en innovatieve landen ter
wereld is en blijft. Opdat we ook in de toekomst onze welvaart behouden
en verzekerd zijn van goede zorg, onderwijs en pensioenen heeft het
kabinet het nieuwe bedrijfslevenbeleid opgezet.
Dit beleid streeft een excellent ondernemers- en innovatieklimaat na voor
alle ondernemers (zie paragraaf 2); met extra focus op de versterking van
negen topsectoren1 van de Nederlandse economie.
In de topsectorenaanpak zitten ondernemers, onderzoekers en onderwijsinstellingen zelf aan het stuur. Zíj weten het beste hoe ze de concurrentiekracht van hun sector kunnen versterken. De overheid faciliteert door te
zorgen voor excellente randvoorwaarden en door de samenwerking te
stimuleren tussen ondernemers, onderzoekers en onderwijsinstellingen.
Ook de positie van het ongebonden fundamentele onderzoek blijft hierbij
geborgd. EL&I werkt daarbij nauw samen met het Ministerie van OCW.
Privaatpublieke samenwerking is dus cruciaal. Het regionale beleid sluit
aan op het topsectorenbeleid. De samenwerking binnen de topsectoren
heeft in 2012 geleid tot het eerste Nederlandse Kennis- en Innovatiecontract, de Human Capital Agenda’s (HCA), de Roadmap ICT en de internationaliseringsoffensieven2. Daarnaast is Biobased Economy als dwarsdoorsnijdend thema voor de topsectoren vastgesteld. De innovatiecontracten
en de inzet van kennisinstellingen, departementen en bedrijven worden in
2013 geactualiseerd (zogenaamde rolling agenda’s).

1
De topsectoren zijn Chemie, High Tech
Systemen en Materialen, Agro&Food,
Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, Water,
Logistiek, Life Sciences & Health, Creatieve
Industrie, Energie. Daarnaast is de Regiegroep
Acquisitie en Vestigingsklimaat in het leven
geroepen. Dit was voorheen de topsector
Hoofdkantoren.
2
Zie de diverse kamerbrieven: TK, 32 637, nr.
15, 32 637, nr. 32

Doel van het Kennis- en Innovatiecontract is het verhogen van met name
de private investeringen in R&D. Want vooral met de private R&D loopt
Nederland achter in Europa. Via het Kennis- en Innovatiecontract
investeert het bedrijfsleven in 2013 ongeveer € 1,8 mld. Hier staat een
publieke bijdrage van kennisinstellingen en (regionale) overheden
tegenover van ruim € 0,9 mld. Dit najaar brengen de kennisinstellingen
hun inzet voor de jaren 2014 en 2015 uit. Dat is van groot belang om de
private investeringen echt los te krijgen, want succesvol investeren in
innovatie slaagt alleen bij een langjarig (financieel) commitment.
Mede om de gestelde ambitie in de innovatiecontracten gezamenlijk te
realiseren zijn in iedere topsector Topconsortia voor Kennis en Innovatie
(TKI’s) ingericht. TKI’s zijn structurele verbanden waarin partijen uit het
bedrijfsleven, de wetenschap en de (semi-)publieke sector samenwerken
om richting te geven aan onderzoek, innovatie en valorisatie (kennis,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

10

Beleidsagenda

kunde, kassa). In het najaar van 2012 doen de topteams concrete
voorstellen voor de verdere vormgeving, structuur en werkwijze van de
TKI’s, zodat ze kunnen starten in 2013. Om deze privaatpublieke samenwerking verder te stimuleren, introduceert de overheid in 2013 de
generiek vormgegeven TKI-toeslag met een budget van € 77,1 mln. Dit
budget zal oplopen in 2016 naar € 89 mln. De hoogte van de toeslag is
afhankelijk van de private cash-bijdrage van de topsector zelf. Om te
zorgen dat ook het MKB maximaal kan meedoen aan het onderzoek van
de TKI’s, heeft iedere TKI een MKB-loket ingericht. Het loket moet kennis
over de TKI’s verspreiden in de topsectoren en de positie van het MKB in
EU-programma’s als Horizon 2020 en Eureka/Eurostars versterken. In 2013
zullen de Innovatieprestatiecontracten (IPC’s) nauwer op het topsectorenbeleid worden aangesloten.
Om transparanter aan te geven wat de resultaten zijn van de door het
kabinet gesteunde innovatieprojecten, kunnen deze op elk moment
worden bekeken gevolgd op de website www.agentschapnl.nl/
volginnovatie. Hiermee is transparant welke bedrijven innovatiegelden
ontvangen en wat de resultaten zijn1.
Doel van de Human Capital Agenda’s (HCA) is onder meer om leerlingen
beter op te leiden voor die beroepen waar de arbeidsmarkt om vraagt,
vooral in de topsectoren van onze economie. Daarom wordt in 2013 in
iedere topsector minimaal één centrum voor innovatief vakmanschap
(MBO) en minimaal één center of expertise (HBO) opgericht. Bij het
uitvoeren van de HCA’s wordt nauw samengewerkt met OCW. Een ander
belangrijk doel van de HCA’s is om het bestaande personeelsbestand
optimaal te benutten, bijvoorbeeld via een leven lang leren en sociale
innovatie. Doel van de Roadmap ICT is om in de topsectoren optimaal
gebruik te maken van de kansen die ICT biedt.
De topsectorenaanpak gaat nadrukkelijk over de landsgrenzen heen. Door
middel van internationaliseringsoffensieven zijn de internationale
ambities van de topsectoren medio 2012 vastgesteld. Deze ambities zijn
medebepalend voor de internationale inzet van het kabinet. EL&I zet in op
het bevorderen van handel, technologische samenwerking en investeringsacquisitie. In Europa, maar ook daarbuiten. In EU-verband streven de
topteams naar een optimale aansluiting op de programma’s van Horizon
2020 (de opvolger van 7e Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling). Daarnaast bestaan andere EU-middelen die bij
kunnen dragen aan het topsectorenbeleid, zoals het Europees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling (EFRO) voor innovatie, werkgelegenheid en
duurzame economische groei in specifieke regio’s. Momenteel onderhandelt EL&I in Brussel over de verordeningen voor de nieuwe periode
EFRO (2014–2020). Deze zullen in 2013 worden afgerond.

1
Nav Motie Koppejan: TK, vergaderjaar
2011–2012, 33 000-XIII, nr. 25.

De Nederlandse overheid zet de internationale ambities van de topsectoren kracht bij door extra in te zetten op economische diplomatie. Dat
betreft het slechten van handelsbarrières, het openen van nieuwe markten
en trouble shooting voor Nederlandse bedrijven, evenals samenwerking
op het gebied van kennis en innovatie met internationale partijen. Ook het
aangaan van strategische partnerschappen ter bevordering van de
voorzieningszekerheid van grondstoffen behoort tot deze inzet. EL&I
organiseert daartoe 17 handelsmissies in 2013 (onder andere naar de
opkomende markten), de economische en landbouwafdelingen op de
posten zullen nauwer samenwerken in één cluster voor een samenhan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

11

Beleidsagenda

gende dienstverlening aan het Nederlandse bedrijfsleven. Tevens zal het
kabinet werken aan een beter financieringspakket voor ondernemers bij
export en buitenlandse investeringen1. Ook wordt de Transitiefaciliteit
uitgebreid, in samenwerking met Ontwikkelingssamenwerking.
In EU-verband spant het kabinet zich in om bilaterale handelsakkoorden af
te sluiten tussen de Europese Unie en in economisch opzicht interessante
landen en regio’s. Naar verwachting worden de onderhandelingen met
Canada en Singapore dit jaar afgerond, zodat deze akkoorden in 2013
kunnen worden toegepast. Mogelijk kunnen in 2013 de onderhandelingen
met Maleisië en India worden afgerond. Naar verwachting worden met
Japan en de Verenigde Staten onderhandelingen gestart. Deze akkoorden
zullen een grote stimulans zijn voor het handelsverkeer met deze landen
en leiden tot groei van de welvaart en de werkgelegenheid in de EU.
Economische diplomatie wordt ook ingezet om buitenlandse bedrijven
naar Nederland te halen. De Netherlands Foreign Investment Agency
(NFIA) staat hiervoor aan de lat. De nadruk ligt op het aantrekken van
hoogwaardige, strategische investeringen in de topsectoren, met speciale
aandacht voor hoofdkantoren en R&D-centra. Bedrijven en kennisinstellingen worden actiever betrokken bij het acquisitiebeleid. Ook de
Rijksoverheid en regionale overheden gaan nauwer samenwerken, om
Nederland als één geheel te positioneren in het buitenland. De NFIA heeft
in 2013 als doel om voor € 700 mln strategische investeringen naar
Nederland te halen.
2. Ruimte bieden aan innovatief ondernemerschap2
Eén op de acht werkende Nederlanders verdient zijn geld als ondernemer.
Het MKB zorgt voor maar liefst tweederde van de nieuwe banen. Met het
bedrijfslevenbeleid zorgt het kabinet dat ondernemers de ruimte krijgen
om te innoveren, te investeren en te exporteren. We pakken onnodige
regels en bureaucratie aan. We zorgen voor betere toegang tot financiering. En we verbeteren de publieke dienstverlening. Zo bouwt de
overheid aan een uitstekend ondernemings- en vestigingsklimaat.
Goede toegang tot financiering is essentieel voor een innovatief en
concurrerend Nederland. Maar kleine, innovatieve bedrijven en starters
hebben steeds meer moeite met het vinden van financiering. Daarom
helpt EL&I ondernemers via verschillende instrumenten aan betere
toegang tot kapitaal, waaronder de algemene garantieregelingen als de
Borgstellingsregeling voor het MKB (BMKB) en de Groeifaciliteit en via
instrumenten als het Innovatiefonds MKB+, de Wet Bevordering Speur- en
Ontwikkelingswerk (WBSO) en de Research & Development Aftrek (RDA).
Om nieuw aanbod van financiering voor het MKB te stimuleren zal er een
pilot worden gestart waarmee de BMKB wordt opengesteld voor
niet-banken. Ook wordt er bekeken of de garantieregelingen Garantie
Ondernemingsfinanciering (GO) en Groeifaciliteit onder voorwaarden
gebruikt worden om de financiering van nieuwe aanbieders van
MKB-financiering te ondersteunen.

1
Bij de uitvoering van de recente kamerbrief
over het exportbeleid.
2
Begrotingsartikelen: artikel 11: Goed
functionerende economie en markten, artikel
12: Een sterk innovatievermogen, artikel 13:
Een excellent ondernemingsklimaat.

Op het terrein van innovatiefinanciering is per 1 januari 2012 het
Innovatiefonds MKB+ van start gegaan. Via dit revolverende fonds is
€ 500 mln beschikbaar voor risicokapitaal en leningen in de periode 2012
tot en met 2015. Bedrijven betalen deze financieringen terug wanneer hun
investering succesvol is. En daarmee kunnen weer andere ondernemers
worden geholpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

12

Beleidsagenda

Verschillende (fiscale) regelingen stimuleren de investeringen in kennis en
innovatie. Ondernemers krijgen via de Wet bevordering Speur- en
Ontwikkelingswerk (WBSO) extra belastingaftrek voor de loonkosten van
R&D-personeel. Via de nieuwe Research & Development Aftrek (RDA) is er
sinds dit jaar een extra belastingaftrek geïntroduceerd in de inkomsten- of
vennootschapsbelasting voor de overige R&D-kosten en uitgaven.
Uit de WBSO-evaluatie over de periode 2006–2010 blijkt dat het
instrument doet wat het beoogt: het bevorderen van de private loonuitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk. In 2013 zal het plafond van de
WBSO worden aangepast, de eerste schijf zal worden verlengd, het hoge
percentage zal worden gereduceerd en bezien zal worden of de aanvraagsystematiek verder kan worden verbeterd. De vergoedingspercentages
van de RDA zullen in 2013 worden aangepast naar gelang het beroep op
de regeling en het beschikbare budget.
Een overheid die ondernemerschap wil stimuleren moet de regeldruk tot
een minimum beperken. Het verlagen van regeldruk is en blijft daarom
een kabinetsspeerpunt. Met succes: sinds het einde van 2010 zijn
ondernemers € 950 mln minder kwijt aan het voldoen aan van administratieve verplichtingen en aan het naleven van regels. Het kabinet heeft
bovendien maatregelen voorbereid die leiden tot nog een miljard minder
administratieve lasten en € 250 mln lagere nalevingkosten tussen 2012 en
2015. Specifiek voor Zelfstandigen zonder personeel (ZZP) is het
ZZP-actieplan uitgebracht met maatregelen om ook de administratieve
lasten voor deze ondernemers verregaand te verminderen. Ook
gemeenten en provincies spelen een belangrijke rol bij het terugdringen
van regeldruk. Provincies en gemeenten hebben afgesproken dat ze vanaf
2012 de lokale administratieve lasten met 5% per jaar verminderen. Zo
verbeteren veel gemeenten hun dienstverlening aan bedrijven door een
Bewijs van Goede Dienst te halen en hun Digitale Steden Agenda uit te
voeren.
In het kader van lastenverlichting voor ondernemers zijn per 1 januari
2013 de heffingen van de Kamers van Koophandel (KvK) afgeschaft.
Bovendien worden de KvK’s gemoderniseerd en samengevoegd met
Syntens [tot één zelfstandig bestuursorgaan]. Daardoor kunnen ondernemers voor al hun overheidszaken straks naar het Ondernemersplein.
Het organisatieontwerp voor het Ondernemersplein is inmiddels met de
Tweede Kamer besproken. Momenteel ligt het wetsvoorstel dat deze fusie
mogelijk maakt bij de Raad van State en wordt er tevens gewerkt aan de
praktische implementatie.
In het verlagen van de administratieve lasten speelt ICT een belangrijke
rol. De overheid verbetert de dienstverlening door ICT toepassingen uit de
Digitale agenda, zoals het Ondernemersdossier. Hierdoor treden er ook
minder administratieve lasten op. Deze Digitale Agenda.nl focust zich op
het effectief inzetten van ICT voor groei en welvaart en welke randvoorwaarden daarvoor nodig zijn. Daarnaast is in het kader van het stimuleren
van de biobased economy gestart met een project gericht op het opheffen
van belemmeringen in wet- en regelgeving op dit gebied.
De overheid werkt ook aan het vergroten van het vertrouwen van
gebruikers in internet en ICT. Dat is cruciaal voor ondernemers, aangezien
vrijwel alle sectoren afhankelijk zijn van een goed functionerend interneten telecominfrastructuur. In 2013 zal een kabinetsbrede visie op e-privacy
aan de Tweede Kamer worden gepresenteerd en invulling worden
gegeven aan de Europese cybersecurity strategie die eind 2012 vastge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

13

Beleidsagenda

steld zal worden. EL&I werkt daarbij nauw samen met het Ministerie van
Veiligheid en Justitie.
EL&I zet zich in voor goedwerkende markten, onder andere voor de
telecommarkt. De vraag naar bandbreedte neemt per jaar met 30% tot
40% toe. In 2012 en 2013 komt meer beschikbaar voor sneller mobiel
dataverkeer. Eind oktober 2012 start de multiband-veiling. Afhankelijk van
de uitslag treden ook nieuwkomers toe op de markt voor mobiele
communicatie en worden de huidige 900 MHz en 1 800 MHz vergunningen
tijdelijk verlengd om vergunninghouders voldoende tijd en gelegenheid te
geven hun netwerken om te zetten naar de nieuwe frequenties, zonder dat
de continuïteit van de huidige GSM dienstverlening risico loopt. In 2013
zal – op basis van het in 2012 geconsulteerde uitgiftebeleid – een
verdeling plaatsvinden van beschikbare ruimte in de 3.5 Ghz frequentieband voor mobiel dataverkeer.
Gelet op lange transitietermijnen (de operators moeten ruim van tevoren
technische plannen kunnen maken voor het eventueel verplaatsen van
hun klanten naar nieuwe frequenties en toepassingen) en gelet op het
zorgvuldig ontwikkelen van een verdeelmodel, zal al in 2013 het verdeelbeleid voor de 2 GHz-frequenties (mobiel dataverkeer) worden geformuleerd. Op 1 september 2013 dienen alle landelijke radio-omroepen, zowel
commercieel als publiek, digitale radio aan te bieden in een geografisch
verzorgingsgebied dat minimaal 40% van Nederland beslaat.
3. Bevorderen van duurzame welvaart, met oog voor mens en
natuur1
Welvaart en welzijn in Nederland gaan verder dan een uitmuntend
ondernemingsklimaat. De p van profit is onlosmakelijk verbonden met de
p van planeet en de p van personen. Daarbij gaat het om een aantrekkelijke leefomgeving, voldoende bescherming voor consumenten en een
duurzame economische ontwikkeling met een brede verantwoordelijkheid
voor de wereld om ons heen. Het kabinet streeft naar groene groei. Het
doel is om de toekomstige welvaart te vergroten, rekening houdend met
schaarste van natuur en grondstoffen, en daarbij de belasting van het
milieu te verlagen.
Natuur draagt bij aan een welvarende samenleving en is belangrijk voor
duurzame economische groei en welvaart. Het kabinet werkt in 2013 aan
het adequaat beschermen van natuur en biedt tegelijkertijd voldoende
ruimte voor economische ontwikkeling. Dat doet het kabinet in 2013 onder
meer via de decentralisatie van het natuurbeleid, door regels te vereenvoudigen en door de afronding en brede inzet van de PAS. Via het
wetsvoorstel Wet Natuurbescherming blijft de bescherming van natuur op
niveau, terwijl ruimte voor ondernemerschap wordt geoptimaliseerd. De
nieuwe wet moet leiden tot een vermindering van de administratieve
lasten rond natuurbeleid van 5%, alsmede een reductie van de nalevingskosten van 8%. De regelgeving wordt vereenvoudigd en moet de
taakverdeling tussen bestuurslagen eenduidiger maken, mede in het licht
van de decentralisatie van natuurtaken. Verder gebeurt het ook via de
vergroening van de economie binnen het nieuwe Gemeenschappelijk
Landbouw Beleid (GLB) en door nieuwe vormen van publiekprivate
samenwerking, zoals de Green Deals.

1

Begrotingsartikel 18: Natuur en Regio.

In 2013 gaat het kabinet verder met de uitvoering van de decentralisatieafspraken, zoals afgesproken in het bestuursakkoord. De decentralisatie
maakt maatwerk mogelijk om gebiedsprocessen te versnellen en om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

14

Beleidsagenda

inrichting en beheer slagvaardig vorm te geven. De beschikbare middelen
van de herijkte Ecologische Hoofd Structuur (EHS) worden hiervoor ter
beschikking gesteld aan de provincies. In 2013 wordt de Wet Inrichting
Landelijk Gebied (WILG) gewijzigd. EL&I blijft verantwoordelijk voor de
nakoming van internationale afspraken rond natuur en biodiversiteit. In
2013 werkt het kabinet aan het opzetten van een verbeterd monitoringsysteem om de voortgang van te behalen internationale natuurdoelen te
bewaken. Het nieuwe systeem kan vanaf 2014 gebruikt worden voor
rapportages op het gebied van natuur en biodiversiteit. De Nederlandse
TEEB-studies1, waarin de economische waarde van natuur en ecosystemen beter in beeld komt, worden afgerond en beoordeeld op kansrijke
handelingsperspectieven voor markt en overheden.
In 2013 wordt de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) afgerond, na
bestuurlijk akkoord hierover eind 2012. Doel van de PAS is het versterken
van de natuurkwaliteit, waarbij ook de economische ontwikkeling in en
rond Natura2000-gebieden wordt gefaciliteerd en de vergunningverlening
vereenvoudigd. In ruim 90% van de gebieden zal de PAS oplossing bieden
voor de stikstofproblematiek, voor de overige gebieden wordt met stevige
inzet gezocht naar maatwerkoplossingen.
In het Begrotingsakkoord 2013 zijn extra middelen beschikbaar gesteld
voor natuur en duurzame economie. De inzet van de natuurmiddelen zal
onder andere gericht zijn op beheer en herstelbeheer2. Op deze manier
worden, conform de lijn van het decentralisatieakkoord, de middelen zo
doelmatig mogelijk ingezet om de internationale verplichtingen in te
vullen. Daarnaast zal middels een uitvoeringsprogramma natuurontwikkeling het afronden en inrichten van robuuste natuurgebieden een extra
impuls krijgen. De uitwerking van het Begrotingsakkoord wordt in
samenwerking met de provincies en maatschappelijke partijen opgepakt.
Een belangrijke vorm van publiekprivate samenwerking op het terrein van
duurzaamheid is de Green Deal. De rijksoverheid heeft in 2011 en 2012 in
totaal 131 Green Deals3 met verschillende partijen in de samenleving, op
het gebied van energie en duurzaamheid in den brede, waaronder 24 op
het terrein van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen. Het gaat om
concrete initiatieven, die als voorbeeld kunnen dienen voor andere
partijen en daarmee de totale markt in beweging zetten. In 2013 blijft het
kabinet inzetten op praktische afspraken met bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere overheden voor het bevorderen van een groene
economie en een betere afstemming tussen economie en ecologie
(biodiversiteit en ecosysteemdiensten). De uitvoering van de Green Deals
ligt op schema, de resultaten worden momenteel uitgevraagd en in
oktober 2012 zal de voortgang aan de Tweede Kamer worden gerapporteerd. De Subsidieregeling Green Deal Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie (BEE) wordt opengesteld, gericht op innovatieve
initiatieven van bedrijven op het terrein van biodiversiteit en natuurlijke
hulpbronnen. Voor een periode van vijf jaar is hiervoor in totaal € 10 mln
beschikbaar.
1

TEEB staat voor The Economics of
Ecosystems & Biodiversity. Het betreft een
serie van zes Nederlandse studies, verricht in
opdracht van het Ministerie van EL&I.
2
Zie TK, 2011–2012, 33 280 XIII, nrs. 3 en 4
voor een nadere toelichting op de invulling
van deze aanvullende middelen.
3
Zie TK, 2011–2012, 33 043, nr. 11.

Bij een duurzame samenleving hoort ook een duurzame manier van
produceren. Op basis van de vernieuwde Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling richtlijnen (OESO-richtlijnen) voor
internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) zet het
kabinet zich in voor aandacht van Nederlandse bedrijven voor mens en
milieu in het buitenland. EL&I doet dit door internationale kaders MVO te
bevorderen en een realistische invulling te geven aan ketenverantwoorde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

15

Beleidsagenda

lijkheid. Het Nationaal Contactpunt (NCP) voor de OESO Richtlijnen zal
samen met het nieuwe kabinet de bestuurders van grote bedrijven,
waaronder de financiële sector, benaderen om met hen te bezien hoe de
OESO-richtlijnen voor internationale bedrijfsactiviteiten nog meer bekend
en geïmplementeerd kunnen worden. In 2013 zal het kabinet met name de
MVO-samenwerking met China en India versterken.
Ook zal EL&I met BUZA de UN Principles on Business and Human Rights
(Ruggie Framework) nader uitwerken, onder meer door concreet te maken
hoe deze principes zich verhouden tot het Nederlandse handelsbeleid en
het beleid ter bescherming van buitenlandse investeringen.
In maart 2013 zal in Den Haag de plenaire vergadering van de Voluntary
Principles on Safety and Human Rights (VP’s) plaatshebben. Deze plenaire
vergadering markeert de overdracht van het Nederlandse voorzitterschap
in 2012 waarin promotie van en de uitbreiding van deelnemers aan de
VP’s centraal stonden. Nederland zal tijdens het voorzitterschap van de
VP’s ook inzetten op de vestiging van een permanent secretariaat voor de
VP’s in Nederland als logisch vervolg op de door Nederland gefaciliteerde
oprichting van de rechtspersoonlijkheid voor de VP’s naar Nederlands
recht.
Het kabinet zet zich tevens in voor het versterken van de positie van de
consument door kennisontwikkeling van consumenten, verbreding van de
laagdrempelige geschilbeslechting en een publieke toezichthouder. Zo
worden de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), Onafhankelijke
Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA) en de Consumentenautoriteit
samengevoegd tot de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De beoogde
inwerkingtreding van het ACM is 1 januari 2013. Verder wordt de positie
van de consument versterkt door de implementatie van de richtlijn
consumentenrechten, waarin onder meer de verplichting is opgenomen
om telefonisch gesloten contracten te ondertekenen. EL&I ziet er ook op
toe dat bedrijven en consumenten niet worden gehinderd door onnodig
belemmerende en complexe consumentenwet- en regelgeving. Door een
in 2012 afgesloten convenant met de telecomsector wordt de consument
inmiddels beter geïnformeerd over zijn verbruik datagebruik boven de
datalimiet, bijvoorbeeld met een waarschuwings-SMS, om torenhoge
rekeningen («bill shocks») te kunnen voorkomen.
4. Werken aan duurzame productie en ketens in land- en
tuinbouw en visserij1
Een duurzame land- en tuinbouwproductie is onlosmakelijk verbonden
met onze duurzame welvaart in de toekomst. Deze sectoren leveren niet
alleen een belangrijke bijdrage aan onze economische groei, maar zorgen
ook voor innovatieve oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen.
EL&I zet zich, onder meer via de relatie met de topsectoren Agro&Food en
Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, in voor een toekomstbestendige,
maatschappelijk gewaardeerde, duurzame sector, nationaal, Europees en
mondiaal. Daarnaast zet het kabinet zich in voor een concurrerende
visserijketen die de natuur ontziet met gezonde producten. Uitgangspunt
is dat ondernemers primair zelf verantwoordelijk zijn, het kabinet stelt
waar nodig kaders (voedselveiligheid, dier- en plantgezondheid), bewaakt
de voortgang en faciliteert waar nodig.
1

Begrotingsartikelen: artikel 16: Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
voedselketens en artikel 17 Groen onderwijs
van hoge kwaliteit.

Het Nederlandse agrocomplex is sterk internationaal georganiseerd.
Nederland is de 2e agro-exporteur van de wereld en het agrocomplex
verdient zijn geld voor een groot deel in het buitenland. De exportwaarde
van dierlijke en plantaardige producten naar landen buiten de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

16

Beleidsagenda

Unie bedraagt samen € 7 mld (20–30% van de totale exportwaarde van
deze producten). Duurzaamheid is daarbij een bedrijfseconomisch en
maatschappelijk vereiste. EL&I ondersteunt bedrijven eveneens om
agrogrondstoffenstromen zoals cacao, soja en palmolie te verduurzamen.
In 2013 zal met de andere EU-landen een politiek akkoord worden
gesloten over het nieuwe GLB 2014–2020. Kernpunten voor Nederland zijn
daarbij het (op termijn) vervangen van het huidige systeem van directe
betalingen door doelgerichte betalingen. Doelen zijn vergroening,
versterking van concurrentiekracht, duurzaamheid, en innovatievermogen
van de landbouwsector en de beloning voor bovenwettelijke maatschappelijke prestaties op het terrein van bijvoorbeeld innovatie, natuur, milieu,
landschap, diergezondheid en dierenwelzijn. Tevens is van belang
vereenvoudiging ten behoeve van verlaging administratieve lasten voor
boeren en een efficiënte uitvoering door de betaalorganen. Hierbij moet
de rechtmatigheid van de besteding van EU-middelen geborgd zijn.
In 2013 zal eveneens besluitvorming plaatsvinden over de herziening van
het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) 2013–2023. Inzet in de
onderhandelingen is duurzaam gebruik en instandhouding van natuurlijke
hulpbronnen en ecosystemen in EU-wateren en daarbuiten. Visserij
toestaan op een duurzaam niveau (Maximum Sustainable Yield) en het
uitbannen van het overboord gooien van ongewenste bijvangsten door
inzet op selectieve, innovatieve vismethodes en een aanlandplicht.
Tegelijkertijd het bieden van toekomstperspectief aan de visserijsector.
Besluitvorming over het nieuwe EU-Fonds voor Maritieme Zaken en
Visserij is voorzien voor het einde van 2013. Met financiële middelen uit
dit fonds kan de overheid het proces van verdere verduurzaming en
innovatie in de visserij en versterking van de maritieme economie
ondersteunen.
EL&I draagt ook bij aan de oplossing van mondiale uitdagingen, zoals
voedselzekerheid en klimaatverandering. De Nederlandse expertise op het
gebied van landbouw kan worden ingezet voor de ontwikkeling van de
agro-food sector in ontwikkelingslanden, terwijl dit ook afzetmogelijkheden oplevert voor Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen. Hiertoe
worden samen met de Wereldbank en VN-organisatie voor landbouw en
voedsel (FAO) daarom ook een aantal pilots in ontwikkelingslanden
ontwikkeld. Daarnaast zet het kabinet zich in om de internationale
reputatie van Nederland te behouden en te versterken, bijvoorbeeld als
voorloper op het gebied van climate-smart agriculture.
Gezonde, welzijnsvriendelijk gehouden dieren, gezonde planten en
gezond plantmateriaal zijn van groot belang voor de Nederlandse
concurrentiepositie. Het kabinet levert in 2013 op veterinair en fytosanitair
gebied versterkte actieve inbreng in bilateraal en multilateraal verband
(onder andere door economische diplomatie) voor markttoegang en
exportkansen voor het Nederlandse bedrijfsleven, het voorkomen van
onnodige handelsbelemmeringen en het versterken van de Nederlandse
concurrentiekracht. Dit zal ook de inzet zijn bij de aanstaande wijzigingen
van EU-wetgeving op fytosanitair gebied. De Nieuwe Nota Duurzame
Gewasbescherming voor de periode 2013–2023 wordt gepresenteerd en
geïmplementeerd.
EL&I geeft mede vorm aan Europese wettelijke kaders en EU-beleid op het
terrein van de veiligheid van voedsel, vleeskeuring, diervoeders,
diergeneesmiddelen en nieuwe technologieën. Voor de verduurzaming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

17

Beleidsagenda

van de voedselproductie zet het kabinet in op een vraaggestuurde
ketenbenadering. Speerpunten zijn het verwaarden van reststromen
(voedselverspilling) en transparantie in de keten over duurzame productiewijzen. Daarnaast zet het kabinet in op economisch vitale en duurzaam
opererende plantaardige ketens, waar Nederland een vooraanstaande
mondiale positie bekleedt. In 2020 zal een transitie hebben plaatsgevonden naar een toekomstbestendige duurzame en maatschappelijk
gewaardeerde veehouderij. Om dat te bereiken stimuleert en faciliteert het
kabinet onder andere integraal duurzame stallen en houderijmethoden
voor de veehouderij. De aanpak is gericht op twee sporen: ketengestuurde
verduurzaming en een zorgvuldige inpassing van veehouderijbedrijven in
de lokale leefomgeving. In dat kader staat ook de discussie over de
schaalgrootte intensieve veehouderij. Via de Regiegroep Duurzame
Veehouderij en Agroketens worden deze ontwikkelingen verder gestimuleerd en gemonitord1.
Het kabinet zet in op verbetering dierenwelzijn door onder meer
verhoging van dierenwelzijnsambitie en welzijnsnormen in EU-verband en
verbetering van de naleving van de bestaande regels voor dierenwelzijn.
Inzet op spoedige uitvoering van het «Convenant onbedwelmd ritueel
slachten volgens religieuze riten,» mede door wettelijke borging van de
convenantsafspraken in een AMvB. Ook zet het kabinet nationaal en in
EU- en internationaal verband in op een hoog niveau van diergezondheid.
Belangrijke stap hiertoe is de vermindering van het antibioticagebruik in
de veehouderij met 50% in 2013 (ten opzichte van 2009) en een verdere
reductie daarvan in 20152. Daarnaast werkt het kabinet aan de preventie
van dierziekten, een maatschappelijk verantwoorde dierziektebestrijding
met inzet van (nood)vaccinatie en het verminderen van risico op insleep
van dierziekten uit andere landen.
In Nederland wordt meer mest geproduceerd dan milieuverantwoord op
Nederlandse bodem afgezet kan worden. Het kabinet zet in op inwerkingtreding van de nieuwe mestwet per 1 januari 2013, waarmee gestuurd
wordt op de aanpak van het mestoverschot en niet langer op dieraantallen. Het komend jaar werkt het kabinet met de sector aan verantwoorde
mestafzet en verplichte mestverwerking, mede ter vervanging van de
dierproductierechten. Dit stelsel beoogt een impuls te geven aan het tot
waarde brengen van mest door ondernemers, beoogt de druk op de
mestmarkt te verlagen en daarmee ook de milieudruk te verminderen3.
Tevens moet het een stevige basis bieden voor onderhandelingen en
inhoudelijke overeenstemming met de Europese Commissie uiterlijk in
het voorjaar van 2013 over het Vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn
2014–2017 en een nieuwe derogatie.
Ten aanzien van het groen onderwijs werkt het kabinet in 2013 de
prestatie-en profileringsafspraken uit de Strategische Agenda Hoger
onderwijs uit. Ook wordt gewerkt aan versterking van de grijs-groene
samenwerking binnen het onderwijsveld, gericht op de doelen van de
Human Capital Agenda’s (HCA). De grootste uitdaging wordt de uitrol van
deze HCA, met als belangrijke onderdelen het verbeteren van de
(regionale) verbinding tussen onderwijs en bedrijfsleven en versterken
van het imago van goed werkgeverschap van de topsectoren.
1

TK, 2011–2012, 28 973, nr. 108.
TK, 2010–2011, 28 286, nr. 512.
3
TK, 2010–2011, 33 037, nr. 1.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

18

Beleidsagenda

5. Werken aan een toekomstbestendige energievoorziening1
Energie is een noodzakelijke voorwaarde voor het functioneren van de
economie. De gehele energiesector omvat zo’n € 36 mld, ruim 6% van het
BBP en een arbeidsvolume van meer dan 100 000 arbeidsplaatsen. De
energiesector is een belangrijke economische kracht die groei, banen en
inkomsten oplevert. Nederland wordt op de lange termijn minder
afhankelijk van fossiele brandstoffen en schakelt geleidelijk over op
hernieuwbare energie. Met dit doel voor ogen streeft het kabinet naar een
evenwichtige mix van verschillende vormen van energie. Dat verzekert
een betrouwbare aanvoer van energie, voorkomt onnodig hoge energiekosten voor mensen en bedrijven en mobiliseert de kracht van de
energiesector.
Het is de ambitie van dit kabinet om te komen tot 20% CO2-reductie en
14% duurzame energieproductie in 2020, conform de EU-afspraken (zoals
vastgelegd in het energierapport 2011). Het huidige aandeel van
duurzame energie in de Nederlandse productie is ruim 4%. Belangrijk
middel voor de bevordering van een groter aandeel duurzame energie is
de stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE+). Het doel van
de SDE+ is om zoveel mogelijk duurzame energie te produceren per
publieke euro, daarom geeft het kabinet voorrang aan de meest kostenefficiënte duurzame energie projecten. Op de langere termijn zijn nieuwe
technologieën voor de productie van duurzame energie belangrijk. Deze
technieken, zoals het gebruik van wind op zee zijn nu nog relatief duur.
Om duurzame energie goedkoper te maken, stimuleert het kabinet ook in
2013 de ontwikkeling van nieuwe energietechnieken via het energieinnovatiebeleid, waarin de topsectorenaanpak centraal staat. In het
Begrotingsakkoord zijn onder andere extra middelen beschikbaar gesteld
om de aanschaf van zonnepanelen voor de eigen energiebehoefte te
stimuleren en om decentrale energie-opwekking aantrekkelijker te maken.
EL&I streeft ook bij de uitwerking van het specifieke energie- en klimaatbeleid voor de landbouw naar het stimuleren van groene(re) economische
groei (win-win). Decentrale duurzame energieopwekking door de
landbouw (biogas, groen gas, windenergie, zonne-energie en
aardwarmte) speelt daarbij een sleutelrol.
Kernenergie vormt een onderdeel van de energiemix. Veiligheid staat
daarbij vanzelfsprekend voorop. De uitkomsten van de in 2012 uitgevoerde stresstest bij alle nucleaire inrichtingen worden in 2013 geïmplementeerd. Kernenergie en het gebruik van radioactieve stoffen vraagt om
een goed oplossing voor het radioactieve afval. In 2013 start een
interactief beleidsproces zodat in 2014 een radioactief afvalstoffenplan kan
worden vastgesteld. In 2014 zal een International Atomic Energy Agency
(IAEA) review team ons land bezoeken en beoordelen of Nederland
voldoet aan de eisen die deze organisatie stelt. De IAEA schrijft voor dat
Nederland in 2013 een zelfevaluatie uitvoert.

1
Begrotingsartikel 14 Een doelmatige en
duurzame energievoorziening.

De Gasrotondestrategie wordt voortgezet: gas is niet alleen cruciaal voor
onze voorzieningszekerheid, maar levert ook belangrijke economische
activiteiten en speelt een belangrijke rol bij de inpassing van duurzame
energie zoals windenergie. In 2013 zal aandacht worden gegeven aan o.a.
de vergroening van de Gasrotonde middels de inpassing van groen gas,
de flexibele inzet van gas in een duurzame energiehuishouding en het
Innovatiecontract Gas in het kader van Topgebied Energie en Green Deal
LNG. Op internationaal niveau zal verder worden ingezoomd op nieuwe
innovaties en technologieën om zodoende de concurrentiekracht van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

19

Beleidsagenda

gassector te versterken. Tevens zal in opdracht van EL&I onderzoek
worden gedaan naar de mogelijkheden en effecten van schaliegas in
Nederland, dat in potentie kan bijdragen aan de energievoorzieningszekerheid, economisch potentieel en technische innovaties. In 2013 zal de
derde Voortgangsrapportage Gasrotonde worden aangeboden aan de
Tweede Kamer.
De rijkscoördinatieregeling is eveneens van groot belang voor het
realiseren van andere grote energieprojecten. Dit betreft onder meer
investeringen in betrouwbare en betaalbare elektriciteit- en gasnetten.
Deze zijn cruciaal voor de energievoorziening. Binnen het Pentalaterale
Energie Forum richt de aandacht zich in 2013 op het versterken van de
regionale marktintegratie, de samenwerking op het gebied van leveringszekerheid (ontwikkeling vraag en aanbod) en de ontwikkeling van een
robuuste infrastructuur. In dit kader is in 2013 de invoering van een
verdergaande marktkoppeling voorzien.
Met het oog op een betrouwbare, duurzame en betaalbare elektriciteitsvoorziening in Caribisch Nederland ondersteunt het ministerie de transitie
naar nieuwe renderende elektriciteitsbedrijven per ultimo 2013 op Saba
en St. Eustatius onder meer met de inzet van een transitiemanager. Het
streven van het bestuur van Bonaire om de elektriciteitsvoorziening op
orde te krijgen wordt onder meer ondersteund door een audit vanuit het
ministerie op het elektriciteitsbedrijf WEB. Inmiddels wordt ook gewerkt
aan een regulerend kader voor de elektriciteitsvoorziening op alle
eilanden dat in 2013 geïmplementeerd zal worden.
De Elektriciteit- en gasregelgeving borgt de publieke belangen van
voorzieningszekerheid en betaalbaarheid en heeft bijgedragen aan
efficiënt beheer van de energienetten en daarmee aan concurrerende
tarieven. Veelvuldige wijzigingen aan de Elektriciteits- en Gaswet hebben
geleid tot complexe wetgeving. In 2013 zal het wetsvoorstel Stroom
worden ingediend bij de Tweede Kamer. Naast veiligheid en voorzieningzekerheid zal betaalbaarheid een belangrijk element zijn in deze wet. De
algehele herziening van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998 is er op
gericht de wetgeving beter aan te laten sluiten op vormgeving van de EUregels, de transitie naar duurzame energie te ondersteunen en regeldruk,
investeringsrisico’s en uitvoeringslasten te verminderen. In dit kader zal
EL&I onder meer een algemene maatregel van bestuur vormgeven die het
mogelijk maakt experimenten met lokale duurzame initiatieven te doen in
afwijking van de reguliere wettelijke kaders.
Overzichtstabel bedrijfslevenbeleid en topsectoren
In de aansluitende tabel wordt een meerjarig overzicht gegeven van de
middelen die in 2012–2016 beschikbaar zijn binnen de begrotingen van
een aantal departementen voor het topsectorenbeleid. Een afnemend deel
van deze middelen is reeds belegd met uitgaven voor lopende
programma’s. De verantwoording over deze budgetten vindt plaats via de
reguliere begrotingscyclus via de desbetreffende departementale
begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

20

Beleidsagenda

Overzichtstabel bedrijfslevenbeleid en topsectoren (kasbedragen x € 1 mln)

I Generiek
A. Ondernemerschap, innovatie en onderwijs
– Innovatiefonds MKB+
– RDA
– Aanvullend fiscaal innovatiepakket (WBSO, 30%
expatregeling)1
II Specifiek voor topsectoren
B. Kennis en innovatie
– NWO/KNAW aandeel topsectoren2
– Toegepast onderzoek (TNO, GTI’s, DLO)
– Bevorderen innovatiekracht topsectoren3
– Profilering kennisinfrastructuur
C. Onderwijs en arbeidsmarkt
– Professionele masters
– Centra voor Innovatief Vakmanschap
– Stimuleren beta en techniek
– Centers of Expertise
D. Internationaal
– Internationaal ondernemen en ontwikkelingsamenwerking
– Internationaal ondernemen
E. Specifieke bijdragen departementen
– VWS: Life Sciences & Health/zorg
– EL&I: Energie-innovatie (excl. ECN)4
– EL&I: Voeding + tuinbouw
– I&M: Logistiek
– I&M: Water
– OCW: Creatief5
– Defensie
– V&J: Cyber security
Totaal

2012

2013

2014

2015

2016

Budgethouder

76
250

89
375

100
500

111
500

64
500

EL&I
EL&I/FIN

30

10

10

10

10

EL&I/FIN

179
215
286
46

179
211
325
46

260
230
267
46

350
250
191
46

350
250
144
46

OCW
EL&I, DEF
EL&I
OCW

0
4
23
21

7
4
16
21

7
4
5
21

7
4
5
21

7
0
0
21

OCW
OCW/EL&I
OCW
OCW

200
10

235
10

270
10

300
10

300
10

BuZa
EL&I

98
81
30
3
12
0
16
1

86
100
35
5
13
11
16
0

68
90
40
17
13
11
16
0

49
101
50
25
25
11
16
0

55
70
50
25
25
11
16
0

VWS
EL&I
EL&I
I&M
I&M
OCW
DEF
V&J

1 581

1 794

1 985

2 082

1 954

Het bedrag in 2012 is bestemd voor het vaststellen van het plafond in de WBSO op € 14 mln en voor aanpassingen in de 30% regeling voor
expats (zie Belastingplan 2012). In 2013 en verder is het bedrag bestemd voor aanpassingen in de 30%–regeling. De oorspronkelijk bedoelde
RDA+ wordt als gevolg van besluitvorming in 2012 vormgegeven als een TKI–toeslag en is als zodanig in artikel 12 van de EL&I–begroting weergegeven, zie ook punt 7 van deze tabel.
2
Voor 2014–2016 zijn dit streefcijfers.
3
Inclusief TKI–toeslag (zie artikel 12 van de EL&I–begroting).
4
Het budget genoemd onder onderdeel 13 EL&I: Energie–innovatie (exclusief ECN) is te herleiden uit meerdere posten genoemd in de tabel
budgettaire gevolgen van beleid onder artikel 14. Het gaat hierbij om de volgende posten: Topsectoren Energie, Energie–Innovatie, SDE+, Overige
subsidies en bijdrage baten–lastendiensten.
5
Dit bedrag is voor 2013–2016 gecommitteerd in het kader van de Basisinfrastructuur Cultuur.
1

Agendering beleidsdoorlichtingen
Artikel
11
12
13
14
15
16
17
18

2013

Goed functionerende economie en markten
Een sterk innovatievermogen
Een excellent ondernemingsklimaat
Een doelmatige en duurzame energievoorziening
Een sterke internationale concurrentiepositie
Concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en voedselketens
Groen onderwijs van hoge kwaliteit
Natuur en regio

2014

2015

2016

x
x
x
x
x
x
x
x

Toelichting
Het instrument van de periodieke beleidsdoorlichting is in de geïntegreerde EL&I-begroting voortgezet. De in begroting 2012 voorgenomen
planning wordt ongewijzigd gehandhaafd. Vanaf 2013 zullen alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

21

Beleidsagenda

algemene beleidsdoelstellingen periodiek worden doorgelicht. De
uitkomsten hiervan worden aan de Tweede Kamer aangeboden.
2.1.1 Belangrijkste mutaties ontwerpbegroting 2013
Onderstaand is een selectie opgenomen van de belangrijkste wijzigingen
(kasuitgaven en ontvangsten) vanaf de standen van de Voorjaarsnota.
Bijlage 4.5 van de begroting, de Verdiepingsbijlage, geeft de toelichting op
alle nieuwe mutaties.
I. Uitgaven (x € 1 mln)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutaties Voorjaarsnota 2012
Stand Voorjaarsnota 2012
Nieuwe mutaties
Artikel 12: Toeslag Topconsortia Kennis en Innovatie
Artikel 13: Schadebetalingen BMKB
Artikel 13: Beperking taakstelling NBTC
Artikel 14: Wijziging uitfinanciering MEP/SDE
Artikel 17: Niet invoeren leeftijdsgrens van 30 jaar bij MBO
Artikel 18: Decentralisatie naar PF en GF
Diverse artikelen: Taakstelling Begrotingsakkoord 2013
Totaal van de overige nieuwe mutaties, incl. kasschuif
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

5 372,8
126,3
5 499,1

5 091,0
56,8
5 147,8

4 722,3
17,1
4 739,4

4 566,3
20,2
4 586,5

4 399,9
– 2,4
4 397,5

90,0
28,0
4,7
– 30,7
7,3
– 25,6
– 53,0
60,7
5 229,2

90,0
18,0
5,7
– 49,9
10,0
– 25,8
– 53,0
80,4
4 814,8

90,0
6,0
4,0
– 17,3
14,9
– 18,6
– 53,0
– 48,5
4 564,0

90,0

27,0
0,2
– 8,5
– 47,6
0
– 35,0
5 435,2

4,0
– 6,7
14,9
– 12,9
– 53,0
51,5
4 485,3

2017

4 412,8

Toelichting nieuwe mutaties
Artikel 12, Toeslag Topconsortia Kennis en Innovatie (TKI-toeslag)
De TKI-toeslag is bedoeld om privaatpublieke samenwerking op het
gebied van onderzoek en innovatie te stimuleren. Deze samenwerking is
vormgegeven in Topconsortia voor Kennis en Innovatie. Binnen de TKI’s
wordt op programmatische basis samengewerkt op terreinen, zoals
belegd binnen de innovatiecontracten van de topsectoren.
Artikel 13, Schadebetalingen BMKB
Als gevolg van de verslechtering van het economisch klimaat leiden in het
verleden afgegeven garanties van de BMKB tot meer schadebetalingen in
2012 dan eerder geraamd. De verwachting is dat hiervoor in 2012 een
bedrag van € 67 mln noodzakelijk is. Hiervan is € 40 mln bij Voorjaarsnota
2012 aan artikel 13 toegevoegd, thans wordt het resterende aandeel van
€ 27 mln beschikbaar gesteld. Ook voor de jaren 2013 tot en met 2015
worden meer schadebetalingen verwacht op afgegeven borgstellingen.
Artikel 13, Beperking taakstelling Nederlands Bureau voor Toerisme en
Congressen (NBTC)
Deze mutatie is het gevolg van de toezegging aan de Tweede Kamer,
tijdens de begrotingsbehandeling 2012, om de structurele korting op de
subsidie aan het NBTC te beperken tot 50%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

22

Beleidsagenda

Artikel 14, Wijziging uitfinanciering MEP/SDE
De betalingen op reeds toegezegde beschikkingen van de MEP en SDE
regelingen vallen in de eerstkomende jaren lager uit dan geraamd.
Daarnaast is sprake van vertraging in de oplevering van SDE-projecten
waardoor de uitfinanciering van de SDE voor een deel zal verschuiven
naar de jaren 2018–2031. De per saldo in de eerstvolgende jaren optredende vrijval van middelen wordt aangewend ter dekking van de
financiële problematiek op de EL&I begroting. Dit betreft onder andere de
verhoging van het CBS-budget voor nieuwe verplichte EU-statistieken
(artikel 11), zorgdragen voor co-financiering Eureka en JTI (artikel 12), het
beperken van de taakstelling van de NBTC (artikel 13) en het in evenwicht
brengen van het geheel van knelpunten en beschikbare middelen over de
jaren.
Artikel 17, Niet invoeren leeftijdsgrens van 30 jaar bij MBO
In het Begrotingsakkoord 2013 is besloten af te zien van het invoeren van
een leeftijdsgrens van 30 jaar voor bekostiging MBO. Hierdoor blijft de
publieke bekostiging voor MBO-studenten van 30 jaar en ouder gehandhaafd.
Artikel 18, Decentralisatie naar Provinciefonds (PF) en Gemeentefonds
(GF)
Het rijksbeleid ten aanzien van het herstructureren van bedrijventerreinen
is gewijzigd. Uit het convenant tussen Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG), Interprovinciaal overleg (IPO) en het Rijk vloeit onder
meer voort dat waar mogelijk en wenselijk de beschikbare rijksmiddelen
worden gedecentraliseerd. Het gaat onder andere om de bedrijventerreinen «Port Valley stadshavens Rotterdam» en het project OLV-Greenport
voor de verbetering van de aansluiting van Greenpoort Aalsmeer en
veilingcomplex Flora Holland op het logistieke gebiedsontwikkeling van
Schiphol. Daarnaast worden de nog niet verplichte middelen voor de
Zuiderzeelijn overgeheveld naar de noordelijke provincies.
II. Begrotingsakkoord 2013
Intensiveringen Begrotingsakkoord
In het Begrotingsakkoord is in het kader van de vergroening onder andere
afgesproken extra middelen uit te trekken voor intensivering duurzame
economie (€ 200 mln) en intensivering natuur (€ 200 mln). Deze extra
middelen zijn voorlopig geraamd op een Aanvullende Post van de
Rijksbegroting, uitgezonderd de middelen voor de subsidieregelingen
zonnepanelen (€ 22 mln in 2012 en € 30 mln in 2013) die in de
Voorjaarsnota 2012 op de EL&I begroting zijn verwerkt. Wanneer het
beoogde beleid vertaald is in concrete maatregelen, zullen de betreffende
middelen aan de departementale begrotingen worden toegevoegd.
Taakstelling Begrotingsakkoord
In het Begrotingsakkoord is aan departementen een structurele
taakstelling opgelegd van € 875 mln. Het EL&I-aandeel bedraagt € 53 mln
per jaar vanaf 2013. Voor de eerste jaren van de taakstelling is gebruik
gemaakt van de vrijval in de betalingsverplichtingen MEP en SDE (artikel
14). Voor 2017 wordt de taakstelling ingevuld door een proportionele
verdeling over de beleidsartikelen en een specifieke éénmalige verlaging
op de budgetten voor innovatieprogramma’s (– € 7 mln) en innovatieprestatiecontracten (– € 9 mln) op artikel 12 , KvK’s/ ondernemerspleinen (–
€ 10 mln) op artikel 13 en de uitgaven voor inkoop (– € 7 mln) op artikel
40. Structureel (vanaf 2018) wordt de taakstelling ingevuld door een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

23

Beleidsagenda

proportionele verdeling van de taakstelling over de beleidsartikelen en
een stucturele verlaging van de uitgaven voor inkoop.
2012

2013

Taakstelling begrotingsakkoord
Artikel 11 Goed functionerende economie markten
Artikel 12 Een sterk innovatievermogen
Artikel 13 Een excellent ondernemersklimaat
Artikel 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
Artikel 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-,visserijen voedselketens
Artikel 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
Artikel 18 Natuur en regio
Artikel 40 Apparaat

– 53,0

Totaal taakstelling

– 53,0

2014

2015

2016

2017

– 1,4
– 2,3
– 1,6

– 1,7
– 18,8
– 12,0

– 35,7

– 6,2

– 3,0

– 1,9
– 4,5
– 0,6
– 5,0

– 2,4
– 4,2
– 0,7
– 7,0

– 53,0

– 53,0

– 53,0

– 53,0

2017

– 50,5

– 47,1

– 2,5

– 2,9

III. Ontvangsten (in € mln)
2012

2013

2014

2015

2016

Stand ontwerp- begroting 2012
Ontvangstenmutaties Voorjaarsnota
Stand ontwerp-begroting na Voorjaarsnota

12 932,6
– 349,6
12 583,0

11 664,1
1 472,1
13 136,2

10 140,7
2 471,7
12 612,4

9 840,7
2 375
12 215,7

9 728,6
1 862,7
11 591,3

Nieuwe mutaties
Artikel 14: Aardgasbaten
Artikel 16: Douanerechten op landbouwproducten
Totaal van de overige nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2013

200,0
– 50,0
17,4
12 750,4

– 250,0
– 50,0
– 15,9
12 820,3

50,0
– 50,0
– 16,7
12 595,7

650,0
– 50,0
– 16,9
12 798,8

1 150,0
– 50,0
– 16,2
12 675,1

12 214,3

Toelichting nieuwe mutaties
Artikel 14, Aardgasbaten
De raming van de aardgasbaten voor 2012 en verder is gebaseerd op het
meest recente scenario van het CPB uit de concept-Macro Economische
Verkenning (MEV). Hierbij wordt voor 2013 uitgegaan van een productievolume van 72 mld/m3 beursprijs voor aardgas van 23,9 ct/m3,
Euro/dollarkoers van 1,25 en een olieprijs van 95 (Brent, $).
Artikel 16, Douanerechten op landbouwproducten
Als gevolg van de economische crisis in Europa is sprake van een afname
van de hoeveelheid ingevoerde landbouwproducten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

24

Beleidsartikelen

2.2 DE BELEIDSARTIKELEN
11 Goed functionerende economie en markten
Algemene doelstelling
Het scheppen van voorwaarden voor een goed functionerende economie
en goed functionerende markten, waaronder de markt voor elektronische
communicatie.
Goed functionerende markten dragen in belangrijke mate bij aan de
economische groei en innovatie. In een goed functionerende markt
reageren vraag en aanbod effectief op elkaar. Consumenten en bedrijven
profiteren daarvan. Op goed functionerende markten ontstaat een
optimale van goederen en diensten en hebben gebruikers keuzevrijheid.
Rol en Verantwoordelijkheid
In een vooral regisserende rol bevordert de Minister van EL&I het goed
functioneren van markten door het scheppen van randvoorwaarden via
wet- en regelgeving. EL&I gaat mededingingsbeperkende gedragingen
tegen met de Mededingingswet en schept de voorwaarden waarbinnen
concurrentie kan plaatsvinden met de Waarborgwet, de Winkeltijdenwet,
de Aanbestedingswet en de Metrologiewet. Het wetvoorstel Aanbestedingswet beoogt een eenduidig en helder regelgevend kader te schetsen
van de voorwaarden waaronder aanbestedende diensten hun opdrachten
voor concurrentie moeten openstellen. Daarnaast bevordert de Minister
een goede balans tussen de belangen van bedrijven en consumenten met
generiek consumentenbeleid. Tot slot draagt de Minister bij aan het goed
functioneren van markten door het financieren van TenderNed (het
elektronisch aanbestedingssysteem), diverse organisaties op gebied van
metrologie en markttoezichthouders (NMa, OPTA en Consumentenautoriteit).
EL&I heeft op grond van de Telecommunicatiewet de taak om regels te
stellen voor vaste en mobiele communicatienetwerken. Dit onder andere
door verkeersregels op te stellen voor het gebruik van de ether, door
afspraken te maken in internationaal verband voor harmonisatie en door –
in geval van schaarste – te bepalen op welke wijze het spectrum wordt
verdeeld. Door verruiming van de gebruiksmogelijkheden van het
spectrum en door de uitgifte van beschikbare frequentieruimte worden
hoogwaardige en innovatieve breedbandige mobiele communicatie en
omroeptoepassingen gerealiseerd. EL&I financiert daartoe een deel van
de exploitatie van het Agentschap Telecom en verricht uitgaven voor
opdrachten inzake beleidsvoorbereiding en evaluaties voor frequentiebeleid en veiligheid.
Met de Postwet wordt de postmarkt gereguleerd en een toegankelijke en
betaalbare basisvoorziening voor de post gewaarborgd (universele
postdienst).
De Minister van EL&I heeft een systeemverantwoordelijkheid voor de
statistische informatievoorziening van rijkswege. Ingevolge de Wet op het
Centraal Bureau voor de Statistiek (Staatsblad 2003, 516), heeft het ZBO
CBS tot taak het van overheidswege verrichten van statistisch onderzoek
ten behoeve van praktijk, beleid en wetenschap en het openbaar maken
van de op grond van zodanig onderzoek samengestelde statistieken en
is het CBS op nationaal niveau belast met de productie van communautaire statistieken. EL&I financiert het CBS daartoe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

25

Beleidsartikelen

Beleidswijzigingen
Per 1 januari 2013 gaat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) van start,
die ontstaat door de samenvoeging van de NMa, OPTA en Consumentenautoriteit. Vanaf die datum is de ACM belast met de taken die nu nog bij
de NMa, OPTA en Consumentenautoriteit zijn belegd. Tevens vindt in
2013, naar verwachting, de parlementaire behandeling plaats van het
wetsvoorstel dat de procedures en het handhavingsinstrumentarium van
de ACM vereenvoudigt en stroomlijnt. Dit wetsvoorstel beoogt het ACM
toezicht effectiever en efficiënter te maken.
In 2013 treedt naar verwachting de wijziging van de Postwet 2009 in
werking, waarmee de bevoegdheden van OPTA op het gebied van
informatievordering en het opleggen van boetes wordt aangescherpt.
Daarnaast vindt naar verwachting de parlementaire behandeling plaats
van het wetsvoorstel waarmee het toezicht op de postmarkt wordt
aangevuld met een aanmerkelijke marktmacht (AMM) instrument. Zo’n
instrument geeft OPTA vergaande bevoegdheden om, wanneer de markt
onvoldoende concurrerend is, ex ante verplichtingen op te leggen aan een
partij die een aantoonbare dominante positie heeft. Hiermee kan worden
voorkomen dat die positie gebruikt kan worden om concurrentie te
belemmeren. Afhankelijk van de uitkomst van nader onderzoek naar de
maandagbezorging, wordt daarbij mogelijk ook voorgesteld het aantal
verplichte bezorgdagen in de universele postdienst terug te brengen van
zes naar vijf dagen.
Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht
Subsidies
–
Digitalisering regionale radio
Opdrachten
–
Onderzoek en Opdrachten
–
PIANOo/TenderNed
–
Beleidsvoorbereiding en evaluaties
Frequenties en Veiligheid
Bijdragen aan baten-lastendiensten
–
Agentschap Telecom
–
Agentschap NL
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
–
Metrologie
–
Raad voor Accreditatie
–
ACM (NMa/OPTA)
–
CBS
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
–
Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)
–
Internationale organisaties
–
Raad van deskundigen voor de nationale
meetstandaarden
ONTVANGSTEN
–
Ontvangsten NMa
–
High Trust
–
Diverse ontvangsten

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

236,9
237,7

230,5
234,5

218,2
219,9
97%

197,5
198,6

193,0
193,0

190,3
191,1

192,8
190,6

0,0

1,1

1,7

1,7

1,4

0,1

1,1

2,9
6,1

1,6
6,8

2,7
5,9

2,5
6,9

2,6
6,9

2,8
6,5

2,8
6,5

4,9

6,0

4,2

3,9

5,8

6,5

5,5

11,0
0,3

11,5
0,0

11,1
0,0

10,3
0,0

10,1
0,0

10,1
0,0

10,0
0,0

14,6
0,2
2,9
191,7

14,7
0,2
3,1
185,6

14,3
0,2
3,1
172,8

13,9
0,3
2,3
152,8

13,7
0,1
2,2
146,5

13,6
0,1
2,2
145,3

13,6
0,1
2,1
145,1

0,8
2,3

1,1
2,8

1,1
2,7

1,1
2,7

1,0
2,6

1,2
2,6

1,2
2,6

0,0

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

77,0
3,3
21,4
52,2

71,9
0,0
31,1
40,8

52,3
0,0
31,1
21,2

52,3
0,0
31,1
21,2

52,3
0,0
31,1
21,2

43,4
0,0
31,1
12,3

20,2
0,0
20,0
0,2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

26

Beleidsartikelen

Budgettair belang fiscale maatregelen
Bedragen x € 1 mln.

BTW-vrijstelling Post

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

202

203

215

213

210

207

204

Budgetflexibiliteit
Subsidies: Het bedrag dat geraamd is in 2013 voor deze subsidie vloeit
voort uit een verplichting die in het verleden is aangegaan; deze is dus
100% juridisch verplicht.
Opdrachten: Het geraamde bedrag voor uitgaven uit hoofde van
opdrachten is voor 74% juridisch verplicht, het betreft uitfinanciering van
in het verleden aangegane verplichtingen en uitgaven die op grond van
de Aanbestedingswet worden gedaan door PIANOo en TenderNed.
Bijdragen aan baten-lastendiensten: Het budget betreft de uitfinanciering
van de opdracht 2013 aan Agentschap Telecom en is 100% juridisch
verplicht.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s: Van de totaal voor 2013 geraamde uitgaven
voor artikel 11 is circa € 190 mln bestemd voor bijdragen aan ZBO’s/
RWT’s. Hiervan is 98% niet flexibel inzetbaar in 2013 als gevolg van
overeenkomsten met betrokken organisaties.
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties: Over de contributies aan
(inter)nationale organisaties zijn meerjarige afspraken gemaakt, de
bedragen zijn derhalve voor 100% juridisch verplicht.
Toelichting op de financiële instrumenten
Subsidies
Digitalisering regionale radio
Dit betreft de uitfinanciering van de in 2011 afgegeven subsidiebeschikking aan de Stichting Regionale Omroep Overleg en Samenwerking.
Dit zal worden aangewend voor investeringen in digitale radio voor
regionaal publieke omroepen.
Een indicatie voor het succes van de introductie van digitale radio is de
penetratiegraad van digitale radio-ontvangers in huishoudens. Dit wordt
gemonitord in de jaarlijkse uitgave De Digitale Economie van het CBS.
Indicator

Penetratiegraad van digitale
radio-ontvangers in huishoudens

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

<1%

2012

>5%

50%

2016

CBS

Opdrachten
Onderzoek en opdrachten
Dit betreft onderzoeksopdrachten die dienen ter ondersteuning van het
beleid op het gebied van onder andere het marktordeningsbeleid,
consumentenbeleid, aanbestedingsbeleid, Europese zaken en strategie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

27

Beleidsartikelen

PIANOo en TenderNed (aanbestedingsbeleid)
Een belangrijk element in het aanbestedingsbeleid vormt TenderNed.
TenderNed is het elektronische aanbestedingssysteem, waardoor alle
openbare (overheids)opdrachten op één centrale plaats te vinden zijn.
TenderNed levert een belangrijke bijdrage aan de professionalisering van
de overheidsinkoop en leidt daarnaast tot een vermindering van de
administratieve lasten voor ondernemers. Ondernemers kunnen op één
centrale plaats alle openbare (overheids)opdrachten vinden. Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel voor een nieuwe Aanbestedingswet
zullen aanbestedende diensten verplicht worden het aankondigingenplatform van TenderNed te gebruiken.
Daarnaast streeft Nederland ernaar dat ook op Europees niveau wordt
gekomen tot vereenvoudiging en modernisering van de Europese
aanbestedingsregels. Nederland participeert in de onderhandelingen tot
herziening van de Europese aanbestedingsregels.
Voornaamste acties in 2013:
• Afhankelijk van de inwerkingtreding van de Aanbestedingswet in 2013
zullen alle openbare (overheids)opdrachten op TenderNed te vinden
zijn. Daarnaast zal TenderNed in 2013 een inschrijfmodule en bedrijfsregister bevatten wat zal leiden tot aanvullende lastenvermindering
voor ondernemers.
Beleidsvoorbereiding en evaluaties Frequenties en Veiligheid
De begrote bedragen zijn voor opdrachten met betrekking tot de volgende
onderwerpen ten aanzien van frequenties:
• De huidige UMTS vergunningen lopen in 2017 af. Het uitgiftebeleid
voor de frequenties in de UMTS band (2 GHz) wordt voor de zomer
geconsulteerd.
• Het omroepdistributiebeleid (het beleid ten aanzien van de verspreiding van omroeptoepassingen via de verschillende infrastructuren
(kabel, Internet Protocol TV, ether en satelliet), inclusief besluitvorming
over de bestemming van het Ultra High Frequence spectrum (470–790
MHz) wordt verder uitgewerkt en geïmplementeerd.
• Ten behoeve van een succesvolle introductie van digitale etherradio
wordt de samenwerking tussen de betrokken partijen, waaronder de
commerciële en publieke omroepen, gestimuleerd en gefaciliteerd
onder meer door hen bij elkaar brengen in een overlegplatform en hen
te ondersteunen bij de promotie van digitale radio.
• In 2013 zal – op basis van het in 2012 geconsulteerde uitgiftebeleid –
een verdeling plaatsvinden van beschikbare ruimte in de 3,5 GHzfrequentieband. Naast de Europese verplichtingen voor deze frequentieband staan de marktbehoeften centraal.
• Nederland zal de wijziging van de richtlijn voor radio- en randapparatuur (R&TTE) in 2013 implementeren in een voorstel voor wetswijziging (Telecommunicatiewet). De richtlijn beschrijft de essentiële
(veiligheids)eisen waaraan genoemde apparatuur moet voldoen om op
de Europese markt gebracht te mogen worden.
• Er komt een integrale aanpassing van het Nationaal Frequentieplan
(NFP), met daarin onder andere de aanpassingen naar aanleiding van
de door de ministeries in te dienen Behoefte-onderbouwingsplannen
(BOP) met betrekking tot het gebruik van spectrum voor vitale
overheidstaken.
• De juridische procedures naar aanleiding van genomen besluiten ten
aanzien van uitgifte van vergunningen (waaronder de veiling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

28

Beleidsartikelen

800/900/1800 MHz-frequenties) en bestemmingswijzigingen in het NFP,
worden behandeld.
Kengetal

2008

Concurrentie markt mobiele telefonie (HHI-index)
1

3 763

2009
3 874

2010

2011

Ambitie 2020

3 802

1

dalend

3 711

betreft waarde van derde kwartaal 2011

Bron: TNO

Toelichting
De Herfindahl-Hirschman Index (HHI) geeft een indicatie van de marktconcentratie, die afhankelijk is van enerzijds het aantal partijen in de markt
(hoe meer partijen, des te lager de HHI) en anderzijds de marktaandelen
van deze partijen (hoe groter het marktaandeel van de marktleiders, des te
hoger de HHI). Bij dalingen van de HHI kan dus gesproken worden van
toegenomen concurrentie. De betreffende HHI kijkt alleen naar de markt
op netwerkniveau, dat wil zeggen dat het alleen naar de marktaandelen
kijkt van partijen met een eigen netwerk. In de markt voor mobiele
telefonie zijn echter ook partijen aanwezig die zelf diensten aanbieden,
maar dat doen via de netwerken van de drie grote aanbieders. Het streven
is dat door uitgifte van frequenties voor nieuwe mobiele toepassingen ook
nieuwe partijen de markt kunnen betreden. Daardoor zou de HHI-waarde
moeten dalen.
De doelstelling is om het aantal vergunningscategorieën1 met tien procent
terug te brengen (van 47 naar 42) in een periode van 5 jaar. Dit heeft tot
gevolg dat gebruiksmogelijkheden van frequenties worden verruimd en
wordt aangesloten bij veranderende marktomstandigheden en technologische ontwikkelingen.
Indicator

Het aantal vergunningscategorieën
ten behoeve van het gebruik van
frequentiebanden

ReferentieWaarde

Peildatum

47

1 januari
2009

Raming 2012

Streefwaarde

Planning

Bron

dalend

42

2013

Agentschap
Telecom

Bijdragen aan baten-lastendiensten
Agentschap Telecom
Agentschap Telecom draagt zorg voor de toelating tot het spectrum en
ziet toe op het juiste gebruik daarvan. De begrote bedragen hebben
betrekking op deze taken.
Voornaamste acties in 2013:
• Het wetsvoorstel Verzamelwet Telecommunicatiewet, dat diverse
inhoudelijke wijzigingen van deze wet bevat en dat de effectiviteit van
het bestaande beleid zal versterken, wordt in de tweede helft van 2013
aan de Tweede Kamer aangeboden.
• De wet- en regelgeving over continuïteit wordt aangescherpt en de
voorstellen bevatten passende organisatorische en technische
maatregelen ter borging van de continuïteit.
• Met netwerkaanbieders worden oplossingen uitgewerkt om in geval
van grote verstoringen gebruik te maken van elkaars netwerken.
1
Voorbeelden van vergunningscategorieën
zijn vaste verbindingen, mobiele communicatie, omroep en zendamateurs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

29

Beleidsartikelen

Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Metrologie
Met de Metrologiewet worden nationale meetstandaarden beschikbaar
gesteld, die de basis vormen van een internationaal herleidbare metrologische infrastructuur. Het gebruik van gecontroleerde meetinstrumenten
bij het leveren van goederen draagt onder andere bij aan eerlijke handel
en consumentenbescherming.
VSL B.V. ontwikkelt, beheert en onderhoudt de nationale meetstandaarden. Verispect B.V. houdt toezicht op de Metrologiewet en de
Waarborgwet. In beide gevallen gaat het om een overeenkomst voor
onbepaalde tijd.
Raad voor Accreditatie
De Raad voor Accreditatie (RvA) is een ZBO dat controleert of een
keuringsinstantie, certificeringsinstantie, inspectie-instantie of een
laboratorium aan de accreditatienormen voldoet. De taken van de Raad
voor Accreditatie zijn vastgelegd in de Wet aanwijzing nationale
accreditatie-instantie.
ACM (NMa/OPTA)
Het toezicht op de naleving van de Mededingingswet is opgedragen aan
de NMa. De NMa handhaaft het verbod op kartels en op misbruik van een
economische machtspositie en toetst eveneens fusies en overnames.
Naast het toezicht op de Mededingingswet is de NMa belast met het
toezicht op een aantal sectorspecifieke wetten: de Elektriciteitswet 1998 en
de Gaswet op het gebied van energie (zie artikel 14) en een aantal wetten
op het gebied van vervoer die vallen onder de beleidsverantwoordelijkheid van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Het bedrag
geraamd op artikel 11 betreft de geraamde kosten van de leden van de
Raad van Bestuur van de NMa. De apparaatsuitgaven van de NMa zijn
geraamd op artikel 40.
Als onderdeel van het beleid dat is gericht op het goed functioneren van
markten financiert EL&I de Consumentenautoriteit (CA; waarvan de
apparaatsuitgaven zijn geraamd op artikel 40), die samen met de NMa en
OPTA op zal gaan in de ACM. ConsuWijzer is een samenwerking tussen de
toezichthouders CA, NMa en OPTA en biedt op laagdrempelige wijze
informatie over de rechten en plichten van consumenten. Daarnaast heeft
ConsuWijzer als doel om de ACM te voorzien van toezichtsinformatie
(signaalfunctie).
OPTA houdt toezicht op de telecommunicatie- en postmarkt. Het
geraamde bedrag in de tabel is het deel van de kosten voor dit toezicht
dat door de overheid wordt gedragen, namelijk de kosten voor uitvoeringstoetsen op voorgenomen wet-en regelgeving, voor bezwaar en
beroep en voor een klein deel van het toezicht op de uitgevers van
persoonsgebonden gekwalificeerde certificaten (Trusted Third
Parties). Alle overige taken van OPTA worden door de onder toezichtgestelde partijen in de telecommunicatie-, respectievelijk postsector
gefinancierd.
Per 1 januari 2013 gaat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) van start.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

30

Beleidsartikelen

Indicator

Percentage consumenten dat
stappen heeft ondernomen na
bezoek ConsuWijzer
Klanttevredenheid ConsuWijzer
Aantal bezoeken website
Percentage hulpmiddelen geraadpleegd door consumenten
1

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

46%
7,4
2,0 mln

2011
2011
2011

47%
7,2
2,1 mln

48%
7,21
2,1 mln

2015
2015
2015

ConsuWijzer
ConsuWijzer
ConsuWijzer

8%

2011

9%

10%

2015

ConsuWijzer

Gegeven de vergelijking met andere websites, is 7,2 een realistisch streven.

Toelichting
Voor meting van de effectiviteit van ConsuWijzer.nl, wordt onderzocht
hoeveel hulpmiddelen zoals voorbeeldbrieven en checklists op de website
worden geraadpleegd. Deze hulpmiddelen stellen de consument beter in
staat om zijn recht te halen. Verder wordt tweejaarlijks onderzocht wat het
percentage consumenten is dat stappen heeft ondernomen na een bezoek
aan de website.
In de internationale vergelijking op een aantal onderwerpen die raken aan
het vertrouwen van consumenten, scoort Nederland relatief hoog. De
Omgevingsindex geeft een samengesteld beeld op verschillende
indicatoren die te maken hebben met het consumentenvertrouwen. De
score van Nederland in deze index bedraagt 69 voor het jaar 2011, daar
waar de vergelijkbare EU27 index 62 is. Voor een uitgebreide benchmark
van de Nederlandse score op gebied van consumentenvertrouwen wordt
verwezen naar de jaarlijkse Country Consumer Statistics rapportage:
http://ec.europa.eu/consumers/consumer_research/editions/cms7_en.htm.
CBS
Het CBS wil een toonaangevend kennisinstituut zijn dat kan inspelen op
de vraag naar statistische informatie van beleid, wetenschap en
maatschappij. Dit door het samenstellen en publiceren van onbetwiste,
samenhangende, actuele statistische informatie die relevant is voor
praktijk, beleid en wetenschap. Om dit te realiseren is het vereist dat de
kwaliteit van de statistische informatie gegarandeerd is. Hiermee wordt de
(wetenschappelijke) kwaliteit van de statistieken geborgd en wordt het
CBS door de gebruikers als gezaghebbende bron van betrouwbare en
valide statistische informatie beschouwd. Tevens wordt het optimaliseren
van het gebruik van de statistieken van het CBS voor de ontwikkeling,
uitvoering en evaluatie van beleid door onder meer de ministeries (en
daarmee de maatschappelijke relevantie van het CBS) nagestreefd.
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)
Het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) ontvangt een bijdrage van de
Staat voor het uitvoeren van de werkzaamheden die voortvloeien uit
richtlijn 98/34/EG over de notificatie van normen en de Overeenkomst
inzake technische handelsbelemmeringen die gaat over het geven van
informatie over normen. Tevens is de bijdrage bedoeld voor het informeren van Nederlandse belanghebbenden over de initiatieven van de
Europese en mondiale normalisatie-instellingen. Daarnaast gebruikt het
NEN de bijdrage voor de contributies die het NEN is verschuldigd aan de
Europese en mondiale normalisatie-instellingen en voor de controle van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

31

Beleidsartikelen

de juistheid van verwijzingen in regelgeving naar normen en kennisgeving aan ministeries van het vervallen en vervangen van normen.
Internationale organisaties
Dit betreft bijdragen aan:
• International Telecommunications Union (ITU): De activiteiten in de
ITU zullen zich richten op de afspraken die op de World Conference
International Telecommunications (WCIT) van december 2012 worden
gemaakt. Hier zijn nieuwe International Telecommunications Regulations (internationaal verdragsrecht) vastgelegd op onder andere
onderwerpen als internationale roaming en spam.
• European Conference of Postal and Telecommunications Administrations (CEPT): De inzet in de ITU wordt regionaal voorbereid, voor landen
in Europa is daarvoor CEPT het aangewezen kanaal. Daarnaast zal in
CEPT verder worden gewerkt aan regionale afspraken over nummers
en frequentieverdelingen.
• The Internet Corporation for Assigned Names and Numbers/
Governmental Advisory Committee (ICANN/GAC): EL&I streeft naar
een betere «accountability and transparancy» van de private organisatie ICANN door deze kwestie te blijven agenderen in GAC. Daarnaast
wordt gewerkt aan de implementatie van nieuwe internetextensies die
ICANN zal uitgeven in samenwerking met de Stichting Internet
Domeinregistratie Nederland (SIDN).
• Internet Governance Forum (IGF): Het Internet Governance Forum is
het discussieforum waar ontwikkelingen op het gebied van internet
met alle betrokken partijen (overheid, markt, non-profit organisaties)
worden besproken.
• Bijdragen aan internationale organisaties Metrologie. Het gaat om
bijdragen op het gebied van metrologie die vastliggen in internationale
verdragen (Organisation Internationale de Métrologie Légale (OIML),
WELMEC, Bureau International des Poids et Mesures (BIPM)).
Raad van deskundigen voor de nationale meetstandaarden
Het geraamde bedrag betreft vergoedingen voor de leden van de op
grond van de Metrologiewet verplicht ingestelde adviesraad, kosten
secretariaat en vergaderkosten. De Raad is een technisch specialistisch
adviescollege als bedoeld in de Kaderwet adviescolleges. De Raad oefent
toezicht uit op de verwezenlijking en het beheer van onze nationale
meetstandaarden en geeft gevraagd en ongevraagd advies over
meetstandaarden en grootheden.
Toelichting op de ontvangsten
High Trust
Betreft raming van ontvangsten uit boetes die toezichthouders van EL&I
opleggen en waar – in het kader van het zogenaamde High Trust-beleid –
een meerjarige raming voor wordt aangehouden. Verreweg het grootste
deel van de ontvangsten betreft boetes die opgelegd worden door de
NMa.
Diverse ontvangsten
Betreft ramingen voor ontvangsten uit hoofde van het beleid inzake
Telecommunicatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

32

Beleidsartikelen

12 Een sterk innovatievermogen
Algemene doelstelling
Een sterker innovatievermogen van de Nederlandse economie.
• De ambitie is dat Nederland in 2020 mondiaal tot de top 5 van de
kenniseconomieën behoort. Nederland neemt nu de vijfde plaats in op
de ranglijst van het World Economic Forum.
• In het kader van de Europa 2020-strategie stelt Nederland zich
daarnaast ten doel dat in 2020 2,5% van het bruto binnenlands product
aan onderzoek en ontwikkeling (R&D) wordt uitgegeven.
• Bovendien is het een ambitie van het bedrijfslevenbeleid dat publieke
en private partijen in 2015 voor meer dan € 500 mln participeren in
Topconsortia voor Kennis en Innovatie, waarvan ten minste 40% wordt
gefinancierd wordt door het bedrijfsleven.
Rol en verantwoordelijkheid
EL&I stimuleert – vanuit haar Rijksbrede verantwoordelijkheid voor
innovatiebeleid – private uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling (R&D)
en innovatie. Innovatie, de vernieuwing van producten, diensten en
productieprocessen, is een belangrijke bron voor welvaartsgroei.
Innovatie verhoogt de productiviteit van bedrijven, verbetert onze
concurrentiepositie en draagt bij aan het oplossen van maatschappelijke
vraagstukken.
Ondernemers en bedrijven die innoveren lopen (financiële) risico’s.
Omdat ondernemers zich de bijkomende maatschappelijke baten van
innovatie niet volledig kunnen toe-eigenen, zullen zij zonder overheidsinterventie minder innoveren dan maatschappelijk gezien gewenst is. EL&I
stimuleert daarom innovatie en doet dit op diverse manieren, onder
andere met de WBSO, de RDA en het Innovatiefonds MKB+. Deze
generieke maatregelen maken deel uit van het bedrijfslevenbeleid.
Daarnaast bevordert EL&I samenwerking binnen de gouden driehoek van
bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid, met name binnen de negen
topsectoren. Door publiek onderzoek meer in samenwerking met het
bedrijfsleven te laten plaatsvinden bevordert EL&I dat publiek gefinancierde kennisontwikkeling beter benut wordt door het bedrijfsleven en
voor maatschappelijke toepassingen. Daarbij wordt de publieke kennisontwikkeling in sterkere mate gericht op de topsectoren in het bedrijfslevenbeleid volgens onderzoekroadmaps die ten uitvoer worden gebracht
door Topconsortia voor Kennis en Innovatie.
Indicator

R&D-uitgaven als % van het BBP
– waarvan private sector
– waarvan publieke sector

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Streefwaarde

Planning

Bron

1,85%
0,89%
0,96%

2010
2010
2010

1,9%
1,0%
0,9%

2,5%
n.v.t.
n.v.t.

2020

CBS
CBS
CBS

De getoonde uitsplitsing van R&D-uitgaven naar publieke en private
sector heeft betrekking op de sector waarbinnen het onderzoek wordt
uitgevoerd, niet op de financieringsbron. De publiek gefinancierde
R&D-uitgaven (inclusief WBSO) zijn voor 2010 te becijferen op 1,00% van
het BBP, de privaat gefinancierde R&D-uitgaven (na aftrek van WBSO) op
0,85% van het BBP. Deze raming inclusief uitsplitsing is door EL&I gedaan
op basis van de recentste gegevens over de publieke financiering van
R&D van het Rathenau Instituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

33

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht
Leningen
– Innovatiefonds: innovatiekrediet
– Innovatiefonds: risicokapitaal1
Subsidies
– Innovatie Prestatie Contracten
– Eurostars
– Lucht2- en Ruimtevaart
– Overig3
Opdrachten
– Onderzoek en opdrachten
Bijdragen aan baten-lastendiensten
– Agentschap NL
– Agentschap Telecom
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
– TNO
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
– Toeslag Topconsortia voor Kennis en
Innovatie (TKI-toeslag)
– Grote Technologische Instituten (GTI’s)
– Topsectoren overig
– Syntens
– Ruimtevaart (ESA)
– Overig (inclusief onderzoeksprojecten)
ONTVANGSTEN
– Luchtvaartkredietregeling
– Technische Ontwikkelingsprojecten (TOP)
– Rijksoctrooiwet
– Innovatiekredieten
– Eurostars
– Diverse ontvangsten

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

976,1
883,7

735,0
815,7

607,7
795,8
67%

568,9
709,1

500,3
587,4

420,2
485,6

414,2
444,5

35,8
10,5

57,0
18,4

65,3
23,7

76,5
23,7

85,4
25,7

38,5
25,5

37,3
21,8

30,2
4,2
22,0
99,0

52,4
7,6
36,6
48,4

31,5
8,6
17,8
23,4

25,0
7,3
9,3
16,8

24,3
5,9
6,4
11,7

24,3
2,3
6,4
3,6

7,9
2,3
6,6
3,2

3,3

2,9

2,9

2,9

1,8

1,9

1,9

77,0

74,1
0,2

72,5
0,1

63,4
0,1

60,2
0,1

52,5
0,1

50,5
0,1

147,2

145,1

136,3

129,0

123,8

123,2

122,4

47,0
263,1
32,5
111,0
0,8

42,2
256,3
30,9
42,8
0,7

77,1
40,0
218,3
19,9
57,1
1,2

88,0
36,1
153,4

88,5
34,5
88,8

89,0
32,2
47,9

89,0
32,6
30,0

76,5
1,2

29,2
1,2

37,0
1,2

37,7
1,2

41,7
1,5
5,4
31,6

61,3
1,5
10,0
31,2
2,1
2,1
14,4

45,8
0,4
5,0
31,2
5,5
2,1
1,6

48,7
0,8
4,0
31,2
9,8
1,3
1,6

54,0
2,4
3,0
31,2
14,6
1,3
1,6

54,3
3,7
2,0
31,2
14,6
1,3
1,6

56,7
7,6
0,5
31,2
14,6
1,3
1,6

1,1
2,0

1

Sinds 2012 maakt de Seed capitalregeling onderdeel uit van het Innovatiefonds MKB+ (risicokapitaal). Vanaf 2013 wordt het fund–of–funds operationeel.
Betreft uitfinanciering van het onderdeel luchtvaart.
3
Betreft onder andere uitfinanciering van de volgende, met ingang van 2013 voor nieuwe aanvragen beëindigde, instrumenten: bijdrage aan NML
en overige instituten, Innovatieve onderzoeksprogramma’s, overige innovatieprogramma’s, Eureka, Opkomende markten, Smartmix.
2

Budgetflexibiliteit
Leningen: Het budget 2013 voor het Innovatiefonds is voor 52% juridisch
verplicht.
Subsidies: De beleidsbudgetten worden per jaar gepubliceerd. Van het
beschikbare budget 2013 is 61% juridisch verplicht. Het betreft uitfinanciering van tot en met 2012 aangegane verplichtingen.
Opdrachten: Van het opdrachtenbedrag is 83% juridisch verplicht. Het
betreft de uitfinanciering van in voorgaande jaren aangegane verplichtingen.
Bijdragen aan baten-lastendiensten: Het budget betreft de uitfinanciering
van de opdracht 2013 aan Agentschap NL en aan Agentschap Telecom.
Het budget is 100% juridisch verplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

34

Beleidsartikelen

Bijdragen ZBO’s/RWT’s: Het budget betreft de uitfinanciering van de
commitering 2013 aan TNO. Het budget is 100% juridisch verplicht.
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties: Van dit bedrag is 55%
juridisch verplicht. Dit betreft vooral de bijdragen aan Deltares, Stichting
Technische Wetenschappen, Syntens, verschillende Technologische
Topinstituten en de uitfinanciering van de verschillende innovatieprogramma’s.
Kengetallen: Innovatieprestaties van Nederland
Kengetal
Innovation Union Scoreboard:
positie Nederland in EU27
Aantal bij PCT1 aangevraagde
octrooien,
– per mld euro BBP (in purchasing
power parity (PPP) €)
– positie Nederland in EU-27
Aantal bij OHIM2 aangevraagde
handelsmerken,
– per mld euro BBP (in PPP €)
– positie Nederland in EU-27

2007

2008

2009

2010

2011

10e

10e

9e

9e

7e

6,44
4e

6,39
5e

Ambitie 2013
Positie
verbeteren
Positie
verbeteren

Positie
verbeteren
7,74
5e

7,46
7e

1

Het Patent Cooperation Treaty wordt uitgevoerd door de World Intellectual Property Organisation (WIPO), het agentschap van de Verenigde
Naties dat o.a. internationaal aangevraagde octrooien registreert.
2
Het Office for Harmonisation in the Internal Market (OHIM) is het EU–agentschap dat onder andere handelsmerken registreert die in de gehele
EU–27 geldig zijn.
Bron: Europese Commissie (Innovation Union Scoreboard 2010, 2011)

Toelichting
Het Innovation Union Scoreboard (IUS) van de Europese Commissie geeft
een totaalbeeld van de innovatieprestaties van EU-landen aan de hand
van 24 indicatoren. De relatieve prestatie van Nederland binnen het IUS
vertoont in de periode 2007–2011 een opwaartse lijn; van de 10e naar de
7e plaats.
De kengetallen op het terrein van intellectueel eigendom – aangevraagde
octrooien en handelsmerken – uit het IUS werpen licht op de mate van
doorstroming van (technologische) kennis naar kassa. Handelsmerken zijn
met name relevant voor landen zoals Nederland met een relatief
omvangrijke dienstensector, zo blijkt uit recent onderzoek. Daaruit blijkt
dat ruim 58% van de onderzochte geregistreerde Beneluxmerken verwijst
naar innovatie1.

1
Zie bijv. M. Flikkema & A.P. de Man (2012).
Merken als indicator van innovatie. ESB, 97,
4 628, pp. 74–76.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

35

Beleidsartikelen

Kengetal
Aandeel innoverende bedrijven:
– Industrie
(EU27-gemiddelde)
– Diensten
(EU27-gemiddelde)
Aandeel innoverende bedrijven dat (de laatste drie
jaar) technologisch heeft samengewerkt met
publieke partijen:
– Researchinstellingen
(EU27-gemiddelde)
– Universiteiten
(EU27-gemiddelde)
1

2004

2006

2008

20101

Ambitie 2013

42%

42%

53%

29%

32%

42%
(44%)
31%
(35%)

Positie
handhaven
Positie
handhaven

9%

8%

6%

12%

11%

10%
(6%)
14%
(10%)

44%

8%

Aandeel
verhogen
Aandeel
verhogen

enquêtemethode gewijzigd

Bron: CBS en Eurostat (uitkomsten van innovatie-enquêtes, die tweejaarlijks worden gehouden)

Toelichting
Het aandeel innoverende bedrijven geeft het percentage bedrijven weer
dat de laatste drie jaar bezig is geweest met technologische innovatie. Het
aandeel innoverende bedrijven dat de laatste drie jaar heeft samengewerkt met publieke partijen is vervolgens een maatstaaf voor publiekprivate interactie bij innovatie. Volgens de jongste cijfers van het CBS,
betrekking hebbend op de periode 2008–2010, is het percentage innoverende bedrijven in Nederland fors hoger dan in vorige edities van de
innovatie-enquête het geval was. Het CBS verklaart dit deels uit het feit
dat de laatste editie voor het eerst gebruik maakte van digitale enquêteformulieren. Van deze grotere groep blijkt een kleiner aandeel samen te
werken met een kennisinstelling. Voor de internationale vergelijking in
bovenstaande tabel zijn de Europese cijfers voor 2010 nodig die door
Eurostat gepubliceerd worden. Deze komen in het najaar van 2012
beschikbaar.
Samenhang instrumenten in het innovatiebeleid
Alvorens op de afzonderlijke instrumenten in te gaan, is het zinvol de
samenhang in het innovatiebeleid te schetsen. Het innovatiebeleid heeft
twee sporen: het generieke spoor en het specifieke spoor. Het generieke
spoor bestaat uit het fiscale instrumentarium (WBSO, RDA, innovatiebox),
de Innovatieprestatiecontracten, het Innovatiefonds MKB+ en enkele
andere instrumenten. Verreweg het grootste deel van het totale innovatiebudget (fiscaal en niet-fiscaal) gaat om in dit generieke spoor. Daarvan
komt het grootste deel terecht bij het MKB, zowel in aantallen deelnemers
(circa 95% in 2012), als in budget (circa 65% in 2012)1. De generieke
instrumenten beogen – tegen geringe uitvoeringskosten – bedrijven in de
gehele economie aan te zetten tot innovatie.
Het specifieke spoor heeft betrekking op de topsectorenaanpak. Een
essentieel onderdeel daarvan wordt gevormd door de Innovatiecontracten
in de topsectoren. Daarin formuleren bedrijven, kennisinstellingen en
overheden, samen de «gouden driehoek», op het gebied van innovatie en
kennis de agenda’s en de programma’s, waarbij ook de inzet van middelen
van de betrokken partijen is bepaald. Vanuit budgettaire optiek zijn hier de
bijdragen aan de kennisinstellingen (TNO, GTI’s) en de TKI-toeslag van
belang. De omvang van deze middelen is substantieel.

1

Het aandeel MKB is een schatting,
aangezien voor de RDA en de Innovatiebox
nog geen exacte gegevens beschikbaar zijn.

