Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2229
Vragen van de leden Hijink en Marijnissen (beiden SP) aan de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport over de aangekondigde stakingen bij de
ziekenhuizen en het feit dat KPMG aangeeft dat ziekenhuizen in de rode cijfers
komen als ze akkoord gaan met de cao-eisen van de vakbonden (ingezonden
28 februari 2023).
Antwoord van Minister Helder (Langdurige Zorg en Sport) (ontvangen 12 april
2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1936.
Vraag 1
Wat is uw reactie op de aangekondigde staking in de ziekenhuizen?1
Antwoord 1
Werknemers hebben het recht om te staken. Inmiddels heeft de staking
plaatsgevonden en is er vervolgens een onderhandelingsresultaat bereikt
tussen de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) en de bonden
over een nieuwe cao. De vakbonden hebben aangegeven dat nieuwe acties
daarmee van de baan zijn.
Vraag 2, 3 en 4
Begrijpt u dat zorgverleners overgaan tot acties, gezien het feit dat zij ook
flink geraakt worden door de forse prijsstijgingen? Bent u zich ervan bewust
dat deze prijsstijgingen voor veel zorgverleners extra hard aankomen,
doordat zij al een loonachterstand hadden ten opzichte van de marktsector en
de rest van de publieke sector?
Bent u het ermee eens dat er dringend iets moet gebeuren aan de beloning
van zorgverleners, om te voorkomen dat zij in financiële problemen komen
en daardoor bijvoorbeeld nog vaker zelf zorg moeten mijden?2
Bent u het ermee eens dat er, gezien de vele vacatures en hoge werkdruk in
de zorg, extra collega’s nodig zijn en dat het aantrekkelijk maken van het werk
ook betekent dat er een goed salaris verdiend moet kunnen worden?

1
2

ah-tk-20222023-2229
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

https://nos.nl/artikel/2464700-landelijke-staking-in-tientallen-ziekenhuizen-na-afwijzen-looneis)
https://www.trouw.nl/nieuws/zorgmedewerkers-mijden-zelf-zorg-uit-angst-voor-derekening~b49f3757/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 2, 3 en 4
Zorgverleners verdienen een fatsoenlijk salaris voor het belangrijke werk dat
zij doen. Om een marktconforme salarisontwikkeling binnen de zorg mogelijk
te maken, stel ik jaarlijks de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (ova) beschikbaar. De hoogte van de ova is gekoppeld aan de loonontwikkeling in de markt. Doordat de inflatie leidt tot hogere looneisen in de
markt vertaalt de hogere inflatie zich ook automatisch in een hogere ova.
Voor 2023 bedraagt de ova bijvoorbeeld structureel 3 miljard euro en bij de
huidige ramingen gaat het in 2024 om 4 miljard euro structureel extra voor
arbeidsvoorwaarden. Het is aan sociale partners om gegeven deze extra
middelen cao-afspraken te maken. Daarnaast heeft het kabinet vanwege de
hoge inflatie afgelopen Prinsjesdag een fors en breed pakket aan maatregelen
genomen om de koopkracht van met name de lagere en middeninkomens te
ondersteunen. Dit komt ook ten goede aan medewerkers in de zorg.
De hoogte van het salaris is daarnaast sterk afhankelijk van het aantal uren
dat men werkt. Voor het kunnen rondkomen is het daarom vooral belangrijk
dat medewerkers meer uren kunnen werken wanneer zij dat wensen. Dat lukt
echter niet altijd door de roostering en een gebrek aan flexibiliteit. Om dit aan
te pakken ondersteun ik de Stichting Het Potentieel Pakken. Het Potentieel
Pakken helpt de komende periode 50 zorgorganisaties bij het aanpakken van
dergelijke belemmeringen.
Tot slot wil ik erop wijzen dat de aantrekkelijkheid van werken in de zorg van
veel meer facetten afhankelijk is dan de beloning. Zaken zoals autonomie,
zeggenschap, ontwikkelingsmogelijkheden en inhoud van het werk zijn net zo
belangrijk zo niet belangrijker hiervoor. Dat laat onverlet dat een fatsoenlijk
salaris ook belangrijk is. Via de ova maak ik dat mogelijk.
Vraag 5
Hoe reageert u op de berekeningen van KPMG waaruit blijkt dat ziekenhuizen
in de rode cijfers belanden als ze akkoord gaan met de cao-eisen van de
vakbonden, tenzij «de zorgverzekeraars en de overheid bereid zijn financieel
bij te springen»?3
Antwoord 5
Het kabinet stelt via de ova marktconforme loonruimte beschikbaar. Het is
aan cao-partijen om op basis daarvan cao’s af te sluiten. Individuele
ziekenhuizen moeten t.a.v. kostenstijgingen en eventuele compensatie
daarvan het gesprek aangaan met zorgverzekeraars.
Vraag 6
Beseft u dat u zelf ook een rol heeft om ervoor te zorgen dat ziekenhuizen in
staat zijn om zorgverleners een fatsoenlijk loon te bieden? Zo ja, waarom
weigert u met de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) in gesprek
te gaan over de steun die de ziekenhuizen nodig hebben om hun zorgverleners een fatsoenlijk loon te kunnen betalen? Zo nee, waarom niet?4
Antwoord 6
Om een marktconforme salarisontwikkeling binnen de zorg mogelijk te
maken, stel ik jaarlijks de ova beschikbaar. Het is vervolgens aan sociale
partners om op basis hiervan afspraken te maken. Op maandag 27 maart
hebben de NVZ en de bonden een onderhandelaarsresultaat bereikt om tot
een nieuwe cao te komen.
Vraag 7
Wat is uw reactie op de bom die volgens NVZ-voorzitter Ad Melkert onder het
Integraal Zorgakkoord wordt gelegd wanneer er geen extra geld bij komt
vanuit de overheid?
Antwoord 7
Ik zou het zeer onverstandig vinden als de NVZ (of een andere partij) zou
besluiten uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) te stappen. De problemen die we
met de afspraken in het IZA willen aanpakken – toenemende zorgvraag,

