Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 325

Maatschappelijke Opvang

Nr. 158

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2023
In de procedurevergadering van uw commissie VWS op 20 december jl.
heeft het lid Westerveld (GroenLinks-PvdA) mede namens de SP mij
gevraagd een brief te sturen over de vraag hoe gemeenten worden
ondersteund bij het bieden van onderdak voor de komende weken.
Ik ben bekend met de signalen over de grote druk op de opvang en het feit
dat veel gemeenten te maken hebben met volle opvangvoorzieningen.
Deze signalen baren mij ernstige zorgen. We weten dat niet opvang maar
een eigen woonplek met ondersteuning op maat de beste oplossing is.
Preventie is altijd het beste. Niemand wordt er beter van in de opvang; en
zeker niet op straat. Met het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst Een
Thuis zet het kabinet in op de transformatie van opvang naar preventie en
Wonen Eerst. Uiteindelijk moet de paradigmaverschuiving lokaal
gebeuren in nauwe onderlinge samenwerking tussen zorg- en welzijnspartijen, woningcorporaties en gemeenten. Daarvoor zijn het afgelopen jaar
verschillende acties in gang gezet zoals het ondersteunen van gemeenten
bij de implementatie van Housing First en het versterken van de preventieve aanpak van dakloosheid. In de voortgangsrapportage Nationaal
Actieplan Dakloosheid en Beschermd Wonen die recent naar uw Kamer is
gestuurd wordt uitgebreid bij de voortgang van het Nationaal Actieplan
stilgestaan1.
Om de transformatie te versnellen en kracht bij te zetten hebben
gemeenten de afgelopen tijd gebruik kunnen maken van financiële
regelingen om extra woningen te realiseren. De Regeling Huisvesting
Aandachtsgroepen (RHA) stelt gemeenten in staat om versneld
huisvesting te realiseren voor aandachtsgroepen, waaronder dakloze
mensen, door een financiële bijdrage te leveren aan de bouw van nieuwe

1

kst-29325-158
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 29 325, nr. 156

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 325, nr. 158

1

woonvormen2. In totaal heeft de RHA bijgedragen aan de realisatie van
21.380 permanente- en flexwoningen voor aandachtsgroepen, waaronder
1.323 woningen specifiek voor dakloze mensen. De middelen voor de
regeling zijn nu volledig uitgeput. Daarom laat de Minister van BZK
onderzoek doen naar de behoefte aan een vervolg op de regeling, en
welke vorm hierbij passend is. In het voorjaar van 2024 wordt uw Kamer
hierover geïnformeerd.
Ik constateer dat er ondanks deze inspanningen nog veel meer moet
gebeuren, in een veel hoger tempo, en op veel grotere schaal. Ik maak mij
tegelijkertijd zorgen dat nu alle energie naar symptoombestrijding lijkt te
gaan en niet naar de beweging die we willen maken naar meer wonen en
minder opvang. Dakloosheid is immers in de eerste plaats een woonprobleem en geen migratie- of zorgprobleem dat gemeenten vanuit de Wmo
alleen kunnen oplossen. Dat concludeert ook de VN-rapporteur op het
gebied van huisvesting, die in december 2023 onderzoek deed naar de
situatie in Nederland.
Gemeenten kunnen ondanks de krapte ook nu al (nood)maatregelen
nemen, en dat doen zij ook. Er wordt aan opvang gewerkt en regelingen
die het mogelijk maken dat mensen bijvoorbeeld bij particulieren kunnen
verblijven via initiatieven zoals De Rustplek en Onder de Pannen. Om er
tijdens deze donkere periode voor te zorgen dat mensen niet op straat
hoeven te slapen wordt bovendien door veel gemeenten al bovenwettelijk
winteropvang georganiseerd, om buitenslapers bij vrieskou naar binnen
te halen. Op deze manier wordt dakloze mensen een zo laagdrempelig
mogelijke opvang geboden, ook aan hen die normaalgesproken geen
recht zouden hebben op opvang op grond van de Wmo3. Hoewel het
noodzakelijk is dat veel gemeenten afdoende opvang regelen zodat
mensen niet op straat hoeven te slapen, is dit slechts een noodoplossing.
Daarnaast moet gewerkt blijven worden aan het sneller realiseren van
woonplekken binnen de huidige woningvoorraad, én zijn forse investeringen in preventie van dakloosheid noodzakelijk. Ik roep gemeenten
daarom dringend op om op heel korte termijn serieus werk te maken van
het versterken van de bestaanszekerheid en vroegsignalering van
problemen zodat mensen hun woonplek niet verliezen, én om snel meer
woonplekken te creëren. Dat kan ook door onorthodoxe maatregelen die
het adagium «dakloosheid voorkomen is altijd de beste oplossing» in de
praktijk brengen. Gemeenten zouden bijvoorbeeld gebruik kunnen maken
van de mogelijkheden en bevoegdheden die zij hebben om lokale
belemmerende regelgeving (tijdelijk) buiten werking te stellen en
procedures fors te versnellen. Denk daarbij onder meer aan het
opschorten van de kostendelersnorm in geval van dreigende dakloosheid,
het bijstaan van mensen bij oplopende betalingsachterstanden en vlot
maatwerk bieden met behulp van de Participatiewet, de bijzondere
bijstand en armoederegelingen. Andere mogelijkheden zijn snelheid
genereren, door bijvoorbeeld het herbestemmen van kantoren,
zorgvastgoed, scholen e.d. door gemeenten of corporaties; de tijdelijke
inzet van hotels en andere accommodaties (bijv. recreatiewoningen);
tijdelijk verblijf bij een gasthuishouden (logeerregeling), regionale
uitwisseling om mensen sneller te huisvesten en het snel plaatsen van
tijdelijke units. Daarnaast roep ik gemeenten op ook voldoende reguliere

2
3

Kamerstuk 32 847, nr. 1130
De VNG heeft in april 2023 een handreiking gepubliceerd met daarin de belangrijkste
elementen van een goede winterkouderegeling zoals de verantwoordelijke partijen, werkafspraken, regels en voorwaarden. Zie https://vng.nl/sites/default/files/2023–05/
winterkouderegeling_20230420.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 325, nr. 158

2

huurwoningen beschikbaar te stellen om de uitstroom uit de opvang te
versnellen en mensen sneller een (t)huis te bieden.
Tot slot nog het volgende. De transformatie van opvang naar preventie en
Wonen Eerst gaat niet over één nacht ijs en vraagt om een intensieve inzet
en het werken aan een cultuuromslag bij alle partners. Ook of misschien
wel juist in tijden van crisis. De huidige signalen vragen om een
versnelling van de transformatie. Niet om meer symptoombestrijding. De
kern van het probleem dient te worden aangepakt. Er is nú actie nodig.
Daar wil ik mij hard voor maken. En daar heb ik de inzet van álle partners,
van corporaties tot gemeenten en zorgaanbieders, keihard voor nodig.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 325, nr. 158

3