De verbinding met de EU en andere landen wordt op meerdere plaatsen
in het innovatiebeleid gelegd. Essentieel is de band tussen de topsectoren
en de EU-programma’s op het terrein van kennis en innovatie. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

36

Beleidsartikelen

topsectorenbeleid maakt bovendien werk van bilaterale contacten en
economische diplomatie.
Budgettair belang fiscale maatregelen
Bedragen x € 1 mln

Aftrek speur- en ontwikkelingswerk (WBSO)
Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO)
Research & Development Aftrek (RDA)

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

6

8

8

8

8

8

8

915
0

864
250

735
375

715
500

715
500

715
500

715
500

Fiscale instrumenten
Fiscale instrumenten vormen de kern van het generieke beleidsinstrumentarium. Naast de reeds langer bestaande Wet Bevordering Speur- en
Ontwikkelingswerk (WBSO) die het arbeidskostendeel van R&D bevordert
binnen de private R&D uitgaven, is per 1 januari 2012 ook de Research &
Development Aftrek (RDA) ingevoerd voor overige R&D-kosten en
-investeringen die met R&D samenhangen. Tenslotte bestaat sinds enkele
jaren de Innovatiebox waarbij de opbrengsten van innovatie voor een
lager tarief van de vennootschapsbelasting in aanmerking komen. De
WBSO, de RDA en de Innovatiebox zijn fiscale maatregelen en staan
daarom niet als uitgaven op deze begroting.
Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO)
De WBSO is de verzamelnaam voor de faciliteit afdrachtvermindering
speur- en ontwikkelingswerk (S&O) in de Wet vermindering afdracht
loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen en de aftrek speuren ontwikkelingswerk in de Wet inkomstenbelasting. De WBSO is in 2012
over de periode 2006–2010 geëvalueerd.
De evaluatie geeft aanleiding tot een eventuele herschikking binnen het
WBSO-budget (€ 723 mln in 2013) om daarmee de doeltreffendheid en
doelmatigheid van de regeling te bevorderen. Voorgesteld wordt om:
• in plaats van de beoogde verlaging van het plafond in de WBSO naar
€ 8,5 mln, het plafond vanaf 2013 op € 14 mln te handhaven, met het
oog op de WBSO als vestigingsplaatsfactor voor R&D-bedrijven;
• de eerste schijf vanaf 2013 te verlengen van € 110 000 naar ten minste
€ 150 000; met name bij het MKB heeft deze maatregel (op termijn)
een positieve impact op het S&O-niveau; en ter dekking van deze
verruimingen een aantal technische aanpassingen door te voeren.
Kengetal
Aantal bedrijven dat gebruik maakt
van WBSO
Aantal S&O-arbeidsjaren
Door WBSO ondersteunde private
R&D-uitgaven (S&O-loon, x € 1 mln)

2008

2009

2010

2011

13 450
62 390

16 620
67 600

19 450
73 660

20 530
75 330

2 552

3 011

3 377

3 571

Bron: Agentschap NL

Toelichting
Vooral het MKB profiteert van de WBSO. Het aantal aanvragers van een
S&O-verklaring (dat wil zeggen WBSO gebruikers) in 2011 is ten opzichte
van 2010 met 5,6% gegroeid tot 20 530. Daarvan behoorde maar liefst 97%
tot het MKB. Van het budget ging 73% naar het MKB. Het gebruik van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

37

Beleidsartikelen

WBSO blijkt verder uit het aantal toegekende uren voor speur- en
ontwikkelingswerk. In 2011 is dit aantal met 2,3% gegroeid tot 75 330
S&O-arbeidsjaren. Aldus ondersteunde de WBSO ruim € 3,5 mld van de
S&O- loonuitgaven van bedrijven, die deel uitmaken van de private
R&D-uitgaven. De verwachting is dat in 2013 het aantal aanvragers van de
regeling zal stabiliseren.
Research & Development Aftrek (RDA)
Op 1 januari 2012 is de Research & Development Aftrek (RDA) in het leven
geroepen, in aanvulling op de WBSO. De RDA stimuleert innovatie en
R&D van het Nederlandse bedrijfsleven door een fiscaal voordeel in de
inkomsten- of vennootschapsbelasting voor niet-loonkosten en investeringen die betrekking hebben op R&D. De RDA verlaagt de financiële
lasten voor speur- en ontwikkelingswerk. Voor uren of R&D-loonkosten is
er de WBSO. Voor andere kosten en uitgaven van S&O-projecten is er de
RDA.
In 2012 kent de RDA een fiscaal voordeel toe van 40% van de goedgekeurde RDA-kosten/-uitgaven, of 40% van het forfaitaire bedrag op basis
van de goedgekeurde S&O-uren. Het RDA-bedrag wordt als aftrekpost
opgevoerd in de belastingaangifte. Indien de winst in een bepaald
jaar ontoereikend is om het RDA-bedrag volledig te verrekenen, kan
dankzij de regels van de verliesverrekening het RDA-bedrag alsnog in
een eerder of later jaar worden verrekend. Zo kunnen ook starters die de
eerste jaren nog geen winst maken, profiteren. Voor 2012 is het budget
€ 250 mln. Het budget zal oplopen naar structureel € 500 mln in 2014 en
volgende jaren. De percentages van de RDA zullen worden aangepast op
basis van het beroep op de regeling en het beschikbare budget.
In 2013 wordt een fiscaal voordeel voorzien van 54% van de goedgekeurde RDA-kosten/-uitgaven, of 54% van het forfaitaire bedrag op basis
van de goedgekeurde S&O-uren.
Innovatiebox
De innovatiebox (tot 1 januari 2010: octrooibox) heeft tot doel innovatie te
bevorderen en het vestigingsklimaat te verbeteren. De innovatiebox is een
generieke maatregel en staat open voor zowel het MKB als grote
bedrijven. De innovatiebox is van toepassing op de voordelen uit een
door de ondernemer zelf voortgebracht immaterieel activum waarvoor
een octrooi is verleend of waarvoor in de onderzoeksfase een
S&O-verklaring is afgegeven (WBSO). De toepassing van de innovatiebox
betekent dat een ondernemer geen 25% maar 5% vennootschapsbelasting
hoeft te betalen over voordelen behaald met het immaterieel activum.
Toelichting op de financiële instrumenten
Leningen
Innovatiefonds MKB+
Het Innovatiefonds MKB+ bestaat uit het Innovatiekrediet en de Seed
capital-regeling. Het Innovatiekrediet vergemakkelijkt de toegang tot
vreemd vermogen voor MKB en grootbedrijf, terwijl de Seed capitalregeling starters in high tech en creatieve sectoren ondersteunt bij het
verwerven van eigen vermogen (early stage risicokapitaal). Beide
instrumenten verlagen het risico voor private vermogensverschaffers om
innovatieprojecten van bedrijven te financieren. Langs deze weg voorziet
het fonds in de behoefte van ondernemers aan risicokapitaal voor
innovatie. Het fonds heeft een revolverend karakter; opbrengsten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

38

Beleidsartikelen

succesvolle innovaties vloeien weer terug in het fonds, zodat ze weer
opnieuw kunnen worden ingezet.
In 2013 zal een Fund of Funds deel uitmaken van het Innovatiefonds MKB+
ter ondersteuning van de later stage risicokapitaalmarkt. Dit initiatief is
opgezet samen met het Europees Investeringsfonds (EIF), dat ook
substantieel financieel bijdraagt. Het innovatiekrediet wordt in 2012/2013
geëvalueerd. Uit de evaluatie kunnen eventuele aanpassingen van de
regeling voortvloeien.
Indicator

Referentiewaarde

Peil
datum

StreefWaarde1

Planning

Bron

27

2011

60

2013

AgNL

144
29

2011
2010

246
34

2013
2013

AgNL
AgNL

43

2010

85

2013

AgNL

Aantal bedrijven dat Innovatiekrediet gebruikt
Omvang private R&D-uitgaven ondersteund met
een Innovatiekrediet (x € 1 mln)
Aantal participaties via SEED en Fund of Funds2
Omvang gestimuleerd risicokapitaal voor innovatieve bedrijven door SEED en Fund of Funds (x € 1
mln)
1
2

streefwaarde = raming 2013
In 2010 was alleen de SEED–capitalregeling actief.

Toelichting
EL&I hanteert voor de innovatiekredieten een indicator die aangeeft
hoeveel private R&D-uitgaven worden ondersteund met het innovatiekrediet. De streefwaarde voor 2013 (€ 246 mln) is vastgesteld op basis van
het beschikbare verplichtingenbedrag voor innovatiekredieten in 2013
(€ 87 mln) en het feit dat EL&I maximaal 35% van de subsidiabele
innovatieprojectkosten financiert. De verwachting is dat hiermee ongeveer
60 bedrijven kunnen starten in 2013 met hun innovatieprojecten.
Voor het stimuleren van de risicokapitaalmarkt via de
SEED-capitalregeling is een relevante indicator hoeveel participaties de
overheid genomen heeft in private risicokapitaalfondsen. Daarnaast wordt
een indicator gehanteerd die aangeeft hoeveel risicokapitaal in totaal
(private en overheidsbijdrage) beschikbaar komt voor innovatieve
ondernemingen. De streefwaarde voor 2013 is € 85 mln. In deze streefwaarde is voorzien dat het initiatief voor het stimuleren van de later stage
risicokapitaalmarkt via een fund of funds operationeel is.
Subsidies
Innovatie Prestatie Contracten (IPC’s)
De Innovatie Prestatiecontracten (IPC’s) zijn gericht op MKB-bedrijven die
gezamenlijk willen innoveren. Onder begeleiding van een belangenorganisatie voor ondernemingen (penvoerder) worden meerjarige innovatieprojecten uitgevoerd. Samenwerking en kennisoverdracht staan centraal.
Daarnaast biedt de regeling aan brancheorganisaties financiële ondersteuning om kansrijke samenwerkingsverbanden te onderzoeken.
Bedrijven kunnen de IPC-regeling samen met de WBSO en de RDA
benutten.
De IPC’s zullen in 2013 nauwer worden aangesloten op het Topsectorenbeleid. IPC wordt onder regie gebracht van (het MKB-loket bij) de
Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) en (een deel van) het
IPC-budget wordt naar verwachting toegedeeld op basis van de private
bijdragen aan de TKI’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

39

Beleidsartikelen

Indicator

Aantal bedrijven dat jaarijks deelneemt aan IPC
Door IPC ondersteunde private R&D-uitgaven (x € 1
mln)
1

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde1

Planning

Bron

850

2011/2012

715

2013

AgNL

53

2011/2012

45

2013

AgNL

Streefwaarde = raming 2013

Toelichting
De referentiewaarde voor de indicator «aantal MKB-bedrijven dat jaarlijks
deelneemt aan de IPC-regeling» is gebaseerd op het gemiddelde aantal
deelnemers aan de tenders in de jaren 2011 en 2012. De daling in het
tenderbudget van gemiddeld € 25 mln per jaar in 2011/2012 naar € 20
mln in 2013 zal resulteren in een lager aantal deelnemende bedrijven in
2013. De indicator «door IPC ondersteunde private R&D-uitgaven» is
gebaseerd op het beschikbare budget, het maximale subsidiebedrag per
deelnemer (€ 25 000) en het bijdragepercentage per project (40%). Ook de
referentiewaarde voor deze indicator is gebaseerd op gemiddelde van de
tenders in 2011 en 2012.
Eurostars
De regeling Eurostars is met name gericht op het high-tech MKB en
ondersteunt bedrijven en kennisinstellingen die met buitenlandse partijen
in Europa willen samenwerken in projecten die gericht zijn op marktgericht technologisch onderzoek en ontwikkeling.
Het jaar 2013 zal in het teken staan van de voorbereidingen van Eurostars
2, het vervolg op het huidige zevenjarige Eurostars-programma dat eind
2013 afloopt. De verwachting is dat het nieuwe programma ten opzichte
van het huidige aanzienlijk zal groeien door een hogere bijdrage van de
diverse landen en van de Europese Commissie als co-financier. Met deze
hogere bijdragen wordt tegemoetgekomen aan de grote belangstelling
vanuit bedrijven en kennisinstellingen voor dit succesvolle programma.
Het nieuwe programma zal op belangrijke punten nog verder worden
verbeterd. Zo zal met name de tijd die gemoeid is met het afhandelen van
de aanvraag- en goedkeuringsprocedure van projectvoorstellen worden
gereduceerd.
Indicator

Aantal Nederlandse deelnemers aan Eurostars
– waarvan bedrijven
– waarvan high-tech MKB (%)
Door Eurostars ondersteunde private R&D-uitgaven
van Nederlandse deelnemers (mln euro)
1

Referentiewaarde

Peildatum

72
61
82%

2011

19,8

2011

Streefwaarde1

Planning

Bron

2013

AgNL

2013

AgNL

124
82%
40

Streefwaarde = raming 2013

Toelichting
De referentiewaarden in bovenstaande tabel hebben betrekking op alle
projecten die sinds de start van het Eurostarsprogramma in 2007 tot aan
de peildatum zijn gestart. Wat het aantal deelnemers betreft tonen
bovenstaande cijfers unieke organisaties die sinds 2007 één of meermalen
succesvol aan een call hebben deelgenomen. Gemiddeld over deze
periode behoort van de deelnemende bedrijven 82% tot het high-tech
MKB. De omvang van de ondersteunde private R&D-uitgaven is de som
van de door deelnemers (bedrijven) opgegeven subsidiabele kosten op
het moment van committering. Dankzij hun deelname aan Eurostars-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

40

Beleidsartikelen

projecten krijgen Nederlandse organisaties ook toegang tot de kennis en
R&D-resultaten van hun buitenlandse partners. De totale omvang
(inclusief subsidie en bijdragen van kennisinstellingen) van de projecten
met Nederlandse deelname bedroeg sinds 2007 € 97 mln.
Lucht- en Ruimtevaart
Deze post heeft betrekking op de uitfinanciering van het specifieke
luchtvaartbeleid (met name de luchtvaartkredietregeling) en op nationale
ruimtevaartprogramma’s, zoals de Prekwalificatie ESA-programma’s.
Opdrachten
Onderzoek en opdrachten
Uit dit budget worden beleidsonderzoek, verplichte evaluaties van
beleidsinstrumenten en beleidsdoorlichtingen gefinancierd.
Bijdragen aan baten-lastendiensten
Agentschap NL
De uitvoering van een deel van de innovatie-instrumenten, zoals WBSO,
RDA, Innovatiefonds MKB+, Eurostars en Zevende kaderprogramma voor
onderzoek en technologische ontwikkeling KP7, wordt verzorgd door het
Agentschap NL. Dit betreft activiteiten als beoordeling van aanvragen,
bedrijfscontroles, voorlichting over de instrumenten, terugontvangsten
van kredieten, etcetera. Daarnaast heeft Agentschap NL ook andere taken:
• Het netwerk van Innovatie Attachés (voorheen Technisch Wetenschappelijk Attachées, is een onderdeel van Agentschap NL en bevordert de
samenwerking van Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en
overheidsorganisaties met het buitenland met als doel het innovatievermogen van Nederland te versterken. Daarbij concentreert het zich
op de internationalisering van de innovatiecontracten van de topsectoren en speelt het in op nieuwe technologische ontwikkelingen die voor
de Nederlandse kenniseconomie en de hele innovatieketen van belang
zijn.
• Een goed functionerend stelsel van intellectuele eigendomsrechten is
een belangrijke voorwaarde voor een innoverende en dynamische
economie. Essentieel daarbij is het vinden van de juiste balans tussen
enerzijds kennisbescherming en anderzijds de verspreiding en
benutting van kennis. De uitvoeringsorganisatie NL-Octrooicentrum
(NL-OC, onderdeel van Agentschap NL) is belast met de verlening en
registratie van octrooien, de inning van taksen en de uitvoering van
andere wettelijke taken onder de Rijksoctrooiwet 1995 (plus de
nakoming van Europese en internationale verplichtingen). Voor het
stimuleren van het gebruik van het octrooisysteem en van de kennis
die in octrooidatabanken is opgeslagen, geeft NL-OC voorlichting aan
bedrijven, kennisinstellingen en overheden.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
TNO
Samen met de universiteiten bestaat de publiek gefinancierde kennisinfrastructuur in Nederland met name uit de instituten voor toegepast
onderzoek TNO en de vijf zogenoemde «Grote Technologische Instituten»
(GTI’s). EL&I investeert samen met enkele andere ministeries in deze
instituten, omdat hier onafhankelijk onderzoek in Nederland plaatsvindt
dat kansen kan creëren voor innovatie en economische groei.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

41

Beleidsartikelen

TNO is het grootste instituut voor (natuurwetenschappelijk) toegepast
onderzoek in Nederland. Het bestrijkt een breed onderzoeksgebied en is
daarmee het enige instituut dat kennis ontwikkelt op het terrein van alle
topsectoren. Daarnaast ontwikkelt het kennis op een aantal maatschappelijke thema’s, met name defensie, maatschappelijke veiligheid, leefomgeving, arbeid en gezondheid en ICT.
De belangrijkste uitdagingen voor 2013 inzake toegepast onderzoek zijn:
• verdere uitwerking geven aan de rol die TNO speelt in de innovatiecontracten en de Topconsortia voor Kennis en Innovatie;
• een scherpere balans tussen een sterke publieke kennisbasis en het
flexibel inspelen op- en nader invullen van de vraag uit de topsectoren;
• een zodanige financieringswijze en uitvoering van onderzoek dat
onbedoelde concurrentie tussen de publiek gefinancierde instituten en
private partijen zoveel mogelijk wordt vermeden.
Met de indicator «klanttevredenheid cofinanciers bij kennisontwikkeling
TNO» wordt de algemene tevredenheid gemeten van bedrijven (MKB en
grootbedrijf) die aan cofinancieringprojecten deelnemen in het onderzoeksprogramma van TNO. Deze is opgenomen in de tabel bij de GTI’s.
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
Toeslag Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI-toeslag)
Met het ondertekenen van de innovatiecontracten op 2 april 2012 door
vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, kennisinstellingen voor
fundamenteel onderzoek (NWO, KNAW, universiteiten) en toegepast
onderzoek (TNO, DLO, Deltares, ECN, MARIN en NLR) en de overheid
werd een belangrijke stap in de implementatie van de topsectorenaanpak
gezet. Hiermee komt vanaf 2012 ongeveer € 2,8 mld beschikbaar vanuit
bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid voor onderzoek en ontwikkeling van vernieuwende producten en diensten in de topsectoren van de
economie. In Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI) brengen
bedrijven en kennisinstellingen de privaatpublieke onderzoeksagenda’s uit
de innovatiecontracten ten uitvoer. Om deze samenwerking op het gebied
van onderzoek en innovatie verder te stimuleren zal EL&I met ingang van
2013 een TKI-toeslag invoeren. Elk TKI richt een MKB-loket in, zodat ook
het MKB maximaal meedoet.
Zoals vermeld in de beleidsagenda, stelt EL&I zich ten doel om in 2015
voor ten minste € 500 mln aan privaatpublieke projecten in gang te
hebben gezet. Deze moeten voor minstens 40% met private middelen
gefinancierd zijn.
Indicator

Omvang middelen PPS-projecten
TKI (x € 1 mln)
– waarvan private middelen (%)

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Streefwaarde

Planning

Bron

n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.
n.v.t.

500
30%

500
40%

2015
2015

AgNL
AgNL

Toelichting
Deelname aan een TKI is mogelijk met zowel «cash» als «in-kind»
middelen. In de raming voor 2013 zijn alle middelen meegenomen die
voor dat jaar in de innovatiecontracten van april 2012 zijn toegezegd. Het
aandeel private middelen loopt op van ten minste 30% in 2013 naar 35%
in 2014 tot 40% in 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

42

Beleidsartikelen

Grote Technologische Instituten (GTI’s)
• Deltares is een GTI op het gebied van deltatechnologie. Als onafhankelijk kennisinstituut en specialistisch adviseur levert Deltares bijdragen
aan innovatieve oplossingen voor water-, ondergrond- en deltavraagstukken die het leven in delta’s, kust- en riviergebieden veilig, schoon
en duurzaam maken.
• MARIN is een internationaal toonaangevende GTI op het gebied van
hydromechanisch en nautisch onderzoek. Samen met Nederlandse en
internationale universiteiten wordt fundamenteel en toegepast
onderzoek verricht om de kennis en gereedschappen voor de sector te
ontwikkelen.
• Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) is een GTI dat
een kennisbasis onderhoudt en ontwikkelt op het gebied van militaire
(ten behoeve van het Ministerie van Defensie) en civiele luchtvaart (ten
behoeve van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu). Daarnaast
wordt de ontwikkelde kennis samen met bedrijven uit de sector luchten ruimtevaart ingezet voor nieuwe commerciële mogelijkheden. Met
de rijksbijdrage vindt toegepast onderzoek plaats en worden belangrijke onderzoeksfaciliteiten als vluchtnabootsers en windtunnels in
bedrijf gehouden.
• De GTI’s ECN en DLO worden toegelicht in respectievelijk artikel 14 en
16.
De GTI’s richten onderzoek op de uitwerking van de agenda’s van de
topsectoren uit het bedrijfslevenbeleid. In 2013 wordt hieraan, in vervolg
op de meerjarenafspraken tussen overheid, kennisinstellingen en
bedrijfsleven over de procesmatige en inhoudelijke vormgeving van de
vraagsturing, vooral in TKI-verband invulling gegeven. Daarnaast blijft er
ruimte voor onderzoek in het kader van maatschappelijke thema’s zoals
leefomgeving, maatschappelijke veiligheid, arbeid en gezondheid.
Indicator

Klanttevredenheid Deltares
Klanttevredenheid MARIN
Klanttevredenheid NLR
Klanttevredenheid cofinanciers TNO
1

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde1

Planning

Bron

7,9
8,3
8,7
7,2

2011
2011
2011
2011

8,0
8,0
8,0
8,0

2013
2013
2013
2013

Deltares
MARIN
NLR
TNO

Streefwaarde = raming 2013

Toelichting
De scores in bovenstaande tabel zijn gebaseerd op de recentste onafhankelijke onderzoeken naar klanttevredenheid die TNO en de GTI’s hebben
laten uitvoeren en waar nodig omgerekend naar een schaal van 1 tot 10.
De streefwaarde van 8,0 bevindt zich nabij de gemiddelde score voor
vergelijkbare organisaties.
In de begroting van 2012 is opgenomen dat ernaar gestreefd wordt om
ten aanzien van TNO en de GTI’s een indicator voor vraagsturing en
kennisbenutting in te voeren op basis van de indicatoren die daartoe voor
DLO gebruikt worden (zie artikel 16). Een indicator voor de mate van
vraagsturing levert bij nader inzien nauwelijks nuttige inzichten op, gelet
op de participatie van TNO en de GTI’s in de Topconsortia voor Kennis en
Innovatie om uitvoering te geven aan volledig vraaggestuurde onderzoekroadmaps. De waarde voor kennisbenutting – de vraag of de klant de
kennis daadwerkelijk kan toepassen – zal ontleend worden aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

43

Beleidsartikelen

onderdeel utilisatie in het eerstvolgende klanttevredenheidsonderzoek dat
TNO, Deltares, MARIN en NLR zullen laten uitvoeren.
Topsectoren overig
STW (Stichting voor de Technische Wetenschappen) financiert technisch
wetenschappelijk onderzoek aan Nederlandse universiteiten en instituten.
Met de bijdrage van EL&I worden de zogenoemde Perspectiefprogramma’s gefinancierd, die worden ingezet voor innovatiecontracten
van topsectoren. De bijdrage aan STW is onderdeel van de regel
«topsectoren overig», er is structureel ongeveer € 20 mln beschikbaar.
De te honoreren perspectiefprogramma’s van STW zullen inhoudelijk
worden aangesloten op de innovatiecontracten van de topsectoren. Dat
doet STW door de onderzoeksvoorstellen behalve op excellentie en
utilisatie ook te toetsen op de mate waarin voorstellen passen in onderzoekroadmaps van de topsectoren.
Deze post bevat daarnaast de middelen die gereserveerd zijn voor de
Technologische Top Instituten (TTI’s), internationale programma’s – zoals
de Joint Technology Initiatives (JTI’s) en Eurekaclustergelden – en de
afbouw van Innovatieprogramma’s. Vanwege deze afbouw loopt de reeks
«Topsectoren overig» sterk af.
Syntens
Syntens is het landelijk netwerk dat als doel heeft het MKB aan te zetten
tot succesvol innoveren. Syntens geeft voorlichting, activeert en ondersteunt MKB-ondernemers op het gebied van innovatie. Per januari 2014
zal Syntens met KvKNL en de 12 afzonderlijke KvK’s samengevoegd
worden tot één nieuw ZBO.
Ruimtevaart (ESA)
Het ruimtevaartbeleid verloopt vooral via jaarlijkse verplichte bijdragen
aan de algemene ESA-begroting, plus bijdragen aan een beperkt aantal
optionele programma’s. Die laatste gelden vloeien weer terug naar
lidstaten via orders aan bedrijven voor levering van (onderdelen van)
raketten en satellieten of aanverwante goederen en diensten.
Medio november 2012 vindt de 3-jaarlijkse ESA-Ministersconferentie
plaats te Italië. Daar zullen de ESA-lidstaten inschrijven op de
programma’s voor de periode 2013–2015. Daarbij wordt gelet op hoe
ruimtevaart kan bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke
vraagstukken. Voorts wordt rekening gehouden met de belangen van
Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en onderzoekers, zoals
vormgegeven in de roadmap Space van het Innovatiecontract High Tech
Systemen en Materialen (HTSM). Tevens wordt gewerkt aan versterking
van de positie van European Space Research and Technology Centre
(ESTEC) te Noordwijk, de belangrijkste vestiging van de ESA, in lijn met
de aanbevelingen in het «white paper ESTEC» van het topteam HTSM.
Indicator

Aantal Nederlandse bedrijven dat
deelneemt aan ruimtevaartprogramma’s ESA
Ruimtevaart geo-return/retour (%)

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Streefwaarde

Planning

Bron

155
1,09

2011
2011

162
1,07

175
1

2015
2015

ESA
ESA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

44

Beleidsartikelen

Toelichting
De prestatie-indicator «ruimtevaart geo-return/retour (%)» betreft
research- en leveringsopdrachten van ESA aan de Nederlandse industrie
en kennisinstellingen. Deze opdrachten komen voort uit de Nederlandse
contributies aan diverse R&D-programma’s van ESA. Daarbij wordt door
ESA een retour van 0,9 (90%) van de bijdragen van lidstaten aan deze
programma’s gegarandeerd. Een hogere retour dan 1 betekent dat
Nederlandse bedrijven succesvol zijn bij het werven van ESA-orders, maar
ook dat Nederland moet compenseren aan lidstaten met een lagere retour
dan 1; vandaar de streefwaarde van 1.
Zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische
ontwikkeling (KP7)
In de periode van 2007 tot en met 2013 zet de Europese Commissie ruim
€ 50 mld in op het stimuleren van onderzoek en innovatie via het Zevende
Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (KP7).
Het doel is de wetenschappelijke en technologische basis van Europa en
de Europese industrie en kennisinstellingen te verbeteren en de Europese
concurrentiepositie te versterken. Agentschap NL stimuleert in opdracht
van EL&I en andere departementen Nederlandse deelname aan het
Kaderprogramma.
2013 zal het laatste uitvoeringsjaar van KP7 zijn. De nadruk zal in 2013 in
KP7 liggen op overbruggingsacties naar het toekomstige Europese
financieringsprogramma voor Onderzoek en Innovatie «Horizon 2020: het
kaderprogramma voor onderzoek en innovatie», dat in 2014 van start
gaat. Voor EL&I zal de aandacht uitgaan naar het verbinden van KP7 en
Horizon 2020 met het nationale innovatiebeleid, in het bijzonder de
topsectoren, het op peil houden van de deelname van Nederlandse
partijen in deze programma’s en het verbeteren van de bedrijfsdeelname.
In opdracht van EL&I zal Agentschap NL zich in 2013 in het bijzonder
richten op de mogelijkheden voor potentiële Nederlandse deelnemers aan
Horizon 2020.
Indicator

Aantal Nederlandse deelnemers aan KP7 (vanaf
2007)
– waarvan bedrijven
Omvang KP7-middelen voor Nederlandse
deelnemers (retour in mln euro, vanaf 2007)
– waarvan bedrijven (%)
Retourpercentage voor Nederland (%)
1

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde1

Planning

Bron

941
685

2012

1 000

2013

AgNL

1 899
18%
6,9%

2012

3 000
20%
6,9%

2013

AgNL

2013

AgNL

2012

streefwaarde = raming 2013

Toelichting
De cijfers in bovenstaande tabel hebben betrekking op KP7-calls die in de
periode 2007–2011 hebben plaatsgevonden (peildatum februari 2012). In
deze periode ging maar liefst 6,9% van het KP7 subsidiebudget naar
Nederlandse onderzoekers. Dit is hoger dan op basis van de Nederlandse
bijdrage aan de EU te verwachten is (5,0%) en geeft aan dat Nederlandse
deelnemers aan KP7 op een hoger dan gemiddeld niveau participeren. Het
streven is om Nederlandse organisaties te helpen om een groter aandeel
te ontvangen uit de KP7-middelen. Tot nu toe is 6,9% gehaald, hetgeen
zich over de gehele looptijd van KP7 zou vertalen naar € 3 mld. Wat het
aantal deelnemers betreft, tonen bovenstaande cijfers unieke organisaties
die sinds 2007 één of meermalen succesvol aan een call hebben deelge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

45

Beleidsartikelen

nomen. Van de deelnemende bedrijven behoort 65% tot de categorie
MKB. Het streven is om in de resterende periode van KP7 het aandeel
KP7-middelen voor Nederlandse bedrijven te laten toenemen van 18% tot
24%; het KP7-gemiddelde.
Toelichting op de ontvangsten
Luchtvaartkredietregeling
Het betreft terugbetalingen (kredietsom + rente) van kredieten, verleend in
de periode 1998–2003 voor vliegtuigtechnologieprojecten. De hoogte van
de ontvangsten hangt samen met toelevering van zogenaamde «shipsets»
aan de uiteindelijke vliegtuigbouwer.
Technische Ontwikkelingsprojecten (TOP)
Ontvangsten bestaan uit rente en aflossingen op in het verleden
verstrekte kredieten onder TOK, KREDO en TOKMPO. Met ingang van
2001 zijn deze drie regelingen vervangen door de TOP. De ontvangsten
voor deze regeling (het terugbetalen van de subsidie als het ontwikkelingskrediet tot omzet leidt) worden ook hier geraamd. Raming van de
ontvangsten is over het algemeen onzeker ten gevolge van onvoorspelbaarheid van het succes van de projecten en van terugbetaling door
bedrijven.
Rijksoctrooiwet
De hier geraamde ontvangsten zijn de helft van de feitelijke ontvangsten
uit taksen. De andere helft wordt afgedragen aan het Europees Octrooibureau.
Innovatiekredieten
Betreft initiële raming ontvangsten (rente + risico-opslag) Innovatiekrediet
van de «technische ontwikkelingsprojecten» en van de «klinisch ontwikkelingsprojecten». Deze ontvangsten dienen als funding voor het innovatiefonds.
Eurostars
Deze raming is de verwachte «top-up» van de Europese Commissie van
25%, boven op de nationale middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

46

Beleidsartikelen

13 Een excellent ondernemingsklimaat
Algemene doelstelling
Randvoorwaarden scheppen voor een excellent ondernemingsklimaat.
Rol en Verantwoordelijkheid
De Minister van EL&I is vanuit een stimulerende rol verantwoordelijk voor
het scheppen van randvoorwaarden voor een excellent ondernemingsklimaat door:
• De coördinatie en facilitering van het kabinetsprogramma «vermindering regeldruk voor bedrijven, opdat ondernemers niet worden
belemmerd om te ondernemen»;
• Het stimuleren van de juiste randvoorwaarden en grootschalige
implementatie van ICT-toepassingen, zoals Standard Business
Reporting, e-herkenning, ondernemersdossier, zodat ondernemers ICT
optimaal kunnen benutten en eenvoudiger gebruik kunnen maken van
overheidsdiensten;
• Het verbeteren van de dienstverlening aan ondernemers door middel
van Ondernemerspleinen;
• Het ondersteunen van de toegang tot (risico)kapitaal voor bedrijven;
• Het waarborgen van een internationaal level playing field;
• Het stimuleren van een ambitieuze en duurzame ondernemerschapscultuur;
• Een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt.
Uitgangspunt is de juiste randvoorwaarden te creëren en ondernemers de
ruimte te geven voor vernieuwing en groei. In dialoog met bedrijven,
maatschappelijke organisaties en medeoverheden worden kansen benut
en knelpunten opgelost. De Minister van EL&I is gesprekspartner en
aanspreekpunt voor het bedrijfsleven, sectoren, branches en individuele
bedrijven. De overheid is terughoudend met ingrijpen, maar er kan een rol
zijn in geval van externe effecten, informatie-asymmetrie of verstorend
gedrag van (internationale) overheden. Hiervoor zet de minister onder
andere financiële instrumenten in, zoals garanties en subsidies aan
bedrijven en instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

47

Beleidsartikelen

Kengetallen; Ondernemingsklimaat van Nederland
1 – Global Competitiveness Index
Positie van Nederland
Bron: World Economic Forum (Global Competitiveness
Report, 2012–2013)

2009
10e

2010
8e

2011
7e

2012
5e

2 – Ondernemersquote
Nederland
EU15-gemiddelde
Bron: EIM (2009 is een voorlopig cijfers, 2010 en 2011 zijn
een inschatting)

2008
12,1%
12,1%

2009
12,1%
11,8%

2010
12,2%

2011
12,2%

3 – Investeringsquote van bedrijven
Nederland
Bron: CPB (CEP, 2012)

2008
15,3%

2009
13,2%

2010
12,6%

2011
13,9%

2002/2005
7,5%

2003/2006
7,2%

2004/2007
11,0%

2005/2008
12,8%

2008

2009

2010

7

3

5

2011
nog niet
bekend

4 – Aandeel snelle groeiers
Nederland
Bron: EIM (Internationale benchmark ondernemerschap,
2011)
5 – Ranglijst van digitale economieën
Positie van Nederland

Ambitie
Top-5 in 2020

Ambitie
Top-5 in 2013

Bron: Economist intelligence unit

1

2

3 en 4

5

1

Van Stel en Van Praag, The More Business
Owners the Merrier? The Role of Tertiary
Education, 2011.

Het Nederlandse ondernemingsklimaat behoort sinds 2007 tot de
Top 10 volgens de Global Competitiveness Index van het World
Economic Forum. Tussen 2009 en 2012 is Nederland gestegen
van de 10e naar de 5e plek waarmee de ambitie om een top-5
positie te bereiken onlangs is gehaald. Onder meer de vermindering van administratieve lasten, prestaties op he gebied van
innovatie (zie arikel 12) en samenwerking van het bedrijfsleven en
kennisinstellingen zijn verbeterd. Daarmee lijkt de topsecorenaanpak zijn vruchten af te werpen.
De ondernemersquote (het aantal ondernemers in Nederland) is
gestegen van 10,7% in 2004 naar 12,2% in 2011. Het aantal
personen dat zelfstandig ondernemer is, nam sterker toe dan in
andere EU-landen en ligt nu rond het EU-gemiddelde. Onderzoek1 wees uit dat Nederland nu rond het optimale niveau zit qua
aantal ondernemers. De komende jaren zal de nadruk dan ook
meer komen te liggen op kwalitatieve aspecten van ondernemingen.
De investeringsquote en het aandeel snelle groeiers geven een
indicatie van de kwaliteit van ondernemerschap. Juist ondernemingen die investeren en groeien, hebben een positief effect op
economische groei en werkgelegenheid. De investeringsquote is
sinds de crisis teruggevallen van 15,3% in 2008 naar 12,6% in
2010. In 2011 is een stijging te zien die volgens de voorspelling
van het CPB zal doorzetten, zodat in 2015 weer het niveau van
2008 bereikt kan worden. Het aantal snelle groeiers is bijna
verdubbeld ten opzichte van vier jaar geleden. Internationaal
gezien scoort Nederland echter nog steeds middelmatig.
Nederland ambieert voor 2013 een top 5 positie op de wereldwijde ranglijst voor digitale economieën. Nederland heeft in de
periode 2007–2010 een positie in de top 5 van digitale economieën weten te behouden. De Nederlandse kracht ligt in een
goede ICT-infrastructuur: nederland had in 2011 het hoogste
aantal breedbandaansluitingen per 100 inwoners, het op een na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

48

Beleidsartikelen

hoogste percentage van computereigendom (92% van de
huishoudens) ter wereld en het op twee na hoogste percentage
van mensen die internet gebruiken (90,1%). Nederland scoort met
een hoog aandeel van kennisintensieve banen in de economie
(bijna 50% van de beroepsbevolking), talent voor ICT innovatie en
tot slot scoort Nederland goed met de acceptatie van online
publieke dienstverlening door burgers en bedrijven.
Beleidswijzigingen
Vanaf 2013 worden de Kamers van Koophandel/Ondernemerpleinen voor
het eerst via de (rijks)begroting gefinancierd. Hierdoor hoeven bedrijven
niet jaarlijks te betalen voor opname in het handelsregister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

49

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht
Garanties
– BMKB
– Groeifinancieringsfacilitieit
– Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
– Borgstelling Scheepsnieuwbouw
Subsidies
– Bevorderen ondernemerschap
– Programma Biobased Economy
– Uitfinanciering subsidies
Opdrachten
– Onderzoek & ontwikkeling
– ICT-beleid
– Beleidsvoorbereiding en evaluaties
– Regiegroep Regeldruk/ACTAL
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
– NBTC
– UNWTO
– Bijdragen aan instituten
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
– Kamers van Koophandel / Ondernemerspleinen
Bijdragen aan baten-lastendiensten
– Agentschap NL
– Logius
ONTVANGSTEN
– BMKB
– Groeifinancieringsfaciliteit
– Garantie Ondernemingsfinanciering
– Borgstelling Scheepsnieuwbouw
– Joint Strike Fighter
– Diverse ontvangsten

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

1 364,8
1 190,7
270,2

2 438,9
2 166,6
323,5

2 585,5
2 384,0
366,1
89%

1 974,6
1 790,3
290,1

1 976,6
1 790,3
259,7

2 034,3
1 849,0
241,6

2 035,0
1 849,0
242,8

73,6
2,4
11,9

100,5
9,7
50,0
10,0

65,5
9,3
44,8
9,6

51,8
9,3
14,0
9,7

39,8
9,4
11,0
9,7

33,8
9,4

33,8
9,4

9,7

9,7

6,6
4,4
56,6

6,6
7,6
65,9

1,1
5,7
22,9

3,8
3,6
10,3

3,5

8,0

11,9

10,9

6,6

4,3

8,9
35,5
17,9
4,9

2,8
24,4
6,8
2,3

0,4
20,9
2,4
2,3

0,5
17,8
2,4
2,3

0,5
16,6
3,3
2,3

0,5
17,5
2,8
2,3

0,5
17,5
2,8
2,3

18,4

15,0
0,2
6,6

13,3
0,2
2,8

10,0
0,2
2,3

8,4
0,2
2,6

8,4
0,2
2,4

8,4
0,2
2,4

2,5

150,6

141,0

131,0

131,0

131,0

12,3
10,7

10,4
2,2

12,0
2,2

8,8
2,2

8,3
2,2

6,7
2,2

6,4
2,2

51,2
32,7
1,9
13,2

96,7
25,2
8,0
51,0
10,0
0,9
1,6

92,6
25,2
8,0
46,0
10,0
1,8
1,5

59,9
25,2
8,0
14,0
10,0
1,3
1,4

56,9
25,2
8,0
11,0
10,0
1,2
1,4

46,2
25,2
8,0

47,2
25,2
8,0

10,0
1,8
1,1

10,0
2,8
1,1

6,2

0,6
2,8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

50

Beleidsartikelen

Budgettair belang fiscale maatregelen
Bedragen x € 1 mln

Zelfstandigenaftrek
Extra zelfstandigenaftrek starters
Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
FOR, niet omgezet in lijfrente
Meewerkaftrek
Stakingsaftrek
Doorschuiving stakingswinst
Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in successiewet
Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
Willekeurige afschrijving starters
Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement
Heffingskorting durfkapitaal
Willekeurige afschrijving investeringen
bedrijfsmiddelen
Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal
Verlaagd BTW-tarief Logiesverstrekking (incl.
kamperen)
Verlaagd BTW-tarief Voedingsmiddelen horeca
BTW Kleine ondernemersregeling
Verlaagd accijnstarief kleine brouwerijen
Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht in familiesfeer

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

1 666
101
1
60
8
17
204
189
369
8
8
7

1 763
102
1
52
8
17
214
193
356
8
7
4

1 859
107
1
53
7
16
226
197
375
8

1 887
108
1
53
7
16
239
200
386
8

1 915
110
1
53
7
15
253
204
398
8

1 944
111
1
54
6
15
267
208
410
8

1 973
112
2
54
6
14
282
211
422
8

0

0

0

0

219
3

–
3

–
2

–
2

–
1

–
1

1

230
1 205
110
1

243
1 283
113
1

276
1 448
118
1

282
1 474
124
1

289
1 501
130
1

295
1 528
136
1

302
1 555
142
1

16

15

16

16

16

17

17

Budgetflexibiliteit
Garanties: Het budget voor de verschillende garanties zijn voor 100%
juridisch verplicht. Het budget is benodigd om de verwachte schades te
kunnen betalen op garanties die eerder zijn aangegaan.
Subsidies: De beleidsbudgetten worden per jaar gepubliceerd. Van het
beschikbare budget 2013 is 89% juridisch verplicht. Het betreft uitfinanciering van t/m 2012 aangegane verplichtingen.
Onderzoek en opdrachten: Van het opdrachtenbedrag is 35% juridisch
verplicht. Het betreft de uitfinanciering van in voorgaande jaren
aangegane verplichtingen.
Bijdragen aan baten-lastendiensten: Het budget betreft de uitfinanciering
van de opdracht 2013 aan Agentschap NL Het budget is 100% juridisch
verplicht.
Bijdrage aan (inter)nationale organisaties: Van dit bedrag is 4% juridisch
verplicht, dit betreft de uitfinanciering van in voorgaande jaren aangegane
verplichtingen.
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s: De bijdrage aan de KvK/Ondernemerspleinen
(inclusief de bijdrage voor het Nieuw Handelsregister) is voor 98%
juridisch verplicht.
Interne begrotingsreserves
Er zijn interne begrotingsreserves voor de Borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw en de Garantie Ondernemingsfinanciering (GO). In beide
gevallen betreft het kostendekkende regelingen; om een garantie te
krijgen moet premie worden betaald. Daaruit kunnen eventuele schades in
latere jaren worden betaald. De begrotingsreserves dienen om een
eventuele mismatch in de tijd tussen inkomsten en uitgaven op te kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

51

Beleidsartikelen

vangen. Met ingang van 2012 werkt ook de BMKB-regeling met een
interne begrotingsreserve. Tot op heden is de BMKB-begrotingsreserve
nog niet gebruikt en is de stand derhalve € 0.

Stand interne begrotingsreserve per 31 december 2011 (x € 1 mln)
Interne begrotingsreserve Bestellingsregeling Scheepsnieuwbouw
Interne begrotingsreserve GO

25,0
63,4

Toelichting op de financiële instrumenten
Garanties
Borgstelling MKB-kredieten (BMKB)
De BMKB is bedoeld voor bedrijven die te weinig zekerheden (onderpand)
kunnen bieden aan een bank. De bank vindt het risico dat het bedrijf zijn
lening niet kan terugbetalen dan vaak te hoog. Via de BMKB staat de
overheid borg voor het deel van de lening waar het bedrijf geen
onderpand voor heeft. De bank kan voor dat deel dus terugvallen op de
overheid. Met steun van het Europees Investerings Fonds (EIF) kan het
budget voor 2012 en 2013 worden verhoogd naar € 1 mld per jaar, zodra
de vraag naar het instrument weer aantrekt. De BMKB is per 1 januari
2012 versoberd door het terugdraaien van enkele uitbreidingen die sinds
2008 zijn gedaan in het kader van de kredietcrisis.
De feitelijke benutting hangt af van de kredietbehoefte van het bedrijfsleven en is daarmee sterk afhankelijk van de ontwikkeling van de
conjunctuur, zoals de lagere benutting in 2009 laat zien. Maximale
benutting van de regeling is daarmee geen doel op zich. De mate van
benutting wordt wel in het oog gehouden om te bezien of de regeling nog
aansluit bij de behoefte van de markt. Deze informatie wordt half jaarlijks
in een rapportage verstrekt aan de Tweede Kamer. De benutting in 2012
laat een sterke daling zien ten opzichte van die in 2011, als gevolg van de
verslechterde economie. Aangezien voor 2013 weer economische groei is
voorspeld, is de verwachting dat dit jaar ook de benutting van de BMKB
weer groter zal zijn.

1

Kengetal

2008

2009

2010

2011

20121

Verstrekte garanties BMKB, x € 1 mln
Totaal aantal verstrekte garanties

601
2 915

556
2 442

742
3 701

909
4 325

550
2 500

2012 betreft een inschatting

Bron: AgentschapNL

Groeifinancieringsfaciliteit
De Groeifinancieringsfaciliteit richt zich op buffervermogen – eigen
vermogen van participatiemaatschappijen en achtergestelde leningen
door banken – wat vooral nodig is in de start-, groei- en expansiefase van
een bedrijf. Versterking van het buffervermogen wint aan belang doordat
bij bancaire financiering van bedrijven grotere buffers worden gevraagd.
Achtergestelde leningen en aandelenkapitaal verstrekt door participatiemaatschappijen vallen tot maximaal € 25 mln onder de garantieregeling.
Een bank kan een garantiefinanciering verstrekken tot maximaal € 5 mln
in de vorm van achtergestelde leningen. De garantie van de overheid
bedraagt 50%. De Groeifinancieringsfaciliteit is kostendekkend opgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

52

Beleidsartikelen

De feitelijke benutting van de regeling hangt onder meer af van
investerings- en overnameplannen van het bedrijfsleven, en is nauw
verbonden met de ontwikkeling van de conjunctuur. De mate van gebruik
van deze regeling wordt halfjaarlijks in een rapportage verstrekt aan de
Tweede Kamer. Uit de beleidsevaluatie die in 2012 is uitgevoerd is
gebleken dat op dit moment het niet wenselijk is om grote aanpassingen
in de Groeifinancieringsfaciliteit door te voeren. In 2013 wordt bezien of
het budget en maximum garantiebedrag aangepast dient te worden. De
verwachting is dat de vraag naar risicokapitaal komende tijd zal
toenemen. De Groeifinancieringsfaciliteit is daarom van toenemend
belang voor bedrijven die op zoek zijn naar risicokapitaal, alsook voor
participatiemaatschappijen die op zoek zijn naar middelen voor nieuwe
fondsen.
Kengetal
Verstrekte garanties Groeifinancieringsfaciliteit, x
€ 1 mln
Totaal aantal verstrekte garanties
1

2008

2009

2010

2011

20121

23
33

10
22

25
32

12
17

20
20

2012 betreft een inschatting.

Bron: AgentschapNL

Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
De GO-regeling is ingevoerd ten tijde van de kredietcrisis en gericht op
middelgrote en grote bedrijven. Via deze regeling krijgen banken een
garantie van 50% van de overheid, zodat nieuwe bankleningen en/of
bankgaranties kunnen worden verstrekt. De GO-regeling is net als de
Groeifinancieringsfaciliteit kostendekkend, met als opzet dat banken er
slechts gebruik van maken indien zij vanwege het risicoprofiel zelfstandig
niet of onvoldoende in staat zijn in de kern gezonde bedrijven te financieren. Het gebruik volgt sterk de conjuncturele ontwikkeling. Omdat
verwacht wordt dat de GO-regeling ook in 2013 nodig is voor de financiering van het iets grotere bedrijfsleven, is de regeling met een jaar
verlengd.
Kengetal
Verstrekte garanties GO, x € 1 mln
Totaal aantal verstrekte garanties
1

2008

2009

2010

2011

20121

–
–

58
20

413
104

261
62

230
50

2012 betreft een inschatting.

Bron: AgentschapNL

Borgstelling Scheepsnieuwbouw
In navolging van andere EU-landen is een garantieregeling geïntroduceerd waarmee het bankkrediet aan de scheepsbouwer wordt gegarandeerd gedurende de periode van de bouw van het schip. Gelet op de
jaarlijkse productiewaarde van de sector is een jaarlijks garantieplafond
van € 1 mld ingesteld.
Subsidies
Bevorderen ondernemerschap
Dit budget wordt gebruikt voor diverse instrumenten die als doel hebben
het ondernemingsklimaatbeleid te verbeteren. Zo is het budget gebruikt
voor (uitvoerings)bekostiging van programma’s voor regeldruk, kapitaalmarkt, zelfstandigenregeling, de programmakosten voor corporate
governance en het Talent naar de top programma. Daarnaast wordt dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

53

Beleidsartikelen

gebruikt voor het realiseren van de nieuwe beleidsambities, zoals de
ondernemerspleinen.
Interdepartementaal Programma Biobased Economy (IPBBE)
Om wereldwijd een koppositie te verkrijgen in de biobased economy
wordt ingezet op het ontwikkelen en benutten van kennis. Met het
innemen van een koppositie wil Nederland een significant aandeel
hiervan naar zich toetrekken en wereldwijd in % Bruto Nationaal Product
(BNP) tot de top 3 behoren qua optimale en duurzame productie en
toepassing van biomassa.
Hiervoor is in april 2012 het Innovatiecontract Biobased Economy
2012–2016 afgesloten tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden,
als onderdeel van het Topsectorenbeleid en in samenhang met de
Topsectoren Chemie, Energie, Water, Tuinbouw en Agro. Stakeholders
hebben getekend voor 6 workpackages: Biomaterialen, BioEnergy &
BioChemicals, Geïntegreerde Bioraffinage, Teeltoptimalisatie en biomassaproductie, Terugwinnen en hergebruik, alsmede economie, beleid en
duurzaamheid.
Voor de uitvoering is het Topconsortium Kennis en Innovatie Biobased
Economy ingericht. De activiteiten van het Transitiehuis Biobased
Economy zijn hier ook ondergebracht.
Internationale samenwerking vindt plaats met de Europese Commissie
alsook met buurlanden Duitsland en België. Cofinanciering van bioraffinageprojecten in grensregio’s vindt plaats in het kader van Europese
programma’s als Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.
De open Bioprocess Pilot Facility (BPF), is aangewezen als dienst van
algemeen economisch belang en op 15 mei geopend. De BPF ontvangt
voor de uitvoering van de dienst een bijdrage van totaal € 15 mln voor de
jaren 2012–2015.
Uitfinanciering subsidies
De volgende regelingen zijn inmiddels beëindigd en betreffen alleen nog
uitfinanciering: Valorisatie/SKE, Onderwijs en ondernemerschap,
Beroepsonderwijs in bedrijf, Microfinanciering, innovatieve scheepsbouw,
Actieplan Veilig Ondernemen en Besluit Subsidie Regionale Investeringsprojecten.
Microfinanciering
Voor kleine bedrijven en startende ondernemers is het zogenaamde
microfinancieringsbeleid ontwikkeld. Vanaf begin 2011 biedt Qredits
(stichting Microkrediet Nederland) microkredieten aan in heel Nederland
tot maximaal € 35 000. Voor het jaar 2012 werd deze grens, als pilot,
verhoogd tot € 50 000. Naast het krediet neemt coaching een belangrijke
plaats in. Stichting Eigenbaas.nl zorgt voor de landelijke promotie van
microfinanciering, en werkt aan professionalisering en behoud/uitbreiding
van het netwerk van Microfinancieringsondernemerpunten. EL&I heeft
hier financieel aan bijgedragen door het verstrekken van een (achtergestelde) lening aan Qredits en een garantstelling op de lening van de BNG
aan Qredits. Eigenbaas.nl en Qredits zijn per 1 juni 2012 gefuseerd tot
Qredits Microfinanciering Nederland. Doel in 2016 is om 2 500 kredieten te
verstrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

54

Beleidsartikelen

Indicator

Aantal verstrekte microkredieten

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2012

Streefwaarde

Planning

Bron

610

2009

1 500

2 500

2016

Qredits

Opdrachten
Onderzoek & ontwikkeling
Uit dit budget worden beleidsonderzoek, verplichte evaluaties van
beleidsinstrumenten en beleidsdoorlichtingen gefinancierd. Een klein deel
van dit budget wordt gebruikt voor beleidsvernieuwing middels kleinschalige experimenten.
ICT-beleid
Eind 2011 is de Digitale Implementatie Agenda.nl naar de Tweede Kamer
gestuurd (TK, 26 643, nr. 217). Hierin staan de acties uit de Digitale
Agenda.nl verder uitgewerkt. Met de middelen voor het ICT-beleid en die
voor beleidsvoorbereiding en evaluatie worden hieruit programma’s als
open data en digitale vaardigheden beroepsbevolking uitgevoerd,
alsmede acties uit de Roadmap ICT die in het kader van het topsectoren
beleid is opgesteld. Daarnaast worden de middelen aangewend om met
slimme inzet van ICT de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te
verlichten. Het betreft hier onder andere Antwoord voor Bedrijven, het
Ondernemingsdossier, SBR, e-herkenning en e-factureren.
Het beleid van ICT en MKB is gericht op het stimuleren van
ICT-toepassingen in het midden en kleinbedrijf ter verhoging van de
arbeidsproductiviteit en het concurrentievermogen. In dit kader loopt een
programma om een solide basis te waarborgen voor gebruik van
clouddiensten. Met het verantwoord en veilig gebruik van clouddiensten
benut het MKB kansen door procesinnovatie, effectiever werken en
regeldrukvermindering. Ook worden MKB-ers ondersteund hun digitale
vaardigheden te verbeteren.
Het gebruik van High Performance Computing in de Nederlandse
Topsectoren is van vitaal belang om de Nederlandse economie competetiever te maken. Modelvorming, simulatie en grootschalige dataverwerking met behulp van krachtige supercomputers en geavanceerde
netwerkdiensten zijn ontontbeerlijk voor competitief onderzoek en
productontwikkeling in alle Nederlandse Topsectoren. Om de vooraanstaande positie van Nederland op dit gebied te behouden, is aan de
Stichting Surf een subsidie toegekend voor de periode 2011 tot en met
2013. Deze subsidie is bestemd voor specifieke investeringen in onderdelen van de e-infrastructuur voor onderzoek.
Regiegroep Regeldruk / ACTAL
Het programma Regeldruk Bedrijven 2011–2015 beschrijft op welke wijze
het kabinet de regeldruk voor bedrijven wil terugdringen. Het programma
is opgedeeld in vier elkaar deels overlappende onderdelen:
A. Kwantitatieve doelstellingen
B. Voorkomen van nieuwe regeldruk
C. Verbeteren van de dienstverlening
D. Vertrouwen en toezicht
Hierbij is een kwantitatieve doelstelling geformuleerd met betrekking tot
een verlaging van de administratieve lasten. In 2012 dient een administratieve lastenvermindering van in totaal 10% te zijn gerealiseerd ten
opzichte van 2012, de daaropvolgende jaren ieder jaar een aanvullende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

55

Beleidsartikelen

5%. Ook is in het programma regeldruk bedrijven een doelstelling
opgenomen om de inhoudelijke nalevingskosten deze kabinetsperiode
met € 200 mln te verminderen. Deze kwantitatieve doelen zijn netto
doelstellingen: als het kabinet nieuwe regels invoert moeten extra
administratieve lasten of nalevingskosten worden gecompenseerd met
extra regeldrukmaatregelen. Maar regeldruk gaat verder dan de aanpak
van administratieve lasten en nalevingskosten. Ook het voorkomen van
onnodige regeldruk bij nieuwe wetten behoort tot het programma
regeldruk bedrijven. Daarnaast wordt ingezet op het verminderen van
regeldruk in specifieke branches en sectoren (zzp-ers, topsectoren),
alsmede op het verbeteren van overheidsdienstverlening en het verminderen van toezichtslasten, onder meer door inzet van ICT.
Voor de kwantitatieve doelstellingen is onderstaande indicator
beschikbaar:
Indicator

Referentiewaarde

Netto verlaging administratieve
lasten (cumulatief).

0%
(nulmeting)

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

2011

15%

25%

2015

EL&I

Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) en de
United Nations World Tourism Organization (UNWTO)
EL&I heeft voor de periode 2012–2015 een nieuw, meerjarig contract met
het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) afgesloten
om het inkomend toerisme te bevorderen. EL&I stelt in deze periode zo’n
€ 46 mln beschikbaar voor de internationale marketing van Nederland en
internationale congreswerving. De jaarlijkse Rijksbijdrage wordt daarbij,
naar aanleiding van de bezuinigingen, in 2015 teruggebracht met 50% ten
opzichte van 2012. Het budget zal worden ingezet op de belangrijkste
toeristische herkomstmarkten en doelgroepen.
Daarnaast wordt bijgedragen in de overheadkosten van het secretariaat
van de UNWTO.
Bijdragen aan instituten
Betreft een verzamelpost van verschillende kleine bijdrage aan diverse
instituten, ten behoeve van het programma-onderzoek op het terrein van
MKB en ondernemerschap, het kenniscentrum Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en de Koning-Willem I prijs.
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
Kamers van Koophandel/Ondernemerspleinen
Het jaar 2013 wordt een overgangsjaar waar door het nieuwe ZBO in
oprichting (een fusie van de huidige Kamers van Koophandel met
Syntens) wordt gewerkt aan de opzet van de Ondernemerspleinen. De
Kamers van Koophandel (KvK), samen met Syntens, dragen zorg voor het
verwezenlijken van de fusie. Daarnaast zijn zij al beheerder van het
dienstverleningsconcept ondernemerspleinen. In die rol zullen zij
aandacht besteden aan het aansluiten van partners op het digitale
ondernemersplein (binnen de kaders van de eOverheid), het nader
uitwerken van het dienstverleningsconcept van de Ondernemerspleinen
en het uitwerken van een dashboard aan de hand van welke de prestaties
van de Ondernemerspleinen in de toekomst zullen worden gemeten. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

56

Beleidsartikelen

digitale ondernemersplein wordt eind 2012 gelanceerd. 2013 staat in het
teken van doorontwikkeling en aansluiting van partners. De fysieke
Ondernemerspleinen zelf gaan in 2014 van start.
Bijdrage aan baten-lastendiensten
Agentschap NL
Deze middelen zijn grotendeels voor de uitvoering van de garantieinstrumenten, zoals BMKB, Groeifinancieringsfaciliteit, GO en Borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw, uitvoering van de IND zelfstandigen- en
BBH-regeling. Dit betreft activiteiten als beoordeling van aanvragen,
voorlichting over de instrumenten, terugontvangsten van kredieten, etc.
Logius
De bijdrage aan Logius bestaat uit een bijdrage aan het programma
(Bureau)Forum Standaardisatie en het programma SBR (Standard
Business Reporting). Verder is een aantal projecten in afrondende fase,
zoals e-factureren.
Compensatiebeleid
Het compensatiebeleid heeft als doel de internationale positie van de
Nederlandse defensie- en veiligheidgerelateerde industrie te verbeteren
bij een gebrek aan een gelijk speelveld in deze markt. Met dit beleid wordt
verzekerd dat de aanschaf door het Ministerie van Defensie van buitenlands defensiematerieel wordt gecompenseerd met orders voor de
Nederlandse industrie. De nadruk ligt daarbij op projecten in één van de
zes prioritaire technologiegebieden die in de Defensie Industrie Strategie
(DIS) zijn geïdentificeerd. Jaarlijks profiteren zo’n 200–250 Nederlandse
bedrijven en instituten van het compensatiebeleid.
Het compensatiebeleid moet worden aangepast vanwege de introductie
van de EU-richtlijn, de implementatie daarvan via de (ontwerp) Aanbestedingswet en het verscherpte toezicht van de Europese Commissie met
betrekking tot het naleven van de eisen van compensatie. Hierdoor neem
het aantal aanbestedingen waarvoor «industrial participation» kan worden
geëist af, kan het tot op heden gebruikte percentage van 100% niet meer
worden afgedwongen (dit wordt minimaal 60%), zijn uitsluitend defensieen veiligheidgerelateerde activiteiten toegestaan en moeten deze
bijdragen aan de bescherming van essentiële veiligheidsbelangen. De
wijzigingen zorgen ook voor een transparanter wordende markt die zal
leiden tot meer mogelijkheden voor de Nederlandse defensie- en
veiligheidgerelateerde industrie, zonder dat daar inmenging van de
overheid voor nodig is.
Deze ontwikkelingen, alsmede de in gang gezette bezuinigingen bij het
Ministerie van Defensie, leiden ertoe dat de gerealiseerde invulling van
compensatie de komende jaren zal afnemen en naar verwachting onder
de streefwaarde van € 450 mln zal komen. Waar deze streefwaarde in de
toekomst zal moeten liggen, kan pas over een aantal jaren worden
vastgesteld. Bestaande compensatieovereenkomsten worden wel op de
oorspronkelijk overeengekomen voorwaarden afgewikkeld.
De indicator «gerealiseerde invulling compensatieverplichtingen» geeft
het bedrag weer dat door buitenlandse partijen bij Nederlandse bedrijven
wordt besteed ter compensatie van bestedingen van het Ministerie van
Defensie in buitenlands materieel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

57

Beleidsartikelen

Indicator

Gerealiseerde invulling compensatieverplichting (5
jaars gemiddelde)
1

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

€ 541 mln

2011

€ 450 mln1

Planning

Bron

EL&I

met inachtname van het gestelde hierboven

Toelichting op de ontvangsten
Ontvangsten garanties/borgstellingen
De Staat ontvangt provisies van banken voor verleende borgstellingen en
garanties. Daarnaast worden op deze instrumenten ook de terugbetalingen op eerdere verliesdeclaraties verantwoord alsmede de ontvangen
rente die wordt ontvangen op rekeningen die bij banken worden
aangehouden voor verliesdeclaraties. Bij de GO en de Borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw worden eventuele overschotten afgestort naar
een begrotingsreserve van EL&I. Eventuele tekorten kunnen worden
aangevuld uit de reserve.
Joint Strike Fighter (JSF)
De ontvangstenraming voor JSF is gebaseerd op een afdrachtpercentage
over de geleverde onderdelen door bedrijven die bij de ontwikkeling van
de JSF betrokken zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

58

Beleidsartikelen

14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
Algemene doelstelling
Een internationaal concurrerende energievoorziening die betrouwbaar,
veilig en duurzaam is.
Binnen de Noordwest-Europese context creëert de overheid (met name
EL&I) de randvoorwaarden voor een concurrerende energiemarkt om
ervoor te zorgen dat energiebedrijven efficiënt produceren, afnemers een
efficiënte prijs betalen en vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar
worden afgestemd. Daarnaast zorgt EL&I voor een doeltreffend reguleringskader voor het netbeheer om te bereiken dat de netten de markt
tegen redelijke tarieven en voorwaarden faciliteren. Participatie van EL&I
in Europese en Noordwest-Europese fora, waaronder het Pentalaterale
energieforum, heeft de verdere ontwikkeling van de Noordwest-Europese
elektriciteits- en gasmarkt als doel. De Elektriciteitswet en de Gaswet
dienen op nationaal niveau voor het realiseren van een goed functionerende elektriciteits- en gasmarkt.
Zie artikelonderdeel 14.1 Optimale ordening en werking van de energiemarkten in de Noordwest-Europese context voor het financiële instrument
dat hierop betrekking heeft.
Voorzieningszekerheid gaat om de korte en langere termijn beschikbaarheid van energie. Niet alleen om olie en gas, maar steeds meer ook
om duurzame energie. Voorzieningszekerheid vereist internationale
samenwerking: regionaal, met de directe buurlanden, binnen de EU en
mondiaal. De Gasrotondestrategie levert een bijdrage aan de voorzieningszekerheid van Nederland. De afgelopen jaren is kwantitatief
gebleken dat de Nederlandse gasmarkt forse stappen vooruit heeft gezet
(zie de Voortgangsrapportage Gasrotonde 2011; bijlage bij TK, 2011–2012,
29 023, nr. 112). Mede hierdoor is niet alleen de voorzieningszekerheid van
Nederland verbeterd, ook zijn er veel nieuwe economische activiteiten
gegenereerd en wordt de concurrentiekracht van de gassector versterkt,
ook in Noordwest-Europees verband. Gebaseerd op deze positieve
ontwikkelingen zal de Gasrotondestrategie verder worden voortgezet
ondanks het kritische onderzoek van de Algemene Rekenkamer in juni
2012 over nut, noodzaak en risico’s van de Gasrotonde. In mijn reactie heb
ik aangegeven van mening te zijn dat de Gasrotondestrategie van
aanvang aan is onderbouwd en dat de Tweede Kamer zowel daarover
als over de voortgang frequent is geïnformeerd. Conform de aanbeveling
van de Algemene Rekenkamer wordt in de reguliere voortgangsrapportage wel nadrukkelijker inzicht gegeven in de mate waarin de Staat
betrokken is bij de realisatie van de Gasrotonde. Zie artikelonderdeel 14.2
Optimale Bevorderen van de voorzieningszekerheid voor het financieel
instrumentarium dat hierop betrekking heeft.
Nederland is gehouden aan een verplichte Europese doelstelling van 20%
CO2-emissiereductie en 14% duurzame energie in 2020. Om deze doelen
te bereiken wordt ingezet op meerdere sporen: bevorderen van energieinnovatie, stimuleren van duurzame energieproductie, bevorderen van
energiebesparing en bevorderen van CO2-emissiereductiemaatregelen.
Het energie-innovatiebeleid richt zich op het ontwikkelen van technologie,
producten en diensten voor energiebesparing en productie van duurzame
energie die de kostprijs verlagen en het aanbod vergroten. De topsectorenaanpak staat hierbij centraal. De groei van het aandeel duurzame
energie moet worden bereikt met de meest kostenefficiënte opties, met
name via de SDE+ regeling. Onderzocht wordt of een verplichting voor bij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

59

Beleidsartikelen

en meestook van biomassa in kolencentrales of een leveranciersverplichting mogelijk en wenselijk is. Daarnaast wordt energie-efficiëntie in
samenwerking met het bedrijfsleven gestimuleerd vanwege de voordelen
die een efficiëntere omgang met energie ook voor het bedrijfsleven heeft.
De Meerjarenafspraken Energie-efficiëntie (MJA’s) zijn voor de industrie
het instrument om op een efficiënte wijze energiebesparing te realiseren.
De kern is dat bedrijven rendabele energie-efficiencymaatregelen nemen
en het kabinet als tegenprestatie zich inspant om knelpunten op te lossen
en ondersteuning te verlenen bij kennisontwikkeling en kennisdeling. De
belangrijkste instrumenten om CO2-emissiereductie te behalen zijn ETS en
CCS. Op het gebied van kernenergie is de stralingsbescherming zeer
belangrijk evenals het beoordelen en begeleiden van de vergunningaanvraag voor een nieuwe Hoge Flux Reactor. Zie artikelonderdeel 14.3
Bevorderen van een duurzame en veilige energievoorziening voor het
financieel instrumentarium dat hierop betrekking heeft.
Rol en Verantwoordelijkheid
De Minister van EL&I is op grond van de Elektriciteitswet en de Gaswet
verantwoordelijk voor het energiebeleid. Hieruit vloeien de volgende
verantwoordelijkheden voort:
• het stimuleren van een goed werkende Europese energiemarkt met
een adequate infrastructuur;
• het creëren van randvoorwaarden waardoor de energievoorziening
internationaal kan concurreren en het verdienpotentieel van de
energiesector ten volle wordt benut;
• het creëren van randvoorwaarden voor een doelmatige winning van
onze bodemschatten;
• het coördineren van energie-infrastructuur van nationaal belang
middels de Rijkscoördinatieregeling;
• het stimuleren van een evenwichtige brandstofmix gericht op transitie
naar een duurzame en betrouwbare energievoorziening;
• het stimuleren van energiebesparing en (de)centrale duurzame
energieopwekking;
• het stimuleren van de ontwikkeling en gebruik van innovatieve
energietechnologieën ten behoeve van de verduurzaming van de
energievoorziening;
• het stimuleren van energie-efficiëntie in de industrie en energie
sectoren;
• het stimuleren van de verdergaande reductie van CO2-uitstoot van
energiebedrijven en industrie;
• het reguleren van veilige toepassingen van kernenergie.
Beleidswijzigingen
De Nederlandse Mededingingsautoriteit heeft in 2012 een evaluatie van
de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet verricht. In dit kader is een aantal
aanbevelingen gedaan om de energiemarkt te verbeteren door de
regeldruk te verminderen en efficiënter toezicht mogelijk te maken. In
2013 zal een wetsvoorstel worden ingediend waarin uitvoering wordt
gegeven aan de uitkomsten van de evaluatie, inclusief een aantal
maatregelen met het oog op de transitie naar een duurzame energievoorziening.
In Europees verband wordt naar verwachting begin 2013 regelgeving rond
investeringen in infrastructuur en intelligente netten afgerond. Afhankelijk
van het tempo waarin hierover besluitvorming tot stand komt, zal in 2013
de benodigde implementatieregelgeving worden voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

60

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
De financiële instrumenteninzet van artikel 14 is gekoppeld aan de
volgende artikelonderdelen:
14.1 Optimale ordening en werking van de energiemarkten in de
Noordwest-Europese context;
14.2 Bevorderen van de voorzieningszekerheid;
14.3 Bevorderen van een duurzame en veilige energievoorziening.
Achter ieder instrument staat het betreffende artikelonderdeel.
Bedragen x € 1 mln

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht (percentage)
Subsidies
– Stadsverwarming (14.1)
– Topsectoren Energie (14.3)
– Energie-innovatie (IA) (14.3)
– Green Deal (14.3)
– MEP (14.3)
– SDE (14.3)
– SDE+ (14.3)
– CCS (14.3)
– Hoge Flux Reactor (14.3)
– Aanschafsubsidie zonnepanelen (14.3)
– Elektrisch rijden (14.3)
– Overige subsidies (14.3)
Garanties
– Geothermie (14.3)
Opdrachten
– O&O bodembeheer (14.2)
– Joint implementation (14.3)
– Straling (14.3)
– Pallas (14.3)
– Onderzoek en opdrachten (14.3)
Bijdragen aan baten-lastendiensten
– Agentschap NL
– NVWA
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
– Doorsluis COVA heffing (14.2)
– TNO bodembeheer (14.2)
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
– ECN/NRG (14.3)
– Diverse instituten (14.2)
ONTVANGSTEN
– COVA
– SDE+
– Aardgasbaten
– Ontvangsten zoutwinning
– Diverse ontvangsten

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

3 155,5
21,3
1 027,7

2 274,8
46,8
1 243,7

1 996,2

263,5

220,4

217,8

184,6

1 312,8
95%

1 438,5

1 505,2

1 610,1

1 607,3

4,5
34,9
22,3
0,0
658,9
57,5
0,0
12,4
8,2
0,0
4,0
31,5

0,0
22,5
36,5
17,1
645,3
131,9
0,0
81,2
7,3
22,0
4,1
21,9

0,0
23,8
31,7
25,0
555,0
244,9
100,0
49,4
7,3
30,0
4,1
15,6

0,0
23,2
19,7
30,0
492,0
425,9
200,0
49,1
7,3
0,0
2,2
5,3

0,0
39,6
7,9
5,0
388,0
564,0
300,0
22,4
7,3
0,0
1,1
2,0

0,0
20,7
2,4
20,0
293,0
687,0
414,0
8,7
8,1
0,0
0,0
0,0

0,0
40,2
2,4
0,0
202,7
707,2
483,0
8,7
8,1
0,0
0,0
0,0

0,3
13,1
3,2
0,0
3,3

0,7
33,3
7,6
10,1
4,4

0,7
33,7
9,5
10,1
4,0

0,7
2,3
7,7
10,1
4,3

0,7
0,0
3,0
10,1
4,1

0,7
0,0
1,7
0,0
4,5

0,7
0,0
1,2
0,0
4,4

36,7
0,4

37,1
0,7

36,3
0,7

31,0
0,7

28,1
0,7

27,3
0,7

26,7
0,7

89,3
3,7

93,0
2,1

93,0
2,1

93,0
2,1

93,0
2,1

93,0
2,1

93,0
2,1

37,2
0,4

63,8
1,0

35,0
1,0

31,0
1,0

25,4
1,0

25,2
1,0

25,2
1,0

11 299,4
89,3
0,0
11 165,6
2,4
42,1

12 079,9
93,0
0,0
11 950,0
1,8
35,2

12 194,9
93,0
100,0
12 000,0
1,8
0,2

12 047,4
93,0
200,0
11 750,0
1,8
2,7

12 247,4
93,0
300,0
11 850,0
1,8
2,7

12 161,4
93,0
414,0
11 650,0
1,8
2,7

11 730,4
93,0
483,0
11 150,0
1,8
2,7

6,1

Budgettair belang fiscale maatregelen
Bedragen x € 1 mln

Energie-investeringsaftrek (EIA)

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

144

151

151

161

161

161

161

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

61

Beleidsartikelen

Met de energie-investeringsaftrek (EIA) stimuleert EL&I investeringen in
energiezuinige bedrijfsmiddelen en bedrijfsmiddelen voor een efficiënte
opwekking van hernieuwbare energie. Investeringen in bedrijfsmiddelen
die voldoen aan de generieke besparingsnormen van de EIA kunnen deels
van de fiscale winst worden afgetrokken. Alleen de nieuwste typen
bedrijfsmiddelen komen in aanmerking voor EIA en op deze manier
stimuleert de EIA de marktintroductie van een nieuwe generatie efficiënte
bedrijfsmiddelen.
Budgetflexibiliteit
Subsidies: Van het totale subsidiebudget is 94% juridisch verplicht. Dit
percentage is hoog als gevolg van uitfinanciering van t/m 2012 aangegane
verplichtingen, met name langlopende uitbetalingen op reeds afgegeven
beschikkingen in het kader van de MEP/SDE en verplichtingen die in 2011
en 2012 zijn aangegaan op de SDE+.
Opdrachten: Van het opdrachtenbudget is 67% juridisch verplicht. Het
betreft uitfinanciering van in voorgaande jaren afgegeven beschikkingen,
met name in het kader van Joint Implementation en kernenergie.
Bijdragen aan baten-lastendiensten: Het budget betreft de uitfinanciering
van de opdracht 2013 aan Agentschap NL en de NVWA en is 100%
juridisch verplicht.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s: Op dit onderdeel is geen sprake van
budgetflexibiliteit. Het betreft met name de doorsluis van de COVA-heffing
op aardolieproducten, bedoeld voor het dekken van de kosten van het
aanhouden van voorraden. Dit is gebaseerd op nationale en internationale
wetgeving.
Bijdragen (inter)nationale organisaties: Van het beschikbare budget voor
(inter)nationale organisaties is 74% juridisch verplicht. De bijdrage aan
ECN betreft een al langlopende gevestigde en op overeenkomsten
gebaseerde subsidierelatie ten behoeve van energieonderzoek. Dit
betekent dat er op dit onderdeel sprake is van enige budgetflexibiliteit, zij
het beperkt op de korte termijn.
Interne begrotingsreserve
De interne begrotingsreserve voor de garantieregeling Geothermie is
bedoeld om het budget voor deze regeling meerjarig in te kunnen zetten
en een eventuele mismatch in de tijd tussen inkomsten en uitgaven op te
vangen. Om gebruik te kunnen maken van de garantieregeling
Geothermie betalen marktpartijen een premie aan de uitvoerder van de
regeling (Agentschap NL) die wordt gestort in de interne
begrotingsreserve.
Stand interne begrotingsreserve per 31 december 2011 (x € 1 mln)
Interne begrotingsreserve Geothermie

11,4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

62

Beleidsartikelen

Toelichting op de financiële instrumenten
Artikelonderdeel 14.1 Optimale ordening en werking van de
energiemarkten in de Noordwest-Europese context
Subsidies
Stadsverwarming
De tegemoetkoming in verband met Stadsverwarmingsprojecten betrof
een jaarlijkse uitkering op basis van de regeling Overgangswet ElektriciteitsProductieSector (OEPS) aan elektriciteitsbedrijven. Deze tegemoetkoming is geëindigd per 31-12-2010. Dit betreft dus de uitfinanciering van
oude verplichtingen.
Kengetal HHI en C3
De C3 is het gezamenlijk marktaandeel van de drie grootste leveranciers.
De mate van concentratie op de kleinverbruikersmarkt voor elektriciteit en
gas vormt een indicatie voor de concurrentie op die markten. Een
indicator hiervoor is de Herfindahl-Hirschman Index (HHI). Een markt met
een HHI onder de 1 800 punten wordt gezien als een competitieve markt
en een markt met een index tussen de 1 800 en 8 000 punten wordt gezien
als een geconcentreerde markt.
Kengetal

2008

2009

2010

2011

Ambitie 2013

2 456
85%

Stabiliseren
tussen
1800–2500
Daling/lager

2 344
83%

Stabiliseren
tussen
1800–2500
Daling/lager

1. Concentratiegraad in de retailsector elektriciteit
– HHI
2 279
81%

– C3
2. Concentratiegraad in de retailsector gas
– HHI

2 104
79%

– C3

2 285
81%

2 187
76,4%

2 263
81%

2 158
79%

Bron: NMa Energiekamer

Artikelonderdeel 14.2 Bevorderen van de voorzieningszekerheid
Opdrachten
O&O bodembeheer
Dit betreft opdrachten ten behoeve van de Mijnraad en de Technische
commissie bodem beweging (Tcbb) en diverse opdrachten in verband met
de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (WABO).
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Doorsluis COVA heffing
Het crisisbeleid op het gebied van de olievoorzieningszekerheid dient
verstoringen in de olieaanvoer op te vangen. Door de Stichting Centraal
Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten (COVA) en het oliebedrijfsleven worden in opdracht van EL&I strategische olievoorraden aangehouden in lijn met hetgeen hierover geregeld is in de Wet voorraadvorming aardolieproducten (Wva) 2001.
De uitgavenreeks op de EL&I-begroting betreft de doorsluis van de
ontvangen voorraadheffingen naar de COVA. De voorraadheffing is een
heffing ingesteld op aan accijns van minerale oliën onderworpen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

63

Beleidsartikelen

aardolieproducten. De heffing bedraagt momenteel € 5,90/m` en wordt
door de minister van Financiën geheven en ingevorderd door de
Belastingdienst. De Minister van EL&I keert de opbrengst van heffing uit
aan de stichting COVA ter dekking van de operationele kosten en
financieringslasten van de COVA. Afhankelijk van een tijdige behandeling
in het parlement zal er per 1 januari 2013 in lijn met de bepalingen in de
nieuwe Wva 2012 een verhoging van de voorraadheffing worden
doorgevoerd. In deze wet is onder andere de EU Richtlijn 2009/119/EU
over strategische aardolievoorraden geïmplementeerd. De voorziene
verhoging van de voorraadheffing per 2013 is, in afwachting van de
parlementaire behandeling van het wetsvoorstel Wva 2012, nog niet in de
begroting 2013 verwerkt.
TNO bodembeheer
Dit betreft een bijdrage aan TNO voor de adviestaak voortvloeiend uit de
Mijnbouwwet en Mijnbouwregeling. De adviserende taak ligt op het vlak
van het opsporen en winnen van delfstoffen (olie, gas en steenzout) en
aardwarmte en het opslaan van stoffen in de (diepe) ondergrond van
Nederland.
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
Diverse instituten
Nederland participeert in een aantal internationale organisaties of
programma’s, die zich bezig houden met voorzieningszekerheid. Het gaat
dan om het International Energy Agency (IEA), het Energy Charter Treaty
(ECT), het International Energy Forum, het Gas Exporting Countries Forum
en het Nederlands Polair Programma. Daarnaast is Nederland samen met
het Ministerie van Buitenlandse Zaken en een aantal bedrijven partner in
het Clingendael International Energy Programme (CIEP).
Voornaamste acties in 2013:
• Versteviging van de samenwerking met de directe buurlanden. Via het
Pentalaterale forum bestaat dergelijke samenwerking al wel, maar ook
bilateraal zal er meer naar samenwerking moeten worden gezocht met
Duitsland, Frankrijk, het Vereningd Koninkrijk, Noorwegen en België
vanwege belangen die Nederland respectievelijk Nederlandse
bedrijven daar hebben.
• Nederland wil actief mee doen aan concrete activiteiten op het terrein
van gas van organisaties als het International Energy Agency. In dit
kader zal worden gewerkt aan de uitvoering van het Implement
Agreement Gas Olie dat Nederland samen met Noorwegen in 2012 in
IEA-verband gelanceerd heeft om innovaties en nieuwe technologieën
op het terrein van gas (en olie) te bevorderen.
Kengetal
Elektriciteitsstoring in minuten per
jaar

2008

2009

2010

2011

22 min

26,5 min

34 min

23 min

Bron: Netbeheer Nederland

Toelichting
Het aantal storingsminuten per huishouden per jaar geeft een indicatie
van de leveringszekerheid van elektriciteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

64

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel 14.3 Bevorderen van een duurzame en veilige
energievoorziening
Subsidies
Topsectoren Energie
Met de komst van het topsectorenbeleid zullen de energie-innovatiemiddelen gerichter worden ingezet om bij te dragen aan het R&D investeringsbeleid van de Nederlandse energiesector. Door de betere samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden zal de
aansluiting van onderzoek op de behoeften vanuit de markt worden
versterkt. De in april 2012 afgesloten innovatiecontracten en de vorming
van Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) vormen hiervoor een
eerste stap. Voor de topsector energie worden reguliere innovatiemiddelen op de EL&I begroting en een speciaal voor innovatie afgezonderd
deel van de SDE+middelen ingezet.
Voornaamste acties in 2013:
Het versterken van de concurrentiekracht van de gassector door verder in
te zoomen op nieuwe innovaties en technologieën. Samen met de
industrie en kennisinstellingen zal uitvoering worden gegeven aan het
Innovatiecontract gas in het kader van het Topsector Energie. Hierbij
speelt het in 2012 opgerichte Topconsortium Kennis en Innovatie Gas een
cruciale rol bij het implementeren van innovatie en technologische
programma’s, het bevorderen van samenwerkingsverbanden en het
bevorderen van de export van de Nederlandse kennis en expertise op
gasgebied.
Energie-innovatie (Innovatie Agenda Energie)
In de periode 2008–2011 is een groot aantal specifieke innovatieprogramma’s die deel uitmaken van de Innovatie Agenda Energie (IA)
uitgewerkt en opgestart. Het met deze innovatieagenda gemoeide budget
van € 450 mln is inmiddels belegd met programma’s/projecten. Het
betreft hier interdepartementaal opgezette programma’s op het gebied
van duurzame elektriciteitsvoorziening, groene grondstoffen (biobased
economy), groen gas, energiebesparing gebouwde omgeving, duurzame
mobiliteit, energie-efficiency in de industrie en de kas als energiebron.
Een belangrijk deel van deze programma’s wordt onder regie van EL&I
uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn het opzetten van proeftuinen voor
intelligente netten (Smart Grids) en het FLOW-programma in de sector
offshore wind. Dit betrof een eenmalige impuls vanuit het Fonds
Economische Structuurversterking (FES) en wordt nu vervangen door het
topsectorenbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

65

Beleidsartikelen

Kengetal

Private R&D-investeringen (uitgedrukt in % van omzet)1
Bron: CBS
Aantal deelnemende bedrijven bij TKI2
Bron: AgNL

Kwaliteit van het Nederlandse energieonderzoek gemeten
als retourpercentage van het zevende EU kaderprogramma thema energie3
Bron: AgNL

2008

2009

2010

2011

2012

Ambitie
2013

2.0%

n.v.t.

2.4%

n.v.t.

n.n.b

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.n.b

n.v.t.
10%
groei
t.o.v.
2012

8,3%

7,5%

6,8%

7,4%

n.n.b.

7,5%

1

Onderzoek naar private R&D investeringen vindt elke twee jaar plaats. Voor 2009, 2011 en 2013 zijn daardoor geen investeringen beschikbaar.
Daarom is er ook geen ambitie opgenomen voor 2013. De cijfers over 2012 komen in de zomer van 2014 beschikbaar.
In september 2012 zullen de TKI’s opgericht zijn. Dan is ook duidelijk hoeveel bedrijven zich hebben aangesloten.
3
De cijfers betreffen cumulatieve cijfers vanaf de start van het zevende kaderprogramma in 2007. De realisatie 2011 heeft betrekking op de periode
2008 tot en met 2011. Het retourpercentage in KP7 energie voor Nederland is 7,4%. Dit is ruim boven de Nederlandse bijdrage aan het kaderprogramma thema energie van circa 5%.
2

Bron: «Nederland in KP7», AgentschapNL, 2011.

Green Deal
De Rijksoverheid helpt burgers, bedrijven, organisaties of andere
overheden bij het realiseren van duurzame initiatieven die moeilijk van de
grond komen. Ze doet dit door een Green Deal af te sluiten. De overheid
kan op verschillende manieren helpen bij de totstandkoming van Green
Deals, door partijen aan elkaar te koppelen, informatie te verstrekken,
onduidelijke regels te schrappen of onduidelijkheden in vergunningverlening daar waar mogelijk weg te nemen. Een belangrijk doel van de
Green Deals is dat oplossingen voor problemen bij individuele projecten
bijdragen aan het (sneller) ontsluiten van een groter potentieel. Bij de
selectie van Green Deal voorstellen worden de volgende criteria gebruikt:
het project is in de kern rendabel; het project kan op kortere termijn tot
resultaat leiden en bij succes leidt het initiatief tot nieuwe economische
activiteiten of een kostenbesparing op korte of langere termijn voor het
bedrijfsleven. Een compleet overzicht van Green Deals is te vinden op:
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/duurzame-economie/green-deal.
Voornaamste acties in 2013:
• Het optimaal gebruik maken van de mogelijkheden die de Nederlandse
Liquified Natural Gas (LNG) terminal biedt om LNG in te zetten als
brandstof voor de scheepvaart en zodoende een bijdrage te leveren
aan de reducties van emissies. Dit zal met name worden gedaan door
uitvoering te geven aan de Green Deal LNG die in 2012 getekend is.
MEP/SDE
Dit betreft de uitfinanciering van verplichtingen die in het verleden in het
kader van de Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie (MEP) en
Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE) zijn aangegaan. De
MEP-subsidie is verleend aan elektriciteitsproducenten met wind-, zon- en
waterkracht en biomassa. Producenten hebben hiervoor tot 18 augustus
2006 een subsidieaanvraag in kunnen dienen. Projecten met een
MEP-beschikkingen ontvangen MEP-subsidie tot aan het einde van de
subsidietermijn. De MEP-subsidie geldt voor een periode van 10 jaar. Aan
het eind van de looptijd wordt de definitieve subsidie vastgesteld.
De regeling SDE is de opvolger van de MEP. De SDE is een exploitatiesubsidie die de onrendabele top (het verschil tussen de kostprijs van
duurzame energie en fossiele energie) vergoedt voor projecten op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

66

Beleidsartikelen

gebied van hernieuwbaar gas en hernieuwbare elektriciteit en is daarmee
breder dan de MEP. In 2011 is de SDE omgevormd en aangepast tot de
SDE+.
SDE+
Nederland is gehouden aan de EU-doelstelling van 20% duurzame
energie. Voor Nederland betekent dit dat het percentage duurzame
energie moet stijgen van de huidige ca 4% naar 14% in 2020. Dit vereist
een enorme inspanning. De groei van het aandeel duurzame energie moet
worden bereikt met de meest kostenefficiënte opties. Realisatie vindt
voornamelijk plaats door de uitvoering van de Stimuleringsregeling
Duurzame Energieproductie + (SDE+).
De SDE+ beoogt het aandeel duurzame energie in Nederland op een
kosteneffectieve wijze te vergroten. De SDE+ richt zich op de opties
hernieuwbare elektriciteit, groen gas en hernieuwbare warmte en
subsidieert het verschil tussen de kostprijs van duurzame energie en
fossiele energie; de zogenaamde onrendabele top. De kosteneffectiviteit
wordt bereikt door goedkopere projecten voorrang te verlenen bij het
verkrijgen van subsidie. Met de nu geraamde budgetten voor de SDE+ zal
het aandeel duurzame energie in de komende jaren met circa 0,5
procentpunt per jaar kunnen groeien, afhankelijk van de beschikbare
projecten en de ontwikkeling van de energieprijs. Windenergie op land
zal, als relatief goedkope duurzame energieoptie, naar verwachting een
grote bijdrage leveren aan het aandeel duurzame energie. De Rijkscoördinatieregeling wordt ingezet om wind op land te faciliteren. Onderzocht
wordt of een verplichting voor bij- en meestook van biomassa in
kolencentrales of een leveranciersverplichting mogelijk en wenselijk is.
Over de vormgeving vindt overleg plaats met de energiesector. Het
kabinet onderzoekt hoe de import van hernieuwbare energie kan
bijdragen aan het behalen van de doelstelling voor hernieuwbare energie
in 2020.
Indicator

Duurzame energieproductie

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

Planning

Bron

4,2%

2011

14%

2020

CBS

CCS
Op de lange termijn lijkt de inzet van CO2-afvang en opslag (Carbon
Capture and Storage, CCS) onontkoombaar om de ambitieuze klimaatdoelen te halen. Daarom stimuleert het kabinet de ontwikkeling van CCS
om ervoor te zorgen dat CCS – indien nodig – tijdig industriebreed kan
worden ingezet door de energieproductiesector en industriële sectoren
die grote hoeveelheden CO2 uitstoten. Nederland behoort, samen met
enkele andere landen, Europees en wereldwijd tot de koplopers op het
gebied van CCS. Nederlandse onderzoeksinstellingen en bedrijven die
betrokken zijn geweest bij de voorbereiding of uitvoering van grootschalige CCS-projecten, kunnen die kennis en ervaring wereldwijd
benutten. Dat is goed voor onze economie en voor het klimaat.
Het beleid bestaat uit het steunen van onderzoek en het opzetten van twee
grootschalige demonstratieprojecten met opslag onder zee. Het gaat om
het ROAD project; afvang en opslag bij de nieuwe E.ON kolencentrale op
de Maasvlakte (€ 150 mln cofinanciering van het Rijk). Daarnaast is er het
Green Hydrogen project. De initiatiefnemers hebben hiervoor een
NER300-subsidieaanvraag bij de Europese Commissie ingediend. Dit
project betreft de realisatie van een CO2-afvanginstallatie bij de nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

67

Beleidsartikelen

waterstoffabriek van Air Liquide in Rozenburg. De CO2 zal uiteindelijk in
de Noordzee worden opgeslagen. Het Rijk heeft € 60 tot € 90 mln
cofinanciering toegezegd. Vanzelfsprekend staat veiligheid daarbij voorop.
Hoge Flux Reactor (HFR)
De HFR in Petten is eigendom van de Europese Commissie en wordt
geëxploiteerd door de Nucleair Research Group (NRG). De exploitatie van
de HFR wordt ondersteund door een reeks aanvullende onderzoeksprogramma’s. De voor de HFR opgenomen middelen betreffen de Nederlandse bijdrage aan het «aanvullend programma» van het Joint Research
Centre van de Europese Commissie, dat in de HFR wordt uitgevoerd. Het
voornaamste doel van het aanvullend onderzoeksprogramma 2012–2015
van de HFR, is een constante en betrouwbare neutronenflux voor
experimentele doeleinden te leveren. De totale bijdrage van Nederland,
Frankrijk en België voor het aanvullend programma 2012–2015, plus de
verwachte commerciële inkomsten (uit de commerciële productie van
radio-isotopen voor medische diagnoses), waarborgt een afdoende
operationele begroting om de kosten voor de exploitatie van de reactor in
de periode 2012–2015 te dekken.
Aanschafsubsidie zonnepanelen
In 2012 is voor het eerst budget beschikbaar gesteld voor een tijdelijke
subsidieregeling voor investeringen in zonnepanelen voor kleinverbruikers. Kleinverbruikers kunnen een subsidie ontvangen van 15% van de
prijs van de aangeschafte materialen, tot een maximum van € 650,–.
De regeling wordt ook in 2013 opengesteld.
Elektrisch rijden
Dit betreft de uitvoering van het plan van aanpak elektrisch vervoer:
«Elektrisch rijden in de versnelling». In dit plan wordt de introductie van
elektrisch vervoer bevorderd zodat op den duur een zelfdragende markt
kan ontstaan. Een aantal focusgebieden en kansrijke marktsegmenten
wordt actief gestimuleerd. In samenwerking met andere departementen
zorgt EL&I voor gunstige randvoorwaarden: onder andere fiscaal beleid,
het bewaken van een open marktmodel voor oplaaddienstverlening en
door eigen aankoop- en aanbestedingsbeleid van het Rijk.
Overige subsidies
Dit betreft de uitfinanciering van verplichtingen van reeds beëindigde
subsidieregelingen. Dit betreft met name de uitfinanciering van het Besluit
Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur (BSIK), Transitiemanagement en duurzame warmte.
Garanties
Geothermie
Geothermie of aardwarmte betreft het winnen van warmte uit diepe
aardlagen. In 2020 is het mogelijk 11 petajoule (PJ) door middel van
aardwarmte te realiseren en ook na 2020 is het potentieel voor warmte en
elektriciteit uit aardwarmte groot. Het ontbreken van een (betaalbare)
verzekering is momenteel een belangrijk knelpunt voor de toepassing van
aardwarmte.
De garantieregeling Geothermie heeft als doel het afdekken van het risico
dat het boren van putten voor de toepassing van aardwarmte niet
succesvol is. De overheid dekt dit risico af door middel van het uitgeven
van garanties aan marktpartijen. Een derde openstelling van de garantie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

68

Beleidsartikelen

regeling staat gepland in het najaar van 2012. Beoogd wordt dat marktpartijen het risico op termijn zelf gaan afdekken.
Opdrachten
Joint Implementation
Een deel van de nationale Kyoto-doelstelling wordt gerealiseerd met
binnenlandse CO2-reductie. De rest wordt ingevuld met CO2-reductie via
aankoop van onder andere Joint Implementation (JI)-rechten in het
buitenland.
De kern van JI is dat landen met reductieverplichtingen deze in andere
landen kunnen realiseren.
De doelstelling voor de vermeden CO2-uitstoot is 20 Mton, te realiseren
over de periode 2008–2012. Over de periode 2008–2011 is inmiddels 12,4
Mton gerealiseerd en geleverd.
In 2013 worden in principe geen emissierechten meer aangekocht. Er is
geen streefwaarde voor 2013, de Kyoto periode loopt tot en met 2012. Wel
kan het zijn dat er in 2013 (en eventueel 2014–2015) nog emissierechten
geleverd worden die in 2012 gegenereerd zijn door de JI projecten. De
uiterlijke termijn voor levering van emissierechten gegenereerd tijdens de
Kyoto periode is 2015. Het is dus wel denkbaar dat er nog betalingen
plaatsvinden in 2013 voor de JI-rechten die zijn gegenereerd in 2012.
Indicator

1. CO2-uitstoot sectoren industrie/
energie
– waarvan: absoluut plafond sector
industrie/energie voor bedrijven die
vallen onder het emissiehandelssysteem
2. Vermeden CO2-uitstoot voor 2012
via Joint Implementation (JI) en
gegroende Assigned Amount Units
(AAU’s)
1

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
20131

Streefwaarde

Planning

Bron

94 Mton

1990

0

109,2 Mton

2012

AgNL

86,8 Mton

2012

AgNL

19,2 Mton

2012

AgNL

nvt

0

Geen raming voor 2013; de Kyotoperiode loopt tot en met 2013.