3
4

https://www.skipr.nl/nieuws/kpmg-door-cao-eisen-komen-alle-ziekenhuizen-in-rode-cijfers/
https://www.zorgvisie.nl/ad-melkert-kuipers-legt-bom-onder-iza-als-hij-niet-meebetaalt-aan-cao/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

oplopende wachtlijsten, hoge werkdruk en kwaliteit van zorg die onder druk
staat – zijn immers voor alle IZA-partijen reëel en urgent. Aan het IZA zijn ook
middelen gekoppeld om partijen in staat te stellen de transformatie door te
maken die noodzakelijk is om de zorg toekomstbestendig vorm te geven. Uit
het IZA stappen brengt een oplossing voor de genoemde problemen – waar
ook de algemene ziekenhuizen dagelijks mee te maken hebben – niet
dichterbij.
Vraag 8
Wat betekent het voor de salarisontwikkeling van zorgverleners in ziekenhuizen dat in het Integraal Zorgakkoord de groei van de ziekenhuizen beperkt
wordt tot nul procent in 2026?
Antwoord 8
De afspraken uit het IZA waar u aan refereert gaan over het beperken van de
volumegroei. Deze afspraken hebben geen effect op ruimte die VWS
beschikbaar stelt voor arbeidsvoorwaarden (ova) in het financiële kader voor
de medisch specialistische zorg. Daarmee zou deze afspraak in principe ook
geen effect moeten hebben op de salarisontwikkeling van zorgverleners in
ziekenhuizen.
Vraag 9
Hoe reageert u op de claim van Menzis-directeur Wouter Bos dat de
zorgpremies stijgen «als er meer geld naar de zorg moet» voor hogere
salarissen? Bent u zich ervan bewust dat het laten stijgen van de zorgpremies
een politieke keuze is en dat er ook alternatieven mogelijk zijn, zoals de
zorgverzekering meer vanuit de belastingen te financieren, waardoor de
kosten eerlijker verdeeld kunnen worden?5
Antwoord 9
De heer Bos heeft gelijk dat hogere salarissen in de zorg leiden tot hogere
zorgpremies. Elke extra procent loonsverhoging in de zorg leidt grosso modo
tot een stijging van de zorgpremie met 10 euro (op jaarbasis), gemiddeld
genomen tot 10 euro extra aan inkomensafhankelijke bijdrage (IAB) en een
belastingverhoging van gemiddeld 20 euro per volwassene. Dat neemt niet
weg dat ik vind dat medewerkers in de zorg ook recht hebben op een
marktconforme loonstijging. Daarom ben ik ook blij met de systematiek van
de ova. Het is echter wel goed om te beseffen dat hogere lonen voor
zorgmedewerkers – maar bijvoorbeeld ook voor leraren of politie – linksom of
rechtsom betaald moeten worden. Of via lastenverzwaringen of door te
bezuinigen op andere publieke uitgaven.
Wat betreft alternatieve manieren om de zorgverzekering te financieren: op
dit moment wordt grofweg de helft van de zorgkosten binnen de zorgverzekeringswet gefinancierd uit de nominale premies en de andere helft via de IAB.
Er zijn in theorie andere manieren mogelijk om de zorg te financieren, zie
voor meer informatie Zorgkeuzes in Kaart 2020.6 De vorm van financiering
verandert echter niet het feit dat de zorgkosten stijgen en dat deze betaald
moeten worden. Het huidige stelsel en de huidige financiering via de
nominale premie, inkomensafhankelijke bijdrage in combinatie met de
zorgtoeslag werkt in mijn ogen goed. Daarbij is de zorgtoeslag een gericht
mechanisme dat de betaalbaarheid van de zorg voor de lage en middeninkomens verhoogt doordat de zorgtoeslag meebeweegt met de gemiddelde
premiestijging. Aanpassingen in de financiering zijn vaak fundamenteel. Ik
vind dergelijke aanpassingen niet nodig en niet opportuun. Het houdbaar
houden van de zorgkosten als geheel en het zorgen voor genoeg mensen om
die zorg te leveren vind ik van groter belang, zoals ook in het IZA is beschreven.