Straling
Dit betreft de beoordeling van vergunningen voor nucleaire installaties,
het uitvoeren van stresstesten en het bewaken van stralingswaarden. Het
toepassen van kernenergie vraagt om prioriteit voor de nucleaire
veiligheid. Dit geldt zowel voor bestaande nucleaire inrichtingen als bij het
ontwerpen van een nieuwe onderzoeksreactor in Petten. Hiervoor zal een
robuust beleidskader en actuele regelgeving voor nucleaire veiligheid en
beveiliging worden opgesteld overeenkomstig de meeste recente
internationale inzichten.
De uitkomsten van de in 2012 uitgevoerde stresstest bij alle nucleaire
inrichtingen zullen worden geimplementeerd. In 2013 start een interactief
beleidsproces zodat in 2014 een «Afvalstoffenplan voor radioactief afval»
kan worden vastgesteld. Ook zal een zelfevaluatie worden uitgevoerd om
na te gaan of Nederland voldoet aan de eisen die de International Atomic
Energy Agency (IAEA) stelt aan onder andere het beleid, de regelgeving,
het toezicht en de wijze waarop de Nederlandse overheid is georganiseerd. In 2014 zal een IAEA-reviewteam ons land bezoeken en deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

69

Beleidsartikelen

zelfevaluatie beoordelen. Het Bijdragebesluit Kernenergiewet zal worden
herzien.
Pallas
Een excellente en solide nucleaire kennisinfrastructuur in Nederland is
van groot belang voor de nucleaire gezondheidszorg, een verantwoorde
toepassing van kernenergie en voor de ontwikkeling van hernieuwbare
energie. Het kabinet en de provincie Noord-Holland investeren elk
maximaal € 40 mln in het project Pallas met als doel de realisatie van een
nieuwe onderzoeksreactor in Petten. Deze bijdrage is bedoeld voor het
ontwerp, de aanbesteding en de vergunningprocedure van de
reactor. Voor de realisatie van de onderzoeksreactor wordt een nieuwe,
onafhankelijke organisatie opgericht. Deze krijgt de opdracht om te zorgen
voor een gezonde businesscase. De bouw en exploitatie van de reactor
moet volledig privaat met risicodragend kapitaal worden gefinancierd.
Daarbij geldt dat de gemaakte kosten voor ontwerp, aanbesteding en
vergunningprocedure door de private investeerders moeten worden
terugbetaald.
Onderzoek en opdrachten
Dit betreft kleinere onderzoeksopdrachten – veelal kleiner dan een looptijd
van één jaar – die dienen ter ondersteuning van het energiebeleid en die
veelal gericht zijn op beantwoording van één specifieke vraag (al dan niet
op verzoek van de Tweede Kamer).
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
ECN/NRG
Energie Onderzoekcentrum Nederland (ECN) ontwikkelt als kennisinstelling hoogwaardige kennis en technologie voor een duurzame
energievoorziening en brengt deze naar de markt. In de Topsectoraanpak
blijven de kennisinstellingen een belangrijke rol spelen, waarbij de
onderzoeksprogrammering in belangrijke mate zal worden afgestemd op
de onderzoeks- en innovatieagenda (innovatiecontract) voor de Nederlandse energiesector. Voor de Nuclear Research Group (NRG) betreft het
onderzoeksactiviteiten op het gebied van de nucleaire veiligheid,
radioactief afval en stralingsbescherming. Centraal daarbij staat de
ontwikkeling van kennis, producten en processen voor veilige toepassing
van nucleaire technologie voor energie, milieu en gezondheid.
Toelichting op de ontvangsten
COVA
Betreft ontvangsten uit hoofde van de voorraadheffing COVA, zoals
toegelicht bij de uitgavenpost «Doorsluis COVA heffing».
SDE+
Zoals aangekondigd in het Regeerakkoord uit 2010, worden de uitgaven
van de subsidie SDE+ gefinancierd via een opslag op de energierekening.
Deze gaat in per 2013, in het jaar dat de eerste substantiële betalingen uit
hoofde van de SDE+ worden verwacht. De wet die de opslag mogelijk
gaat maken is eind 2011 ingediend bij de Tweede Kamer. In lijn met de
geraamde uitgaven van de SDE+ lopen de ontvangsten uit de heffing
geleidelijk op naar € 1,4 mld per jaar, het bedrag dat overeenkomstig het
Regeerakkoord uit 2010 in structurele zin de bovengrens vormt voor het
totaal van de uitgaven van de SDE+regeling en haar voorlopers, te weten
de MEP en de SDE.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

70

Beleidsartikelen

Aardgasbaten
De raming van de aardgasbaten voor 2012 en verder is gebaseerd op het
meest recente scenario van het CPB uit de concept-Macro-Economische
Verkenning (concept-MEV). De volgende variabelen zijn hierbij relevant:
Verwachting 2012–2013
Productie aardgas totaal
Bron: TNO
Euro/dollarkoers
Bron: CBS/CPB
Olieprijs (dollar/vat)
Bron: CBS/CPB
Beursprijs van TTF-gas (eurocent/ m3)
Bron: APX Endex

Kengetallen
1. Gewonnen volume aardgas kleine velden
Bron: TNO
2. Aantal boringen exploratie onshore en offshore
Bron: TNO
3. Aantal boringen productie onshore en offshore
Bron: TNO
4. Productie aardgas totaal
Bron: TNO
5. Euro/dollarkoers
Bron: CBS/CPB
6. Olieprijs (dollar/vat)
Bron: CBS/CPB
7. Beursprijs van TTF-gas (eurocent/ m3)
Bron: APX Endex

2012

2013

77 mld m3

72 mld m3

1,27

1,25

104

95

23,7

23,9

2008

2009

2010

2011

36 mld m3

34 mld m3

32 mld m3

29,2 mld m3

13

15

12

17

14

28

35

29

79 mld m3

74 mld m3

86 mld m3

78,6 mld m3

1,47

1,39

1,33

1,39

97,0

61,5

79,5

111,3

25,9

13,0

15,8

22,9

1 t/m 4 In het kader van voorzieningszekerheid is het van belang dat het
aardgas dat zich bevindt in de Nederlandse kleine velden ook
wordt gewonnen. Dit omvat zowel het produceren van reeds
ontdekte velden (kengetal 1, 3 en 4) als het exploreren van
nieuwe velden (kengetal 2). EL&I stelt de randvoorwaarden
middels een concurrerend mijnbouwklimaat, marktpartijen
nemen de productie en exploratie voor hun rekening. Kengetal 1
geeft de totale hoeveelheid gewonnen gas uit kleine velden
(onshore en offshore). Kengetal 4 geeft de totale aardgasproductie in Nederland weer, dus aardgas gewonnen uit kleine velden
en het Groningerveld.
5 t/m 7 De bepalende factoren voor de geraamde aardgasbaten zijn de
aardgasprijs en het volume van de verkopen. De aardgasprijs is
gerelateerd aan enerzijds de prijs van olie in dollars in combinatie
met de euro/dollar-koers en anderzijds aan de prijs van gas die
onafhankelijk van de olieprijs op de markt tot stand komt op
onder andere gasbeurzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

71

Beleidsartikelen

15 Een sterke internationale concurrentiepositie
Algemene doelstelling
Een sterke positie op buitenlandse markten
De Europese economie krimpt in 2012 volgens de Organisation for
Economic Co-operation and Development (OECD) met 0,1% en zal in 2013
maar matig groeien, zoals het er nu naar uitziet met minder dan 1%. De
Nederlandse economie is nauw verweven met de internationale handelsen investeringsstromen. Het Nederlandse bedrijfsleven behoort tot de
internationale top. Onze sterke positie is echter geen vanzelfsprekendheid.
De aanhoudende onrust op de financiële markten zorgt voor onzekerheid
en risico’s voor internationale transacties. De problemen met de Euro tast
het consumentenvertrouwen aan, zowel in Nederland als op de belangrijke Europese afzetmarkten. Snelle groei is te vinden in opkomende
markten als Brazilië, Rusland, India en China (de BRIC’s), maar ook in
landen als Zuid-Afrika, Turkije, Vietnam, Indonesië, Egypte, Zuid-Korea,
Colombia en de Golfstaten. Hier zijn de posities van de Nederlandse
bedrijven niet altijd even sterk. Ook zijn er barrières door het optreden van
locale overheden. Aandacht voor een internationaal gelijk speelveld voor
Nederlandse bedrijven, alsmede aandacht voor markttoegang blijft dus
van groot belang. Het streven vanuit EL&I is een sterkere positie te
verkrijgen op snelgroeiende markten. Daarnaast blijft de monitoring van
de kredietverlening aan internationale exporteurs en investeerders een
belangrijk aandachtspunt.
De interne markt vormt de kern van de Europese integratie en heeft al vele
tastbare voordelen en welvaart opgeleverd voor burgers, consumenten en
bedrijven (verantwoordelijk voor 4%–6% BBP). Er resteren vele belemmeringen en het potentieel van een versterking van de interne markt is
enorm (3% hoger BBP in 2020)1. In deze tijd van economische crisis is het
zaak dit potentieel te benutten. Inzet is dan ook om onze sterke positie op
de Europese «thuismarkt» te behouden en zorg te dragen voor een sterke
economie die de concurrentie wereldwijd aankan. Verdere versterking van
de interne markt en implementatie van de Europa 2020-strategie voor
groei en banen staan hierbij voorop. Daarnaast moet bezien worden hoe
het economische deel van de Economische Monetaire Unie verder is te
versterken. Tot slot zet EL&I bij de onderhandelingen over het EU
Meerjarig Financieel Kader 2014–2020 (MFK) in op een doelmatige en
toekomstgerichte inzet van EU-middelen, zoveel mogelijk gericht op
concurrentievermogen en groei. Ongeveer 85 % van de EU-begroting
raakt beleidsterreinen van EL&I.
EL&I en het Ministerie van Buitenlandse Zaken geven vorm aan economische diplomatie als het belangrijkste middel in het internationale
economische beleid. Nationale en internationale netwerken zullen
assertief worden ingezet bij het verzilveren van marktkansen onder meer
door het oplossen van belemmeringen voor Nederlandse ondernemers op
buitenlandse markten. Het diplomatieke postennetwerk heeft economische diplomatie als prioriteit in hun takenpakket waarbij EL&I de focus
legt op landen met groot economische potentieel (nu en in de toekomst).

1

Roeger, W., J. Varga, and J. In’t Veld,
«Structural Reforms in the EU: A Simulation–
based Analysis using the QUEST model with
endogenous growth», Economic Papers 351,
December 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

72

Beleidsartikelen

Kengetal

2010

Ambitie 2013

8

Top-10

5

Top-5

Grootste ontvangers Buitenlandse Directe investeringen
– Positie van Nederland
Grootste exporteurs goederen
– Positie Nederland
Bron: UN COMTRADE, UNCTAD

Rol en Verantwoordelijkheid
De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie is verantwoordelijk voor:
Financieren
• Het voeren van het financieel instrumentarium op de beleidsterreinen
export- en investeringsbevordering, marktfacilitatie en markttoegang.
Uitvoeren
• Het behandelen van klachten van bedrijven en burgers over onjuiste
toepassing van de interne markt regels (Solvit) en oneerlijke concurrentie waar Nederlandse bedrijven in het buitenland mee te maken
hebben (Meldpunt Handelsbelemmeringen).
• Het vorm en inhoud geven aan economische diplomatie, economische
missies en inkomende en uitgaande bezoeken met het Koninklijk Huis,
bewindslieden en topambtenaren.
• Het monitoren en bevorderen van markttoegang in derde landen via
de EU markttoegangstrategie.
• De exportcontrole op strategische goederen en sancties in het kader
van de EU, het Wassenaar Arrangement, de Australië group, de
Nuclear Suppliers Group, Organisation for the Prohibition of Chemical
Weapons en de Missile Technology Control Regime.
• Het norm en inhoud geven aan economische missies en inkomende en
uitgaande bezoeken met het Koninklijk Huis, bewindslieden en
topambtenaren.
Regisseren
• Het bijdragen aan de implementatie van de Europa 2020-strategie voor
groei en banen, door het bevorderen van groeiversterkende structurele
hervormingen in lidstaten en de EU en het toezicht daarop. Eén van de
grote prioriteiten daarbij is het functioneren van de Europese interne
markt en de verdere integratie van de dienstensector.
• Het bijdragen aan een strikte implementatie van de economische
beleidscoördinatie binnen de EU (economic governance). De economische beleidscoördinatie in de EU is aangescherpt met de ondertekening van het verdrag voor stabiliteit, coördinatie en bestuur, het
akkoord over het euro-plus pact en de inwerkingtreding van wetgevingspakket «six pack», waaronder de macro-economische onevenwichtigheden procedure. Mits strikt geïmplementeerd, zijn hiermee
belangrijke stappen gezet om de structuur van de EU te versterken en
een toekomstige crisis te voorkomen.
• Op basis van Nederlandse belangen bijdragen aan de verdere
vrijmaking van het internationale handels- en investeringsverkeer via
de World Trade Organisation (WTO)/Doha ronde, vrijhandelsakkoorden
en investeringsbeschermingsovereenkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

73

Beleidsartikelen

•

•

•
•
•

Het versterken van de internationale economische rechtsorde in het
kader van de WTO, OESO en EU en door beïnvloeding van het G20
proces.
Het bevorderen van kaders voor internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen in het kader van de VN, OESO, EU en
Voluntary Principles on Security and Human Rights en het bevorderen
van «Due diligence» onderzoek naar MVO risicofactoren als norm voor
internationaal ondernemen.
Het behouden van draagvlak voor globalisering door realistische
invulling van ketenverantwoordelijkheid.
Het faciliteren van ambities om synergie te bereiken tussen ontwikkelingsdoelstellingen en de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven.
EL&I en het Ministerie van Buitenlandse Zaken geven vorm en inhoud
aan economische diplomatie.

Beleidswijzigingen
• In het postennet wordt de verschuiving richting economische
diplomatie verder doorgezet.
• Op basis van de ontvangen internationaliseringsoffensieven van de
topsectoren worden afspraken gemaakt over de ondersteuning door
de overheid van hun internationale ambities. Die ondersteuning
gebeurt onder andere via de strategische reisagenda en via het
werkprogramma van de posten in het buitenland.
• Ter versterking van de topsectoren worden gericht buitenlandse
bedrijven aangetrokken die de topsectoren versterken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

74

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht
Subsidies
– Prepare2start/ Starters International Business
(SIB)
– Overig Programmatische Aanpak1
– 2g@there1
– Transitiefaciliteit (TF)
– Kennisverwerving opkomende markten
(ODA)
– Package4growth
– Partners for International Business (PIB)
– Overige subsidies1
Opdrachten
– Beleidsondersteuning, evaluaties en
onderzoek
– Collectieve Promotionele Activiteiten (CPA)
– Overige opdrachten
Leningen
– Finance for International Business(FIB)
Bijdrage aan baten-lastendiensten
– Agentschap NL
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
– WTO, OESO, UNEP, FAO en overige
contributies
ONTVANGSTEN
– Gemengde kredieten
– Package4growth
– Diverse ontvangsten

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

114,4
127,3

104,6
137,6

90,5
112,1
79 %

94,0
102,7

86,9
88,5

85,0
85,5

86,6
79,8

11,3
12,0
11,2

6,9
9,7
11,2
4,6

6,1
4,6
6,5
10,0

5,5
3,3
0,7
15,0

4,9
2,4
0,3
15,0

5,9
2,1
0
15,0

5,9
0,2
0
15,0

2,3
11,4
7,5

9,4
6,7
3,3
6,3

2,1
5,0
5,4
0,8

5,1
3,0
6,3
2,0

0
0
6,9
2,0

0
0
8,0
2,0

0
0
6,8
0

1,5
4,9
3,6

1,7
3,5
3,9

1,6
1,2
0,6

1,4
0
1,3

1,4
0
1,3

1,6
0
1,4

1,6
0
1,4

6,0

7,5

5,9

3,4

0

0

45,1

46,3

44,6

37,1

35,0

34,2

33,6

16,5

18,0

16,2

15,9

15,8

15,4

15,4

9,1
1,6
7,0
0,5

8,5
0,7
6,7
1,1

14,3
0,7
12,5
1,1

9,3
0,7
7,5
1,1

5,2
0,7
3,4
1,1

1,8
0,7
0
1,1

1,8
0,7
0
1,1

1

Dit betreft de uitfinanciering van in het verleden aangegane verplichtingen. De instrumenten PUM, PESP en PSOM maken vanaf 2012 geen
onderdeel meer uit van het instrumentarium.

Budgetflexibiliteit
Subsidies: De beleidsbudgetten worden per jaar gepubliceerd. Van het
beschikbare budget 2013 is 64% juridisch verplicht. Het betreft uitfinanciering van tot en met 2012 aangegane verplichtingen.
Opdrachten: Van het opdrachtenbedrag is 61 % juridisch verplicht. Het
betreft de uitfinanciering van in voorgaande jaren aangegane verplichtingen.
Leningen: Het budget voor de co-investeringsfaciliteit Finance International Business is niet juridisch verplicht.
Bijdrage aan baten-lastendiensten: Het budget betreft de uitfinanciering
van de opdracht 2013 aan Agentschap NL. Het budget is 100% juridisch
verplicht.
Bijdrage aan (inter)nationale organisaties: Over de contributies aan
(inter)nationale organisaties zijn meerjarige afspraken gemaakt, de
bedragen zijn derhalve voor 100% juridisch verplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

75

Beleidsartikelen

Toelichting op de financiële instrumenten
Subsidies
Prepare2Start/ Starters International Business (SIB)
Het instrument Starters International Business is de opvolger van het
instrument Prepare2start en is gericht op kansrijke ondernemers uit het
MKB, die geen of weinig ervaring hebben met internationaal ondernemen.
In de nieuwe opzet worden kansrijke MKB-ondernemers ondersteund in
hun proces om tot internationaal ondernemen te komen door het
inventariseren van kennishiaten die via een combinatie van bestaande
publieke en private producten worden ingevuld. EL&I wil dit onder meer
bereiken met een geïntegreerd pakket publieke en private producten en
diensten voor starters. Dit wordt vormgegeven door een flexibele inzet
van informatie, advies en promotie.
Indicator

Aantal bedrijven dat succesvol
internationaliseert met behulp van
een van de producten gericht op
(individuele) begeleiding van
bedrijven
1
2

Referentie
Waarde1

Peil
Datum2

Niet van
toepassing

Niet van
toepassing

Raming 2013

Streef
Waarde

Planning

Bron

450

450

2013

AgNL

Er zijn geen referentiewaarde en peildatum beschikbaar, het betreft voor 2012 een nieuw instrument.
Er zijn geen referentiewaarde en peildatum beschikbaar, het betreft voor 2012 een nieuw instrument.

Transitiefaciliteit (TF)
Ontwikkelingssamenwerking (OS) wordt meer gericht op economische
zelfredzaamheid van de partnerlanden. EL&I werkt nauw samen met het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, onder andere door het verbinden van
de kennis en kunde van de topsectoren met de ontwikkelingsdoelstellingen. Daarbij gaat het om samenwerking op speerpunten als Voedselzekerheid, Privatesector ontwikkeling en Water, maar ook op het beter laten
aansluiten van Nederlandse bedrijven op beschikbare fondsen en
leningen van internationale financiële instellingen (IFI’s) als de
Wereldbank.
Een aantal ontwikkelingslanden ontstijgt de behoefte aan buitenlandse
hulp en bieden interessante markten voor het bedrijfsleven. Met deze
landen wordt geleidelijk toegewerkt naar een wederzijdse profijtelijke
economische relatie. Dit geldt vooralsnog voor Zuid-Afrika, Vietnam en
Colombia. Voor deze landen is een Transitiefaciliteit in het leven geroepen.
De TF kent een gezamenlijke beleidsverantwoordelijkheid van EL&I en het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (Focusbrief ontwikkelingssamenwerking van 18 maart 2011, TK, 2010/11, 32 605, nr. 2, blz. 15). Bepalend
voor alle activiteiten en inzet onder de TF zijn de volgende doelstellingen:
• Verbetering van het ondernemingsklimaat in het transitieland.
• Het vergroten van de omvang van de (duurzame) handel, investeringen en diensten door Nederlandse bedrijven met het transitieland.
Uitgangspunt van de ondersteuning van een activiteit is een positieve
bijdrage aan de Nederlandse bedrijfsactiviteiten in het transitieland.
TF omvat drie instrumenten, te weten: kennisverwerving, haalbaarheidsstudies en demonstratieprojecten. Daarnaast kunnen binnen de TF de
volgende activiteiten worden ingezet:
1) In- en uitgaande economische missies;
2) Beursinzendingen;
3) Government to Government (G2G);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

76

Beleidsartikelen

4)
5)

Holland Branding;
PPP-penvoerderschap.

Voornaamste actie 2013:
• In 2013 zal samen met het Ministerie van Buitenlandse Zaken besloten
worden of en hoe de transitiefaciliteit naar landen en activiteiten
uitgebreid wordt.
Package4Growth (P4G) en kennisverwerving opkomende markten
ODA
P4G bestaat sinds 2009 en wordt uitgevoerd door AgentschapNL. Deze
faciliteit omvat een totaalpakket aan dienstverlening ten behoeve van
Nederlandse bedrijven bij de ondersteuning van de opzet en/of uitbreiding
van bedrijfsactiviteiten in China en India.
De faciliteit kent meerdere modules gericht op het vergroten van de
kansen van Nederlandse bedrijven in China en India middels kennisverwerving, ordersubsidie en een investerings-subsidiefaciliteit.
Het ODA-gedeelte betreft de kennisverwervingsmodule. Deze module
geeft bedrijven subsidie gericht op het inwinnen van extern advies om
bedrijven bij hun eerste stappen op deze markten te faciliteren. Deze
module wordt binnen het instrumentarium ook opengesteld op de
transitielanden.
Het non-ODA deel van P4G is omgevormd naar het nieuwe instrument
Finance International Business (zie hieronder). De resterende budgetten
dienen ter uitfinanciering van in het verleden aangegane verplichtingen
Partners for International Business (PIB)
Doel van deze faciliteit is de structurele positionering van clusters van
Nederlandse bedrijven, met name uit topsectoren, op voor Nederland
kansrijke markten te ondersteunen om zo de Nederlandse concurrentiekracht te versterken. Daarbij geldt als hoofdlijn, dat een cluster van
bedrijven (eventueel aangevuld met kennisinstellingen) gebruik kan
maken van deze faciliteit, als zij een grote en langdurige kans op een
buitenlandse markt ziet en tegen marktbelemmeringen aanloopt.
De inbreng van de Rijksoverheid concentreert zich met name op economische diplomatie en modules voor overheid-tot-overheid samenwerking,
informatie, advies, financiering, promotie, matchmaking en kennisintensieve samenwerking.
Indicator

Aantal convenanten met clusters
van bedrijven, (waarvan tenminste
80% binnen de topsectoren en
focuslanden)1
1

Referentie
Waarde1

Peil
Datum1

Niet van
toepassing

Niet van
toepassing

Raming 2012

Streef
waarde

Planning

Bron

20

20

2013

AgNL

Er zijn geen referentiewaarde en peildatum beschikbaar, het betreft een nieuw instrument dat in 2012 voor de eerste maal is gepubliceerd.

Opdrachten
Beleidsondersteuning, evaluaties en onderzoek
Uit dit instrument worden activiteiten betaald die liggen op het terrein van
de beleidsondersteuning en beleidsvorming. Het betreft uitgaven aan
bijvoorbeeld congressen, evaluatie-onderzoek, beleidsondersteunend
onderzoek, vacatie- en reisgelden van commissieleden, voorlichting,
workshops, vertaalopdrachten, projecten en informatiebijeenkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

77

Beleidsartikelen

Collectieve Promotionele Activiteiten (CPA)
Het instrument CPA is vervallen als zelfstandig instrument. De subsidiemogelijkheid voor de Collectieve Promotionele Activiteiten, volgens de
open tendersystematiek, is stopgezet en omgezet in een modulaire vorm
als onderdeel van de publiek-private aanpak.
Overig opdrachten
Uit dit budget worden incidentele opdrachten, zoals bijvoorbeeld de
Nederlandse deelname aan wereldtentoonstellingen, gefinancierd.
Leningen
Finance for International Business (FIB)
Finance for International Business (FIB) bevordert door middel van
co-financiering de beschikbaarheid van financiering voor Nederlandse
MKB ondernemingen die investeren in opkomende markten. FIB is het
resultaat van de gedeeltelijke omvorming van de faciliteit «Package 4
Growth» (P4G). FIB zal net als P4G ingezet worden op de opkomende
markten China en India en daarnaast op de transitielanden Vietnam,
Zuid-Afrika en Colombia. Het betreft hier voormalige partnerlanden en
(bijna) middeninkomenslanden waar de overgang van een bilaterale
ontwikkelingsrelatie naar een wederzijdse profijtelijke economische relatie
wordt gestimuleerd door extra inzet vanuit de overheid.
Met FIB zal EL&I op deal-by-deal basis mee investeren in specifieke
proposities van de (door EL&I geaccrediteerde) investeringsmaatschappijen door middel van het verstrekken van leningen, zonder zekerheden.
De Staat verstrekt een lening aan de onderneming, zonder op de stoel van
de markt te gaan zitten (additionaliteit). Deze lening moet door de
onderneming ingezet worden voor de investering in de onderhavige
landen.
Met deze werkwijze kan optimaal gebruik worden gemaakt van de
bestaande expertise van investeringsmaatschappijen (zowel tijdens de
investeringsselectie als tijdens de beheer- en exitfase). De faciliteit kan ook
worden gebruikt bij financiering door banken.
Bijdragen aan baten-lastendiensten
Agentschap NL
De bijdrage bestaat uit drie onderdelen:
• Uitvoeringskosten financieel instrumentarium bedragen circa € 7 mln.
• € 29 mln betreft de inzet van Agentschap NL als centrale uitvoeringsorganisatie voor publieke handelsbevordering met als taken het
faciliteren, creëren en onderhouden van netwerken en contacten op
het gebied van handels- en investeringsbevordering. Het Agentschap
NL speelt een belangrijke rol bij het wegnemen van belemmeringen
voor het bedrijfsleven op het gebied van kennis, informatie en
contacten.
• € 9 mln betreft de bijdrage aan het Netherlands Foreign Investment
Agency (NFIA). NFIA zet in op gerichte acquisitie van buitenlandse
topbedrijven die investeren in Nederland en/of zich in Nederland
vestigen en daarmee de Nederlandse economie versterken. Om
investeerders aan te trekken, dan wel te behouden, zijn een aantrekkelijk investeringsklimaat en de daarbij behorende randvoorwaarden van
primair belang. De nadruk ligt hierbij op het aantrekken van hoogwaardige, strategische investeringen in de topsectoren. Extra aandacht
wordt ingezet op R&D en om hoofdkantoren naar Nederland te halen
en reeds gevestigde hoofdkantoren te behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

78

Beleidsartikelen

Voornaamste acties 2013:
• Bedrijven en kennisinstellingen zullen actiever worden betrokken bij
het acquisitiebeleid. Ook de Rijksoverheid en regionale overheden
gaan hierbij nauwer samenwerken, zodat Nederland als één geheel
wordt gepositioneerd.
• Vanaf 2013 worden de middelen voor de financiering van de Netherlands (Agri)Business Support Offices (N(A)BSO’s) overgeheveld van
BuZa naar EL&I. De hoogte van het over te hevelen bedrag moet nog
worden vastgesteld. Dit zal bij Voorjaarsnota 2013 worden verwerkt.
De bijdrage van buitenlandse investeringen in Nederland aan de
Nederlandse economie komt tot uiting in de onderstaande drie
indicatoren.
Indicator

Aantal aangetrokken projecten
Investeringsbedrag aangetrokken
projecten (mln. euro) waarvan 50%
hoogwaardig
Aantal arbeidsplaatsen aangetrokken projecten (nieuw + behoud)

Referentie
waarde

Peil
datum

Raming 2012

Streef
waarde

Planning

Bron

100

2006

150

150

2013

AgNL

250

2006

700

700

2013

AgNL

2 300

2006

3 300

3 200

2013

AgNL

Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
WTO, OESO en FAO
Dit betreft de jaarlijkse contributie aan de WTO, OESO en FAO voor het
lidmaatschap van Nederland. EL&I is primair verantwoordelijk voor het
buitenlands economisch beleid en als zodanig voor de Nederlandse
inbreng in het handelsbeleid van de EU en het vertegenwoordigen van het
Nederlandse economisch belang in de Wereldhandelsorganisatie (WTO)
en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
(OESO).
Alle landen die de OESO Richtlijnen onderschrijven dienen een Nationaal
Contactpunt (NCP) in te richten dat tot taak heeft het uitdragen van de
OESO Richtlijnen en de behandeling van meldingen van vermeende
schendingen van (onderdelen van) de Richtlijnen.
Groene groei biedt economische kansen. EL&I zet in op groene groei en
een positie van Nederland als voorloper bij het ontwikkelen van duurzame
sectoren en een biobased economy. Op het gebied van voedsel en water
heeft Nederland veel te bieden. EL&I streeft daarom naar nauwere
samenwerking tussen de Nederlandse bedrijfssectoren en ontwikkelingssamenwerking. Ook wordt ingezet op het bedrijfsleven om initiatieven om
klimaatverandering en verlies van biodiversiteit tegen te gaan. Deze
aanpak zal EL&I ook vertalen naar de Nederlandse inzet in een aantal
multilaterale fora zoals de EU, WTO, FAO, VNCSD en OESO.
Overige contributies
Dit betreft contributies aan onder andere United Nations Environment
Programme, Nederland Distributieland, InvestorDevelopment programme
en het Netherlands Trade & Investment Office (NTIO) in Taiwan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

79

Beleidsartikelen

Toelichting op de ontvangsten
Package4Growth
Het instrument Package4Growth is van oorsprong een crisisinstrument met een looptijd van 4 jaar (2009 tot en met 2012). Financiering
van dit instrument komt deels uit een restant van de interne reserve die is
opgebouwd ten behoeve van het instrument Seno/Gom. Dit instrument
is met ingang van 2010 overgegaan naar Ministerie van Financiën en
geïntegreerd in de Exportkredietverzekering (EKV). Onderdeel van deze
integratie is de afspraak met het Ministerie van Financiën dat een deel van
de reserve beschikbaar blijft ter financiering van het instrument
Package4Growth. De onttrekkingen aan deze reserve zijn per jaar
geraamd. In de loop van het jaar wordt bezien welk gedeelte daadwerkelijk wordt onttrokken en wordt de ontvangstenraming aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

80

Beleidsartikelen

16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en voedselketens
Algemene doelstelling
EL&I streeft naar internationaal toonaangevende concurrerende, sociaal
verantwoorde, veilige en dier- en milieuvriendelijke agro-, visserij- en
voedselketens.
Rol en Verantwoordelijkheid
De Minister van EL&I is vanuit een bewakende en stimulerende rol
verantwoordelijk voor:
• Het versterken van de positie van de Nederlandse agrarische en
visserijketen (artikelonderdeel 16.1).
• Het borgen van voedselveiligheid en voedselkwaliteit (artikelonderdeel
16.2). Producenten en partijen uit de voedselketen zijn primair
verantwoordelijk voor hun producten en productiewijze. Zij opereren
op basis van normen en kaders die de overheid stelt en die goeddeels
hun grondslag vinden in internationale, met name Europese regelgeving. De Minister van VWS is verantwoordelijk voor de gehele
Europese wetgeving voor voedselveiligheid, met uitzondering van de
het slacht van dieren en het keuren en uitsnijden van vlees, waar de
Minister van EL&I verantwoordelijk voor is. De Minister van EL&I is
voorts verantwoordelijk voor de controle en handhaving op de regels
voor de veiligheid van voedsel.
• Het voeren van adequaat fytosanitair beleid, waaronder markttoegang
en het zeker stellen van goede gewasbescherming, alsmede het
borgen van diergezondheid en dierenwelzijn (artikelonderdeel 16.3).
• Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het groene domein
(artikelonderdeel 16.4).
• Het bijdragen aan een adequate en duurzame voedselvoorziening/
voedselzekerheid op Europees en mondiaal niveau alsmede het
bijdragen aan het Europese en internationale landbouwbeleid
(artikelonderdeel 16.5).
Bij het vaststellen van het Europees Landbouwbeleid voor de periode
2014–2020 heeft de minister de rol om te zorgen dat de Nederlandse
inbreng met betrekking tot versterking concurrentiekracht, vergroening en
verduurzaming goed tot hun recht komen. In de Beleidsagenda en bijlage
4.2 Europese geldstromen wordt hierop nader ingegaan.
Kengetal

2007

1. Maatschappelijke appreciatiescore
Bron:TNS/NIPO
2. Mate van vertrouwen consumenten in voedsel
Bron:NVWA monitor
3. Plant Breeders Index
Bron: CPVO
4. Aantal octrooiaanvragen in de agrarische sector
en verwerkende industrie

2008

2009

2010

2011

7,7

7,7

7,5

3,3

3,4

3,4

3,4

34 %

35 %

32 %

32 %

33 %

8,2%

7,3%

6,8%

Bron: NLOctrooicentrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

81

Beleidsartikelen

5. Nederland op ranglijst landen met het hoogste netto
handelsoverschot in agrarische producten (x € 1 mld)
Brazilië
Argentinië
Nederland

2006

2008

2009

2010

26,3
15,8
19,5

39,9
27,1
23,1

37,7
20,8
22,8

42,9
25,7
23,6

Ambitie 2013

Positie handhaven

Bron: United Nations Commodity Trade Statistics Database (Comtrade)

Toelichting
1
De maatschappelijk appreciatiescore is een rapportcijfer voor de
waardering van de Nederlandse samenleving voor de agrarische- en
visserijsector, productiewijzen en de verwerking van agrofood en
visproducten. Basis is periodiek door TNS/NIPO uitgevoerd onderzoek.
2
De NVWA meet op een schaal van 1–5 het vertrouwen van de
consument in de veiligheid van voedsel. Eind 2012 vindt er geen
meting plaats.
3
Betreft het percentage Nederlandse aanvragen Kwekersrecht van het
totaal aantal aanvragen voor de EU en geeft deels de impact van het
innovatiebeleid weer.
4
Betreft het percentage Nederlandse octrooiaanvragen van het totaal
aantal internationale aanvragen (bij de WIPO en het Europees
Octrooibureau ingediend) voor de agrarische sector en verwerkende
industrie. De gegevens over 2010 worden in april 2013 gepubliceerd.
5
Dit kengetal betreft de positie van Nederland op de ranglijst van
landen met een netto handelsoverschot voor agrarische producten
zoals sierteeltproducten, groenten, vlees, zuivel en graanbereidingen.
Brazilië is het land met het grootste handelsoverschot en die positie
is alleen maar sterker geworden. Sinds 2005 zijn Nederland en
Argentinië afwisselend het tweede land.
Budgettaire gevolgen van beleid
De financiële instrumenteninzet van artikel 16 is gekoppeld aan de
volgende artikelonderdelen:
16.1 Versterking concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en
visserij;
16.2 Borgen voedselveiligheid en -kwaliteit;
16.3 Plant- en diergezondheid;
16.4 Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het groene
domein;
16.5 Borgen voedselzekerheid en internationaal en Europees landbouwbeleid.
Achter ieder instrument staat het betreffende artikelonderdeel.
Bedragen x € 1 mln

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht
Subsidies
– Agrarisch ondernemerschap (16.1)
– Duurzame veehouderij (16.1)
– Mestbeleid (16.1)

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

885,4
58,7
867,2

752,5
138,0
606,6

638,5
138,0
517,4
83%

555,1
138,0
443,9

543,3
138,0
426,5

532,2
138,0
416,2

529,6
138,0
413,6

9,2
26,8
0,4

8,9
30,4
1,3

5,1
5,6
2,1

5,1
4,9
2,8

5,2
4,5
1,8

4,8
5,2
0,8

4,8
5,2
0,8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

82

Beleidsartikelen

– Plantaardige productie (16.1)
– Agrarische innovatie en overig (16.1)
– Visserij (16.1)
– Dierenwelzijn productiedieren en gezelschapsdieren (16.3)
– Apurement (16.5)
– Interne begrotingsreserve (16.5)
Garanties
– Bijdrage begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit (16.1)
– Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit (16.1)
Opdrachten
– Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en visserij (16.1)
– Borgen voedselveiligheid- en kwaliteit(16.2)
– Plant- en diergezondheid (16.3)
– Kennisontwikkeling en innovatie (16.4)
– Borgen voedselzekerheid en internationaal
en Europees landbouwbeleid (16.5)
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
– Medebewind produktschappen (16.5)
– Dienst Landbouwkundig Onderzoek (16.4)
Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
– Diergezondheidsfonds
Bijdragen aan baten-lastendiensten
– NVWA
– Dienst Regelingen
– Agentschap NL
– Dienst Landelijk Gebied
– Rijksrederij
ONTVANGSTEN
– Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en visserij (16.1)
– Borgen voedselveiligheid- en kwaliteit(16.2)
– Plant- en diergezondheid (16.3)
– Kennisontwikkeling en innovatie (16.4)
– Borgen voedselzekerheid en internationaal
en Europees landbouwbeleid (16.5)

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

14,8
17,5
6,4

18,7
10,3
10,5

16,9
9,6
6,0

15,6
3,1
0,0

19,7
2,2
0,0

19,1
1,2
0,0

19,1
1,2
0,0

1,9
52,0
170,0

2,2
17,3

2,0
12,3

2,0
7,3

2,0
7,3

2,0
7,3

2,0
7,3

1,5
11,4

2,0
12,0

2,0
10,0

2,0
0,0

2,0
0,0

2,0
0,0

2,0
0,0

36,7
15,4
20,2
114,7

34,7
16,2
22,9
96,5

24,0
8,4
18,9
93,9

15,0
6,8
15,9
84,6

12,9
6,8
13,0
78,6

12,6
6,8
12,9
69,9

12,2
6,8
12,9
69,1

1,5

2,3

2,1

1,9

1,9

1,9

1,9

23,7
94,3

20,1
91,0

13,5
91,1

8,4
90,8

8,1
88,7

8,1
91,0

8,0
91,0

3,5

4,2

4,2

4,2

4,2

4,2

4,2

136,9
96,6
–
0,4
11,4

101,1
92,3
4,3
0,3
7,0

93,2
84,3
3,0
0,2
9,0

84,6
78,6
2,4
0,2
8,0

81,3
76,9
2,4
0,2
7,0

80,5
76,4
2,4
0,2
7,0

79,7
75,9
2,4
0,2
7,0

306,9

313,1

291,6

276,8

276,8

276,8

276,8

29,1
0,1
2,3
13,3

39,8
0,4
1,3
12,9

21,1
0,4
0,5
10,9

6,6
0,4
0,5
10,6

6,6
0,4
0,5
10,6

6,6
0,4
0,5
10,6

6,6
0,4
0,5
10,6

261,5

258,7

258,7

258,7

258,7

258,7

258,7

Budgettair belang fiscale maatregelen
Bedragen x € 1 mln

Landbouwvrijstelling
Verlaagd tarief glastuinbouw
Verlaagd tarief sierteelt
Landbouwregeling
Rode diesel
Vrijstelling cultuurgrond

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

361
134
205
40
210
97

327
114
208
41
228
94

312
134
233
43
0
96

309
135
235
46
0
98

312
136
237
48
0
100

315
137
240
50
0
102

317
138
242
52
0
104

Budgetflexibiliteit
Het budget 2013 is voor € 428,6 mln (83%) inflexibel, omdat de verplichtingen die in 2013 tot kasbetaling leiden vooral op artikelonderdeel 16.4
(meerjarige DLO-programma’s, wettelijke onderzoekstaken van DLO) en
op artikelonderdeel 16.9 (financiering baten-lastendiensten) al in het
voorafgaande jaar worden aangegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

83

Beleidsartikelen

Subsidies: Budgetten worden per jaar gepubliceerd. Van het beschikbare
budget 2013 is 98% juridisch verplicht. Het betreft de uitfinanciering van
tot en met 2012 aangegane verplichtingen op subsidieregelingen. De
verplichtingen betreffen deels de cofinanciering van de uitvoering van
EU-programma’s voor Plattelandsontwikkeling, Visserij en in het kader
van artikel 68 van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.
Garanties: Bijdrage aan de begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit is niet
verplicht. De verliesdeclaraties 2013 betreft een raming van de verplichte
betalingen aan banken voor bedrijven die niet meer aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen.
Opdrachten: Van budget 2013 is 80% juridisch verplicht. Het betreft de
uitfinanciering van verplichtingen die tot en met 2012 zijn aangegaan.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s: Betreft bijdragen aan productschappen voor
uitvoering van de EU-regelingen op basis van de «Regeling medebewind
Gemeenschappelijke Landbouwbeleid» van 28 september 2006. Het
budget voor 2013 is voor 100% juridisch verplicht.
Bijdragen aan baten-lastendiensten: Het budget betreft de financiering
van het opdrachtenpakket voor 2013 aan de NVWA en DR, inclusief de
kosten van uitvoering van EU-regelingen. Op basis van het offertetraject is
het budget voor 2013 ultimo 2012 100% juridisch verplicht.
Toelichting op de financiële instrumenten
Bijdragen aan baten-lastendiensten
EL&I zet diverse uitvoerende diensten in voor het realiseren van beleidsdoelen op het gebied van agroketens, voedsel en visserij.
• Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA)
De bijdrage aan de NVWA is onder andere bestemd voor de uitvoering
en het toezicht op het gebied van dier- en plantgezondheid, dierenwelzijn, diervoeders, diergeneesmiddelen, dierlijke bijproducten,
mestregelgeving en de veiligheid van voedsel en consumentenproducten. De raming bevat structureel € 6,6 mln per jaar voor compensatie
van NVWA in het kader van BTW-regelgeving, die geen onderdeel
uitmaakt van de bijdrage aan het opdrachtenpakket NVWA.
• Dienst Regelingen (DR)
De bijdrage aan DR is onder andere bedoeld voor de uitvoering van
Europese regelingen zoals de inkomenstoeslagen in de land- en
tuinbouw, regelingen met betrekking tot het plattelandsontwikkelingsprogramma en het Europees Visserij Fonds. Daarnaast worden taken
uitgevoerd inzake identificatie en registratie van dieren, percelen en
bedrijven, subsidie- en financieringsregelingen en het mestbeleid.
• Rijksrederij
De bijdrage aan de Rijksrederij is bestemd voor de inzet van schepen
en bemanning voor het uitvoeren van taken op het gebied van
visserij-onderzoek en het beheer en de inspectie voor natuur en
visserij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

84

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel 16.1: Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en visserij
Financieel overzicht instrumentarium 16.1
Bedragen x € 1 mln

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Uitgaven

124,6

128,8

81,2

48,4

48,2

45,7

45,3

9,2
4,8
1,9
2,5
26,8
6,5
15,1
5,2
0,4
0,4
14,8
7,7
3,0
4,1
17,5
12,0

8,9
3,9
1,0
4,1
30,4
16,1
7,2
7,2
1,3
1,3
18,7
12,2
3,1
3,5
10,3
6,0

5,1
1,2
1,4
2,5
5,6
0,0
4,3
1,3
2,1
2,1
16,9
13,7
2,3
0,9
9,6
5,6

5,1
2,3
0,3
2,5
4,9
0,0
2,6
2,4
2,8
2,8
15,6
12,2
2,0
1,4
3,1
0,0

5,2
2,8
0,0
2,5
4,5
2,4
0,0
2,1
1,8
1,8
19,7
14,7
3,5
1,5
2,2
0,0

4,8
2,4
0,0
2,5
5,2
4,0
0,0
1,2
0,8
0,8
19,1
15,2
3,5
0,4
1,2
0,0

4,8
2,4
0,0
2,5
5,2
4,0
0,0
1,2
0,8
0,8
19,1
15,2
3,5
0,4
1,2
0,0

0,1
5,4
6,4
0,0
1,0
5,4

0,3
4,0
10,5
4,0
0,8
5,6

0,3
3,7
6,0
1,0
0,6
4,4

0,3
2,8
0,0
0,0
0,0
0,0

0,1
2,1
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
1,2
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
1,2
0,0
0,0
0,0
0,0

1,5
11,4

2,0
12,0

2,0
10,0

2,0
0,0

2,0
0,0

2,0
0,0

2,0
0,0

4,7
4,6
9,5
5,8
5,4
6,8

3,0
4,7
7,2
3,7
8,6
7,4

3,6
2,7
4,2
1,6
10,2
1,9

3,2
2,5
2,9
0,1
5,1
1,3

3,0
2,1
4,2
0,1
2,3
1,3

4,1
1,7
4,4
0,1
1,1
1,3

3,5
1,8
4,4
0,1
1,1
1,3

Subsidies
Agrarisch ondernemerschap
– Investeringsregeling Jonge Agrariërs
– Brede weerverzekering
– Overig
Duurzame veehouderij
– Regeling fijnstof
– Investeringsregeling duurzame stallen
– Overig
Mestbeleid
– Duurzaamheidsinvesteringen
Plantaardige productie
– Marktintroductie en innovatie
– Investeringsregeling energiebesparing
– Overig
Agrarische innovatie
– Vamil vergoedingen
– Samenwerking innovatie POP Nieuwe
Uitdagingen
– Overig
Visserij
– EVF as 1 Maatregelen visvangst
– EVF as 2 Aquacultuur binnenvisserij
– EVF as 3 Gemeenschappelijk Visserijbeleid
Garanties
– Bijdrage Borgstellingsreserve
– Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit
Opdrachten
– Agrarisch ondernemerschap
– Duurzame veehouderij
– Plantaardige productie
– Agrarische innovatie en overig
– Mestbeleid
– Visserij

Interne begrotingsreserves

•

•

Stand interne begrotingsreserve per 31 december 2011 (x € 1 mln)

115,0

Interne begrotingsreserve landbouw
Interne begrotingsreserve visserij
Interne begrotingsreserve borgstellingsfaciliteit

38,9
26,9
49,2

Met de interne begrotingsreserve landbouw wordt stabiliteit en
zekerheid gecreëerd voor de uitfinanciering van omvangrijke en sterk
fluctuerende transitie-uitgaven voor verduurzaming en innovatie in de
landbouwsector. Betreft uitgaven voor reeds aangegane verplichtingen
onder andere op het terrein van energietransitie in de tuinbouwsector,
duurzame stallen en (Regeling Vervroegde Afschrijving Milieuinvesteringen (VAMIL).
De interne begrotingsreserve visserij is bestemd voor de nationale
cofinanciering die benodigd is voor programma’s die onder het
Europees Visserij Fonds (programma 2007–2013) worden uitgevoerd.
Ook is de reserve bedoeld voor de uitfasering en eindafrekening van
het FIOV-programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

85

Beleidsartikelen

•

Indicator

Verhouding duurzame – totale
investeringen

De interne begrotingsreserve borgstellingsfaciliteit is bedoeld om de
verliesdeclaraties te betalen naar aanleiding van garantstellingen aan
banken waarmee innovatieve en duurzame investeringen in de
landbouw en visserij worden gefaciliteerd. Daarnaast wordt voorzien
in een jaarlijkse bijdrage ten behoeve van flankerend beleid in verband
met een eventueel verbod op de pelsdierhouderij naar aanleiding van
het amendement Van Gerven/Dijsselbloem (TK, 2010–2011, 32 609 XIII,
nr. 4).

Referentiewaarde

Peil datum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

0,36

2010

0,36

0,36

2013

LEI

Toelichting
Uitgaande van een bedrag van € 3,4 mld aan investeringen, wordt ingezet
op € 1,2 mld aan duurzame investeringen, dus factor 0,36. Duurzame
investeringen omvatten investeringen in duurzame productiemiddelen
onder andere bedrijfsgebouwen, glasopstanden en installaties.
Subsidies
Agrarisch ondernemerschap
Vergroting van het concurrentievermogen is essentieel voor het
agro-complex. Het beleid is gericht op goed en duurzaam presterende
agrarische ondernemers, inclusief levenskrachtige agrarische bedrijven
voor jonge agrariërs en behoud van het platteland. Hiervoor worden de
volgende subsidies opengesteld in 2013:
• De Investeringsregeling jonge agrariërs ondersteunt jonge landbouwers bij investeringen kort na bedrijfsovername, zodat hiermee hun
concurrentiepositie wordt versterkt.
• Met de Brede weerverzekering wordt de beschikbaarheid van brede
verzekeringen tegen weerschade in de open teelten gefaciliteerd.
Betreft het Nederlandse aandeel (25%) in kosten van brede weerverzekering. De EU draagt 75% bij.
Duurzame veehouderij
Voor de veehouderij wil EL&I integraal duurzame stallen en houderijmethoden stimuleren en faciliteren. In de Visie veehouderij (TK, 2011–2012,
28 973, nr. 85) en Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij (UDV) zijn de
uitdagingen en speerpunten beschreven.
De transitie naar een toekomstbestendige duurzame en maatschappelijk
gewaardeerde veehouderij in 2020 wordt aangepakt via twee sporen: een
ketengestuurde verduurzaming van de veehouderij waarbij het initiatief
ligt bij markt- en ketenpartijen met een doorslaggevende rol voor de retail
en een zorgvuldige inpassing van veehouderijbedrijven in de lokale
leefomgeving. Er zijn de volgende subsidies:
• De Investeringsregeling fijnstofmaatregelen heeft tot doel de uitstoot
van fijnstof uit de veehouderij te verminderen. Op basis van de
jaarlijkse monitoring zal eind 2012 worden besloten of de regeling in
2013 opnieuw wordt opengesteld.
• De Regeling integraal duurzame stallen betreft de uitfinanciering van
de openstellingen in 2012. Deze regeling levert een bijdrage aan de
verbetering van het dierenwelzijn, het milieu en diergezondheid. Naast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

86

Beleidsartikelen

deze nationale regeling is er ook een regeling die volledig met
Europees budget gefinancierd wordt (artikel 68).
Indicator

Percentage integraal duurzame
stallen

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

0%

2008

8%

8%

2013

WUR

Toelichting
Percentage integraal duurzame stallen: integraal duurzame stallen zijn
stal- en houderijsystemen waarin verschillende duurzaamheidaspecten in
onderlinge samenhang zijn verbeterd ten opzichte van de reguliere
systemen. In 2013 wordt in samenwerking met de partners van de
Uitvoeringsagenda duurzame veehouderij (UDV) een nieuwe indicator
voor integraal duurzame stallen en houderijmethoden geïntroduceerd.
Deze indicator zal worden gebaseerd op de resultaten van het lopende
UDV-project «Veehouderij verduurzamen in perspectief». Uitgangspunt
hierbij is de door de UDV-partners vastgelegde ambitie dat vanaf 2015 alle
nieuw te bouwen stallen en houderijsystemen integraal duurzaam zijn.
Mestbeleid
Met gebruiksnormen en gebruiksvoorschriften voor meststoffen streeft
EL&I er naar om de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater te verbeteren, zodanig dat in heel Nederland het grondwater maximaal 50 mg
nitraat per liter bevat en eutrofiering van oppervlaktewater voorkomen of
verminderd wordt. Om dit te bereiken worden maatregelen genomen die
er toe leiden dat de verliezen van stikstof en fosfaat geleidelijk afnemen
zodat de nitraatbelasting van het water afneemt en er voor fosfaat
evenwichtsbemesting wordt bereikt, rekening houdend met de fosfaattoestand van de bodem. Hiertoe wordt ook het stelsel van verantwoorde
mestafzet en verplichte mestverwerking ingevoerd (TK, 2010–2011, 33 037,
nr. 1). Er is de volgende subsidie:
– Regeling duurzaamheidsinvesteringen: subsidie voor investeringen in
nieuwe milieuvriendelijke machines of installaties die de waterkwaliteit
verbeteren, energie besparen of waarmee overgeschakeld kan worden
naar hernieuwbare energie voor eigen energiegebruik. Er is hierbij
sprake van 75% EU cofinanciering.
Voornaamste acties in 2013:
• Uitvoering Vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2010–2013 en
Derogatie 2010–2013. Dit bestaat voornamelijk uit monitoringswerkzaamheden.
• Opstellen Vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2014–2017: bevat de
beleidsmaatregelen nodig ter implementatie van de Nitraatrichtlijn in
2014 tot en met 2017. Gestreefd wordt naar inhoudelijke overeenstemming met de Europese Commissie over dit programma uiterlijk begin
2013, zodat de voorbereidingen voor de implementatie vanaf 2014
tijdig kunnen worden gestart.
• Derogatie Nitraatrichtlijn 2014–2017: op basis van het vijfde actieprogramma 2014–2017 zal de Nederlandse regering bij de Europese
Commissie een verzoek indienen voor een nieuwe derogatie van de
gebruiksnorm voor stikstof uit dierlijke mest van 170 kg Stikstof per
hectare per jaar uit de Nitraatrichtlijn. Gestreefd wordt naar verkrijging
van een nieuwe derogatie uiterlijk 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

87

Beleidsartikelen

•

Uitvoering stelsel van verantwoorde mestafzet en verplichte mestverwerking. Dit stelsel beoogt ook een impuls te geven aan het tot waarde
brengen van mest door ondernemers. (TK, 2010–2011, 33 037, nr. 1).

Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

1. Realisatie normen fosfaat
2. Realisatie normen stikstof

78 mln kg
420 mln kg

2002
2002

20 mln kg
345 mln kg

Evenwicht
360 mln kg

2015
2013

CBS
CBS

Toelichting
Nationaal fosfaat en stikstofoverschot:
De indicatoren nationaal fosfaatoverschot en nationaal stikstofoverschot
geven het totaal verlies aan van mineralen op landbouwgrond (door
toepassen van meststoffen in de NL-landbouw als gevolg van neerslag na
opname door het gewas). Evenwicht als streefwaarde betekent dat er niet
meer fosfaat op het land wordt gebracht dan er met gewassen en
onvermijdelijke verliezen afgehaald wordt. Het nationaal stikstofoverschot
omvat ook verliezen door vervluchtiging. De streefwaarde voor 2013 is in
2002 opgesteld. Gelet op actuele gegevens ligt de raming voor 2013 onder
de streefwaarde.
Plantaardige productie
De Nederlandse plantaardige sector staat wereldwijd bekend om de
kwaliteit van productie en productietechnologie voor voedings- en
siergewassen. Plantenveredeling en duurzame intensivering van de teelt
zijn van fundamenteel belang voor het vergroten van (mondiale)
voedselzekerheid en concurrentiekracht van de betrokken sectoren. EL&I
zal hier voornamelijk een stimulerende rol blijven vervullen. Aan de
financieel-economische kwetsbaarheid voor schommelingen in de markt
of risico’s van buitenaf zal de komende tijd de nodige aandacht worden
geschonken.
EL&I streeft bij de uitwerking van het specifieke energie- en klimaatbeleid
voor de landbouw naar het stimuleren van groene(re) economische groei
(win-win). Decentrale duurzame energieopwekking door de landbouw
(biogas, groen gas, windenergie, zonne-energie en aardwarmte) speelt
daarbij een sleutelrol. Afspraken voor het realiseren van ambitieuze
doelen ten aanzien van energiebesparing, productie van duurzame
energie en de reductie van de uitstoot van broeikasgassen zijn vastgelegd
in het convenant Schone en Zuinige Agrosectoren (2008–2020).
Er zijn de volgende subsidies:
• Marktintroductie Energie Innovaties (MEI) en Investeringsregeling
Energiebesparing (IRE). Deze regelingen zijn bedoeld om gebruik
fossiele brandstoffen te verminderen en een efficiënt energiegebruik in
de glastuinbouw te bevorderen.
• Precisielandbouw. Voor de verduurzaming van de plantaardige
productie worden volledig met Europese middelen (art 68) investeringen in precisielandbouw gestimuleerd. Dit stimuleert de uitrol van de
innovaties uit de innovatie-agenda precisielandbouw die onder de
topsectoren is opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

88

Beleidsartikelen

Indicator

Aandeel duurzame energie in
glastuinbouw
Energie-efficiency index glastuinbouw
Energie-efficiency index
voedings- en genotmiddelenindustrie (VGI)

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

0,5%

2003

1,8%

20%

2020

LEI

100%

1990

45%

43%

2020

LEI

100%

2005

88%

70%

2020

Agentschap
NL

Toelichting
Via Kas als energiebron en de Meerjarenafspraken-3 VGI zet EL&I in op
verregaande (fossiele) energiebesparing (efficiencyverbetering) en
productie van duurzame energie. De indicatoren geven inzicht in de
voortgang van de verduurzaming op energie en klimaatgebied van deze 2
sectoren.
Agrarische innovatie
Het betreft innovatieve projecten van samenwerkende agrarische
bedrijven agro-MKB gericht op versterking en verduurzaming. In de
projecten ligt een focus op de nieuwe uitdagingen van het GLB: klimaat,
hernieuwbare energie, water en biodiversiteit. In de uitwerking van de
topsectoren Agro&Food en Tuinbouw en Uitgangsmateriaal ligt een
belangrijke nadruk op innovaties in duurzame agrosystemen voor de
productie van meer hoogwaardige agroproducten zoals voedsel en
sierteelt met minder gebruik van grondstoffen. Er zijn de volgende
subsidies:
• De Regeling samenwerking bij innovatie POP Nieuwe Uitdagingen is
bedoeld voor innovatieve projecten van het bedrijfsleven die aansluiten bij innovatieagenda’s.
• VAMIL Ondernemers die kunnen aantonen dat zij in 2007 of 2008
hebben geïnvesteerd in duurzame kassen of stallen en schade hebben
geleden, omdat ze de verruiming in de willekeurige afschrijving
milieu-investering VAMIL niet hebben kunnen toepassen, komen in
aanmerking voor vergoeding van het geleden (rente)nadeel.
Indicator

Percentage innoverende agrarische
bedrijven

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

11,6%

2006

15%

15%

2013

LEI

Toelichting
Het percentage innoverende agrarische bedrijven geeft het percentage
van de bedrijven weer dat product- of procesinnovaties heeft doorgevoerd. Het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste bedrijf iets
nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers die bij de eerste
groep behoren die vernieuwingen hebben doorgevoerd, die al eerder
door anderen zijn ingevoerd.
Visserij
EL&I streeft naar een concurrerende visserijketen, die de natuur zo veel
mogelijk ontziet en gezonde producten levert. De overheid zet daarom in
op stimulering van verduurzaming en innovatie. Ook wil de overheid
helpen de structuur in de visserij te versterken en de productiekosten van
de vloot te verlagen en de marktwaarde van vis en visproducten in de
keten te verhogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

89

Beleidsartikelen

Voornaamste acties en subsidies in 2013:
Uitvoering van het Operationele Programma bij het Europees Visserij
Fonds (EVF). 2013 is het laatste jaar van het Europees Visserijfonds,
waarbij financiële ondersteuning wordt verleend via de volgende
subsidies:
• Regeling investeringen in aquacultuur en regeling compensatie voor
aalvissers: bevorderen van de duurzame ontwikkeling van de visserij in
de zee, binnenwateren en aquacultuur (As 2 EVF);
• Regeling innovatie in de visketen en regeling collectieve acties: dragen
bij aan een duurzame visketen en maatschappelijk verantwoord
ondernemen en bevorderen de samenwerking tussen visserij-en
aquacultuurondernemingen (As 3 EVF);
• Regeling duurzame ontwikkeling van visserijgebieden: doel is om drie
aspecten in de visserij gebieden te versterken: de werkgelegenheid, de
concurrentiekracht van de plaatselijke economieën en de sociaalculturele identiteit van vissersdorpen. De visserijgebieden zijn
Flevoland, Friesland, Noord-Holland, Groningen, Zeeland en ZuidHolland). (As 4 EVF).
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

205 000 ton

2005

587 000 ton

230 000 ton

41 000 ton

2005

45 600 ton

35 000 ton

1. Voorzorgsniveau Schol
2. Voorzorgsniveau Tong

Planning

Geen
einddatum
Geen
einddatum

Bron

ACOM
ACOM

Toelichting
1+2. Voorzorgsniveau schol en tong: het voorzorgsniveau betreft de
omvang van een visbestand dat nodig is om de soort duurzaam in
stand te houden. Aangezien de omvang van een visbestand mede
afhankelijk is van natuurlijke fluctuaties, is in Europees verband
geen einddatum vastgelegd.
Garanties
EL&I verleent steun aan bedrijven in de primaire sector (agrariërs en
vissers) door het verstrekken van garanties op leningen voor investeringen. Hierdoor wordt de financiering mogelijk gemaakt van investeringen die in de markt, vanwege een tekort aan zekerheden niet tot stand
komen. Tegelijkertijd wordt er met deze faciliteit een extra stimulans
gegeven aan de verduurzamingsopgave van de primaire sector. Jaarlijks
vindt er een storting plaats van € 2 mln in de begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit om de begrotingsreserve op peil te houden zodat verliesdeclaraties van uitstaande garanties opgevangen kunnen worden. De
verliesdeclaraties 2013 betreft een raming van de verplichte betalingen
aan banken voor bedrijven die niet meer aan hun betalingsverplichtingen
kunnen voldoen.
Opdrachten
De budgetten voor opdrachten hebben betrekking op activiteiten die
voortkomen uit de volgende beleidsvelden: agrarisch ondernemerschap,
duurzame veehouderij, plantaardige productie, mestbeleid, visserij,
agrarische innovatie en overig. De toelichting hierop is te vinden in de
beschrijving van deze beleidsvelden onder subsidies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

90

Beleidsartikelen

Het betreft opdrachten ten behoeve van de volgende activiteiten:
monitoring ter verantwoording van het gevoerde en van toekomstig
beleid (mestbeleid), internationale projecten ter stimulering van bilaterale
handelscontacten (agrarisch ondernemerschap – Programma internationaal agrarische samenwerking), kennisontwikkeling en kennisverspreiding (onder andere duurzame veehouderij, plantaardige productie en
mestbeleid) communicatie– en voorlichtingsactiviteiten (agrarisch
ondernemerschap, plantaardige productie), ondersteunen van beleidsontwikkeling (alle beleidsvelden).
Artikelonderdeel 16.2: Borgen voedselveiligheid en -kwaliteit
Financieel overzicht instrumentarium 16.2
Bedragen x € 1 mln
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Uitgaven

15,4

16,2

8,4

6,8

6,8

6,8

6,8

Opdrachten
– Risicomanagement voedselproductie
– Voedselkwaliteit en Ketentransparantie

4,4
11,0

8,2
8,0

4,5
3,9

4,1
2,7

4,1
2,7

4,1
2,7

4,1
2,7

Opdrachten
Risicomanagement voedselproductie
Anticiperen op mogelijke risico’s alsook adequaat kunnen reageren op
uitbraken van ziekten, zijn bouwstenen om een veilige voedselproductie te
kunnen borgen. EL&I geeft derhalve mede vorm aan, implementeert en
handhaaft Europese regelgeving voor de veiligheid van diervoeders en
voedingsmiddelen van plantaardige en dierlijke oorsprong, vleeskeuring
dierlijke bijproducten en diergeneesmiddelen en door vermindering van
het gebruik van antibiotica in de dierhouderij. EL&I vervult een actieve rol
in de EU, Codex en Office Internationale des Epizoöties (OIE) bij het
ontwikkelen van adequaat regelgeving die voedselveiligheid- en
diervoeder veiligheid borgt (in samenwerking met VWS). Het budget voor
opdrachten heeft betrekking op de volgende activiteiten:
• Versterken toezicht op terugdringen gebruik en zorgvuldig gebruik van
antibiotica in de veehouderij door de NVWA, ondersteund door onder
andere invoering van de Wet Dieren inclusief bestuursrechterlijke
handhaving, centrale registratie van gebruiksgegevens, de gevoeligheidsbepaling voor antibiotica die van kritisch belang zijn voor de
humane gezondheidszorg en invoering van het «nee, tenzij» principe
voor de toediening van antibiotica door veehouders;
• Herziening van Europese regels ven vervolgacties voor vleeskeuring
en toezicht in het slachthuis (zogenaamde Hygiënepakket). Meer
risicogebaseerde inzet van toezicht in lijn met de verantwoordelijkheid
van producenten voor voedselveiligheid;
• Onderzoek en monitoring voedselgerelateerde zoönosen en antibioticumresistentie;
• Aanpassing van internationale en EU-normen op het gebied van
dierlijke bijproducten, diervoeders en diergeneesmiddelen ter
bevordering van innovatie en voorkoming van handelsbelemmeringen;
• Liberalisering van destructiemarkt (met uitzondering van kadavers);
• Ondersteunen van innovatieve toepassingen in mestverwerking met
behoud van veterinaire veiligheid;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

91

Beleidsartikelen

•

•

Uitwerking van de Transmissible Spongiform Encephalopathies (TSE)
roadmap 2; versoepeling van bestaande beheersingsmaatregelen met
gelijktijdige handhaving van hoge beschermingsniveau en vermindering conflict FAO biodivertsiteitsverdrag. Efficiëntieverbetering door
vermindering BSE-testen en herijking van de kostenverdeling
overheid/bedrijfsleven. Benutting van dierlijke eiwitten (varkens en
kippen) in diervoeders en het mogelijk maken van insecteneiwitten als
diervoedergrondstof. Aanvragen «BSE negligible risk status» bij OIE;
In EU verband aanscherpen van hygiëne- en beheersingsmaatregelen
voor plantaardige producten naar aanleiding van de Duitse EHECuitbraak bij kiemgroenten (in samenwerking met VWS).

Indicator

Referentiewaarde

1. Mate van afname van antibioticagebruik in de dierhouderij
2. Nalevingsniveau HACCPverplichting

Peil datum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

Antibioticagebruik in
2009

2009

50% reductie
(t.o.v. 2009)

50% reductie
(t.o.v. 2009)

2013

SDa/LEI

80%

April 2009

83%

90%

2018

NVWA

Toelichting
1. Mate van afname van antibioticagebruik in de dierhouderij: De
uitvoering van het antibioticumbeleid zal moeten leiden tot een
vermindering van het antibioticumgebruik in de veehouderij van 50%
in 2013 ten opzichte van 2009 en tot zorgvuldigheid in de toediening.
2. Nalevingsniveau Hazard Analysisand Critical Control Points (HACCP)verplichting: Betreft de gemiddelde naleving van slachterijen,
uitsnijderijen en koel- en vrieshuizen van de wettelijke plicht om een
zogenaamde HACCP toe te passen, teneinde de veiligheid van
productieprocessen van levensmiddelen te borgen.
Voedselkwaliteit en transparantie in de keten
Om samenleving en handelspartners de zekerheid te geven dat zij voedsel
van goede kwaliteit aangeboden krijgen, is transparantie over de diverse
kwaliteitsaspecten van groot belang. Inzicht in en het voorkomen van
voedselverspilling alsook het benutten van reststromen zijn belangrijke
kwaliteitsaspecten waaraan EL&I aandacht geeft. Gestreefd wordt naar
20% minder voedselverspilling in 2015 ten op zichte van 2009. Het
Voedingscentrum Nederland geeft eenduidige en objectieve informatievoorziening over voedselveiligheid en voedselkwaliteit. EL&I heeft, samen
met VWS, een wettelijke verplichting tot etikettering van voedingsmiddelen: de EU-context speelt in deze een belangrijke rol. Via de topsectoren
Agro&Food en Tuinbouw&Uitgangsmateriaal wordt in de gouden
driehoek samengewerkt aan een verdere verduurzaming van de voedselproductie. De regiegroep duurzame veehouderij en agroketens bewaakt
de voortgang van de verduurzaming van de voedselproductie.
Daarnaast kan het toepassen van nieuwe technologieën (genetische
modificatie, nieuwe plantveredelingstechniken en nanotechnologie) een
bijdrage vormen voor een duurzame productie van voldoende en veilig
voedsel. EL&I wil deze kansen verantwoord benutten door bij te dragen
aan een Europese wetgeving die de veiligheid waarborgt en tegelijkertijd
ruimte geeft voor de ontwikkeling en toepassing van nieuwe technologieën. EL&I is voor de EU-markttoelating van gg-voedingsmiddelen en
diervoeders verantwoordelijk voor de diervoederveiligheid (Europese
verordeningen EG/1829/2003 en EG/1830/2003).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

92

Beleidsartikelen

Het budget voor opdrachten heeft betrekking op de volgende activiteiten:
• Informatievoorziening aan consumenten over voedselveiligheid,
voedselkwaliteit en voedselverspilling via Voedingscentrum Nederland.
• Integrale aanpak van voedselverspilling in de keten door het benutten
van economische kansen voor bedrijven. Met de tweede fase van de
Small Business Innovation Research program (SBIR) Voedselverspilling wil EL&I de economische kansen faciliteren.
• EL&I wil in 2013 bijdragen aan een goede onderbouwing van
EU-beleid op het gebied van voedselkwaliteit. Veel ontwikkelingen op
dat terrein vinden hun oorsprong in EU-beleid, zoals de mededeling
duurzaam van de Europese Commissie in 2013. Voor EL&I gaat het dan
om: Level playing field, duurzaamheid en gezondheid als kans,
transparantie in de keten en onderzoek en innovatie.
• Financiële bijdragen aan a) Netherlands genomic initiative, b)
ontwikkeling van een cisgene aardappel met resistentie tegen
aardappelziekte, c) overheidsloket voor Europese marktaanvragen voor
ggo’s en d) onderzoek ten behoeve van de uitwerking van Nederlandse
afspraken inzake co-existentie van ggo- en non-ggo teelt.
• Inzet van middelen voor onderzoek naar detectie, risico’s en communicatie rond toepassing van nanotechnologie in voedsel.
Indicator

Aantal basisscholen met smaaklessen

Referentiewaarde
Beperkt
aantal

Peil datum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

2005

3 000

3 000

2013

Steunpunt
smaaklessen

Toelichting
Betreft het aantal basisscholen dat zich aanmeldt om Smaaklessen te
gaan geven: EL&I wil dat in 2013 3 000 basisscholen hun medewerking
verlenen aan de Smaaklessen. Schooljaar 2012/2013 is het laatste jaar dat
EL&I smaaklessen ondersteunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

93

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel 16.3: Plant- en diergezondheid
Financieel overzicht instrumentarium 16.3
Bedragen x € 1 mln

Uitgaven
Subsidies
– Regeling In beslag genomen goederen
Opdrachten
– Projecten plantgezondheid
– Verminderen milieulast gewasbeschermingsmiddelen
– Dierenwelzijn productiedieren en gezelschapsdieren
– Preventieve diergezondheid
– Monitoring, early warning en bewaking
fytosanitaire en veterinaire veiligheid
– Crisisorganisatie en management
Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
– Diergezondheidsfonds

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

25,6

29,3

25,1

22,1

19,2

19,1

19,1

1,9

2,2

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,1

0,8

1,2

1,0

1,0

1,0

1,0

3,2

2,7

2,6

2,2

2,2

2,2

2,2

4,8
0,6

4,8
1,5

4,3
0,7

3,6
0,3

3,5
0,2

3,4
0,2

3,4
0,2

6,4
3,1

7,0
6,1

5,8
4,3

6,1
2,7

5,4
0,7

5,4
0,7

5,4
0,7

3,5

4,2

4,2

4,2

4,2

4,2

4,2

Subsidies
Dierenwelzijn productiedieren en gezelschapsdieren
Regeling In beslag genomen goederen betreft vergoeding voor kosten van
opvang van in beslag genomen dieren.
Opdrachten
Borgen plantgezondheid
Plantaardig uitgangsmateriaal van hoogwaardige kwaliteit en plantaardige producten met een hoog plantgezondheidsniveau zijn voor de
Nederlandse concurrentiekracht van groot belang. Het Nederlandse
fytosanitaire beleid en de inzet van EL&I daarbij spelen hierop in door:
• Bevorderen en behouden van markttoegang Nederlands uitgangsmateriaal en plantaardige producten door internationale harmonisatie van
standaarden en gerichte inzet in prioritaire landen;
• Vereenvoudiging en harmonisatie van regelgeving en het terugdringen
van de administratieve lasten op de thema’s plantgezondheid en
uitgangsmateriaal (inclusief nieuwe veredelingstechnieken). Dit wordt
mede de inzet bij de beoordeling van de Commissievoorstellen voor
de herziening van de EU Fytorichtlijn en de Verkeersrichtlijnen;
• Het bevorderen van een evenwichtig stelsel van intellectueel eigendom onder andere de introductie van een beperkte kwekersvrijstelling
in de Rijksoctrooiwet, en heldere internationale afspraken over een zo
onbelemmerd mogelijke toegang tot genetisch plantaardig materiaal;
• Het versterken van een stimulerende kennisinfrastructuur, en praktische kennisbenutting; in het bijzonder de benutting van nieuwe
veredelingstechnieken en -detectietechnologieën.
Verminderen milieulast gewasbeschermingsmiddelen
Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is een integraal onderdeel
van de huidige bedrijfsvoering in de land- en tuinbouw. Het beleid heeft
tot doel het verduurzamen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. De nieuwe Europese richtlijn verplicht lidstaten tot het opstellen
van een vierjarig Nationaal Actieplan Duurzame Gewasbeschermingsmid-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

94

Beleidsartikelen

delen (NAP), waarin het beleid voor deze verduurzaming wordt uiteengezet. Dit Actieplan is onderdeel van een nieuwe nota duurzame gewasbescherming 2013–2023, die in nauwe samenwerking met de
maatschappelijke stakeholders is opgesteld. Het NAP geldt voor een
periode van 5 jaar en zal dan worden geëvalueerd (2018).
Voornaamste acties in 2013:
• Implementatie van het Nationaal Actieprogramma Duurzame
Gewasbescherming (NAP);
• Kleine toepassingen: stimuleren toelatingen voor kleine toepassingen
via Fonds kleine toepassingen en inzet EU-coördinatie van kleine
toepassingen;
• Kennisontwikkeling en -verspreiding over verduurzaming van het
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, waaronder geïntegreerde
gewasbescherming;
• Ontwikkeling en Europese harmonisatie (in EFSA verband) van
beoordelingsmodellen voor onder andere glastuinbouw, zaadcoating,
effecten op bijen;
• Verder uitwerking geven aan de aanbevelingen van de evaluatie van
het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden, (TK, 27 858, nr. 100).
Dierenwelzijn van productiedieren en gezelschapsdieren
Aandacht voor dierenwelzijn en -gezondheid van landbouwhuisdieren is
van belang voor een sterke duurzame veehouderij en komt tegemoet aan
de toenemende belangstelling vanuit de samenleving voor de veehouderij
(licence tot produce). Doelen zijn daarom enerzijds het borgen van een
minimaal niveau van dierenwelzijn door het stellen en implementeren van
(Europese) wet- en regelgeving, en anderzijds het bevorderen van
dierenwelzijn (van fok tot dood), mede als integraal onderdeel van een
duurzame veehouderij. Tevens neemt de aandacht voor gezondheid en
welzijn van gezelschapsdieren en paarden toe. Doelen zijn daarom het
bevorderen van gezondheid en welzijn van gezelschapsdieren en paarden.
Bevordering van dierenwelzijn vindt voor alle diersoorten plaats in
nationale en internationale context. Het budget voor opdrachten wordt
besteed aan de volgende activiteiten:
• Bevordering van verbetering van dierenwelzijn, onder andere door
inzet op vermindering van mishandeling en verwaarlozing, een
maatschappelijk geaccepteerde fokkerij, betere condities tijdens
transport en doden, verbeteren brandveiligheid van veestallen,
verhogen van kennis en kunde van (aankomende) diereigenaren en
ondersteuning van de ontwikkeling van richtlijnen voor goede
veterinaire praktijk voor dierenartsen. Bevordering van verbetering van
dierenwelzijn van productiedieren vindt mede plaats met inzet van het
instrumentarium voor de duurzame veehouderij.
• In 2013 treedt ook de positieflijst voor zoogdieren in werking.
Positieflijsten voor andere diercategorieën zoals vogels zullen worden
voorbereid.
• Financiële ondersteuning aan onder andere de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming, het Landelijke Informatie Centrum
Gezelschapsdieren (LICG) en de opvang van in beslaggenomen dieren.
• In de periode 2012–2015 worden bestaande welzijnsmonitors,
waaronder Welfare Quality, via een pilot voor een aantal diersoorten
uitgetest en verder praktijkrijp gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

95

Beleidsartikelen

Indicator

Referentie
waarde

Naleving regelgeving

55%–89%
(sector
afhankelijk)

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

2009

65%–90%

> 80%

2015

NVWA

Toelichting
Dit kabinet wil dat regels beter worden nageleefd, vooral op die onderwerpen die de meeste impact hebben op het dierenwelzijn en diergezondheid. Elke sector moet een zo hoog mogelijk naleefniveau hebben,
maar ten minste 80 % in 2015 (einddatum nota dierenwelzijn en diergezondheid) voor alle sectoren. Omdat de sectoren nogal verschillen is het
niet mogelijk om één cijfer te geven. Daarom is een verzamelindicator
opgenomen. Handhaving zal zich concentreren op die sectoren die nog
een flinke inspanning moeten leveren.
Preventieve diergezondheid
Voorkomen is beter dan genezen, daarom zet EL&I in op preventie van
dierziekten. Een uitbraak van een bestrijdingsplichtige dierziekte heeft
grote maatschappelijke en economische gevolgen. Bestrijding van
dierziekten vraagt ethische afwegingen en raakt aan dierenwelzijn. EL&I
wil de risico’s zoveel mogelijk beperken. Het budget voor opdrachten
wordt besteed aan de volgende activiteiten:
• Voorlichting en communicatie zijn belangrijke aandachtspunten bij de
bestrijding en preventie van dierziekten en diergezondheid, zowel voor
de commerciële alsook voor de hobbymatige dierhouderij.
• EL&I ondersteunt onderzoek naar de mogelijkheden tot verdere
vormgeving van de samenwerking tussen veterinaire en humane
geneeskunde vanuit het oogpunt van de «one health» benadering.
Indicator

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

7

2009

7

7

EU-OIE vrije status

Planning

Bron

Jaarlijkse
vaststelling

EU en OIE

Toelichting
Dierziektenvrije status: deze indicator geeft het aantal ziekten weer,
waarvoor Nederland een officiële EU en/of OIE dierziektenvrije status
heeft.
Monitoring, early warning en bewaking fytosanitaire en veterinaire veiligheid
Snel en adequaat kunnen reageren op plant- en dierziekten draagt in
belangrijke mate bij aan het minimaliseren van de consequenties ervan.
Het budget voor opdrachten wordt besteed aan de volgende activiteiten:
• Diverse onderzoeken en monitoring op het gebied van dier- en
plantgezondheid;
• Financiële ondersteuning aan de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD)
voor het uitvoeren van de basismonitoring op dierziekten en bijdrage
aan signaleringsoverleg zoönose;
• Financiële ondersteuning van Dutch Wildlife Health Centre (Universiteit Utrecht) en Centrum Monitoring Vectoren (NVWA) ten behoeve van
bewaking van dier- en volksgezondheid;
• Tijdige signalering en afhandeling van een verdenking casu quo
besmetting door onderzoek en monitoring/bewaking van onder andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

96

Beleidsartikelen

•
•

dierziekten als scrapie, bluetongue, brucella melitensis, Klassieke
Varkens Pest, MKZ, AI en BSE. Financiering vindt met name plaats via
een EL&I-bijdrage aan het Diergezondheidsfonds (DGF);
Extra reizigerscontroles laten uitvoeren door de Douane ter voorkoming insleep van dierziekten zoals Aviaire Influenza (AI);
Risicogebaseerd preventiebeleid door sector en regelgeving voor
verwerking van bijproducten. De overheid neemt maatregelen dáár
waar hygiëne- en beheersingsmaatregelen niet automatisch tot de
dagelijkse bedrijfsvoering van bedrijven behoren.

Crisisorganisatie en -management
EL&I wil direct kunnen inspelen op crises hetgeen vertaald is in het
algemene «Handboek Crisisbesluitvorming «. Het handboek beschrijft de
opzet van de crisisorganisatie in alle fasen van een crisis. Het handboek
bestaat uit een beschrijving van crisisorganisatie, de beleidsdraaiboeken
voor bestrijdingsplichtige ziekten, zoönosen en diervoeder- en voedselincidenten en de eisen die gesteld worden aan de crisisvoorbereiding.
Voor een effectieve crisisbestrijding zijn goede beleidsdraaiboeken voor
de verschillende besmettelijke dierziekten noodzakelijk. De beleidsdraaiboeken geven weer hoe de bestrijding van een besmettelijke dierziekte
plaats gaat vinden en zijn de fysieke weerslag van het brede
(beleids)ontwikkelings- en afstemmingsproces voor een bepaalde ziekte.
Daarmee zijn ze een belangrijke indicator voor de crisisparaatheid.
In 2013 zullen (crisis)medewerkers aan de hand van het handboek worden
opgeleid, en zal het handboek getest worden met behulp van een
crisisoefening. Het budget voor opdrachten wordt besteed aan de
volgende activiteiten:
• Het aanhouden van een calamiteitenreserve bij destructiebedrijf
Rendac om bij een uitbraak van een besmettelijke dierziekte direct
voldoende verwerkingscapaciteit te hebben. Financiering vindt plaats
via een EL&I-bijdrage aan het DGF;
• Het aanhouden van een crisisorganisatie bij de GD waardoor direct
gekwalificeerd personeel beschikbaar is om de NVWA te assisteren bij
verdenkingen;
• Voorraadbeheer van vaccins ten behoeve van bestrijding dierziekten;
• Organisatie van paraatheidsoefeningen en deelname aan (inter)nationale crisisoefeningen;
• Implementeren van het Handboek Crisisbesluitvorming en het
aanpassen van de verschillende beleidsdraaiboeken voor besmettelijke
dierziekten en zoönosen op het handboek;
• Aanpassen van de crisisorganisatie en uitvoering geven aan het
programma voor Opleiden, Trainen en Oefenen (OTO).
Indicator

Hand- en beleidsdraaiboeken voor
crisisorganisatie, bestrijdingsplichtige dierziekten (incl. zoönosen) en
voedselkwaliteit

Referentie
waarde

Peil datum

Raming 2013

Streef
waarde

Planning

Bron

5

2005

13

13

2013

EL&I

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

97

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel 16.4: Kennisontwikkeling en innovatie ten
behoeve van het groene domein
Financieel overzicht instrumentarium 16.4
Bedragen x € 1 mln
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Uitgaven

209,1

187,5

185,0

175,3

167,2

160,9

160,1

Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
– Kennisbasis (DLO)
– Wettelijke Onderzoekstaken (DLO)

43,3
51,2

40,7
50,3

40,9
50,2

40,6
50,2

38,5
50,2

40,8
50,2

40,8
50,2

Opdrachten
– Onderzoeksprogrammering
– Onderzoeksprojecten
– Financiering overige kennisinstellingen
– Vernieuwen onderzoeksinfrastructuur
– Ontwikkelen kennisbeleid
– Innovatieprojecten
– Innovatiearrangementen

80,2
3,3
0,6
16,5
7,6
3,3
3,3

68,8
4,9
0,7
12,7
3,1
2,7
3,5

65,3
7,4
0,6
8,0
5,9
3,2
3,4

57,3
7,4
1,8
5,7
7,8
4,6
0,0

56,8
7,4
1,6
3,0
6,1
3,7
0,0

53,4
7,4
1,6
0,2
4,4
3,0
0,0

53,4
6,6
1,6
0,2
4,4
3,0
0,0

Onderstaande tabel geeft de verdeling aan van de budgetten uit het
financieel overzicht instrumentarium 16.4 naar beleidsthema’s.
Bedragen Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het groene domein per thema
Thema

Markt en keteninnovatie
Duurzame plantaardige productie
Verduurzaming veehouderij, inclusief dierenwelzijn
en diergezondheid
Voedselzekerheid, -veiligheid en -kwaliteit
Visserij
Topsector AgroFood
Topsector Tuinbouw en uitgangsmaterialen
Biodiversiteit en ontwikkeling ecosystemen
Groen en Groei
Natuur in de kern van de economie
Totaal 16.4 Kennisontwikkeling en innovatie ten
behoeve van het groene domein

Kennisbasis

Wettelijke
Onderzoeks
Taken (WOT)

Programmering

Bedrag x € 1 mln

3,3
2,9

7,6
2,0

4,8
14,8

15,7
19,7

1,5
4,6

12,5
15,0
6,0

18,3
8,5
2,0
19,0
12,7
4,9
3,5
5,4

32,3
28,1
8,0
34,0
17,0
12,0
3,5
14,7

93,9

185,0

15,0
4,3
7,1
9,3

40,9

50,2

Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
Kennisbasis
Betreft funderend onderzoek van de Stichting Dienst Landbouwkundig
Onderzoek (DLO). Kaderstellend voor het onderzoek is het Meerjarenkader
2011–2014. In het kader van het Strategisch Plan WUR zijn voor de
middellange en lange termijn bestuurlijke afspraken gemaakt over de
ontwikkelingsrichting van expertises, die van belang zijn voor de verdere
ontwikkeling van de Nederlandse samenleving in een nationaal en een
internationaal perspectief. De middelen worden deels ingezet voor
co-financiering van EU-onderzoeksmiddelen. Voor het onderzoek zet EL&I
in op thema’s op de EU-onderzoeksagenda (Horizon 2020) die voor
Nederland belangrijk zijn. EL&I werkt mee aan de ontwikkeling van
gezamenlijke onderzoeksagenda’s met andere landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

98

Beleidsartikelen

Wettelijke onderzoekstaken
De wettelijke taken, uitgevoerd door de Stichting Dienst Landbouwkundig
Onderzoek (DLO), vloeien voort uit nationale dan wel EU-verplichtingen,
zoals het paraat hebben van een adequate infrastructuur, kennis en
equipement ter bestrijding van besmettelijke dierziekten. Daarnaast
betreft het verplichtingen op het terrein van visserij (onder andere
visbestanden), natuur (onder andere Milieu- en Natuur Planbureau),
economie (landbouwtelling), genenbanken (dieren- en plantenrassen) en
voedselveiligheid (infrastructuur, kennis van voedselveiligheidsrisico’s en
analyses ten behoeve van de NVWA). Het zijn taken die van essentieel
belang geacht worden voor natuurbescherming, diergezondheid,
voedselveiligheid en economische ontwikkeling.
Opdrachten
Onderzoeksprogrammering en onderzoeksopdrachten
Het gaat om toepassingsgericht onderzoek voor de agenda’s van de
topsectoren AgroFood en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en voor
ondersteuning van politieke besluitvorming. Accenten die in 2013 worden
gelegd zijn onder andere de internationale markt en handelstoegang in
relatie tot veterinaire en fytosanitaire problematiek, integrale ketenbenadering duurzame veeteelt en plantaardige sectoren, waarborgen voedselveiligheid en diergezondheid, biodiversiteit, de economische kracht van
natuur, het Deltaprogramma en de follow up van de conferentie
voedselzekerheid.
Indicator

1 Vraagsturing van groen onderzoek
door maatschappelijke actoren
(beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties)
2 Kennisbenutting door beleid,
bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties

Referentiewaarde

Peil
datum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

77 %

2010

>75%

80 %

2015

PROSU

86%

2010

>85%

>85%

2015

PROSU

Toelichting
1: In 2010 betrof het voor 55% van de projecten vraagsturing door
nationaal beleid en voor 22% vraagsturing door maatschappelijke
organisaties en bedrijfsleven. In andere gevallen was er geen sprake
van vraagsturing, maar bijvoorbeeld een initiatief ingegeven door
voorafgaand onderzoek.
2: In 2013 wordt de meting kennisbenutting beperkt tot het niet topsectorendeel van het onderzoek. Het topsectorendeel is vanuit de vraag
aangestuurd zodat benutting voor 100 % gegarandeerd is. In 2013
wordt het opnemen van deze indicator ten behoeve van de begroting
2014 heroverwogen.
Financiering opdrachten overige kennisinstellingen, vernieuwen
onderzoeksinfrastructuur en ontwikkelen kennisbeleid
• Er wordt financiering verstrekt voor onderzoek door onder andere het
Planbureau voor de leefomgeving en KNAW Academie Hoogleraren.
• Er worden Samenwerkingsverbanden en strategische speerpuntprogramma’s bij onderzoeksinstellingen gericht op verbeteren kennisinfrastructuur en het innovatief vermogen van het bedrijfsleven (TTI
Groene Genetica en Biosolar) gefinancierd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

99

Beleidsartikelen

•

Middelen Ontwikkelen kennisbeleid worden ingezet voor innovaties in
het kennisbeleid zelf (methoden en infrastructuur). Het is de «kraamkamer» voor initiatieven die potentieel kunnen leiden tot structurele
veranderingen in het kennisinstrumentarium voor de groene sector en
de inzet daarvan. Een belangrijk aandachtpunt in 2013 is valorisatie
van kennis midden- en kleinbedrijf (MKB) gericht op het realiseren van
concurrerende producten, diensten en processen.

Innovatieprojecten en Innovatiearrangementen
• EL&I financiert innovatie door ondernemers en andere doelgroepen in
het groene domein, onder andere binnen het kader van Small Business
Innovation Research (SBIR). Via het SBIR-programma besteedt de
overheid een deel van haar O&O budget rechtstreeks aan bij het
midden- en kleinbedrijf (MKB). Een ander project is Innovatieve
educatie biodiversiteit.
• Tot 2012 functioneerde een InnovatieNetwerk als onderdeel van EL&I
vanuit een onafhankelijke positie. Met een veelheid aan partijen
werden concepten ontwikkeld voor grensverleggende innovaties op
het vlak van landbouw, agribusiness, groene ruimte en voeding én
naar de praktijk gebracht. Deze activiteiten worden nu ingebed en
voortgezet in de uitvoeringsstructuur en governance van de topsectoren Agro&Food en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen.
Indicator

Aantal innovatienetwerken en
bedrijfsprojecten groene sector
gestart met bijdrage uit publieke
middelen

Referentiewaarde

Peil
datum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

115

2010

120

120

2015

Dienst
Regelingen

Toelichting
Bij referentiewaarde 2010: Samenwerking bij innovatie 34, Nieuwe
uitdagingen GLB 23, Innovatienetwerken 58.
Artikelonderdeel 16.5: Borgen voedselzekerheid en internationaal
en Europees landbouwbeleid
Financieel overzicht instrumentarium 16.5
Bedragen x € 1 mln
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Uitgaven

247,3

39,7

27,8

17,5

17,3

17,2

17,1

Subsidies
– Apurement
– Interne begrotingsreserve

52,0
170,0

17,3

12,3

7,3

7,3

7,3

7,3

1,7

2,3

2,1

1,9

1,9

1,9

1,9

23,7

20,1

13,5

8,4

8,1

8,1

8,0

Opdrachten
– Borgen voedselzekerheid en duurzame
voedselsystemen
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
– Medebewind productschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

100

Beleidsartikelen

Opdrachten
Borgen voedselzekerheid en duurzame voedselsystemen
Nederland heeft een uitstekende positie in de internationale agrofoodsector. De uitdaging is om de voedselzekerheid in de wereld op duurzame
wijze te verbeteren en EL&I heeft op dat terrein veel kennis opgedaan in
de Nederlandse landbouw. Deze kennis kan worden ingezet in bijvoorbeeld ontwikkelingslanden om de productie op een hoger peil te brengen
en de voedselzekerheid te verbeteren. EL&I doet dat niet alleen maar
samen met het Nederlandse bedrijfsleven.
Voornaamste acties in 2013:
• In 2012 hebben de topsectoren Tuinbouw en Uitgangsmateriaal en
Agro&Food hun internationale speerpunten uitgewerkt in operationele samenwerkingsprogramma’s, inclusief plannen van aanpak in
derde landen. Hiermee kunnen zij een substantiële bijdrage leveren
aan de ontwikkeling van duurzame agroketens en voedselzekerheid.
EL&I zal de uitwerking van de internationale agenda’s van deze
topsectoren actief ondersteunen.
• De uitvoering van het voedselzekerheidsbeleid van het kabinet is
gericht op een meer duurzame productie, gezonde voeding, effectievere markten en een beter ondernemersklimaat. EL&I richt zich in het
bijzonder op versterken van agrologistiek, verminderen van naoogstverliezen en het verbeteren van (internationale) handelsmogelijkheden.
• Daarnaast wil EL&I «good agricultural practices» internationaal
operationaliseren en de uitkomsten uitwerken van de 2nd Global
Conference on Agriculture, Food Security and Climate Change die in
september 2012 in samenwerking met Vietnam is georganiseerd. Ook
zal dit verbreed worden tot de relatie tussen voedselzekerheid, klimaat
en visserij. Internationale organisaties, in het bijzonder FAO, Wereldbank en OECD, zal gevraagd worden prioriteit te geven aan op
resultaat gerichte internationale publiek-private vormen van samenwerking.
• Landbouw en ontwikkeling van agrokennis en innovatie zal (net als de
inzet op de andere topsectoren) een belangrijke pijler zijn in de
programma’s van samenwerking met transitielanden en uitvoeringsprogramma’s voor voedselzekerheid in een aantal ontwikkelingslanden.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Medebewind
Medebewind betreft het uitvoeren van taken door productschappen in het
kader van het markt- en prijsbeleid van de Europese Unie. Deze taken
hebben in hoofdzaak betrekking op het verlenen van exportrestituties en
productiesteun. Door de afbouw van het markt- en prijsbeleid nemen de
kosten van het medebewind naar verwachting af. De motie over de
productschappen die de Tweede Kamer in 2011 heeft aangenomen maakt
de toekomst van het medebewind onzeker.
Mogelijk moet EL&I andere voorzieningen treffen voor het uitvoeren van
deze overheidstaken.
Apurement
Voor de zogenaamde Apurementprocedure is naast het budget voor
apurement een begrotingsreserve ingesteld. Nederland is de afgelopen
periode achteraf geconfronteerd met besluiten van de Europese
Commissie over ingediende declaraties bij Europese Fondsen die tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

101

Beleidsartikelen

gevolg hebben dat bedragen moeten worden terugbetaald. De hoogte van
deze correcties is vooraf moeilijk in te schatten, omdat het veelal
interpretatieverschillen over de wijze van uitvoering van EU-regelgeving
betreft. EL&I heeft maatregelen genomen om de risico’s op toekomstige
financiële correcties te verkleinen door interpretaties van EU-regelgeving
zoveel mogelijk vooraf aan de Europese Commisie ter verduidelijking voor
te leggen.
De stand van de interne begrotingsreserve apurement bedroeg per
31 december 2011 € 170 mln.
Toelichting op de ontvangsten
Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en
visserij
De ontvangsten van € 21,1 mln hebben in 2013 met name betrekking op
ontvangsten voor uitgegeven visserijvergunningen voor bijvoorbeeld
mosselpercelen (€ 5 mln), de bijdrage van agrariërs aan de kosten van de
monitoring van de derogatie ( € 4,5 mln) en de verwachte onttrekking uit
de reserve borgstellingsreserve ten behoeve van het uitbetalen van
verliesdeclaraties op basis van de garantieregeling (€ 10 mln). Na 2013
zijn dat de genoemde ontvangsten voor visserijvergunningen en diverse
kleine ontvangsten (zoals boete-inkomsten mestbeleid en ontvangsten
I&R-systeem).
Kennisontwikkeling en innovatie
De ontvangsten hebben in 2013 betrekking op terugontvangen rente en
aflossing van DLO-instellingen (€ 8,8 mln) en diverse ontvangsten
samenhangend met de onderzoeksfinanciering (€ 2,1 mln).
Borgen voedselzekerheid en internationaal en Europees
landbouwbeleid
De ontvangsten betreffen voor het grootste deel (€ 253 mln) door de
Douane opgelegde landbouwheffingen op import van landbouwproducten in Nederland. Daarnaast zijn er (forfaitaire) ontvangsten op basis
van de aan boeren opgelegde sancties in het kader van
GLB-inkomenssteun (€ 1,5 mln) en door productschappen van bedrijven
ingehouden waarborgsommen voor verleende exportrestituties die ten
onrechte zijn uitgekeerd (€ 3,2 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

102

Beleidsartikelen

17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
Algemene doelstelling
Groen onderwijs van hoge kwaliteit. Hierbij streeft EL&I naar:
• Voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte;
• Vergroten van de kennisverspreiding en -benutting voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
Rol en Verantwoordelijkheid
Voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte
• Financieren van op actuele beroepssituaties gerichte voorzieningen
voor onderwijs aan (toekomstige) beroepsbeoefenaren in de groene
sector (stelselverantwoordelijkheid). De groene instellingen functioneren binnen het wettelijk stelsel dat voor het gehele onderwijs geldt;
• Stimuleren van een hoog kwaliteitsniveau van onderwijs en wetenschappelijk onderzoek;
• Stimuleren van voorwaarden om te voldoen aan de forse vervangingsvraag en de transitie naar een groene economie. Afspraken maken met
instellingen over bevorderen doorstroom, verminderen aantal
voortijdige schoolverlaters, leven lang leren door om- her- en
bijscholing, aanspreken van nieuwe groepen met name in de (rand)stedelijke omgeving;
• Regisseren van het versterken van kwalificerende functies binnen het
domein voedsel, natuur en leefomgeving van het groen (voorbereidend) beroepsonderwijs;
• Stimuleren, in overleg met de instellingen, van ondernemerschap
waardoor leerlingen na afronding van hun opleiding een basis hebben
voor de start van een eigen bedrijf in het groene domein.
Kennisverspreiding en -benutting voor het agrofoodcomplex en de groene
ruimte, ondermeer door actieve inzet van het groen onderwijs
• Stimuleren van kennisuitwisseling tussen bedrijven, maatschappelijke
organisaties, overheden, onderzoek en onderwijs (stimuleren van de
gouden driehoek in de groene sector);
• Stimuleren van kennisverspreiding en -benutting ter ondersteuning
van topsectoren Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en AgroFood
(bijvoorbeeld Tuinbouw en Uitgangsmaterialen: Greenports; AgroFood: Food Valley, Duurzame Veehouderij, Precisielandbouw) en
vanwege de maatschappelijke opgaven op horizontale doorsnijdende
thema’s zoals duurzaamheid en biodiversiteit;
• Regisseren in overleg met het Educatieveld van Natuur- en milieueducatie en het programma Leren voor duurzame ontwikkeling, vanaf
2013 met een nieuw instrumentarium onder de titel «Duurzaam Door».
Indicator

Adequaat aanbod aan de vraag op
de arbeidsmarkt (tot 2016)

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

1%

2011

10 %

50 %

2020

ROA

Toelichting
Adequaat aanbod wordt gemeten door middel van de Indicator Toekomstige Knelpunten in de Personeelsvoorziening naar Beroep (ITKB). Deze
geeft aan in welke mate het voor werkgevers mogelijk is om binnen
beroepsgroepen de gewenste personeelssamenstelling naar opleidings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

103

Beleidsartikelen

achtergrond te realiseren, rekening houdende met vraag en aanbod
verhoudingen voor de verschillende opleidingstypen. Vereiste specifieke
kennis en vaardigheden in opleidingscategorieën met groot verwacht
tekort leidt tot lage percentages. In de agrarische beroepsklasse ontstaan
grote problemen om voldoende vakkrachten, vertegenwoordigers en
bedrijfshoofden te vinden. Voor 99% van de werkenden in de agrarische
beroepen worden nu knelpunten gezien (waarvan bij 54% grote tot zeer
grote knelpunten).
Door het bevorderen van de aansluiting onderwijs arbeidsmarkt (opstellen
human capital agenda’s, instellen centra voor innovatief vakmanschap,
inzet op loopbaanoriëntatie), het interesseren van nieuwe potentiële
leerlinggroepen (aanboren culturele diversiteit), het tegengaan van
voortijdig schoolverlaten en het vergroten van doorstroom naar hogere
opleidingsniveaus wordt verwacht dat het tekort agrarische beroepen
beperkt kan worden.
Kengetal

2007

Aantal wetenschapsvelden Wageningen
Universiteit in top 5 op basis internationale
citatie-impactscore

2008

2009

2010

2011

2012

Ambitie
2013

1

2

1

1

2

Bron: ISI Web of Knowledge The Thomson Corporation

Toelichting
Thomson meet per instituut het aantal citaties per wetenschapsveld.
Wageningen Universiteit kwam eind 2010 met twee wetenschapsvelden in
de top 5 namelijk met «Landbouwwetenschappen» en met «Omgeving en
ecologie». In 2011 alleen met het wetenschapveld «Landbouwwetenschappen». De ambitie is hier weer een tweede wetenschapsveld aan toe
te voegen.
Beleidswijzigingen
In 2012 zijn beleidsvisies gepubliceerd met uitwerking in 2013:
• De Human Capital Agenda (HCA) is de basis voor het voorzien in
voldoende en gekwalificeerde instroom bij de topsectoren Agro&Food
en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. De HCA sluit aan op de Innovatiecontracten Agro&Food en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen;
• Sectorplannen Hoger Beroepsonderwijs (HBO)-groen en Agrarische
Opleidingscentra (AOC’s) geven een visie op het actueel houden van
het groen onderwijs in relatie tot maatschappelijke veranderingen,
arbeidsmarkt, stelselontwikkelingen en topsectorenbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

104

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht
Bekostiging
– Wageningen Universiteit
– HBO-groen
– MBO-groen
– Voorbereidende en Ondersteunende
Activiteiten (VOA)
– Wachtgelden
– VMBO-groen
– Aequor
Subsidies
– Groene Kennis Coöperatie
– School als Kenniscentrum
– Kennisverspreiding en innovatie groen
onderwijs
– Aanvullende onderwijssubsidies
– Ontwikkeling en beheer natuurkwaliteit
– Educatie
Opdrachten
– Kennisverspreidingsprojecten
ONTVANGSTEN

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

768,0
776,0

797,5
775,1

777,8
776,6
94 %

778,5
777,3

779,8
778,7

780,3
775,8

778,4
773,8

162,2
67,5
146,4

164,0
77,0
150,9

161,5
74,1
154,7

162,9
75,2
152,5

164,7
76,1
154,0

166,2
76,1
155,7

166,3
76,1
155,9

11,4
12,3
278,6
7,2

11,5
13,0
274,2
7,4

11,6
13,0
278,6
7,2

11,6
13,0
281,1
7,1

11,6
13,0
282,2
7,0

11,6
13,0
281,8
6,8

11,6
13,0
281,1
6,8

5,5
30,5

2,4
27,4

4,0
30,5

4,0
33,8

4,0
31,4

4,0
31,4

4,0
31,4

5,9
34,6
3,0
5,0

5,8
31,7
2,5
2,3

7,8
25,6
2,4
2,9

6,5
22,0
2,4
3,5

6,7
21,4
2,4
3,5

6,7
16,6
2,4
3,5

6,6
16,6
2,4
2,0

5,9

5,0

2,7

1,7

0,8

0,0

0,0

0,4

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Budgetflexibiliteit
De volgende uitgaven zijn juridisch verplicht:
• Aanpassing van de bekostiging en een deel van de aanvullende
onderwijssubsidies vereist aanpassing van de onderwijswetgeving
(€ 720 mln);
• Voor subsidies Ontwikkeling en beheer natuurkwaliteit is voor de
periode tot en met 2013 een opdracht aan het Bosschap (uitvoeringsorganisatie) verstrekt. Het budget is pas na deze periode flexibel (€ 2
mln);
• Opdrachten kennisverspreiding zijn meerjarig waardoor het budget in
2013 voor 66% niet flexibel is (€ 3 mln).
Toelichting op de financiële instrumenten
Bekostiging
Rijksbijdrage Wageningen Universiteit (WU), HBO-groen,
MBO-groen, VOA, Wachtgelden, VMBO-groen en Aequor
Het betreft normatieve bekostiging gebaseerd op de onderwijswetgeving.
EL&I bekostigt Wageningen Universiteit, 5 HBO-instellingen, 12 agrarische
opleidingscentra voor Voortgezet Middelbaar Beroepsonderwijs/
Middelbaar Beroepsonderwijs (VMBO/MBO), de MBO-opleiding aan
Regionaal Opleidingscentrum (ROC) Landstede, 37 groene afdelingen van
scholengemeenschappen en Aequor. Aequor is het Kenniscentrum
Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (KBB) voor de groene sector, verantwoordelijk voor de kwalificatiedossiers voor het MBO en het aanbod en de
kwaliteit van leerbedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

105

Beleidsartikelen

Bekostigde aantallen binnen het groene onderwijs
Instrument

Type studenten/ getuigschriften/
promoties

Bekostiging
Wageningen
Universiteit (WU)

Inschrijvingen
Graden Bachelor
Graden Master
Promoties
Vaste componenten
Inschrijvingen hoog

Bekostiging
HBO-groen

Bekostiging
MBO-groen

Bekostiging VOA
Wachtgelden
Bekostiging
VMBO-groen
Aequor

Graden hoog
Vaste componenten
Studenten beroeps-opleidende
leerweg
studenten beroeps-begeleidende
leerweg
Leerlingen niveau 1
Leerlingen niveau 2
Vaste component
Leerlingen VMBO/VBO
Leerlingen VMBO/LWOO
Vaste componenten
Vaste component

Indicator

% afgestudeerden dat minimaal
werkt op niveau van opleiding

Aantallen

Prijs

4 429
585
646
196

5 172
8 349
11 525
94 438

7 012
1 301

5 608
5 608

Bedrag
* € 1 000

Uitgaven
2013
* € 1 000

22 907
4 884
7 445
18 510
107 775

161 521

39 323
7 296
27 455

74 074

18 617
11 854
2 648
7 818

6 067
3 525
2 005
802

112 949
41 785
5 309
6 270

18 600
13 000

7 071
10 721

131 521
139 373
7 612

154 734
11 579
12 987

278 506
7 160

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

71 %

2011

76 à 80 %

85 %

2020

ROA

Toelichting
Betreft een gemiddelde van: BOL 4 en HBO in het groen onderwijs.
Indicator

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

2020

Inspectie
voor het
onderwijs

Kwaliteitsniveau groen onderwijs
82 %

2011

84 %

90 %

Toelichting
De inspectie voor het onderwijs bepaalt periodiek op basis van meerdere
gestandaardiseerde criteria welk percentage groene scholen voldoende
kwaliteit heeft. Hoe hoger het percentage, hoe meer groene MBO en
Voortgezet Onderwijs (VO)-scholen gemiddeld genomen een voldoende
scoren op kwaliteit. De opgenomen waarden zijn het gemiddelde van VO,
65% en MBO, 100%. Raming en streefwaarde weerspiegelen een ambitie
naar verbetering, echter verwachte stijgingen zijn vanwege het al hoge
niveau beperkt gehouden.
Subsidies
Groene Kenniscoöperatie
Er wordt subsidie verstrekt aan het samenwerkingsverband tussen
kennisinstellingen, scholen en bedrijfsleven, de Groene Kenniscoöperatie
(GKC). Enerzijds voor het dekken van uitvoeringslasten voor het
gezamenlijk programmeren van onderwijsvernieuwing in aansluiting op
de maatschappelijke vraag op basis van een meerjarenafspraak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

106

Beleidsartikelen

2011–2015. Anderzijds voor het ontsluiten op maat voor de diverse
doelgroepen van relevante beschikbare kennis via internet (Groen
Kennisnet). Via vraaggestuurde kennisprogramma’s wordt een verbinding
gelegd tussen groene onderwijsinstellingen (75 000 leerlingen/studenten),
onderzoeksinstellingen, bedrijfsleven, lagere overheden en maatschappelijke organisaties.
School als Kenniscentrum
Binnen het kader School als Kenniscentrum wordt subsidie aan onderwijsinstellingen verstrekt voor onder andere praktijkleren, regionale kennisuitwisseling, culturele diversiteit en sectorplannen. In verband met onder
meer de kleinschaligheid van instellingen en een groot deel van de
bedrijven in de groene sector worden middelen beschikbaar gesteld voor
praktijkleren in gesimuleerde bedrijfssituaties. Er is een beperkte
subsidieruimte voor investeringen in innovatieve voorzieningen voor
praktijkleren in samenwerking met bedrijven. EL&I verstrekt subsidies met
doel kennisontsluiting en -benutting in de regio te versterken en het
benutten van culturele diversiteit.
Kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs
Het groen onderwijs kan via de Regeling Kennisverspreiding en innovatie
groen onderwijs subsidieaanvragen indienen voor projecten met als doel
kennisverspreiding en innovatie door het groene onderwijs. Het
merendeel van deze projecten sluit aan op de met de Groene Kenniscoöperatie afgesproken kennisprogramma’s.
Aanvullende onderwijssubsidies
• Subsidies aan ondersteunende instellingen onder andere: ontwikkelen
van leermiddelen (Ontwikkelcentrum), verzorgen van onderwijskundige begeleiding (Landelijke Pedagogische Centra), toetsing en
examinering (CITO);
• Subsidieregelingen van het Ministerie van OCW voor onderwijsvernieuwing onder andere: internationale mobiliteit, vermindering
voortijdig schoolverlaten, verhoging van opleidingsniveau, deelname
leven lang leren, carrièrepatroon docenten;
• Middelen die de minister naast de OCW-conforme subsidies beschikbaar stelt om de kwaliteit te verhogen van relatief kleinschalige
scholen en om een actieve rol te spelen in de kennisverspreiding
binnen de sector onder andere: bijdragen aan stage biedende
organisaties, groene plus lectoraten gekoppeld aan beleidsprioriteiten
en topsectoren Agro&Food/Tuinbouw en uitgangsmaterialen, impulsen
voor aansluiting op de arbeidsmarkt, bijdragen voor Centra Innovatief
Vakmanschap en Centers of Expertise ten behoeve van de groene
topsectoren.
Voornaamste acties in 2013:
• Bedrijven en onderwijsinstellingen opzoeken en afspraken maken. Het
groen onderwijs meer richten op de topsectoren door uitvoeren
Human Capital Agenda. Het bedrijfsleven aanspreken op mogelijkheden voor beroepspraktijkvorming en maatschappelijke stageplaatsen.
Met productschappen en de Groene Kennis Coöperatie opzetten van
een Agro-opleidingshuis voor leven lang leren. Met vijf Kenniscentra
Beroepsonderwijs Bedrijfsleven zoeken naar mogelijkheden om een
verwacht tekort aan werkenden (29 000) in de voedingssector op te
lossen. Benutten van mogelijkheden tot valorisatie;
• Optreden als initiator en subsidieverstrekker voor de vorming van
centra gericht op samenwerking groen onderwijs-onderzoek-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

107

Beleidsartikelen

•

Indicator

Voortijdig schoolverlaten

bedrijfsleven/maatschappelijke organisaties (onder meer Center for
Biobased Economy en Center for Greenports). Versterken praktijkgericht onderzoek bij het Hoger Agrarisch Onderwijs via groene-plus
lectoraten aansluitend bij de agenda’s van de topsectoren binnen
groen;
Optreden als gangmaker en subsidieverstrekker voor algemeen
onderwijsbeleid binnen het groen onderwijs. Uitvoeren van de
Actieplannen kwaliteit VMBO-groen 2011–2013 en MBO. Uitwerking
van de met Wageningen Universiteit en HBO-groen in het kader van de
Strategische Agenda hoger onderwijs in 2012 gemaakte
prestatieafspraken.

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

4,6%

2011

4,5 %

4,2 %

2020

DUO

Toelichting
Het percentage VMBO 3–4 plus MBO leerlingen dat zonder startkwalificatie (minimaal MBO-2 niveau) het onderwijs verlaat, gemeten als
percentage van het totaalaantal VMBO 3–4 plus mbo leerlingen.
Indicator

Doorstroom MBO-BOL-4 naar hoger
onderwijs

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

45%

2011

47 %

50 %

2020

ROA

Toelichting
Voor de vier domeinen economie, techniek, zorg en welzijn, gedrag en
maatschappij bedraagt de doorstroom respectievelijk 60, 53, 44 en 53 %.
Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit
Het betreft subsidies met doel het ontwikkelen van maatregelen om
negatieve gevolgen van verdroging, vermesting en verzuring tegen te
gaan. Het levert kennis op voor de implementatie van belangrijke
beleidsitems zoals Natura 2000, realiseren van natuurterreinen en
leefgebiedplannen.
Educatie
Het betreft subsidies ten behoeve van samenwerkingsovereenkomsten
met organisaties die educatieactiviteiten organiseren. Natuur- en
milieueducatie (NME) is van oudsher een belangrijk kanaal om basiskennis over groen onder de aandacht te brengen. Het nieuwe NME-beleid
omvat naast het ontwikkelen van liefde voor de natuur en zorg voor het
milieu ook thema’s als dierenwelzijn en voeding. Het programma Leren
voor Duurzame Ontwikkeling richt zich meer op het bredere concept
duurzaamheid, het organiseren van netwerken en coalities die op
lokaal/regionaal niveau duurzaamheidsprojecten organiseren. EL&I voert
NME/Leren voor Duurzame ontwikkeling samen met andere departementen en overheden uit en streeft naar verbreding om synergie te
bewerkstelligen. De hoofdlijnen van de visie op en de programmatische
aanpak van de voorgenomen nieuwe opzet van NME/Leren voor
Duurzame Ontwikkeling zal onder de naam Kennisprogramma «Duurzaam
Door, sociale innovatie voor een groene economie» worden uiteengezet in
een brief die najaar 2012 naar de Tweede Kamer wordt gezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

108

Beleidsartikelen

Indicator

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

2020

NME
programmabureau

Mate van spreiding en beschikbaarheid NME
51 %

2011

52 %

56 %

Toelichting
Gemiddelde van de percentages locaties met beperkte NME-faciliteiten
(78 % met smalle thematiek en doelgroep) en anderzijds locaties met een
brede invulling (24 % met meerdere thema’s en doelgroepen).
Opdrachten
Kennisverspreidingsprojecten
Met de kennisverspreidingsprojecten zet de minister in op een betere
ontsluiting van de ontwikkelde kennis voor gebruik door ondernemers en
maatschappelijke groepen. Projecten richten zich op thema’s zoals Jeugd
en natuur, Zorglandbouw, Voeding en gezondheid, Mineralen en milieu en
Dierenwelzijn. De netwerken kennen een koppeling naar onderwijsinstellingen en educatieprogramma’s zodat ook toekomstige beroepsgroepen vertrouwd raken met de nieuwste inzichten. Gezien de interactie
met beleidsontwikkeling en/of -implementatie is de EL&I-betrokkenheid
actief en initiërend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

109

Beleidsartikelen

18 Natuur en regio
Algemene doelstelling
Een concurrerende ruimtelijke economische structuur, een veelzijdige
natuur en een wederzijdse versterking van ecologie en economie.
De rijksoverheid werkt aan een versterking van de ruimtelijk-economische
condities voor bedrijven. Het Rijk wil samen met bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere stakeholders sterke punten van Nederland uitbouwen
gericht op een goede concurrentiepositie. Daarbij richt het beleid zich in
het bijzonder op mainports, brainports en greenports en valleys. Het gaat
daarbij om het gericht versterken van zowel fysieke aspecten als niet
fysieke aspecten, zoals (grensoverschrijdende) samenwerking tussen
bedrijven en kennisinstellingen (bijvoorbeeld met betrekking tot innovatie,
valorisatie en voldoende gekwalificeerd personeel), alsmede campussen
en onderzoeksinfrastructuur. Verder wordt het regionale beleid geconcentreerd op andere ruimtelijke clusters gerelateerd aan Topsectoren,
alsmede de samenwerking daartussen. Het betreffende financiële
instrumentarium is toegelicht bij artikelonderdeel 18.1.
Natuur, de biodiversiteit in het bijzonder, heeft een grote economische
waarde; het levert grondstoffen en ecosysteemdiensten en is een van de
aspecten van het vestigingsklimaat voor (internationale) bedrijven. Voor
het behoud van de biodiversiteit zijn hiertoe door het Rijk gemaakte
Europese (N2000) en internationale afspraken leidend. Een duurzame
verbinding tussen economie en ecologie is essentieel om het niveau van
welvaart en welzijn ook in de toekomst veilig te stellen. Ook bij bedrijven
groeit het besef dat een echt duurzame ontwikkeling de enige weg vooruit
is die perspectief biedt op voortbestaan op de langere termijn. Het Rijk wil
in zijn beleid voor natuur en groen meer ruimte en ondersteuning bieden
aan ondernemerschap en initiatieven van burgers en andere private
partijen. Het financieel instrumentarium gericht op het wederzijds
versterken van ecologie en economie is toegelicht bij artikelonderdeel
18.2, het instrumentarium voor biodiversiteit en versterking van natuur bij
artikelonderdeel 18.3.
Rol en Verantwoordelijkheid
De Minister van EL&I is systeemverantwoordelijk voor het behoud en
duurzaam gebruik van de (inter)nationale biodiversiteit, mede als
natuurlijke hulpbron – nationaal en internationaal – en voor de zekerstelling van de aanwezigheid van natuur op lange termijn. Op grond
daarvan is de minister verantwoordelijk voor het stellen van kaders voor
de natuurkwaliteit van gebieden, voor soortenbescherming zowel op het
land, in de zee, als ook overzees in Caribisch Nederland.

1
Het geheel aan afspraken – het onderhandelingsakkoord decentralisatie natuur d.d.
20 september 2011, de aanvullende afspraken
d.d. 7 december 2011 en de uitvoeringsafspraken d.d. 8 februari 2012 – worden nader
geduid als «bestuursakkoord natuur».

In 2011 en 2012 zijn afspraken gemaakt tussen Rijk en IPO over de
overdracht van verantwoordelijkheden voor het natuurbeleid en het
landelijk gebied van Rijk naar provincies in het Bestuursakkoord Natuur.1.
Onderdeel hiervan is dat provincies verantwoordelijk zijn voor het
realiseren van de herijkte EHS in 2021. Vanaf 2014 is het Rijk verantwoordelijk voor het behalen van de (inter-)nationale biodiversiteitsdoelen
buiten de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en voor het agrarisch
natuurbeheer. De afspraken over decentralisatie en bevoegdheidsverdeling worden verankerd in de Wet Inrichting Landelijk gebied en de
nieuwe Wet Natuurbescherming. Zie artikelonderdeel 18.4 voor een
toelichting op de financiële middelen die gedecentraliseerd worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

110

Beleidsartikelen

Het Rijk is verantwoordelijk voor het nakomen van internationale
afspraken over het behoud van de (inter)nationale biodiversiteit en
natuurlijke hulpbronnen, en moet daarover verantwoording afleggen. De
Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn die hiervoor de kaders stellen,
zijn geïmplementeerd in de Nederlandse Natuurbeschermingswet 1998 en
de Flora- en faunawet. Deze worden momenteel herzien en samen met de
Boswet geïntegreerd tot één Wet natuurbescherming.
De minister is lidstaatverantwoordelijk voor het Europees Fonds
Regionale Ontwikkeling (EFRO). Binnen EFRO bestaan nog vier grensoverschrijdende programma’s (INTERREG A – ETS) waar de minister medeverantwoordelijk voor is. Dit zijn: Euregio Maas–Rijn, Duitsland–Nederland,
Vlaanderen–Nederland en Twee Zeeën.
De minister is tevens systeemverantwoordelijk voor een gezonde
ruimtelijke economische structuur en stimuleert en financiert daarbinnen
de versterking van «ports», «valleys» en clusters gerelateerd aan
topsectoren. Daarvoor is het tevens van belang om agenda’s van
verschillende overheden te verbinden ten einde schaalvoordelen te
benutten, overheidsinspanningen te versterken en versnippering tegen te
gaan.
De stappen die in het Regeerakkoord uit 2010 zijn aangekondigd voor de
decentralisatie van het regionaal-economisch beleid worden in 2013
verder doorgevoerd. In het verlengde van de kerntaak voor regionaal
economisch beleid op decentraal niveau worden hieraan gerelateerde
lopende projecten in het kader van Nota Ruimte en Sterke regio’s daar
waar mogelijk gedecentraliseerd.
Indicator

Stand van duurzame condities van
alle in 1982 voorkomende soorten

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streefwaarde

Planning

Bron

106

2002

105

100

2020

Basisrapporten rode
lijsten (EL&I,
CBS)

Toelichting
De soorten indicator (gebaseerd op het Bern-verdrag en het Biodiversiteitsverdrag, waarin in EU-verband werd afgesproken «de verdere
achteruitgang van de huidige biodiversiteit in 2020 tot staan te brengen
en, voor zover het haalbaar is, het biodiversiteitsverlies ongedaan te
maken»), geeft via een indexcijfer het verloop aan van het aantal
bedreigde soorten in ons land. Dat is het totaal aantal soorten dat op de
officiële Nederlandse rode lijsten is aangemerkt als verdwenen, ernstig
bedreigd, bedreigd, kwetsbaar of gevoelig. Hoe hoger het getal, hoe meer
soorten zijn bedreigd. De streefwaarde van 100 in 2020 betekent een
verbetering ten opzichte van de periode 1994–2002 (referentiejaar 2002).
Een indicator voor de bijdrage van ecosysteemdiensten aan nationale
rekeningen wordt momenteel uitgewerkt in internationaal verband. Naar
verwachting zal in 2013 een voorstel voor uitwerking worden gedaan aan
het Statistisch Comité van de VN. Daarnaast zal Nederland participeren in
het uitwerken van een systematiek van de Wereldbank voor economische
indicatoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

111

Beleidsartikelen

Kengetal
Niveau Clusterontwikkeling
NL positie

2009/2010

2012/2013

Ambitie 2015

4.7
19

4.9
15

5
15

Bron: The World Competitiveness report 2012–2013, World Economic Forum

Toelichting
Het beleid richt zich op het faciliteren van clusters om de concurrentiepositie te versterken. In internationale vergelijking is de mate van clustervorming (specialisatie en samenhang tussen bedrijven, kennisinstellingen,
diensten, infrastructuur) in Nederland relatief hoog en er is sprake van een
positieve trend. Inmiddels heeft Nederland een score van 4.9 op een
schaal van 1–7 en bekleedt Nederland de zesde positie binnen de EU en
de 15e positie wereldwijd.
Beleidswijzigingen
In het Bestuursakkoord Natuur zijn afspraken vastgelegd om de natuur
dichter bij de mens te brengen: de provincies zorgen voor ontwikkeling en
beheer van natuur binnen een haalbare en betaalbare Ecologische
Hoofdstructuur (EHS) die goed functioneert, maar iets minder groot
wordt. In 2021 zal de EHS gereed zijn, dan heeft Nederland circa 600 000
hectare aaneengesloten natuurgebied, waarmee een wezenlijke bijdrage
wordt geleverd aan het behoud en de versterking van de biodiversiteit. De
Natura 2000 gebieden die binnen Europa een samenhangend netwerk van
beschermde natuurgebieden vormen, blijven namelijk de ruggengraat van
de EHS in Nederland.
De implementatie van het Bestuursakkoord Natuur is in 2012 gestart. Deze
zal doorlopen in 2013 en 2014. Uitgangspunt van EL&I hierbij is een
zorgvuldige afronding en overdracht van taken en verantwoordelijkheden.
Het voorstel voor de nieuwe Wet Natuurbescherming strekt onder andere
tot vereenvoudiging en lastenverlichting. EL&I wil burgers en bedrijven
ontzorgen bij de uitvoering van de natuurwetgeving – zowel bij de huidige
natuurwetgeving als de toekomstige. Daartoe investeert EL&I vanaf de
tweede helft van 2012 zowel in communicatie, zodat voor burgers en
bedrijven duidelijk en voorspelbaar is wat de natuurwetgeving van hen
vereist, als in de toegang van burgers en bedrijven tot natuurgegevens,
zodat zij hierover op een eenvoudige wijze en tegen de laagst mogelijke
kosten kunnen beschikken.
Medio 2012 is het Begrotingsakkoord 2013 tot stand gekomen. Daarin zijn
extra middelen beschikbaar gesteld voor natuur, onder meer voor
(herstel) beheer, bijzondere beheeropgaven buiten de EHS en afronden en
inrichten robuuste natuurgebieden. De uitwerking wordt conform de
afgesproken verantwoordelijkheidsverdeling uit het bestuursakkoord
veelal in samenwerking met de provincies opgepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

112

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
De financiële instrumenteninzet van artikel 18 is gekoppeld aan de
volgende artikelonderdelen:
18.1 Versterken mainports, brainports, greenports en andere clusters
gerelateerd aan topsectoren;
18.2 Wederzijds versterken van ecologie en economie;
18.3 Behouden van de inter-/nationale biodiversiteit en versterken van
onze natuur;
18.4 Te decentraliseren.
In onderstaande tabel zijn de totaalbudgetten per instrumentcategorie
opgenomen. Onder de artikelonderdelen treft u in een aparte tabel de
specificatie aan.
Bedragen x € 1 mln

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
UITGAVEN
Waarvan juridisch verplicht
Subsidies
– Versterking mainports, brainports, greenports, valleys en andere clusters gerelateerd
aan topsectoren (18.1)
– Wederzijds versterken van ecologie en
economie (18.2)
– Behouden van de (inter-)nationale biodiversiteit en versterken van onze natuur (18.3)
Leningen
– Behouden van de (inter-)nationale biodiversiteit en versterken van onze natuur (18.3)
Opdrachten
– Versterking mainports, brainports, greenports, valleys en andere clusters gerelateerd
aan topsectoren (18.1)
– Wederzijds versterken van ecologie en
economie (18.2)
– Behouden van de (inter-)nationale biodiversiteit en versterken van onze natuur (18.3)
Bijdragen aan mede-overheden
– Versterking mainports, brainports, greenports, valleys en andere clusters gerelateerd
aan topsectoren (18.1)
– Wederzijds versterken van ecologie en
economie (18.2)
– Te decentraliseren (18.4)
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
– Behouden van de (inter-)nationale biodiversiteit en versterken van onze natuur (18.3)
Bijdragen aan baten-lastendiensten
– Dienst Landelijk Gebied
– Dienst Regelingen
– Agentschap NL
– Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit
ONTVANGSTEN
– Landinrichtingsrente
– Bijdragen aan derden
– EU-bijdragen
– Jachtakten
– Synergiegelden
– Verkoop gronden
– Overige

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

372,2
–
1 222,7

412,5
34,4
803,4

452,1
50,5
689,7
98%

496,6
50,5
448,0

370,5
50,5
350,1

382,7
50,5
313,2

381,7
50,5
304,9

121,0

93,5

87,8

64,1

49,1

9,4

4,4

7,6

4,4

5,8

2,3

2,7

2,7

2,7

16,0

9,5

6,2

5,1

5,2

5,2

6,9

31,9

36,4

36,4

35,1

35,0

35,0

34,5

–

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

25,7

23,2

28,5

24,1

24,1

24,3

24,3

24,0

22,3

10,8

6,1

11,7

11,5

11,9

68,5

20,8

12,1

7,4

9,5

14,9

12,6

1,8
723,4

39,9
384,3

41,1
310,2

37,1
151,4

–
105,1

–
105,0

–
105,0

37,0

37,0

36,7

25,8

25,8

25,8

25,8

105,7
52,2
–
7,9

88,5
33,9
1,6
7,5

71,2
33,3
1,0
7,8

57,0
23,1
0,6
7,8

50,6
22,3
0,5
7,8

48,5
22,1
0,3
7,8

46,4
21,8
0,1
7,8

104,4
40,4
28,3
–
0,9
17,8
15,0
2,1

99,9
42,2
17,4
2,1
1,0
16,1
20,0
1,1

113,7
42,2
19,8
2,1
1,0
12,7
35,0
1,0

86,4
42,2
0,0
2,1
1,0
0,1
40,0
1,0

91,4
42,2
0,0
2,1
1,0
0,1
45,0
1,0

76,3
42,2
0,0
2,1
1,0
0,0
30,0
1,0

66,3
42,2
0,0
2,1
1,0
0,0
20,0
1,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

113

Beleidsartikelen

Budgettair belang fiscale maatregelen
Naast onderstaande regelingen neemt ook de Natuurschoonwet een
belangrijke plaats in. Deze Nederlandse wet biedt fiscale voordelen aan
eigenaars van landgoederen.
Bedragen x € 1 mln

Vrijstelling landinrichting
Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden
Bosbouwvrijstelling
Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
Vrijstelling bos- en natuurterreinen en
landgoederen forfaitaire rendement
Vrijstelling natuurgrond

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

1
7
1
8

2
11
1
8

2
11
1
8

2
10
1
8

2
10
1
8

2
10
1
8

2
10
1
8

6
4

6
5

7
5

7
5

7
5

8
5

8
5

Budgetflexibiliteit
Subsidies: van het voor subsidies beschikbare budget is 98% verplicht. Dit
betreft uitfinanciering van tot en met 2012 aangegane verplichtingen. Het
(nog) niet juridisch verplichte budget is in 2013 nodig voor openstelling
van door Tweede Kamer gevraagde regeling teneinde vrijwilligers te
faciliteren die werken aan natuur en landschapsbeheer (amendement
Koopmans; «Groen en Doen») en de regeling «biodiversiteit en bedrijfsleven».
Leningen: Het budget betreft die middelen die nodig zijn voor de betaling
van rente en aflossingen van door het Rijk via het Groenfonds aangegane
leningen ter realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en is
100% verplicht
Opdrachten: Van het voor opdrachten beschikbare budget is 72%
verplicht. Het (nog) niet juridisch verplichte budget is echter noodzakelijk
voor het nakomen van diverse Europese en internationale verplichtingen
en bestuurlijke afspraken met name op het terrein van natuur en
biodiversiteit en ten behoeve van de regionale functie.
Bijdragen aan medeoverheden: Het beschikbare budget betreft de
financiering van decentrale overheden voor de uitvoering van diverse
programma’s en projecten uit hoofde van wettelijke regeling, bestuurovereenkomst, decentralisatieakkoord natuur en decentralisatieafspraken op
regionaal economisch gebied en is derhalve 100% verplicht.
Bijdrage ZBO’s/RWT’s: Betreft de financiering van de opdracht 2013 aan
SBB en is 100% verplicht.
Bijdragen aan baten-lastendiensten: Het beschikbare kasbudget betreft de
financiering van de opdracht(en) 2013 aan DLG, DR, AgNL en de NVWA en
is 100% verplicht.
Toelichting op bijdragen baten-lastendiensten
EL&I zet diverse uitvoerende diensten in voor het realiseren van beleidsdoelen. Daarbij gaat het onder meer om:
• Verwerving en inrichting van rijksprioritaire gebieden (DLG/BBL);
• Bevorderen van de (agrarische) grondmobiliteit (DLG);
• GIS (Geografische InformatieSystemen)-competence center (DR/DLG);
• Toetser en toezichthouder bij (inter)nationaal soorten- en gebiedenbeleid (DR, DLG, NVWA);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

114

Beleidsartikelen

•

Bevorderen verbinding ecologie en economie middels een subsidieinstrumentarium (AgNL).

Tevens worden de diensten van DLG en DR door EL&I ter beschikking
gesteld voor de realisatie van het (deels) gedecentraliseerde natuurbeleid,
verwerving, inrichting en beheer van de herijkte EHS en N2000.
Toelichting op de financiële instrumenten
Artikelonderdeel 18.1 Versterken mainports, brainports, greenports, valleys en andere clusters gerelateerd aan topsectoren
Bedragen x € 1 mln

UITGAVEN
Subsidies
– Zuiderzeelijn
– Cofinanciering EFRO, incl. ETS
– Bijdrage aan ROMs
– Pieken in de Delta
Opdrachten
– Onderzoeksmiddelen
Bijdragen aan mede-overheden
– Bedrijventerreinen
– Sterke regio’s
– Nota Ruimte

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

189,5

115,1

100,2

72,3

59,3

25,0

17,8

8,6
59,4
8,0
44,9

9,8
40,3
5,6
37,9

7,3
36,3
3,7
40,0

5,5
40,5
1,9
16,3

5,1
37,9
1,5
4,6

5,1
4,4
0,0
0,0

–
4,4
0,0
0,0

–

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

2,8
21,8
43,9

7,1
14,6
– 0,8

1,1
7,2
3,8

2,0
4,5
1,0

1,5
1,2
6,8

7,9
–
7,0

8,4
1,1
3,2

Subsidies
Zuiderzeelijn
Deze middelen hebben betrekking op het Regionaal Economisch
Programma Zuiderzeelijn voortvloeiend uit het convenant dat in 2008 is
afgesloten ter versterking van de economie in Noord-Nederland. De niet
door EL&I verplichte middelen zijn in 2012 overgedragen aan het
samenwerkingsverband van de drie Noordelijke provincies.
Cofinanciering EFRO, inclusief Europese territoriale Samenwerking (ETS)
Dit betreft de cofinanciering voor regio’s die vanuit het Europees Fonds
voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) in aanmerking komen voor steun ter
vergroting van de regionale concurrentiekracht en werkgelegenheid
(doelstelling 2 – mainstream). In de programmaperiode 2007–2013 is dat
verdeeld over de Operationele Programma’s voor Oost-, West-, Zuid- en
Noord-Nederland en gericht op innovatie, duurzame economische groei
en een bijdrage aan de agenda van de Topsectoren.
Het betreft ook de cofinanciering voor de grensoverschrijdende
programma’s die vanuit EFRO in aanmerking komen voor steun
(doelstelling 3 – ETS). Zijnde in de huidige periode de programma’s
Euregio Maas–Rijn, Duitsland–Nederland, Vlaanderen–Nederland en Twee
Zeeën.
Voornaamste acties in 2013:
• Afronding onderhandelingen in Brussel over de structuurfondsverordeningen 2014–2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

115

Beleidsartikelen

•
•
•

•
•

Verdere voorbereidingen treffen op lidstaatniveau voor de nieuwe
structuurfondsperiode:
EFRO: overleg met de partners uit de betrokken lidstaten en regio’s
over inhoud en beheer van nieuwe INTERREG A-programma’s;
EFRO, ESF, ELFPO en EFMZV: bepalen mogelijke synergie tussen de
verschillende fondsen en beleidsniveaus. Opstellen partnerschapsovereenkomst en indienen bij Europese Commissie.
EFRO: Indienen van Operationele Programma’s 2014–2020 bij de
Europese Commissie ter goedkeuring.
EFRO: inrichten controle en beheerstructuur voor de nieuwe programmaperiode EFRO 2014–2020.

Bijdrage aan ROMs
Deze middelen hebben als doel de economische structuur in de regio te
versterken door vernieuwende economische activiteiten tot stand te
brengen. EL&I participeert in de volgende vier Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM): NOM (Noord), BOM (Brabant), LIOF (Limburg) en
Oost NV (Oost). Als gevolg van decentralisatie van het regionaal economisch beleid zal de bijdrage van EL&I worden afgebouwd. De afzonderlijke ROMs stellen, in het kader van het topsectorenbeleid, in samenspraak
met de directe stakeholders, zijnde EL&I en de betreffende provincies,
voor de komende periode een activiteitenplan op.
Pieken in de Delta
Dit programma was erop gericht om samen met de regio’s gebiedsgerichte economische kansen van nationaal belang te stimuleren. Dit beleid
liep eind 2010 af en heeft geen vervolg gekregen. Het beschikbare budget
betreft de uitfinanciering van reeds aangegane verplichtingen.
Opdrachten
Onderzoeksmiddelen
Op basis van de politiek-bestuurlijke context en aansluitend op de
regionale functie van EL&I worden op vijf prioritaire beleidsthema’s
middelen aangewend voor beantwoording van strategische vraagstukken
en kennisvragen. Hieronder valt bijvoorbeeld onderzoek ter ondersteuning
van de topsectoren in de regio, het versterken van de concurrentiepositie
van Nederland door het potentieel vanuit de regio en ruimtelijke clusters
van bedrijven (zoals campussen) maximaal benutten. Ten aanzien van
deze middelen is verder sprake van een blijvende focus op: mainports,
brainport en greenports; Europa in de regio (grensoverschrijdend);
wederzijdse versterking van economie en ecologie; en ruimte en water
voor EL&I-doelen.
Bijdragen aan mede-overheden
Bedrijventerreinen
Deze middelen hebben betrekking op de herstructurering van bedrijventerreinen onder meer voor de provinciale herstructureringsprogramma’s
(Noordanus). In het convenant Bedrijventerreinen hebben Rijk, VNG en
IPO de rol en taakverdeling bij de herstructurering van bedrijventerreinen
vastgelegd en is afgesproken dat waar mogelijk de resterende
beschikbare rijksmiddelen voor de uitvoering van het Besluit Topper
worden gedecentraliseerd naar gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

116

Beleidsartikelen

Sterke regio’s
Met een gebundelde inzet van instrumenten worden knelpunten opgelost
en gebiedsgerichte kansen benut om zo het Nederlandse vestigingsklimaat te versterken. Het betreft de 4 regio» s Randstad, Brainport
Zuidoost-Nederland, het energieknooppunt Groningen en OostNederland (Wageningen–Nijmegen–Twente). Inmiddels zijn de meeste
projecten gedecentraliseerd. Enkele projecten blijven bij het rijk, omdat er
geen mede-overheid is waaraan het project overgedragen kan worden.
Nota Ruimte
Dit betreft gebiedsprojecten die een bijdrage hebben gekregen uit het
Nota Ruimte-budget en waarvan EL&I trekker is. Inmiddels zijn al deze
projecten gedecentraliseerd, op Brainport Eindhoven na.
Indicator

Nieuwe samenwerkingsverbanden
tussen bedrijven en kennisinstellingen
Grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streef
waarde

Planning

310
(cumulatief)

2010

400
(cumulatief)

469
(cumulatief)

2015

207
(cumulatief)

2010

352
(cumulatief)

770
(cumulatief)

Bron

Jaarverslagen MA’s
D2-programma’s
2015
Projectenlijst
D3
programma’s

Toelichting
De indicator «Nieuwe samenwerkingsverbanden tussen bedrijven en
kennisinstellingen» heeft betrekking op de landsdelige structuurfondsprogramma’s Noord, Oost, Zuid en West. Gemeten wordt het aantal
samenwerkingsverbanden dat wordt geïnitieerd, gericht op valorisatie en
kennisontwikkeling van de vier programma’s samen.
De grensoverschrijdende programma’s Duitsland–Nederland, Euregio
Maas–Rijn, Vlaanderen–Nederland en Twee Zeeën, zijn gericht op
initiatieven om over de landsgrens samen te werken. Ook hier is de
indicator opgebouwd uit de resultaten van vier programma’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

117

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel 18.2 Wederzijds versterken van ecologie en
economie
Bedragen x € 1 mln

UITGAVEN
Subsidies
– Regelingen Natuur, w.o. regeling VNBL en
Groen en Doen
– Programma Natuurlijk Ondernemen en
Green Deals
Opdrachten
– NURG/Maaswerken
– Mainport Rotterdam
– Programma Rijke Waddenzee
– Deltaprogramma
– Programma Natuurlijk Ondernemen en
Green Deals
– Regiekosten regionale functie
– Overig
Bijdragen aan mede-overheden
– MER
– Programmatische Aanpak Stikstof

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

35,1

67,3

75,9

63,6

26,9

27,0

27,0

7,6

2,4

3,8

0,3

0,7

0,7

0,7

–

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

6,9
6,7
1,1
0,7

2,7
6,8
1,0
1,0

7,0
7,0
1,0
0,8

8,0
6,4
1,0
0,8

8,0
6,4
0,0
0,0

8,0
6,4
0,0
0,0

8,0
6,4
0,0
0,0

–
1,5
8,8

5,6
1,7
4,5

6,5
1,5
5,2

6,8
1,1
0,1

6,8
1,0
1,9

6,8
1,1
1,9

6,7
1,3
1,9

–
1,8

0,6
39,3

2,3
38,8

2,3
34,9

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Subsidies
Regelingen Natuur, waaronder regeling VNBL en «Groen en
Doen»
In het kader van de regeling versterking natuur en bosbeheer bij
landgoedeigenaren (VNBL) wordt subsidie verstrekt aan de Unie van
Bosgroepen. Deze subsidie is bestemd voor de verbetering van de
kwaliteit van het bos en het bosbeheer door voorlichting aan specifieke
kleine boseigenaren.
Ter uitvoering van het amendement Koopmans wordt ook in 2013 de
regeling «Groen en Doen» opengesteld die vrijwilligers faciliteert die
werken aan natuur en landschapsbeheer.
Voor het overige betreft het hier in 2013 de uitfinanciering van inmiddels
beëindigde regelingen op het terrein van landschap en recreatie welke
met het Regeerakkoord zijn vervallen als Rijkstaak.
Programma Natuurlijk Ondernemen en Green Deals
Ter uitvoering van het advies van de Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen is in 2012 een Green Deal afgesloten met het Platform
Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie (BEE). Deze deal omvat
ondermeer de uitvoering van een subsidieregeling van € 2 mln ten
behoeve van innovatieve projecten die erop zijn gericht om de kracht van
ondernemerschap en innovatie aan te wenden voor het zorgvuldiger
omgaan met biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen.
Opdrachten
NURG/Maaswerken
In het kader van de Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG) werken
I&M en EL&I gezamenlijk aan projecten ter verbetering van de hoogwaterveiligheid en ontwikkeling van natuur in rivierengebieden. Er worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

118

Beleidsartikelen

rivierverruimende maatregelen uitgevoerd om de veiligheid in het
rivierengebied te vergroten. I&M en EL&I hebben verder afgesproken om
7 000 ha nieuwe natuur te realiseren in de uiterwaarden van de Rijntakken
en de bedijkte Maas. Doordat het proces van herijking en decentralisatie
van de EHS voor NURG en Maaswerken nog niet is afgerond, zijn de
consequenties voor de NURG-opgave nog niet volledig bekend. De
projecten met een hoogwaterveiligheidstaakstelling uit de Planologische
Kernbeslissing (PKB) Ruimte voor de Rivier worden in 2015 gerealiseerd.
Mainport Rotterdam
De ontwikkeling van de Mainport Rotterdam kent met het Project
Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) een dubbeldoelstelling van zowel
de versterking van de economische positie van de Mainport Rotterdam als
de verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving in Rijnmond. PMR
750 is één van de drie deelprojecten die voortvloeien uit de planologische
kernbeslissing «PKB-plus: Project Mainportontwikkeling Rotterdam Deel
4» van 26 september 2003. Dit deelproject behelst de ontwikkeling van 750
hectare nieuwe natuur- en recreatiegebieden in de Rotterdamse regio. De
provincie Zuid-Holland is coördinerend opdrachtnemer en één van de
uitvoerende partijen. Van belang voor de ontwikkeling van de Mainport is
in 2013 de uitvoering van de Havenvisie 2030 van het Havenbedrijf
Rotterdam in samenhang met de Mainportvisie van het Rijk.
Waddenzee
Het Programma naar een Rijke Waddenzee (PRW) is een uitvoeringsprogramma dat lopende en nieuwe initiatieven voor natuurherstel in de
Waddenzee met elkaar verbindt, nieuwe samenwerkingsverbanden vorm
kan geven, complexe processen in beweging brengt en nieuwe projecten
voor natuurherstel in combinatie met een duurzaam gebruik van de
Waddenzee initieert. Daarnaast voert PRW voor de partners opdrachten
uit ten behoeve van natuurherstel. Dit betreft een gezamenlijk programma
van Rijk, RCW en natuurorganisaties (verenigd in de Coalitie Wadden
Natuurlijk).
Deltaprogramma
EL&I is opdrachtgever voor de deelprogramma’s Zuidwestelijke Delta en
Wadden en faciliteert deze deelprogramma’s zodoende in personele en
financiële zin. Zo worden de activiteiten en het onderzoek gefinancierd dat
nodig is om uiteindelijk te komen tot onderbouwde Deltabeslissingen.
Tevens is EL&I verantwoordelijk voor het ontwikkelen en laten werken van
protocollen om de effecten van waterstrategieën op EL&I sectoren op de
juiste manier in beeld te brengen.
Programma Natuurlijk Ondernemen en Green Deals
Met Green Deals helpt het Rijk burgers, bedrijven, organisaties of andere
overheden bij het realiseren van duurzame initiatieven die moeilijk van de
grond komen. In 2013 zal EL&I blijven inzetten op praktische afspraken
met bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere overheden. De ambitie is
om in 2013, net zoals in voorgaande jaren, 12 afspraken te maken. De
nieuwe afspraken in het kader van de Green Deals zijn erop gericht om de
kracht van ondernemerschap en innovatie aan te wenden voor het
zorgvuldiger omgaan met biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen.
Om dit verder te kunnen uitbouwen heeft het kabinet in 2012 het
programma Natuurlijk Ondernemen gestart, een innovatieprogramma
gericht op ondernemers die (willen) bijdragen aan behoud en ontwikkeling van natuur en biodiversiteit door uit eigen belang te investeren in
het (ontzien van) natuurlijk kapitaal. De Green Deals zijn hiervan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

119

Beleidsartikelen

invulling, evenals de uitvoering van het advies van de Taskforce Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen en de implementatie van de resultaten
van de TEEB-studie.
Het kabinet is voornemens in reguliere handelsmissies aspecten van
duurzaamheid en groen zoveel mogelijk mee te nemen. Het vaststellen
van een (in begroting 2012 aangekondigde) «harde» indicator voor groene
handelsmissies wordt overgelaten aan een volgend kabinet.
Regiekosten regionale functie
De regioambassadeurs zijn de spil in de contacten van EL&I met het
bestuurlijke, maatschappelijke, bedrijven- en kennisnetwerk in de regio.
Daarbij zoeken ze naar combinatiemogelijkheden om regionale initiatieven te koppelen aan het realiseren van het EL&I-beleid en brengen zij
partijen bij elkaar om tot kansrijke cross-overs te komen. Voor het
faciliteren van dit proces is het budget «Regiekosten RRE» beschikbaar.
Overig
Dit begrotingsinstrument betreft veelal uitfinanciering van reeds
aangegane verplichtingen waaronder de renovatie van Kasteel
Groeneveld en de afbouw van de bijdrage aan het Kenniscentrum
Recreatie en overige projectbijdragen in het kader van recreatie, welke
met het Regeerakkoord uit 2010 zijn vervallen als Rijkstaak.
Bijdragen aan mede-overheden
MER
Bijdrage aan de Stichting Bureau Commissie voor de milieueffectrapportage (MER) voor het aanbieden van ondersteunende diensten aan de
commissie voor de MER bij uitvoering van haar taak, zoals omschreven in
de wet milieubeheer.
Programmatische Aanpak Stikstof (PAS)
Het programma richt zich op het maken van bindende afspraken tussen
Rijk, provincies en gemeenten om het stikstofprobleem aan te pakken op
diverse niveaus (landelijk, provinciaal en per Natura 2000 gebied) en
vanuit de verschillende sectoren (landbouw, industrie, verkeer en
vervoer). Het doel is de stikstofbelasting terug te brengen zonder de
economische ontwikkeling in gevaar te brengen en/of juist economische
ontwikkelruimte te creëren doordat hiertoe weer vergunningen kunnen
worden verleend. Op basis van een voorlichting van de Raad van State in
2012 wordt verder gewerkt aan de afronding van de PAS, waarbij de inzet
er op is gericht om begin 2013 de PAS bestuurlijk vast te stellen en
vergunning op basis van de PAS te laten starten. In ruim 90% van de
PAS-gebieden gaat de PAS een oplossing bieden en wordt economische
ontwikkeling weer mogelijk gemaakt. Voor de overige gebieden wordt
stevige inzet gezocht naar maatwerkoplossingen om de economische
ontwikkeling ook hier van het slot te krijgen.
Indicator

% stikstofgevoelige N2000 gebieden waar PAS
ontwikkelingsruimte creëert

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

Planning

Bron

0

2012

95

2013

Aerius (PBL)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

120

Beleidsartikelen

Toelichting
In 2012 worden in 133 gebieden geen vergunningen verleend vanwege
onduidelijkheid over de stikstofproblematiek. Deze gebieden vormen
samen de populatie van gebieden (100%), waarvan het percentage wordt
bepaald van gebieden die ontwikkelingsruimte krijgen via PAS.
Indicator

Vermindering Administratieve
lasten (in %) door vereenvoudiging
natuurwetgeving

Referentiewaarde

100

Peildatum

2010

Raming 2013

95

Streefwaarde

75

Planning

Bron

2014

Conform de
systematiek
van Actal

Toelichting
De reductie van administratieve lasten zal worden gerealiseerd als de wet
natuurbescherming samen met de uitvoeringsregelgeving in 2014 in
werking treedt. Er werd gestreefd naar een reductie van 25% ten opzichte
van het basisjaar 2010. Vanwege de brede maatschappelijke wens voor
een uitgebreider vergunningenstelsel dan waarin het oorspronkelijke
voorontwerp van de wet voorzag, is de te realiseren reductie van
administratieve lasten minder geworden, namelijk 5%. Van belang is dat
het kabinet investeert in een goede implementatie van de natuurwetgeving, wat moet leiden tot een snellere en goedkopere vergunningverlening.
Voornaamste acties in 2013:
• In het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof wordt ingezet op
het uitvoeren van herstelbeheer en emissiebeperkende maatregelen en
op het doorontwikkelen en inzetten van het PAS-instrumentarium,
zoals het rekeninstrument Aerius en monitoring.
• Waddenzee: afspraken met visserijsectoren, waaronder de garnalenvisserij en de natuurorganisatie, over de wijze waarop de verduurzaming
van de visserij zal worden vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

121

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel 18.3 Behouden van de (inter-)nationale biodiversiteit en versterken van onze natuur
Bedragen x € 1 mln

UITGAVEN
Subsidies
– Burgereducatie
– Regelingen Natuur, w.o. EGM/OBN, RDN,
SBL en beheer Kroondomeinen
Opdrachten
– Invasieve soorten
– Kaderrichtlijn Marine Strategie/Noordzee
– Natura 2000
– Monitoring
– Internationale biodiversiteit
– Caribisch Nederland
– Overig
Leningen
– Rente en aflossingen voor bestaande
leningen (EHS & PNB)
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
– SBB, opdrachten beheer buiten EHS
– SBB, publieksvoorlichting en organisatiekosten

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

108,9

105,1

90,1

72,2

77,7

77,6

79,1

1,9

1,8

0,4

0,4

0,4

0,4

1,9

14,1

7,6

5,8

4,8

4,8

4,8

5,0

–
0,5
7,1
2,3
2,2
0,4
11,5

0,4
2,0
5,6
6,0
1,6
0,3
6,4

0,6
1,5
1,7
4,3
0,6
0,3
1,8

0,8
1,0
1,0
1,9
0,7
0,3
0,4

1,0
1,0
5,6
2,1
0,7
0,2
1,0

1,0
1,0
5,6
1,6
0,7
0,6
1,0

1,0
1,0
5,6
1,6
0,7
1,0
1,0

31,9

36,4

36,4

35,1

35,0

35,0

34,5

12,3

12,1

12,0

1,3

1,3

1,3

1,3

24,7

24,9

24,7

24,6

24,6

24,6

24,6

In het Begrotingsakkoord 2013 zijn extra middelen beschikbaar gesteld
voor natuur. Het gaat om de volgende maatregelen: 1) opheffen tekort
Subsidieregeling Natuur- en Landschapsbeheer (SNL) en verbetering van
de regeling, 2) herstelbeheer maatregelen in stikstofgevoelige gebieden,
3) bijzondere beheeropgaven buiten de EHS, 4) hydrologische maatregelen, 5) afronden en inrichten robuuste natuurgebieden. Daarnaast zijn
extra middelen beschikbaar gesteld voor behoud, beheer en versterking
van de natuur op de BES-eilanden. Deze middelen staan vooralsnog op de
aanvullende post binnen de Rijksbegroting. De uitwerking van het
Begrotingsakkoord zal conform de afgesproken verantwoordelijkheidsverdeling uit het bestuursakkoord veelal in samenwerking met de provincies
worden opgepakt.
Subsidies
Burgereducatie
Er wordt subsidie verleend aan het Samenwerkingsverband Nationale
Parken (SNP) voor activiteiten op het gebied van communicatie, educatie,
samenwerking en promotie van Nationale Parken.
De volgende (natuur-)regelingen worden uitgefinancierd:
– Gegevensautoriteit Natuur (GAN): In verband met de verzelfstandiging van de stichting GAN heeft EL&I een garantstelling meegegeven
door middel van een subsidieverlening in de exploitatie. Deze loopt in
2013 af.
– Stimulering bosuitbreiding op landbouwgronden (SBL):
Regeling SBL was een voorloper van Programma Beheer en is
opgevolgd door het onderdeel inrichting en functieverandering binnen
Programma Beheer.
– Regeling draagvlak natuur (RDN): Deze regeling is voor het laatst
in 2010 opengesteld. Doelstelling hiervan was het maximaal bijdragen
aan het realiseren van maatschappelijk draagvlak voor natuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

122

Beleidsartikelen

Beheer Kroondomeinen
In het kader van agrarisch natuurbeheer en natuurbeheer wordt voor
het Kroondomein via de Kaderwet LNV-subsidies een bijdrage verstrekt
aan het Koninklijk Huis, onder dezelfde voorwaarden als het provinciale
Subsidiestelsel natuur- en landschap. De subsidie in het kader van
agrarisch natuurbeheer wordt verstrekt ter bevordering van de toepassing
van landbouwproductiemethoden die verenigbaar zijn met de eisen
betreffende milieubescherming en natuurbeheer, en ter bevordering van
de duurzame instandhouding van landschappelijke elementen. De
subsidie voor natuurbeheer wordt verstrekt ter bevordering van de
duurzame ontwikkeling en instandhouding van bossen en natuurterreinen
en ter bevordering van de duurzame instandhouding van landschappelijke
elementen. Tevens biedt het een tegemoetkoming in de kosten van
recreatief medegebruik.
Opdrachten
Invasieve soorten
In internationaal en Europees verband wordt meer en meer aandacht
gevraagd voor de tijdige signalering en bestrijding van invasieve exoten
vanwege de risico’s voor biodiversiteit, economie en volksgezondheid. De
Kamer heeft aangedrongen op extra investeringen in de uitvoering van
het exotenbeleid. Dit betreft intensivering van eliminatieacties, nemen van
preventieve maatregelen en ondersteunen van beheermaatregelen die
provincies dienen uit te voeren.
Kaderrichtlijn mariene Strategie/ Noordzee
De Mariene Strategie vloeit voort uit de EU-Kaderrichtlijn Mariene
Strategie (KRM) uit 2008. In 2012 heeft het Kabinet deel I van de Mariene
Strategie vastgesteld. Deel I beschrijft de huidige toestand van het
mariene systeem, de gewenste toestand in 2020 en de daarbij behorende
doelen en indicatoren. Volgens de KRM dient in 2014 een monitoringprogramma te worden vastgesteld.
In 2015 volgt het maatregelenprogramma. In 2013 zal onder andere het
Informatiehuis Marien worden opgezet, de voorbereiding van het
monitoringprogramma ter hand worden genomen, cameraonderzoek
worden uitgevoerd naar bijvangsten bruinvissen en uitvoering worden
gegeven aan de bodembescherming van het Friese Front en Centrale
oestergronden.
Natura 2000
Natura 2000 beleid vormt het hart van het Europese en nationale
gebiedenbeleid voor natuur. De aanwijzing van Natura 2000 gebieden en
het vaststellen van beheerplannen staan centraal. De aanwijzing van de
gebieden is de verantwoordelijkheid van EL&I evenals het opstellen van
een kwart van de beheerplannen voor de ruim 160 N2000-gebieden.
Hiertoe worden opdrachten verstrekt aan verschillende specialistische
partijen voor ecologische advisering, alsmede aan partijen die ondersteunen bij de inspraakprocedures op de vast te stellen aanwijzingsbesluiten en beheerplannen. EL&I is in dit kader tevens verantwoordelijk
voor rapportage aan de Europese Commissie betreffende de «staat van
instandhouding».
Monitoring
Rijksmonitoring is nodig voor het volgen van internationale natuurdoelen
en het bedienen van de internationale rapportages op het gebied van
natuur- en biodiversiteit (waaronder de EU-richtlijnen, CBD, Kyoto, CITES,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

123

Beleidsartikelen

Bonn). Naast de monitoring voor bosgegevens (onder andere Kyoto) en
het Waddenverdrag door Alterra en Imares worden in het kader van het
Netwerk Ecologische Monitoring vooral opdrachten aan de Particuliere
Gegevens Organisaties (PGO’s) gegeven voor het inwinnen van gegevens.
Het CBS zorgt voor de statistische bewerking van natuurgegevens tot
trends, omvang populaties en verspreidingsbeelden. In aanvulling hierop
zullen de provincies na decentralisatie informatie voor Natura 2000, met
name de Habitatrichtlijn aanleveren.
Internationale biodiversiteit
Dit budget wordt onder meer gebruikt voor bijdragen aan internationale
organisaties of in het kader van internationale verdragen, zoals de
Conventie inzake Biologische Diversiteit (CBD) voor het nakomen van
internationale verplichtingen door Nederland.
Caribisch Nederland
Op grond van de Wet grondslagen natuurbeheer en bescherming BES is
EL&I verantwoordelijk voor de implementatie van Internationale
verdragen in Caribisch Nederland (Bonaire, Saba en Sint Eustatius: CBD,
Cartagena/ SPAW protocol, CITES, CMS, IAC en Ramsar). Uitvoering
betreft een wettelijke verplichting gericht op onder meer de ontwikkeling
van een natuurbeleidsplan, monitoring, rapportage, onderzoek& educatie,
toezicht, handhaving en vergunningverlening. Het natuurbeleidsplan
Caribisch Nederland richt zich op bescherming van kwetsbare soorten en
gebieden (koraalriffen), afspraken met landen in de regio en de balans
tussen biodiversiteit, recreatief gebruik en toerisme.
Overig
Dit begrotingsinstrument betreft veelal uitfinanciering van reeds
aangegane verplichtingen waaronder verbeterkosten Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht (Wabo), verhuizing van de Amerikaanse
ambassade en projectkosten soortenbeheer buiten EHS.
Leningen
Rente en aflossingen voor bestaande leningen (EHS & PNB)
Ten behoeve van realisatie (verwerving en doorlevering van gronden) van
de EHS is EL&I in het verleden verschillende leningen aangegaan bij het
Groenfonds. Met de bezuinigingen vanuit het regeerakkoord Rutte I en
voorgenomen decentralisatie naar de Provincies heeft EL&I dit leningenpakket bevroren en gaat het Rijk geen nieuwe leningen meer aan ten
behoeve van Natuur. Het Rijk draagt zorg voor (af)betaling van rente en
aflossingen van bestaande leningen totdat deze zijn afgelost.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Staatsbosbeheer; opdrachten beheer buiten EHS en Publieksvoorlichting & organisatiekosten
De ZBO Staatsbosbeheer (SBB) draagt zorg voor de toegankelijkheid van
haar gebieden voor recreatief medegebruik en voorlichting en educatie
over natuur en biodiversiteit. Het budget voor beheer van de EHS
gebieden wordt gedecentraliseerd naar de provincies en maakt onderdeel
uit van de decentralisatie-uitkering 2012/2013. Vanaf 2014 worden de
desbetreffende middelen toegevoegd aan de algemene uitkering in het
Provinciefonds. Beheer van gronden buiten de EHS vindt plaats totdat
deze verkocht zijn. Het budget voor de eigenaarlasten blijft op de
rijksbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

124

Beleidsartikelen

Indicator

Aantal definitief aangewezen Natura
2000 gebieden
Aantal definitief vastgestelde EL&Ibeheerplannen
Monitoringsrapportages voor EU en
internationale verdragsorganisaties

Referentie
waarde

Peildatum

Raming 2013

Streef
waarde

Planning

Bron

34

2010

162

165

2013

EL&I

0

2010

30

40

2013

EL&I

100

2010

100

100

2013

EL&I

Toelichting
– Nederland heeft 166 N2000 gebieden aangemeld bij de Europese
Commissie in het kader van de Vogel en Habitat-richtlijnen. Het gebied
Groot-Zandbrink is geschrapt als Natura 2000 gebied. Nog drie
gebieden zijn bij de Europese commissie aangevraagd om geschrapt
te worden. 162 tot 165 gebieden dienen door EL&I definitief te worden
aangewezen. De Natuurbeschermingswet moet nog van toepassing
worden verklaard in de Exclusieve Economische Zone alvorens een
3-tal gebieden op de Noordzee kunnen worden aangewezen.
– Voor elk N2000 gebied dient een beheerplan te worden vastgesteld.
EL&I is zelf verantwoordelijk voor het vaststellen van 40 beheerplannen. Dat is één onder de oorspronkelijke streefwaarde vanwege het
schrappen van voornoemd gebied.
– In het kader van de VHR richtlijnen en internationale biodiversiteitsverdragen dient Nederland als lidstaat/verdragspartij (inclusief Caribisch
Nederland) jaarlijks of tweejaarlijks te rapporteren. De referentiewaarde hiervoor is in ontwikkeling.
Artikelonderdeel 18.4 Te decentraliseren
Bedragen x € 1 mln
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

UITGAVEN

723,4

384,3

310,2

151,4

105,1

105,0

105,0

Bijdragen aan mede-overheden
– Decentralisatie uitkering ILG
– Decentralisatie uitkering overig
– Voormalig FES-projecten ILG

563,1
79,8
80,4

203,1
43,3
137,9

164,8
46,4
99,0

62,8
42,2
46,4

66,8
38,2
0,1

67,2
37,8
0,0

67,1
37,9
0,0

Op het Investeringsbudget landelijk gebied (ILG) is in de periode tot en
met 2013 een bezuiniging in het Regeerakkoord opgenomen van € 600
mln. Deze is middels de Nota van Wijzigingen (TK, 32 500 XIV, nr. 10) in de
begrotingsstaten van het voormalig Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit verwerkt.
Bijdragen aan mede-overheden
Decentralisatie-uitkering
De resterende ILG-middelen en middelen voor beheer EHS worden in
2013 beschikbaar gesteld aan de provincies middels een decentralisatieuitkering in het Provinciefonds. Vanaf 2014 worden de afgesproken
middelen voor beheer van de herijkte EHS middels een Algemene
Uitkering in het Provinciefonds beschikbaar gesteld. Hiermee staan deze
middelen niet langer op de begroting van EL&I. Om de decentralisatieuitkering te kunnen effectueren is het noodzakelijk dat de oude
ILG-systematiek is afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

125

Beleidsartikelen

Voormalig FES-projecten ILG
Uiterlijk 2014 worden de nu via het Rijk bekostigde voormalige Fonds
Economische Structuurversterking (FES)-projecten gedecentraliseerd.
Voornaamste acties in 2013:
• Vaststelling van de herziene Wet Inrichting Landelijk Gebied;
• Aansturing DLG vanaf 2015;
• Evaluatie 2016 voorbereiden;
• Overdracht (personeel) Faunafonds;
• Decentralisatie resterende FES-projecten.
Toelichting op de ontvangsten
Landinrichtingsrente
Tot aan de start van het ILG in 2007 werd wettelijke landinrichting
uitgevoerd op basis van de Landinrichtingswet. Op grond van deze wet
schiet het Rijk de kosten van een landinrichting voor en worden de kosten
daarna door de gezamenlijke eigenaren terugbetaald. Dit gebeurt in 26
jaar door middel van de landinrichtingsrente. Op dit moment zijn er nog
diverse projecten op basis van de Landinrichtingswet in uitvoering. Op
basis hiervan wordt voorzien dat het Rijk nog circa 30 jaar landinrichtingsrente zal ontvangen.
Bijdragen aan derden
Dit betreft ontvangsten die betrekking hebben op de (overige)
afgesproken bijdragen van voormalig VROM en V&W (nu I&M) aan het
ILG.
Synergiegelden
Ontvangsten hebben betrekking op de bijdrage van I&M aan het ILG om
opdrachten uit de Kaderrichtlijn Water en andere opgaven voor het
verbeteren van de waterkwaliteit te realiseren.
Verkoop gronden
In het Regeerakkoord uit 2010 is er naast de bezuinigingen en decentralisatiekorting op het ILG en de EHS sprake van een inkomstentaakstelling
op de verkoop van gronden ZBO’s, gelegen buiten de EHS. Gebieden
buiten de (herijkte) EHS worden niet meer als prioritair gezien en
afgestoten. De ZBO’s (SBB en BBL) krijgen hiervoor een taakstelling
opgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

126

Niet-beleidsartikelen

2.3. De niet-beleidsartikelen
40 Apparaat
Op dit artikel zijn de personele- en materiële uitgaven en ontvangsten van
EL&I geraamd, voor zover die betrekking hebben op het kerndepartement
(Directoraten-Generaal en stafdirecties) en de buitendiensten van EL&I
(NMa, CA, CPB, SodM en PIANOo). Met ingang van de begroting 2013
worden daarbij de uitgaven aan externe inhuur, de uitgaven aan ICT en de
bijdragen aan shared service organisaties (SSO’s) apart inzichtelijk
gemaakt en meerjarig geraamd.
Tevens bevat dit artikel een raming voor de bijdragen aan batenlastendiensten voor zover het opdrachten betreft ten behoeve van het
kernministerie EL&I.
Apparaatsuitgaven kerndepartement en buitendiensten
Bedragen x € 1 mln
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN

443,0
451,0

462,9
463,9

408,9
408,9

383,0
381,6

354,8
353,4

347,7
346,2

337,5
336,0

Personele uitgaven kerndepartement
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
Materiële uitgaven kerndepartement
– waarvan ICT1
– waarvan bijdrage aan SSO’s (excl.DICTU)
– waarvan SSO DICTU1
Personele uitgaven buitendiensten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
Materiële uitgaven buitendiensten
– waarvan ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s

231,0
207,2
16,2
148,0
32,6
44,8
24,0
52,0
49,2
2,5
20,0
3,4
3,9

261,9
202,7
18,4
129,9
11,3
49,5
24,7
52,7
49,1
2,5
19,0
3,4
4,1

234,9
181,7
16,5
107,2
5,6
40,2
21,4
47,7
44,0
2,3
19,1
3,3
4,1

216,6
164,6
15,2
105,0
5,3
39,1
21,2
41,8
39,0
2,0
18,2
3,3
4,2

200,5
156,9
14,1
94,2
5,4
29,9
21,1
40,8
38,0
2,0
18,0
3,3
4,2

196,2
154,1
13,8
91,6
5,5
29,0
21,0
40,5
37,0
1,9
17,9
3,3
4,3

189,1
151,3
13,3
89,0
5,5
29,0
21,0
40,2
36,0
1,9
17,8
3,3
4,3

ONTVANGSTEN

16,0

19,1

15,0

14,9

14,9

14,8

14,8

1

Het totaal van de ICT uitgaven van het kerndepartement bestaan uit de ICT–uitgaven geraamd onder de post materiele uitgaven kerndepartement
en de bijdrage aan de SSO DICTU.

Toelichting
Personele uitgaven kerndepartement en buitendiensten
Betreft alle personeelsuitgaven voor het kerndepartement en de buitendiensten. Met ingang van de begroting 2013 zijn de ramingen voor
ambtelijk personeel en de ramingen voor externe inhuur apart gespecificeerd.
Materiële uitgaven kerndepartement en buitendiensten
Betreft de materiële uitgaven van de ondersteunende processen. Dit
omvat onder andere huisvesting, opleidingen, communicatie, ICT en
dergelijke. Met ingang van de begroting 2013 zijn de uitgaven voor ICT en
bijdrage aan shared service organisaties (SSO’s) apart zichtbaar gemaakt.
ICT bevat zowel de uitgaven voor projecten als structurele uitgaven
(onderhoud, licenties en vervanging). De bijdragen aan SSO’s betreffen
onder andere P-direkt, de Rijksgebouwendienst (RGD) en Dienst ICT
Uitvoering (DICTU). De bijdrage aan de Dienst ICT Uitvoering (DICTU) is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

127

Niet-beleidsartikelen

bestemd voor ICT-dienstverlening aan het kerndepartement. Het betreft
hier werkplekservices, infrabeheer en applicatieservices.
Ontvangsten
De ontvangsten betreffen met name doorbelastingen aan de uitvoerende
diensten voor onder andere facilitaire kosten huisvesting, functioneel
beheer ICT- en P-systemen.
Totaal overzicht Apparaatsuitgaven en -kosten EL&I
De onderstaande tabel geeft de totale apparaatsuitgaven voor EL&I weer.
Hierbij zijn de apparaatsuitgaven voor het kernministerie en de buitendiensten alsmede de apparaatskosten van de baten-lastendiensten en de
ZBO’s en RWT’s (voor zover deze (gedeeltelijk) via de Rijksbegroting
gefinancieerd worden) weergegeven1.

1
In de tabel zijn de personele en materiële
apparaatskosten van de baten–
lastendiensten,ZBO’s en RWT’s vermeld.
Echter, deze apparaatskosten worden niet
alleen door EL&I gefinancierd, maar ook door
andere opdrachtgevende ministeries en
derden. In de betreffende begrotingen van de
Baten–lastendiensten en de bijlage ZBO’s en
RWT’s wordt dit nader toegelicht. Conform de
begroting van OCW zijn de onderwijsinstellingen niet meegenomen (AOC’s, HAS en
WU).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

128

Niet-beleidsartikelen

Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief BLD’s, ZBO’s
en RWT’s
Bedragen x € 1 mln

1. Departement
– Kerndepartement (beleid + staf)
Buitendiensten:
– Centraal Planbureau (CPB)
– Nederlandse Mededingingsautoriteit
(NMa/ACM)
– Consumentenautoriteit (CA/ACM)
– Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
– PIANOo (exclusief Programma)
2. Baten-lastendiensten
– Agentschap NL
– Agentschap Telecom
– Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit
– Dienst Landelijk Gebied
– Dienst Regelingen
– DICTU
3. ZBO’s en RWT’s
– Centraal Bureau voor de Statistiek
– Stichting COVA
– VSL incl. Verispect
– Raad voor de Accreditatie
– Onafhankelijke Post en Telecommunicatie
Autoriteit (OPTA)
– Raad van Bestuur Nederlandse Mededingingsautoriteit
– TNO
– SBB (Staatsbosbeheer)
– Raad voor de Plantenrassen
– CTGB (College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen)
– Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek
(DLO)

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

379,0

391,8

342,1

321,6

294,7

287,8

278,1

14,0

13,5

13,1

12,3

12

12

12

44,0
7,0
6,0
2,0

43,2
6,7
6,7
1,9

40,0
6,5
6,6
0,6

37,3
4,5
5,4
0,6

36,3
4,4
5,4
0,6

36,0
4,4
5,3
0,6

35,8
4,2
5,3
0,6

249,1
28,4
270,5
116,4
157,0
110,1

243,6
29,6
216,2
106,3
123,0
101,7

212,9
30,7
215,7
91,1
131,1
121,0

184,4
30,3
205,5
77,2
127,2
119,5

173,6
30,3
200,6
70,9
119,8
118,9

170,3
29,5
199,2
68,9
114,3
118,6

167,7
29,4
197,9
68,8
120,6
118,4

186,0
2,2
13,7
10,1

190,0
3,7
13,7
11,0

16,7

16,7

0,9
567,0
66,7
1,1

0,5
492,0
62,0
0,9

8,7

9,0

246,0

234,8

In de ramingen voor personele en materiële uitgaven voor EL&I (inclusief
baten-lastendiensten en ZBO’s) is meerjarig de apparaatstaakstelling
verwerkt uit hoofde van het Regeerakkoord 2012–2015, zoals toegelicht in
de begroting 2012 (TK, 33 000 XIII, nr 2, blz. 152–153).
Tabel apparaatsuitgaven per Directoraat-Generaal

Budgettaire gevolgen (x € 1 mln)
Beleidsterrein/DG/artikel

2013

Totaal apparaat
– DG Energie, Telecom en Mededinging
– DG Bedrijfsleven en Innovatie
– DG Internationale Betrekkingen
– DG Agro
– DG Natuur en Regio

104,6
17,1
20,6
18,4
27,9
20,6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

Beleidsartikel(en)
waarop het
DG werkzaam
is

11 en 14
12 en 13
15
16 en 17
18

129

Niet-beleidsartikelen

Toelichting
Dit betreft de personeelsuitgaven van de vijf beleidsdirectoraat-generalen.
Materiële kosten daarvan worden verantwoord op het onderdeel
materieel kernministerie.
41 Nominaal en onvoorzien
Dit niet beleidsartikel bevat de posten prijsbijstelling, loonbijstelling en
onvoorzien
Bedragen x € 1 mln
2012

2013

2014

2015

2016

2017

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN

31,4
31,4

29,8
29,8

25,1
25,1

21,5
21,5

19,9
19,9

19,3
19,3

41.10 Prijsbijstelling
41.20 Loonbijstelling
41.30 Onvoorzien

31,1
0
0,3

29,5
0
0,3

24,8
0
0,3

21,2
0
0,3

19,6
0
0,3

19,0
0
0,3

Prijsbijstelling
De prijsbijsellingstranche 2012 is bij Miljoenennota toegevoegd aan de
EL&I-begroting. De verdeling van de prijsbijstelling 2012 zal bij
Najaarsnota 2012 in de begroting verwerkt worden. De structurele
prijsbijstellingstranche vanaf 2013 zal bij Voorjaarsnota 2013 toegedeeld
worden aan de relevante organisatieonderdelen. De loonbijstellingstranche 2012 voor sociale lasten en de inkomensafhankelijke toeslag
zorgverzekeringswet is bij deze ontwerpbegroting reeds meerjarig
toegevoegd aan de relevante begrotingsartikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

130

De baten-lastendiensten

3. DE BATEN-LASTENDIENSTEN
Aansluiting raming begroting baten-lastendiensten (tabel A) met
financiering door moederdepartement EL&I (tabel B)
A – Begroting baten-lastendiensten 2013
Bedragen x € 1 mln

Agentschap NL
Agentschap Telecom
DICTU
DLG
DR
NVWA

Bijdrage
moederdepartement
(EL&I)

Bijdrage
overige
departementen

Bijdrage
derden

Overige
baten

Totale
baten

174,3
13,6
135,6
71,4
127,5
95,1
617,5

38,0
0,0
0,4
11,9
2,1
66,8
119,2

3,6
19,1
0,0
11,9
15,0
61,5
111,1

0,0
0,1
0,0
0,1
0,0
4,5
4,7

215,9
32,8
136,0
95,3
144,6
227,9
852,5

B – Bijdragen aan baten-lastendiensten per beleidsartikel EL&I
(begroting 2013)

Bedragen x € 1 mln
Raming
ontwerpbegroting 2013
Agentschap NL
art. 12 Sterk innovatievermogen
art. 13 Excellent ondernemingsklimaat
art. 14 Doelmatige en duurz.energievoorziening
art. 15 Sterke nationale concurrentiepositie
art. 16 Agro- visserij en voedselketens
art. 18 Natuur en regio
Bijdrage van BuZa via EL&I
Agentschap Telecom
art. 11 Goed functionerende econ.en markten
art. 12 Sterk innovatievermogen
Beschikbare ruimte voor frequentieveilingen
DICTU
art. 40 Apparaat
Bijdrage overige baten-lastendiensten
DLG
art. 16 Agro- visserij en voedselketens
art. 18 Natuur en regio
DR
art. 16 Agro- visserij en voedselketens
art. 18 Natuur en regio
NVWA
art. 14 Doelmatige en duurz.energievoorziening
art. 16 Agro- visserij en voedselketens
art. 18 Natuur en regio
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

176,2
72,5
12,0
36,3
44,6
3,0
1,0
6,8
13,6
11,1
0,1
2,4
135,6
21,4
114,2
71,4
0,2
71,2
117,6
84,3
33,3
101,7
0,7
93,2
7,8
616,1

131

De baten-lastendiensten

Opmerkingen bij verschillen tussen ramingen in tabel A en
tabel B
Agentschap NL (AgNL)
De bijdrage aan Agentschap NL vanuit de beleidsartikelen ligt € 1,9 mln
hoger dan de begroting van AgNL in verband met de prijsbijstellingstranche 2012, welke is uitgekeerd binnen de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) en tot een verhoging leidt van de bijdrage
op artikel 15. Deze bijstelling is nog niet verwerkt in de begroting van
AgNL.
Dienst Regelingen (DR)
Tussen de begroting van DR en de bijdrage aan DR vanuit de beleidsartikelen is sprake van een verschil van € 10 mln. In het kader van het
decentralisatieakkoord natuur zijn de provincies verantwoordelijk voor de
financiering van de uitvoeringskosten van de Subsidieregeling Natuur en
Landschap (SNL) en de omvang van de decentralisatieuitkering. Besluitvorming naar een sluitende begroting zal worden verwerkt bij de 1e
suppletoire begroting 2013.
Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA)
De bijdrage voor de NVWA vanuit de beleidsartikelen is € 6,6 mln hoger
dan de begroting van de NVWA. Het verschil betreft middelen voor
compensatie van NVWA op artikel 16 in het kader van BTW-regelgeving
en is geen onderdeel van het opdrachtenpakket.
Vertraging in het realiseren van de fusie en tegenvallende mogelijkheden
om de fusieopbrengsten te realiseren leiden mogelijk tot een negatief
saldo in 2012. Daarbij verloopt de daling in de bijdrage van de departementen ten gevolge van de taakstelling Rutte sneller dan mogelijk is op te
vangen door vernieuwing en innovatie van (Europese) regelgeving en
toezicht. Beide ontwikkelingen zetten het saldo van baten en lasten vanaf
2013 verder onder druk waarbij zonder nadere maatregelen tekorten
worden voorzien.
Om de budgettaire consequenties van beide ontwikkelingen op te vangen
zijn de volgende acties in gang gezet. Ten aanzien van de tegenvallende
mogelijkheden om de fusieopbrengsten te realiseren wordt een maatregelenplan gevormd (om besparingen te realiseren op het gebied van
materiële en personele kosten). Ten aanzien van daling in de bijdrage van
de departementen wordt door beide departementen onderzocht waar
krimp in het opdrachtenpakket mogelijk is en waar niet. Over het resultaat
van deze trajecten wordt de Tweede Kamer in het najaar van 2012 per
brief geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

132

De baten-lastendiensten

Agentschap NL (AgNL)
Profiel
Agentschap NL vormt samen met Dienst Regelingen binnen EL&I het
Directoraat-Generaal Uitvoering (DGU).
Agentschap NL zorgt ervoor dat overheidsbeleid snel, goed en effectief
wordt gerealiseerd: door heldere aanspreekpunten, hoogwaardige
dienstverlening, gedegen advies en ondersteuning. Een gezamenlijke
focus, met één klantendesk, samenhangende programma’s, beter op
elkaar afgestemde financieringsproducten en heldere, korte procedures
draagt hieraan bij.
Als het gaat om duurzaamheid, innovatie, internationaal ondernemen en
samenwerken is AgNL hét aanspreekpunt voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Zij kunnen bij AgNL terecht voor informatie en
advies, maar ook voor financiering, netwerken en uitvoering van wet- en
regelgeving.
In deze begroting van AgNL is rekening gehouden met de opgelegde
taakstellingen uit het Regeerakkoord.
Begroting van baten-lastendienst voor het jaar 2013
Bedragen x € 1 000

Baten
Omzet moederdepartement
Bijzondere bijdrage moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
materiele kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
materieel
– waarvan apparaat ICT
– immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

182 926
11 546
67 004
5 251
38
948
128
267 841

173 084
0
66 415
7 090
0
0
0
246 589

174 379
0
37 988
3 593
0
0
0
215 960

152 470
0
31 347
3 710
0
0
0
187 527

145 105
0
27 880
3 783
0
0
0
176 768

142 615
0
27 023
3 784
0
0
0
173 422

141 815
0
27 023
3 784
0
0
0
170 822

173 960
113 549
54 697
75 091
3 901
11 238
128

163 160
113 096
43 975
80 469
0
18 624
0

132 217
100 512
26 669
80 713
0
18 671
0

108 441
99 428
4 676
75 956
0
17 050
0

99 954
95 952
0
73 684
0
16 407
0

97 816
95 318
0
72 476
0
16 354
0

96 334
95 318
0
71 358
0
16 354
0

4 000
2 265
769

2 960
0
0

3 030
0
0

3 130
0
0

3 130
0
0

3 130
0
0

3 130
0
0

11 907
1 330
267 185

0
0
246 589

0
0
215 960

0
0
187 527

0
0
176 768

0
0
173 422

0
0
170 822

656

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

133

De baten-lastendiensten

Algemene Toelichting
De totale baten in 2013 dalen met € 30 mln ten opzichte van de begroting
2012 tot € 216,6 mln. De belangrijkste mutaties vinden plaats binnen de
opbrengst van overige departementen. Hier is er rekening mee gehouden
dat een aanzienlijk deel van het opdrachtenpakket van het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu en aanverwante opdrachten aan Agentschap NL
overgaat naar Rijkswaterstaat en de Inspectie Leefomgeving & Transport.
Verder is een taakstellende krimp doorgevoerd vanwege de aan AgNL
opgelegde Rutte-taakstelling.
Baten
Verwerking van de taakstelling
De Rijksbrede taakstellingen voor AgNL zijn verwerkt in het opdrachtenvolume voor de jaren 2013 tot en met 2017. Hierbij is uitgegaan van het
binnen het Ministerie van EL&I voorgestelde krimpritme en prijseffect.
Omzet moederdepartement
EL&I heeft een aandeel in de omzet voor 2013 van 81%.
De stijging ten opzichte van 2012 wordt veroorzaakt doordat AgNL enkele
kortlopende opdrachten uitvoert, voortvloeiende uit intensiveringen
vanuit het «Begrotingsakkoord 2013», die in 2014 vervallen. Daarnaast
voert AgNL vanaf 2012 het opdrachtenpakket voor Research &
Development Aftrek (RDA) uit voor in totaal € 7,5 mln. Hier staat
tegenover dat de taakstelling van het kabinet Rutte is verwerkt in de
cijfers.
Omzet overige departementen
Bedragen x € 1 000

OCW
I&M
VWS
BUZA
BZK
SZW
Defensie
V&J
Financiën
TOTAAL

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

1 556
35 759
587
14 219
13 424
334
23
824
278
67 004

1 189
37 686
1 326
14 128
11 709
139
0
0
238
66 415

513
9 845
1 102
15 988
10 272
136
34
98
0
37 988

461
5 712
1 042
14 888
9 005
123
30
86
0
31 347

439
3 894
1 016
13 839
8 465
118
28
81
0
27 880

433
3 366
1 008
13 683
8 308
117
28
80
0
27 023

433
3 366
1 008
13 683
8 308
117
28
80
0
27 023

De omzet overige departementen daalt per saldo met 43% ten opzichte
van de begroting 2012. Dit wordt veroorzaakt doordat rekening is
gehouden met de overgang van een aanzienlijk deel van het opdrachtenpakket dat AgNL voor het Ministerie van Infrastructuur en Milieu tot en
met 2012 uitvoerde naar Rijkswaterstaat en de Inspectie Leefomgeving &
Transport.
Daar staat tegenover er van BuZa nieuwe opdrachten zijn ontvangen,
waaronder de uitvoering van de Transitiefaciliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

134

De baten-lastendiensten

Omzet derden
Bedragen x € 1 000

Provincies
EU
Overig
TOTAAL

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

87
1 185
3 979
5 251

295
1 239
5 556
7 090

306
1 286
2 001
3 593

311
1 306
2 093
3 710

314
1 317
2 152
3 783

314
1 319
2 151
3 784

314
1 319
2 151
3 784

Dit betreft de omzet die buiten de Rijksoverheid wordt gerealiseerd. De
opbrengst daalt met € 3,5 mln, omdat een aantal opdrachten overgaat
naar Rijkswaterstaat.
Rentebaten
Rentebaten hebben betrekking op uitgezette deposito’s gedurende het
jaar en rentevergoeding op de rekening-courant. Voor 2013 zijn geen
rentebaten voorzien.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten dalen in 2013 ten opzichte van 2012 met € 31 mln.
Voor 2013 wordt het gemiddelde aantal fte geraamd op 1 567 (1 257
ambtenaren en 310 inhuur). Dit betekent een daling van 392 fte ten
opzichte van 2012. Dit is het gevolg van de invulling van taakstellingen en
de overgang van een aanzienlijk deel van het opdrachtenpakket van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu naar Rijkswaterstaat en de
Inspectie Leefomgeving & Transport. Daarnaast worden ICT werkzaamheden vanaf de tweede helft van 2012 uitbesteed aan het EL&I-agentschap
voor de ICT: DICTU (zie onder materiële kosten). Bij de personele
kostenontwikkeling is uitgegaan van 0% voor CAO-ontwikkelingen.
De gemiddelde loonkosten per fte over 2013 worden geraamd op € 79 900
voor ambtenaren (2012 € 78 400) en € 86 000 voor inhuurkrachten (2012
€ 85 200).
Materiële kosten
De materiële kosten zijn onder te verdelen in directe en indirecte materiële
kosten. Bij de materiële kostenontwikkeling voor 2013 is uitgegaan van de
CPB-index voor de prijs overheidsconsumptie, netto materieel van 1,75%.
De totale materiële kosten zijn voor 2013 geraamd op € 81,3 mln.
Directe materiële kosten zijn kosten die direct verband houden met de
uitvoering van opdrachten. Hiertoe behoren onder andere kosten ten
behoeve van de exploitatie van de Netherlands Business Support Offices,
de buitenkantoren van NFIA en TWA en kosten voor de uit te voeren
regelingen. In 2013 worden de directe materiële kosten op € 49,3 mln
geraamd (2012: € 44,3 mln). Deze toename van € 5 mln is onder meer een
gevolg van eerder genoemde intensiveringen in het opdrachtenpakket.
Indirecte materiële kosten zijn kosten die niet direct verband houden met
een opdracht. In 2013 worden de indirecte materiële kosten geraamd op
€ 32 mln. De daling van € 4,2 mln ten opzichte van 2012 (€ 36,2mln)
wordt veroorzaakt door de overdracht van de specifieke ICT van AgNL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