5

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-gratis-geld-bestaat-niet-in-de-zorg-moetenkeuzes-gemaakt-worden~b5f4e836/
6
Zorgkeuzes in Kaart (2020). CPB https://www.cpb.nl/zorgkeuzes-in-kaart-2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 10
Bent u zich ervan bewust dat er tegelijkertijd ook een hoop geld bespaard kan
worden in de zorg, door bijvoorbeeld een einde te maken aan de enorme
winsten van farmaceuten, die bijvoorbeeld in 2021 en 2022 alleen al $ 90
miljard winst maakten op de coronavaccins? Of door onze zorg niet meer als
markt te zien waar geconcurreerd moet worden, maar in te zetten op
samenwerking en minder bureaucratie?7
Antwoord 10
Het is niet aan mij om een waardeoordeel te vellen over het winstpercentage
dat op geneesmiddelen wordt gemaakt door commerciële bedrijven, noch
heb ik instrumenten om hierop in te grijpen. Voor vergoedingsbeslissingen is
voor mij leidend of een middel kosteneffectief is. Ik ben wel van mening dat
fabrikanten een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben om prijzen
van geneesmiddelen te matigen en zo bij te dragen aan de houdbaarheid van
ons zorgstelsel.
Binnen de gereguleerde marktwerking zoals we die kennen in de curatieve
zorg zijn stimulansen voor doelmatigheid ingebouwd. Hierbinnen zijn
overigens veel mogelijkheden voor samenwerking, zolang dat aantoonbaar in
het belang van patiënten en verzekerden is.
Vraag 11
Bent u bereid om eindelijk voldoende geld vrij te maken om ervoor te zorgen
dat de loonkloof tussen zorgverleners en de marktsector en de rest van de
publieke sector opgelost wordt en zorgverleners fatsoenlijk te compenseren
voor de gestegen prijzen?
Antwoord 11
Voor een reactie op uw vraag over compensatie van gestegen prijzen verwijs
ik u naar het antwoord op de vragen 2, 3 en 4.
Daarnaast refereert u aan de salarisachterstand zoals geconstateerd in het
beloningsonderzoek van AWVN uit 2021. Uit het onderzoek kwam naar voren
dat de salarissen in het midden van het loongebouw in 4 van de 5 onderzochte cao’s in de zorg achterlopen op het gemiddelde in de markt en
publieke sector. Om de lonen in het midden van het loongebouw extra te
kunnen laten stijgen zijn vorig jaar met Prinsjesdag extra middelen (675 miljoen euro) beschikbaar gesteld. We zien in nagenoeg alle cao’s in zorg en
welzijn dat er vervolgens ook afspraken zijn gemaakt om deze groep er extra
op vooruit te laten gaan. Daarnaast heb ik via de reguliere ova voor 2023
circa 3 miljard euro extra beschikbaar gesteld en bedraagt volgens de huidige
raming de ova voor 2024 circa 4 miljard euro. Deze grote ova-ruimte biedt de
mogelijkheid voor sociale partners om te differentiëren in contractloonstijging
tussen verschillende groepen en ook daarmee de lonen van de middengroep
extra te laten stijgen. Daarnaast doe ik nader onderzoek naar de actuele stand
van zaken met betrekking tot de beloning in de zorg, ook ten opzichte van
andere sectoren. De insteek van dit onderzoek is driedelig:
1. Een update van het hiervoor genoemde AWVN-onderzoek in combinatie
met een verbreding naar zoveel mogelijk andere cao’s binnen zorg en
welzijn.
2. Een onderzoek waarbij de beloning van werknemers in de zorg wordt
vergeleken met de beloning van werknemers met vergelijkbare
achtergrondkenmerken (o.a. opleidingsniveau, leeftijd, geslacht,
deeltijdfactor, woonregio) in andere sectoren. Dit analoog aan soortgelijke onderzoeken die eerder voor onderwijs en breder voor de publieke
sector (exclusief zorg) zijn uitgevoerd. Ook secundaire arbeidsvoorwaarden zullen in dit onderzoek worden meegenomen.
3. Onderzoeken of en zo ja, in hoeverre, de uitstroom van met name
MBO-opgeleide medewerkers in zorg en welzijn voortkomt uit salarisoverwegingen en naar welke sectoren deze uitstroom plaatsvindt.
In het najaar zal ik uw Kamer over de uitkomsten informeren.

7

SOMO, 27 februari 2023, «Big Pharma harkte 90 miljard dollar winst binnen met COVID-19
vaccins» (https://www.somo.nl/nl/big-pharma-harkte-90-miljard-dollar-winst-binnen-met-covid19-vaccins/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4