135

De baten-lastendiensten

naar het agentschap DICTU. Hierdoor verschuiven deze kosten (€ 4,4 mln)
voor AgNL van personele kosten naar materiële kosten. De huur en
exploitatiekosten van de huisvesting bedragen circa € 16,6 mln per jaar.
Afschrijvingskosten
De materiële vaste activa bestaat uit inventaris en verbouwingen. De
afschrijvingstermijnen zijn 5 jaar.
Saldo van baten en lasten
Het saldo van baten en lasten laat een neutraal resultaat zien. Dit is in
overeenstemming met de beleidslijn om kostendekkende tarieven in
rekening te brengen bij de opdrachtgevers.
Kasstroomoverzicht over het jaar 2013
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening courant RHB 1 januari 2013
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
–/– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
–/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
2013 stand depositorekeningen
(=1+2+3+4)
(*noot: maximale roodstand € 0,5 mln)

2011
Slotwet

2012
Vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

56 723
13 843
– 4 848
15
– 4 833

58 707
2 717
– 2 440
0
– 2 440

60 134
2 835
– 2 440
0
– 2 440

60 529
2 935
– 2 440
0
– 2 440

61 024
2 935
– 2 440
0
– 2 440

61 519
2 946
– 2 440
0
– 2 440

62 025
2 946
– 2 440
0
– 2 440

–

0

0

0

0

0

0

–
–
–
–

1 150
0
0
1 150

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

65 733

60 134

60 529

61 024

61 519

62 025

62 531

Het kasstroomoverzicht geeft een analyse van de liquiditeitsontwikkeling.
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten, gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in de voorzieningen
en het werkkapitaal. Voor 2013 wordt geen grote mutatie in het werkkapitaal verwacht.
De voor 2013 geraamde investeringen (€ 2,4 mln) hebben betrekking op
vervangingsinvesteringen in overige activa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

136

De baten-lastendiensten

Overzicht doelmatigheidsindicatoren voor het jaar 2013

Inputindicatoren
Kernindicatoren
Verhouding direct/indirect personeel in fte’s

Verklarende variabelen
Loonkosten per fte
Totaal aantal fte’s
Kosten inhuur externen
(x 1 000)
Outputindicatoren
Kernindicatoren
Tariefindex in reële termen t.o.v. 2012 (2012 =
100)
Aantal declarabele uren per fte en totaal

Aantal werkbare (w) en bruto (b)/netto (n)
beschikbare uren

Verklarende variabelen
Bedrijfsresultaat /
omzet (x 1 000)
Kwaliteitsindicatoren
Kernindicatoren
Klanttevredenheid
Doorlooptijd processen
Handelstransacties (H)
Verleningen (V)
Octrooien (O)
Gehonoreerde bezwaarschriften

Divisie NL OC:
Overige divisies:
Aantal klachten
Medewerker-tevredenheid

Verklarende variabelen
Ziekteverzuim %

2011
Stand
Slotwet

2012
Vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

1 825,3
343,9

1 676
283

1 332
235

1 095
217

1 006
210

999
210

999
210

€ 78 275
2 169,2

€ 80 181
1 959

€ 81 141
1 567

€ 79 370
1 312

€ 78 854
1 217

€ 78 811
1 209

€ 78 811
1 209

€ 54 697

€ 43 975

€ 26 669

€ 4 676

0

0

0

1 441/ 2,6
mln

100
1 448 /
2,4 mln

102,7
1 448 /
1,9 mln

104,6
1 448 /
1,6 mln

105,8
1 448 /
1,5 mln

105,9
1 448 /
1,4 mln

105,9
1 448 /
1,4 mln

2 040 w
1 671 b
1 579 n

2 040 W
1 671 B
1 579 N

2 040 W
1 671 B
1 579 N

2 040 W
1 671 B
1 579 N

2 040 W
1 671 B
1 579 N

2 040 W
1 671 B
1 579 N

2 040 W
1 671 B
1 579 N

€ 656
/ 255 181

€0
/ 246 589

€0
/ 216 584

€0
/ 187 527

€0
/ 176 768

€0
/ 176 022

€0
/ 176 022

7,5

≥7,5

≥7,5

≥7,5

≥7,5

≥7,5

≥7,5

92%
88%
100%
773
(30,3%
van het
totaal)

H: 90%
V: 95%
O: 100%

H: 90%
V: 95%
O: 100%

H: 90%
V: 95%
O: 100%

H: 90%
V: 95%
O: 100%

H: 90%
V: 95%
O: 100%

H: 90%
V: 95%
O: 100%

≤0,1%
≤25%
<25

≤0,1%
≤25%
<25

≤0,1%
≤25%
<25

≤0,1%
≤25%
<25

≤0,1%
≤25%
<25

≤0,1%
≤25%
<25

7,5

7,5

7,5

7,5

7,5

7,5

4,5%

4,5%

4,5%

4,5%

4,5%

4,5%

24
Geen
meting

5,1%

Toelichting
Voor Agentschap NL geldt een sterke focus op kostenbeheersing,
optimale benutting van schaaleffecten en zal daar waar mogelijk
Rijksbreed of binnen EL&I verband meeliften met aanbestedingen die
leiden tot een grotere doelmatigheid. Desondanks gaat het reële tarief
komende jaren naar verwachting stijgen. Een aantal kostencomponenten
zoals ondersteunend/indirect personeel en huisvesting neemt niet
evenredig af bij de forse daling van het opdrachtenpakket.
De tariefontwikkeling wordt weergegeven met behulp van een indexcijfer.
Het jaar 2012 wordt daarbij op 100 gesteld, de cijfers voor de overige jaren
geven de reële ontwikkeling van het tarief weer ten opzichte van het
basisjaar 2012. De reële tariefontwikkeling is de absolute tariefontwik-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

137

De baten-lastendiensten

keling, gecorrigeerd voor autonome loon- en prijsontwikkeling (op basis
van CPB-indexcijfers voor prijs (IMOC) en loonvoet sector overheid).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

138

De baten-lastendiensten

Agentschap Telecom (AT)
Profiel
De missie van Agentschap Telecom is:
Wij waarborgen de beschikbaarheid van moderne en betrouwbare
telecommunicatie in en voor Nederland.
Agentschap Telecom is zowel beleidsuitvoerder als toezichthouder in het
werkgebied van het elektronisch communicatiedomein. Daarnaast is het
agentschap toezichthouder op de informatie-uitwisseling inzake ondergrondse netten.
Agentschap Telecom hanteert in zijn werk een drietal richtinggevende
prioriteiten: Agentschap Telecom wil een partner zijn in beleid, wil een
gezaghebbend toezichthouder zijn en wil een inspirerende werkomgeving
bieden. De hoofdprocessen bestaan uit het verwerven, toewijzen,
beschermen van frequentieruimte en het uitvoeren van het nationale
antennebeleid.
Begroting van baten-lasten voor het jaar 2013
Bedragen x € 1 000

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
materieel
– waarvan apparaat ICT
immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

2011
Slotwet

2012
Vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

11 885
58
19 803
249
4
295
32 294

12 493
86
19 256
20
0
100
31 955

13 593
11
19 052
16
0
135
32 807

13 035
11
18 963
9
0
135
32 153

12 835
0
18 979
2
0
185
32 001

12 765
0
19 011
0
0
185
31 961

12 700
0
18 996
0
0
185
31 881

19 200
17 250
1 570
9 239
1 032
–
73

19 650
17 750
1 900
9 903
1 000
–
57

18 936
18 485
451
11 721

18 545
18 103
442
11 721

18 556
17 669
886
11 721

18 532
17 647
885
10 971

18 478
17 596
882
10 971

2 074
42

2 074
29

2 074
21

2 074
15

2 074
0

2 345
378
66
116
116
0
31 039

2 295
316
0
50
50
0
31 955

1 979

1 979

1 979

1 979

1 979

0
75
75
0
32 753

0
65
65
0
32 339

0
50
50
0
32 327

450
50
50
0
31 997

450
50
50
0
31 928

1 255

0

54

– 186

– 326

– 36

– 47

Toelichting
De effecten van de taakstelling Rutte zijn verwerkt in de begroting.
De ingecalculeerde verliezen komen ten laste van de post Te verrekenen
met vergunninghouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

139

De baten-lastendiensten

Baten
Omzet moederdepartement
Bedragen x € 1 000

Structurele bijdrage moederdepartement
DGETM: Juridische procedures
DGETM: Antennebeleid
DGETM: Beleidsvoorbereiding en -evaluatie
DGETM: Aanpak interferentie
DGETM: Compensatie vergunningvrij
DGB&I: Uitvoering wet Ruimtevaartactiviteiten
Subtotaal
SG: Repressieve handhaving
SG: Bevoegd aftappen
SG: Dataretentie
SG: Wet informatie-uitwisseling Ondergrondse
netten
SG: New Regulatory Framework
SG: Toezicht Ruimtevaart
SG: Compensatie vergunningvrij
Subtotaal
Subtotaal structurele bijdrage
Incidentele bijdragen
DGETM: Projecten
Subtotaal projecten DGETM
Taakstelling Rutte
Totaal omzet moederdepartement

2011
Slotwet

2012
Vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

886
903
1 189
11
2 389
82
5 460

769
803
1 054
37
2 127
40
4 830

926
829
1 088
39
2 388
141
5 411

926
829
1 088
39
2 388
141
5 411

926
829
1 088
39
2 388
141
5 411

926
829
1 088
39
2 388
141
5 411

926
829
1 088
39
2 388
141
5 411

996
444
573

1 231
556
855

1 253
580
871

1 253
580
871

1 253
580
871

1 253
580
871

1 253
580
871

1 286
58
49
863
4 269
9 729

1 214
764
56
1 194
5 870
10 700

1 347
766
227
1 272
6 316
11 727

1 347
766
227
1 272
6 316
11 727

1 347
766
227
1 272
6 316
11 727

1 347
766
227
1 272
6 316
11 727

1 347
766
227
1 272
6 316
11 727

2 156
2 156

1 793
1 793

11 885

12 493

2 438
2 438
– 572
13 593

2 438
2 438
– 1 130
13 035

2 438
2 438
– 1 330
12 835

2 438
2 438
– 1 400
12 765

2 438
2 438
– 1 465
12 700

Structurele bijdragen
De omzet van het moederdepartement bestaat voor een groot deel uit een
bijdrage in de kosten die volgens het vigerende tarievenbeleid niet aan
derden mogen worden doorberekend, namelijk de kosten van juridische
procedures en van repressieve handhaving. Verder bestaat de structurele
bijdrage uit een bijdrage voor de kosten die verband houden met de
uitvoering van het antennebeleid en beleidsvoorbereiding en –evaluatie,
bevoegd aftappen, uitvoering van en toezicht op de wet Ruimtevaartactiviteiten, New Regulatory Framework (NRF), de Wet informatie-uitwisseling
ondergrondse netten en de bewaarplicht voor telecommunicatiegegevens
(dataretentie). Tenslotte is er een bijdrage ter compensatie van omzetderving als gevolg van vergunningvrije toepassingen.
Agentschap Telecom ontvangt incidentele bijdragen voor kosten die
worden gemaakt voor verdelingsprojecten in opdracht van het
Directoraat-Generaal Energie, Telecom en Mededinging (DGETM).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

140

De baten-lastendiensten

Omzet overige departementen
Bedragen x € 1 000
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Slotwet

Begroting

Voormalig VWS / RIVM: kennisplatform
EMV&G
Voormalig VROM: Hoogspanningslijnen

57
1

86
0

11
0

11
0

0
0

0
0

0
0

Totaal omzet overige departementen

58

86

11

11

0

0

0

Voor 2013 wordt omzet overige departementen verwacht voor de
deelname van Agentschap Telecom aan de fora wetenschap en communicatie van het Kennisplatform Elektromagnetische Velden (EMV).
Omzet derden
Bedragen x € 1 000

Productcategorie
Vaste verbindingen
Mobiele communicatie
Mobiele openbare telecommunicatienetwerken
Radiodeterminatie
Radiozendamateurs
Omroep
Overige/Verlengingen
Examens
Afgifte verklaringen, keuringen en erkenningen
Randapparatuur
Afnemerscategorie
Defensie
Korps Landelijke Politiediensten
BZK (C 2000)
Satellite Operators
Caribisch Nederland
Europese Unie / project E3
Verenigd Koninkrijk / OFCOM
Totaal omzet derden

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

2 981
5 004

3 489
4 674

3 260
4 718

3 260
4 718

3 260
4 718

3 260
4 718

3 260
4 718

1 511
65
5
5 229

1 593
37
5
5 352
37
149
6
2 000

1 912
60
5
5 152
151
149
4
1 701

1 912
60
5
5 177
37
149
4
1 701

1 912
60
5
5 193
37
149
4
1 701

1 912
60
5
5 225
37
149
4
1 701

1 912
60
5
5 210
37
149
4
1 701

1 284
139
46
539
831
4
7

1 284
139
46
445

1 284
139
46
471

1 284
139
46
471

1 284
139
46
471

1 284
139
46
471

1 284
139
46
471

19 803

19 256

19 052

18 963

18 979

19 011

18 996

140
4
2 014

Rentebaten
Over het saldo op de rekening-courant en deposito’s bij het Ministerie van
Financiën ontvangt Agentschap Telecom rente. Deze begroting gaat uit
van een rentepercentage op deposito’s van 0,3% op gemiddeld circa € 5
mln gedurende het jaar. Voor een saldo op de rekening-courant is de rente
0%.
Bijzondere baten
Voor 2013 is rekening gehouden met een bedrag van € 0,135 mln voor de
baten die volgen uit het uitlenen van personeel, door te belasten
huisvestingskosten en het afstoten van materieel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

141

De baten-lastendiensten

Lasten
Personele kosten
De verwachte gemiddelde bezetting voor 2013 is 256 fte, waarvan 251,5
fte ambtelijk personeel. De gemiddelde totale personeelskosten zijn € 70
548 per fte in 2013. De loonkosten per ambtelijke fte worden geraamd op
€ 70 000. De gemiddelde kosten voor niet-ambtelijk personeel zijn begroot
op € 101 585 per fte.
Materiële kosten
De huisvestingskosten bedragen in 2013 circa € 2,2 mln.
In de periode 2013 tot en met 2015 wordt een vergunningverleningssysteem gebouwd om het huidige te vervangen. De business case voor
deze vervanging moet nog worden opgesteld. De baten van deze
vervanging komen ten gunste van de vergunninghouders.
Rentelasten
De rente betreft de vergoeding die Agentschap Telecom betaalt voor
leningen bij het Ministerie van Financiën om investeringen in vaste activa
te financieren. Uitgangspunt is een rentepercentage van gemiddeld 2,6%
voor de toekomstige langlopende leningen.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten voor materiele activa zijn gelijk aan 2012. Voor
immateriële activa zullen de afschrijvingskosten toenemen door
vervanging van het vergunningverleningssysteem. Hiervoor geldt een
afschrijvingstermijn van 5 jaar.
Dotaties voorzieningen
Voor 2013 is de dotatie voorzieningen dubieuze debiteuren € 75 000.
Saldo van baten lasten
Voor 2013 is een positief resultaat van € 54 000 ingecalculeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

142

De baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht 2013
Bedragen x € 1 000

1.

2.
3a
3b
3.
4a
4b
4c
4d
4.
5.

Rekening courant RHB op 1 januari +
stand depositorekeningen (incl.
deposito)
Totaal operationele kasstroom
– totaal investeringen
+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
– eenmalige uitkeringen aan moederdepartement
+ eenmalige stortingen door moederdepartement
– aflossingen op leningen
+ beroep op leenfaciliteit
totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
2013 stand depositorekeningen
(=1+2+3+4)
(*noot: maximale roodstand € 0,5 mln)

2011
Slotwet

2012
Vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

12 128
– 1 651
– 1 587
0
– 1 587

6 986
2 345
– 3 000
0
– 3 000

6 523
2 108
– 3 250
0
– 3 250

5 414
1 858
– 3 250
0
– 3 250

3 104
1 703
– 3 250
0
– 3 250

824
2 443
– 2 500
0
– 2 500

95
2 432
– 2 500
0
– 2 500

– 643

– 62

0

– 647

– 535

– 474

– 166

0
– 530
0
– 1 173

0
– 530
0
– 592

469
– 436
0
33

0
– 271
0
– 918

0
– 198
0
– 733

0
– 198
0
– 672

0
0
0
– 166

7 717

5 739

5 414

3 104

824

95

– 139

Het kasstroomoverzicht geeft een analyse van de liquiditeitsontwikkeling.
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten, gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in de voorzieningen
en het werkkapitaal.
Investeringskasstroom
In 2013 verwacht Agentschap Telecom € 1,75 mln te investeren in
materiële vaste activa. Deze investeringen betreffen voornamelijk
elektronische apparatuur en kantoorinventaris. Daarnaast is de investering
in immateriële activa € 1,5 mln en betreft vervanging van het vergunningverleningssysteem.
Financieringskasstroom
De aflossing van de leningen, variërend van 4 tot 10 jaar, zal circa € 0,4
mln bedragen in 2013. Vanaf 2013 zal AT een beroep op de leenfaciliteit
doen om de investeringen te financieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

143

De baten-lastendiensten

Overzicht doelmatigheidsindicatoren voor het jaar 2013
Overzicht
doelmatigheidsindicatoren

Inputindicatoren
Kernindicatoren
Verhouding
direct/indirect (in
fte)
Verklarende
variabele
kernindicatoren
Personeelskosten
per fte
Totaal aantal fte’s
(excl externe
inhuur)
Kosten inhuur
externen
(PAO-definitie; x
€ 1 000)
Outputindicatoren
Uurtarief
(wijziging in reële
termen)
Aantal declarabele uren (per
fte en totaal)
Aantal werkbare
/beschikbare
uren:
– werkbare uren
– bruto
beschikbare uren
– netto
beschikbare uren
Verklarende
variabelen
Bedrijfsresultaat
(x € 1 000)
Omzet
Kwaliteitsindicatoren
Kernindicatoren
Klanttevredenheid:
• doelgroep hoog
belang
• doelgroep
midden belang
• doelgroep laag
belang
Doorlooptijd
primaire
processen:
Vergunningaanvragen 95%
binnen

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

Begroting
2013

Begroting
2014

Begroting
2015

Begroting
2016

Begroting
2017

175,5 / 94,5

200 / 73,6

184 / 72

181 / 70

180 / 70

180 / 69

180 / 68

€ 71 111

€ 69 446

€ 70 422

€ 70 548

€ 70 548

€ 71 105

€ 71 105

246,0

254,7

251,5

246,3

240,4

240,1

239,4

€ 1 570

€ 1 900

€ 451

€ 442

€ 886

€ 885

€ 882

0,00%

0,00%

1 453/1 667

8 weken
6 weken
4 weken
2 weken

1 836

1 836

1 836

1 836

1 836

1 836

1 836

1 667

1 667

1 660

1 667

1 667

1 667

1 667

1 588

1 588

1 581

1 588

1 588

1 588

1 588

1 255
32 294

0
31 955

54
32 807

– 186
32 153

– 326
32 001

– 36
31 961

– 47
31 881

niet in
2011
niet in
2011
niet in
2011

niet in
2012
niet in
2012
niet in
2013

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

≥7

96%
–
–
–

95%
85%
60%
35%

95%
85%
60%
35%

95%
85%
60%
35%

95%
85%
60%
35%

95%
85%
60%
35%

95%
85%
60%
35%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

144

De baten-lastendiensten

Overzicht doelmatigheidsindicatoren

Reactietijd storingsklachten
Klachten van levensbelang ≤ 4 uur
Klachten van maatschappelijk
belang ≤ 12 uur
Klachten van individueel belang ≤ 3
werkdagen
Gegrond verklaarde bezwaarschriften aantal

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

Begroting
2013

Begroting
2014

Begroting
2015

Begroting
2016

Begroting
2017

norm
100%

98%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

98%

95%

98%

98%

98%

98%

98%

98%

80%

99%

98%

90%

90%

90%

90%

90%

norm
≤ 5%

21
11,3%
7
niet in
2011

≤ 5%
≤7

≤ 5%
≤7

≤ 5%
≤7

≤ 5%
≤7

≤ 5%
≤7

≤ 5%
≤7

≥ 7,0

≥ 7,0

≥ 7,0

≥ 7,0

≥ 7,0

≥ 7,0

≤ 4,1%

≤ 4,1%

≤ 4,1%

≤ 4,1%

≤ 4,1%

≤ 4,1%

Aantal klachten
Medewerkertevredenheid
Verklarende variabelen
Ziekteverzuim

≤ 4,3%

4,6%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

145

De baten-lastendiensten

Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
Profiel
De Dienst ICT Uitvoering (DICTU) is binnen het Ministerie van EL&I
verantwoordelijk voor het leveren van ICT services en -ondersteuning aan
alle onderdelen van het ministerie. Daarnaast levert de DICTU ondersteuning aan enkele aan het ministerie aanverwante PBO’s en ZBO’s.
De missie van DICTU luidt: «De Dienst ICT Uitvoering draagt bij aan het
succes van EL&I door te zorgen voor betrouwbare, gestandaardiseerde en
kostenefficiënte ICT services die de bedrijfsprocessen van EL&I optimaal
ondersteunen».
DICTU levert aan haar opdrachtgevers de volgende ICT services:
• Applicatiebeheer en ontwikkeling;
• Inrichting en beheer van werkplekken;
• Beheer van de technische infrastructuur.
Bij het opstellen van de begroting 2013 en verder zijn de volgende
uitgangspunten gehanteerd:
• De taakstelling Rutte en de oploop is verwerkt in de begroting.
• De EL&I-brede ICT, zoals kantoorautomatisering en infrabeheer zijn
inmiddels volledig ondergebracht bij DICTU en is verwerkt in de
begroting. In het najaar van 2012 wordt ook de dienstspecifieke ICT
van het kerndepartement en AgNL ondergebracht bij DICTU. Het
budgettaire effect hiervan kon nog niet meegenomen worden in deze
begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

146

De baten-lastendiensten

Begroting van baten-lastendienst voor het jaar 2013
Bedragen x € 1 000

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
materieel
– waarvan apparaat ICT
immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

106 822
73
4 935
453
200
11 900
124 383

110 920
376
0
0
0
0
111 296

135 608
376
0
0
0
0
135 984

134 108
376
0
0
0
0
134 484

133 508
376
0
0
0
0
133 884

133 238
376
0
0
0
0
133 614

132 978
376
0
0
0
0
133 354

50 688
14 127
1 419
59 416
31 272
2 885
844

44 059
17 997
1 800
57 649
25 197
3 601
1 000

54 948
19 899
1 800
66 077
35 600
3 650
1 000

53 448
19 899
1 800
66 077
35 600
3 650
1 000

52 848
19 899
1 800
66 077
35 600
3 650
1 000

52 848
19 899
1 800
66 077
35 600
3 650
1 000

52 848
19 899
1 800
66 077
35 600
3 650
1 000

2 959

3 146

6 203

5 442

8 518
8 518
5 442

8 518
8 518
5 442

8 518
8 518
5 442

8 518
8 518
5 442

8 518
8 518
5 442

0
3 939
124 049

0
0
111 296

0
0
135 984

0
0
134 484

0
0
133 884

0
0
133 614

0
0
133 354

334

0

0

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

Baten
Omzet moederdepartement
DICTU levert ICT gerelateerde diensten aan de EL&I organisatie. Deze
diensten variëren van hardware ten behoeve van de werkplek tot
projectleiding voor een ontwikkelingstraject.
Opbrengsten worden gegenereerd door de producten en/of uren die
DICTU levert te vermenigvuldigen met de vigerende tarieven of worden
op basis van fixed price afgegeven. In de doelmatigheidsparagraaf zijn de
begrote aantallen producten en/of uren vermeld.
De verdeling per productgroep wordt in onderstaande tabel weergegeven.
Bedragen x € 1 000

Werkplekservices
Infrabeheer
Applicatieservices
Overige omzet
Totaal

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

23 286
22 313
48 900
12 323
106 822

21 792
20 884
57 235
11 009
110 920

29 700
23 600
50 150
32 158
135 608

29 700
23 600
48 260
32 548
134 108

29 700
23 600
48 260
31 948
133 508

29 700
23 600
48 260
31 678
133 238

29 700
23 600
48 260
31 418
132 978

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

147

De baten-lastendiensten

Ten opzichte van 2012 is op totaalniveau sprake van een stijging van € 25
mln. Deze stijging is het gevolg van het onderbrengen van de werkplekservices en infrabeheer van voormalig EZ bij DICTU. Dit in het kader van
de fusie van EL&I.
Daarnaast is een – budgetneutrale – verschuiving zichtbaar tussen
onderdelen, waardoor met name de overige omzet een stijging laat zien.
Dit als gevolg van een aanpassing in de kostprijssystematiek van DICTU,
waarbij de opslag voor overhead en kwaliteitsborging uit de tarieven is
gehaald. Deze kosten worden vanaf 2012 apart bij opdrachtgevers in
rekening gebracht en verantwoord als overige omzet.
Lasten
Personeelskosten
De verwachte gemiddelde bezetting voor 2013 is 494 fte, waarvan 274 fte
ambtelijk personeel. De gemiddelde totale personeelskosten
zijn € 106 950 per fte in 2013. De loonkosten per ambtelijke fte worden
geraamd op € 72 530. De gemiddelde kosten voor niet-ambtelijk
personeel zijn begroot op € 150 202 per fte.
DICTU is naar zijn aard een regieorganisatie. Dit betekent dat voor
specifieke ICT-kennis een beroep op de markt wordt gedaan. Dit verklaart
de mix ambtelijk / inhuur. Voor 2013 is € 1,8 mln aan externe inhuur
begroot conform de Rijksbreed gehanteerde definitie van inhuur
opgesteld door BZK.
Strategische en kwetsbare functies binnen de organisatie worden wel
zoveel mogelijk door ambtelijk personeel bezet.
Materiële kosten
De materiele kosten DICTU hebben betrekking op de kosten van kantoorautomatisering (werkplekken), huisvesting, opdrachten in de markt
uitgezet en directe doorbelastingen aan opdrachtgevers.
• Onder de ICT-kosten apparaat zijn begrepen het materieel deel van de
kosten werkplekken (€ 20,6 mln) en de kosten van diverse contracten
op het gebied van beheer en onderhoud infrasystemen (€ 15,0 mln).
• Onder bijdrage SSO is begrepen de bijdrage huisvestingkosten € 3,5
mln en de bijdrage aan P-direkt (€ 0,15 mln).
Het overige deel van de materiele kosten (€ 26,7 mln) houdt met name
verband met de ICT die ingezet wordt ter ondersteuning van het primair
proces en directe doorbelastingen aan opdrachtgevers.
Rentelasten
De rentelasten hebben betrekking op de financiering van de vaste activa
via leningen.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten worden begroot op € 13,9 mln, onderverdeeld in
€ 5,4 mln voor immateriële vaste activa en € 8,5 mln voor materiële vaste
activa. Onder ICT apparaat is begrepen de afschrijving op hardware.
De afschrijvingen vinden lineair plaats en zijn gebaseerd op de historische
aanschafwaarde. Afschrijvingstermijnen variëren tussen de 4 en 5 jaar
afhankelijk van de activa categorie. De stijging in de afschrijvingskosten
ten opzichte van 2012 is toe te schrijven aan de overname van de
werkplekken en het infrabeheer van voormalig EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

148

De baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht over het jaar 2013
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening courant RHB 1 januari 2013
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
–/– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
–/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
2013 stand depositorekeningen
(=1+2+3+4)

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

1 120
17 383
– 15 188

4 846
3 742
– 8 588
0
– 8 588

0
10 387
– 10 387

0
10 387
– 10 387

0
10 387
– 10 387

0
10 387
– 10 387

0
10 387
– 10 387

– 10 387

– 10 387

– 10 387

– 10 387

– 10 387

– 15 188

0

– 8 396
9 927
1 531

0
– 8 588
8 588
0

– 10 387
10 387
0

– 10 387
10 387
0

– 10 387
10 387
0

– 10 387
10 387
0

– 10 387
10 387
0

4 846

0

0

0

0

0

0

Toelichting
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten, gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in het werkkapitaal.
Investeringskasstroom
De voor 2013 geraamde investeringen (€ 10,4 mln) hebben voornamelijk
betrekking op investeringen in het ICT-domein. Met name infrastructuur
(€ 5 mln) en vernieuwing generieke applicaties (5 mln).
Financieringskasstroom
De aflossing op de leningen is gelijk aan de afschrijvingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

149

De baten-lastendiensten

Overzicht doelmatigheidsindicatoren voor het jaar 2013
Omschrijving

1. Kostprijzen per
product (groep)
a. Basistarief werkplek (gemiddeld p. st. x €)
b. Aantal Werkplekken
c. Infrastructuur (x € 1 000)
d. Productieve uren (norm 85% 2013 e.v.)
2. Tarieven/uur
a. Senior medew. (ontwikkeling)
b. Medior medew. (bouw)
c. Junior medew. (test en beheer)
3. Omzet per prod.groep (pxq)
A. Werkplekservices
B. Infrastructuur
C. Applicatieservices incl. outsourcing
D. Ontwikkeling incl. detachering
E. Overige omzet
Totaal
4. gem. bezetting FTE-totaal (excl. externe
inhuur)
5. Saldo baten en lasten

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

2 420
8 900
21 214
640 000
(82%)

2 337
9 325
20 884
654 000
(77,5 %)

1 610
13 509
23 600
793 367
(85,0%)

1 610
13 509
23 600
793 367
(85,0%)

1 610
13 509
23 600
793 367
(85,0%)

1 610
13 509
23 600
793 367
(85,0%)

1 610
13 509
23 600
793 367
(85,0%)

133
108
98

133
108
98

105
90
80

105
90
80

105
90
80

105
90
80

105
90
80

23 286
22 313
18 352
30 548
17 332
111 831

21 792
20 884
21 680
35 555
11 323
111 296

29 700
23 600
12 350
36 800
33 534
135 984

29 700
23 600
12 350
34 910
33 924
134 484

29 700
23 600
12 350
34 910
33 324
133 884

29 700
23 600
12 350
34 910
32 054
133 614

29 700
23 600
12 350
34 910
31 794
133 354

275
0,3%

225
0,0%

314
0,0%

314
0,0%

314
0,0%

314
0,0%

314
0,0%

Toelichting
1. kostprijzen en productgroepen
De ontwikkeling van de cijfers houdt een direct verband met de fusie
EL&I. DICTU beheert nu alle werkplekken en infra voor heel EL&I.
2. Tarieven per uur
Eind 2011 is besloten tot een herziening van de kostprijssystematiek
bij DICTU. De opslag voor overhead en kwaliteitsborging die in de
tarieven zat is hieruit gehaald. Dat verklaart de daling van de
uurtarieven. De kosten voor overhead en kwaliteitsborging worden in
het vervolg apart in rekening gebracht als overige omzet.
3. Omzet per productgroep
De stijging van werkplekservice en infrastructuur wordt verklaard
door de overname van deze taken van voormalig EZ-diensten.
Daarnaast is sprake van een verschuiving van producten naar overige
omzet als gevolg van het herziene kostprijsmodel DICTU (zie
onderdeel 2).
4. Gemiddelde bezetting
De ontwikkeling van het aantal fte’s ambtelijk hangt grotendeels
samen met de overname van taken van voormalig EZ-diensten. Hier
staat een vergelijkbare daling bij deze diensten tegenover.
Kwaliteitsindicatoren
In onderstaande tabel is het overzicht van de kwaliteitsindicatoren
opgenomen.
Omschrijving

Kwaliteitsindicatoren
A. Beschikbaarheid
B. Afhandelsnelheid

2011
Slotwet

2012
Vastgestelde
Begroting

2013

2014

2015

2016

2017

98 %
85 %

98 %
85 %

98 %
85 %

98 %
85 %

98 %
85 %

98 %
85 %

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

150

De baten-lastendiensten

Toelichting
A. Beschikbaarheid
Het beschikbaarheidpercentage is het percentage van de tijd dat de
applicatie voor de klant in de openingstijden benaderbaar is. Bij de
opdracht verlening zijn met de verschillende opdrachtgevers van DICTU
afspraken gemaakt over het beschikbaarheidniveau. Deze afspraken
worden vastgelegd in het Service Level Agreement met de klant. Waarna
maandelijks gerapporteerd wordt aan de klant.
B. Afhandelsnelheid
Het streven is dat 85% van de meldingen door de gebruikers binnen de
geldende normtijden worden opgelost. De geldende normtijden zijn
vastgelegd in het Service Level Agreement met de klant. 100% wordt op
dit moment niet gehaald, omdat DICTU op onderdelen afhankelijk is van
externe servicedesks. Om de betrouwbaarheid naar de toekomst te
verbeteren, overweegt DICTU om weer te gaan werken met één interne
servicedesk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

151

De baten-lastendiensten

Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Profiel
Dienst Landelijk Gebied (DLG) werkt vandaag aan het landschap van
morgen. Als publieke organisatie met kennis van het landelijk gebied,
zorgt DLG dat beleid wordt uitgevoerd. Wonen, werken en recreëren in
een mooi en duurzaam ingericht Nederland. Met waardevolle natuur,
ruimte voor water en gezonde landbouw. Daar zet DLG zich voor in,
samen met bewoners, overheden en belanghebbenden. Van ontwerp tot
realisatie.
Al meer dan 75 jaar draagt DLG bij aan het realiseren van samenhang en
ontwikkeling in het landelijk gebied. Dat doet DLG in projecten voor
bestuurlijke opdrachtgevers van alle overheden: provincies, Rijk,
waterschappen en gemeenten.
Wie in het landelijk gebied loopt, fietst, vaart of rijdt, komt al snel terecht
in een van de projecten waar DLG bij betrokken is. In veel gevallen gaat
het om integrale gebiedsontwikkeling, waarbij ecologische, economische
en sociale functies zo veel mogelijk worden gecombineerd. Bijvoorbeeld
de combinatie van rendabele landbouw met agrarisch natuurbeheer.
Door doelen te koppelen, kunnen deze in veel gevallen goedkoper, sneller,
slimmer en duurzamer worden gerealiseerd. Dat doet DLG in opdracht
van en samen met overheden, bewoners, bedrijfsleven en andere
belanghebbenden. Want alleen door verbindingen te leggen en binnen
gebieden samen op te trekken, kunnen breed gedragen oplossingen van
de grond komen die ook echt kans van slagen hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

152

De baten-lastendiensten

Begroting van baten-lastendienst voor het jaar 2013
Bedragen x € 1 000

Baten
Omzet moederdepartement
Bijzondere bijdrage moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
materieel
– waarvan apparaat ICT
immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

107 432
7 000
10 347
11 603
14
104
0
136 500

85 900
0
5 791
14 205
50
0
0
105 946

71 428
0
11 876
11 876
50
0
0
95 230

57 217
0
10 721
10 721
50
0
0
78 710

50 796
0
10 733
10 733
50
0
0
72 312

48 696
0
10 737
10 737
50
0
0
70 219

46 600
0
11 755
11 755
50
0
0
70 160

79 830
78 724
1 028
36 598
38
6 730
348

73 232
72 732
500
33 094
50
6 996
420

61 700
61 200
500
29 360
50
8 330
170

49 520
49 020
500
27 660
50
7 478
130

43 886
43 386
500
27 026
50
6 903
100

42 629
42 129
500
26 240
50
6 592
100

42 594
42 094
500
26 217
50
6 504
100

1 267

1 200

2 625

1 000

1 000
0
500

1 000
0
400

1 000
0
300

1 000
0
250

1 00
0
250

15 374
0
136 042

0
0
108 946

0
0
92 730

0
0
78 710

0
0
72 312

0
0
70 219

0
0
70 160

458

– 3 000

2 500

0

0

0

0

Algemene toelichting
De opbrengsten van EL&I nemen in 2013 met € 14,5 mln af. Desondanks
kan DLG bij een – aan 2012 – gelijk tarief van € 108,50 een positief
resultaat boeken van € 2,5 mln.
DLG realiseert in 2013 € 23,7 mln van zijn omzet uit opdrachten van
andere departementen en derden. Dit is een zeer ambitieuze doelstelling
in relatie tot de € 17,9 mln (exclusief additionele opbrengsten) die DLG in
2011 heeft omgezet. In 2011 had DLG te kampen met vraaguitval op de
opdrachten voor derden, waaronder provincies, gemeenten en waterschappen. Dit werd met name veroorzaakt doordat er in de loop van 2011
nog afspraken moesten worden gemaakt tussen Rijk en provincies over de
decentralisatie van het natuurbeleid en herijking van de EHS. Provincies
hebben in afwachting van de besluitvorming hierover minder opdrachten
aan DLG verstrekt.
DLG streeft er naar om de komende jaren het tarief gelijk te houden aan
het huidige tarief van € 108,50. In de meerjarenbegroting is DLG
uitgegaan van een loonstijging van 0% en een prijsstijging van 2,5%. De
omzet is berekend op basis van de beschikbare middelen op de EL&I
begroting en een inschatting van de urenportefeuille voor betaalde
opdrachten. De omzet is berekend op het aantal uren maal gemiddeld
tarief van € 108,50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

153

De baten-lastendiensten

Baten
De omzet van het moederdepartement zijn gebaseerd op de door EL&I
gestelde kaders die voor DLG – na invulling van de taakstelling van het
kabinet Rutte – in 2013 en verder resteren.
De begrote omzet overige departementen bestaat hoofdzakelijk uit een
bijdrage van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. De omzet derden
betreffen met name bijdragen provincies, gemeenten en waterschappen
en ZBO’s. De opbrengsten zijn gebaseerd op de prognose van uren die
DLG de komende jaren verwacht te kunnen maken voor overige departementen en derden.
Rentebaten
DLG ontvangt rente op het saldo rekening-courant gelijk aan de Euribor
minus 1%. Momenteel schommelt de stand van de Euribor nog steeds om
en rond de 1%. DLG verwacht maximaal € 50 000 aan rentebaten te
realiseren.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten voor 2013 zijn gebaseerd op een gemiddelde
bezetting van 900 fte. De gemiddelde loonsom per fte bedraagt € 68 000.
In de begroting is uitgegaan van een loonstijging van 0%.
DLG heeft de afgelopen jaren de kosten op externe inhuur fors weten te
verlagen. Voor 2013 wordt uitgegaan van € 0,5 mln aan kosten ten
behoeve van inhuur. De inhuur bedraagt minder dan 1% van de totale
begrote salariskosten. De gemiddelde loonsom per externe fte bedraagt
gemiddeld € 100 000.
Materiële kosten
De materiële kosten nemen ten opzichte van de begroting van 2012 af als
gevolg van de afstoot van huisvesting en lagere fte gerelateerde kosten,
waaronder bureaukosten en opleidingskosten. De materiële kosten
bestaan voor ruim € 10 mln uit huisvestingskosten en huisvestingsgerelateerde kosten, zoals servicekosten en beveiliging.
De kosten voor de Shared Service Centers (SSO’s) hebben betrekking op
het beheer van ICT € 7,8 mln en het Personeelservice Center € 0,5 mln.
Voor personeelsgerelateerde kosten is € 3 mln begroot voor reiskosten en
€ 2 mln voor kantoor- en opleidingskosten.
Rentelasten
De rentelasten zijn gebaseerd op de uitstaande en nog af te roepen
leningen ter financiering van investeringen in materiële en immateriële
vaste activa. DLG heeft de afgelopen jaren de investeringen teruggebracht
waardoor minder leningen nodig zijn en de rentelasten na 2012 afnemen.
In 2013 heeft DLG minder dan € 7,0 mln aan kort- en langlopende
leningen open staan. De gemiddelde rentepercentages van de leningen
liggen tussen 2,81% en 3,77%.
Afschrijvingskosten
De investeringen in inventaris en verbouwingen nemen af waardoor ook
de afschrijvingskosten op materiële vaste activa afnemen tot € 1,0 mln
per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

154

De baten-lastendiensten

De afgelopen jaren zijn een aantal afwaarderingen op de immateriële
vaste activa doorgevoerd en de investeringen in systeemvernieuwing
gemaximeerd tot € 1,0 mln waardoor de afschrijvingskosten neerwaarts
voor 2013 kunnen worden bijgesteld naar € 0,5 mln per jaar.
De (im)materiële vaste activa worden als volgt afgeschreven:
• Computer software 4 jaar;
• Overige immateriële vaste activa 4 jaar;
• Installaties en verbouwingen 10 jaar;
• Inventaris 7 jaar;
• Vervoermiddelen 5 jaar;
• Overige materiële vaste activa 3 jaar.
Dotaties aan voorzieningen
DLG heeft de afgelopen jaren een aanzienlijk deel van haar omzet (circa
25%) uit opdrachten voor andere departementen en derden gerealiseerd.
Het Organisatiebesluit gaat uit van de plaatsing van 1 000 fte in september
2012. Voor 2013 verwacht DLG voor 900 fte aan opdrachten te realiseren.
Het is mogelijk dat DLG bij onvoldoende afloop van het aantal fte een
nieuwe dotatie aan de reorganisatievoorziening moet treffen.
Saldo van baten en lasten
DLG verwacht dat het in 2013 met een tarief van € 108,50 een positief
resultaat van € 2,5 mln kan realiseren. Dit resultaat wil DLG inzetten om
een eventueel aanhoudende vraaguitval in de opdrachten voor derden op
te vangen. Een aanhoudende vraaguitval leidt tot minder omzet en als
gevolg daarvan mogelijk tot een nieuwe dotatie aan de reorganisatievoorziening. DLG zal het positief resultaat benutten om een deel van een
nieuwe dotatie aan de voorziening te bekostigen.
Kasstroomoverzicht over het jaar 2013
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening courant RHB 1 januari 2013
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
–/– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
–/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
2013 stand depositorekeningen
(=1+2+3+4)
(*noot: maximale roodstand € 0,5 mln)

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

8 824
19 780
840
169
– 672

10 299
2 200
1 575
0
– 1 575

10 383
1 500
2 140
0
– 2 140

10 378
1 400
2 190
0
– 2 190

10 485
1 300
2 190
0
– 2 190

10 550
1 250
2 190
0
– 2 190

10 770
1 250
2 190
0
– 2 190

0

0

0

0

0

0

0

0
3 333
2 776
– 557

0
2 116
1 575
– 541

0
1 505
2 140
635

0
1 293
2 190
897

0
1 235
2 190
955

0
1 030
2 190
1 160

0
985
2 190
1 205

27 376

10 383

10 378

10 485

10 550

10 770

11 035

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

155

De baten-lastendiensten

Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten, gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in de voorzieningen
en het werkkapitaal.
Investeringskasstroom
De komende jaren investeert DLG hoofdzakelijk nog in de vervanging en
verbetering van bestaande bedrijfssystemen, kantoorlocaties en vervoersmiddelen.
Financieringskasstroom
De aflossing op de leenfaciliteit neemt als gevolg van de lagere investeringen snel af. Het beroep op de leenfaciliteit is gelijk gesteld aan de
investeringsbegroting en conform het toegestane leenplafond. DLG streeft
er naar in de toekomst het beroep op de leenfaciliteit te beperken en waar
mogelijk investeringen zelf te financieren.
Overzicht doelmatigheidsindicatoren voor het jaar 2013
Omschrijving generieke deel

Kostprijzen per product (groep)
Tarieven
Tarieven/uur
Index in reële termen t.o.v. 2012 (2012 = 100)
Omzet* per produktgroep (€ x mln)
* excl. additionele opbrengsten
Verwerving en vervreemding grond
Exploitatie grond
Planvorming
Planuitvoering
Adviezen aanvragen
Uitvoeren subsidie regelingen
Adviezen algemeen en beleid
Informatieverstrekking
Totaal
FTE
Fte–totaal (excl. externe inhuur)
Personeelskosten per fte
Verhoudingen direct/indirect (excl. externe
inhuur)
Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten (% van totale baten)
Kwaliteit
Klanttevredenheid

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

€ 103,39
95

€ 108,50
100

€ 108,50
99

€ 108,50
98

€ 108,50
98

€ 108,50
97

€ 108,50
96

15,9
1,1
17,9
40,9
3,3
12,0
29,7
0,8
121,8

13,8
1,0
15,6
35,6
2,9
10,5
25,8
0,7
105,9

12,4
0,9
14,0
32,0
2,6
9,4
23,2
0,6
95,2

10,3
0,7
11,6
26,4
2,2
7,8
19,2
0,5
78,7

9,4
0,7
10,6
24,3
2,0
7,1
17,6
0,5
72,3

9,2
0,7
10,3
23,6
1,9
6,9
17,1
0,5
70,2

9,2
0,7
10,3
23,6
1,9
6,9
17,1
0,5
70,1

1 117
66 000

1 115
68 000

900
68 000

721
68 000

638
68 000

620
68 000

619
68 000

69,5/30,5

70,5/29,5

76,6/23,4

79,0/21,0

82,0/18,0

82,0/18,0

82,0/18,0

0,3%

– 2,8%

2,6%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

PM

–

7,3

–

Toelichting
• Tarieven: de referentie voor de index is het uurtarief 2012 (€ 108,50).
De reële tariefontwikkeling is de absolute tariefontwikkeling, gecorrigeerd voor autonome loon- en prijsontwikkeling (op basis van
CPB-indexcijfers voor prijs (IMOC) en loonvoet sector overheid). De
tarieven voor 2013 dalen reëel ten opzichte van 2012.
• Omzet per productgroep: De omzet per productgroep is de omzet
(exclusief. additionele opbrengsten) toegerekend naar het aandeel
facturabele uren per product.
• FTE-totaal (exclusief. externe inhuur): Geeft het aantal fte weer dat
DLG ultimo boekjaar (t) in dienst heeft.
• Personeelskosten per fte: De salariskosten per fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

156

De baten-lastendiensten

•

•
•

Verhouding direct/indirect (exclusief. Externe inhuur): Dit geeft de
verhouding aan tussen facturabele en niet facturabele uren per fte
(overhead) bij DLG.
Saldo van baten en lasten (%): Geeft de verhouding (in %) weer van de
totale lasten gedeeld door de totale baten per boekjaar (t).
Klanttevredenheid: De klanttevredenheid wordt eenmaal per twee jaar
door een onafhankelijk bureau gemeten onder opdrachtgevers en
stakeholders van DLG. DLG heeft in 2010 het cijfer 6,9 gekregen van de
stakeholders. Voor 2013 streeft het naar een 7,3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

157

De baten-lastendiensten

Dienst Regelingen (DR)
Profiel
Dienst Regelingen (DR) vormt samen met AgentschapNL (AgNL) binnen
EL&I het Directoraat-Generaal Uitvoering (DGU). Dienst Regelingen is
uitvoerder van met name landbouw- en natuurregelingen. EL&I is de
belangrijkste opdrachtgever van DR. Daarnaast streeft DR er actief naar
om met haar expertise op het gebied van de uitvoering van «Europese
regelingen» en als facilitair bedrijf bij crises, ook andere (overheids)opdrachten te verwerven. DR wil daarbij partner zijn voor opdrachtgevers
vanuit een transparante en zakelijke verhouding. De opdrachten van DR
betreffen met name:
• De uitvoering van EU-regelingen, verordeningen en verplichtingen;
• Identificatie en Registratie van dieren, percelen en bedrijven;
• Vergunningen en ontheffingen;
• Subsidieregelingen en financieringsregelingen;
• Het plattelandsontwikkelingsbeleid;
• Het mestbeleid;
• De crisisbestrijding.
Enerzijds gaat het om het uitvoeren van subsidieregelingen (bijvoorbeeld
de Bedrijfstoeslagregeling), waarbij de subsidieverkrijger «direct
voordeel» heeft bij de uitvoering. Anderzijds betreft het de uitvoering van
«regulerende regelingen» (bijvoorbeeld in het mestbeleid, dat gericht is
op het bereiken van milieudoelstellingen). Doelgroepen zijn met name
agrarische ondernemers, maar ook natuurbeschermingsorganisaties.
Uitgangspunten voor de begroting:
• De taakstellingen vanuit het kabinet Rutte zijn verwerkt in de begroting.
• De kosten die samenhangen met de stelselwijzigingen in het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het mestbeleid zijn nog niet verwerkt.
Gelet op de stand van zaken besluitvorming is dit prematuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

158

De baten-lastendiensten

Begroting van baten en lastendienst voor het jaar 2013
Bedragen x € 1 000
2011
2012
Slotwetvast-gestelde
begroting1

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
materiele kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
materieel
– waarvan apparaat ICT
immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

20132

2014

2015

2016

2017

156 171
2 003
15 002
38
0
0
173 214

112 586
2 983
19 882
50
0
0
135 501

127 531
2 100
15 000
10
0
0
144 641

120 977
2 100
15 000
10
0
0
138 087

113 522
2 100
15 000
10
0
0
130 632

108 742
2 100
15 000
10
0
0
125 852

107 742
2 100
15 000
10
0
0
124 852

100 555

65 449

28 468
56 488

57 535

949

562

71 012
63 590
7 422
60 104
0
39 631
589

71 985
62 597
9 388
55 216
0
37 649
561

69 120
61 934
7 186
50 667
0
35 767
512

67 833
61 934
5 899
46 435
0
33 979
434

67 833
61 934
5 899
47 567
0
32 280
312

509
0
14 105

492
0
11 463

446
0
12 490

399
0
9 926

352
0
9 981

261
0
10 889

140
0
9 000

0
0
172 606

0
0
135 501

0
0
144 641

0
0
138 087

0
0
130 632

0
0
125 852

0
0
124 852

608

0

0

0

0

0

0

1
Vanwege de vorming van EL&I is de omzet voor het voormalige Ministerie van EZ ook onder de omzet moederdepartement meegenomen. Dit is
zowel voor 2011 als de begroting 2012 en verder gedaan.
2
De omzet moederdepartement 2013 is inclusief € 10 mln uitvoeringskosten SNL.

Omzet moederdepartement
De omzet moederdepartement is gebaseerd op de reguliere opdracht, na
correctie voor de taakstelling Rutte en de besparing als gevolg van het
bedrijfsplan Dienst Regelingen. De mate waarin deze besparingen
gerealiseerd kunnen worden, is voor een deel afhankelijk van te nemen
beleidsmatige besluiten, zoals het vereenvoudigingen van de SNL en het
op termijn volledig digitaliseren van het aanvraag- en uitvoeringsproces.
Het definitieve opdrachtenpakket zal in het najaar van 2012 aan DR
verstrekt worden.
De drie grootste clusters van regelingen die DR in opdracht van het
moederdepartement uitvoert zijn het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB), het mestbeleid en het Subsidiestelsel Natuur en Landschapsbeheer
(SNL). In de paragraaf over de doelmatigheid van DR worden de uitvoeringskosten hiervan nader toegelicht. Daarnaast worden nog diverse
kleinere regelingen uitgevoerd, zoals de regelingen die onder de Regeling
Landbouwsubsidies (RLS) vallen.
De komende jaren zullen het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het
mestbeleid een herziening ondergaan. De impact van deze ontwikkelingen
voor de uitvoering kan gelet op de status van de besluitvorming nog niet
meegenomen worden in deze begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

159

De baten-lastendiensten

Omzet overige departementen
De omzet overige departementen heeft betrekking op de uitvoering van
regelingen in opdracht van onder meer de Ministeries van Veiligheid en
Justitie en Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Omzet derden
Bedragen x € 1 000

Leges I&R
Overige opbrengsten
Totaal omzet derden

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

7 004
7 998
15 002

7 300
12 582
19 882

7 054
7 946
15 000

7 981
7 019
15 000

7 551
7 449
15 000

7 551
7 449
15 000

7 551
7 449
15 000

Deze omzet betreft de heffingen, leges, registratievergoedingen en andere
bijdragen voor uitvoeringskosten van DR alsmede de opdrachten die
worden uitgevoerd voor lagere overheden.
Rentebaten
Gelet op de huidige en verwachte rentepercentages voor deposito’s en de
beperkte overtollige liquiditeiten zullen de rentebaten beperkt blijven tot
€ 10 000.
Lasten
Personele kosten
Bij de berekening van de personele kosten 2013 is uitgegaan van 960 fte
aan ambtelijk personeel en een beperkte flexibele schil (uitzendkrachten)
voor piekwerkzaamheden. Daarnaast is de mate waarin DR een beroep
doet op uitzendkrachten is afhankelijk van de opdracht die jaarlijks aan DR
wordt verstrekt.
De gemiddelde loonkosten per fte bedragen voor 2013 € 66 240 voor
ambtelijk personeel en € 74 660 voor niet-ambtelijk personeel (uitzendkrachten).
Materiële kosten
De post materiële kosten omvat onder andere kosten die rechtstreeks
verband houden met de uitvoering van regelingen, huisvestingkosten en
automatisering. Verschillende diensten worden afgenomen via Shared
Service Organisaties (SSO’s), namelijk:
• € 32,8 mln bijdrage DICTU
DICTU is de ICT-leverancier binnen EL&I. DR neemt via DICTU diensten af
als kantoorautomatisering, infrabeheer, applicatiebeheer en ontwikkeling.
Beheer en ontwikkeling hebben met name betrekking op ICT die gebruikt
wordt in het primair proces.
• € 6,7 mln bijdrage RGD (huurkosten)
• € 0,15 mln bijdrage P-direkt
Rentelasten
De rentelasten, € 0,6 mln, vloeien voort uit het beroep op de leenfaciliteit
bij het Ministerie van Financiën voor de financiering van investeringen in
vaste activa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

160

De baten-lastendiensten

Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn begroot op € 12,9 mln. Hiervan heeft € 12,5
mln betrekking op immateriële vaste activa (applicaties en software ten
behoeve van uitvoer van regelingen) en € 0,4 mln op materiële vaste
activa. De afschrijvingen vinden lineair plaats en zijn gebaseerd op de
historische aanschafwaarde. Voor de toekomstige afschrijvingskosten is
aangesloten op de investeringen zoals deze bij de aanvraag leenfaciliteit is
aangegeven.
De (im)materiële vaste activa worden als volgt afgeschreven:
• Verbouwingen 10 jaar;
• Inventaris en installaties 7 jaar;
• Vervoermiddelen 5 jaar;
• Computer Hardware 4 jaar;
• Software 4 jaar.
Saldo van baten en lasten
In de begrotingssystematiek is kostendekkendheid het uitgangspunt. Het
resultaat wordt daarom standaard op nul geraamd.
Kasstroomoverzicht over het jaar 2013
Bedragen x € 1 000)

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening courant RHB 1 januari 2013
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
–/– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
–/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
2013 stand depositorekeningen
(=1+2+3+4)
(*noot: maximale roodstand € 0,5 mln)

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

15 726
2 247
–3 892
22
– 3 870

16 712
11 955
– 12 500
0
– 12 500

6 263
12 936
– 11 500
0
– 11 500

5 965
10 325
– 9 500
0
– 9 500

4 541
10 333
– 7 500
0
– 7 500

3 946
11 150
– 7 500
0
– 7 500

2 812
9 140
– 7 500
0
– 7 500

0

0

0

0

0

0

0

0
– 9 786
3 000
– 6 786

0
– 9 985
8 500
– 1 485

0
– 10 234
8 500
– 1 734

0
– 7 249
5 000
– 2 249

0
– 8 428
5 000
– 3 428

0
– 8 784
4 000
– 4 784

0
– 5 698
2 000
– 3 698

7 317

14 682

5 965

4 541

3 946

2 812

754

Het kasstroomoverzicht geeft een analyse van de liquiditeitsontwikkeling.
Toelichting
De eindstand realisatie rekening-courant RHB 2011 en de beginstand
vastgestelde begroting rekening courant RHB 2012 enerzijds en de
eindstand vastgestelde begroting rekening courant RHB 2012 en de
beginstand vastgestelde begroting rekening courant 2013 sluiten vanwege
verschillen tussen begroting en realisatie en de verschillende momenten
van opstellen van de begrote cijfers niet op elkaar aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

161

De baten-lastendiensten

Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten, gecorrigeerd voor de afschrijvingen en de mutaties in voorzieningen en werkkapitaal. Er is in dit kasstroomoverzicht rekening gehouden
met een meerjarig sluitende begroting.
Investeringskasstroom
De investeringen voor 2013 betreffen voor het gehele bedrag, € 11,5 mln,
investeringen in ICT-systemen ten behoeve van de uitvoer van regelingen.
De verwachting is dat de investeringen de komende jaren zullen dalen. In
dit kasstroomoverzicht is ervan uitgegaan dat de investeringen niet
volledig door de leenfaciliteit gefinancierd zullen worden.
Overzicht doelmatigheidsindicatoren voor het jaar 2013

Doelmatigheidsindicatoren
Tarieven/uur
Index ten opzichte van 2012 (2012 = 100)1
Omzet per productgroep (x € 1 000)2
Omzet GLB
Omzet SNL
Omzet NMB
FTE-totaal3
FTE-totaal (excl. externe inhuur)
Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten
Productiviteit4
Facturabiliteit
Overzicht kwaliteitsindicatoren
Gegrond verklaarde bezwaarschriften (%)5
Aandeel digitaal verwerkte aanvragen DR6
Betaalschema BTR7
Klanttevredenheid begunstigden DR

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

96,1

100

100

100

100

100

100

42 229
38 245
16 801

38 000
32 000
17 000

36 000
30 031
16 000

35 000
33 000
18 000

34 000
31 000
18 000

34 000
29 000
18 000

34 000
29 000
18 000

976,2

986

960

945

935

935

935

0,4%

0

0

0

0

0

0

76,1%

78%

78%

79%

80%

80%

80%

51%
90%
81%
6,3

25%
90%
80%
7

25%
95%
85%
7

25%
97%
85%
7

25%
99%
85%
7

25%
99%
85%
7

25%
99%
85%
7

1
De tariefontwikkeling is gerelateerd aan het basisjaar 2012. Voor 2013 e.v. werken DR en Agentschap NL stapsgewijs toe naar een meer uniforme
tariefsystematiek. Daarom is meerjarig de tariefontwikkeling op 100 gezet.
2
In het meerjarig beeld is geen rekening gehouden met de wijzigingen in het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het mestbeleid per
2013/2014. Voor de omzet per productgroep is ervoor gekozen om de drie grootste productgroepen/opdrachtenclusters weer te geven. Deze tellen
op tot circa 60% van de omzet omzet moederdepartement.
3
De ontwikkeling van het aantal ambtelijke fte is afhankelijk van de ontwikkeling in het opdrachtenpakket van DR.
4
Dit betreft de verhouding tussen declarabele uren en beschikbare bruto productieve uren. Hoe hoger de facturabiliteit van de uren, hoe gunstiger
dit is voor het tarief.
5
Deze indicator betreft de gegrond verklaarde bezwaarschriften afgezet tegen het totaal aantal bezwaarschriften.
6
DR wil de dienstverlening naar de doelgroep optimaliseren door zoveel mogelijk informatie digitaal uit te wisselen. Dit zorgt voor lagere administratieve lasten en minder fouten. De indicator heeft betrekking op de aanvragen die binnen GDI worden ingewonnen.
7
Uitbetaling van de BTR vindt plaats binnen de vastgestelde EU–regelgeving. Betaling van de BTR vindt uiterlijk 1 juni van het opvolgende jaar
plaats. Deze indicator geeft het uitbetalingspercentage weer op 31 december van het begrotingsjaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

162

De baten-lastendiensten

Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit
Profiel
De Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) bewaakt de
veiligheid van voedsel- en consumentenproducten, de gezondheid van
dieren en planten, het dierenwelzijn en handhaaft de natuurwetgeving en
levert een positieve bijdrage aan de exportpositie van Nederlandse
bedrijfsleven. In lijn met deze missie wordt in het Meerjarenbedrijfsplan
Handhaving de handhavingstrategie geformuleerd. Met haar strategie wil
de NVWA de (vrijwillige) nakoming van wet- en regelgeving bevorderen.
Uitgangspunten daarbij zijn de kernwaarden risicogericht, kennisgedreven, samenwerkend en beïnvloedend.
Begroting van baten-lastendienst voor het jaar 2013
Bedragen x € 1 000

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet DGF
Omzet derden
Bijzondere bijdrage moederdepartement
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
materiele kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Rentelasten
Afschrijvingskosten
materieel
– waarvan apparaat ICT
immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

2011
Slotwet

2012
vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

132 073
73 424
680
61 908
22 500
6
6 318
0
7 296
304 205

94 314
71 831
500
62 800
0
100
0
0
3 000
232 545

95 106
66 837
500
61 500
0
0
0
0
4 000
227 943

86 394
62 049
500
63 500
0
0
0
0
5 000
217 443

83 061
59 314
500
64 500
0
0
0
0
5 000
212 375

82 286
58 630
500
64 500
0
0
0
0
5 000
210 916

81 515
57 947
500
64 500
0
0
0
0
5 000
209 462

198 416
173 583
17 589
72 084

149 339
141 839
7 500
66 854

149 674
140 814
8 860
66 019

147 773
141 913
5 860
57 707

144 890
139 030
5 860
55 713

143 456
137 596
5 860
55 772

142 072
136 212
5 860
55 785

42 207
976

27 600
1 343

31 787
750

30 697
763

28 393
772

28 877
888

29 067
805

5 820

6 821

5 214

5 240

5 456

5 283

5 137

3 974

7 688

5 786

5 460

5 044

5 017

5 163

22 675
0
303 945

500
0
232 545

500
0
227 943

500
0
217 443

500
0
212 375

500
0
210 916

500
0
209 462

259

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

163

De baten-lastendiensten

Baten
Omzet moederdepartement
Bedragen x € 1 000)

Toezicht
Inlichtingen & opsporing
Klantinteractie & dienstverlening
Advies & vertegenwoordiging
Incident- & crisismanagement
Laboratoriumonderzoek
Kennis & Expertise
Communicatie
Extern geoormerkt budget
Totaal

2012

2013

2014

2015

2016

2017

57 170
10 536
6 512
6 935
4 082
2 825
3 408
867
1 979
94 314

57 698
10 536
6 512
6 935
4 082
2 851
3 408
1 086
1 997
95 106

49 459
10 536
6 512
6 935
4 082
2 444
3 408
1 306
1 712
86 394

46 182
10 536
6 512
6 935
4 082
2 282
3 408
1 525
1 598
83 061

45 264
10 536
6 512
6 935
4 082
2 237
3 408
1 745
1 567
82 286

44 351
10 536
6 512
6 935
4 082
2 191
3 408
1 964
1 535
81 515

De post omzet moederdepartement is gerelateerd aan de opbrengsten
voortvloeiend uit het opdrachtenpakket dat met het moederdepartement
is afgesproken. De meerjarenbegroting laat een daling zien als gevolg van
de invulling van de taakstelling. De daling in de bijdrage van het moederdepartement verloopt echter sneller dan mogelijk is om op te vangen door
vernieuwing en innovatie van (Europese) regelgeving en toezicht. Deze
verlaging van de budgetten brengt mogelijk risico’s voor het niveau van
toezicht met zich mee. Het moederdepartement is hierover in overleg met
de NVWA.
Omzet overige departementen
Bedragen x € 1 000)

Toezicht
Inlichtingen & opsporing
Klantinteractie & dienstverlening
Advies & vertegenwoordiging
Incident- & crisismanagement
Laboratoriumonderzoek
Kennis & Expertise
Communicatie
Extern geoormerkt budget
Totaal

2012

2013

2014

2015

2016

2017

38 255
609
5 431
1 486
1 026
11 734
5 083
457
7 750
71 831

34 870
609
5 431
1 486
1 026
10 696
5 083
573
7 064
66 837

31 621
609
5 431
1 486
1 026
9 699
5 083
689
6 406
62 049

29 732
609
5 431
1 486
1 026
9 120
5 083
805
6 023
59 314

29 202
609
5 431
1 486
1 026
8 957
5 083
920
5 916
58 630

28 673
609
5 431
1 486
1 026
8 795
5 083
1 036
5 809
57 947

De omzet overige departementen bestaat uit de bijdrage van het
Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS). Ook hier laat de
meerjarenbegroting een daling zien als gevolg van de invulling van de
taakstellingen. En ook hier geldt dat de daling in de bijdrage van de
overige departementen sneller verloopt dan mogelijk is om op te vangen
door vernieuwing en innovatie van (Europese) regelgeving en toezicht.
Ook deze verlaging van de budgetten brengt mogelijk risico’s voor het
niveau van toezicht met zich mee. VWS is hierover in overleg met de
NVWA.
Omzet derden
De omzet derden betreft de retributies die het bedrijfsleven betaalt voor
de diensten die de NVWA ten behoeve van hen verricht. Het betreft
bijvoorbeeld een retributie voor toezicht in de vorm van inspecties en
keuringen bij import, slachthuizen export en voor residuencontroles. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

164

De baten-lastendiensten

opbrengsten treden twee bewegingen op. Per saldo zullen de
opbrengsten van de NVWA toenemen. De NVWA werkt aan de herziening
van het retributiestelsel en de daaraan verbonden tarieven, wat zal
betekenen dat meer activiteiten in rekening gebracht zullen worden.
Daarentegen zorgen de implementatie van de plannen in verband met
«Vermindering Regeldruk Vleesketen» en andere vernieuwingen ervoor
dat er een vermindering van kosten voor het bedrijfsleven zal ontstaan en
daarmee tot vermindering van de retributieopbrengsten.
Rentebaten
Als gevolg van de lage rentes op de rekeningcourantposities worden geen
rentebaten opgenomen in de begroting.
Overige baten
De overige baten bestaan voornamelijk uit baten EU projecten. Het is de
verwachting dat deze licht toenemen.
Lasten
Personele kosten
De verwachte gemiddelde bezetting voor 2013 is 2 290 fte, waarvan 2 140
fte ambtelijk personeel. Het verschil wordt in belangrijke mate gevormd
door de inzet van ingehuurde dierenartsen (practitioners) bij werkzaamheden voor derden. Dit is een flexibele inzet om pieken en dalen in het
werkaanbod op te vangen. De gemiddelde totale personeelskosten zijn
€ 65 500 per fte in 2013. De loonkosten per ambtelijke fte worden
geraamd op € 66 000. De gemiddelde kosten voor niet-ambtelijk
personeel zijn begroot op € 59 000 per fte. Het voor 2013 te hanteren
percentage voor loonstijging is 0%. De personele kosten laten vanaf 2014
een daling zien door de reguliere uitstroom en een stijgend aantal
medewerkers dat de pensioengerechtigde leeftijd bereikt.
Materiële kosten
De materiële kosten bestaan onder andere uit de ICT-, huisvestingskosten
en overige kosten. Voor Shared Service Organisaties (SSO) is € 31,8 mln
aan kosten begroot. Dit betreft de bijdrage aan DICTU in het kader van ICT,
huurkosten voor kantoorpanden en laboratoria aan de RGD en bijdragen
aan P-direkt. De NVWA heeft geen panden in eigendom en huurt deze van
de Rijksgebouwendienst. Het afstoten van overtollige panden als gevolg
van de fusie tussen de AID, PD en nVWA verloopt moeizaam o.a. ten
gevolge van de slechte marktsituatie voor kantoorruimte. Er wordt een
plan van aanpak opgesteld om deze kosten terug te dringen.
Rentelasten
De rentelasten vloeien voort uit rente die betaald wordt voor leningen ten
behoeve van investeringen. De rentepercentages variëren tussen 0,99%
en 5,39%.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingslasten voor immateriële en materiële activa bedragen
respectievelijk € 5,8 mln en € 5,2 mln De afschrijvingstermijnen immateriële activa bedragen voor:
• Software 4 jaar;
• Systeemontwikkeling 4 jaar.
De afschrijvingstermijnen voor materiële activa bedragen voor:
• Investeringen in verbouwingen 10 jaar;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

165

De baten-lastendiensten

•
•
•

Inventaris en installaties 7 jaar;
Vervoermiddelen en overige transportmiddelen 5 jaar;
Overige materiële activa 4 jaar.

Dotaties aan voorzieningen
De dotatie aan voorzieningen hebben betrekking op de voorziening
schadeclaims.
Saldo van baten en lasten
Vertraging in het realiseren van de fusie en tegenvallende mogelijkheden
om de fusieopbrengsten te realiseren leiden mogelijk tot een negatief
saldo in 2012. Daarbij verloopt de daling in de bijdrage van de departementen ten gevolge van de taakstelling Rutte sneller dan mogelijk is op te
vangen door vernieuwing en innovatie van (Europese) regelgeving en
toezicht. Beide ontwikkelingen zetten het saldo van baten en lasten vanaf
2013 verder onder druk waarbij zonder nadere maatregelen tekorten
worden voorzien.
Om de budgettaire consequenties van beide ontwikkelingen op te vangen
zijn de volgende acties in gang gezet: Ten aanzien van de tegenvallende
mogelijkheden om de fusieopbrengsten te realiseren wordt een maatregelenplan gevormd (om besparingen te realiseren op het gebied van
materiële en personele kosten). Ten aanzien van daling in de bijdrage van
de departementen wordt door beide departementen onderzocht waar
krimp in het opdrachtenpakket mogelijk is en waar niet. Over het resultaat
van deze trajecten wordt de Tweede Kamer in het najaar van 2012 per
brief geïnformeerd.
Kasstroomoverzicht over het jaar 2013
(bedragen x € 1 000)

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening courant RHB 1 januari 2013
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
–/– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
–/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+/+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
2013 stand depositorekeningen
(=1+2+3+4) (*noot: maximale roodstand
€ 0,5 mln)

2011
Slotwet

2012
Vastgestelde
begroting

2013

2014

2015

2016

2017

34 419
15 272
– 15 025
2 823
– 12 202

3 057
11 943
– 11 681
0
– 11 681

24 331
– 3 492
– 11 010
0
– 11 010

9 709
7 785
– 9 110
0
– 9 110

6 896
10 600
– 9 110
0
– 9 110

6 896
9 917
– 9 110
0
– 9 110

6 896
11 430
– 9 110
0
– 9 110

0

0

0

0

0

0

0

0
– 10 123
11 065
942

0
– 10 426
11 681
1 255

0
– 11 130
11 010
– 120

0
– 10 598
9 110
– 1 488

0
– 10 600
9 110
– 1 490

0
– 9 917
9 110
– 807

0
– 11 430
9 110
– 2 320

38 431

4 574

9 709

6 896

6 896

6 896

6 896

Toelichting
Operationele kasstroom
Voor 2013 wordt naar verwachting in totaal € 14,6 mln aan de voorzieningen onttrokken, waarvan € 7,6 mln aan de voorziening leegstand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

166

De baten-lastendiensten

gebouwen en € 7 mln aan de «Voorziening Reorganisatiekosten». De
operationele kasstroom daalt in 2013 sterk door de onttrekking aan de
voorziening.
Investeringskasstroom
De voor 2013 geraamde investeringen hebben betrekking op systeemontwikkeling voor € 4 mln, dienstauto’s voor € 5,4 mln en inventaris en
laboratoriumapparatuur voor € 1,6 mln en een beperkt deel overige
investeringen. Voor de aflossing aan het Ministerie van Financiën van de
eerder gedane investeringen is een vergelijkbaar bedrag nodig. In 2014
dalen de investeringen. De daling wordt met name veroorzaakt door
lagere investeringen in dienstauto’s.
Voor het dekken van de kosten voor herplaatsingskandidaten en de
huurkosten voor leegstaande kantoorgebouwen worden de eerder
gevormde voorzieningen aangesproken.
Overzicht doelmatigheidsindicatoren voor het jaar 2013

Gemiddelde Kostprijs (€/uur)
Tarieven
Index in reële termen t.o.v. 2012 (2012 = 100)
Omzet per productgroep (x € mln.)
Toezicht
Advies en Vertegenwoordiging
Klantinteractie en dienstverlening
Inlichtingen en opsporing
Incident en crisismanagement
Laboratoriumonderzoek
Kennis en expertise
Communicatie
FTE
Aantal FTE (excl. externe inhuur) 2
Verhouding FTE direct/indirect (excl externe inhuur)
Personeelskosten per fte
Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten als % van de totale baten
Kwaliteit
Afhandelsnelheid informatieverzoeken, klachten en
meldingen
Naamsbekendheid
– spontaan
– geholpen

2012

2013

2014

2015

2016

2017

94,07

95,95

97,93

99,71

101,6

103,48

100

100

100

100

100

100

145
9
18
11
6
20
10
1

141
9
18
11
6
19
10
2

131
9
18
11
6
17
10
2

127
9
18
11
6
17
10
2

125
9
18
11
6
17
10
3

124
9
18
11
6
16
10
3

2 155
1 739/416
70 000

2 140
1 727/413
70 000

2 116
1 708/408
70 000

2 084
1 682/402
70 000

2 032
1 640/392
70 000

1962
1 583/379
70 000

0%

0%

0%

0%

0%

0%

95%

95%

95%

95%

95%

95%

20%
80%

20%
80%

20%
80%

20%
80%

20%
80%

20%
80%

De NVWA werkt hard aan de vernieuwing van het handhavingsbeleid. De
effectiviteit van het toezicht wordt verhoogd en de toezichtslast voor
bedrijven wordt verminderd, als zij goed presteren, door aan wet- en
regelgeving te voldoen. Er kan daardoor een kleinere organisatie
ontstaan. Er is meer, hoger opgeleid (hoger ingeschaald) personeel nodig
en nieuwe systemen voor handhaving.
De vernieuwing van de handhaving leidt tot verschuivingen in de absolute
en relatieve aandelen van de omzet per productgroep. De omzetten van
de producten «Toezicht» en «Laboratoriumonderzoek» dalen. De andere
stijgen relatief of absoluut. Per saldo gaat daardoor ook het aantal
medewerkers bij de NVWA dalen. Deze daling wordt in belangrijke mate
veroorzaakt door natuurlijk verloop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

167

De baten-lastendiensten

De NVWA wil snel blijven reageren naar aanleiding van verzoeken,
klachten en meldingen en wil 95 % binnen de behandeltermijn van 6
weken afhandelen. De NVWA wil de naamsbekendheid op hetzelfde
niveau houden. Jaarlijks wordt gemeten hoe bekend de NVWA is bij de
Nederlandse bevolking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

168

Bijlagen

4. BIJLAGEN
4.1 Moties en toezeggingen
1. Minister
1.1 Stand van zaken aangenomen moties over afgelopen parlementaire jaar
Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Schaart, mw.
A.H.M. (VVD)
Koppejan,
A.J. (CDA)

Verzoekt de regering om op korte
termijn met de aanbieders van
mobiele data om tafel te gaan zitten
om zodoende te komen tot zelfregulering op het punt van kostentransparantie voor het gebruik van mobiele
data, zodat het voor consumenten
duidelijker wordt wanneer zij buiten
hun bundel, dan wel zonder
data-abonnement en dus tegen
hogere kosten, gebruik maken van
mobiele data.

24 095, nr. 298
27-10-2011

Gaat 12–7 naar de Kamer

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering het gesprek aan
te gaan met de Nationale
Ombudsman over hoe er een
aanspreekpunt voor ondernemers
met klachten ingericht kan worden.

33 000-XIII, nr.28
03-11-2011

Motie is in uitvoering; gesprekken
lopen, Kamer wordt in najaar 2012
geïnformeerd.

Verhoeven,
K. (D66)
Braakhuis,
B.A.M. (GL)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)
Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G.
(SP)

Verzoekt de autonomie van de KNAW
en NWO te respecteren, hen zelf te
laten besluiten over de inzet van
eigen middelen tbv innovatiecontracten en toe te staan dat zij dat
alleen zullen doen als zij zich
voldoende herkennen in de
programma’s binnen die contracten,
ook als dit betekent dat de 350 mln
niet gehaald zal worden.

33 000-XIII, nr.29
03-11-2011

De Kamer is 02-04-2012 geïnformeerd met bedrijfslevenbeleid in
Uitvoering 32 637, nr. 32.

Tongeren, L.
van (GL)
Veldhoven,
mw. S. van
(D66)
Dijkgraaf, E.
(SGP)

Verzoekt de regering om in overleg
met de nog op te richten green deal
board relevante wetgeving te
onderzoeken op bureaucratische
belemmeringen die ondernemerschap in het kader van de green deal
in de weg zitten en met voorstellen te
komen om onnodige bureaucratische
belemmeringen weg te nemen.

33 000-XIII, nr. 72
05-12-2011

Green Deal Board is opgericht, is TK
over geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

169

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Koppejan,
A.J. (CDA)
Smeets, mw.
P.E. (PvdA)

Verzoekt de regering, bij de nadere
uitwerking invulling te geven aan een
regionaal georiënteerde organisatie,
die door middel van regionale
Ondernemerspleinen dichtbij de
ondernemingen staat en met
regionale stakeholders gezamenlijk
werkt aan het opstellen en uitvoeren
van een Regioagenda door en voor
ondernemingen, met een herkenbare
regionale structuur en evenredige
vertegenwoordiging van de regionale
stakeholders, met autonome
bevoegdheden ten aanzien van de
Regioagenda – zowel inhoudelijk als
financieel – binnen landelijk
vastgestelde financiële kaders.

32 004, nr. 8
22-12-2011

Komt in Wetsvoorstel Ondernemerspleinen na de zomer 2012.

Verburg, mw.
G. (CDA)
Samsom, ir.
D.M. (PvdA)

Verzoekt de regering om alle
hoofdrolspelers op korte termijn om
tafel te nodigen met het doel, te
komen tot een langjarig energietransitieakkoord, waarin energiezekerheid en verduurzaming centraal
staan, teneinde in uiterlijk 2 050 een
duurzame energievoorziening te
hebben gerealiseerd.

31 239, nr. 109
21-04-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 3-10-2011
geïnformeerd, 33 043, nr. 1

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de regering om een
onafhankelijk onderzoek te starten
naar de marktwerking en de opbouw
van de brandstofprijs;
verzoekt de regering voorts, uiterlijk
1 juni 2011 hierover te rapporteren.

24 036, nr.384
17-02-2011

Volddan
De Tweede Kamer is 01-06-2011
geïnformeerd, 24 036, nr. 388

Hamer, mw.
drs. M.I.
(PvdA)

Verzoekt de regering om in samenwerking met werkgevers- en
werknemersorganisaties te onderzoeken hoe ondernemingsraden
intensiever betrokken kunnen
worden bij overnames, fusies,
splitsingen of verplaatsingen van in
het bijzonder internationale
ondernemingen, en welke mogelijkheden er zijn om het adviesrecht en
het instemmingsrecht te versterken;
verzoekt de regering, de Kamer
hierover zo spoedig mogelijk te
informeren.

29 544, nr. 266
13-10-2010

Overgedragen aan M SZW die de TK
al geïnformeerd heeft.

Veldhoven,
mw. S. van
(D66)
Tongeren, L.
van (GL)

Vraagt de regering in overleg met
Taqa ervoor te zorgen dat:
– deze regeling wordt vastgelegd,
bijvoorbeeld in een Annex bij de
genoemde gesloten convenanten;
– eventuele voorfinanciering
plaatsvindt zonder dat hiervoor
binnen een redelijke termijn kosten in
rekening gebracht worden;
– ook inwoners van de gemeente
Bergen er op elk moment voor
kunnen kiezen, van deze regeling
gebruik te maken.

31 239, nr. 110
21-04-2011

Convenant(en) is(zijn) getekend
03-07-2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

170

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Verburg, mw. Verzoekt de regering innovatie en
G. (CDA)
verduurzaming een-op-een te
koppelen in haar beleid en instrumentarium.

32 500 XIII, nr. 95
24-11-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 02-04-2012
geïnformeerd met Bedrijfslevenbeleid in Uitvoering 32 637, nr.32 en
Kaderbesluit EZ-subsidies
(Staatsblad 2011, nr.348)

Verhoeven,
K. (D66)
Dam, ir.
M.H.P. van
(PvdA)

Verzoekt de regering bij de
aanstaande veiling van de 800
MHz-frequenties niet 2x10 MHz maar
2x15 MHz vrij te maken voor
nieuwkomers, met een maximum
van 10 MHz per partij.

24 095, nr. 279
18-05-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 07-06-2011
geïnformeerd, 24 095, nr. 284

Ziengs, E.
(VVD)
Koppejan,
A.J. (CDA)

Verzoekt de regering in samenwerking met de markt binnen
bestaande budgetten, mensen en
middelen ter beschikking te stellen
opdat de commissie van deskundigen de gewenste kwaliteit en het
beoogde gezag kan krijgen.

32 440, nr. 59
02-02-2012

De Commissie wordt momenteel
vormgegeven en na de zomer wordt
de opzet geconsulteerd.

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)
Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G.
(SP)

Verzoekt de regering:
– de inhoudelijke reactie van OPTA
op de bezwaren van de nieuwe
aanbieders schriftelijk ter kennis te
brengen van de Kamer:
– daarbij aan te geven op welke wijze
hij open toegang tot de kabel wil
bereiken;
– eventueel aan de Kamer
voorstellen te doen voor aanvullend
instrumentarium c.q. wet- en
regelgeving die voor het bereiken
van dit doel nodig zijn.

24 095, 296
27-10-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 15-12-2011
geïnformeerd, 24 095, nr. 307

Jansen, P.F.C.
(SP)
Veldhoven,
mw. S. van
(D66)

Verzoekt de regering om versnelde
implementatie van EcoDesignverordeningen en andere Europese
regelgeving voor efficiëntere
apparaten en voertuigen als een van
de Nederlandse voorwaarden in te
brengen bij de onderhandelingen
over de nEER.

32 626, nr. 7
15-09-2011

Motie in uitvoering, in o.a:
– kabinetsreactie groenboek de
toekomst verlichten, 22 112, nr. 1 376
d.d.
– verslag schriftelijk overleg
energieraad 15 juni, kamerstuk
21501-33-378

Braakhuis,
B.A.M. (GL)
Dam, ir.
M.H.P. van
(PvdA)

Verzoekt de regering te komen met
een voorstel om bij falende diensten
de aanbieder van deze diensten
aansprakelijk te kunnen stellen en dit
op te nemen in de Telecommunicatiewet;
verzoekt de regering voorts toezicht
op de kwaliteit en consistentie van
aangeboden diensten toe te voegen
aan de gedragstaakstelling van de
Autoriteit Consument en Markt.

24 095, nr. 299
27-10-2011

Is nog onderhanden
TK wordt nog voor reces kort
(procedureel) geïnformeerd en na de
zomer inhoudelijk over de
uitvoering.

Koppejan,
A.J. (CDA)

Verzoekt de regering bij het inrichten
van de nieuw op te richten ondernemingspleinen rekening te houden
met de kracht van de regio en
daarmee functies als startersbegeleiding en advisering op het gebied
van innovatie door de KvK’s en
Syntens te waarborgen.

33 000-XIII, nr.26
03-11-2011

Via Wetsontwerp Ondernemerspleinen wordt hierin voorzien (na
zomer 2012 naar TK).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

171

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Verhoeven,
K. (D66)
Braakhuis,
B.A.M. (GL)

Verzoekt de regering verder te gaan
met de voorbereidingen van de
telecomfrequentieveiling en zo
spoedig mogelijk de veilingregels te
publiceren in de Staatscourant.

24 095, nr. 304
08-12-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 6-01-2012
geïnformeerd, 24 095, nr. 309

Wiegman-van Verzoekt de regering om steun te
Meppelen
verlenen aan netbeheerders om te
Scheppink,
komen tot een uniforme aanpak en
E.E. (CU)
informatie over netaansluiting en
Veldhoven,
bovendien de eigen communicatie
mw. S. van
over procedures en wetgeving te
(D66)
verbeteren voor burgers en
Tongeren, L. bedrijven,
van (GL)
verzoekt de regering voorts om bij
vergunningaanvragen de doorlooptijden en administratieve lastendruk
terug te dringen.

33 000-XIII, nr. 81
05-12-2011

Dit wordt meegenomen in het
Stroom project

Dijkgraaf, E.
(SGP)

Verzoekt de regering bij het sluiten
van met name nieuwe green deals in
te zetten op het opnemen van
meetbare en afdwingbare afspraken
en doelen;
verzoekt de regering tevens de
effectiviteit van de green deals
stelselmatig te monitoren en te
evalueren, waarbij de autonome
ontwikkeling als uitgangspunt
genomen wordt.

33 000-XIII, nr. 83
05-12-2011

Ondersteuning beleid en meegenomen in Green Deal Board

Schaart, mw.
A.H.M. (VVD)
Verburg, mw.
G. (CDA)

Verzoekt de regering er zorg voor te
dragen dat kabelexploitanten en
potentiële 800
MHz-vergunninghouders vóór 1 juli
2011 tot gezamenlijke afspraken
komen om te voorkomen dat
consumenten te maken krijgen met
verstoring van de dienstverlening via
de kabel als gevolg van het gebruik
van de 800 MHz-band voor elektronische communicatiediensten;
verzoekt de regering in de vergunningen voor de 800 MHz-band een
bepaling op te nemen waarmee de
minister aan vergunninghouders
verplichtingen kan opleggen
teneinde storing op consumentenapparatuur voor kabeldiensten te
voorkomen;
verzoekt de regering tevens vast te
leggen dat deze verplichtingen
daadwerkelijk opgelegd zullen
worden aan de vergunninghouders
als consumenten geconfronteerd
dreigen te worden met storing,
ondanks voorzorgsmaatregelen van
de zijde van kabelexploitanten en
mobiele operators en afspraken
tussen beide partijen over aanpak
van individuele storingsgevallen.

32 549, nr. 27
08-06-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is op 8 juli 2011
geïnformeerd, 24 095, nr. 287

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

172

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de regering om de regio’s
de mogelijkheid te bieden om een
bijdrage te leveren aan het opstellen
en uitvoeren van de businesscases,
waarbij ook de mogelijkheid van
cofinanciering door regio’s wordt
betrokken.

32 637, nr.3
27-04-2011

Uitgevoerd in Bedrijfslevenbrief
(32637, nr. 33).

Verburg, mw.
G. (CDA)
Leegte, R.W.
(VVD)

Verzoekt de regering om in overleg te
treden met (lokale) overheden en het
bedrijfsleven over de manieren
waarop in deze geluidsschermen
techniekneutrale, duurzame
energiebronnen kunnen worden
ingebouwd.

32 500 XIII, nr. 146
06-12-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 20-06-2011
geïnformeerd, 32 500 XIII, nr. 197

Verburg, mw. Verzoekt de regering de tot 80%
G. (CDA)
verhoogde borgstelling voor
Wiegman-van BMKB-kredieten tot € 250 000 met 1
Meppelen
jaar te verlengen.
Scheppink,
E.E. (CU)

32 500 XIII, nr. 96
24-11-2010

De verlenging met 1 jaar van de
tijdelijk verhoogde borgstelling voor
kleine kredieten aan bestaande
MKB’ers is gepubliceerd in de
Staatscourant van 28 december 2010
(nr. 20452).

Verburg, mw.
G. (CDA)
Schaart, mw.
A.H.M.
(VVD)

Verzoekt de regering de dekkingsgraad voor alle spelers in het 800
MHz-spectrum te verzwaren naar
40% na vijf jaar.

24 095, nr. 273
18-05-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is op 07-062011geïnformeerd, 24 095, nr. 284

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering een format op
te stellen voor een aanbestedingsrapport conform het Duitse Vergabemerk en dit te delen met Iagere
overheden zodat de transparantie,
uniformiteit en rechtszekerheid wordt
vergroot.

32 440, nr. 51
02-02-2012

PIANOo zal dit gaan doen.

Schouten,
C.J. (CU)

Verzoekt de regering te bevorderen
dat een herzien ARW ook van
toepassing zal zijn op werkengerelateerde leveringen en diensten;
verzoekt de regering tevens te
bevorderen dat voor overige
leveringen en diensten op sectoraal
niveau praktische richtsnoeren tot
stand komen die meer uniformiteit
onder de drempel bewerkstelligen.

32 440, nr. 55
02-02-2012

In het herzien ARW zjin werkengerelateerde leveringen en diensten
meegenomen.
De richtsnoeren voor leveringen en
diensten zijn opgesteld en zullen na
de zomer geconsulteerd worden.

21 501-30, nr. 287
29-05-2012

Dit kabinet zet geen nadere stappen
t.a.v. ACTA zoals TK gemeld in brief
21 501-33, nr. 381.

Verhoeven,
Verzoekt de regering, definitief af te
K. (D66)
zien van ratificering van het
Schaart, mw. ACTA-verdrag in Nederland.
A.H.M.
(VVD)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

173

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Toorenburg,
M.M. van
(CDA)
Schaart, mw.
A.H.M.
(VVD)

Verzoekt de regering om op een zo
kort mogelijke termijn alternatieve
mogelijkheden te onderzoeken,
waarbij in elk geval de beschikbare
restfrequenties en de mogelijkheid
van tijdelijke plaatsing van een
noodmast van circa 200 meter lengte
betrokken worden;
verzoekt de regering voorts om,
rekening houdend met de inmiddels
verstreken tijd en de urgentie van de
problematiek, de Kamer binnen
veertien dagen te informeren over de
uitkomsten van het onderzoek
waarbij tevens een plan van aanpak
gepresenteerd wordt waarmee de
slechte ontvangst in het Noorden van
Nederland op korte termijn
verholpen kan worden.

24 095, nr. 297
27-10-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 17-11-2011
geïnformeerd, 24 095, nr. 302

Leegte, R.W.
(VVD)

Verzoekt de regering tevens als
terugvaloptie in te zetten op het
aanpassen van de richtlijn, zodat
deze niet langer subdoelstellingen
c.q. verplichtingen oplegt.

32 626, nr. 9
15-09-2011

Deze motie is uitgevoerd, richtlijn
stevig aangepast. Kamer is meest
recent geïnformeerd, in verslag
Energieraad 15 juni.

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering in de uitwerking
van de Digitale Implementatieagenda.nl specifieke aandacht te
besteden aan productiviteitsverbetering binnen het mkb via bijvoorbeeld het stimuleren van initiatieven
die online aanwezigheid en verkoop
van het mkb ondersteunen.

24 095, nr. 293
27-10-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 15-12-2011
geïnformeerd, 26 643, nr. 217

Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)
Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G. (SP)
Braakhuis,
B.A.M. (GL)
Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering om de Kamer
voor 1 februari 2012 een brief te
sturen met daarin een stappenplan
om te komen tot de toekenning van
het recht voor representatieve
belangenorganisaties om schade
collectief te verhalen, door de WCAM
en het BW op dit punt per 1 januari
2013 aan te passen.

33 000-XIII, nr.14
03-11-2011

Kamer mondeling geïnformeerd dat
Minister V&J de motie op zal
pakken.

Ziengs, E.
(VVD)

Verzoekt de regering om binnen de
huidige doelstelling van 10% ervoor
te zorgen dat zzp’ers een eerlijke kans
krijgen om aan de slag te gaan
binnen de Rijksoverheid en over de
mogelijkheden hiertoe de Kamer in
het voorjaar van 2012 te informeren.

33 000-XIII, nr. 52
03-11-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 21-05-2012
geïnformeerd, 31 490, nr. 90

Ziengs, E.
(VVD)
Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering om voor eind
2011 met de betrokken partijen om
tafel te gaan zitten en de Kamer voor
eind februari te informeren over de
gemaakte afspraken.

33 000-XIII, nr. 20
03-11-2011

Beschikbare cijfers zijn gepresenteerd in brief 32 63, nr. 34.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

174

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G. (SP)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)
Braakhuis,
B.A.M. (GL)

Verzoekt de regering de genoemde
kredietregelingen aan te passen
waardoor de genoemde regelingen
op elkaar aansluiten en ondernemers
die een krediet tussen 50 000 euro en
100 000 euro nodig hebben ook
aanspraak kunnen maken op een
regeling, bijvoorbeeld door de
ondergrens (minimale projectomvang) om in aanmerking te
komen voor innovatiekrediet te
verlagen van 300 000 euro naar 150
000 euro waardoor kredietbijdrage
van de overheid vanaf 50 000 euro
mogelijk is.

33 000-XIII, nr. 22
03-11-2011

Opgenomen in de regeling,
13-12-2011, Staatscourant nr. 23199.

Jansen, P.F.C. Verzoekt de regering om in overleg te
(SP)
treden met de Duitse regering over
Wiegman-van een intensivering van de bilaterale
Meppelen
samenwerking op deze terreinen, in
Scheppink,
de vorm van afstemming van
E.E. (CU)
wetgeving, financiële regelingen,
onderzoeksprogramma’s, netbeheer
en dergelijke;
verzoekt de regering om bij de
Miljoenennota 2013 te rapporteren
over de stand van zaken.

33 000-XIII, nr. 61
05-12-2011

Er zijn bezoeken aan Duitsland
geweest, wordt over gerapporteerd.

Smeets, mw. Verzoekt de regering, bij de
P.E. (PvdA)
personele invulling van de Centrale
Adviesraad te streven naar
evenredige vertegenwoordiging van
de diverse belanghebbenden,
waarbij ten minste een vijfde deel
wordt gereserveerd voor zzp’ers.

32 004, nr.7
22-12-2011

Komt in Wetsvoorstel Ondernemerspleinen na de zomer 2012.

Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G.
(SP)

Verzoekt de regering voor aanbieders
van premium sms-diensten verplicht
te stellen dat zij zich er bij het
afsluiten van abonnementen van
vergewissen dat de gecontracteerde
partij meerderjarig is en dit desgevraagd ondubbelzinnig kunnen
aantonen.

31 412, nr.37
05-04-2011

Meegenomen in Consumentenagenda (27 879, nr. 41).

Koppejan,
A.J. (CDA)
Ziengs, E.
(VVD)
Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)

Verzoekt de regering:
1. de Kamer voor het zomerreces van
2012 te rapporteren hoe via gerichter
beleid en een meer professionele
inkoop substantiële overheidsbesparingen in Nederland gerealiseerd
kunnen worden;
2. dit bij de begroting van 2013 te
betrekken.

32 440, nr. 56
02-02-2012

BZK stuurt hierover binnenkort een
brief aan de Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

175

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Koopmans,
Verzoekt de regering tevens, in te
G.P.J. (CDA) zetten op het inbouwen van een
Snijderbeperkte veredelingsvrijstelling
Hazelhoff,
zowel in de Rijksoctrooiwet 1995 als
mw. J.F.
in de Verordening unitair octrooi, als
(VVD)
opmars naar het inbouwen van een
Jacobi, L.
uitgebreide veredelingsvrijstelling in
(PvdA)
de Europese Bio-octrooirichtlijn;
Gerven,
verzoekt de regering voorts, op
H.P.J. van
politiek niveau actief steun te werven
(SP)
onder EU-lidstaten voor een kritische
Wiegman-van evaluatie van de Bio-octrooirichtlijn
Meppelen
en zich actief in te zetten voor een
Scheppink,
adequate aanpassing van deze
E.E. (CU)
richtlijn, zodat de balans tussen het
Veldhoven,
kwekersrecht en het octrooirecht,
mw. S. van
met oog voor de belangen van alle
(D66)
betrokken partijen, ontstaat;
Dijkgraaf, E. verzoekt de regering, de motie ter
(SGP)
kennis te stellen aan de Europese
instellingen (Raad, Europese
Commissie en Europees Parlement)
en hiervan een afschrift aan de
Kamer te zenden en op het niveau
van bewindspersonen deze motie te
bespreken met Eurocommissaris
Barnier en voor de zomer verslag aan
de Kamer te doen over de
voortgang.

32 627, nr. 5
16-02-2012

Kamer wordt continu geïnformeerd.
TK wordt na de zomer nader
geïnformeerd over voortgang.

Schaart, mw.
A.H.M. (VVD)
Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering, gemeenten en
andere lokale overheden die de
gewraakte praktijken toepassen er op
te wijzen dat het voorschrijven van
specifieke certificaten, ook middels
convenanten, in strijd is met de wet;
verzoekt de regering tevens, hierop
een boeteregime toe te passen zodra
er sprake is van verplichtende
certificeringsvoorschriften.

26 485, nr. 137
25-04-2012

Onderhanden

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering, tegen nieuwe
vergelijkbare verdragen te stemmen;
verzoekt de regering tevens, het
auteursrechtbeleid toe te spitsen op
de economische groeimogelijkheden
die het internet biedt via onder meer
nieuwe verdienmodellen voor legaal
aanbod.

21 501-30, nr. 288
29-05-2012

De Kamer is geïnformeerd bij brief
van 10-07-2012.

Leegte, R.W.
(VVD)

Verzoekt de regering, inzicht in alle
mogelijke financiële risico’s voor de
Nederlandse belastingbetaler te
geven, als gevolg van de Duitse
investering door TenneT.

29 023, nr. 125
05-07-2012

Overgedragen aan MFIN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

176

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Dikkers, mw.
S.W. (PvdA)

Verzoekt de regering, met de
provincies prestatieafspraken te
maken waarin een verdeling van de
6 000 MW wordt geborgd en
uitgesplitst in taakstellingen per
provincie, en om deze afspraken op
te nemen in een structuurvisie wind
op land die uiterlijk eind 2012 aan de
Kamer wordt toegezonden.
Verzoekt de regering tevens, een
moratorium van zes maanden in te
stellen op de rijkscoördinatieregeling
voor windmolenparken groter dan
100 MW, waarin geen onomkeerbare
stappen worden ondernomen en
geen nieuwe
rijkscoördinatieregeling-aanvragen in
behandeling worden genomen, tenzij
de aangevraagde plannen in de door
de provincies aangewezen gebieden
liggen en/ of alle betrokken
overheden akkoord zijn met de
plannen.
Verzoekt de regering voorts, de
rijkscoördinatieregeling na zes
maanden te hervatten en deze
projecten te toetsen aan de structuurvisie of bij het ontbreken daarvan
voortgang te verzekeren, in ieder
geval in de provincies die niet
meewerken aan de 6 000 MW op
land, dan wel geen afdoende
ruimtelijke reserveringen daarvoor
plegen.

29 023, nr. 134
05-07-2012

Minister zal conform de motie
handelen en geen onomkeerbare
stappen nemen, met de aantekeningen dat m.e.r. onderzoeken wel
door zullen gaan en eventuele
schadeclaims voor rekening van IPO
zullen komen.

Schaart, mw.
A.H.M. (VVD)
Koppejan,
A.J. (CDA)
Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G.
(SP)

Verzoekt de regering bij de inrichting
van het Innovatiefonds MKB+ de
volgende voorwaarden voor de
benutting van dit fonds expliciet te
benoemen:
– het is generiek: ondernemingen uit
iedere bedrijfssector kunnen
voorstellen indienen;
– bij iedere financiering van een
innovatieproject vanuit het fonds
wordt verwacht dat:
1. het bijdraagt aan het innovatievermogen van het bedrijfsleven;
2. er altijd een private cofinanciering
aan de orde is;
3. het een substantiële economische
toegevoegde waarde of groei tot
gevolg heeft;
4. bij succesvolle investeringen het
fonds op basis van het profijtbeginsel
ook financieel meedeelt in het
succes.

33 000-XIII, nr.16
03-11-2011

De Kamer is 13-12-2011 geïnformeerd.
Uitgevoerd in Bedrijfslevenbrief
(32 637, nr. 33).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

177

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Veldhoven,
mw. S. van
(D66)

Verzoekt de regering om een
integrale biomassastrategie voor de
lange termijn op te stellen,
aansluitend bij de kansen die de
overgang naar een biobased
economy Nederland biedt, de
intentie tot grootschalige inzet van
biomassa voor hernieuwbare energie
(zowel brandstof als elektriciteit) en
het nog altijd grote belang van de
import van biomassa voor de
veehouderij, vanuit de uitgangspunten duurzaamheid en voorrang
aan hoogwaardig gebruik van
biomassa (cascadering);
verzoekt de regering in die strategie
eveneens in te gaan op de internationale context waarin de Nederlandse vraag naar biomassa moet
worden geplaatst, en de consequenties die daaruit getrokken
moeten worden om aan bovenstaande uitgangspunten te voldoen,
en op de mogelijkheden om
cascadering van gebruik van
biomassa te stimuleren.

33 000-XIII, nr. 65
05-12-2011

Voldaan via Hoofdlijnennotitie
Biobased Economy, die als bijlage bij
de Bedrijfslevenbrief is meegestuurd
(32 637, nr. 33).

Werf, mw.
M.C.I. van
der (CDA)

Verzoekt de regering om de
berekening van de kWh-prijs voor
«wind op land»-projecten zo snel
mogelijk te differentiëren naar de
daadwerkelijke kosten van een
specifiek project en niet te baseren
op het algemene gemiddelde van de
verschillende projecten, waardoor de
goedkopere «wind op land»projecten eerder in aanmerking
komen voor de SDE-plus.

33 000-XIII, nr. 68
05-12-2011

De Tweede Kamer is voor 2012 op
8-02-2012 geïnformeerd, 31 239, nr.
129
Voor 2013 wordt het meegenomen in
de kamerbrief over openstelling 2013

Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G.
(SP)

Verzoekt de regering de Kamer voor
het einde van het zomerreces 2011 te
informeren over de stand van zaken
ten aanzien van de opening van de
kabel voor concurrentie en de
consultatie naar aanleiding van het
nieuwe besluit van de OPTA dat voor
23 juni 2011 wordt verwacht.

24 095, nr. 277
18-05-2011

Voldaan
Dit is niet meer actueel door acties
Tweede Kamer mbt implementatiewet. Gecommuniceerd Kamerstuk
24095/307

Verhoeven,
K. (D66)
Braakhuis,
B.A.M. (GL)

Verzoekt de regering het resultaat
van deze inspanningen te toetsen
door de ervaringen van ondernemers
te inventariseren;
verzoekt de regering concrete
vervolgstappen te zetten voor het
opzetten van één geïntegreerd
systeem, indien blijkt dat systeemkoppeling niet maakt dat ondernemers hun gegevens minder vaak
hoeven op te geven;
verzoekt de regering hierover de
Kamer voor 1 september 2011 te
informeren.

31 311, nr. 66
17-02-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 19-09-2011
geïnformeerd, 29 515, nr. 333

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

178

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Dijkgraaf, E.
(SGP)

Verzoekt de regering de benoeming
van de voorzitter van Actal in handen
van de Tweede Kamer te geven en de
wettelijke basis voor Actal in overleg
met het Presidium dienovereenkomstig aan te passen.

31 311, nr. 68
17-02-2011

In overleg met TK tot andere
uitvoering gekomen, zie brief 29 515,
nr. 328

Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de regering om in overleg te
treden met de provincies, teneinde
snel duidelijkheid te verschaffen over
de manier waarop het regionaaleconomisch beleid op een succesvolle wijze kan worden voortgezet;
verzoekt de regering in dit overleg te
onderzoeken hoe de handelingsvrijheid en de kapitalisering van de
regionale ontwikkelingsmaatschappijen bevorderd kunnen worden;
verzoekt de regering het bevorderen
van werkgelegenheid als blijvende
doelstelling in het regionaaleconomisch beleid te handhaven.

32 500 XIII, nr. 78
24-11-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 20-06-2011
geïnformeerd, 32 500 XIII, nr. 197

Mos, R. De
(PVV)
Gerbrands,
mw. K.
(PVV)

Verzoekt de regering in overleg te
treden met de vissector om te
voorkomen dat windmolenparken
voor de kust de visserij uit ons land
verdrijven.

31 209, nr. 130
23-09-2010

Beantwoording zal geschieden door
I&M

OrtegaMartijn, mw.
C.A. (CU)

Verzoekt de regering de kennis en
ervaring van de regionale Taskforces
Technologie, Onderwijs en Arbeidsmarkt te benutten en te blijven
inzetten;
verzoekt de regering tevens
kennisoverdracht vanuit het
bedrijfsleven richting het onderwijs
te stimuleren, bijvoorbeeld door
parttime inzet van professionals uit
het bedrijfsleven.

32 637, nr. 9
27-04-2011

Uitgevoerd in Masterplan Beta en
Technologie (32 637, nr. 33).

Tongeren, L.
van (GL)
Veldhoven,
mw. S. van
(D66)

Verzoekt de regering om zich in
Europees verband in te zetten voor
een beter functionerend ETS,
bijvoorbeeld door in Europees
verband te pleiten voor verlaging van
het plafond in het ETS.

31 239, nr.123
21-04-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 24-05-2011
geïnformeerd, 21501–08, nr. 426

Veldhoven,
mw. S. van
(D66)
Grashoff, R
(GL)

Verzoekt de regering met beleidsvoorstellen te komen om het
salderen van de energiebelasting
over decentraal geproduceerd groen
gas en eventueel daarmee
opgewekte elektriciteit, waar dit voor
eigen gebruik is, mogelijk te maken.

32 500 XIII, nr.160
14-12-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 20-06-2011
geïnformeerd, 32 500 XIII, nr. 197

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering af te zien van de
huidige verplichting tot digitalisering
voor de omroepen actief op de
middengolf en met hen in overleg te
treden om de mogelijkheden tot
digitalisering te verkennen.

31 311, nr. 66
05-04-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 27-042011geïnformeerd, 24 095/31 412,nr.
272

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

179

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Verhoeven,
K. (D66)
Dam, ir.
M.H.P. van
(PvdA)

Verzoekt de regering in de veilingregeling uit te gaan van dit voorstel.

32 549, nr. 23
08-06-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 23-06-2011
geïnformeerd, 32 549, nr. 43

Wiegman-van Verzoekt de regering de effecten te
Meppelen
onderzoeken van de verhoging van
Scheppink,
het LUP op de elektriciteitsprijs,
E.E. (CU)
investeringsprikkels, verduurzaming
van de energieproductie en
decentrale energieopwekking.

29 023, nr. 101
29-06-2011

Onderzoek naar LUP is op dit
moment nog niet afgerond

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)

Verzoekt de regering de banken te
verplichten uiterlijk eind 2011 met
exacte cijfers aangaande de
kredietverlening aan het mkb te
komen.

33 000-XIII, nr.36
03-11-2011

Beschikbare cijfers zijn gepresenteerd in brief 32 63, nr. 34.

Koppejan,
A.J. (CDA)

Verzoekt de regering om te onderzoeken of, en onder welke
voorwaarden, private initiatieven als
kredietunies, factoring en crowdfunding met gebruik van overheidsgaranties een rol kunnen spelen in de
vraag aan kleine kredieten van
mkb-ondernemingen;
verzoekt de regering daarnaast om
één of meerdere pilots op te starten
waarbij deze initiatieven gebruik
kunnen maken van een garantiekapitaal van 25 mln., gereserveerd
vanuit het BMKB-fonds;
verzoekt de regering voorts de Kamer
over beide verzoeken voor 1 april
2012 actief te informeren.

33 000-XIII, nr.24
03-11-2011

Pilots kunnen onder voorwaarden
gebruik maken van BMKB, zoals TK,
o.a. gemeld in brief 32 637, nr. 34 .

Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de regering om met het
bedrijfsleven een plan op te stellen
voor een pilot voor een regelvrije
zone op het terrein van onderwijs en
arbeidsmarkt waarin mbo’ers die
voor een opleiding in de techniek
kiezen het aanbod wordt gedaan dat
de helft van hun studiekosten wordt
betaald en dat de garantie wordt
gegeven dat deze jongeren zowel een
stageplaats als een baan wordt
aangeboden;
verzoekt de regering tevens de
Kamer in het voorjaar van 2012 over
de voortgang van deze pilot te
informeren.

33 000-XIII, nr. 13
03-11-2011

Initiatieven hieromtrent opgenomen
in Masterplan Beta en Technologie
(32 637, nr. 33).

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)

Verzoekt de regering, uiterlijk binnen
veertien dagen na indiening van deze
motie de veilingregels zo aan te
passen, dat de reservering van alle
drie de kavels gegarandeerd blijft
voor nieuwkomers tot de veiling is
afgerond en pas als na de veiling
blijkt, dat zich voor een van de drie
kavels geen nieuwkomers hebben
gemeld, dat kavel daarna alsnog en
zonder verdere reservering apart te
veilen.

24 095, nr. 315
28-06-2012

Motie wordt niet uitgevoerd, TK
geïnformeerd op 5 juli jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

180

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Schaart, mw. Verzoekt de regering om versnelling
A.H.M.
in het proces te brengen, zodat
(VVD)
realisatie van de toegezegde nieuwe
kaders en wijzigingen binnen enkele
maanden gerealiseerd wordt, met
instemming van de betrokken
marktpartijen;.
verzoekt de regering voorts om de
Kamer per kwartaal te rapporteren
over de concrete en per onderwerp
geboekte voortgang.

24 095, nr. 317
28-06-2012

AT heeft meerdere dialoogsessies
gevoerd met marktpartijen. Deze
hebben geleid tot voorstellen om de
knelpunten op te lossen. De
resultaten hiervan zullen in een
afsluitende sessie na de zomer
worden besproken. De Kamer wordt
na de zomer geïnformeerd over de
voortgang en resultaten.

Tongeren, L.
van (GL)
Veldhoven,
mw. S. van
(D66)

Verzoekt de regering, te laten
onderzoeken wat alle kosten en baten
zijn van belastingvrij salderen voor
decentrale duurzame energieinitiatieven van boeren en groepen
burgers.

29 023, nr. 126
05-07-2012

Kamer zal hierover worden geïnformeerd in visie decentrale opwekking
(na zomer 2012).

Veldhoven,
mw. S. van
(D66)
Werf, mw.
M.C.I. van
der (CDA)

Verzoekt de regering om in de Green
Deal evenredig ruimte te bieden aan
energie-efficiency naast CO2-reductie
en duurzame energie, en binnen die
ruimte zowel technologie als
diensten te stimuleren.

32 626, nr. 10
15-09-2011

Uitgevoerd in de Green Deals die
naar TK zijn verzonden.

Koppejan,
A.J. (CDA)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt 1) te bevorderen dat
bedrijven zoveel mogelijk verantwoording afleggen over hun
maatschappelijk handelen d.m.v.
jaarverslagen (O); 2) in de af te
sluiten innovatiecontracten expliciet
te vermelden hoe de TS bijdragen
aan duurzaamheid.

33 000-XIII, nr.27
03-11-2011

Eerste verzoek is ondersteuning
beleid en tweede verzoek is voldaan
via brief 32 637,nr. 32 (met name
bijlage 1b).

Veldhoven,
mw. S. van
(D66)

Verzoekt de regering bij het
onderzoeken en uitwerken van de
leveranciersverplichting in te gaan op
de mogelijkheden om deze
goedkoper in te richten door
samenwerking met het buitenland.

33 000-XIII, nr. 64
05-12-2011

Uitgevoerd en Kamer geïnformeerd
in brief 31 239, nr. 136

Werf, mw.
Verzoekt de regering te onderzoeken
M.C.I. van
hoe (collectieven van) kleinverder (CDA)
bruikers die decentraal duurzame
Wiegman-van energie willen produceren voor eigen
Meppelen
gebruik, hiertoe in staat kunnen
Scheppink,
worden gesteld, door laagdrempelige
E.E. (CU)
modellen te ontwikkelen en waar
nodig wet- en regelgeving aan te
passen, binnen verantwoorde
financiële kaders voor het Rijk;
verzoekt de regering tevens de
Kamer hierover voor 1 april 2012 te
informeren.

33 000-XIII, nr. 69
05-12-2011

Deze motie wordt opgepakt in
wetgeving eerste tranche STROOM.
Komt in aug/sept naar de Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

181

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Dam, ir.
M.H.P. van
(PvdA)
Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering in de
voorwaarden van de veiling op te
nemen dat verworven spectrum
gedurende de gehele looptijd van de
licentie niet mag worden doorverkocht aan andere eigenaren van het
spectrum en dat bij eventuele
consolidatie van marktpartijen het
spectrum van een van beide partijen
moet worden teruggegeven zodat het
kabinet kan beslissen het spectrum
opnieuw te veilen, en op dat moment
kan besluiten of het spectrum in
handen mag komen van een van de
bestaande marktpartijen met
spectrum.

24 095, nr. 276
18-05-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 07-06-2011
geïnformeerd, 24 095, nr. 284

Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de minister in overleg te
treden met lokale overheden en
particuliere eigenaren van parkeergelegenheden, teneinde afspraken te
maken over eerlijk betalen en
betaalgemak waarbij meerdere
manieren om te betalen mogelijk
worden gemaakt.

32 500 XIII, nr.79
24-11-2010

De minister van BZK heeft de Kamer
22-03-2011geïnformeerd.

Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G.
(SP)

Verzoekt de regering om op korte
termijn alle denkbare politieke en
diplomatieke middelen in te zetten
om de Amerikaanse directie van
Abbott ertoe te bewegen om samen
met de Nederlandse ondernemingsraad te zoeken naar de best
mogelijke oplossing voor
werknemers, de lokale gemeenschap
en kenniseconomie;
verzoekt de regering tevens om de
Kamer over de resultaten van deze
actie te rapporteren voor 1 januari
2011.

29 544, nr. 263
22-11-2010

Uitgevoerd en Kamer geïnformeerd
in brief 29 544, nr. 269

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering om de topteams
te stimuleren een inventarisatie te
maken van de geografische
concentraties van topsectoren en de
bestaande samenwerkingsverbanden
en stakeholders en deze te betrekken
in de actieagenda zodat de kracht van
de regio en bestaande samenwerkingsprojecten afdoende wordt
meegenomen.

32 637, nr. 8
27-04-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 04-02-2011
geïnformeerd, 32 637, nr. 1

32 500 XIII, nr. 121
24-11-2010

Wordt meegenomen bij reactie op
EU-mededeling over
CSR/bedrijfsrapportage (najaar
2012).

Wiegman-van Verzoekt de regering de Raad voor de
Meppelen
Jaarverslaggeving te vragen om haar
Scheppink,
Richtlijn 400 zodanig aan te passen
E.E. (CU)
dat verslaggeving over de
maatschappelijke aspecten van
ondernemen, ook waar deze niet
direct gevolgen hebben voor de
financiële en economische positie
van de onderneming, integraal deel
uit gaat maken van het directieverslag en eventueel een aanvullend
maatschappelijk jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

182

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Vliet, R.A.
van (PVV)

Verzoekt de regering, een actieve rol
voor de minister van EL&I te initiëren
op het dossier aansluiting onderwijs/
arbeidsmarkt en de Kamer hierover
begin volgend jaar te informeren.

33 000-XIII, nr.32
03-11-2011

Voldaan
De TK is 16-04-2012 geïnformeerd,
32 637, nr. 33 en 31 289

Verburg, mw.
G. (CDA)
Leegte, R.W.
(VVD)
Samsom, ir.
D.M. (PvdA)
Veldhoven,
mw. S. van
(D66)

Verzoekt de regering om met de
verantwoordelijke spelers in de
sector te komen tot een energietransitieakkoord, waarin slim en slank
afspraken worden gemaakt over
zowel duurzame biomassabijstook
als een zelfbindende «leveranciersverplichting», waardoor verduurzamingsdoelen in 2020 op kosteneffectieve wijze worden gehaald en tevens
een doorkijk wordt gegeven voor het
halen van de doelen in 2050;
verzoekt de regering de Kamer
hierover voor Prinsjesdag te
informeren.

29 023, nr. 102
30-06-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 24-05-2012
geïnformeerd, 31 239, nr. 136

Verhoeven,
K. (D66)
Koppejan,
A.J. (CDA)
Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G. (SP)
Braakhuis,
B.A.M. (GL)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de regering om geen
onomkeerbare stappen te zetten en
te blijven zoeken naar een oplossing
die de voorgenomen korting kan
repareren.

24 446, nr. 48
05-07-2012

Betreft een motie zonder dekking. De
Minister heeft tijdens het VAO
aangegeven geen onomkeerbare
stappen te zetten en dat het aan de
Kamer is om bij de algemene
beschouwingen een dekkingsvoorstel
in te dienen. Het gaat om middelen
ten behoeve van 2013 en verder.

Schouten,
C.J. (CU)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de regering, de mogelijkheden te onderzoeken om de
maatregel van de willekeurige
afschrijving in 2012 te verlengen.

33 000-XIII, nr.42
03-11-2011

Bij behandeling Belastingplan 2012
en in beantwoording Kamervragen
van het lid Schouten is aangegeven
dat het kabinet verlenging van de
maatregel budgettair niet haalbaar
acht (2 juli 2012, 2899).

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)
Vliet, R.A.
van (PVV)

Verzoekt de regering om zich
maximaal in te spannen om in
WTO-verband ervoor te zorgen dat
een opgelegde sanctie daadwerkelijk
wordt nageleefd.

25 074, nr.177
13-12-2011

Wordt actief meegenomen in beleid.

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)
Dam, ir.
M.H.P. van
(PvdA)
Braakhuis,
B.A.M. (GL)
Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G.
(SP)

Verzoekt de regering, ervoor zorg te
dragen dat er in het geval van
bewezen kartelvorming effectieve
instrumenten komen die consumenten in staat stellen hun werkelijk
geleden schade vergoed te krijgen.

24 095, nr. 303
08-12-2011

Overgedragen aan V&J

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

183

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Ziengs, E.
(VVD)

Verzoekt de regering, ervoor te
zorgen dat er bij de inrichting van de
nieuw te vormen Ondernemerspleinen een meldpunt wordt opgezet
waar het mogelijk is om online,
anoniem en openbaar melding te
maken van overbodige of dubbele
overheidstaken;
verzoekt de regering tevens, in
overleg met bestuurders in de
Ondernemerspleinen tot een aanpak
voor zelfregulering te komen, waarbij
meldingen over dubbel uitgevoerde
taken worden beantwoord en ingezet
ten bate van mogelijke verbeteringen
in het takenpakket van de Ondernemerspleinen.

32 004, nr.10
22-12-2011

Motie wordt uitgevoerd in
wetsvoorstel Ondernemerspleinen
(na zomer 2012).

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)

Verzoekt de regering te komen tot
een dialoog met de relevante
marktpartijen en naar aanleiding
daarvan uiterlijk eind september
2011 te komen met concrete
verbeteringen ten aanzien van het
functioneren van Agentschap
Telecom waarbij het doel moet zijn
dat er veel meer vanuit een
marktgerichte dan vanuit een
juridische rol wordt gehandeld.

24 095, nr.278
18-05-2011

Voldaan
De Tweede kamer is 11-10-2011
geïnformeerd, 24 095, nr. 291

Schaart, mw.
A.H.M. (VVD)
Verburg, mw.
G. (CDA)

Verzoekt de regering om het optimaal
benutten van ICT een nadrukkelijke
plek te geven in de kabinetsreactie op
de voorstellen van de topteams, die
samen met de voorstellen voor
Prinsjesdag 2011 naar de Kamer
worden gezonden.

32 637, nr. 10
27-04-2011

Uitgevoerd in Bedrijfslevenbrief
(32637, nr. 33).

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)

Verzoekt de regering te bewerkstelligen dat de Europese Commissie
afziet van verdere juridische
stappen.

32 373, nr. 9
03-11-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 4-04-2012
geïnformeerd, Staatsblad 2011, nr.
117

Braakhuis,
B.A.M. (GL)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de regering om voor
1 maart 2011 met een brede
consumentenagenda te komen
waarin voorstellen worden gedaan
om tot meer transparantie op de
markt en tot een betere bescherming
van consumentenrechten te komen;
verzoekt de regering, in haar brede
consumentenagenda de nadruk te
leggen op voorstellen om eerlijke
prijzen en betere service voor de
consument te bewerkstelligen.

32 500 XIII, nr.116
24-11-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 06-03-2012
geïnformeerd, 27 879, nr. 41

29 023, nr. 93
29-06-2011

Deze motie wordt opgepakt in
wetgeving eerste tranche STROOM.
Komt in aug/sept naar de Kamer.

Jansen, P.F.C. Verzoekt de regering met voorstellen
(SP)
te komen om verenigingen van
eigenaren in staat te stellen zelf
opgewekte elektriciteit te laten
salderen met het elektriciteitsverbruik
van de leden van de vereniging van
eigenaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

184

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Schaart, mw. Verzoekt de regering voor 1 februari
A.H.M.
2011 aan de Kamer te rapporteren
(VVD)
hoe de ambitieuze doelstelling van
de Europese Commissie gehaald kan
worden met daarbij specifieke
aandacht voor de buitengebieden.

32 500 XIII, nr. 85
24-11-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 17-05-2011
geïnformeerd, 29 515, nr. 331

Veldhoven,
mw. S. van
(D66)

Verzoekt de regering om met de
regering van het Verenigd Koninkrijk
te onderzoeken of de exclusieve
economische zones van beide landen
wettelijk opengesteld kunnen worden
voor de realisatie over en weer van
duurzame energieprojecten door het
andere land.

29 023, nr.107
21-04-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 3-10-2011
geïnformeerd, 33 043, nr. 1

Verburg, mw.
G. (CDA)
Schaart, mw.
A.H.M.
(VVD)

Verzoekt de regering de veilingregeling van kavels in het gereserveerde 800 MHz-spectrum zodanig
aan te passen dat, als er twee of
meer nieuwkomers meedoen, twee
nieuwkomers elk een blok van 2 x 5
MHz kunnen verwerven, zonder dat
een van de bestaande aanbieders
hoeft te verdwijnen.

24 095, nr. 274
18-05-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is op 07-062011geïnformeerd, 24 095, nr. 284

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering om in deze nota
op te nemen:
– de effecten van het stopzetten van
programmatische innovatiegelden;
– een plan voor de continuïteit van
investeringen;
– een voorstel voor cofinanciering
van de Kaderprogrammas;
– op welke manier sociale innovatie
verder kan worden bevorderd;
– op welke manier zo veel mogelijk
hoogwaardige werkgelegenheid kan
worden behouden;
– op welke manier de top vijf voor
Nederland dichterbij kan komen.

32 500 XIII, nr. 100
24-11-2010

Uitgevoerd in Bedrijfslevenbrief
(32637, nr. 33).

Smeets, mw. Verzoekt de regering om Mitsubishi
P.E. (PvdA)
te houden aan het sociale plan voor
de werknemers en daarnaast –
binnen de verantwoordelijkheid van
derijksoverheid – samen met alle
andere betrokkenen de voorwaarden
te scheppen voor de doorstart van
NedCar in de context van de
economische transitie van de regio
en de Kamer hierover zo spoedig
mogelijk te informeren.

29 826, nr.39
15-02-2012

Kamer wordt continu geïnformeerd.

Verburg, mw.
G. (CDA)
Verhoeven,
K. (D66)

24 095, nr. 275
18-05-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 11-10-2011
geïnformeerd, 24 095, nr. 291

Verzoekt de regering zo nodig
gebruik te maken van de discretionaire bevoegdheid om bereikproblemen voor Radio 2 te doen
oplossen door verplaatsing van de
zendmast, waarbij de kosten door
betrokken ondernemers worden
gedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

185

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering:
– de gsm-vergunningen niet langer te
verlengen dan nodig is om te
voorkomen dat de continuïteit van de
mobiele dienstverlening in gevaar
kan komen;
– het in elk geval mogelijk te maken
de gsm-vergunningen zo kort
mogelijk te verlengen door enerzijds
de verlengtermijn van 21 maanden
niet als een vaste termijn te hanteren,
maar uitdrukkelijk als een maximumtermijn en te streven naar een veel
kortere transitietermijn;
– de partijen die frequenties
verwerven en de huidige aanbieders
die nu over deze frequenties
beschikken, maar die moeten
afstaan, te verplichten om met elkaar
te overleggen om tot een zo snel
mogelijke transitie te komen;
– zo nodig te intermediëren in dat
overleg, zodat een verantwoorde
maar tevens zo spoedig mogelijke
transitie gewaarborgd is.

24 095, nr. 316
04-07-2012

Onderhanden

Haersma
Verzoekt de regering om te
Buma, mr. S. voorkomen dat het groeivermogen
van (CDA)
van de «topsectoren» van onze
economie wordt belemmerd door
een tekort aan geschikt personeel en
daarom in overleg met deze sectoren
en onderwijsinstellingen te komen
tot een «kennisdeal», en daarbij geen
onorthodoxe maatregelen uit te
sluiten;
verzoekt de regering tevens, in
samenspraak met de topsectoren
aanvullende maatregelen te treffen
om Nederland aantrekkelijker te
maken voor buitenlandse kenniswerkers.

33 000, nr.13
22-09-2011

Uitgevoerd in Masterplan Beta en
Technologie (32 637, nr. 33).

Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G. (SP)
Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering om de Kamer in
het eerste kwartaal van 2012 te
informeren over haar visie en inzet
op deze terreinen.

24 095, nr. 294
27-10-2011

Reactie wordt aan een volgend
kabinet gelaten, mondeling aan
Kamer gemeld.

Koppejan,
A.J. (CDA)
Schaart, mw.
A.H.M. (VVD)
Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)

Verzoekt de regering om conform de
aanbeveling van de Algemene
Rekenkamer meer transparantie te
bewerkstelligen waar innovatiegelden naartoe gaan, wie innovatiegelden ontvangt, wat zij ermee doen
en welke resultaten daarmee zijn
bereikt.
Verzoekt de regering voorts te bezien
welke lessen getrokken kunnen
worden op basis van ervaringen met
het Amerikaanse voorbeeld dat het
volgen van innovatiegelden
waarborgt en vervolgens een
dergelijk publiek toegankelijk
systeem op te zetten.

33 000-XIII, nr.25
03-11-2011

Voldaan
De Kamer is 02-04-2012 geïnformeerd, 32 637, nr. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

186

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Verhoeven,
K. (D66)
Braakhuis,
B.A.M. (GL)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)
Schouten,
C.J. (CU)

Verzoekt de Kamer per brief te
informeren over hoe innovatiecontracten kunnen bijdragen aan
Europese cofinanciering en in de
brief ook te komen met voorstellen
hoe eventuele tekorten aan te vullen.

33 000-XIII, nr.30
03-11-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 02-04-2012
geïnformeerd met Bedrijvenbeleid in
Uitvoering 32 637, nr.32.

Jansen, P.F.C. Verzoekt de regering om in overleg
(SP)
met grootverbruikers, gasleveranciers en netbeheerders te onderzoeken in hoeverre de Gaswet een
aanpassing behoeft om de netbeheerders voldoende instrumenten te
geven om ook op langere termijn de
gasspecificaties binnen voor het
gasgebruik aanvaardbare en
verantwoorde normen te houden.

33 000-XIII, nr. 63
05-12-2011

Wordt opgenomen in verzamelwetsvoorstel van STROOM. Na de zomer
2012 naar TK.

Vliet, R.A.
van (PVV)

Verzoekt de regering er maximaal
naar te streven dat uitvoering van de
green deal niet leidt tot verdere
prijsstijgingen van energie voor
huishoudens en de Kamer hierover
jaarlijks te informeren.

33 000-XIII, nr. 70
05-12-2011

Is onderdeel van beleid inzake Green
Deals.

Groot, V.A.
(PvdA)

Verzoekt de regering vast te leggen
dat Actal bij de uitvoering van de
steekproefsgewijze systeemtoetsing
toegang blijft houden tot de
onderliggende individuele dossiers,
indien Actal dat gewenst acht.

31 311, nr. 67
17-02-2011

Voldaan
De Kamer is 16-02-2011 geïnformeerd, 29 515, nr. 328

Verburg, mw. Verzoekt de regering, om de
G. (CDA)
biobased economy te benutten in de
transitie naar duurzame energie,
onder meer door biobased op te
nemen in de Green Deal die het
kabinet gaat sluiten.

32 500 XIII, nr. 94
24-11-2010

Kamer is 6 juli jl. geïnformeerd over
2e ronde Green Deals, waarin ook
biodiversiteitsdeals zijn opgenomen.

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering deze functionaliteiten (zoals automatische certificaten, geschiktheidseisen en
standaarddocumenten) desgewenst
tegen kostprijs beschikbaar te stellen
voor alle aanbestedende diensten.

32 440, nr. 53
02-02-2012

Er wordt nu eerst afgewacht wat de
uitkomsten zullen zijn van de
onderhandelingen over de nieuwe
Europese aanbestedingsrichtlijnen,
waarin een vergelijkbaar voorstel is
opgenomen. Daarna zal de Eerste
Kamer worden geïnformeerd.

Veldhoven,
mw. S. van
(D66)
Koopmans,
G.P.J. (CDA)

Verzoekt de regering om, als een
nieuwe vergunning voor de
kolencentrale van RWE in de
Eemshaven wordt goedgekeurd, in
overleg te treden met RWE, met
natuur- en milieuorganisaties, met
lokale overheden en andere partijen
in en rondom de Eemshaven, met als
doel het sluiten van een nieuwe
«green deal» met RWE, in aanvulling
op de bestaande afspraken, met als
insteek het versnellen en verhogen
van de productie van duurzame
energie in en rondom de
Eemshaven.

31 920, nr. 12
13-10-2011

Concept antwoordbrief gereed en
gaat één deze dagen uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

187

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Koppejan,
A.J. (CDA)
Smeets, mw.
P.E. (PvdA)
Voordewind,
J.S. (CU)

Verzoekt de regering, de kamer voor
het zomerreces van 2012:
– inzichtelijk te maken hoe het met de
verschillende pilotprojecten op dit
punt staat;
– inzichtelijk te maken in welke mate
«social return»-criteria reeds
onderdeel uitmaken van de
aanbestedingseisen van aanbestedingen van de rijksoverheid;
– aan te geven welke maatregelen
nog genomen kunnen worden om
«social return» verder te stimuleren.

26 485, nr. 132
25-04-2012

BZK stuurt hierover binnenkort een
brief aan de Kamer.

Tongeren, L.
van (GL)

Verzoekt de regering, in overleg met
de windenergiesector en binnen de
kaders van de bestaande regelgeving
een eerlijke vorm van differentiatie
voor wind op land uit te werken.

29 023, nr. 128
05-07-2012

Wordt aan voldaan, is onderdeel van
beleid.

Dijkgraaf, E.
(SGP)
Dijksma,
mw. S.A.M.
(PvdA)

Verzoekt de regering, te waarborgen
dat de financiële bijdrage voor
Technologische Topinstituten ook in
2013 en 2014 op peil blijft, zodat
effectief functioneren van de
topinstituten mogelijk blijft, onder
voorwaarde dat vanuit het bedrijfsleven voldoende middelen
beschikbaar gesteld worden en hun
prestaties positief beoordeeld
worden.

33 000-XIII, nr.45
03-11-2011

De Tweede Kamer is 02-04-2012
geïnformeerd met Bedrijvenbeleid in
Uitvoering 32 637, nr.32. Overige
volgt in Begroting 2013.

Vliet, R.A.
van (PVV)

Verzoekt de regering, zich maximaal
in te spannen om bij de verdere
vormgeving van de Ondernemerspleinen te komen tot optimale
spreiding van de resterende fysieke
kantoren.

32 004, nr.9
22-12-2011

Komt in wetsvoorstel na de zomer
2012

Braakhuis,
B.A.M. (GL)

Verzoekt de regering in de telecommunicatiewet op te nemen dat
telecomaanbieders niet op basis van
het soort gebruik van dataverkeer
mogen differentiëren en daarmee
netneutraliteit te garanderen.

24 095, nr. 281
18-05-2011

Opgenomen in de wijziging van de
Telecommuicatiewet en deze is reeds
door EK aangenomen.

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)

Verzoekt de regering voor 1 juni 2011
met concrete voorstellen ter
verbetering van de transparantie van
de brandstofmarkt te komen.

24 036, nr.383
17-02-2011

Kamer geïnformeerd dat kabinet niet
overgaat tot wettelijke publicatieplicht; laat verdere besluitvorming
aan de Kamer (24 036, 388).

Jansen, P.F.C. Verzoekt de regering bij de eerstvol(SP)
gende wijziging van de warmtewet
met een voorstel te komen om de
privacy- en security-eisen van
slimme warmte- en koudemeters
gelijk te stellen aan het privacy- en
security-regime dat van toepassing is
op slimme elektriciteits- en
gasmeters.

32 373, nr. 10
03-11-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 5-6-2011
geïnformeerd, Kamernummer 32 839

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

188

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Veldhoven,
mw. S. van
(D66)

Roept de regering op om in te zetten
op een sterkere degressiviteit van de
steun, bijvoorbeeld door een jaarlijks
afbouw van de steun met 33%, of een
hoger percentage afbouw per 15
maanden, waarbij de steun in
maximaal drie jaar wordt
afgebouwd.

31 793, nr. 49
13-10-2010

Minister EL&I heeft in schriftelijk
overleg (9 december 2010) n.a.v.
Raad voor het Concurrentievermogen aan de Kamer gemeld dat NL
zoveel mogelijk in de geest van de
motie heeft gehandeld.

Verburg, mw. Verzoekt de regering de spelers in de
G. (CDA)
Topgebieden en regio’s in Nederland
in staat te stellen om voor 1 april
2011 een businessplan op te stellen
op grond waarvan de regering voor
1 juni 2011 de middelen toekent.

32 500 XIII nr. 93
24-11-2010

Uitgevoerd in Bedrijfslevenbrief
(32637, nr. 33).

Verhoeven,
K. (D66)

Verzoekt de regering om prijstransparantie in de pompstationsector
verplicht te stellen wanneer de
onderzoeksuitkomsten hiertoe
aanleiding geven.

24 036, nr. 381
17-02-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 01-06-2011
geïnformeerd, 24 036, nr. 388

Ziengs, E.
(VVD)
Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)
Koppejan,
A.J. (CDA)

Verzoekt de regering ervoor te zorgen
dat de op te stellen contractvoorwaarden ook worden opgesteld aan
de hand van de Gids Proportionaliteit
om op deze manier onevenwichtige
eisen en disproportionele contractvoorwaarden te voorkomen;
verzoekt de regering tevens te
bevorderen dat algemene inkoopvoorwaarden die als een model
gebruikt worden voor contractvoorwaarden bij overheidsopdrachten
samen met het bedrijfsleven worden
opgesteld en worden nageleefd.

32 440, nr. 57
02-02-2012

Zoals aangegeven in 32 440 nr.C zal
moeten worden beoordeeld of de
modellen inkoopvoorwaarden in lijn
zijn met het wetsvoorstel Aanbestedingswet, inclusief de voorschriften
die in de Gids proportionaliteit
worden gesteld. Dat kan zodra de
voorschriften in de Gids proportionaliteit vaststaan. Gids is nu ter
voorhang naar beide Kamers

Ziengs, E.
(VVD)
Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)

Verzoekt de regering ervoor te zorgen
dat (decentrale) overheden bij het
opstellen van hun aanbestedingsbeleid een richtpercentage aangeven
waarbij minimaal 30% van de
aanbestedingen aan het mkb moet
worden gegund, daarbij van mening
dat deze (decentrale) overheden de
mogelijkheid krijgen om middels het
comply-or-explain-principe uitleg te
geven over het (niet) behalen van dit
percentage.

32 440, nr. 58
02-02-2012

Hierover zal in overleg worden
getreden met de koepelorganisaties.

Hamer, mw.
drs. M.I.
(PvdA)

Verzoekt de regering om sociaal en
duurzaam aanbesteden bij de
decentrale overheden verder te
stimuleren en te faciliteren, en de
medeoverheden meer informatie en
kennis te verschaffen over sociaal
aanbesteden, met bijzondere
aandacht voor de inzet van arbeidsgehandicapten.

32 440, nr. 60
02-02-2012

BZK stuurt hierover binnenkort een
brief aan de Kamer.

Vliet, R.A.
van (PVV)

Verzoekt de regering een uniform
kader op te stellen voor aanbestedingen onder de Europese drempelwaarden met inachtneming van zo
laag mogelijke drempelwaarden.

32 500 XIII, nr. 105
24-11-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 28-03-2011
geïnformeerd, 32 440, nr. 10 en 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

189

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving van de motie

Vindplaats en
datum

Stand van Zaken

Gerven,
H.P.J. van
(SP)

Verzoekt de regering, binnen een
maand een eindverslag uit te
brengen van het sectoroverleg en
daarin tevens in te gaan op de
redenen waarom er nog geen
overeenstemming is, indien deze dan
nog steeds niet bereikt is;
verzoekt de regering tevens, conform
de aangenomen motie-Ormel
(27 428, nr. 198) binnen een maand
een onafhankelijke voorzitter te
benoemen bij het intersectorale
overleg over kwekers- en octrooirecht;
verzoekt de regering voorts, uiterlijk
deze zomer een eindverslag naar de
Kamer te sturen betreffende het
overleg waar in de motie Ormel aan
gerefereerd wordt;
verzoekt de regering tenslotte,
conform toezegging maatschappelijke organisaties als LTO, Oxfam en
Greenpeace hieraan te laten
deelnemen.

32 627, nr. 7
16-02-2012

Deze zomer eindverslag. Aan de
Kamer is gemeld dat de organisaties
deelnemen (27428, nr. 215).

Bemmel,
J.J.G. van
(PVV)
Elissen, A.
(PVV)

Verzoekt de regering, het
ACTA-verdrag definitief niet meer te
ondertekenen.

21 501-30, nr. 286
29-05-2012

Dit kabinet zet geen nadere stappen
t.a.v. ACTA zoals TK gemeld in brief
21 501-33, nr. 381.

Gesthuizen,
mw.
S.M.J.G.
(SP)

Verzoekt de regering ervoor te zorgen
dat tegen iedere grootschalige vorm
van consumentenmisleiding, zoals
het standaard verkopen van
zogenaamd extra maar feitelijk reeds
wettelijk vastgelegde garantie, snel
en daadkrachtig wordt opgetreden en
dat sanctiebesluiten standaard
openbaar worden gemaakt.

33 000-XIII, nr.21
03-11-2011

Voldaan
Is onderdeel van beleid.

Dikkers, mw.
S.W. (PvdA)

Verzoekt de regering, alles in het
werk te stellen dat er binnen Europa
sprake is van gelijk speelveld voor
deze industrie.

29 023, nr. 133
05-07-2012

Is kabinetsbeleid.

33 000 XIII, nr. 153
14-12-2011

Wetsvoorstel beperkt kwekersrecht in
nationale octrooiwet wacht nog op
Brusselse reactie. Eind van de zomer
naar de TK. TK wordt na de zomer
nader geïnformeerd over voortgang.

Staaij, C.G.
Kwekersrecht: Verzoekt de regering
van der
zich op passende momenten in ieder
(SGP)
geval in EU-verband proactief uit te
Dijkgraaf, E. spreken voor verankering van in
(SGP)
ieder geval een beperkte kwekersvrijKoopmans,
stelling in deze verordening zelf.
G.P.J. (CDA)
Wiegman-van
Meppelen
Scheppink,
E.E. (CU)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

190

Bijlagen

1.2 Openstaande toezeggingen aan de Eerste Kamer over
afgelopen parlementaire jaar
Omschrijving

Vindplaats en datum

De Minister van Economische Zaken,
Toegezegd in een brief van 07-09-2011
Landbouw & Innovatie zegt de Kamer in
een brief van 7 september 2011, naar
aanleiding van vragen van de vaste
commissie voor Economische Zaken,
Landbouw & Innovatie in een brief van
29 juni 2011, toe om de Kamer te berichten
over de resultaten van een onderzoek, in
overleg met het bedrijfsleven en aanbestedende diensten, naar in hoeverre een
systeem van verificatie voor alle aanbestedende diensten in de Nederlandse
aanbestedingspraktijk zou kunnen werken.
Schuldsanering: Formulering artikel 288 lid Plenaire vergadering 22-5-2007
2 onder b (29 942)

Informeren over uitkomsten onderzoek
verificatiesysteem (32 731, B)

Toegezegd in brief van 07-09-2011

De Minister zal contact opnemen met de
Stas OCW om samen te bezien hoe de
M&O-problematiek in het hoger onderwijs
betrokken kan worden bij de evaluatie. Het
gaat daarbij om de vraag of de sectorspecifieke regels van OCW wel effectief zijn en
of het mogelijk is in de Onderwijswet een
AMvB opgenomen kan worden betreffende de rechtmatige besteding van
onderwijsgelden. De Minister zal de EK
schriftelijk informeren over de uitkomsten
van zijn overleg met de Stas OCW.
De wijziging van de werkingsduur van de
Wet M&O zal bij wet geschieden.

Eerste Kamerdebat Markt en Overheid
22-03-2011

Eerste Kamerdebat Markt en Overheid
22-03-2011

Stand van Zaken
Er wordt nu eerst afgewacht wat de
uitkomsten zullen zijn van de onderhandelingen over de nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen, waarin een vergelijkbaar
voorstel is opgenomen. Daarna zal de
Eerste Kamer worden geïnformeerd.

Momenteel is een AMvB in voorbereiding
voor artikel 48, eerste lid, onder d van de
Wet op het consumentenkrediet, waarmee
private partijen onder voorwaarden
worden toegestaan schuldbemiddeling
tegen betaling aan te bieden. Deze zal in
het najaar worden geconsulteerd.
Er wordt nu eerst afgewacht wat de
uitkomsten zullen zijn van de onderhandelingen over de nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijnen, waarin een vergelijkbaar
voorstel is opgenomen. Daarna zal de
Eerste Kamer worden geïnformeerd.
1. Dit zal in de evaluatie worden meegenomen.
2. In 2 wetten zijn haakjes opgenomen
voor amvb’s.
– wet hoger onderwijs
– wet educatie en beroepsonderwijs

Dit zal in de evaluatie worden
meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

191

Bijlagen

1.2 Openstaande toezeggingen aan de Tweede Kamer over
afgelopen parlementaire jaar
Omschrijving van de toezegging

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Extra onderzoek schaliegas in Nederland:
impact op veiligheid en milieu. Deze zal
voor de zomer van 2012 afgerond zijn.
– Er wordt geen proefboring naar
schaliegas uitgevoerd voor de uitkomsten
van het onderzoek bekend zijn.
– De onderzoeksvraag zal aan de Tweede
Kamer gestuurd worden.
De CO2 footprint wordt berekend voor
schaliegas.
De uitkomsten van de werkgroep
draagvlak zal naar de Tweede Kamer
gezonden worden (dit zal gebeuren in het
kader van de gasrotonde).
Zout: hand aan de kraan principe wordt
toegepast adhv het laten opnemen van
een monitoringsprogramma en zandsuppletie in het winningsplan.
Planning voor de geplande aanpassing van
het Burgerlijk Wetboek mbt CCS wordt aan
de Kamer gezonden.
Onderzoek naar de mogelijke verstoring
van LOFAR door windmolens. Minister
zegt toe geen onomkeerbare stappen te
zullen zetten voordat het onderzoek is
afgerond.
BES-eilanden: plan regulerend kader voor
de energiemarkt.

AO Mijnbouwwet
27-10-2011

Kabinet onderneemt geen nadere stappen
tot onderzoek is afgerond (verwachting
eind 2012).

AO Mijnbouwwet
27-10-2011
AO Mijnbouwwet
27-10-2011

Wordt meegenomen in toegezegde
onderzoek mbt schaliegas.
Wordt na zomerreces toegezonden in het
kader voortgang Gasrotonde.

AO Mijnbouwwet
27-10-2011

Punten worden meegenomen in vergunningverlening.

AO Mijnbouwwet
27-10-2011

Onderhanden

Wetgevingsoverleg Energie
21-11-2011

Lofar onderzoek loopt: is onderdeel van de
MER onderzoeken.
1e concept rapport naar verwachting
augustus 2012 gereed.

Wetgevingsoverleg Energie
21-11-2011

De minister zal voor het einde van dit jaar
de Kamer informeren over de gegevensverstrekking van de Kamers van
Koophandel met betrekking tot fraudeopsporing.

AO Ondernemerspleinen
23-11-2011

De minister zal de Kamer op de hoogte
houden van de realisatie en ontwikkelingen ten opzichte van de mestvergisters
met subsidie.

Verzamel AO Energie
09-02-2012

De Kamer wordt geïnformeerd over de
resultaten van het gesprek van de minister
met de sector over de mogelijkheid tot
differentiëren bij wind op land.
De Minister zet minimaal in op verdubbeling van de drempels ten aanzien van
levering en diensten.
De Minister zal inventariseren en het
gesprek aangaan met marktpartijen over
de mogelijkheden te komen tot standaardisering van decoders.
De Minister zegt toe dat het modelcontract
gereed is binnen 6 maanden.

AO SDE
19-05-2011

Van medio juli tot medio oktober zullen
twee expert van EL&I op Bonaire
verblijven om in samenspraak met het
Bestuurscollege een regulerend kader te
ontwerpen. Dit kader zal in principe ook
van toepassing zijn voor de bovenwindse
eilanden.
Er loopt een door EL&I gesubsidieerd
project van KvK, bovenregionale
recherche, justitie en anderen om de
onderlinge gegevensuitwisseling te
verbeteren. Wordt in zomerperiode
afgerond en dan wordt TK geïnformeerd.
In een kamerbrief over SDE+ 2013 zullen
de resultaten van de SDE+ 2012 besproken
worden en dan komt ook naar voren
hoeveel MEP-vergisters er subsidie
hebben aangevraagd en gekregen voor
warmtebenutting.
Voldaan
De Tweede Kamer is 3-11-2011 geïnformeerd, 31 239, nr. 125

De Minister zal de TK voor de zomer
informeren over de uitkomsten van de
gesprekken over inkoopmacht en de code
eerlijke handelspraktijken.

AO Aanbesteden
06-04-2011
Plenaire behandeling Telecommunicatiewet
05-04-2011
Plenair novelles marktmodel en slimme
meter
03-11-2010
AO Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen (MVO)
11-04-2012

Daar wordt bij de lopende onderhandelingen over de nieuwe aanbestedingsrichtlijnen op ingezet.
Onderhanden

NMa neemt op korte termijn een besluit
over vaststelling modelcontract.
Op 29 juni is een brief aan de Eerste Kamer
gestuurd waarin is aangegeven dat de
gesprekken gaande zijn en wordt
toegezegd dat Kamer in het najaar nader
geïnformeerd zal worden (31531 nr. N).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

192

Bijlagen

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Na de zomer zal de minister het
wetsvoorstel m.b.t. de Kamers van
Koophandel en ondernemerspleinen aan
de Kamer sturen.
De minister zal in 2013 de innovatiebox
evalueren en de evaluatie aan de Kamer
sturen.
De minister zal, op verzoek van de Kamer
en doorgegeven door de staatssecretaris,
de Kamer informeren over het vervolg van
de overname van TNT Express door UPS
en wat de Europese Commissie ervan
vindt.
De minister van Veiligheid en Justitie zal
de Kamer voor 1 mei 2012 het stappenplan
inzake collectieve schadevergoeding
toesturen.

AO Bedrijfslevenbeleid
14-06-2012

Onderhanden

AO Bedrijfslevenbeleid
14-06-2012

Is 19-6-2012 overgedragen aan het
Ministerie van Financiën.

AO Postmarkt met minister SZW
27-06-2012

Onderhanden

Raad voor het Concurrentievermogen
15-02-2012

Onderhanden bij VenJ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

193

Bijlagen

2. Terrein Staatssecretaris
2.1 Aangenomen moties over afgelopen parlementaire jaar
Indiener(s)
Gerven, H.P.J. van
(SP)

Omschrijving

Verzoekt de regering er terstond zorg
voor te dragen dat de SNL-regeling
wordt uitgevoerd en de beheersgelden
worden betaald.
Ouwehand, E. (PvdD) Verzoekt de regering, het houden van
Thieme, M.L. (PvdD) ooievaars als huisdier onmogelijk te
maken, bijvoorbeeld in het kader van de
nog in te voeren positieflijst.
Gesthuizen, mw.
Verzoekt de regering, een stappenplan
S.M.J.G. (SP)
met concrete doestellingen en tijdpad uit
Smeets, mw. P.E.
te werken om de implementatie van de
(PvdA)
OESO-richtlijnen, in het bijzonder het
Ruggie-framework, bij ondernemingen te
bewerkstelligen;
verzoekt de regering, tweemaal per jaar
aan de Kamer te rapporteren over de
voortgang van het stappenplan.
Bemmel, J.J.G. van
Verzoekt de regering om de bijdrage aan
(PVV)
het NBTC vanaf 2015 binnen deze vijftig
Koppejan, A.J. (CDA) procentnorm te laten zodat uiteindelijk
Ziengs, E. (VVD)
structureel € 8,3 miljoen per jaar besteed
kan worden aan Hollandpromotie,
waarbij dekking wordt gevonden binnen
artikel 15 «Een sterke Internationale
concurrentiepositie″» van de begroting
van het ministerie van EL&I.
Jacobi, L. (PvdA)
Verzoekt de regering tot een regeling te
komen waarbij meerdere kleinere
aanvragen worden gebundeld en
collectief worden behandeld.
Mos, R. De (PVV)
Verzoekt de regering, zich in Europees
Koopmans, G.P.J.
verband ervoor hard te maken dat de
(CDA)
Nitraatrichtlijn rekening houdt met
genoemde aspecten, in de periode heden
tot 2017 en het eerstvolgende actieprogramma;
verzoekt de regering tevens, bij de
Europese Commissie aan te dringen op
integratie van richtlijnen welke hetzelfde
doel beogen, zoals de Nitraatrichtlijn, de
Kaderrichtlijn Water en de Grondwaterrichtlijn, tot één doelrichtlijn waarbij de
genoemde aspecten centraal staan en
die qua normstelling een versoepeling
ten opzichte van de oude Nitraatrichtlijn
moet inhouden;
verzoekt de regering voorts, middels een
jaarlijkse voortgangsrapportage de
Kamer te informeren over de stappen die
zij zet in Europa ter uitvoering van deze
motie.
Snijder-Hazelhoff,
Verzoekt de regering bij het stellen van
mw. J.F. (VVD)
emissiegrenswaarden voor stalsystemen
Koopmans, G.P.J.
ruimte te laten voor meer welzijnsvrien(CDA)
delijke stalsystemen.
Jacobi, L. (PvdA)
Verzoekt de regering duidelijke afspraken
Veldhoven, mw. S.
te maken over de bijdrage en de
van (D66)
inhoudelijke verantwoordelijkheid van de
Wiegman-van
boeren aan de generieke maatregelen
Meppelen Scheppink, ten behoeve van de PAS en voldoende
E.E. (CU)
geld te reserveren voor het uitvoeren van
de herstelstrategieën.

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

30 825, nr. 90
13-09-2011

Uitgevoerd

28 286, nr. 534
16-11-2011

In het kader van de voorgenomen
uitbreiding van de positieflijst zullen de
risico’s van het houden van ooievaars
worden beoordeeld.
Onderhanden

26 485, nr. 119
22-12-2011

26 419, nr. 49
22-12-2011

Voldaan, verwerkt in deze begroting, zie
beleidsartikel 13

29 246, nr. 25
06-12-2011

Voldaan, uitvoering is opgenomen in de
bijlage van de Kamerbrief van 08-052012, Kamerstuk 29 246 nr. 30

33 000 XIII, nr. 121
14-12-2011

Aan deze motie wordt samen met de
staatssecretaris van I&M uitvoering
gegeven. Voortouw van het tweede deel
van de motie ligt bij I&M.

28 973 nr 103
08-03-2012

Motie is onderhanden.

30 825, nr. 168
16-02-2012

Ik verwijs u naar mijn brief van 19 juni
2012, 32 670, nr. 61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

194

Bijlagen

Indiener(s)
Graus, D.J.G. (PVV)

Omschrijving

Verzoekt de regering zowel niet
gecertificeerde, binnenlandse freeriders
als buitenlandse veetransporteurs welke
keer op keer in opspraak komen met
ontoelaatbare vormen van dierenmishandeling, te straffen door middel van
een onmiddellijk transportverbod op
Nederlandse bodem en inbeslagname
van de transportdieren ter voorkoming
van dierenleed, oneerlijke concurrentie
voor de welwillenden en ter verkrijging
van een gelijk speelveld.
Braakhuis, B.A.M.
Verzoekt de regering, in samenwerking
(GL)
met de kledingbranche tot afspraken te
Gesthuizen, mw.
komen over volledige ketentransparantie
S.M.J.G. (SP)
en het uitbannen van kinderarbeid in de
Voordewind, J.S.
textielketen en de Kamer te informeren
(CU)
over de resultaten daarvan.
Wiegman-van
Verzoekt de regering, met de convenantMeppelen Scheppink, partners tot behoorlijke en gedragen
E.E. (CU)
afspraken te komen op het gebied van
Dikkers, mw. S.W.
monitoring en restschade, zodat op z’n
(PvdA)
minst het pakket van
co-existentieafspraken gereed is voordat
de teelt van deze genetisch gemodificeerde gewassen in Nederland plaatsvindt.
Ormel, drs. H.J.
Verzoekt de regering, een ontheffing van
(CDA)
een verplicht bedrijfsbehandelplan te
Dijkgraaf, E. (SGP)
verlenen aan hobbydierhouders met
minder dan 25 dieren die wel een
een-op-eenrelatie met een dierenarts
hebben.
Gerven, H.P.J. van
Verzoekt de regering te onderzoeken in
(SP)
hoeverre de criteria hiertoe aangescherpt
kunnen worden;
verzoekt de regering tevens te onderzoeken of gunstige leningen ingezet
kunnen worden in plaats van subsidies,
en gaat over tot de orde van de dag.
Werf, mw. M.C.I. van Verzoekt de regering, aan te geven op
der (CDA)
welke wijze zij invulling gaat geven aan
de nieuwe opzet voor kennis- en
leerprogramma’s op het gebied van de
groene economie, natuur en milieu in de
periode 2013–2015, en de Kamer
hierover voor de Voorjaarsnota 2012 te
informeren.
Gerven, H.P.J. van
Wijst het nieuwste voorstel van de
(SP)
staatssecretaris voor natuurcompensatie
Westerschelde af.
Koopmans, G.P.J.
Verzoekt de regering, te onderzoeken
(CDA)
welke collectieve promotie door
Verhoeven, K. (D66)
verschillende sectoren gewenst is en
waarbij middelen op een zo efficiënt en
effectief mogelijke wijze kunnen worden
ingezet en de Kamer daar voor de
begroting over te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Veldhoven, mw. S.
Verzoekt de regering, in de onderhandevan (D66)
lingen over het Gemeenschappelijk
Landbouw Beleid in te zetten op een
investering van 10% van het jaarlijkse
budget in onderzoek en innovatie, met
als doel de structurele situatie van de
agrarische sector te versterken

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

33 000 XIII, nr. 127
14-12-2011

Tweede Kamer is geïnformeerd in de
nota dierenwelzijn en diergezondheid
(TK 28 286, nr. 548).

26 485, nr. 135
25-04-2012

Onderhanden

27 428, nr. 229
19-04-2012

Motie wordt uitgevoerd.
Monitorings-protocol voor aardappelen
is bijna afgerond, de leden van de
voormalige stuurgroep co-existentie
worden hierover geïnfor-meerd. Voor
restschade heeft het aardappelbedrijfsleven reeds een garantiestelling
toegezegd.

29 683, nr. 131
05-07-2012

Tweede Kamer wordt geïnformeerd.

28 973 nr. 94
08-03-2012

Tweede Kamer is met brief 12 juli 2012
geïnformeerd. (TK 28 973, nr. 125)

33 000 XII, nr. 29
23-11-2011

Afgedaan met brief aan de Tweede
Kamer van 3 augustus 2012 (TK 20 487,
nr. 40)

30 862, nr. 68
16-05-2012

Afgedaan met brief aan Tweede Kamer
van 25 mei 2012 (TK 30 862, nr. 81)

31 985, nr. 12
04-07-2012

Onderhanden

21 501-32, nr. ?
(voorheen 616)
14-06-2012

Motie maakt deel uit van de Nederlandse
inzet in de onderhande-lingen ten
aanzien van het Gemeen-schappelijk
Land-bouwbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

195

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Jacobi, L. (PvdA)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)

Verzoekt de regering, voor 1 juli 2012
uitvoering te gegeven aan de financieringsregeling schaapskuddes,
Verzoekt de regering, het financiële
instrumentarium en de middelen van het
voormalige landbouwontwikkelings- en
saneringsfonds in te zetten ten behoeve
van de borgstelling voor de herstructurering van de glastuinbouwsector.
Verzoekt de regering de gronden niet
met substantieel verlies te verkopen,

21 501-32, nr. 617
14-06-2012

Ik verwijs u naar mijn brief van 09-072012 (TK 33 000 XIII, nr. 194)

21 501-32, nr. 620
14-06-2012

Tweede Kamer wordt rond de zomer van
2012 geïnformeerd.

30 825, nr. 87
13-09-2011

Onderhanden
Zie ook Kamerstuk 30 825, nr. 179

Verzoekt de regering de toelatingsprocedure zo eenvoudig en goedkoop
mogelijk te maken.

32 372 nr. 67
13-09-2011

Motie is uitgevoerd. Tweede Kamer is
geïnformeerd met brief 2 december 2012
(TK 32 372 nr 73).

Verzoekt de regering actief toe te zien op
de naleving van nationale en internationale afspraken ten aanzien van zorg
voor mens en milieu en daar waar nodig
de vervolging van overtreders van deze
afspraken te bevorderen.
Verzoekt de regering, met de ondersteunende organisaties, de HISWA en het
NBTC, en de provincies in overleg te
treden, zodat ook voor 2012 en 2013 de
internationale watersportcampagne
«Holland waar het water je beweegt» kan
worden uitgevoerd.
Verzoekt de regering, in goed overleg
met de decentrale overheden en de
partijen achter het Ganzen-7-akkoord de
concept natuurwet waar nodig zo aan te
passen dat deze overeen komt met de
afspraken zoals gemaakt in het Ganzen7-akkoord;
verzoekt de regering voorts om in
overleg met de Ganzen-7 en andere
relevante partijen een richtsnoer op te
stellen voor het gebruik van de verschillende dodingmethoden, met het oog op
het minimaliseren van dierenleed,
binnen de context van onze internationale afspraken over toegestane
methoden.

26 485, nr. 115
22-12-2011

Behandeling is overgedragen aan het
Ministerie van Buitenlandse Zaken

26 419, nr. 51
22-12-2011

Onderhanden

32 372, nr. (gewijzigd,
was nr. 81)
22-12-2011

Onderhanden

Grashoff, R (GL)
Jacobi, L. (PvdA)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)
Wiegman-van
Meppelen Scheppink,
E.E. (CU)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Snijder-Hazelhoff,
mw. J.F. (VVD)
Gesthuizen, mw.
S.M.J.G. (SP)

Smeets, mw. P.E.
(PvdA)

Jacobi, L. (PvdA)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

196

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Koopmans, G.P.J.
(CDA)

Verzoekt de regering, om verdere
stilstand in het landelijk gebied te
voorkomen, met provincies die
instemmen haar afspraken ten aanzien
van financiering en decentralisatie na te
komen en daarmee gebruik te maken van
de opbrengst en mogelijkheden welke
gecreëerd zijn middels aangenomen
moties tijdens de behandeling van het
VAO (verslag algemeen overleg)
Decentralisatie Natuurakkoord;
verzoekt de regering tevens om verder te
gaan met de uitvoering van het
onderhandelingsakkoord decentralisatie
natuur en daartoe de (wettelijke)
voorbereiding te treffen;
verzoekt de regering voorts om daarop
gericht met de provincies c.q. het IPO te
spreken.
Verzoekt de regering om in overleg met
de sector en met behoud van dierenwelzijn, te streven naar een verlaging
van het koper- en zinkgehalte in het
diervoeder en de Kamer te informeren
over de voortgang van deze verlaging;
verzoekt de regering tevens om ook in
Europees verband in te zetten op een
verlaging van het koper- en zinkgehalte
in diervoeder, zodat het speelveld gelijk
blijft.
Verzoekt de regering, in de onderhandelingen over het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid zich duidelijk uit te
spreken tegen herkoppeling van steun
aan productie.
Verzoekt de regering, alsnog concreet
aan te geven welke inzet zij nu heeft ten
gunste van versterking van marktmacht
van boeren in de verdere onderhandelingen over het GLB, en daarover met
spoed de Kamer te informeren.
Verzoekt de regering in de nieuwe
natuurwet op te nemen dat vergunningen niet af mogen ketsen op
complementaire doelen en maatregelen
welke niet onder het wettelijk regime van
Natura 2000 vallen;
verzoekt de regering tevens de complementaire doelen te schrappen uit de
beheerplannen voor de gebieden waar
het Rijk zelf het initiatief heeft.
Verzoekt de regering, zich in Brussel in te
zetten voor het sturen op doelen en voor
het opstellen van een keuzemenu aan
maatregelen op basis waarvan lidstaten
bij de Commissie een onderbouwd
vergroeningsplan kunnen indienen, als
voorwaarde voor de uitkering van
GLB-gelden.
verzoekt de regering tevens, in dit kader
ook te bespreken of en, zo ja, onder
welke voorwaarden het collectief
invullen van de vergroeningsopgave tot
het keuzemenu kan behoren.

33 000 XIII, nr.
(gewijzigd, was nr.
116)
22-12-2011

Voldaan. Op 10-02-2012 zijn de uitvoeringsafspraken naar de provincies
gezonden en hebben Groningen, Drenthe
en Friesland aangegeven mee te werken
aan de uitvoering. Wetsvoorstel
aangepaste Wilg is ter advies aan de
Raad van State aangeboden.

33 037, nr. 6
22-12-2011

Op dit moment vindt onderzoek plaats
naar koper- en zinkbehoefte bij varkens.

21 501-32, nr. 552
14-12-2011

Voldaan. Uw Kamer is geïnformeerd op
09-03-2012 (TK 28 625, nr. 146).

21 501-32, nr. 559
14-12-2011

Voldaan. De Tweede Kamer is op
09-03-2012 en op 08-06-2012 geïnformeerd (28 625, nr. 146 en nr. 152)

32 670, nr. 38
08-03-2012

Ik verwijs u naar mijn brief van 19 juni
2012, Kamerstuk 32 670, nr. 61

21 501-32, nr. 579
22-03-2012

Uw Kamer is geïnformeerd op 8 juni
2012 (TK 28 625 nr. 152).

Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Jacobi, L. (PvdA)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Grashoff, R (GL)
Jacobi, L. (PvdA)

Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Lodders, mw. W.J.H.
(VVD)

Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

197

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Gesthuizen, mw.
S.M.J.G. (SP)
Voordewind, J.S.
(CU)
Braakhuis, B.A.M.
(GL)
Gerven, H.P.J. van
(SP)
Arib, mw. drs. K.
(PvdA)
Thieme, M.L. (PvdD)

Verzoekt de regering om de aanbevelingen van de Wetenschappelijke Raad
voor het Regeringsbeleid te vertalen in
het huidige beleid en daarmee een
normatief kader te scheppen dat mvo
stimuleert en steviger verankert.
Verzoekt de regering, een einde te maken
aan de huidige opzet waarin de private
Gezondheidsdienst voor Dieren
overheidstaken uitvoert en verzoekt de
regering, deze taken terug te nemen van
de Gezondheidsdienst voor Dieren, dan
wel een overheidsdienst te maken van de
Gezondheidsdienst voor Dieren.
Verzoekt de regering opnieuw te
onderhandelen met Belgie over een
nieuw memorandum op het Scheldeverdrag, waarbij wordt ingezet op
samenwerking en een eerlijke taakverdeling tussen de havens van Rotterda,
Zeebrugge en Antwerpen, zodat ’s
werelds grootste schepen niet meer naar
Antwerpen hoeven te varen en geen
verdergaande verdieping van de
Westerschelde noodzakelijk is.
Verzoekt de regering om zich binnen de
Convention on International Trade in
Endangered Species (CITES) in te zetten
voor een verbod op trophyhunting en de
handel in ivoor.
Verzoekt de regering, de uitkomsten van
het onderzoek van de Gezondheidsraad
te betrekken bij de uitwerking van het
wetsvoorstel over de grens aan de
bedrijfsomvang en er tot die tijd bij de
provincies op aan te dringen dat nieuwe
bouwplannen worden aangehouden tot
de uitkomsten van het rapport van de
Gezondheidsraad bekend zijn.
Verzoekt de regering, in aanloop naar de
formele decentralisatie van het natuurbeleid de Kamer te informeren over:
– de stand van zaken met betrekking tot
de uitvoering van het natuurakkoord;
– de mate waarin de ecologische en
financiële opgaven voor borging van
goed beheer van de herijkte ecologische
hoofdstructuur en het voldoen aan
internationale verplichtingen worden
gedekt door budgetten en versobering,
voor zover de actuele kennis van Rijk en
betrokken partijen strekt;
– de afspraken die met betrokken partijen
zijn gemaakt over de hydrologische
maatregelen en de financiering daarvan.
Verzoekt de regering, vanaf 2013
minimaal 5 mln., oplopend naar 15 mln.
per jaar, te genereren door extra
inkrimping van de DLG, voor een eerste
impuls ter realisatie van hydrologische
maatregelen en het totale budget af te
stemmen met de betrokken partijen.

26 485, nr. 129
25-04-2012

Onderhanden

29 683, nr. 129
05-07-2012

Tweede Kamer wordt geïnformeerd.

30 862, nr. 80
16-05-2012

Afgedaan met brief aan Tweede Kamer
van 25 mei 2012 (TK 30 862, nr. 81)

28 286, nr. 585
04-07-2012

Onderhanden

28 973, nr. 123
19-06-2012

Motie wordt uitgevoerd.

30 825, nr. 140
08-12-2011

Voldaan.
Zie onder andere Kamerstuk 30 825, nr.
153

30 825, nr. 141
08-12-2011

Onderhanden

Gerven, H.P.J. van
(SP)

Graus, D.J.G. (PVV)

Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Dijkgraaf, E. (SGP)

Dijkgraaf, E. (SGP)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

198

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Snijder-Hazelhoff,
mw. J.F. (VVD)

Verzoekt de regering ter realisatie van
stikstofreductie de PAS-middelen
prioritair in te zetten voor stikstofreductiemaatregelen via veevoerspoor,
huisvesting (zowel nieuwe integraal
duurzame stallen als bestaande stallen)
en mesttoedieningstechnieken en de
resterende PAS-middelen alleen in te
zetten voor herstelmaatregelen die
aantoonbaar en noodzakelijk zijn voor de
ontwikkelruimte.
Verzoekt de regering te bevorderen dat
sociale partners een verkenner instellen
die de situatie en mogelijkheden
objectief kan laten onderzoeken en die
tevens de onderhandelingen vlot kan
trekken en zodoende alles in het werk
stelt om grootschalig verlies van
werkgelegenheid bij de nieuwe
postbedrijven te voorkomen.
Verzoekt de regering, zich in te zetten
voor een herverdeling van de Europese
visserijsubsidies, die recht doet aan de
doelstellingen voor het Europees
visserijbeleid.

33 000 XIII, nr. 117
14-12-2011

Deze motie is in uitvoering. Ik verwijs u
ook naar mijn brief van 13 februari 2012.

29 502, nr. 40
13-10-2010

Voldaan
De Tweede Kamer is 23-11-2010
geïnformeerd

32 201, nr. 29
08-11-2011

Verzoekt de regering, een overzicht te
geven van alle activiteiten die de
regering sinds maart 2011 heeft
ondernomen in het kader van de
onderhandelingen over het gemeenschappelijk landbouwbeleid om ervoor te
zorgen dat de marktmacht van boeren
wordt versterkt, en dat periodiek te doen
zolang de onderhandelingen niet zijn
afgerond.
Verzoekt de regering om voor het IWC64
een stevige inzet te formuleren en
daarbij met een nieuw voorstel te komen
om de beschermingsbevoegdheden van
de IWC uit te breiden naar alle walvisachtigen.
Verzoekt de regering om, liefst in
Europees verband het initiatief te nemen
om te komen tot een internationaal
verificatiemechanisme voor biosecurity
onder auspiciën van de Biological
Weapons Convention (BWC);
verzoekt de regering tevens, het initiatief
te nemen tot de oprichting van een
Europese wetenschappelijke adviesraad
voor bioveiligheid ( European Science
Board for Biosecurity).

33 000 XIII, nr 130
14-12-2011

De Tweede Kamer is per brief van
21 oktober 2011 geïn-formeerd over de
tot dan voor Spanje beschikbare
visse-rijsubsidiegelden. Wat betreft de
toekomstige Euro-pese visserij-subsidies
is het nieuwe EFMZV bepalend. Zoals de
Tweede Kamer gemeld in het betreffende
BNC-fiche (jan 2012) is de allocatie van
EFMZV-middelen over de lidstaten is nog
niet bekend. Voor deze verdeling stelt de
Commissie drie criteria voor: de
werkgelegenheid in de visserij en
aqua-cultuur, de produc-tiewaarde van
de visserij en aquacul-tuur en het
aandeel kleine kustvisserij in de totale
vloot. NL tekent in de lopende onderhandelingen vooral bezwaar aan tegen
toepassing van het laatste criterium.
Motie wordt uitgevoerd. Uw Kamer is
gerapporteerd op 09-03-2012 (TK 28 625
Nr. 146), 08-06-2012 (TK 28 625 Nr. 152),
en met het verslag van de
landbouw-raad van juni op 18-06-2012
(TK 21 501-32 nr. 625).

Verhoeven, K. (D66)
Schaart, mw. A.H.M.
(VVD)

Gerbrands, mw. K.
(PVV)
Dijkgraaf, E. (SGP)

El Fassed, A. (GL)

Ouwehand, E.
(PvdD)

Ormel, drs. H.J.
(CDA)

33 000-XIII, nr. 181
25-04-2012

Voldaan
De Tweede Kamer is 26-06-2012
geïnformeerd, 33 000-XIII, nr. 191

28 807, nr. 136
19-04-2012

Onderhanden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

199

Bijlagen

Indiener(s)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Omschrijving

Verzoekt de regering het plan voor
natuurherstel in de Westerschelde in
haar huidige vorm in te trekken.
Gerven, H.P.J. van
Verzoekt de regering, met Marktplaats in
(SP)
gesprek te gaan;
verzoekt de regering tevens, een plan op
te stellen en naar de Kamer te sturen om
in Nederland de handel in wilde dieren
via internet te stoppen.
Koppejan, A.J. (CDA) Verzoekt de regering, in samenwerking
Veldhoven, mw. S.
met de regio, waaronder de provincie
van (D66)
Zeeland, en in overleg met Vlaanderen te
beoordelen of samenvoeging van Natura
2000-gebieden perspectief biedt op meer
passende oplossingen voor natuurherstel en of deze gewenst zijn in de
reeds lopende gebiedsprocessen en
daarnaast bij de Europese Commissie te
sonderen of hier steun voor zou bestaan.
Jacobi, L. (PvdA)
Verzoekt de regering, voor 1 augustus
Gerven, H.P.J. van
2012 een plan van aanpak hiervoor op te
(SP)
stellen om alternatieven zo spoedig
mogelijk te realiseren.
Jacobi, L. (PvdA)
Verzoekt de regering, de voorwaarden
voor de aanlandingsplicht concreet te
maken en hierover de Kamer te
informeren.
Dijkgraaf, E. (SGP)
Verzoekt de regering bij de (financiële)
Wiegman-van
invulling van het deelakkoord in te zetten
Meppelen Scheppink, op het stimuleren van samenwerking van
E.E. (CU)
agrarische en particuliere natuurbeheerders onderling en met terreinbeherende organisaties.
Dekken, T.R. van
Verzoekt de regering streng te
(PvdA)
handhaven op het verbod op de
Thieme, M.L. (PvdD) legbatterij;
Grashoff, R (GL)
verzoekt de regering er in Europa op aan
Gerven, H.P.J. van
te dringen ook in andere lidstaten het
(SP)
verbod te handhaven.
Ouwehand, E. (PvdD) Verzoekt de regering, zich te verzetten
Jacobi, L. (PvdA)
tegen verlenging van de overgangstermijn voor het legbatterijverbod,
en gaat over tot de orde van de dag.
Dijkgraaf, E. (SGP)
Verzoekt de regering om in haar overleg
Gent, mw. W. van
met de provincies in te zetten op een zo
(GL)
groot mogelijk ecologisch rendement,
Jacobi, L. (PvdA)
per euro of ingezette hectare grond, met
Koopmans, G.P.J.
het oog op de in het natuurakkoord
(CDA)
afgesproken doelen.
Veldhoven, mw. S.
van (D66)
Wiegman-van
Meppelen Scheppink,
E.E. (CU)
Koppejan, A.J. (CDA) Verzoekt de regering, zich aan te sluiten
Houwers, J. (VVD)
bij het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk
Slob, drs A. (CU)
en niet mee te gaan met de voorgestelde
Gerbrands, mw. K.
zeedagenkorting.
(PVV)
Dijkgraaf, E. (SGP)
Ouwehand, E. (PvdD) Verzoekt de regering, zich bij de
Veldhoven, mw. S.
hervorming van het Gemeenschappelijk
van (D66)
Visserijbeleid sterk te maken voor een
sluitende regeling voor de bescherming
van gebieden op zee.

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

30 862, nr. 67
16-05-2012

Afgedaan met brief aan Tweede Kamer
van 25 mei 2012 (TK 30 862, nr. 81)

28 286, nr. 586
04-07-2012

Onderhanden

30 862, nr. 84
03-07-2012

Onderhanden

21 501-32, nr. 618
14-06-2012

Tweede Kamer wordt geïnformeerd.

21 501-32, nr. 609
07-06-2012

Zie het verslag van de visserijraad d.d.
29 juni 2012. Ook zal ik in de kwartaalrapportage van september hier nader op
ingaan.
Voldaan
De Tweede Kamer is 10-02-2012
geïnformeerd, 30 825, nr. 153

30 825, nr. 104
13-09-2011

31 923 nr. 18
08-09-2011

Tweede Kamer is geïnformeerd met brief
van 19 december 2011 (TK 31 923 nr.
26).

21 501-32 nr 537
10-11-2011

Tweede Kamer is geïnformeerd met brief
van 19 december 2011 (TK 31 923 nr.
26).

30 825, nr. 136
08-12-2011

Voldaan, deze motie is meegenomen bij
de verdere uitwerking van het
decentralisatie-akkoord natuur

21 501-32, nr. 558
14-12-2011

Voldaan. Uw kamer is geïnformeerd op
22-12-2011 (TK 21 501-32, nr. 562)

32 201, 32
08-11-2011

Inbreng besproken in AO van 6 juni.
Vanwege verdeeldheid in Raad geen
akkoord over Gemeenschappelijke
Benadering over de relatie met natuur en
milieu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

200

Bijlagen

Indiener(s)
Jacobi, L. (PvdA)

Omschrijving

Verzoekt de regering om te onderzoeken
wat de effecten zijn van ons stringent
beleid op de verkoop van lichtalcoholische streekproducten en op
welke manier dit fatsoenlijk kan worden
geregeld.
Graus, D.J.G. (PVV)
Verzoekt de regering gecertificeerde
veetransporteurs welke de wet
overtreden per direct hun certificering te
ontnemen.
Wiegman-van
Verzoekt de regering de samenwerkingsMeppelen Scheppink, overeenkomst van het Platform
E.E. (CU)
Verduurzaming Voedsel ook na 2012
Veldhoven, mw. S.
actief voort te zetten om ambities
van (D66)
voortvarend uit te blijven voeren;
verzoekt de regering tevens het platform
te verbinden aan het topsectorenbeleid;
verzoekt de regering voorts om de
staatssecretaris van EL&I actief invulling
te laten geven aan het voorzitterschap
van de stuurgroep van dit platform en
actief een faciliterende rol te laten spelen
door bijvoorbeeld belemmerende
regelgeving weg te nemen, en financiële
dekking voor deze samenwerking te
vinden in artikel 16 van de begroting
Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie, «Concurrerende, duurzame,
veilige agro-, visserij- en voedselketens».
Koopmans, G.P.J.
Verzoekt de regering om op korte termijn
(CDA)
een strategie op te stellen waarbij de
Verhoeven, K. (D66)
exportondersteuning zo wordt ingericht
dat Nederlandse bedrijven beter in staat
zijn naar groeilanden te exporteren.
Gerven, H.P.J. van
Spreekt uit dat bij de verkoop van
(SP)
gronden het publieke belang geborgd
moet zijn.
El Fassed, A. (GL)
Verzoekt de regering, in de jaarrapPeters, M. (GL)
portage van het wapenexportbeleid
vanaf 2013 een hoofdstuk op te nemen
met daarin een overzicht van de «dual
use»-goederen met uitsluitend eindgebruik van leger, politie en andere
veiligheidsdiensten vanaf een drempelwaarde van 2 mln.
Koppejan, A.J. (CDA) Verzoekt de regering, bij de invulling van
Dijkgraaf, E. (SGP)
regionalisering nauw samen te werken
Slob, drs A. (CU)
met andere lidstaten met een belang in
Jacobi, L. (PvdA)
de Noordzee;.
verzoekt de regering tevens, alle
relevante stakeholders structureel te
betrekken bij de input voor de onderhandelingen over het gemeenschappelijk
visserijbeleid zowel bij formele raden als
bij informele aangelegenheden,

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

33 000 XIII, nr. 107
14-12-2011

Afgedaan. Zie de brief van de minister
van VWS van 7 mei 2012 (TK 27 565, nr.
120).

33 000 XIII, nr. 128
14-12-2011

Deze motie wordt uitgevoerd.

33 000 XIII, nr. 133
14-12-2011

Afgedaan. Zie mijn brief van 1 juni 2012
(TK 28 973, nr. 108).

31 985, nr. (gewijzigd,
was nr. 13)
04-07-2012

Onderhanden

29 659, nr. 87
04-07-2012

Onderhanden

22 054, nr. 197
05-07-2012

Onderhanden

21 501-32, nr. 607
06-06-2012

Motie in uitvoering. In de eerstvolgende
kwartaalrapportage zal uw Kamer
hierover worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

201

Bijlagen

Indiener(s)
Lange, dhr. J. de
(PvdA)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)

Omschrijving

Verzoekt de regering, zich in Europees
verband in te zetten voor versterking van
de Markets in Financial Instruments
Directive (MiFID) en Regulation (MiFIR),
zodat deze op de gebieden van (1)
transparantievereisten, (2) sterk en
onafhankelijk toezicht door de relevante
Europese instituties en (3)
ex-antepositielimieten niet onder doen
voor de reeds bestaande Amerikaanse
vereisten, zoals vastgelegd in de
Dodd-Frank Wall Street Reform and
Consumer Protection Act;.
verzoekt de regering tevens, de Kamer
voor aanvang van het zomerreces een
brief te sturen met daarin een verslag
van de onderhandelingen met betrekking
tot de MiFID en MiFIR tot dusver, een
planning van de verdere onderhandelingen en een analyse van de
mogelijkheid om de gewenste versterkingen aan te brengen.
Koopmans, G.P.J.
Verzoekt de regering met de provincies
(CDA)
af te spreken dat middelen voor
Veldhoven, mw. S.
natuurcompensatie worden ingezet in
van (D66)
aanvulling op en ter versterking van de
herijkte ecologische hoofdstructuur,
waarbij prioriteit wordt gegeven aan het
invullen van de internationale verplichtingen of groen rondom de stad.
Veldhoven, mw. S.
Verzoekt de regering de financiële
van (D66)
verantwoordelijkheid voor het halen van
Wiegman-van
de Europese natuurdoelstellingen niet bij
Meppelen Scheppink, de provincies neer te leggen, maar in
E.E. (CU)
plaats daarvan duidelijke afspraken te
maken over de bijdrage en de inhoudelijke verantwoordelijkheid van de
provincies aan de te realiseren internationale afspraken.
Verhoeven, K. (D66)
Verzoekt de regering, in EU-verband
Koopmans, G.P.J.
medewerking te verlenen aan een
(CDA)
redelijke overgangsregeling voor de
jaren 2012 en 2013.
Gerven, H.P.J. van
Verzoekt de regering, erop te sturen dat
(SP)
er vanaf die datum geen Europese
Ouwehand, E.
legbatterijeieren in Nederland te koop
(PvdD)
zijn, ook niet in verwerkte producten.
Schouten, C.J. (CU)
Verzoekt de regering, het IDH expliciet de
Voordewind, J.S.
ILO-doelstelling van het uitbannen van
(CU)
de ergste vormen van kinderarbeid in
2016 te laten hanteren en de Kamer over
de uitwerking te informeren.
Koopmans, G.P.J.
Verzoekt de regering, de grond die niet
(CDA)
verzilverd hoeft te worden, toe te voegen
Veldhoven, mw. S.
aan het ruilgrondvolume dat is overeenvan (D66)
gekomen in het decentralisatieakkoord.

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

31 532, nr. 85
10-04-2012

Motie wordt uitgevoerd.

30 825, nr. 85
13-09-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is geïnformeerd
10-02-2012, 30 825, nr.153

30 825, nr. 97
13-09-2011

Voldaan
Deze motie is meegenomen bij de
onderhande-lingen over het
decentralisatie-akkoord. Uw Kamer is
hierover geinformeerd, Kamerstukken
30 825, nrs 107 en 143

21 501-32, nr. 15
12-10-2011

Afgedaan met brief van 14-10-2011 (TK
21 501-32, nr. 558)

21 501-32 nr 536
10-11-2011

Motie is uitgevoerd. Tweede Kamer is
geïnformeerd met brief van 19 december
2011 (TK 31 923 nr. 26).

26 485, nr. 118
22-12-2011

Afgedaan, met het opstellen van een
IMVO kader gaat het IDH aan deze motie
voldoen.

30 825, nr. 138
08-12-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is geïnformeerd
10-02-2012, 30 825, nr.153

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

202

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Verzoekt de regering, in overleg met de
provincies en indachtig de unaniem
gesteunde motie-Pechtold c.s. (32 417,
nr. 31), te zorgen voor een aanvulling op
het akkoord, waarmee de achteruitgang
in biodiversiteit in Nederland gestopt
wordt en gewerkt wordt aan herstel (in
lijn met de ambitie die het kabinet
onderschrijft in zijn Green Deal met IUCN
van 13 december jl.), en hierover de
Kamer, onderbouwd, te berichten voor
de Voorjaarsnota.
Verzoekt de regering, alles op alles te
zetten om Nederland in de toekomst niet
meer verantwoordelijk te (laten) stellen
voor natuurherstel dat wordt opgelegd
als gevolg van een nieuwe verdieping
van de Westerschelde, waardoor de op
zee veroverde Zeeuwse polders, met
vruchtbare landbouwgrond, worden
behouden.
Verzoekt de regering, zich in te zetten op
herstructurering van de tuinbouwsector
en de Kamer over de behaalde resultaten
te berichten.
Verzoekt de regering,
– bij de Landbouw- en Visserijraad
opnieuw te pleiten voor een permanente
toelating van pulsvisserij in de aangewezen natuurgebieden op zee;
– op korte termijn in bilateraal overleg
met de Europese Commissie te
onderzoeken onder welke voorwaarden
extra ontheffingen voor de pulsvisserij
kunnen worden gerealiseerd.
Verzoekt de regering een veel actiever
beleid te voeren om mkb-bedrijven
toegang te geven tot overheidsopdrachten en overheden te stimuleren
om eigen kwaliteitscriteria aan te leggen,
zodat er meer streekproducten in de
restaurants en kantines geserveerd
worden.

33 000-XIII, nr.118
08-12-2011

Ik verwijs u naar mijn brief van 5 juli
2012, Kamerstuk 26 407, nr. 63.

33 000-XIII, nr.152
14-12-2011

Afgedaan met brief aan Tweede Kamer
van 25 mei 2012 (TK 30 862, nr. 81)

33 000 XIII, nr. 122
14-12-2011

Motie wordt uitgevoerd. Tweede Kamer
wordt na de zomer van 2012 geïnformeerd.

21501-32, nr. 550
14-12-2011

Voldaan. Uw Kamer is geïnformeerd op
21-12-2011 (TK 21 501-32, nr. 562).

33 000 XIII nr 106
14-12-2011

Verzoekt de regering, in overleg met
retailers en verwerkende bedrijven tot
een structuur te komen waarbij er meer
ruimte wordt gecreëerd in mededingingsregels opdat boeren, tuinders en
vissers een eerlijke, marktconforme prijs
voor hun producten kunnen ontvangen.
Verzoekt de regering, om af te zien van
haar voornemen om grauwe gans en
kolgans toe te voegen aan de lijst met
bejaagbare soorten c.q. wild.
Verzoekt de regering, zo snel mogelijk,
maar in ieder geval nog voor het einde
van dit jaar, het richtsnoer vast te stellen
en dit te betrekken bij de voorbereidingen van de Wet natuur.
Verzoekt de regering, erop toe te zien dat
PostNL de problemen binnen de kortst
mogelijke termijn oplost.

33 000 XIII, nr 125
14-12-2011

Motie wordt uitgevoerd.
Nationaal ligt de Aanbestedingswet in de
Eerste Kamer ter behandeling
Daarnaast is een herziening van de
Europese aanbestedingsregels in de
maak. Er is bij de Europese Commissie
gepleit voor verruiming van de mogelijkheden voor aanbestedende diensten om
beleidsdoelen zoals duurzaamheid,
gezondheid en innovatie mee te laten
wegen in een aanbesteding.
Zal in de regiegroep Duurzame Veehouderij en Agroketens aan de orde komen.
Zie mijn brief van 1 juni 2012 (TK 28 973,
nr. 108).

Mos, R. De (PVV)

Mos, R. De (PVV)

Slob, drs A. (CU)
Koppejan, A.J. (CDA)
Houwers, J. (VVD)
Dijkgraaf, E. (SGP)

Jacobi, L. (PvdA)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)

Graus, D.J.G. (PVV)
Gerbrands, mw. K.
(PVV)

Hazekamp, mw.
A.A.A. (PvdD)

Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Gesthuizen, mw.
S.M.J.G. (SP)

33 000 XIII, nr 173
22-03-2012

Onderhanden.

33 000 XIII, nr. 175
22-03-2012

Aan uw Kamer is toegezegd dit op te
pakken en voor het einde van het jaar te
rapporteren

29 502,nr.89
03-04-2012

Voldaan
De Tweede Kamer is 11-05-2012
geïnformeerd, 29 502, nr. 96
en 08-06-2012, 29 502, nr. 98

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

203

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Mos, R. De (PVV)
Houwers, J. (VVD)

Verzoekt de regering EVF-gelden in te
zetten om het over de dijk zetten van
glasaal te cofinancieren.

32 201, nr. 39
15-03-2012

Koppejan, A.J. (CDA)
Smeets, mw. P.E.
(PvdA)
Voordewind, J.S.
(CU)
Braakhuis, B.A.M.
(GL)
Verhoeven, K. (D66)
Schouten, C.J. (CU)
Braakhuis, B.A.M.
(GL)
Gesthuizen, mw.
S.M.J.G. (SP)
Voordewind, J.S.
(CU)
Dekken, T.R. van
(PvdA)
Gerven, H.P.J. van
(SP)
Ouwehand, E.
(PvdD)

Verzoekt de regering, in kaart te brengen
welke deze obstakels zijn en op welke
wijze deze kunnen worden weggenomen.

26 485, nr. 133
25-04-2012

De inzet van EVF-gelden voor activiteiten
waar in de motie op wordt gedoeld, kan
worden geeffectueerd via een
toekenning onder een van de reguliere
openstellingen van het EVF. Gelet op de
betrokkenheid van meerdere organisities
als ook de beoogde verbetering van de
aalstand, lijkt een aanvraag onder de
Regeling Collectieve Actie in de visketen
het meest passend. Een volgende
openstelling vindt plaats of eind 2012 of
begin 2013. De aanvragen worden
beoordeeld door de VIP-beoordelingscommissie.
Er is toegezegd de Kamer nader te
informeren over de Steenkooldialoog

Verzoekt de regering, van bedrijven die
gebruikmaken van het financieel
buitenlandinstrumentarium of meegaan
op handelsmissies, te eisen dat zij
voldoen aan de hernieuwde
OESO-richtlijnen en dit inzichtelijk te
laten maken door een
due-diligenceproces uit te voeren.
Verzoekt de regering, volgens dit
principe ook te werken aan een
positieflijst voor andere dieren waarbij
de domesticatie en natuurlijke behoeften
van het dier, evenals risico’s voor de
volksgezondheid, dierziekteverspreiding,
faunavervalsing en biodiversiteit als
criteria worden gehanteerd.
Koopmans, G.P.J.
Verzoekt de regering, voor 1 oktober
(CDA)
2012 een convenant af te sluiten met de
Snijder-Hazelhoff,
bevoegde gezagen met inspannings- en
mw. J.F. (VVD)
resultaatverplichtingen ten aanzien van
de vergunningverlening mestverwerkingsinitiatieven.
Dijkgraaf, E. (SGP)
Verzoekt de regering bij de (financiële)
Koopmans, G.P.J.
invulling van het deelakkoord met de
(CDA)
provincies de keuzes ten aanzien van
kwaliteit en kwantiteit van natuurgebieden zo te maken dat het beschikbare
budget voldoende is voor waarborgen
van het beheer.
Ouwehand, E. (PvdD) Verzoekt de regering het verbod op
Thieme, M.L. (PvdD) vergassing van wilde dieren tot nader
orde te handhaven en daartoe de
inwerkingtreden van de wijziging van het
Besluit beheer en schadebestrijding
dieren op te schorten tot 1 januari 2012.
Jacobi, L. (PvdA)
Verzoekt de regering, in het vervolg ten
Dikkers, mw. S.W.
minste drie weken van te voren deze
(PvdA)
inzet aan de Kamer toe te doen
Gerven, H.P.J. van
toekomen.
(SP)

26 485, nr. 139
25-04-2012

Onderhanden

28 286, nr. 576
04-07-2012

Onderhanden

33 037, nr. 27
05-07-2012

Tweede Kamer wordt geïnformeerd.

30 825, nr. 103
13-09-2011

Voldaan
Deze motie is meegenomen bij de
onderhande-lingen over het
decentralisatie-akkoord. Uw Kamer is
hierover geinformeerd, Kamerstukken
30 825, nrs 107 en 143

32 372, nr. 69
27-09-2011

Motie is uitgevoerd, motie ter verdere
verlenging verworpen, besluit is in
werking getreden

21 501-32, nr. 518
12-10-2011

Motie word uitgevoerd en Tweede Kamer
is over meerdere onderhandelingsmandaten geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

204

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Leijten, mw. R.M.
(SP)
Gerven, H.P.J. van
(SP)
Jacobi, L. (PvdA)
Ouwehand, E.
(PvdD)

Verzoekt de regering, in de Europese
Unie in te zetten op het opnemen van
een verbod in het visserijakkoord op
industriële schepen op het continentale
plat van Guinee-Bissau om zo niet te
concurreren met lokale voedselvoorziening, waarbij dit verbod in het kader
van «non-discriminatie» bij voorkeur ook
zou moeten gelden voor schepen van
buiten de EU.
Verzoekt de regering, de drempelwaarde
voor de versnelde rapportage aan de
Tweede Kamer te verlagen naar 2 mln.

21 501-32, nr. 520
12-10-2011

Voldaan.
De Tweede Kamer is geïnformeerd op
25 november in het verslag van de
Landbouw- en Visserijraad van
14 november.

22 054, nr. 181
22-12-2011

Hier wordt aan voldaan

Verzoekt de regering niet de aanbeveling
uit het adviesrapport over te nemen om
de minimumgrens voor uitbetaling van
agrarische natuursubsidies te verhogen.
Verzoekt de regering, veehouders die op
hun bedrijf geproduceerde mest in een
straal van 30 kilometer af weten te
zetten. te ontzien van de verplichte
mestverwerking.

29 246, nr. 26
06-12-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is geïnformeerd,
08-05-2012, 29 246, nr. 30

33 037, nr. 7
22-12-2011

De Tweede Kamer is geïnformeerd op
2 juli 2012 (TK 33 322, nr. 2, 3 en 4).

Verzoekt de regering samen met het
maatschappelijk middenveld, zoals LTO
en natuur- en milieuorganisaties, te
komen tot een green deal waardoor
boeren hun inkomenspositie kunnen
verbeteren door middel van decentrale
energieopwekking.
Verzoekt de regering, erop toe te zien dat
het Rijk als bevoegd gezag de complementaire doelen schrapt in ontwerpaanwijzingsbesluiten en de maatregelen in
de beheerplannen hierop aan te passen
voordat deze definitief worden vastgesteld zoals bedoeld in de eerder
aangenomen motie (32670, nr. 8);
verzoekt de regering voorts om de
termijn voor het definitief vaststellen van
het concept beheerplan te verkorten tot
maximaal een jaar.
De gewijzigde motie Braakhuis over de
gevolgen van het schrappen van de
maandagbezorging.
Verzoekt de regering, al het mogelijke in
het werk te stellen om te komen tot
terugbetaling van de uitgekeerde
bonussen en het inperken van de
salarissen van de bestuurders van
PostNL.
Verzoekt de regering met ketenpartijen
afspraken te maken over de
THT-termijnen voor niet-bederfelijke
producten en zeer lang houdbare
producten;
Verzoekt de regering tevens de
mogelijkheid te onderzoeken de
THT-datum af te schaffen voor
niet-bederfelijke producten onder
vermelding van de productiedatum.

33 000 XIII nr. 131
14-12-2011

Motie is onderhanden, de Tweede Kamer
wordt geïnformeerd.

32 670, nr. 40
08-03-2012

Ik verwijs u naar mijn brief van 19 juni
2012, Kamerstuk 32 670, nr. 61

29 502,nr.86
03-04-2012

Onderhanden

29 502,nr. 91
03-04-2012

Voldaan
De Tweede Kamer is 08-06-2012
geïnformeerd,
29 502 nr. 98

33 000 XIII, nr. 132
14-12-2011

Onderzoek over de THT datum is nog
niet afgerond. Zodra resultaten
beschikbaar zijn, wordt Tweede Kamer
geïnformeerd. Zie ook brief 14 maart
2012 (TK 33 000 XIII, nr. 171).

Dijk, J.J. van (SP)
Eijsink, mw. drs.
A.M.C. (PvdA)
El Fassed, A. (GL)
Voordewind, J.S.
(CU)
Gerven, H.P.J. van
(SP)
Jacobi, L. (PvdA)
Gesthuizen, mw.
S.M.J.G. (SP)
Gerven, H.P.J. van
(SP)
Jacobi, L. (PvdA)
Dijkgraaf, E. (SGP)
El Fassed, A. (GL)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)

Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Lodders, mw. W.J.H.
(VVD)

Braakhuis, B.A.M.
(GL)
Gesthuizen, mw.
S.M.J.G. (SP)

El Fassed, A. (GL)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

205

Bijlagen

Indiener(s)
Voordewind, J.S.
(CU)
Schouten, C.J. (CU)
Braakhuis, B.A.M.
(GL)

Omschrijving

Verzoekt de regering, de
OESO-richtlijnen te hanteren als
instapcriterium voor bedrijven binnen
sectorprogramma’s van het IDH door te
verlangen dat ze de OESO-richtlijnen
onderschrijven.
Koopmans, G.P.J.
Verzoekt de regering ervoor te zorgen dat
(CDA)
lopende initiatieven, zoals het BedrijfsmiSnijder-Hazelhoff,
neralenplan, ook in 2012 kunnen worden
mw. J.F. (VVD)
voortgezet door allen die in 2012
deelnamen.
Jacobi, L. (PvdA)
Verzoekt de regering het voorstel om 100
Tongeren, L. van (GL) ha van de Hedwigepolder te ontpolderen
Veldhoven, mw. S.
in te trekken.
van (D66)
Ouwehand, E.
(PvdD)
Graus, D.J.G. (PVV)
Verzoekt de regering, een importverbod
in te stellen op zogenoemde trophy’s van
dieren waaronder delen van neushoorns
en olifanten.
Jacobi, L. (PvdA)
Spreekt uit dat decharge verleend wordt
Veldhoven, mw. S.
onder de voorwaarde dat;
van (D66)
– voor de begrotingsbehandeling een
Koopmans, G.P.J.
separate, volledige en adequate
(CDA)
rapportage over ILG 2007–2011 komt met
Lodders, mw. W.J.H. een volledig overzicht van afspraken
(VVD)
conform overzichtsconstructie ILG
inclusief prestaties en bereikte resultaten
zowel kwalitatief als kwantitatief
– daarbij tevens inzicht wordt gegeven in
de verplichtingenstand in relatie tot het
budget of tot de budgetten inclusief de
benodigde middelen voor de beheerplannen (inclusief hydrologische
maatregelen).
Koppejan, A.J. (CDA) Roept de regering op de werkgroep
Jacobi, L. (PvdA)
motorvermogen ook de bestaande
ontwikkelingen, zoals black box, te laten
evalueren en daarbij de mogelijkheden te
onderzoeken tot een spoedige, brede
invoering daarvan binnen een wettelijk
kader dan wel een privaat arrangement;
verzoekt de regering daarbij ook
nadrukkelijk te kijken naar handhaving
met Natuurbeschermingswet
1998-vergunningen;
verzoekt de regering voorts voor het
zomerreces de Kamer te informeren over
het eindrapport van de werkgroep
motorvermogen en in de bijbehorende
kabinetsreactie te komen met concrete
voorstellen.

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

26 485, nr. 130
25-04-2012

Afgedaan, met het opstellen van een
IMVO kader gaat het IDH aan deze motie
voldoen.

28 973 nr. 97
08-03-2012

Motie wordt uitgevoerd.

30 862, nr. 65
16-05-2012

Afgedaan met brief aan Tweede Kamer
van 25 mei 2012 (TK 30 862, nr. 81)

28 286, nr. 575
04-07-2012

Onderhanden

33 240 XIII, nr. 17
04-07-2012

Onderhanden

32 201, nr. 41
15-03-2012

Uw Kamer is op 9 juli 2012 over de stand
van zaken geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

206

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Jacobi, L. (PvdA)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)

Verzoekt de regering, de uitvoeringskosten voor het agrarisch natuurbeheer
zo snel mogelijk terug te brengen naar
maximaal 10% en daartoe met
voorstellen te komen tot vermindering
van de bureaucratie, waarbij dit niet ten
koste mag gaan van de effectiviteit, de
efficiëntie en legitimiteit.
De motie-Koopmans/Jacobi (30825, nr.
102) is in die zin gewijzigd dat zij thans
luidt: constaterende dat jaarlijks zo’n 60
mln. tot 70 mln. beschikbaar is voor
agrarisch natuurbeheer;constaterende
dat meer dan 40% van de financiële
middelen voor agrarisch natuurbeheer
op gaat aan uitvoeringskosten zoals
administratieve zaken en controles;van
mening dat financiële middelen bestemd
voor agrarisch natuurbeheer maximaal
ingezet dienen te worden voor daadwerkelijk agrarisch natuurbeheer;verzoekt de
regering, de uitvoeringskosten voor het
agrarisch natuurbeheer zo snel mogelijk
terug te brengen naar maximaal 10% en
daartoe met voorstellen te komen tot
vermindering van de bureaucratie,
waarbij dit niet ten koste mag gaan van
de effectiviteit, de efficiëntie en
legitimiteit.
Verzoekt de regering, de sector te
faciliteren om de promotieregeling te
kunnen benutten en de financiering van
het nationale deel van de co financiering
te kunnen blijven realiseren.
Verzoekt de regering, in de Raad van
Ministers tot een akkoord te komen
inzake het voorstel van het Europees
Parlement om in 2012 250 mln. te
reserveren voor groentetelers die lijden
onder de gevolgen van de EHEC-crisis.
Verzoekt de regering te onderzoeken in
hoeverre een verbod op import van
legbatterijeieren en producten daarvan
mogelijk is in de Europese Unie, hetzij
via een rechtstreeks verbod hetzij via
andere belemmeringen;
verzoekt de regering deze mogelijkheden
door de Europese Unie in WTO-verband
te bespreken.
Verzoekt de regering om zich in te zetten
voor een robuust en effectief internationaal wapenhandelsverdrag;
roept de regering op, daarbij ook als
inzet te hebben, de handel in munitie
voor wetshandhaving, zoals traangas, en
producten voor tweeërlei gebruik zoals
internetfiltertechnologie te reguleren.
Verzoekt de regering, geen wapenexportvergunningen af te geven aan Egypte
zolang het geweld tegen de eigen
burgerbevolking aanhoudt;
verzoekt de regering tevens, de Kamer te
informeren wanneer zij wel voornemens
is de wapenexportvergunningen aan
Egypte weer toe te kennen.

30 825, nr.106
13-09-2011

Verwerkt in de bijlage van de Kamerbrief
van 08-05-2012, Kamerstuk 29 246 nr. 30

22 112, nr. 1231
28-09-2011

Voldaan. De Tweede Kamer is geïnformeerd op 28-10-2011 in het Verslag van
de Landbouw- en Visserijraad van 20 en
21 oktober.

21 501-32, nr. 521
12-10-2011

De Tweede Kamer is geïnformeerd
25-11-2011, 21 501-03 Nr. 59

31 923 nr. 24
27-09-2011

De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief op 10 november 2011 (TK 31 923,
nr. 25)

22 054, nr. 183
22-12-2011

Onderhanden, primair het ministerie van
Buitenlandse Zaken

22 054, nr. 184
22-12-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 02-07-2012
geïnformeerd, 22 054, nr. 199

Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Jacobi, L. (PvdA)

Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Jacobi, L. (PvdA)

Gerven, H.P.J. van
(SP)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Snijder-Hazelhoff,
mw. J.F. (VVD)

Dijk, J.J. van (SP)
Eijsink, mw. drs.
A.M.C. (PvdA)
El Fassed, A. (GL)

Voordewind, J.S.
(CU)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

207

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Graus, D.J.G. (PVV)

Verzoekt de regering te onderzoeken of
de «opslagplaatsen» vallende onder de
Dienst Regelingen ten behoeve van in
beslag genomen dieren, zowel kwantitatief als (veterinair) kwalitatief voldoen
aan de verwachte toename van het
aantal in beslag te nemen dieren door de
komst van het nationaal alarmnummer
144 en de dierenpolitie.
Verzoekt de regering, indien CDM
aangeeft dat uitspoelingsrisico na
ontsmetten vergelijkbaar is met
vanggewas, onmiddellijk de regels aan te
passen en niet te wachten op het 5e
Actieprogramma Nitraat.
Verzoekt de regering in het overleg te
pleiten om:
– voor 2012 de TAC’s van geassocieerde
bestanden van Noordzeehorsmakreel en
van zilversmelt minimaal op het niveau
van 2011 te houden;
– bij de bepaling van het TAC-niveau de
TAC’s van de geassocieerde bestanden
samen te laten lopen met de bestanden
waarmee ze geassocieerd zijn, zoals tong
en schol.
Verzoekt de regering om een eenduidige
omschrijving van het tot nu toe op
velerlei manieren te interpreteren begrip
«megastal» per diersoort.
Verzoekt de regering, in de onderhandelingen over de hervorming van het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid in te
zetten op:
– gefaseerde, maar stevige Europese
doelstellingen voor reële reductie van
ongewenste bijvangst en het vergroten
van overlevingskansen van deze
bijvangst;
– het monitoren en evalueren van deze
doelstellingen voor inzicht en toetsing;
– het opzetten van een effectief
sanctiemechanisme voor het geval dat
doelstellingen niet worden gehaald,
mits:
– regelgeving die reductie van
ongewenste bijvangst belemmert, wordt
aangepast;
– innovatietrajecten die aansluiten op de
doelstellingen worden gestimuleerd;
– doelstellingen, toetsing en sanctionering regionaal en in overleg met de
sector opgezet en uitgevoerd worden;
– een aanlandingsplicht het sluitstuk is
van een effectief sanctiemechanisme.
Verzoekt de regering, wetgeving voor te
bereiden om postbezorgers recht te
geven op tenminste het wettelijk
minimumloon voor het aantal gemiddeld
per week gewerkte uren, doch tenminste
twaalf uur per week en een dergelijk
wetsvoorstel aan de Kamer te zenden
voor 1 juni 2012.

29 246, nr. 27
06-12-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 08-03-2012
geïnformeerd, 28 286, nr. 559 en
en 26-03-2012 met 20112012–2046

33 037, nr. 3
22-12-2011

Afgedaan. Zie mijn brief van 3 april 2012
(TK 33 037, nr. 17).

21 501-32, nr. 557
14-12-2011

Voldaan. Uw kamer is geïnformeerd op
22-12-2011 (TK 21 501-32, nr. 562).

28 973 nr. 99
08-03-2012

Motie is uitgevoerd. De Tweede Kamer is
geïnformeerd met brief van 5 juni 2012
(TK 28 973 nr. 109)

32 201, nr. 28
08-11-2011

Discussie loopt in Visserijraad; Kamer
wordt via verslagen geïnformeerd.

29 502, nr. 87
03-04-2012

Deze motie wordt behandeld door het
ministerie van SZW, zie Kamerbrief
29 502, nr. 101

Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Snijder-Hazelhoff,
mw. J.F. (VVD)

Gerbrands, mw. K.
(PVV)
Dijkgraaf, rE. (SGP)

Graus, D.J.G. (PVV)

Dijkgraaf, E. (SGP)
Gerbrands, mw. K.
(PVV)
Slob, drs A. (CU)

Hamer, mw. drs. M.I.
(PvdA)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

208

Bijlagen

Indiener(s)
Ormel, drs. H.J.
(CDA)
Snijder-Hazelhoff,
mw. J.F. (VVD)

Omschrijving

Verzoekt de regering om in Europees
verband te streven naar het opheffen van
alle handelsbeperkende maatregelen die
het gebruik van vaccinatie nodeloos
beperken en een plan van aanpak voor
eind 2012 aan de Kamer te presenteren.
Veldhoven, mw. S.
Spreekt uit dat de overheid tekortgevan (D66)
schoten is bij de aanpak van de
Grashoff, R (GL)
Q-koortsepidemie, betreurt dat en
Ormel, drs. H.J.
betreurt eveneens dat daardoor het
(CDA)
vertrouwen in de overheid is geschaad
Wiegman-van
en velen zich onvoldoende gehoord
Meppelen Scheppink, voelen.
E.E. (CU)
Dijkstra, mw. P.A.
(D66)
Koopmans, G.P.J.
Verzoekt de regering, zo spoedig
(CDA)
mogelijk, uiterlijk 15 mei, de gegevens
Snijder-Hazelhoff,
van de definitieve beschikking toeslagmw. J.F. (VVD)
rechten (BTR) 2011 over te nemen en de
vaste grenzen alleen over te schrijven
door een gecertificeerde gps-meting,
en gaat over tot de orde van de dag.
Stas heeft oordeel over de motie
gegeven in brief aan TK van 26 april.
Daarbij de motie op het tweede verzoek
in de motie geduid: «Als ik het verzoek in
de motie zo mag lezen dat naast het
gebruik van de luchtfoto, GPS-metingen
door ondernemers – en daarmee door
DR – zoveel mogelijk kunnen worden
gebruikt bij het wijzigen van perceelsgrenzen voor een actueel perceelsregister, dan kan ik ook dit deel van de
motie zien als ondersteuning van mijn
beleid».
2 mei 2012: motie nr 591 is gewijzigd
(juiste tekst staat hierboven), nieuwe
nummer is nog niet bekend
Snijder-Hazelhoff,
Verzoekt de regering, bij de verkoop van
mw. J.F. (VVD)
de erfpachtgronden op de Waddeneilanden onafhankelijke, niet aan de
overheid gelieerde taxateurs in te
schakelen.
Ouwehand, E. (PvdD) Verzoekt de regering, de vrijstelling van
Dekken, T.R. van
het verbod op ingrepen in de pluim(PvdA)
veesector tot 2021 te herroepen en het
verbod op 1 januari 2015 onherroepelijk
van kracht te laten worden.
Gerven, H.P.J. van
Verzoekt de regering, uitsluitingsgronden
(SP)
te formuleren die garanderen dat alleen
actieve landbouwers in aanmerking
komen voor Europese landbouwsubsidies.
Gerven, H.P.J. van
Verzoekt de regering, de Praktijkproef
(SP)
Bovengronds aanwenden van mest,
waar de Vereniging tot Behoud van Boer
en Milieu (VRBM) aan meedoet –
waarvoor de ontheffing op 1 september
afloopt – te verlengen met ten minste
één jaar.

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

28 286, nr. 552
07-03-2012

Plan van aanpak wordt voor eind 2012
naar de Tweede Kamer gezonden.

29 683, nr. 136
gewijzigd
05-07-2012

Motie is onderhanden.

21 501-32, nr. 595
26-04-2012

De Tweede Kamer is geïnformeerd op
26 april 2012, TK 28 652 nr. 148

29 659, nr. 91
04-07-2012

Onderhanden

21 501-32, nr. 630
05-07-2012

Motie is onderhanden, Kamer wordt
geïnformeerd

21 501-32, nr. 585
25-04-2012

Voldaan
De Tweede Kamer is geïnformeerd
08-06-2012, 28 625, nr. 152

33 037, nr. 28
05-07-2012

Motie is onderhanden, Kamer wordt
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

209

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Gesthuizen, mw.
S.M.J.G. (SP)

Verzoekt de regering om te zorgen dat de
door Nederlandse overheidsinstanties
georganiseerde handelsmissies
betaalbaar zijn voor ondernemers uit het
kleinbedrijf, en te komen met concrete
voorstellen om de kosten voor dergelijke
missies voor kleine ondernemers te doen
dalen.
Verzoekt de regering consequent mensen
boven gebouwen te kiezen bij het
verdelen van de schaarse middelen bij
de nVWA;
verzoekt de regering tevens te waken
voor uit de hand lopende ICT-kosten.
Verzoekt de regering, in goed overleg
met de decentrale overheden en de
partijen achter het Ganzen-7-akkoord:
– met de grootst mogelijke doortastendheid en urgentie te zorgen voor
integrale uitvoering van de aanbevelingen uit het Ganzen-7-akkoord;
– voorts in te zetten op een structureel,
evenwichtig en effectief pakket aan
veranderingen in de omgeving van
Schiphol om de aanwezigheid van
ganzen in gebieden die leiden tot risico’s,
te minimaliseren;
– tot een effectief pakket te komen voor
andere Nederlandse luchthavens.
Verzoekt de regering om met de
provincies tot een gezamenlijke
toekomstvisie op natuur en natuurbeleid
te komen.

33 000-XIII, nr. 23
03-11-2011

De voorgenomen verhoging van
deelnamekosten voor kleine ondernemers zijn niet doorgevoerd

26 991, nr. 326
06-12-2011

Deze motie wordt uitgevoerd.

32 372, nr. 80
22-12-2011

Onderhanden
Primair Ministerie van I&M

30 825, nr. 133
08-12-2011

Gezien de demissionaire status van het
kabinet is het aan een nieuw kabinet om
met een visie te komen op het natuurbeleid voor de nabije toekomst.

Verzoekt de regering geen wapenexportvergunning te verlenen aan landen waar
mensenrechtenschendingen plaatsvinden en waar geen vrije verkiezingen
worden gehouden.
Verzoekt de regering om binnen drie
maanden te komen tot een plan van
aanpak in samenwerking met de sector
om palingvissers in te zetten voor de
bevordering van palingmigratie; in dit
plan dient geëxpliciteerd te worden bij
welke waterverbindingen de kosten voor
het inzetten van vissers lager zijn dan de
kosten voor de aanpassing van
obstakels.
Verzoekt de regering om, indien de
Europese Commissie met een aangepast
voorstel komt, in te spelen op deze
overgangsregeling.

22 054, nr. 173
30-06-2011

Voldaan
De Tweede Kamer is 02-12-2011
geïnformeerd, 22 054, nr. 179

21 501-32, nr. 551
14-12-2011

De commissie voor de binnenvisserij is
gevraagd deze motie mee te nemen in
haar toekomstvisie

24 515, nr. 224
08-12-2011

Voldaan. De Tweede Kamer is geïnformeerd op 21-12-2012 (TK 21 501-32, nr.
562)

Gerven, H.P.J. van
(SP)

Jacobi, L. (PvdA)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Gent, mw. W. van
(GL)
Jacobi, L. (PvdA)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)
Dijk, J.J. van (SP)

Houwers, J. (VVD)
Gerbrands, mw. K.
(PVV)

Hijum, van (CDA)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

210

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Ferrier, mw. K.G.
(CDA)
Hachchi, mw. W.
(D66)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Verzoekt de regering bij de
GLB-onderhandelingen niet alleen de
gevolgen voor ontwikkelingslanden
onder de aandacht te brengen, maar ook
in te zetten op een afbouw van resterende handelsbarrières voor ontwikkelingslanden, waaronder in ieder geval
wordt verstaan de door de OECD
genoemde beperkingen in de vorm van
exportsubsidies waar deze gelden voor
landbouwproducten zoals suiker;
verzoekt de regering voorts zich in te
zetten voor een betere markttoegang
voor de armste landen, onder andere
door andere grote handelsmogendheden
op te roepen net als de EU tarief- en
quotumvrije markttoegang te geven aan
de armste landen en door het Europese
en Nederlandse Aid for Trade beleid te
benutten om ontwikkelingslanden in
staat te stellen hun marktpreferenties
ook daadwerkelijk te gebruiken.

31 250, nr. 94
22-12-2011

Koppejan, A.J. (CDA)

Verzoekt de regering, op korte termijn
een onafhankelijk onderzoek in te stellen
naar de gepresenteerde cijfers over de
postbezorging op maandag en de
mogelijk bewuste beïnvloeding van deze
cijfers;
verzoekt de regering tevens, de Kamer te
informeren over de uitkomsten daarvan
en tot die tijd geen besluiten te nemen
over aanpassing van de UPD;
verzoekt de regering voorts, in de
gesprekken met PostNL over aanpassing
van de UPD tevens het buitensporige
beloningsbeleid richting de directie van
PostNL aan de orde te stellen.
Verzoekt de regering, in gesprek te gaan
met Shell en maximale druk uit te
oefenen om ervoor te zorgen dat Shell
uitspraken van het Nigeriaanse
hooggerechtshof accepteert en indien
nodig uitvoert;
verzoekt de regering, tevens zich in de
toekomst niet te mengen in lopende
rechtszaken tegen Shell.
Verzoekt de regering tevens samen met
de sector te komen tot een landsdekkende en sectordekkende pilot milieuconcentraten onder dezelfde
voorwaarden als de bestaande pilots.
Verzoekt de regering op geen enkele
wijze meer bij te dragen aan de
financiering van megastallen in het
buitenland.

29 502,nr.85
03-04-2012

Een van de belangrijke punten van de
kabinetsinzet in het kader van de
onderhandelingen over een nieuw GLB is
volwaardige aandacht voor de externe
effecten van het GLB specifiek voor
ontwikkelingslanden. Het kabinet zal zich
er sterk voor maken dat de aandacht
voor de belangen van ontwikkelingslanden volwaardig blijven worden
meegenomen. De Nederlandse inzet is
bijvoorbeeld gericht op afschaffing
suikerquota per 2015 en afschaffing
exportrestituties na 2013. Binnen het
Algemeen Preferentieel Stelsel heeft
Nederland recent met succes gepleit
voor uitbreiding van de lijst met
producten waar ontwikkelingslanden
preferenties op krijgen. Verder roept de
EU (gesteund door Nederland) andere
handelsmogendheden al jaren op om
ook volledige tariefvrije, quotavrije
markttoegang te geven. In dat kader is
Nederland verheugd te zien dat ook
opkomende economieën als China, India
en Brazilië bezig zijn om dergelijke
regelingen te ontwikkelen. Verder is
Nederland een groot voorstander van
Aid for Trade. Zo zet Nederland via het
Centrum tot Bevordering van de Import
uit ontwikkelingslanden (CBI) erop in dat
bedrijven uit ontwikkelingslanden
daadwerkelijk kunnen exporteren en hun
producten aansluiten bij de wensen van
de Europese consument.
Onderhanden

Braakhuis, B.A.M.
(GL)
Voordewind, J.S.
(CU)

Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Graus, D.J.G. (PVV)

Ouwehand, E.
(PvdD)

26 485, nr. 140
25-04-2012

Onderhanden

28 973 nr. 96
08-03-2012

Motie wordt uitgevoerd. Tweede Kamer
is geïnformeerd met brief 13 juni 2012,
TK 33 037 nr. 21

28 973 nr 92
08-03-2012

Motie is onderhanden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

211

Bijlagen

Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Jacobi, L. (PvdA)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Verzoekt de regering tevens, dat bij het
vaststellen van de erfpachtcanon alle
gebieden die drinkwaterbedrijven
pachten en als natuurgebied beheren als
«natuurgrond» moeten worden
gewaardeerd, op een vergelijkbare wijze
als bij andere natuurbeheerders.
Verzoekt de regering, de Natura
2000-gebieden definitief aan te wijzen
waarvan de financiering van de
maatregelen ter realisatie van de
internationale doelen in het beheerplan
zijn geregeld binnen de daartoe
vastgestelde budgetten.
Verzoekt de Regering te komen met een
nader maatregelenpakket over hoe deze
miljoenenoverschrijdingen worden
voorkomen.

29 659, nr. 93
04-07-2012

Onderhanden

30 825, nr. 180
05-07-2012

Onderhanden

33 240 XIII, nr.18
04-07-2012

Uw Kamer wordt hierover na de zomer
geïnformeerd.

21 501-32, nr. 606
06-06-2012

Motie wordt uitgevoerd, zie ook verslag
van de Visserijraad dd 29 juni 2012.

21 501-32, nr. 593
25-04-2012

Voldaan. De Kamer is geïnformeerd op
10-05-2012 (TK 21 501-32, nr. 598)

33 000 XIII, nr. 174
22-03-2012

Motie wordt uitgevoerd. Tweede Kamer
is geïnformeerd met brief 29 juni
2012.(TK 33 037, nr. 23)

22 807, nr. 147
13-06-2012

Uitgevoerd

Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)

Jacobi, L. (PvdA)
Koopmans, G.P.J.
(CDA)
Veldhoven, mw. S.
van (D66)
Koppejan, A.J. (CDA)
Dijkgraaf, E. (SGP)
Slob, drs A. (CU)

Verzoekt de regering om in beeld te
brengen welke impact de wijzigingsvoorstellen van het gemeenschappelijk
visserijbeleid voor Nederland en zijn
betrokken visserijsector hebben, de
Kamer hierover te informeren en geen
onomkeerbare stappen te zetten zonder
overleg met de Kamer.
Wiegman-van
Verzoekt de regering, zich er voor in te
Meppelen Scheppink, zetten dat weidegang via de vergroeE.E. (CU)
ningsmaatregelen daadwerkelijk wordt
Koopmans, G.P.J.
gestimuleerd.
(CDA)
Snijder-Hazelhoff,
Verzoekt de regering, de Europese
mw. J.F. (VVD)
Commissie te bewegen goedkeuring te
Koopmans, G.P.J.
verlenen aan mineralenconcentraten
(CDA)
(digestaat) als kunstmestvervanger per
2013 als permanente voorziening.
Grans, D.J.G. (PVV)
Verzoekt de regering tot een beter
communicatiebeleid te komen ten
behoeve van betrokken burgers en
actoren onder wie burgemeesters,
dierenartsen en politie tijdens uitbraken
van op mens of dier overdraagbare
dierziekten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

212

Bijlagen

2.2 Door de Eerste Kamer der Staten-Generaal aanvaarde moties
2011/2012
Indiener(s)

Omschrijving

Vindplaats en
datum

Stand van
Zaken

Schrijver, prof.mr.
N.J. (PvdA)
Schaap, prof.dr.ing.
S. (VVD)
Terpstra, drs. G.H.
(CDA)
Backer, mr. J.P. (D66)
Ester, dr. P. (CU)
Holdijk, mr. G. (SGP)

Ritueel slachten: verzoekt de regering om
in overleg met experts en betrokken
organisaties, waaronder het CMO en het
NIK, te werken aan verbetering van het
dierenwelzijn tijdens het gehele traject
van de (onbedwelmde) rituele slacht;
verzoekt de regering voor zowel de
reguliere industriële slacht als de
(onbedwelmde) rituele slacht kwaliteitseisen te ontwikkelen voor onder meer de
opleiding van vervoerders en slachters,
voor de organisatie van slachthuizen,
alsmede voor een goede behandeling
van dieren voor en tijdens de slacht
gebaseerd op «best practices» gericht op
verbetering van dierenwelzijn; verzoekt
de regering tevens om voldoende
capaciteit vrij te maken ten behoeve van
het toezicht op de naleving van deze
kwaliteitscriteria alsmede de handhaving
daarvan.
Dierenwelzijn: Verzoekt de regering met
voorstellen te komen voor extra regels
met betrekking tot het houden van
dieren, het transport en de leefruimte, en
voor meer stringente handhaving.
Dierenwelzijn: Verzoekt de regering de
Kamer voor 1 oktober 2012 een notitie
voor te leggen die meer inzicht verschaft
in de huidige gang van zaken bij het
groot-schalige industriële vleesproductie
en maatregelen voorstelt om het
dierenwelzijn voor en tijdens de slacht
beter te beschermen.

31 571, nr. F
14-12-2011

Deze motie wordt uitgevoerd.

31 571, nr. G
14-12-2011

Deze motie wordt uitgevoerd. Ten
aanzien van mijn Europese inzet over de
transportduur van slachtvee, verwijs ik
naar mijn brief van 29 juni 2012 (TK 21
501-32, nr. 625).
Deze notitie wordt vóór 1 oktober 2012
aan uw Kamer gestuurd.

Vos, ir. M.B.
(GroenLinks)

Vliegenthart, drs. A
(SP)
Lange, prof.dr. C.A.
de (OSF)
Nagel, J.P. (50 PLUS)
Faber-van de
Klashorst, M.H.M.
(PVV)
Vos, ir. M.B.
(GroenLinks)

31 571, nr. H (gew)
14-12-2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

213

Bijlagen

2.3 Openstaande toezeggingen aan de Tweede Kamer over
afgelopen parlementaire jaar
Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Alle communicatie tussen de GD en het
ministerie van EL&I zal door de staatssecretaris van EL&I voor 1 september naar
de Tweede Kamer worden gestuurd.
De staatssecretaris zal deze zomer de
Kamer nader berichten over concrete
werkbare alternatieven inzake vergroening
van het GLB.
De Kamer ontvangt voor de behandeling
van het wetsvoorstel Wijziging Meststoffenwet een ex ante analyse/evaluatie van
de wet.
Ritueel slachten: Als de AMvB en de
ministeriële regeling zijn geformuleerd,
komt er een voortgangsbrief over hoe we
op al die punten verder zijn gevaren en
aan welke vervolgstappen we nu werken.
De Tweede Kamer ontvangt voor 1 juli een
uitgebreide brief waarin, zoals besproken,
nadere informatie gegeven wordt over
onder meer de batenlastendiensten, het
ILG, de EHS en de uitvoering van de motie
Jacobi (nr 10, maatregelenpakket).
Inclusief onderdelen:
– implementatie Blauw/Korff
– conceptbeheerplannen
– aansluiting rapportages ILG, begroting,
jaarverslag, bezuinigingen
– bijstellingen nVWA, fusie- en frictiekosten
– kosten uitzendkrachten DR
– maatregelen beter beheer kostenontwikkelingen
Mest: De staatssecretaris zal voor het AO
Mest van 14 juni a.s. een brief aan de
Kamer sturen op hoofdlijnen over de
Mestwet.
GVB, aanlandingsplicht: Ik ben bereid om
te pleiten voor een impact assessment. Op
basis daarvan kunnen wij bepalen wat een
aanvaardbare route is voor invoering van
die aanlandingsplicht.
De staatssecretaris zal de Tweede Kamer
blijvend informeren over de onderhandelingen in Europa en het overleg met de
sector over de aanlandingsplicht.
Megastallen: Het spoor zou kunnen zijn dat
ik met de partijen, de maatschappelijke
organisaties en de medeoverheden,
gehoord deze discussie en gezien mijn
brief om tafel ga en bezie of we
gezamenlijk tot contouren van een
convenant kunnen komen.
De staatssecretaris neemt de ingetrokken
motie Koopmans/Dijkgraaf over (21 501-32,
nr. 592 »verzoekt de regering, zich in te
zetten om de volledige budgetperiode
2014–2020 te kunnen gebruiken om de
overgang te faciliteren en meer ruimte te
creëren voor nationale invulling van de
overgang die de geleidelijkheid
waarborgt»).

AO Dierziekten en antibiotica (met Minister
Schipper, VWS)
05-07-2012

De Tweede Kamer wordt uiterlijk
1 september geïnformeerd.

AO LBR
04-07-2012

De Tweede Kamer wordt geïnformeerd.

AO Mest met stas Atsma
03-07-2012

De Tweede Kamer wordt uiterlijk
1 september geïnformeerd.

Convenant Ritueel slachten antwoord in 2e
termijn
12-06-2012

De Kamer zal te zijner tijd worden
geïnformeerd.

WGO jaarverslag ELI, onderdeel landbouw
en natuur
07-06-2012

Afgedaan met brief van 29 juni 2011.
(TK 33 240 XIII, nr. 19)

AO Schaalgrootte in de intensieve
veehouderij
06-06-2012

De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief van 29 juni 2012 (TK 33 037, nr. 23).

AO Extra Landbouw- en Visserijraad van
12 juni
06-06-2012

In uitvoering. Zie ook het verslag van de
visserijraad van juni.

AO Extra Landbouw- en Visserijraad van
12 juni
06-06-2012

De Kamer is en wordt geïnformeerd met
geannoteerde agenda’s, verslagen, en
kwartaalrapportages.

AO Schaalgrootte in de intensieve
veehouderij
06-06-2012

De Tweede Kamer wordt geïnformeerd.

VSO Landbouwraad
25-04-2012

Toezegging wordt meegenomen in de
onderhandelingen over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

214

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

De Kamer ontvangt binnen enkele weken
informatie t.a.v. welke hondenrassen
onderzoek gaat plaatsvinden betreffende
malversaties in fokpraktijken.
De Staatssecretaris zal voor het AO Export
een algemene exportbrief sturen, met de
Nederlandse exportpositie en exportstrategie.
Staatssecretaris komt in het voorjaar met
de Grondnota.
De staatssecretaris van EL&I zal rond de
zomer van 2012 het rapport van de
Commissie Toekomst Binnenvisserij aan
de Tweede Kamer sturen.
De Staatssecretaris zal de Kamer in juni
informeren over de verdeling geld en
grond tussen de provincies nav het
decentralisatieakkoord.
De Staatssecretaris zal het natuurbeleidsplan, met daarin verwerkt de
aanbevelingen van de IUCN, in mei/ juni
ter informatie aan de Tweede Kamer
sturen.
Schmallenbergvirus: De staatssecretaris
van EL&I zal woensdag 21 december 2011
een brief aan de Kamer sturen over het
Schmallenbergvirus.
Antibiotica: De staatssecretaris van EL&I
zal uiterlijk 31 mei 2012 de Kamer een
uitgebreide brief sturen over het antibioticabeleid, waarin hij onder meer ingaat op:
– de reductiedoelstellingen per diersoort
en sector
– specifieke geneesmiddelen
– het bijbehorende tijdspad
– eventuele maatregelen / sancties
– het instrument van de pilots
– stand v zaken maatregelen van de keten
mbt verduurzaming veehouderij
De staatssecretaris van EL&I zal de Kamer
begin januari 2012 informeren over de
compensatieregeling en garantstelling
voor de palingvissers.

AO Moties en toezeggingen
14-03-2012

De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief van 11 juli 2012.

AO Handelsraad
07-03-2012

De Tweede Kamer is 11-05-2012 geïnformeerd, 31 985, nr. 9

Debat Natuurakkoord
16-02-2012
AO Visserij
15-02-2012

De Tweede Kamer is 20-06-2012 geïnformeerd, 30 825, nr. 179
De Tweede Kamer zal na de zomer
geïnformeerd worden.

AO PAS/N2000
14-02-2012

De Kamer wordt geïnformeerd, wanneer
de provincies dit afgerond hebben.

AO BES aangelegenheden
30-01-2012

De Kamer wordt in het najaar geïnformeerd.

AO Antibioticaresistentie in de veehouderij
20-12-2011

De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief 21 december 2011 (TK 29 683 nr. 108)

AO Antibioticaresistentie in de veehouderij
20-12-2011

Afgedaan. Zie de brief van 1 juni 2012 (TK
29 683, nr. 124).

AO LBR December en behandelvoorbehoud GLB
14-12-2011

Voor het eind van het jaar informeert de
staatssecretaris van EL&I de Kamer over
het legbatterijenverbod.
De staatssecretaris van EL&I zal de Kamer
voor 1 januari 2012 informeren over de
aard en inhoud van het compromis met
Ameland over staandwantvisserij.
Dit najaar zal de staatssecretaris van EL&I
de uitkomst van het literatuuronderzoek
naar bijensterfte aan de Kamer sturen.
Toekomstvisie tuinbouw komt voorjaar
2012 naar de Kamer.

AO LBR December en behandelvoorbehoud GLB
14-12-2011
AO LBR December en behandelvoorbehoud GLB
14-12-2011

De tegemoetkoming voor inkomstenverlies
dioxinesluiting paling en wolhandkrabvisserij is afgehandeld. De Tweede Kamer is
geïnformeerd bij brief van 13 maart 2012
(TK 29 675, nr. 143).
De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief van 19 december 2011 (TK 31 923 nr.
26).
Afgedaan met brief van 22 december 2011
(TK 29 675, nr. 139).

Nota Dierenwelzijn: Voor 1 januari 2012
ontvangt de Kamer de nota Dierenwelzijn.
Staatssecretaris zal de Tweede Kamer de
begrenzing en oppervlakte van de herijkte
EHS doen toekomen

Uitgaande brief Literatuuronderzoek naar
bijensterfte d.d. 13-12-2011

De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief van 27 maart 2012 (TK 32 372, nr. 91).

Begrotingsbehandeling Landbouw en
Natuur (XIII)
06-12-2011
Begrotingsbehandeling Landbouw en
Natuur (XIII)
06-12-2011
vervolg AO Decentralisatie Natuurbeleid
01-12-2011

De Tweede Kamer wordt na de zomer van
2012 geïnformeerd.
De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief van 23 februari 2012 (TK 28 286 nr.
548).
De Kamer wordt geïnformeerd, wanneer
de provincies de herijking afgerond
hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

215

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

De staatssecretaris zal de Kamer in april en
november 2012 informeren over de
uitvoering van de adviezen uit het rapport
«DR tot uw dienst» van Blauw en Korff en
de uitwerking daarvan op de eindgebruikers. In de april-brief zal de stas
terugkomen op de ondergrens voor de
natuurregelingen en de uitvoering van de
Europese boetesystematiek, met een
uitgebreid overzicht en de stand van zaken
op dat gebied.
Staatssecretaris zal de bekendheid van de
OESO-richtlijnen vergroten en de Kamer
daarop informeren. Dit geldt ook voor het
toezicht op de OESO-richtlijnen
NVWA: De systematiek van bestuurlijke
boetes (evaluatie) wordt over uiterlijk 1
jaar naar de Kamer gestuurd.
Voor het eind van volgende week ontvangt
de Kamer een brief inzake de motie
Koopmans c.s. betreffende de
EHEC-schaderegeling.
De Staatssecretaris stuurt voor 1 december
een brief over erfpacht op de Wadden aan
de Kamer, met een situatieschets,
afwegingen over verkoop, redelijkheid en
billijkheid. Ook de stand van zaken
ontwikkelagenda wordt meegenomen.
In de loop van september 2011 stuurt de
staatssecretaris van EL&I de kabinetsreactie op het rapport van de commissie Van
Doorn en het rapport van Alders aan de
Kamer.
De Staatssecretaris zal het akkoord met de
provincies, inclusief een doorrekening
door het PBL, aan de Tweede Kamer
versturen.
De Staatssecretaris zal in de loop van
oktober/ november een update sturen van
het onderzoek naar de ontwikkeling van de
postmarkt.
De Kamer ontvangt een brief zodra de
Regiegroep (duurzame veehouderij)
definitief is samengesteld.

AO Dienst Regelingen
23-11-2011

De Kamer is geïnformeerd op 8 mei 2012
(TK 29 246 nr. 30) en wordt in november
2012 nogmaals geïnformeerd.

AO MVO met minister Rosenthal
17-11-2011

Onderhanden, er is een congres over
geweest op 12-12-2011. Verder lopen er
een aantal projecten.

AO nVWA
16-11-2011

De Tweede Kamer zal voor het eind van
2012 worden geïnformeerd.

AO LBR
10-11-2011

De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief van 25 november 2011

AO Staatsbosbeheer
26-10-2011

De Tweede Kamer is 02-12-2011 geïnformeerd, 29 659, nr. 77

Wetgevingsoverleg Legkippen
08-09-2011

De Tweede Kamer is geïnformeerd met de
brief van 23 november 2011 (TK 28 973 nr.
85).

AO EHS en Natuur
07-09-2011

Afgedaan met brief van 16-02-2012, 30 825,
nr. 170

Vervolg AO Post met minister Kamp (2e
termijn van 21 december 2011)
21-03-2012

De Kamer wordt in het najaar geïnformeerd.

Plenair debat over het rapport van de
klankbordgroep economische dimensie
verduurzaming voedselproductie
18-01-2012
Mest: De toezegging gedaan tijdens het
Plenair debat over het rapport van de
AO Mestbeleid dat de Kamer in oktober
klankbordgroep economische dimensie
2012 separaat geïnformeerd wordt over de verduurzaming voedselproductie
bodemvruchtbaarheidproblematiek, wordt 18-01-2012
herhaald.
Kwekersrecht: De Kamer wordt geïnforPlenair debat over het rapport van de
meerd zodra het onderwerp octrooi- en
klankbordgroep economische dimensie
kwekersrecht in de EU wordt geagenverduurzaming voedselproductie
deerd.
18-01-2012
In maart 2012 stuurt de staatssecretaris
Voorzetting/tweede termijn AO
van EL&I zijn reactie op het PBL rapport
Glastuinbouw
(evaluatie) over duurzame gewasbescher- 15-02-2012
mingsmiddelen aan de Kamer.
De Staatssecretaris zal in zijn overleg met
Mondelinge vraag – het lid VAN BEMMEL
PostNL ook de problemen rondom de
(PVV) aan de staatssecretaris van
bezorging en de reorganisatie aan de orde Economische Zaken, Landbouw en
stellen en hierover de Tweede Kamer
Innovatie over het bericht «Zorgen over
rapporteren.
slechte bezorging PostNL» (AD, 16 april
2012)
17-04-2012

Voldaan
De Tweede Kamer is 01-06-2012 geïnformeerd, 28 973, nr. 108
De Tweede Kamer is per brief 13 juni
geïnformeerd (TK 33 037 nr. 21) en zal
nader worden geïnformeerd.

De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief van 19 maart 2012 (TK 27 428 nr.
215).
De Tweede Kamer is geïnformeerd met
brief van 8 maart 2012 (TK 27 858 nr. 102).

De Tweede Kamer is 08-06-2012 geïnformeerd, 29 502, nr. 98

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

216

Bijlagen

2.4 Openstaande toezeggingen aan de Eerste Kamer over
afgelopen parlementaire jaar
Omschrijving

Vindplaats en datum

Stand van Zaken

Ik ben bereid een dergelijk convenant op te
stellen met betrokken religieuze organisaties, vertegenwoordigers van de
slachthuizen, dierenartsen, wetenschap en
NGO’s. Hiervoor zou ik een periode van 3
maanden willen uittrekken.
De Staatssecretaris zegt toe dat hij de door
hem in het debat geschetste maatregelen
die denkbaar zijn in een eventueel
convenant (betreffende welzijnsverbetering rituele slacht) op schrift te stellen en
nog diezelfde week aan de Kamer te doen
toekomen.

Brief aan TK d.d. 20 december 2011 (EK 31
571 nr. I)

De Eerste Kamer is geïnformeerd met brief
op 5 juni 2012 (EK 31 571 nr. 22)

Behandeling wetsvoorstel Voorstel van
wet van het lid Thieme tot wijziging van de
Gezondheids- en welzijnswet voor dieren
in verband met het invoeren van een
verplichte voorafgaande bedwelming bij
ritueel slachten
13-12-2011

De Eerste Kamer is geïnformeerd met brief
van 20 december 2011 (EK 2011/12, 31 571,
nr. I)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

217

Bijlagen

4.2 ZBO’s en RWT’s
Onderstaand zijn alle zbo’s en RWT’s van het ministerie van EL&I
opgenomen. Voor een overzicht van de stichtingen die gelieerd zijn aan
het ministerie van EL&I wordt verwezen naar het volgende overzicht:
http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/eleni/organisatie/stichtingen-ministerie-eleni
Externe organisatie (met
wettelijke en/ of
bestuurlijke taak)

RWT

ZBO

1

Agrarische Opleidingscentra (13)

X

X1

2

Bureau Beheer
Landbouwgronden/
Commissie Beheer
Landbouwgronden

X

X2/X

3

Centraal Bureau voor de
Statistiek

X

X

4

Centrale Commissie voor
de Statistiek

5

College Toelating
Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (vh.
CTB)

X

X

X

Functie

De AOC’s zijn de
kennisinstellingen/
opleidingsinstituten voor
voeding, natuur en milieu
op VMBO/ MBO-niveau.
Bureau Beheer
Landbouwgronden is
belast met de verwerving
in opdracht van EL&I en
andere overheden van
onroerend goed dat wordt
doorgeleverd aan
overheids- en andere
organisaties die daarmee
overheidsdoelen in het
landelijk gebied realiseren
met betrekking tot de
thema’s natuur, landbouw,
recreatie, landschap,
water en milieu.
Het verzamelen, bewerken
en publiceren van
statistieken ten behoeve
van praktijk, beleid en
wetenschap. Naast de
verantwoordelijkheid voor
de nationale (officiële)
statistieken is het CBS ook
belast met de productie
van Europese (communautaire) statistieken. De
wettelijke grondslag voor
het CBS is de «Wet op het
Centraal Bureau voor de
Statistiek».
Het, als onafhankelijke
commissie, bewaken van
de onafhankelijkheid,
onpartijdigheid,
relevantie, kwaliteit en
continuïteit van het
statistische programma
van het CBS.
Het Ctgb oordeelt over de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden

Begrotingsartikel(en)

Verwijzing
(URL-link) naar
website
RWT/ZBO

Begrotingsramingen
X € 1 000

17

457 806

18

3

www.dlg.nl

11

172 778

www.cbs.nl

Geen directe
bijdrage

16

906

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

zie www.cbs.nl

www.ctgb.nl

218

Bijlagen

Externe organisatie (met
wettelijke en/ of
bestuurlijke taak)

RWT

6

AOC Raad (Bureau
Erkenningen)

X

7

Edelmetaal Waarborg
Nederland

X

8

Examinerende instanties
als bedoeld in artikel 19
van de Examenregeling
frequentiegebruik 2008

X

9

Faunafonds

X

10 Herinrichtingscommissie
Oost-Groningen &
Drents-Groningse
Veenkoloniën 4
11 Hogere Agrarische
Onderwijsinstellingen (6)

12 Kamer voor de
Binnenvisserij

ZBO

X

X

Functie

Bureau Erkenningen (BE)
van de AOC Raad is in de
Regeling gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (Rgb), aangewezen als instantie voor
het verstrekken van
vakbekwaamheidsbewijzen gewasbescherming.
Het keuren van alle aan
consumenten verkochte
gouden, zilveren en
platina voorwerpen boven
een bepaalde gewichtsdrempel en alvorens zij op
de Nederlandse markt
worden gebracht, te
voorzien van één of
meerdere stempelmerken
(het waarborgen).
Het afnemen van
examens ter verkrijging
van vergunningen voor
het gebruik van frequentieruimte.
Het Faunafonds is belast
met het toekennen van
tegemoetkomingen in
door beschermde
diersoorten aangerichte
schade, het bevorderen
van maatregelen ter
voorkoming en bestrijding
van dergelijke schade en
advisering aan gedeputeerde staten van
provincies en de Minister
van Economische zaken,
Landbouw en Innovatie.

Begrotingsartikel(en)

X1

X2

Verwijzing
(URL-link) naar
website
RWT/ZBO

Geen directe
bijdrage

www.erkenningen.nl

Geen
bijdrage

www.ewnederland.nl

Geen
bijdrage

3

18

X2

X

Begrotingsramingen
X € 1 000

www.faunafonds.nl

Geen
bijdrage

De HAS’en zijn de
kennisinstellingen /
opleidingsinstituten voor
voeding, natuur en milieu
op HBO-niveau.
Toetsen van
overeenkomsten van huur
en verhuur van visrechten
en het goedkeuren van
toestemmingen om te
vissen, uitgegeven door
visrechthebbenden; beide
met het oog op een
doelmatige bevissing van
binnenwateren.

17

81 363

Geen
bijdrage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

219

Bijlagen

Externe organisatie (met
wettelijke en/ of
bestuurlijke taak)

RWT

13 Kamers van Koophandel
en fabrieken

14 Onafhankelijke Post en
Telecommunicatie
Autoriteit (OPTA)

X

X

15 Keuringsinstanties als
bedoeld in artikel 10.3
Telecommunicatiewet 5

16 Raad voor Accreditatie

17 Raad van Bestuur
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)

ZBO

X

X

X

X

X

Functie

Het bevorderen van de
economische belangen
van handel, industrie,
ambacht en dienstverlening. Taken volgens de
Wet op de Kamers van
Koophandel 1997 en de
Handelsregisterwet 2007:
voeren van het Handelsregister, het loket voor
ondernemers,
voorlichting en het
stimuleren van de
regionale ontwikkeling.
Het zorgen voor concurrentie en vertrouwen in de
communicatiesector in
het belang van de
consument. De OPTA
verricht haar taken op
basis van de Telecommunicatiewet en de Postwet.
Het afgeven van advies in
het kader van rapporten,
certificaten of
EG-typeverklaringen voor
radiozendapparaten en
randapparaten. Het doen
van onafhankelijke
onderzoeken naar de
overeenstemming van
producten of diensten met
de geldende regelgeving.
Verifiëren dat instellingen
die actief zijn op het
gebied van laboratoriumtesten, inspecteren,
kalibreren en certificeren
aan accreditatienormen
voldoen. De taken van de
Raad voor Accreditatie
zijn vastgelegd in de Wet
aanwijzing nationale
accreditatie-instantie.
De NMa ziet toe op een
eerlijke concurrentie in
alle sectoren van de
Nederlandse economie.
Zij houdt daartoe toezicht
op de naleving van de
Mededingingswet:
handhaving van het
kartelverbod en het
verbod op misbruik van
een economische
machtspositie en toetsing
van fusies en overnames.
Daarnaast is de NMa
belast met toezichttaken
ten aanzien van energie-,
drinkwater- en vervoerswetgeving.

Begrotingsartikel(en)

Begrotingsramingen
X € 1 000

Verwijzing
(URL-link) naar
website
RWT/ZBO

13

150 557

www.kvk.nl

11

2 356

www.opta.nl

Geen
bijdrage

11

213

www.rva.nl

11

779

www.nma.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

220

Bijlagen

Externe organisatie (met
wettelijke en/ of
bestuurlijke taak)

RWT

ZBO

18 Raad voor de Plantenrassen

X2

19 Reconstructiecommissie
Midden Delfland4
20 Regionale Grondkamers
(5)

X2
X

21 Rendac BV

X

22 Staatsbosbeheer

X

X2

23 Stichting
X
Bloembollenkeuringsdienst

X

24 Stichting Centraal Orgaan
X
voor
Kwaliteitsaangelegenheden
in de Zuivel

X

Functie

De Raad voor
plantenrassen geeft
uitvoering aan de
Zaaizaad- en
Plantgoedwet 2005 op het
gebied van toelating van
plantenrassen en
verlening van intellectuele
eigendomsbescherming
m.b.t. plantenrassen
(kwekersrecht).

Bevorderen van goede
pachtverhoudingen in
Nederland, toetsen van de
inhoud van
pachtovereenkomsten aan
de dwingend rechtelijke
bepalingen van het
pachtrecht, uitvoeren van
een prijstoetsing en
toetsen van
overeenkomsten van
korte duur, bepalen van
verpachte waarde.
Ophalen, verwerken en
(laten) vernietigen van
dierlijke restmaterialen en
kadavers (categorie 1- en
2-materiaal, niet bestemd
voor consumptie).
Staatsbosbeheer richt zich
op de volgende
hoofddoelstellingen:
het instandhouden,
herstellen en ontwikkelen
van natuur-, landschapsen cultuurhistorische
waarden in de gebieden
van Staatsbosbeheer;
het bevorderen van
recreatie in zo veel
mogelijk gebieden van
Staatsbosbeheer;
het leveren van een
bijdrage aan de productie
van milieuvriendelijke en
vernieuwbare
grondstoffen zoals hout.
Stichting BKD geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet
(en de Plantenziektenwet)
in de sector bloembollen.
Stichting COKZ geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet in
de zuivelsector en in de
sector pluimvee en eieren
(COKZ/NCAE).

Begrotingsartikel(en)

40

Begrotingsramingen
X € 1 000
942

Geen
bijdrage
Geen
bijdrage

18

www.planten
rassen.nl

www.grond
kamers.nl

Geen
bijdrage

www.rendac.nl

64 667

www.staatsbos
beheer.nl/

Geen
bijdrage

16

Verwijzing
(URL-link) naar
website
RWT/ZBO

100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

www.bloembollen
keurings
dienst.nl

www.cokz.nl

221

Bijlagen

Externe organisatie (met
wettelijke en/ of
bestuurlijke taak)

RWT

ZBO

25 Stichting COVA

X

26 Stichting Dienst
Landbouwkundig
Onderzoek

X

27 Stichting Kwaliteitscontrole Alternatieve
Landbouwproductiemethoden

X

X

28 Stichting Kwaliteitscontrolebureau Groente en
Fruit

X

X

29 Stichting Nederlandse
Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw

X

X

30 Stichting Nederlandse
Algemene Keuringsdiensten (Zaaizaad en
Pootgoed Landbouwgewassen)

X

X

31 TNO

X

X

Functie

Er voor zorgen dat
Nederland te allen tijde
een minimum voorraad
aardolieproducten heeft,
om in tijden van crises te
kunnen voldoen aan de
aardolievraag.
In het algemeen belang
bijdragen aan strategisch
en toepassingsgericht
onderzoek op het gebied
van productie,
verwerking, afzet en
handel van agrarische
producten, van de visserij,
van het natuur- en
milieubeheer, van de
openluchtrecreatie en van
het beheer en de
inrichting van het landelijk
gebied.
Stichting Skal geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet
m.b.t. biologische
productiemethoden.
Stichting KCB geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet
(en de Plantenziektenwet)
in de sector groenten en
fruit.
Stichting Naktuinbouw
geeft uitvoering aan de
Zaaizaad- en Plantgoedwet 2005 (en de
Plantenziektenwet) m.b.t.
teeltmateriaal in de
sectoren tuinbouw- en
bosbouwgewassen.
Stichting NAK geeft
uitvoering aan de
Zaaizaad- en Plantgoedwet 2005 (en de
Plantenziektenwet) m.b.t.
zaaizaad en pootgoed in
de sector landbouwgewassen.
TNO is een onafhankelijke
onderzoeksorganisatie die
op basis van haar
expertise en onderzoek
een belangrijke bijdrage
levert aan de concurrentiekracht van bedrijven en
organisaties, aan de
economie en aan de
kwaliteit van de samenleving als geheel.

Begrotingsartikel(en)

Begrotingsramingen
X € 1 000

Verwijzing
(URL-link) naar
website
RWT/ZBO

14

93 000

www.cova.nl

16

91 119

www.wur.nl

Geen
bijdrage

www.skal.nl

Geen
bijdrage

www.kcb.nl

Geen
bijdrage

www.naktuinbouw.nl

Geen
bijdrage

www.nak.nl

136 287

www.tno.nl

12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

222

Bijlagen

Externe organisatie (met
wettelijke en/ of
bestuurlijke taak)

RWT

32 VSL

X

33 Verispect

X

34 Aangewezen instanties
als bedoeld in art. 12
Metrologiewet.7

35 WaarborgHolland

ZBO

X

X

X

X

Functie

Het onderhouden en
verwezenlijken van
nationale meetstandaarden zoals vastgelegd
in de Metrologiewet. Op
grond van artikel 3 van
deze wet is VSL door de
minister van EL&I
hiervoor aangewezen.
Het uitoefenen van het
toezicht op de naleving
van de Metrologiewet. Op
grond van artikel 27 van
deze wet is Verispect door
de Minister van EL&I
hiervoor aangewezen.
Daarnaast de uitvoering
van het toezicht op de
Waarborgwet zoals
vastgelegd in de
Waarborgwet.
Het optreden als
onafhankelijke toetsende
instantie bij overeenstemmingbeoordelingen van
meetinstrumenten. De
werkzaamheden die zij
verrichten kunnen per
overeenstemmingbeoordeling verschillen maar
omvat o.a. het beoordelen
van kwaliteitssystemen,
het afgeven van certificaten van typeonderzoek
of ontwerponderzoek en
het keuren van meetinstrumenten.
Het keuren van alle
gouden, zilveren en
platina voorwerpen boven
een bepaalde gewichtsdrempel en alvorens zij op
de Nederlandse markt
worden gebracht, te
voorzien van één of
meerdere stempelmerken
(het waarborgen).

Begrotingsartikel(en)

11

11

Begrotingsramingen
X € 1 000
Totale
bijdrage6
14 637

Zie VSL

Verwijzing
(URL-link) naar
website
RWT/ZBO
www.vsl.nl

www.verispect.nl

Geen
bijdrage

Geen
bijdrage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

www.waarborgholland.nl

223

Bijlagen

Externe organisatie (met
wettelijke en/ of
bestuurlijke taak)

36 Wageningen Universiteit

RWT

X

ZBO

X1

Functie

Wageningen Universiteit
is de belangrijkste
Europese Universiteit op
het gebied van de Life
Sciences. Onderzoekers
en studenten van
Wageningen Universiteit
richten zich op
onderwerpen op het
terrein van de voeding,
gezondheid, natuur en
leefomgeving.

Begrotingsartikel(en)

17

Begrotingsramingen
X € 1 000
162 697

Verwijzing
(URL-link) naar
website
RWT/ZBO
http://www.wur.nl/

1

De onderwijsinstellingen zijn partieel ZBO, namelijk voor het deel waarin zij examens afnemen en beoordelen.
Valt niet onder de Kaderwet ZBO.
Bijdrage is opgenomen in de decentralisatie–uitkering natuur en loopt daarom via de provincies. In de Wet natuurbescherming worden de taken
van het Faunafonds van het Rijk overgedragen aan de provincies.
4
Opheffing voorgenomen. Commissie verricht alleen nog afrondende werkzaamheden.
5
Het gaat hierbij om het volgende cluster aan ZBO’s: Dare!! Consultancy, Nationaal Lucht– en Ruimtevaartlaboratorium, Philips Consumer
Electronics BV, Thales Nederland BV, TNO Electronic Products and Services BV en TNO Fysisch en Elektronisch Laboratorium.
6
Dit bedrag betreft niet alleen het instituut VSL, maar omvat ook de bijdrage aan Verispect en de verplichte bijdrage aan de internationale organisaties BIPM, OIML en Welmec.
7
Het gaat hierbij om het volgende cluster aan deeltijd–ZBO’s: Kalibra International BV, Kema Nederland BV, Kiwa NV Certificatie en Keuringen,
Nmi Certin BV en SGS Nederland BV.
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

224

Bijlagen

4.3 Europese geldstromen
Inleiding
Deze bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen voor zover relevant
voor de beleidsterreinen van EL&I. Er wordt ingegaan op de Europese
begroting, op het Meerjarig Financieel Kader en op een aantal EU-fondsen
en EU-programma’s voor de periode 2007–2013 en voor de periode
2014–2020.
De Europese begroting
De Europese begroting is een belangrijk instrument voor het realiseren
van de met de lidstaten gedeelde meerjarige beleidsdoelen. Niet elk
beleidsdoel vraagt om een evenredige financiële vertaling. Er zijn immers
ook andere instrumenten beschikbaar om afgesproken doelen te
realiseren, zoals wetgeving. Met circa € 130 mld per jaar (circa 1% van het
Bruto Nationaal Inkomen (BNI) van de EU) vormt de Europese begroting
evenwel een aanzienlijke geldstroom.
Eens in de zeven jaar vindt een herijking plaats van de hoofdlijnen van het
EU-beleid in de Europese begroting. Deze herijking van het EU-beleid
vindt plaats via het vastleggen van het Meerjarig Financieel Kader (MFK).
In het MFK worden zowel de maximale omvang van de jaarbegrotingen
als de verdeling van het geld over de hoofdthema’s van het beleid
vastgelegd. Parallel hieraan wordt in het Eigen Middelen Besluit de
financiering van het EU-beleid geregeld. Deze afspraken worden
aangevuld met een Interinstitutioneel Akkoord over begrotingsaangelegenheden tussen Europese Commissie, Europees Parlement en Raad.
Voor de uitvoering in medebewind van het Europees Beleid worden
vanuit de directoraten-generaal van de Europese Commissie eisen gesteld
aan de uitvoering door de lidstaat. Deze eisen zijn vastgelegd in Raadsverordeningen en uitgewerkt in Commissieverordeningen en bijbehorende
richtsnoeren. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor de geharmoniseerde
en eenduidige uitvoering van het EU-beleid. Nederland ontvangt uit de
diverse EU-fondsen middelen voor de uitvoering van het EU-beleid.
Meerjarig Financieel kader 2014–2020
De Commissie heeft in juni 2011 het voorstel gepresenteerd voor het EU
Meerjarig Financieel Kader 2014–2020. De Commissie stelt voor de
periode 2014–2020 voor de vastleggingen een plafond voor van € 1 025
mld en voor de betalingen een plafond van ruim € 972 mld. Naast dit
bedrag stelt de Commissie voor om ruim € 58 mld aan verplichtingen aan
te kunnen gaan buiten het MFK. Het gaat hierbij deels om uitgaven die
ook in de lopende periode buiten het MFK gefinancierd kunnen worden,
en deels om uitgaven die op dit moment binnen het MFK vallen.
Ter financiering van de begroting stelt de Commissie twee nieuwe eigen
middelen voor: een financiële transactiebelasting en een nieuw
BTW-middel. Het bestaande op de grondslag van de BTW gebaseerde
eigen middel komt te vervallen. De Commissie wil hiermee de in haar
ogen noodzakelijke autonomie van de financiering van de begroting
versterken en zodoende vermijden dat lidstaten te veel nadruk leggen op
hun afdrachten en nettopositie. Aan de financieringskant van de begroting
stelt de Commissie verder een correctiemechanisme voor waarin jaarlijks
een vast bedrag van de BNI-afdrachten mag worden afgetrokken. Dit
systeem zou alle bestaande correcties moeten vervangen. Tot slot stelt de
Commissie voor de vergoeding voor de inning van de traditionele eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

225

Bijlagen

middelen te verlagen van 25% naar 10%. Dit betekent een verlaging van
de zogenaamde perceptiekostenvergoeding voor de traditionele eigen
middelen (douane- en landbouwheffingen) van 25% naar 10%.
De Nederlandse inzet in de MFK-onderhandelingen is verwoord in de
Kamerbrieven van maart en september 2011 (TK, 21 501–20, nrs. 529 en
553). Deze inzet moet leiden tot het realiseren van de hoofddoelstelling
van het kabinet: substantieel lagere afdrachten aan de EU met een
hervormde begroting die is toegespitst op de prioriteiten van dit
decennium. Uitgangspunt daarbij is een sobere en effectieve begroting,
die toekomstbestendig is en waarvan de lasten evenwichtig worden
verdeeld. Het Kabinet zet daarom in op een verlaging van het Commissievoorstel met tenminste € 100 mld in betalingen. Daarnaast zet het Kabinet
in op behoud van de huidige korting die het ontvangt op de EU-afdrachten
en behoud van de perceptiekostenvergoeding van 25%.
Tenminste 85% van het EU-budget raakt EL&I beleidsterreinen. De inzet
van EL&I op het MFK richt zich op Gemeenschappelijk Landbouw Beleid,
Gemeenschappelijk Visserijbeleid, cohesiebeleid en onderzoek en
innovatie, maar gaat ook verder dan dat met beleidsterreinen als energie,
ICT, ruimtevaart, Globaliseringsfonds en horizontale MFK-elementen.
De Europa-2020 strategie
De Europa 2020-strategie is de langetermijnstrategie van de Europese
Unie voor slimme, duurzame en inclusieve groei. Deze strategie moet
zowel een goede uitweg uit de crisis bieden als ambitieuze structurele
hervormingen in gang zetten. Nederland heeft positief gereageerd op de
strategie waarbij de nadruk wordt gelegd op groei en werkgelegenheid,
met een centrale plaats voor sociaal- en duurzaamheidsbeleid. In de ogen
van Nederland en de Commissie zou de EU-begroting zoveel mogelijk
moeten bijdragen aan het realiseren van de Europa 2020 strategie. De
strategie heeft vijf hoofddoelstellingen, waarvan twee voornamelijk liggen
op het terrein van EL&I. Dat is het doel om R&D uitgaven te doen stijgen
tot 3% van het bruto binnenlands product en het doel om energieefficiëntie en duurzame energie te bevorderen en CO2 uitstoot te
verminderen.
Eigen Middelen EU
De Eigen Middelen van de EU bestaan uit de volgende onderdelen:
1. Traditionele eigen middelen (vooral invoerrechten)
2. BTW-afdracht
3. Afdracht op basis van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI)
De voor EL&I relevante afdrachten zijn de zogenaamde douanerechten op
landbouwproducten en productieheffingen (categorie 1: Traditionele eigen
middelen). Deze ontvangsten worden op de EL&I begroting verantwoord
(artikel 16) en worden na aftrek van een perceptiekostenvergoeding (25%)
via de begroting van Buitenlandse Zaken afgedragen aan de EU. De
ontvangsten voor douanerechten op landbouwproducten worden voor
2013 geraamd op circa € 250 mln.
De verschillende EU-programma’s en EU-fondsen
De Europese Commissie stelt voor de realisatie van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, het Gemeenschappelijk Visserijbeleid en het
Europees structuurbeleid middelen uit EU-fondsen aan de lidstaten
beschikbaar.
Voor EL&I zijn de volgende EU-programma’s en EU-fondsen relevant:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

226

Bijlagen

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 1e pijler (GLB): het Europees
Lanbouwgarantiefonds (ELGF);
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2e pijler (POP): het Europees
Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO);
Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB): het Europees Visserijfonds
(EVF);
Europees Structuurbeleid: Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO);
Zevende Kaderprogramma voor onderzoek en technologishe
ontwikkeling (KP7);
Programma’s Eurostars en Joint Technology Initiatives (JTI);
Horizon 2020 (periode 2014–2020, opvolger van KP7).

Binnen het GLB zijn twee pijlers te onderscheiden. De eerste pijler bestaat
uit inkomenssteun en markt- en prijsbeleid. Met behulp van instrumenten
als interventiemaatregelen, rechtstreekse inkomenssteun en exportrestituties richt deze pijler zich op het stabiliseren van landbouwprijzen en
-inkomens. De tweede pijler betreft het plattelandsbeleid. Deze pijler richt
zich op de kwaliteit van alle plattelandsgebieden in de EU.
Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een
verantwoorde visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame
exploitatie van de visstand wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband
regels opgesteld, zoals beperkingen voor bepaalde visserijmethoden.
Tevens zijn afspraken gemaakt ter bevordering van de stabiliteit van de
vismarkt.
Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) wordt in
Nederland gebruikt voor het uitbouwen van de sterke punten in de regio
en voor innovatie. Ook worden uit het fonds grensoverschrijdende
programma’s (Interreg) gefinancierd.
Daarnaast zijn er een aantal communautaire programma’s die uitgevoerd
worden door de Europse Commissie en waarvoor EU steun kan worden
verkregen. Dit betreft met name het 7e Kaderprogramma voor onderzoek
en technologische ontwikkeling (KP7) voor de periode 2007–2013 en haar
opvolger, Horizon 2020, kaderprogramma voor onderzoek en innovatie,
periode 2014–2020. Een beperkt deel van het budget voor het Europees
Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling wordt
gealloceerd bij publiekpublieke en publiekprivate programma’s.
Uitvoering van dat deel van het budget geschiedt niet door de Europese
Commissie (zoals regulier het geval is bij het Kaderprogramma) maar
door de daarvoor opgerichte samenwerkingsvorm.
1. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid1e pijler (GLB): Europees
Landbouwgarantiefonds (ELGF)
De EU-steun voor het GLB bedraagt jaarlijks circa € 1 mld voor inkomenssteun en markt- en prijsmaatregelen. De steun voor markt- en prijsmaatregelen fluctueert afhankelijk van de marktomstandigheden. Ten aanzien
van het GLB is EL&I verantwoordelijk voor een recht- en doelmatige
uitvoering van het op EU-niveau vastgestelde beleid binnen Nederland.
De uitvoering van het GLB is aan stringente Europese voorwaarden
gebonden die met name de rechtmatigheid van de uitvoering moeten
waarborgen. Deze voorziet ondermeer in uitvoering door een beperkt
aantal erkende betaalorganen, een erkennende instantie, een coördinerende en een certificerende instantie. De bedragen die Nederland
ontvangt voor dit beleid komen uit het Europees Landbouwgarantiefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

227

Bijlagen

Bedrijfstoeslag
Tot 2003 was het subsidiebeleid in de landbouw gebaseerd op de omvang
van de productie. Dit beleid was de hoofdoorzaak van de toen veelvuldig
voorkomende overschotten op de Europese markt voor agrarische
producten. In 2003 is besloten om de subsidie los te koppelen van
productie. In plaats daarvan krijgen boeren een bedrijfstoeslag. Aan de
berekening van de bedrijfstoeslag ligt het «historisch model» ten
grondslag. Dit betekent dat de toeslag wordt berekend op basis van de
subsidies die de ondernemer tussen 2000 en 2002 ontving.
Om de bedrijfstoeslag te krijgen moet voldaan worden aan een flink
aantal wettelijke voorschriften. De verbinding van de bedrijfstoeslag aan
deze wettelijke voorschriften wordt «cross-compliance» genoemd.
Nederland is in 2006 begonnen met de betaling van ontkoppelde
inkomenssteun. In de zuivelsector geldt de ontkoppeling vanaf 1 januari
2007. De slachtpremies voor kalveren en volwassen runderen, de
notenpremie en de eiwitpremie zijn in 2010 ontkoppeld. In 2012 is de
steun voor aardappelzetmeel, de verwerkingssteun voor gedroogde
voedergewassen, de verwerkingssteun voor vlas en hennep en de steun
voor zaaizaad van vlas losgekoppeld van de productie.
Verordening (EG) nr. 73/2009: artikel 68
Op basis van artikel 68 mag Nederland een deel van de nationale
enveloppe voor inkomenssteun herbestemmen voor het stimuleren van
bijvoorbeeld milieuvriendelijke landbouw, kwaliteitslandbouw en
risicoverzekeringen. Hiermee kunnen de betreffende middelen behouden
blijven in de eerste pijler. Nederland wil met artikel 68 de ontwikkeling van
dier- en milieuvriendelijke productiemethoden bevorderen, een brede
weersverzekering initiëren, de introductie van een elektronisch
identificatie- en registratiesysteem voor schapen en geiten bevorderen en
een vaarvergoeding beschikbaar stellen in waterrijke landbouwgebieden
met percelen die louter over water zijn te bereiken.
In 2011 is besloten het bestaande pakket artikel 68 maatregelen te
continueren en in 2012 en 2013 verder uit te bouwen (TK, 28 625, nr. 125).
In onderstaande tabel 1 is een overzicht gegeven van de lopende artikel 68
maatregelen in 2012 en 2013.

Tabel 1. Overzicht van de artikel 68 maatregelen in 2012 en 2013
(Begrote bedragen x € mln)
Dierenwelzijn
– Investeringsregeling duurzame stallen (alle dierlijke
sectoren)
– Subsidieregeling diervriendelijk produceren
(leghennen, vleesrunderen, vleeskalveren, varkens en
vleeskuikens; elk € 300 000)
– Diervriendelijke kalvervloeren
– Stimulering precisielandbouw en milieuvriendelijke
bewaarplaatsen
Vaarvergoeding
Elektronische identificatie en registratie schapen/
geiten
– Investering identificatie en registratie
Verzekeringen
– brede weersverzekering
– risicoverzekeringen dier/plant
Totaal

2012

2013

15,2

14,2

1,5
0,8

1,5
0,8

10,0
1,1

10,0
1,1

1,5

1,5

5,6
2,2
37,9

5,6
2,2
36,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

228

Bijlagen

Melkquotering
In 2008 en 2009 is het melkquotum met 2,5% verruimt en vanaf 2010
wordt dit quotum jaarlijks met 1% verruimd. De Europese Commissie zal
regelmatig met nieuwe marktrapporten komen en daarbij bezien of er
ruimte is voor verdere maatregelen in het kader van de zachte landing van
het melkquotum. Het eerstvolgende rapport zal eind 2012 verschijnen. Het
eerdere besluit om de melkquotering per 2015 te beëindigen staat nog
steeds.
Tabel 2. Omvang Nederlandse melkquotum in de periode 2010–2015 (x 1 000 kg)
jaar

2010/11

2011/12

2012/13

2013/14

2014/15

Quotum

11 696
089

11 813
050

11 931
181

12 050
493

12 050
493

Markt- en prijsbeleid
Het markt- en prijsbeleid is afgebouwd met als doel de landbouw
marktgerichter te maken. Zo zijn interventieregelingen beperkt in duur en
omvang en zijn een aantal interne afzetmaatregelen afgeschaft. Wel is de
schoolfruit- en schoolmelkregeling als afzetbevorderende maatregel
gecontinueerd. Ook blijft het afgeslankte interventieprijssysteem bestaan
als vangnet voor ernstige marktverstoringen. Daarnaast blijft de particuliere opslagregeling voor enkele producten jaarlijks opengesteld. Voor
Nederland is deze regeling met name voor boter van belang.
Specifiek voor de zuivelsector is in het in 2012 geaccordeerde «zuivelpakket» de mogelijkheid gecreëerd dat producentenorganisaties ten
behoeve van hun leden onderhandelen met zuivelverwerkers over de
voorwaarden in de leveringscontracten. Daarnaast kunnen lidstaten in de
zuivelsector leveringscontracten verplichten tussen boeren en verwerkers
van rauwe melk. Van deze optie zal Nederland vooralsnog geen gebruik
maken.
De ontkoppeling van subsidie en productie is praktisch voltooid, zodat ook
via deze weg de landbouw zich meer zal laten leiden door marktimpulsen.
Zoals nu is afgesproken, zal de steun in alle sectoren, met uitzondering
van de gekoppelde zoogkoepremie (in Nederland al ontkoppeld sinds
2007) uiterlijk 2012 moeten zijn ontkoppeld. Sommige EU-lidstaten
handhaven echter de koppeling voor enkele producten zoals voor
vezelgewassen.
2. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2e pijler (POP) : Europees
Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO)
Het Nederlandse Plattelandsontwikkelingsprogramma voor de periode
2007–2013 (POP2) is in juni 2007 door de Europese Commissie goedgekeurd en daarmee in werking getreden.
Met het POP2 streeft Nederland drie inhoudelijke doelen na, in lijn met de
doelen van verordening 1698/2005:
• het versterken van het concurrentievermogen van de land- en
bosbouw;
• de verbetering van natuur en milieu door landbeheer;
• het verhogen van (a) de leefkwaliteit op het platteland en (b) diversificatie van de plattelandseconomie.
Een vierde doel is meer procesmatig van aard en betreft het bevorderen
van lokale plattelandsontwikkeling via de LEADER-aanpak. Dit is een
gebiedsgerichte en bottom up-werkwijze voor bepaalde aspecten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

229

Bijlagen

plattelandsproblematiek. Het programma LEADER+, voorheen onderdeel
van het Structuurbeleid, maakt sinds 2007 deel uit van het POP2.
In tabel 3 is een overzicht opgenomen van de financiële bijdragen vanuit
het Europese Fonds voor Plattelandsontwikkeling. Het betreft het totaal
door de EU voor Nederland gereserveerde middelen uit het Programma
voor Plattelandsontwikkeling voor de periode 2007–2013 (POP2). Tevens is
aangegeven welk deel van deze gereserveerde middelen beschikbaar is in
2013.
Daarnaast is de realisatie per april 2012 aangegeven en het bedrag dat in
de rest van de programmaperiode nog gedeclareerd kan worden.
De gerealiseerde uitgaven worden op declaratiebasis in rekening gebracht
bij het ELFPO via de erkende betaalorganen Dienst Regelingen (ELGF) en
Dienst Landelijk Gebied (ELFPO). De betaalorganen verantwoorden deze
declarabele uitgaven bij de EU-Landbouwfondsen.
In de tabel zijn de oorspronkelijk geraamde middelen opgenomen voor de
periode 2007–2013. Het betreffen dus geen gerealiseerde uitgaven over
2007 tot en met 2010. Dit houdt verband met de (N+2)-regel die de
Europese Commissie hanteert voor de tweede pijler: lidstaten kunnen 2
jaar na afloop van het betreffende EU-begrotingsjaar een declaratie
indienen over de projecten. Zo mogen de jaartranches van 2007 bijvoorbeeld uiterlijk tot en met 2009 uitgegeven worden. De uitgaven voor de
programmaperiode 2007–2013 kunnen tot uiterlijk 2015 worden gedaan.
Tabel 3. Middelen GLB, pijler 2 ten gunste van Nederland voor de periode 2007–2013 (bedragen x € 1 mln) en 2013 tov realisatie per
1 april 2012

GLB/pijler 2 (POP2) inc. Health Check en Economisch
Herstelplan
As 1: Versterking concurrentiekracht landbouw en
bosbouw
As 2: Verbetering van het milieu en het platteland
As 3: Leefkwaliteit op het platteland en diversificatie
plattelandseconomie
As 4: Uitvoering LEADER-aanpak
Kosten technische bijstand
Totaal POP

Beschikbaar
totale periode
2007–2013

Waarvan
beschikbaar in
2013

Realisatie
per 1 april
2012

Restant
beschikbaar voor
de periode april
2012 t/m 2015

202
184

38
32

48
102

154
82

150
54
3
593

24
8
0,7
102,7

68
27
2
247

82
27
1
346

Uitvoering van de POP2-maatregelen gebeurt op basis van de provinciale
verordeningen en financiële regelingen van EL&I. Op de besteding van
deze geldstromen is één beheers- en controlemechanisme van
toepassing. De Minister van EL&I is als beheersautoriteit voor het POP2
eindverantwoordelijk voor de rechtmatige en doelmatige uitvoering van
het POP2.
Health-check GLB en Economische Herstelplan
In november 2008 is in het kader van de Health Check van het GLB
besloten financiële middelen over te hevelen van de 1e pijler naar de 2e
pijler (progressieve modulatie). Ook zijn er aanpassingen gedaan in het
kader van het Economische Herstelplan. Daarmee is er circa € 97 mln
EU-steun beschikbaar gekomen voor het Nederlandse POP2 in de periode
2009–2013.
In onderstaande tabel is de besteding van de middelen aangegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

230

Bijlagen

Tabel 4. Additionele EU-bijdrage 2009–2013 op basis van Health Check en Economisch
Herstel Plan (POP-NU) (x € 1 mln)
As

1. Versterking concurrentiekracht
landbouw en bosbouw
2. Verbetering van het milieu en het
platteland
3. Leefkwaliteit op het platteland en
diversificatie plattelandseconomie
4. Uitvoering LEADER-aanpak
Kosten technische bijstand
Totaal

Overheidsbijdragen totaal

Procentuele
ELFPObijdrage (%)

Bedrag
ELFPObijdrage

74,1

75%

55,6

40,9

75%

30,7

15,1
0
0
130,1

75%
n.v.t.
n.v.t.

11,3
0
0
97,6

Met de ophoging van bovengenoemde gelden komt de totale enveloppe
POP2 voor Nederland voor de periode 2007–2013 op ongeveer € 593 mln.
EU-middelen.
Voorbereiding voor een nieuw GLB 2014–2020 (pijler 1 en 2)
Op 12 oktober 2011 is de Europese Commissie met wetgevingsvoorstellen
gekomen voor de vormgeving van het nieuwe GLB na 2013.
De volgende punten vormen gezamenlijk de kern van deze hervormingsplannen:
1. Meer gerichte inkomenssteun voor boeren
De Commissie wil vasthouden aan het systeem van directe inkomenssteun. Met het behoud van de directe steun wil de Commissie
groei en werkgelegenheid stimuleren. De steun wordt wel meer
gericht en gemaximeerd.
2. Zogeheten «groene» betalingen voor productiviteit op de lange
termijn en behoud van ecosystemen
De Commissie wil dat de agrarische sector naast economisch ook
«ecologisch concurrerend» wordt. Daarom wil zij 30% van de directe
steun geven aan boeren die zijn overgegaan op milieuvriendelijke
bedrijfsvoering. Hiermee wordt afgestapt van straffen en verplichtingen en overgegaan op positieve financiële prikkels om milieuvriendelijk gedrag te stimuleren.
3. Meer directe en adequate middelen om nieuwe economische
uitdagingen het hoofd te kunnen bieden
Europa wil boeren gaan helpen bij het opzetten van collectieve
fondsen en verzekeringssystemen om de gevolgen van grote
prijsschommelingen in de sector te kunnen opvangen.
4. Een meer concurrerende en gebalanceerde voedselketen
De agrarische sector is niet concurrerend genoeg omdat boeren niet
goed georganiseerd zijn en daardoor geen vuist kunnen maken tegen
de bedrijven die hun producten afnemen. Ook zijn afstanden vaak
lang, waardoor de kosten toenemen. De Commissie wil faciliteiten in
de wetgeving vastleggen om deze tekortkomingen aan te pakken.
5. Meer investeren in onderzoek en innovatie
De Europese Commissie wil het budget voor onderzoek en innovatie
in de agrarische sector verdubbelen tot meer dan 4,5 miljard euro.
Daarnaast wil zij ervoor zorgen dat boeren gemakkelijker toegang
krijgen tot nieuwe kennis.
6. Aanmoedigen van initiatieven die zowel landbouw als milieu
aangaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

231

Bijlagen

Het gezamenlijke land- en bosbouwareaal in Europa beslaat twee
derde van het gehele Europese landoppervlak. Land- en bosbouw
bepalen dus voor een groot gedeelte hoe de ruimte waarin wij leven
eruit ziet. De Commissie wil initiatieven ondersteunen die ervoor
zorgen dat economie en milieu hand in hand gaan, rekening houdend
met de verschillende regionale karakteristieken.
7. Financiële steun voor beginnende jonge boeren
Meer dan twee derde van de Europese boeren is ouder dan 55 jaar.
Om de toekomst van de sector zeker te stellen wil de Commissie
jonge boeren gedurende de eerste vijf jaar van het bestaan van hun
bedrijf extra financiële ondersteuning bieden.
8. Stimulering van werkgelegenheid en ondernemerschap in plattelandsgebieden
De Commissie wil de economie in plattelandsgebieden extra
ondersteunen door jonge en kleine dynamische bedrijven een «Start
Up Kit» van maximaal € 70 000 te bieden om hun bedrijf zonder al te
veel bureaucratie te kunnen opstarten.
9. Meer aandacht besteden aan kwetsbare gebieden
Sommige agrarische gebieden zijn extra kwetsbaar omdat zij
bergachtig zijn, de bodem minder vruchtbaar is, of omdat zij meer
dan andere gebieden onderhevig zijn aan de gevolgen van klimaatverandering. Toch is de agrarische sector vaak de enige vorm van
economie die in deze gebieden kan bestaan. De Commissie wil
daarom extra geld uittrekken voor ondersteuning aan deze gebieden,
mede vanwege de sociale gevolgen die verloedering met zich mee
zou brengen.
10. Een eenvoudiger en efficiënter gemeenschappelijk landbouwbeleid
De 30% van de subsidie-ontvangers die slechts 3% van het landbouwoppervlak beheert, moet voor hun geld door dezelfde bureaucratische
molen als de grotere bedrijven. Kleine bedrijven zijn daardoor
procentueel meer tijd en geld kwijt aan dergelijke bezigheden.
Daarom wil de Commissie de administratieve lasten voor kleine
boerenbedrijven verminderen.
Nederlandse inzet bij de voorbereiding voor een nieuw GLB
2014–2020 (pijler 1 en 2)
De belangrijkste punten van de Nederlandse inzet zijn:
1. de vervanging (op termijn) van de huidige directe betalingen door
doelgerichte betalingen. De directe betalingen zouden niet langer
gebaseerd moeten zijn op in het verleden gerealiseerde productie en
premies. De toekomstige, doelgerichte betalingen zullen zich moeten
richten op:
a. versterking van concurrentiekracht, duurzaamheid en innovatievermogen van de landbouwsector;
b. de beloning voor bovenwettelijke maatschappelijke prestaties op
het terrein van bijvoorbeeld natuur, milieu, landschap, diergezondheid en dierwelzijn;
2. geen uitbreiding van het markt- en prijsbeleid; beperking tot een
«vangnet-niveau», met een inzet op afschaffing van de exportsubsidies per 2013;
3. een plattelandsbeleid dat zich richt op Europese prioriteiten en
daarbinnen op agrarische activiteiten;
4. vereenvoudiging van het GLB in combinatie met een versterking van
het financieel beheer en de financiële verantwoording (TK, 31 335, nr.
11), gericht op een verlaging van de administratieve lasten voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

232

Bijlagen

5.

boer en de uitvoeringslasten voor de overheid. Hierbij moet de
rechtmatigheid van de besteding van Europese middelen geborgd
zijn;
volwaardige aandacht voor de externe effecten van het GLB specifiek
voor ontwikkelingslanden.

De Nederlandse inzet bij de gesprekken over het nieuwe GLB zal in lijn zijn
met de Nederlandse inzet in de onderhandelingen over het Meerjarig
Financieel Kader voor 2014–2020 (TK, 21 501-20, nr. 553). Hierbij wordt
ingezet op een substantiële vermindering van de Nederlandse afdrachten
aan de EU en een hervormde begroting, die is toegespitst op de prioriteiten van dit decennium. De budgettaire omvang van het nieuwe GLB
sluit aan bij de relevante moties van de Kamer (TK, 32 502, nr. 7) en (TK,
32 500 XIII, nr. 115).
3. Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB): Europees Visserij
Fonds (EVF)
Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een
verantwoorde visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame
exploitatie van de visstand wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband
regels opgesteld, zoals beperkingen voor bepaalde visserijmethoden.
Tevens zijn afspraken gemaakt ter bevordering van de stabiliteit van de
vismarkt.
Nederland maakt gebruik van het Europees Visserij Fonds (EVF) om deze
doelen te bereiken.
Europees Visserij Fonds (EVF)
Nederland ontvangt uit het EVF een communautaire bijdrage van € 48,6
mln voor de periode 2007–2013. Daarnaast levert Nederland een nationale
bijdrage van € 72,1 mln. In het operationeel programma EVF is de
gedetailleerde financiële tabel voor de gehele programmeringsperiode
2007–2013 opgenomen. De bijdrage van de EU voor de periode 2007–2013
heeft betrekking op duurzame visserijmethoden (€ 16,9 mln), maatregelen
op het terrein van aquacultuur, binnenvisserij, verwerking en afzet (€ 7,5
mln), innovatieve projecten (€ 16,8 mln), gebiedsgerichte activiteiten (€ 5
mln) en technische bijstand (voorbereiding, toezicht, administratieve
ondersteuning) (€ 2,4 mln).
In tabel 5 zijn de maatregelen voor 2013 aangegeven.

Tabel 5. Geraamde programma-uitgaven voor het jaar 2013 (bedragen x € 1 mln)

Europees Visserij Fonds (EVF)
OD 21.14 Bevorderen duurzame vangst
en kweek van schelpdieren
Duurzame visserijmethodes
Aquacultuur, binnenvisserij, verwerking
en afzet
Innovatieve proefprojecten
Gebiedsgerichte activiteiten
Technische bijstand
Totaal
1

EU

EL&I

Totaal

0,1

1,0

1,1

0,4
3,6
1,7
0,4
6,2

0,6
4,5
0,81
0,4
7,3

1,0
8,1
2,5
0,8
13,5

betreft bijdragen van de provincies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

233

Bijlagen

Onderstaande tabel bevat de verdeling van de financiële verplichtingen
over de jaren. De daadwerkelijke uitgaven vallen mogelijk in andere jaren
(de n+2 regel). Nederland hanteert in het overzicht de jaartranches zoals
de Europese Commissie deze heeft aangegeven. Deze zijn gebaseerd op
het prijsniveau 2007.
Tabel 6. Overzicht jaarlijks beschikbare middelen EVF en nationaal (x € 1 mln)

EVF
Nationaal
Totaal

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Totaal

6,5
21,0
27,5

6,7
8,0
14,7

6,8
8,6
15,4

6,9
9,3
16,2

7,1
7,4
14,5

7,2
10,9
18,1

7,4
6,8
14,2

48,6
72,0
120,6

Ontwikkelingen GVB 2014–2020
De Commissie heeft in de Raad van juli 2011 haar pakket met voorstellen,
met uitzondering van het voorstel voor het Europees Fonds voor
Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV), gepresenteerd1. In de Raad van
december 20112 is het voorstel voor het EFMZV, gepresenteerd. De
onderhandelingen zijn in het voorjaar van 2012 gestart. In de kabinetsreactie3 op de GVB wetgevingsvoorstellen is de inzet van het kabinet voor
de onderhandelingen vastgelegd. Naar verwachting zal de besluitvorming
over het hervormde GVB pas in 2013 worden afgerond.

1

TK, 2010–2011, 21 501 32, nr. 503 en nr. 509
TK, 2011–2012, 21 501 32, nr. 530 en nr. 539
3
TK, 2011–2012, 32 201, nr. 20
2

4. Het Europees Structuurbeleid
Bij het vaststellen van de Financiële Perspectieven van de EU zijn voor de
periode 2007–2013 middelen gereserveerd voor de EU-structuurfondsen.
Nederland ontvangt in deze periode circa € 1,9 mld, waarvan € 1,660 mld
bestemd is voor Doelstelling 2 (regionale Concurrentiekracht en Werkgelegenheid) en € 291 mln voor Doelstelling 3/Interreg IV (Europese Territoriale Samenwerking). De verdeling van het budget uit de structuurfondsen
is neergelegd in het Nationaal Strategisch Referentiekader (NSR).
Naast de Europese middelen worden de projecten ook uit rijksmiddelen
gefinancierd, die namens het rijk op de EL&I begroting staan. Gegevens
over de EFRO-middelen en de rijkscofinanciering zijn opgenomen in
artikel 18 van deze begroting.
De Europese Structuurfondsen hebben als doel de economische concurrentiekracht te versterken en de cohesie tussen regio’s en lidstaten binnen
Europa te vergroten. EL&I is lidstaat verantwoordelijk voor vier landsdelige programma’s en één grensoverschrijdend programma, Euregio
Maas–Rijn. Daarnaast maakt Nederland nog deel uit van drie andere
grensoverschrijdende programma’s. Voor de periode 2007–2013 is
hiervoor ongeveer € 1,1 mld Europees geld beschikbaar, wat komt uit het
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.
Binnen de landsdelige programma’s zijn drie prioriteiten waarop
geïnvesteerd wordt, waarbij de innovatieprioriteit zeer populair is. Deze is
ingesteld naar aanleiding van de Lissabon-agenda. Daarnaast wordt er
ook geïnvesteerd in regio’s en steden, om deze aantrekkelijker te maken
voor mensen en bedrijven om zich daar te vestigen.
Inmiddels is de huidige programmaperiode over de helft en zijn in grote
mate de middelen toegekend aan projecten. Daarmee is ook een
omslagpunt bereikt waarbij de nadruk van de programma’s verschuift van
de selectie van projecten naar het beheer op de uitvoering van deze
projecten. Voor EL&I houdt dit in dat bij de reguliere taken de nadruk komt
te liggen op twee hoofdonderwerpen: het ondersteunen van de managementautoriteiten bij het beheer en de discussie over de toekomst van het
cohesiebeleid. De focus zal liggen op de onderhandelingen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

234

Bijlagen

Commissie en de andere lidstaten. In de Nederlandse kabinetsinzet is
aangegeven dat de toekomstige middelen enkel worden gericht op de
armste regio’s in de armste lidstaten. Naast dit budgettaire aspect zal een
belangrijk deel van de discussie gaan over vereenvoudiging van beheer
en controle en de koppeling van de middelen aan de Europa 2020
strategie. In deze strategie wordt opgeroepen om te investeren in slimme
en duurzame groei.
Ontwikkelingen structuurbeleid 2014–2020
In de Nederlandse kabinetsinzet is aangegeven dat de toekomstige
middelen enkel worden gericht op de armste regio’s in de armste
lidstaten. Dit standpunt is niet van toepassing op de grensoverschrijdende
samenwerking. Het kabinet is van mening dat dit voor alle lidstaten van
belang is. Naast dit budgettaire aspect zal een belangrijk deel van de
discussie gaan over vereenvoudiging van beheer en controle en de
koppeling van de middelen aan de Europa 2020–strategie. In deze
strategie wordt opgeroepen om te investeren in slimme en duurzame
groei. In oktober 2011 zijn de voorstellen voor de nieuwe programmaperiode gepresenteerd. De cohesiemiddelen moeten worden geïnvesteerd in
11 thema’s, die een sterke koppeling met de Europa 2020 strategie
kennen. Belangrijk hierbij is de focus op innovatie, MKB en low carbon.
Daarnaast dient sterk ingezet te worden op meer resultaatgerichtheid en
goed financieel beheer. In de komende maanden zal EL&I met de regio’s
werken aan de programmatische uitwerking van deze voorstellen. Hierbij
is het ook belangrijk dat er wordt gekeken naar de synergiemogelijkheden
met H2020 en de andere Europese fondsen zoals ESF en ELFPO. Een van
de mogelijkheden om dit tot stand te brengen is smart specialisation
strategy (S3) die opgesteld dient te worden om te mogen investeren in het
thema innovatie. Deze S3 vereist een duidelijke visie over de sterktes van
een regio en hoe de verschillende Europese en nationale middelen daar
aan bij kunnen dragen. In dit licht is onder meer een goede koppeling te
maken met Horizon 2020, door in te zetten op enerzijds de kennisinfrastructuur en anderzijds op de valorisatie van de onderzoeksresultaten die
zijn geboekt door inzet van Horizon 2020.
5. Zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische
ontwikkeling (KP7) periode 2007–2013
KP7 heeft tot doel de wetenschappelijke en technologische basis van de
Europese industrie en kennisinstellingen te verbeteren en de Europese
concurrentiepositie binnen het mondiale krachtenspel te versterken.
Daarnaast dient het programma ook een maatschappelijk doel: wetenschap en de industrie uitdagen om oplossingen te ontwikkelen voor
belangrijke maatschappelijke vraagstukken.
Ondersteuning gebeurt door financiering van onderzoekssamenwerking,
individuele onderzoekers op grond van excellente onderzoeksvoorstellen,
mobiliteit van onderzoekers en door capaciteitsversterking.
Budget en uitvoeringsverantwoordelijkheid van dit programma liggen bij
de Europese Commissie. EL&I werkt voor de Nederlandse inzet in het
kaderprogramma nauw samen met OCW en andere departementen. Agentschap NL stimuleert en ondersteunt Nederlandse
deelnemers aan het kaderprogramma, in opdracht van EL&I, andere
departementen en de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

235

Bijlagen

In de periode van 2007 tot en met 2013 trekt de Europese Commissie ruim
€ 50 mld uit voor het stimuleren van onderzoek en innovatie. Gebaseerd
op ervaringen uit het verleden zal Nederland jaarlijks ongeveer 6,7%
terugontvangen, grotendeels via programma- en projectsubsidies.
6. Eurostars en JTI’s
Naast bijdrages aan projecten draagt de Europese Commissie vanuit het
Kaderprogramma ook bij aan publiekpublieke en publiekprivate
programma’s. Publiekpublieke programma’s zijn gebaseerd op artikel 185
van het EU-werkingsverdrag en worden ook nationaal gecofinancierd. Het
Ministerie van EL&I cofinanciert één daarvan direct, het artikel 185
initiatief Eurostars, dat gericht is op het MKB. Indirect (via het standaardeninstituut VSL) wordt het artikel 185 initiatief European Metrology
Research Programme door het Ministerie van EL&I gecofinancierd. De
publiekprivate programma’s, zogenaamde Joint Technology Initiatives,
worden in een aantal gevallen eveneens nationaal gecofinancierd. Het
Ministerie van EL&I cofinanciert de JTI’s Artemis en Eniac gericht op
respectievelijk embedded computing systems en nano electronica.
De verwachting is dat onder Horizon 2020 het koppelen van nationale
publieke financiering aan Europese middelen verder door zal zetten. Dit
leidt ertoe dat het aantal samenwerkingsvormen waarvoor nationale
cofinanciering vereist is, zal toenemen.
7. Horizon 2020 (kaderprogramma voor onderzoek en innovatie)
periode 2014– 2020
Horizon 2020 is de opvolger van KP7, en omvat ook de eerder afzonderlijke European Institute of Innovation and Technology (EIT) en de
innovatiegerelateerde onderdelen uit het Concurrentiekracht en Innovatieprogramma (CIP).
Meer nog dan in KP7 zal Horizon 2020 gericht zijn op maatschappelijke
uitdagingen. Bovendien is een sterk punt het samenbrengen van
onderzoek en innovatie in één strategisch kader en toegang tot financiering en ondersteuning van precommercieel en innovatiegericht
aanbesteden. Horizon 2020 moet daarmee één van de belangrijkste
instrumenten worden om ook de Europese Onderzoeksruimte te
versterken.
De door het kabinet vastgestelde economische topsectoren sluiten goed
aan op de maatschappelijke uitdagingen en de industriële technologieën
in Horizon 2020. De innovatiecontracten binnen deze topsectoren zijn voor
Nederland leidraad bij de onderhandelingen over de verdere invulling van
deze programmaonderdelen.
Voortbouwend op de discussie over Horizon 2020 is cofinanciering van
Europese Public Private Partnerships (PPP’s) op het gebied van onderzoek
en innovatie een belangrijk aandachtspunt voor Nederland. Nederland zet
zich in voor een flexibele constructie waarbij lidstaten zelf kunnen kiezen
of, en op welke wijze, ze bij willen dragen aan deelname van nationale
bedrijven en kennisinstellingen aan de Europese PPP’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

236

Bijlagen

4.4 Overzicht evaluatieonderzoek
Tabel Evaluatie- en onderzoeksbijlage
Artikel 11 Goed functionerende economie en markten
Soort Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Goed functionerende economie en
11
markten
Een veilig en betrouwbaar elektronisch
11
postnetwerk
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Bijdrage Nederlands Normalisatie
11
Instituut (NEN)
Evaluatie PIANOo
11
Evaluatie PIANOo
11
Evaluatie Frequentiebeleid
11
2 Overig onderzoek
Agentschap Telecom
11
Evaluatieonderzoek metrologiewet
11
Evaluatieonderzoek metrologiewet
11
Raad voor accreditatie
11
Autoriteit Consument en Markt
11
De doelmatigheid en doeltreffendheid van
11
het functioneren van het CBS
De doelmatigheid en doeltreffendheid van
11
het functioneren van het CBS
Wet handhaving consumentenbe11
scherming
Evaluatie Universele Dienst Post
11
Nalevingsonderzoek aanbesteden
11
Evaluatie wet Markt en Overheid
11
Evaluatie Postregeling 2009
11
Evaluatie Postwet
11

Start

Afronding

Vindplaats

2014

2015

2010

2011

2014

2014

2010
2014
2015

2011
2014
2015

2017
2010
2014
2015
2017
2010

2017
2011
2015
2015
2018
2011

2016

2016

2010

2011

TK, 33 070, nr. 1

2011
2011
2015
2012
2013

2011
2012
2015
2012
2013

TK, 29 502, nr. 77

TK, 32 837, nr. 1

TK, 30 501, nr. 33

TK, 33 159, nr. 1 met bijlage blg-151145

TK, 25 268, nr. 74

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

237

Bijlagen

Artikel 12 Een sterk innovatievermogen
Soort Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Een sterk innovatievermogen
12
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Innovatiekrediet
12
TechnoPartner
12
Innovatie Prestatie Contracten
12
Eurostars
12
Eureka
12
Opkomende markten
12
Geïndustrialiseerde landen
12
Hoe de Nederlandse economie haar
12
kenniswerkers behield
Tussenevaluatie Topconsortia Kennis en
12
Innovatie (TKI)
Vraagsturing TNO/GTI’s
12
TNO, Deltares, Marin en NLR (GTI’s)
12
Innovatieprogramma Food and nutrition
12
Innovatieprogramma Point one
12
Programmatische aanpak Innovatiepro12
gramma’s
BSIK-impuls
12
STW
12
STW
12
Syntens
12
Ruimtevaartbeleid
12
Netherlands Space Office
12
Kennisbescherming: Evaluatie IE beleid
12
WBSO
12
WBSO/RDA
12
Innovatiebox
12

Start

Afronding

Vindplaats

2014

2015

2012
2012
2015
2013
2013
2013
2013
2011

2013
2012
2016
2013
2013
2013
2013
2011

2015

2015

2011
2015
2011
2011
2011

2011
2015
2012
2012
2012

hyperlink

2011
2011
2016
2012
2012
2013
2011
2011
2016
2013

2012
2012
2016
2013
2012
2013
2012
2012
2016
2013

hyperlink
hyperlink

hyperlink

hyperlink
hyperlink
hyperlink

hyperlink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

238

Bijlagen

Artikel 13 Een excellent ondernemingsklimaat
Soort Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Een excellent ondernemingsklimaat
13
Realiseren vd economische en
Oud
maatschappelijke meerwaarde van
OD 10.3
ICT-toepassingen en diensten voor
burgers, bedrijven en overheid
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Valorisatie
13
Onderwijs en ondernemerschap
13
Microfinanciering
13
Programma Biobased Economy
13
Subsidieregelingen Aanpak urgente
13
bedrijfslocaties en Veiligheid kleine
bedrijven
Evaluatie Beroepsonderwijs in bedrijf
13
Subsidieregeling innovatieve
13
zeescheepsbouw
BMBK
13
BMBK
13
Groeifaciliteit
13
Garantie Ondernemingsfinanciering
13
Borgstelling scheepsnieuwbouw
13
Evaluatie groeiversneller
13
Evaluatie Digitale agenda
13
Evaluatie regeldruk/ACTAL
13
Bijdrage NBTC
13
Bijdrage NBTC
13
Evaluatie EIM
13
Handelsregisterwet 2007
13
Evaluatie ondernemingspleinen
13
Zelfstandigenaftrek plus diverse overige
13
maatregelen
Pilot Microkredieten
13
2 Overig onderzoek
Onderzoek expertgroep naar bedrijfsfi13
nanciering
Kenniscentrum Maatschappelijk
13
Verantwoord Ondernemen

Start

Afronding

Vindplaats

2013
2010

2014
2011

TK, 32 837 nr. 1

2013
2014
2013
2013
2011

2014
2014
2014
2013
2012

hyperlink

2013
2012

2013
2012

2010
2015
2011
2013
2016
2013
2015
2017
2011
2016
2013
2011
2017
2012

2011
2015
2012
2013
2017
2013
2016
2017
2011
2016
2013
2012
2017
2013

hyperlink

2011

2011

hyperlink

2011

2011

hyperlink

2015

2016

hyperlink

TK, 26 419 nr. 46

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

239

Bijlagen

Artikel 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
Soort Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Een doelmatige en duurzame energie14
voorziening
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
SDE+
14
Subsidieregeling zonnepanelen
14
Besluit Subsidies Investeringen Kennisin14
frastructuur
Elektrisch rijden
14
Green Deal
14
Bijdrage Energieonderzoek Centrum
14
Nederland
Top sectoren energie
14
Joint Implementation
14
Stralingsbescherming
14
Wet voorraadvorming Aardolieproducten
14
Onderzoek en ontwikkeling bodembeheer
14
Energie onderzoek subsidies (EOS/DEN A)
14
Evaluatie van de Elektriciteitswet 1998 en
14
Gaswet
Meerjarenafspraak Energie-efficïentie
14
2001–2020 (MJA3)
Meerjarenafspraak Energie-efficïentie
14
ETSondernemingen(MEE)
Energie Investeringsaftrek (EIA)
14

Start

Afronding

2012

2013

2014
2014
2014

2014
2014
2014

2015
2015
2015

2015
2015
2015

2015
2014
2011
2017
2013
2011
2012

2015
2015
2012
2017
2013
2012
2012

2012

2012

2013

2013

2012

2012

Start

Afronding

2014

2014

2011

2011

2014
2011
2015
2014

2015
2012
2016
2015

2015

2016

Vindplaats

hyperlink
TK, 33 252, nr. 1

Artikel 15 Een sterke internationale concurrentiepositie
Soort Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Een sterke internationale concurrentiepo15
sitie
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Managementtraining en -assistentie
15
(PUM)
Starters International Business
15
2g@there
15
Transitiefaciliteit
15
Package4Growth, kennisverwerving
15
opkomende markten (ODA) en
co-investeringsfaciliteit FIB
Partners for International Business
15

Vindplaats

Kamerbrief OS, PUM Netherlands senior
experts 2006–2009 Ecorys
Vergaderjaar 2011–2012 TK,31 985 nr.7

Artikel 16 Concurrende, duurzame en veilige agro-, visserij en voedselketen
Soort Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

Start

Afronding

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Concurrerende, duurzame en veilige agro,
16
visserij en voedselketen
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid

2013

2014

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

240

Bijlagen

Soort Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

Investeringsregeling Jonge landbouwers

16.1

2010

2011

Investeringsregeling Jonge landbouwers
Bedrijfsadviesdiensten randvoorwaarden
GLB
Bedrijfsadviesdiensten randvoorwaarden
GLB
Beeïndigings- en saneringsregeling
Regeling Garantstellingen (Landbouw,
aquacultuur, zeevisserij)
Brede weerverzekering
Regeling praktijknetwerken veehouderijen
Koopmansgelden melkveehouderij
Subsidie gecombineerde luchtwassystemen
Fijnstofmaatregelen
Subsidie integraal duurzame stallen en
veehouderijsystemen
Subsidie marktintroductie energietransities
Investeringsregeling energiebesparing
Regeling stidug
Energie-efficiency voedings- en genotmiddelenindustrieindustrie
Samenwerking bij innovatie NU
Samenwerking bij innovatie (sectoraal)
Subsidiedemonstratieprojecten
(sectoraal)
Demoregeling Functionele agrobiodiversiteit POP NU
Bovengrondse aanwending van mest
Meststoffenwet 2012
Regeling duurzaamheidsinvesteringen
POP NU
Tussentijdse evaluatie Europees
Visserijfonds
Eindevaluatie Europees Visserijfonds
Aalbeheerplan
Ondersteuning biologische sector
Platform Verduurzaming voedsel
Voedingscentrum Nederland
Effect Smaaklessen
Inbeslaggenomen goederen (IBG)
Nota Duurzame Gewasbescherming
Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren (LICG)
Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH)
Grensoverschrijdende dierziekteoefening
in Benelux verband
Nederlands-Duitse grensoverschrijdende
dierziekteoefening
Preventiebeleid algemeen
Regeling Preventie NAD
Nieuwe preventieregeling (NAD)
Bewustwording hobbydier-houders
risico’s diergezondheid
Regeling inzake URA-categorie
(uitsluitend op recept afleveren)
Verlaagd tarief glastuinbouw
2 Overig onderzoek
Beleidsevaluatie Visie agrologistiek
Ex-ante evaluatie landbouw en kaderrichtlijn water 2
Ex ante evaluatie effecten nieuw stelsel
verantwoorde mestafzet
Evaluatie mosselconvenant

16.1
16.1

2014
2011

2015
2011

16.1

2015

2016

16.1
16.1

2013
2013

2013
2013

16.1
16.1
16.1
16.1

2014
2012
2013
2013

2014
2012
2013
2013

16.1
16.1

2014
2012

2014
2012

16.1

2012

2012

16.1
16.1
16.1

2013
2013
2012

2013
2013
2012

16.1
16.1
16.1

2015
2012
2015

2015
2012
2015

16.1

2014

2014

16.1
16.1
16.1

2011
2011
2013

2011
2012
2013

TK, 33 037-15
TK, 33 037-21

16.1

2010

2011

hyperlink

16.1
16.1
16.1
16.2
16.2
16.2
16.3
16.3
16.3

2016
2012
2013
2013
2012
2012
2014
2011
2014

2017
2012
2013
2013
2012
2012
2014
2012
2014

16.3
16.3

2013
2010

2013
2011

16.3

2013

2013

16.3
16.3
16.3
16.3

2011
2012
2012
2014

2012
2013
2013
2015

16.3

2010

2011

16.1

2013

2013

16.1
16.1

2012
2010

2012
2011

16.1

2012

2012

16.1

2014

2014

Eindrapport Bureau Bartels (10 januari
2011)
LEI, 2011

TK, 29 664, nr. 105

hyperlink

TK, 29 683-15

TK, 29 683-68

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

241

Bijlagen

Soort Titel / onderwerp
onderzoek
Evaluatie binnenvisserij
Evaluatie pilotregeling draagvlak
duurzaam voedsel
Evaluatie convenant marktontwikkeling
verduurzaming dierlijke produkten
Beleid vermindering antibioticagebruik
WOT Aangifteplichtige dierziekten
WOT Voedselveiligheid
WOT Genetische bronnen
WOT Visserijonderzoek
WOT Economische informatievoorziening
WOT Natuur en milieu

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

16.1
16.2

2013
2011

2013
2011

TK, 30 825 nr. 80

16.2

2011

2011

Bureau Bartels, 25-11-2011

16.3
16.4
16.4
16.4
16.4
16.4
16.4

2012
2011
2013
2013
2014
2014
2015

2012
2012
2013
2014
2015
2015
2016

Artikel

Start

Afronding

2012

2013

2012

2013

2013
2012
2013

2013
2015
2013

2011

2013

Start

Afronding

2014

2015

2011
2013
2010

2012
2014
2011

2014
2013

2014
2013

2016
2013
2015
2014
2009

2017
2014
2015
2014
2011

2010
2010
2011
2012

2010
2011
2012
2013

Artikel 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
Soort Titel / onderwerp
onderzoek

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Groen onderwijs van hoge kwaliteit
17
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
IBO bekostiging funderend onderwijs bij
17
dalende leerlingaantallen
2 Overig onderzoek
Regeling praktijkleren en groene plus
17
Regeling groene plus lectoraten
17
Kennisnetwerk Ontwikkeling en beheer
17
Natuurkwaliteit
Evaluatie NME en Leren voor Duurzame
17
ontwikkeling

Vindplaats

Artikel 18 Natuur en regio
Soort Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Natuur en regio
18
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Balans van de leefomgeving
18.2/3
Balans van de leefomgeving
18.2/3
Ecologische effecten van natuurwet18.2/3
geving
Evaluatie EFRO
18.1
Doorwerking ruimtelijk economisch
18.1
beleid in de regio
Kroondomeinen
18.2
Natuurlijk ondernemen
18.2
Programmatische Aanpak Stikstof
18.2
SBB
18.3
Eindrapport effectonderzoek landschaps18.2
campagne
2 Overig onderzoek
Evaluatie Nationale landschappen
18.2
EHS Groot project 2010
18.3
EHS Groot project 2011
18.3
EHS Groot project 2012
18.3

Vindplaats

TK, 31 536, nr. 13

Rijksvoorlichtingsdienst nov. 2011

TK, 31 253, nr. 26
TK, 30 825, nr. 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

242

Bijlagen

4.5 Verdiepingshoofdstuk
Beleidsartikel 11 Goed functionerende economie en markten
A. Opbouw uitgaven artikel 11 ( x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Compensatie EU-statistieken
Aandeel in taakstelling Begrotingsakkoord
Overig
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

232 037

214 252

195 103

190 020

187 546

– 1 400
550

– 180

– 195

– 175

– 175

4 120

3 019

2 574

1 739
219 931

634
198 561

615
193 034

2 574
– 1 425
2 592
191 112

3 317
234 504

2017

190 628

Toelichting
Compensatie EU-statistieken
Voor de productiekosten van de nieuwe verplichte EU-statistieken tranche
2012 en het EL&I-aandeel in de tranche 2013 wordt het CBS-budget
verhoogd door middel van herallocatie binnen de EL&I-begroting.
Aandeel in taakstelling Begrotingsakkoord 2013
Artikel 11 draagt naar rato bij aan het invullen van de aanvullende
taakstelling uit het Begrotingsakkoord 2013 met een velaging van de
uitgaven voor onder andere Metrologie, frequentiebeleid en het CBS.
Overig
Betreft onder andere (per saldo) de ontvangen loonbijstelling en compensatie voor het werkgeversaandeel in de crisisheffing ABP door de diverse
instellingen/diensten, inkomsten van PIANOo in verband met opdrachtverlening, compensatie van personele- en materiële kosten voor TenderNed
en een correctie op een eerder aan het CBS doorberekende taakstelling
(€ 1,8 mln in 2016).
B. Opbouw ontvangsten artikel 11 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Overig
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

55 200

31 300

31 300

31 300

31 300

16 565

20 965

20 965

20 965

12 134

130
71 895

52 265

52 265

52 265

43 434

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

2017

20 200

243

Bijlagen

Beleidsartikel 12 Een sterk innovatievermogen
A. Opbouw uitgaven artikel 12 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
TKI toeslag
Holst Centre
Cofinanciering Eureka en JTI
Herschikking/kasschuif
Overig
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

814 158

693 108

588 998

476 468

378 484

6 240

– 239

– 1 166

– 1 513

– 1 523

90 000
3 000
16 500
–10 029
3 424
795 764

90 000
2 000

90 000

90 000

5 000
6 000
– 18 489
2 801
815 710

26 073
3 235
709 140

19 623
2 835
587 413

18 126
561
485 648

2017

444 548

Toelichting
Toeslag voor Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI)
De TKI-toeslag is bedoeld om privaatpublieke samenwerking op het
gebied van onderzoek en innovatie te stimuleren. Deze samenwerking is
vormgegeven in Topconsortia voor Kennis en Innovatie. Binnen de TKI’s
wordt op programmatische basis samengewerkt op terreinen, zoals
belegd binnen de innovatiecontracten van de topsectoren.
Holst Centre
Voor de financiering van € 10 mln voor Holst Centre, een onafhankelijk
onderzoekscentrum voor Draadloze Sensortechnologie en Flexibele
Elektronica, wordt de rijksbijdrage voor het Nota Ruimteproject Brainport
Avenue (artikel 18) van € 75 mln naar € 65 mln teruggebracht.
Cofinanciering Eureka en Joint Technology Initiatives (JTI)
Ten behoeve van cofinanciering van de innovatieprojecten EUREKA en JTI
van de Europese Unie zijn cofinancieringsmiddelen vrijgemaakt door
herallocatie binnen de EL&I-begroting.
Herschikking/kasschuif
In 2012 vindt een verlaging plaats van € 25,4 mln op het Lucht- en
Ruimtevaartbudget ter compensatie van hogere uitgaven voor lucht- en
ruimtevaart in 2011. De overige meerjarige mutaties zijn voornamelijk het
gevolg van een verschuiving van de kasuitgaven over meerdere jaren
(JTI’s, topsectoren en innovatieprogramma’s).
B. Opbouw ontvangsten artikel 12 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Lucht- en Ruimtevaart
Luchtvaartkredieten
Rijksoctrooiwet
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

45 172

43 782

46 436

51 882

52 930

2 000
45 782

232
2 000
48 668

156
2 000
54 038

– 615
2 000
54 315

2017

14 162
2 000
61 334

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

56 733

244

Bijlagen

Lucht- en Ruimtevaart
In verband met het opheffen van het Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart (NIVR) worden de liquide middelen van het
NIVR als ontvangst op de EL&I begroting opgenomen. De middelen
worden toegevoegd aan het Lucht- en Ruimtevaartbudget en ingezet voor
onder andere het Ozone Monitoring Instrument.
Rijksoctrooiwet
Op basis van de Rijksoctrooiwet wordt structureel circa € 2 mln aan
hogere ontvangsten geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

245

Bijlagen

Beleidsartikel 13 Een excellent ondernemingsklimaat
A. Opbouw uitgaven artikel 13 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
BMKB
Beperking taakstelling NBTC
Desaldering Groeifinancieringsfaciliteit
Herschikking/kasschuif
Valorisatie
Overig
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

242 178

339 258

281 619

270 890

261 531

1 400
60 936

7 160

4 724

5 136

3 936

28 000
4 700
– 8 000
– 6 900

18 000
5 700
– 8 000
– 12 400

6 000
4 000
– 8 000
– 17 800

4 000
– 8 000
– 17 400

1 916
366 134

501
290 144

– 509
259 717

– 2 444
241 623

27 000
200
– 8 000
– 7 600
5 000
2 351
323 465

2017

242 843

Toelichting
Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf (BMKB)
Als gevolg van de verslechtering van het economisch klimaat leiden in het
verleden afgegeven garanties van de BMKB tot meer schadebetalingen in
2012 dan eerder geraamd. De verwachting is dat hiervoor in 2012 een
bedrag van € 67 mln noodzakelijk is. Hiervan is € 40 mln bij Voorjaarsnota
2012 aan artikel 13 toegevoegd, thans wordt het resterende aandeel van
€ 27 mln geraamd. Ook voor de jaren 2013 tot en met 2015 worden meer
schadebetalingen verwacht op afgegeven borgstellingen. Dekking is
gevonden binnen het geheel van de EL&I begroting.
Beperking taakstelling Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen
(NBTC)
Deze mutatie vloeit voort uit de toezegging aan de Tweede Kamer, tijdens
de begrotingsbehandeling 2012, om de structurele korting op de subsidie
aan het NBTC te beperken tot 50%.
Desaldering uitgaven en ontvangsten Groeifinancieringsfaciliteit
De Groeifinancieringsfaciliteit richt zich op het buffervermogen van
bedrijven. Door de achterblijvende benutting van de Groeifinancieringsfaciliteit ten opzichte van de ramingen zijn de verplichtingen met € 85 mln
verlaagd. Het gevolg is dat de uitgaven en ontvangsten jaarlijks met € 8
mln worden verlaagd.
Herschikking/kasschuif diverse projecten
Om de kosten van de geraamde hogere schadebetalingen van de
BMKB-regeling voor de jaren 2013 tot en met 2015 en de beperking van de
taakstelling NBTC te compenseren, vindt binnen het artikel op diverse
andere onderdelen een versobering plaats, zoals bij de Groeifinancieringsfaciliteit.
Valorisatie
Dit betreft een overheveling van het Ministerie van OCW ten behoeve van
het budget voor Valorisatie. Het Valorisatieprogramma is een gezamenlijk
initiatief van ELI en OCW om de valorisatie-infrastructuur in en rondom
kennisinstellingen in te richten, te versterken en te professionaliseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

246

Bijlagen

B. Opbouw ontvangsten artikel 13 ( x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Lagere ontvangsten Groeifinancieringsfaciliteit
Aanpassing afdracht JSF
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

105 811

101 760

75 515

74 127

61 997

241

241

241

241

241

– 8 000
– 1 375
96 677

– 8 000
– 1 402
92 599

– 8 000
– 7 845
59 911

– 8 000
– 9 503
56 865

– 8 000
– 8 056
46 182

2017

47 162

Lagere ontvangsten Groeifinancieringsfaciliteit
Zie de toelichting onder de uitgaven bij de post desaldering Groeifinancieringsfaciliteit
Ontvangsten JSF
De mutatie betreft de actualisering van de raming van de afdrachten van
de Nederlandse industrie uit behaalde omzet. De raming wordt
neerwaarts bijgesteld in verband met de vertragingen in het productieprogramma, zoals ook gemeld in de jaarrapportage aan de Tweede Kamer
over 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

247

Bijlagen

Beleidsartikel 14 Een doelmatige en duurzame
energievoorziening
A. Opbouw uitgaven artikel 14 ( x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Kasschuif kernenergie
Kasschuif MEP/SDE
Wijziging uitfinanciering MEP/SDE
Wijziging uitfinanciering MEP/SDE
Aandeel in taakstelling Begrotingsakkoord 2013
Overig
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

1 337 643

1 305 102

1 428 745

1 614 027

1 612 167

– 6 220

46 910

55 758

20 850

– 6 048
– 70 500
– 8 500

– 7 488
51 900
– 30 700
– 53 000

9 458
44 900
– 49 900
– 50 500

3 773
– 69 100
– 17 300
– 47 100

– 2 701
1 243 674

91
1 312 815

55
1 438 516

38
1 505 188

473
39 800
– 6 700
– 33 100
– 2 595
35
1 610 080

2017

1 607 317

Toelichting
Kasschuif kernenergie
Eind januari hebben Delta en RWE/Essent (voorheen Energy Resources
Holding/ERH) aan EL&I gemeld voorlopig geen vergunning aan te vragen
voor de bouw van een nieuwe kerncentrale. Een deel van de gereserveerde middelen voor de beoordeling en afwikkeling van de vergunningaanvraag hoeft daarom niet in 2012 en 2013 ingezet te worden. Voorgesteld wordt om de middelen beschikbaar te houden voor dit
beleidsonderwerp en door te schuiven naar 2014–2016. In die jaren
worden de middelen ingezet voor veiligheid en monitoring (zogenaamde
GRS-activiteiten) rondom bestaande installaties en de nieuw te ontwikkelen onderzoeksreactoren bij het NRG in Petten (project Pallas) en het
project Oyster bij het Reactor Instituut Delft.
Wijziging uitfinanciering en kasschuif MEP/SDE
De betalingen op lopende beschikkingen voor de MEP/SDE-regeling vallen
in de periode 2012–2016 circa € 300 mln lager uit dan geraamd. Dit wordt
veroorzaakt door het niet tot betaling komen van een deel van de
subsidieprojecten omdat deze geen doorgang vinden en door vertraging
in de oplevering van SDE-projecten waardoor de uitfinanciering voor een
deel zal verschuiven van de jaren 2012–2017 naar 2018–2031. De vrijvallende middelen MEP/SDE worden aangewend voor het invullen van de
taakstelling uit het Begrotingsakkoord 2013 in de eerste jaren en ter
dekking van de financiële problematiek op de EL&I-begroting. Met een –
per saldo neutrale – kasschuif zijn de ramingen voor de jaren 2012 en 2015
verlaagd ten gunste van de jaren 2013, 2014 en 2015.
Aandeel in taakstelling Begrotingsakkoord 2013
Artikel 14 draagt naar rato bij aan het invullen van de aanvullende
taakstelling uit het Begrotingsakkoord 2013 met een verlaging van de
uitgaven voor energie-innovatie.
Overig
De post «overig» betreft het saldo van:
– De financiële bijdragen van EL&I via het Provincie- en Gemeentefonds
aan de provincies Flevoland, Groningen, Drenthe en Limburg en de
gemeente Amsterdam ten behoeve van de Green Deal;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

248

Bijlagen

–

Toevoegen van loonbijstelling ten behoeve van diverse instellingen/
diensten geraamd op artikel 14.

B. Opbouw ontvangsten artikel 14 ( x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting
2012
Nieuwe mutaties:
Bijdragebesluit Kernenergie
Gasbaten
Gasbaten
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

12 249
911

10 994
911

9 544 911

9 244 911

9 158 911

– 370 000

1 450 000

2 450 000

2 350 000

1 850 000

200 000
500 000
12 079
911

– 250 000
550 000
12 194
911

2 500
50 000
750 000
12 047
411

2 500
650 000
750 000
12 247
411

2 500
1 150 000
1 100 000
12 161
411

2017

11 730
411

Toelichting
Bijdragebesluit Kernenergie
Het Bijdragebesluit Kernenergie wordt aangepast met kostendekkendheid
als uitgangspunt. Naar raming zal dit met ingang van 2014 tot € 2,5 mln
aan ontvangsten leiden.
Gasbaten
De raming van de aardgasbaten voor 2012 en verder is gebaseerd op het
meest recente scenario van het CPB uit de concept-Macro-Economische
Verkenning (concept-MEV). Hierbij wordt voor 2013 uitgegaan van een
productievolume van 72 mld/m3 beursprijs voor aardgas van 23,9 ct/m3,
Euro/dollarkoers van 1,25 en een olieprijs van 95 (Brent, $).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

249

Bijlagen

Beleidsartikel 15 Een sterke internationale concurrentiepositie
A. Opbouw uitgaven artikel 15 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Prijsbijstelling
Overige
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

132 664

111 964

98 975

80 234

79 586

2 365

– 2 184

1 419

5 987

3. 726

2 112
446
137 587

1 878
446
112 104

1 833
446
102 673

1 803
446
88 470

1 782
446
85 540

2017

79 774

Toelichting
Prijsbijstelling
Deze bijstelling betreft de prijsbijstellingstranche 2012, uitgekeerd binnen
de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
B. Opbouw ontvangsten artikel 15 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

11 815

14 315

9 315

1 815

1 815

– 3 352
8 463

14 315

9 315

3 352
5 167

1 815

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

2017

1 815

250

Bijlagen

Beleidsartikel 16 Concurrende, duurzame, veilige agro-, visserijen voedselketens
A. Opbouw uitgaven artikel 16 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Loonbijstelling
Schadebetalingen borgstellingsfaciliteit
Desalderingen
Taakstelling begrotingsakkoord
Herschikking t.b.v. uitvoeringskosten NVWA en DR
Medebewindskosten
Overige
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

555 985
31 038

495 707
526

443 064
209

428 904
– 220

427 824
– 136

1 638
12 000
10 585

1 454
10 000
– 6 100

1 381

1 349

1 342

– 5 500

– 4 000

1 495
– 4 500
– 1 673
606 568

8 755
4 500
2 555
517 397

3 675

798

– 4 000
– 1 940
– 6 585

1 049
443 878

– 292
426 539

– 286
416 219

2017

413 622

Toelichting
Schadebetalingen borgstellingsfaciliteit
Als gevolg van de verslechtering van het economisch klimaat leiden in het
verleden afgegeven garanties via de borgstellingsfaciliteit tot extra
schadebetalingen in de agrarische sector. De benodigde bedragen worden
onttrokken aan de interne begrotingsreserve borgstellingsfaciliteit.
Desalderingen
De meerjarige desaldering vanaf 2013 betreft een technische correctie op
een vorig jaar ten onrechte doorgevoerde meerjarige desaldering voor de
ontvangsten uit hoofde van onder andere leges mest, leges Grondkamers
en sectorbijdragen voor het I&R systeem runderen en artikel 68 van het
GLB.
Herschikking ten behoeve van uitvoeringskosten NVWA en DR
Tijdens het begrotingsonderzoek (24 november 2011) is toegezegd om de
uitvoeringsbudgetten van de baten-lastendiensten NVWA, DR en de
Rijksrederij meerjarig in overeenstemming te brengen met de vastgestelde opdrachtenpakketten. In dit kader zijn de budgetten voor uitvoeringskosten van de NVWA structureel met € 10 mln verhoogd en van de
Dienst Regelingen met stuctureel € 8 mln. Om dit te kunnen realiseren,
heeft binnen de artikelen 16 en 17 een herverdeling van budgetten
plaatsgevonden. De in de tabel gepresenteerde reeks betreft de compensatie die daartoe is verleend ten laste van artikel 17.
Medebewindskosten
Bij de Health Check in 2009 van het Europees landbouwbeleid werd
uitgegaan van een forse afname van de exportrestituties vanaf 2013. Op
basis hiervan werd het budget medebewind, benodigd voor de uitvoering
van deze taken, vanaf 2013 aanzienlijk verlaagd. Doordat de Europese
Commissie inmiddels besloten heeft het systeem van exportrestituties langer te handhaven vindt een budgetverschuiving plaats van € 4,5
mln naar 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

251

Bijlagen

B. Opbouw ontvangsten artikel 16 ( x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Schadebetalingen borgstellingsfaciliteit
Desalderingen
Lagere landbouwheffingen
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

336 897
3 581

336 897
782

331 797
482

330 297
482

330 297
482

12 000
10 585
– 50 000
313 063

10 000
– 6 100
– 50 000
291 579

– 5 500
– 50 000
276 779

– 4 000
– 50 000
276 779

– 4 000
– 50 000
276 779

2017

276 779

Schadebetalingen borgstellingsfaciliteit en desalderingen
Zie toelichting onder de uitgaven.
Lagere landbouwheffingen
De daling houdt verband met de afgenomen invoer van landbouwproducten als gevolg van de lagere economische groei. Tegenover deze
lagere ontvangsten staan ook lagere afdrachten aan de Europese Unie op
de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

252

Bijlagen

Beleidsartikel 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
A. Opbouw uitgaven artikel 17 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Begrotingsakkoord MBO
Taakstelling begrotingsakkoord
Herschikking
Onderwijs
Loonbijstelling
Natuur- en milieueducatie
Overig
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

780 891

774 936

769 445

757 401

753 595

– 8 151

2 728
3 190

9 015
– 2 500

19 996
– 2 900

15 138
– 4 482

– 8 755
3 470
1 500
– 494
776 575

– 3 675
3 445
1 500
106
777 336

– 798
3 391
1 500
106
778 696

6 585
3 374
1 500
106
775 816

– 1 495
3 511
295
775 051

2017

773 843

Toelichting
Begrotingsakkoord Middelbaar Beroeps Onderwijs (MBO):
– Niet invoeren MBO-leeftijdsgrens 30 jaar voor bekostiging
In het Begrotingsakkoord 2013 is besloten af te zien van het invoeren
van een leeftijdsgrens van 30 jaar voor bekostiging MBO. Hierdoor
blijft de publieke bekostiging voor MBO-studenten van 30 jaar en
ouder gehandhaafd.
– MBO verkorten onderwijs (vereenvoudiging kwalificatiestructuur/
kwaliteitsverbeteringen)
Om de ambities uit het actieplan «Focus op vakmanschap» te
realiseren is het wetsvoorstel «Bevorderen van meer doelmatige
leerwegen in het beroepsonderwijs en het moderniseren van de
bekostiging van het beroepsonderwijs» ingediend. Met het oog op een
goed invoeringstraject worden de ombuigingen en intensiveringen op
de diverse onderdelen van dit actieplan met 1 jaar uitgesteld.
Taakstelling begrotingsakkoord
De taakstelling uit het Begrotingsakkoord 2013 wordt ingevuld overeenkomstig de verlaging van de bekostiging op WO, HBO en MBO bij het
Ministerie van OCW.
Herschikking
De budgetten op dit artikel zijn verlaagd om de uitvoeringsbudgetten van
de baten-lastendiensten NVWA, DR en de Rijksrederij meerjarig in
overeenstemming te brengen met de vastgestelde opdrachtenpakketten.
Natuur- en milieueducatie
Ten laste van het begrotingsonderdeel Burgereducatie op beleidsartikel 18
Natuur en regio vindt een verhoging plaats voor het project Natuur- en
milieueducatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

253

Bijlagen

B. Opbouw ontvangsten artikel 17 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

75

75

75

75

75

46
121

75

75

75

75

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

2017

75

254

Bijlagen

Beleidsartikel 18 Natuur en regio
A. Opbouw uitgaven artikel 18 (x € 1 000)
2012

2013

2014

2015

2016

837 888
640
7 487

740 597

526 220

383 834

339 748

– 708

– 47 001

– 14 038

– 12 077

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Loonbijstelling
Taakstelling begrotingsakkoord
Decentralisatie naar PF en GF
Desalderingen
Kasschuif Zuidasdok
Natuurakkoord
Financiering Holst Centre
Overige

1 873

1 672

800

686

– 47 634
– 12 405
9 100
10 800
– 5 000
605

– 25 586
– 12 405
– 9 100

– 25 813

– 18 629

667
– 582
– 12 875

– 3 000
– 1 733

– 2 000
– 4 253

– 1 711

– 1 701

Stand ontwerpbegroting 2013

803 354

689 737

447 953

350 142

313 180

2017

304 902

Toelichting
Decentralisatie naar Provinciefonds (PF) en Gemeentefonds (GF)
Het rijksbeleid ten aanzien van het herstructureren van bedrijventerreinen
is gewijzigd. Uit het convenant tussen VNG, IPO en het Rijk vloeit onder
meer voort dat waar mogelijk en wenselijk de beschikbare rijksmiddelen
worden gedecentraliseerd. Het gaat onder andere om de bedrijventerreinen «Port Valley stadshavens Rotterdam» en het project OLV-Greenport
voor de verbetering van de aansluiting van Greenport Aalsmeer en
veilingcomplex Flora Holland op de logistieke gebiedsontwikkeling van
Schiphol. Daarnaast worden de nog niet verplichte middelen voor de
Zuiderzeelijn overgeheveld naar de noordelijke provincies.
Desalderingen
In verband met het Natuurakkoord lopen bijdragen van het Ministerie van
I&M voor verdrogingsbestrijding en voor waterbodemonderzoek niet
langer via de begroting van EL&I. Daarom worden zowel de uitgaven en
ontvangsten van de EL&I begroting verlaagd met € 12,4 mln voor 2012 en
2013. Het betreft bijdragen van I&M voor verdrogingsbestrijding (€ 3,6
mln) en bijdragen voor waterbodemonderzoek (€ 8,8 mln).
Kasschuif Zuidasdok
Om de afspraken met betrekking tot decentralisatie van het project
Zuidasdok (Haarlemmermeer) te kunnen realiseren is een kasschuif nodig
van 2013 naar 2012.
Natuurakkoord
Ter nakoming van de afspraken van het Natuurakkoord met de provincies
wordt het te decentraliseren deel van dit artikel met € 10,8 mln verhoogd.
Financiering Holst Centre
Ten behoeve van de financiering van het onderzoeks- en innovatiecentrum
Holst Centre wordt voor de periode 2012 tot en met 2014 € 10 mln
overgeheveld naar artikel 12. Compensatie vindt plaats door de bijdrage
aan het Nota Ruimte project Brainport Avenue te verlagen met € 10 mln
door bepaalde onderdelen van dit project te schrappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

255

Bijlagen

B. Opbouw ontvangsten artikel 18 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Desalderingen
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

112 175
116

126 119

86 370

91 369

76 282

– 12 405
99 886

– 12 405
113 714

86 370

91 369

76 282

2017

66 282

Desalderingen
Zie de toelichting onder de uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

256

Bijlagen

Niet-beleidsartikelen
Artikel 40 Apparaat
A. Opbouw uitgaven artikel 40 ( x € 1 000)
2012

2013

2014

2015

2016

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Loonbijstelling
Taakstelling Begrotingsakkoord 2013
Taakstelling HGIS
Overig

448 738
– 640
14 462

424 811

398 883

373 350

368 175

– 8 480

– 7 177

– 5 862

– 5 877

1 422

1 331

1 345

– 132

– 1 300
– 7 418

– 1 300
– 10 186

1 300
– 3 000
– 1 300
– 11 107

1 334
– 5 000
– 1 300
– 11 147

Stand ontwerpbegroting 2013

463 850

408 944

381 565

353 381

346 185

2017

336 033

Toelichting
Taakstelling Begrotingsakkoord 2013
Op dit artikel is een deel van de taakstelling uit het begrotingakkoord
verwerkt, structureel oplopend tot € 7 mln per jaar. De taakstelling zal
gerealiseerd worden door een beperking van de inkoopuitgaven.
Taakstelling HGIS
Op het budget van de Homogene Groep Internationale Samenwerking
(HGIS) is een structurele ombuiging vanaf 2013 verwerkt. Deze
taakstelling is ingevuld bij de uitgaven van de Agrarische Vertegenwoordiging buitenland.
Overig
Deze reeks vanaf 2013 is voornamelijk het gevolg van meevallende kosten
voor bestaande FPU+ regelingen. Deze middelen worden ingezet ter
dekking van financiële problematiek op de EL&I begroting, in het
bijzonder voor de compensatie van teveel aan EL&I toebedeelde prijsbijstellingstranche 2011 ad € 9 mln (zie artikel 41).
B. Opbouw ontvangsten artikel 40 (x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Overig
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

15 544

14 959

14 959

14 959

14 959

3 236

68

– 16

– 85

– 141

278
19 058

15 027

14 943

14 874

14 818

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

2017

14 818

257

Bijlagen

Artikel 41 Nominaal en Onvoorzien
A. Opbouw uitgaven artikel 41 ( x € 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2012
Mutatie NvW 2012
Mutatie amendement 2012
Mutatie 1e suppletoire begroting 2012
Nieuwe mutaties:
Prijsbijstelling 2012
Prijsbijstellingstranche 2011
Verdeling loonbijstelling
Geparkeerde taakstelling VJN 2012
Stand ontwerpbegroting 2013

2012

2013

2014

2015

2016

– 8 788

– 8 788

– 8 788

– 8 788

– 8 788

17 005

11 228

10 520

10 029

9 690

31 196

29 523
9 038
– 11 838
610
29 773

24 800
9 038
– 11 130
610
25 050

21 214
9 038
– 10 639
610
21 464

19 617
9 038
– 10 300
610
19 867

– 11 577
3 610
31 446

2017

19 240

Toelichting
Prijsbijstelling 2012
Bij Miljoenennota is de structurele prijsbijstelling toegevoegd aan de
departementale begrotingen. De verdeling over de betrokken organisatieonderdelen zal respectievelijk bij Najaarsnota 2012 (deel 2012) en
Voorjaarsnota 2013 (2013 en verder) plaatsvinden.
Prijsbijstellingstranche 2011
Bij Voorjaarsnota 2011 is abusievelijk te veel prijsbijstelling (€ 9 mln per
jaar) aan EL&I toegedeeld. Deze reeks moest worden gecorrigeerd en
daarom is binnen de EL&I begroting ruimte vrijgemaakt om deze
negatieve reeks te compenseren. Dekking is vooral gevonden binnen
artikel 40.
Verdeling loonbijstelling
De loonbijstellingstranche 2012 voor sociale lasten en inkomens afhankelijke bijdrage zorgtoeslag wordt met deze mutatie naar de relevante
artikelen voor de EL&I-begroting verdeeld.
Geparkeerde taakstelling VJN 2012
Met deze mutatie is invulling gegeven aan de taakstelling uit de
Voorjaarsnota 2012 die nog niet was verwerkt over de artikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

258

4.6 Subsidieoverzicht
Bijlage Subsidieoverzicht
In onderstaand overzicht zijn de subsidies van EL&I opgenomen. Per beleidsartikel zijn opgenomen:
1. de subsidieregelingen
2. de overige subsidies en bijdragen aan ZBO’s, RWT’s en organisaties

In de kolom «Laatste evaluatie» en de kolom «Volgende evaluatie» is aangegeven of de betreffende evaluatie een effectevaluatie (E) betreft of
overig evaluatieonderzoek (O).
Tot slot is na het subsidie-overzicht informatie opgenomen over de TKI-toeslag op basis waarvan de toeslag aan de betreffende TKI’s kan worden
toegekend.

Subsidies (Bedragen x € 1 000)
Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

Artikel 11
Overige subsidies en bijdragen aan
ZBO’s en organisaties
11
Nederlands Normalisatie
Instituut
11
Digitalisering regionale radio
11
CBS

259

Artikel 12
Subsidieregelingen

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

828

1 137
1 103
185 628

1 136
1 740
172 778

1 139
1 734
152 754

1 026
1 410
146 478

1 189
137
145 331

1 167
1 081
145 065

1
1
1

2005 E

2014 E

2011 O

2016 O

191 676

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

Ad 1) Voor de eerste categorie subsidieregelingen geldt de plicht tot een vijfjaarlijkse evaluatie. Daarnaast is het per 1 oktober 2012 verplicht nieuwe
subsidieregelingen te voorzien van een einddatum, die niet later mag liggen dan vijf jaren na inwerkingtreding van de betreffende subsidieregeling,
tenzij de desbetreffende regeling aan de Tweede Kamer is overlegd. Bestaande subsidieregelingen dienen uiterlijk 1 juli 2014 van een einddatum te
zijn voorzien (Regeling van de Minister-President, Minister van Algemene Zaken, van 21 juni 2012, nr. 3 113 629, houdende vaststelling van de
eerste wijziging van de Aanwijzingen voor subsidieverstrekking, Stcrt. 2012 13009). Waar mogelijk is in deze subsidiebijlage voor bestaande
subsidieregelingen een einddatum opgenomen. Dit is de datum waarop de regeling wordt beëindigd waarna geen aanvragen voor de desbetreffende subsidie meer kunnen worden ingediend. Conform de Aanwijzingen voor subsidieverstrekkingen zullen voor 1 juli 2014 voor de bestaande
subsidieregelingen einddata worden vastgesteld, die dan ook in dit overzicht worden opgenomen.
Ad 2) Subsidies in de tweede categorie – de overige subsidies en bijdragen aan ZBO’s en organisaties – vallen grotendeels niet onder de in de
Aanwijzingen voor subsidies opgenomen bepalingen met betrekking tot de einddatum.

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

12
12
12
12
12

12
12

260

Overige subsidies en bijdragen aan
ZBO’s en organisaties
12
Topsectoren/
Innovatieprogramma’s (excl.
TI’s)
12
Dutch separation Technology
Institute (DSTI) Stichting Public
Private Partnership Institute for
Sustainable Process Technology
12
Holst
12
TNO
12
Nationaal Lucht en Ruimtevaartlaboratorium
12
MARIN
12
Deltares
12
Nederland Maritiem Land
12
Stichting Toekomstbeeld der
Techniek
12
Stichting Technische Wetenschappen
12
Syntens
12
Innovatie voor maatschappelijke
veiligheid
12
Innovatieprogramma Diensten
12
Innovatieprogramma’s (IOP’s)
12
Dutch Polymer Instituut (DPI)
12
Materials to innovate (M2i)
12
Technologisch Topinstituut
Water

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

35 786
10 507

57 007
18 446

65 335
23 661

76 467
23 712

85 427
25 669

38 542
25 548

37 320
21 750

39
3

2000 E

2013 E
2012 E

30 207

52 432

31 498

24 984

24 314

24 289

7 864

531

2010 E

2016 E

12 467

3 831

6 045

3 551

1 691

440

5 106
4 165

4 850
7 623

4 385
8 638

3 181
7 282

1 367
5 886

2 287

2 287

5 228

6 412
1 996

4 179
499

3 992

4 000

4 000

4 800

77 100

88 000

88 500

89 000

89 000

0

28 155

12 572

21

2012 E

2012 E
2011 E
2011 E
2011 E
2011 E
2009 E

2015 E
2015 E
2015 E

2012 E
2007 E

2016 E
2013 E

10

2013 E

2011

13
20

2013 E
2013 E

2011

17
0

127 990

161 512

122 963

92 938

58 850

5 135
20 400
147 180

6 385
13 984
145 137

5 810
10 200
136 287

3 957
4 000
129 025

1 505
1 000
123 781

123 165

122 375

1
0
7

25 841
8 301
12 528
415

25 369
4 698
12 153
296

24 531
3 703
11 775
298

21 445
3 625
10 998
262

20 665
3 579
10 275
262

18 645
3 579
9 945
262

19 041
3 579
9 945
262

4
3
3
1

191

896

809

772

584

398

400

1

16 916
32 506

22 084
30 884

21 648
19 884

14 284

12 874

15 851

15 851

1
1

11 781
2 946
12 159
11 850
8 200

14 413
1 860
12 181
13 227
6 700

1 485
10 108
10 152
5 025

742
8 285
7 243

370
7 376
5 073

7 630

8 489

4 343

869

0

2 513
3 000

2 548

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

2008 E
2010 E

2012 E
2011
2015 E

2011

2015
2015 E

2012

31
2
12
1
1

2012
2011
2010 E
2012 E
2012 E

2013
2013

2

2012 E

2012

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

12
12

Innovatiekredieten
Seed capital technostarters
Innovatieprestatiecontracten
(incl.verkenningen)
Internationaal innoveren
(Eureka)
Internationaal innoveren
Opkomende markten
Eurostars
Prekwalificatie
ESA/programma’s
Civiele vliegtuigontwikkeling
Toeslag Topconsortia Kennis en
Innovatie

2011

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

12
12
12
12
12
12
12

12

Artikel 13
Subsidieregelingen
13
Valorisatie (incl. Centres of
Entrepeneurship)
13
Onderwijs en ondernemerschap
13
Beroepsonderwijs in bedrijf
13
Innovatieve zeescheepsbouw
13
Borgstelling MKB
13
Groeifaciliteit (garantie)
13
Garantie Ondernemingsfinanciering (incl. Cure)
13
Borgstelling Scheepsnieuwbouw
13
BSRI
13
Actieplan Veilig Ondernemen

261

Overige subsidies en bijdragen aan
ZBO’s en organisaties
13
Bevorderen ondernemerschap
13
Biobased Economy
13
Microfinanciering
13
EIM
13
A’dam Center for Corporate
Finance (ACCF)
13
Kenniscentrum Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen
13
Ondernemersklankbord
13
Nederlands Centrum voor
Sociale Innovatie
13
Stichting Koning Willem I

2012

2013

2014

2015

2016

2017

20 000
7 494

25 062
10 511

26 670
4 963

23 615
3 789

6 209
795

489

4 354
11 175
8 823
111 011

906
2 300
4 869
42 779

5 134
9 300
288
57 058

3 628
9 100

3 030
5 001

1 753
1 700

1 600

76 527

29 165

36 987

37 747

6 316

997

1 497

499

391

499

10 392

25 978
1 237

10 020
1 594

2 900
1 893

1 998

1 869

1 796

5 243
4 059
12 709
10 079
73 605
2 447

19 635
8 769
6 319
5 183
100 459
9 679

4 703
300
4 776
1 400
65 541
9 281

7 394

8 811

4 290

4 000

51 824
9 343

39 824
9 365

33 824
9 365

33 824
9 365

11 861

50 000

44 752

14 000

11 000

9 438
8 224

10 000
15 925
6 253

9 637
7 323
2 800

9 668
2 362

9 679
2 101

9 679
2 276

9 679
300

0
0
16 286

5 854
4 372
851
2 600

6 564
7 560
300
2 000

1 139
5 710
150
2 000

3 819
3 594

3 484

8 028

11 880

58
8
2
1

4

4

1 000
376

750
376

750
376

350
133

350
242

350
242

500

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

2
2

2012 E
2012 E

2014
2014

1
2
0
8

2012 E
2012 E
2010 E
2008 E

0

2010 E

4
0

2010 E
2010 E

27
0
0
1
4 325
37

2012 O
2010 E
2010 E
2011 E
2012 E

102

2015 E
2012 E

2011
2011

2014 E
2014 E
2013 E
2012 E
2015 E
2014 E1

2012
2010
2010
2011

2013 E

2013

2017 E
2010 E
2012 E

2010
2012

2008 E
2011 E

2013 E
2014 E
2013 E

2010 O

2016 O

1
625

500

1
1
1
1

2016
2016
2010

2014

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

12

Center for Translational
Molecular Medicine
BioMedical Materials
Technologisch Topinstituut
Logistiek (DINALOG)
TI Food and Nutrition (TIFN2)
Smartmix
Ruimtevaart (ESA)
Nationaal Programma Luchtvaart
Luchtvaartkredietregeling (niet
relevant)
Luchtvaartkredietregeling (rente)

2011

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

13
13
13

Nederlands Bureau voor
Toerisme en Congressen
Programma Digivaardig &
Digibewust
Stichting voor Industriebeleid en
Communicatie

14
14

14
14
14
14

Carbon Capture Storage
Energie-innovatie (Groene
grondstoffen, Wind op zee,
Smart grids, Wind op land,
Zon-PV)
Subsidieregeling zonnepanelen
Besluit subsidies investering
Kennisinfrastructuur
Risico’s dekken voor
aardwarmte (garantieregeling)2
Elektrisch rijden

Overige subsidies en bijdragen aan
ZBO’s en organisaties
14
Green Deals
14
Energie Centrum Nederland
14
Programma Hoge Flux Reactor
14
Topsector Energie
Artikel 15
Subsidieregelingen
15
Prepare2start/Starters
International Business
15
Overig Programmatisch Pakket
15
Internationaal excelleren:
2getthere
15
Transitiefaciliteit
15
Internationaal excelleren
Package4growth ODA

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

17 069

14 999

13 329

9 997

8 366

8 366

8 366

1

2011 E

2 500

2 500

2 000

1

2011 E

15

15

15

1

716 367

777 729

899 458

1 117 496

1 251 956

1 393 952

13 043

5 162

3 500

4 750

4 750

5 761

1 392 943

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

2016 E
2013
2013

740

2014 E

497

2013 E1

2011

1

12 352

81 200

49 400

49 100

22 400

8 700

8 700

3

2013 E

2019

22 317

36 514
22 000

31 658
30 000

19 749

7 872

2 370

2 361

48
0

2015 E
2014 E

2015
2013

1 623

4 899

900

900

900

0

2014 E

2004

6 094
3 993

4 123

2 210

1 120

5
0

2013 E1
2015 E

2011

4 135

37 232
8 223
34 900

17 119
63 772
7 250
22 471

25 000
34 981
7 250
23 848

30 000
31 021
7 250
23 154

5 000
25 427
7 250
39 522

5 000
25 214
8 111
20 749

20 000
25 214
8 111
40 206

0
2
1
18

2015 E
2015 E
2013 E1
2015 E

11 310
11 961

7 456
9 687

6 147
4 589

5 535
3 338

4 905
2 378

5 850
2 100

5 850
248

989
164

11 155

11 235
4 625

6 462
10 000

715
15 000

281
15 000

15 000

15 000

8
0

9 400

2 147

5 144

2 256

55

2011 E

2015 E

2016

2016 E

2011
2016

2008 E
2012 E

2015 E

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

Artikel 14
Subsidieregelingen
14
Stimulering Duurzame Energie
productie
14
Duurzame warmte voor
bestaande woningen

2011

262

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

15

Internationaal excelleren
Package4growth non ODA

15

Partners for International
Business (PIB)
Co-investeringsfaciliteit FIB
Overige subsidies (PUM, PESP,
PSOM)

2011

11 430

15
15

Artikel 16
Subsidieregelingen
16
Jonge landbouwers (Bedrijfsmodernisering)
16
Brede weersverzekering art. 683
16
Fijnstofmaatregelen
16
Investeringsregeling luchtwassers (Subsidie gecombineerde luchtwassystemen)
16
Subsidie Integraal duurzame
stallen en houderijsystemen
16
Subsidie marktintroductie
energie-innovaties
(glastuinbouw)
16
Investeringsregeling Energiebesparing
16
Tegemoetkoming VAMIL
16
Duurzaamheidsinvesteringen
(POP-Nieuwe Uitdagingen)
16
Functionele agrobiodiversiteit
(POP-Nieuwe uitdagingen)
16
Subsidie innovatieprojecten
(melkveehouderij, intensieve
veehouderij, open teelten,
glastuinbouw, biologisch, plant,
dier, MIDS, POP-NU)

2013

2014

2015

2016

2017

Aantal
verleningen
2011

2015 E

2011

0
0

2016 E
2015 E

2016
2015

5 000

3 000

3 333
6 000

5 350
7 500

6 305
5 870

6 940
3 352

8 016

7 154

6 299

823

2 000

2 000

2 000

1 050

1 050

1 050

6

435

435

435

1

4 778
1 876
6 464

3 858
1 000
16 054

1 238
1 400

6 155

5 200

15 070

7 195

4 265

2 560

7 749

12 160

13 689

12 189

14 689

15 189

3 031
12 000

3 050
6 000

2 300
5 625

2 000

3 500

3 500

364

1 250

2 050

2 750

1 750

149

300

300

300

100

3 229

3 997

3 676

2 840

2 100

2 338
280

64

2 788

2 388

2 388

2 400

4 000

4 000

750

1 200

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

Zie
vorige
regel

6 748

6 750

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

2013

2015 E
2014 E
2014 E

2013

0

2013 E

2010

136

2012 E

2012

15 189

20

2012 E

3 500

150
1955

2013 E
2014 O

370

2013 E

2

2014 E

56

2012 E

750

1 200

505
600
53

2009 E

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

Overige subsidies en bijdragen aan
ZBO’s en organisaties
15
Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (uitvoeren
ID-programma)
15
Vereniging Nederland Distributieland

2012

2011 E

2012

2012

263

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

16
16
16
16

16

16
16
16
16
16

16
16
16
16
16
16

264

Overige subsidies en bijdragen aan
ZBO’s en organisaties
16
Ondersteuning biologische
sector (m.n. Bionext, voorheen
Biologica)
16
Landelijk InformatieCentrum
Gezelschapsdieren

2012

2013

2 440
2 713
2

2 930
2 375
4 243

82
253
115
500

2014

2015

2016

2017

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

1 689
2 410
950

7
18
0

2011 E
2011 E
2011 E

2017 E
2017 E
2017 E

2013
2013
2013

118
319
194
350

70
307
231
200

0
7
0
106

2011 E
2011 E
2011 E

2017 E
2017 E
2017 E
2012 E

2013
2013
2013
2013

525

200

100

100

85

55

55

89

1 670

1 620

419

932

1 182

82

82

13

2010 E

2015 E

2012

434

524

230

566

53

2008 E

2012 E

2011

42

88

252

1 048

1 376

576

576

20

481

260

450

450

450

450

450

434

265

200

160

120

80

80

80

1

2013 E

11 412
550
167

12 000
503
171

438

338

338

338

40
0
0

2013 E

458

261
692

165
847

93
737

641

591

541

541

232

330

320

1 880

2 208

2 008

2 008

2 008

2 008

404

260

260

130

130

597

540

540

540

540

0
0

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

2011

2012 E
2011 E

2016 E

1991
2013
2011 E

2017 E
2013 E

2013
2024

4

2014 E

2011

2 008

523

2014 E

130

130

1

2013 E

540

540

1

2014 E

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

16
16
16
16

Subsidie innovatie in de
visketen
Collectieve acties in de visketen
Investering in vissersvaartuigen
Subsidie kwaliteit, rendement en
nieuwe markten in de visserij
Investering in aquacultuur
Certificering in de visketen
Compensatieregeling Aalvisserij
Voedselkwaliteitregeling,
biologische productiemethode
Subsidie demonstratieprojecten
(Biologische landbouw, Energie,
Intensieve veehouderij,
Melkveehouderij, Schoon en
Zuinig, proefprojecten GLB)
Subsidie kleine praktjjknetwerken veehouderijen
Subsidie kleine en grote
praktijknetwerken veehouderijen
Bedrijfsadvies over randvoorwaarden GLB
Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH)
Garantstellingsregeling
(landbouw, zeevisserij,
aguacultuur)
Set aside regeling
Subsidie honingverbetering3
Investering in verwerking en
afzet
Beëindings-& saneringsregeling
Ondersteuning
Innovatieprogramma veevoer
In beslag genomen goederen
(IBG)

2011

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

16
16
16
16
16

16
16
16
16

16

16

16
16
16
16

16

16
16

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

340

325

325

325

325

325

325

1

2010 E

1 688

1 480

1 480

1 480

1 480

1 480

1 480

1

2012 E

3 109

1 200

1 200

1 200

1 200

1 200

1 200

1

2012 E

113

120

120

120

1

2014 E1

540

403

400

400

400

400

400

1

2014 E1

2 966

3 200

3 200

3 200

3 200

3 200

3 200

1

2014 E1

500

600

800

800

800

300

300

1

2014 E1

98
85

217
85

92
43

43

149

297

75

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

16

Universiteit Utrecht/Dutch
Wildlife Health Centre
Voedingscentrum Nederland
instellingssubsidie
Voedingscentrum Nederland
Communicatieproject
Consumentenbond Voedselonderzoek
Stichting Diergeneesmiddelen
Autoriteit
Gezondheidsdienst voor Dieren
basismonitoring
Landelijke inspectiedienst
dierenbescherming (LID)
Stichting Flowers en Food,
Winnen aan Waarde
ZLTO, project «Grip op klauwen»
Productschappen Vee, Vlees en
Eieren, programma
«Arbeidsmarkt en opleiding»
LTO Noord,
Innovatieprogramma
«Varkansen»
Wageningen UR, hoogleraar
leerstoel fysiologie van de
bloembollen
NAJK, Duurzame Dialoog
2011–2013
Initiatief Duurzame Handel,
ASC-keurmerk
LTO Nederland,
Projectuitvoering stalbranden
Kinderboerderij Nederland
(SKBN), Projectfinanciering
Keurmerk
Kinderboerderij Nederland
(SKBN), Projectfinanciering
Educatie
Provincie Flevoland: Project
Gooijermars (Koopmansproject)
PVE, Vaccinatieproeven
vleeskalveren

2011

1
1

2008
2010

181

1

2011

38

19

1

2011

150

150

150

1

2011

125

125

125

1

2011

400

300

300

1

2011

40

40

40

1

2011

100

20

20

50

1

2010

20

20

20

20

1

2010

260

1

2008

1

2010

50

25

29

40

40

265

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

16

16
16

16

Artikel 17
Subsidieregelingen
17
Regeling praktijkleren en groene
plus
Groene Kenniscoöperatie
17
Regeling praktijkleren en groene
plus
School als Kenniscentrum
17
Regeling Kennisverspreiding en
innovatie Groen Onderwijs
17
Regeling praktijkleren en groene
plus
Aanvullende onderwijssubsidies
17
Regeling praktijkleren en groene
plus
In het instrument Bekostiging
WO
17
Regeling praktijkleren en groene
plus
In het instrument bekostiging
HBO
17
Regeling Groene plus lectoraten
Overige subsidies en bijdragen aan
ZBO’s en organisaties
17
Kennisnetwerk ontwikkeling en
beheer natuurkwaliteit
(Kaderwet LNV-subsidies)

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

174 525

163 611

157 169

148 766

146 016

144 887

144 887

1

2007 E

613

601

509

327

78

1 417

1 417

1 417

4 624

3 724

2 927

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

2014 E1

1

2014 E1

1 417

1

2014 E1

2 920

9

2014 E1

5

2014 E1

657

1 275

3 084

2 247

1 595

173

5 545

2 400

3 200

3 200

3 200

3 089

3 089

1

2013 O

30 523

27 213

29 572

32 834

30 429

30 318

30 318

21

2013 O

5 567

5 724

5 791

4 359

4 649

4 349

4 349

40

2013 E1

6 027

4 779

4 337

4 337

4 156

3 982

3 982

7

2013 O

333

547

547

547

547

547

547

1

2013 O

0
430

7 620
1 299

7 620
1 912

7 620
866

7 620
2 515

7 620

7 620

1
5

2013 O
2015 O

2 671

2 573

2 386

2 386

2 386

2 386

2 386

1

2013 O

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

16

Regeling subsidie Stichting
Dienst Landbouwkundig
Onderzoek
Basisfinanciering (Kaderwet
LNV-subsidies, OCW-conform)
Basisfinanciering (Kaderwet
LNV-subsidies, overboeking
naar I&M voor Natuur en Milieu
planbureau)
Innovatiesubsidies (Kaderwet
LNV-subsidies)
Innovatiesubsidies (Kaderwet
volgens welke AGNL toekent)

2011

266

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

17

17

17

Natuur- en Milieueducatie
(Kaderwet volgens welke AgNL
toekent)
Overige onderwijssubsidies
(WHW, WEB, WVO, Wet SLOA)
Overige onderwijssubsidies
(Kaderwet LNV-subsidies)

Overige subsidies en bijdragen aan
ZBO’s en organisaties
18
Regionale
Ontwikkelingsmaatschappijen
18
Experimenten
18
Kroondomeinen
18
Overlevingsplan Bos en Natuur
18
Staatsbosbeheer
18
Stichting Gegevensautoriteit
Natuur
18
Subsidie Burgereducatie
18
Groen en doen

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

4 950

3 250

3 125

3 500

3 500

3 500

3 500

39

22 559

18 481

19 231

17 414

17 141

16 561

16 561

46

2013 O
In
OCW-begroting

5 618

7 388

5 122

4 490

3 133

1 081

1 081

18

2013 E1

8 642
59 437
44 858

9 763
40 330
37 853

7 281
36 305
39 963

5 490
40 464
16 265

5 071
37 927
4 641

5 079
4 376

4 376

1
0
30

206

390
2 000

390
2 000

390
2 000

390
2 000

390
2 000

390

348

343

343

343

343

343

343

0

2000

675
4 039

800
1 285

800
1 220

800
320

800
320

800
320

800
320

0
0

2009
2010

272

77

0

2007

174

336

0

2010

8 034
25
460
1 215
89 391

5 545
25
592
1 213
36 961

3 702
25
552

1 850
25
552

1 454
25
552

25
552

25
552

36 681

25 833

25 833

25 833

25 833

4
0
1
0
1

2 025
1 776

1 000
1 778
2 000

607
350
2 000

350

350

350

1 850

1
2

2011 O
2010 E

0
0

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

2015 E1
2014 E
2013 E

2020
2013
2011
2010

2014 E

2010 E

2013 E

2015

2017 E
2010
2009 E

2014 E

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

Artikel 18
Subsidieregelingen
18
Zuiderzeelijn
18
Cofinanciering EFRO
18
Pieken in de Delta
18
Versterking natuur en bosbeheer
bij bos- en landgoedeigenaren
18
Green Deals
18
Programmabeheer tijdelijke
regeling particulier
natuurbeheer
18
Stimulering bosuitbreiding op
landbouwgronden
18
Regeling draagvlak natuur
18
Besluit ontwikkeling
landschappen (BOL)
18
Subsidie voor herstel historische
buitenplaatsen

2011

267

Artikel Naam subsidie(regeling)
(met hyperlink naar vindplaats)

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

1 324 843

1 613 709

1 625 818

1 718 767

1 779 533

1 781 659

1 739 332

Totaal overige subsidies en bijdragen aan 1 269 777
ZBO’s en organisaties

1 187 865

1 043 884

905 625

744 970

678 069

697 393

Totaal subsidies

2 801 574

2 669 702

2 624 392

2 524 503

2 459 728

2 436 725

Totaal subsidieregelingen

2 594 120

Aantal
verleningen
2011

Laatste
evaluatie
(jaartal
met
hyperlink
naar
vindplaats)

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie(jaartal)
regeling
(jaartal)

1

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

Dit betreft de geplande beleidsdoorlichting van het beleidsartikel
Voor deze regeling zijn geen budgetten geraamd. Er worden pas betalingen verricht indien er schadegevallen zijn.
3
Dit betreft een Europese regeling
2

268

Topconsortia Kennis en Innovatie
De TKI-toeslag is bedoeld om privaatpublieke samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie in Topconsortia voor Kennis en Innovatie
(TKI) te stimuleren. Binnen de TKI’s wordt op programmatische basis samengewerkt op terreinen zoals belegd binnen de innovatiecontracten van
de topsectoren.
Voor de TKI-toeslag komen uitsluitend TKI’s in aanmerking die zijn opgenomen in de begrotingswet van het jaar waarop de aanvraag voor
TKI-toeslag betrekking heeft. In de begrotingswet voor 2013 zijn 19 TKI’s erkend die elk betrekking hebben op één van de innovatiecontracten van
de topsectoren of een onderdeel daarvan (zie onderstaande tabel). De topsectoren zijn Agrofood, Tuinbouw en uitgangsmaterialen, High Tech
Systemen en Materialen (HTSM), Energie, Logistiek, Creatieve industrie, Life Sciences & Health, Chemie en Water; voor ICT en Biobased zijn onder
regie van respectievelijk HTSM en Chemie ook Innovatiecontracten opgesteld. Het opnemen van TKI’s in de begroting van 2013 is het resultaat van
een lange consultatie en betrokkenheid van het veld alsmede van de inspanningen van de Topteams.

In 2013 wordt de TKI-toeslag geïntroduceerd, met als kenmerken:
• De toeslag is een generiek vormgegeven instrument: grondslag van de toeslag is de cash-bijdrage van bedrijven aan het TKI voor het door het
TKI opgestelde privaat-publieke samenwerkingsprojecten die onderdeel uitmaken van een meerjarig onderzoeksprogramma op het gebied van
onderzoek en innovatie.
• Het beoogde toeslagpercentage is 25%.
• Het voor de toeslag beschikbare budget is € 77 mln in 2013, oplopend naar 89 mln vanaf 2016 (exclusief bijdrage aan TKI CLICK).
• De toeslag wordt niet door bedrijven afzonderlijk aangevraagd maar door het TKI, die de toeslag ook krijgt uitgekeerd.
• De TKI-samenwerkingsprojecten waarover de toeslag kan worden verkregen betreft fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek en experimentele ontwikkeling.

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

Om als TKI opgenomen te worden op de begroting moet het aan de volgende criteria voldoen:
• Het TKI is een rechtspersoon zonder winstoogmerk die bestemd is voor het tot stand brengen en doen uitvoeren van een meerjarig onderzoeksprogramma, waarin ondernemers, publiekrechtelijke rechtspersonen en publiek gefinancierde onderzoeksorganisaties participeren.
• Het onderzoeksprogramma vindt voor gezamenlijke rekening en risico van bedrijven en publieke kennisinstellingen plaats.
• De minimale omvang van het jaarlijkse onderzoeksprogramma bedraagt € 5 miljoen.
• Het onderzoeksprogramma dat het TKI voorstaat voorziet in een behoefte en is nog niet afgedekt door andere TKI’s.
• Bij een TKI zijn minimaal 3 ondernemingen en 3 publiek gefinancierde onderzoeksorganisaties betrokken.
• Het is transparant en onder redelijke voorwaarden mogelijk voor bedrijven en kennisinstellingen om aansluiting te krijgen bij een TKI.
• Binnen een TKI is een goede vertegenwoordiging van het midden- en kleinbedrijf (MKB). Een TKI wordt dan ook geacht betrokkenheid van het
MKB actief te bevorderen.
• De kwantitatieve inzet van private partijen binnen de TKI’s (cash en in-kind) bedraagt in 2015 en verder 40%. De TKI’s geven in hun meerjarenprogramma aan hoe dit gerealiseerd gaat worden.
Periodiek wordt bezien of de TKI’s aan de voorwaarden voldoen om op de begroting te blijven opgenomen.

269

Overzichtstabel TKI’s
Statutaire naam
Stichting TKI Agri&Food
Stichting TKI Biobased Economy
Stichting TKI-ISPT
Stichting Topconsortium voor Kennis en Innovatie Smart Polymeric Materials
Stichting TKI Nieuwe Chemische Innovaties
Stichting TKI CLICKNL
Stichting TKI-EnerGO
Stichting TKI SWITCH2SmartGrids
Stichting Topconsortium voor Kennis en Innovatie Solar Energy
Stichting TKI Gas
Stichting TKI-Wind op Zee
Stichting TKI HTSM
Stichting Life Sciences Health – TKI
Stichting TKI Logistiek
Stichting Topconsortium voor Kennis en Innovatie Uitgangsmaterialen
Stichting TKI Tuinbouw
Stichting Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI) Maritiem
Stichting TKI-Deltatechnologie
Topconsortium for Knowledge and Innovation Watertechnology

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19

270

Bijlagen

4.7 Lijst van afkortingen
AAU’S
ACER
ACM
ACTAL
AT
AgNL
AI
AMM
AMvB
AOC
BBL
BBP
BE
BEE
BES
BIPM
BLD
BMKB
BNC
BNI
BNP
BOL
BOP
BPF
BRIC
BSE
BSIK
BSRI
BuZa
BZK
CA
CAO
CBD
CBI
CBS
CCS
CEPT
CIEP
CITES
CITO
CMS
COVA
CPA
CPB
CPVO
DGB&I
DGETM
DGF
DICTU
DIS
DLG
DLO
DR
DUO
ECN
ECO

Assigned Amount Units
Cooperation or Energy Regulators
Autoriteit Consument en Markt
Adviescollege Toetsing Administratieve lasten
Agentschap Telecom
Agentschap Nederland
Aviaire Influenza
Aanmerkelijke marktmacht
Algemene Maatregel van Bestuur
Agrarisch Opleidingscentrum
Beroeps Begeleidende Leerweg
Bruto Binnenlands Product
Bureau Erkenning
Biodiverstiteit, Ecosystemen en Economie
Bonaire, Sint Eustatius, Saba
Bureau International des Poids et Mesures
Baten-lastendienst
Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf
Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen
Bruto Nationaal Inkomen
Bruto Nationaal Product
Beroepsopleidende leerweg
Behoefteonderbouwingsplannen
Bioprocess Pilot Facility
Brazilië, Rusland, India en China
Bovine Spongiforum Encephalopathy
Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur
Besluit subsidies regionale investeringsprojecten
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
Consumentenautoriteit
Collectieve arbeidsovereenkomst
Convention on Biological Diversity
Centrum tot Bevordering van de Import
Centraal Bureau voor de Statistiek
Carbon Capture Storage
Europese Commissie en de Europese Conferentie van
administraties voor Post en Telecommunicatie
Clingedael Inernational Energy Programme
Convention on International Trade in Endangered Species
of Wild Flora and Fauna
Ontwikkeling examens en toetsing
Convention on the Conservation of Migratory Species of
Wild Animals
Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten
Collectieve Promotionele Activiteiten
Centraal Plan Bureau
Community Plant Variety Office
Directoraat-Generaal Bedrijfsleven en Innovatie
Directoraat-Generaal Energie, Telecom en Markten
Diergezondheidsfonds
Dienst ICT Uitvoering
Defensie Industrie Strategie
Dienst Landelijk Gebied
Dienst Landbouwkundig Onderzoek
Dienst Regelingen
Dienst Uitvoering Onderwijs
Energieonderzoek Centrum Nederland
Economic Cooperation Organization

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

271

Bijlagen

ECT
EFMZV
EFRO
EFSA
EGM
EHEC
EHS
EIA
EIF
EIM
EKV
EL&I
ELFPO
ELGF
EMV
EOGFL
EOS
ESA
ESF
ESTEC
ETC
ETS
ETSI
EU
EVF
EZ
FAB
FAO
FES
FEZ
FIB
FIOV
G2G
GAN
GD
GKC
GLB
GO
GSK
GTI
GVB
GWWD
HACCP
HAO
HAS
HBO
HCA
HFR
HGIS
HHI
HTSM
HTSM
I&M
IA
IAC
IAEA
ICANN/GAC

Energy Charter Treaty
Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
European Food Safety Authority
Effect Gerichte Maatregelen
Enterohemorragische Escherichia coli
Ecologische Hoofdstructuur
Energie-Investeringsaftrek
Europees Investeringsfonds
Economische Instituut voor Midden- en Kleinbedrijf
Exportkredietverzekering
Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie
Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
Europees Landbouwgarantiefonds
Elektromagnetische Velden
Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw
Energie Onderzoeksstrategie
European Space Agency
Europees Sociaal Fonds
European Space Research and Technology Centre
Energy Charter Treaty
Emision Trading Scheme
Europees Telecommunicatie en Standaardisatie Instituut
Europese Unie
Europees Visserij Fonds
Voormalig Ministerie van Economische Zaken
functionele agrobiodiversiteit
Food and Agriculture Organization
Fonds Economische Structuurversterking
Financieel Economische Zaken
Finance for International Business
Financiëringsinstrument voor de oriëntatie voor de
Visserij
Governance to Governance
Gegevensautoriteit Natuur
Gezondheidsdienst voor Dieren
Groene Kennis Coöperatie
Gemeenschappelijk Landbouw Beleid
Garantie Ondernemingsfinanciering
Gemeenschappelijk Strategisch Kader
Grote Technologishe Instituten
Gemeenschappelijk Visserij Beleid
Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren
Hazard Analysisand Critical Control Points
Hoger Agrarisch Onderwijs
Hogere Agrarische Scholen
Hoger Beroeps Onderwijs
Human Capital Agenda
Hedge Fund Research
Homogene Groep Internationale Samenwerking
Herfindahl Hirschman Index
HighTech Systems & Materials
High Tech Systemen en Materialen
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Innovatoe Agenda Energie
Internationale Arbeidsconferentie
International Atomic Energy Agency
The Internet Corporation for Assigned Names and
Numbers/Governmental Advisory Committee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

272

Bijlagen

ICT
IEA
IFI
IGF
ILG
IPBBE
IPC
IPO
IRHP
ITKB
ITU
IUS
IVN
JI
JSF
KBB
KNAW
KP7
KRM
KvK
KVP
LEI
LNG
LNV
LWOO
MBO
Mbs
MEI
MEP
MER
MEV
MFK
MIA
MJA
MKB
MKZ
MVO
NAP
NBSO
NBTC
NCP
NEN
NFIA
NFP
NIPO
NL
NLD
NL-OC
NLR
NMa
NMB
NME
NNI
NRF
NRG
NSR

Informatie Communicatie Technologie
International Energy Agency
Internationale Financiële Instelling
Internet Governance Forum
Investeringsbudget Landelijk Gebied
Interdepartementaal Programma Biobased Economy
Innovatieprestatiecontract
Interprovinciaal Overleg
Interdepartementale Raad voor de Handelspolitiek
Indicator Toekomstige Knelpunten in de Personeelsvoorziening naar Beroep
International Telecommunications Union
Innovation Union Scoreboard
Vereniging voor natuur- en milieueducatie
Joint Implementation
Joint Strike Fighter
Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven
Koninklijke Nederlandse Agrarische Wetenschappen
Zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling
Kaderrichtlijn Mariene Strategie
Kamer van Koophandel
Klassieke Varkenspest
Landbouw-Economisch Instituut
Liquified Natural Gas
Voormalig Ministerie Landbouw, Natuur & Voedselkwaliteit
Leerweg Ondersteunende Onderwijs
Middelbaar beroepsonderwijs
Megabit per seconde
Marktintroductie en innovatie
Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie
Milieueffectrapportage
Macro-Economische Verkenning
Meerjaren Financieel Kader
Milieu- Investeringsaftrek
Meerjarige Afspraken
Midden- en Kleinbedrijf
Mond- en Klauwzeer
maatschappelijk verantwoord ondernemen
Nationaal Actieplan Duurzame Gewasbeschermingsmiddelen
Netherlands Business Support Offices
Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen
Nationaal Contactpunt
Nederlands Normalisatieinstituut
Netherlands Foreign Investment Agency
Nationaal Frequentieplan
Nederlands Instituut voor Publieke Opinie
Nederland
Nederland DistributieLand
Nederlands Octrooicentrum
Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratoruim
Nederlandse Mededingingsautoriteit
Nieuw Mestbeleid
Natuur en Milieueducatie
Nederlands Normalisatie Instituut
New Regulatory Framework
Nuclear Research Group
Nationaal Strategisch Referentiekadr

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

273

Bijlagen

NTC’S
NTIO
NURG
NVWA
NWO
O&O
OBN
OCW
OD
OECD
OEPS
OESO
OIE
OIML
OPTA
OS
OTO
P4G
PAS
PBL
PBO
PCT
PESP
PGO
PIANOo
PIB
PKB
PMR
PNB
POP
PPP
PPS
PRIMA
PRW
PSAR
PSO
PUM
R&D
R&TTE
RDA
RDN
RGD
RLS
ROA
ROC
ROM
RvA
RWT
S&O
SBB
SBIR
SBL
SBR
SBU
SDE

Non-trade concerns
Netherlands Trade & Investement Office
Nadere Uitwerking Rivierengebied
Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek
Onderwijs en Ondernemen
Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer van Natuurkwaliteit
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Operationele Doelstelling
Organisation for Economic Co-operation and Development
Overgangswet ElektriciteitsProductieSector
Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Office Internationale des Epizoöties
Organisation Internationale de Métrologie Légale
Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit
Ontwikkelingssamenwerking
Opleiden, Trainen en Oefenen
Package4Growth
Programmatische Aanpak Stikstof
Plan Bureau voor de Leefomgeving
Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
Patent Cooperation Treaty
Programma Economische Samenwerking Projecten
Particuliere Gegevens Organisatie
Professioneel en Innovatief Aanbesteden Netwerk voor
Overheidsopdrachtgevers
Partners for International Business
Planologische kernbeslissing
Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Particulier Natuurbeheer
Plattelandsontwikkelingsprogramma
Purchasing power parity
Publiek-private samenwerking
Programma ImplementatieICT-agenda
Programma naar een Rijke Waddenzee
Preliminary Safety Analysis Report
Programma Samenwerking Oost-Europa
Programma Uitzending Managers
Research and Development
Richtlijn voor radio- en randapparatuur
Research & Development Aftrek
Regeling Draagvlag Natuur
Rijksgebouwen Dienst
Regeling Landbouwsubsidies
Rijksoverheid Architectuur
Regionaal Opleidingscentrum
Regionale Ontwikkleingsmaatschappijen
Raad voor Accreditatie
Rechtspersonen met een Wettelijke taak
Speur en Ontwikkelingswerk
Staatsbosbeheer
Small Business Innovation Research
Stimulering bosuitbreiding op landbouwgronden
Standard Business Reporting
Stichting Bevordering Uitvoer
Stimulering Duurzame Energieproductie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

274

Bijlagen

SIB
SIDN
SKE
SNL
SNP
SodM
SSO
STW
SZW
TCBB
TEEB
TF
TKI
TNO
TNS
TOP
TSE
TTF
TTI
TWA
UDV
UKP
UNWTO
UPU
V&J
UVD
VAMIL
VBO
VGI
VHR
VMBO
VN
VNG
VO
VOA
VP
VSL
VWS
WABO
WBSO
WCIT
WILG
WTO
WU
WUR
Wva
ZBO
ZZP

Starters International Business
Stichting Internet Domeinregistratie Nederland
Subsidieprogramma Kennis Exploitatie
Subsidieverordening Natuur- en Landschapsbeheer
Samenwerkingsverband Nationale Parken
Staatstoezicht op de Mijnen
Shared Service Organisatie
Stichting voor de Technische Wetenschappen
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Technische Commissie Bodembeweging
The Economics of Ecosystems and Biodiversity
Transitiefaciliteit
Topconsortia voor Kennis en Innovatie
Nederlandse Organisatie voor toegepastnatuurwetenschappelijk onderzoek
Taylor Nelson Sofres
Technische Ontwikkelprojecten
Transmissible Spongiform Encephalopathies
Title Transfer Facility
Technologisch Topinstituut
Technisch Wetenschappelijk Attachées
Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij
Unieke Kansen Programma
United Nations World Tourism Organization
Universal Postal Union
Ministerie van Veiligheid & Justitie
Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij
Regeling Vervroegde Afschrijving Milieu-investeringen
Voortgezet Beroeps Onderwijs
Voedings- en genotmiddelenindustrie
Vogel- en Habitatrichtlijn
Voortgezet Middelbaar Beroepsonderwijs
Verenigde Naties
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Voortgezet Onderwijs
Voorbereidende en Ondersteunende Activiteiten
Plenaire vergadering
Van Swinden Laboratorium
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wet Algemene Bepalingen Omgeveingsrecht
Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk
World Conference International Telecommunications
Wet Inrichting Landelijk Gebied
World Trade Organisation
Wageningen Universiteit
Wageningen Universiteit Researchcentrum
Wet voorraadvorming aardolieproducten
Zelfstandig Bestuursorgaan
Zelfstandige zonder personeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 XIII, nr. 2

275