4
Ontpoldering Hedwige
Aan de orde is het dertigledendebat over ontpoldering van
de Hedwige.

De heer Graus (PVV):
Voorzitter. De PVV is tegen ontpoldering van deze vruchtbare landbouwgrond en heeft eigenaar De Kloet en ook de
Zeeuwen altijd bijgestaan in het dossier van de Hertogin
Hedwigepolder. Het betreft vruchtbare landbouwgrond en
een van de mooiste natuur- en foerageergebieden voor
vogels van ons land. Uit peilingen en onderzoeken blijkt
dat de Zeeuwse bevolking diep wordt getroffen, terwijl
vooral die bevolking eeuwen heeft gestreden voor het
winnen van land op water. Zij heeft letterlijk op leven en
dood strijd moeten leveren tegen overstromingen. De PVV
blijft tot de laatste snik zij aan zij met de Zeeuwen vechten
tegen de ontpoldering. Nogmaals, ik ben er heel blij mee
dat dit debat mede mogelijk is gemaakt door het CDA en
de mannenbroeders van de SGP — ik dank hen daarvoor
— want anders had het misschien niet eens kunnen
plaatsvinden.
Een nieuw in te brengen argument vormt het versneld
dichtslibben met vervuild slib uit de Schelde. Het wordt een
soort rioolputje van de haven van Rotterdam en de Schelde.
Dat moeten we gewoon niet tolereren. We moeten dat niet
accepteren. Dit heeft niet alleen grote gevolgen voor de
natuur, voor de Zeeuwen en voor hun gezondheid en die
van de dieren die er leven, maar ook de kosten voor het
structureel benodigde baggeren zijn niet te overzien en
evenmin gedekt. Waar haalt de staatssecretaris de dekking
daarvoor vandaan? Dit moet immers structureel gebeuren.
De staatssecretaris stelt dat monitoring en bijsturing al in
het oorspronkelijke budget van 155 miljoen euro zijn meegenomen. Hoe kan dit het geval zijn als nu pas achteraf
blijkt dat het dichtslibben, en daarmee de vervuiling, vele
malen sneller gaat dan gepland? Dit wordt weer een strop
voor de Nederlandse belastingbetaler.
De Vlamingen lachen zich rot. Zij lachen zich kapot. Dat is
gewoon zo. Wij brengen immers de offers ter compensatie
van de uitdieping van de Schelde, waarmee ook nog eens
de toegankelijkheid van de haven van Antwerpen wordt
vergroot over de rug van onze nationale trots: de Hedwige,
de Zeeuwen, de haven van Rotterdam, de bv Holland. Het
is wel zo. Ze kunnen de haven van Antwerpen zelfs uitbreiden ten koste van ons Nederlandse grondgebied. Dit betekent een win-winsituatie voor België en ellende en verlies
voor Nederland. Wij laten niet toe dat de Hedwige de
rioolput van Antwerpen wordt en dat dit mede mogelijk
wordt gemaakt door onze regering. Dat kan niet.
Het bevreemdt mij dat ik GroenLinks, de Partij voor de
Dieren en de SP niet hoor. Er worden 6.000 populieren
omgezaagd zonder dat er sprake is van een herplantplicht.
Je hoort geen van hen daarover. Ik vind dat onwaarschijnlijk.
De Vlamingen betalen ervoor en ze krijgen het. Ze krijgen
gewoon wat ze vragen. Er zijn niet eens harde woorden
over geweest; dat weet ik honderd procent zeker. Waarom
pikt het kabinet dit? Waarom wordt de Hedwige ingepikt

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

onder het toeziend oog van de regering? Er zijn juridisch
geen problemen, want er komt geen slik bij. Met natuurcompensatie zal het beoogde doel niet worden behaald. Dat
kan onmogelijk gebeuren. Er komt nooit meer water. Ons
mooie grondgebied, onze mooie natuur slibt vol met bagger
en vuil uit Antwerpen en uit de Schelde. De Vlamingen
hebben geen baggerproblemen meer. Die problemen worden ook nog opgelost, want ze kunnen al hun bagger nu
kwijt; zo is het ook nog een keer. Wees alstublieft eerlijk,
zo vraag ik de staatssecretaris.
Het kabinet dient de belangen van Antwerpen, maar het
moet de belangen dienen van de Zeeuwse bevolking, van
onze Hedwigepolder, van onze natuur, van de haven van
Rotterdam en van de bv Holland. Ik verzoek het kabinet om
helemaal te stoppen met elke ontpoldering, waaronder die
van vruchtbare landbouwgrond.
Applaus op de publieke tribune
De voorzitter:
Ik hoor de mensen op de publieke tribune nu klappen, maar
zij mogen op geen enkele manier hun gevoelens van blijheid, afkeer of wat dan ook, laten blijken.
Het woord is aan de heer Van Bommel van de fractie van
de SP.

De heer Van Bommel (SP):
Voorzitter. Voordat er sprake was van de Hedwigepolder,
was er het Verdronken Land van Saeftinghe. Dit kabinet,
inclusief de VVD, heeft besloten de ontpoldering van de
Hedwige zo snel mogelijk ter hand te nemen. Het onder
water zetten van de Hedwigepolder vinden wij een slecht
idee. Goede landbouwgrond wordt ontpolderd om schade
te compenseren die de natuur van de Westerschelde is
aangedaan bij de uitdieping. Die uitdieping is ook nog eens
slecht voor de veiligheid aangezien al het zeewater in zo'n
diepe vaargeul woester gaat stromen. De SP is van mening
dat er helemaal geen schade aan de waternatuur van de
Westerschelde had mogen worden aangericht. Als je geen
schade aanricht aan de natuur, hoef je die ook niet te compenseren of te herstellen. Dit is allemaal het gevolg van
een slecht verdrag dat het kabinet-Balkenende heeft afgesloten met België. Dit verdrag was zeer gunstig voor de
Antwerpse havenbaronnen, maar ongunstig voor Nederland. Nederland moet uitdiepen en Nederland moet ook
nog eens natuur compenseren door in eigen land een polder
onder water te zetten. En waarom? Dat gebeurt alleen maar
om ervoor te zorgen dat de allergrootste schepen de haven
van Antwerpen, 70 km landinwaarts, kunnen bereiken. Een
veel beter idee is om de Noordwest-Europese havens te
laten samenwerken, waarbij er gestreefd wordt naar een
taakverdeling tussen de havens. Grotere schepen kunnen
dan naar Rotterdam, kleinere naar Antwerpen. De Noordwest-Europese havens stevenen sowieso hard af op overcapaciteit. Hoe wordt aan dat probleem het hoofd geboden?
Heeft de staatssecretaris begrip voor het feit dat het onder
water zetten van de grond nog steeds gevoelig ligt in Zeeland? Erkent zij dat uitdiepen extra veiligheidsrisico's met
zich meebrengt? Wat is de reactie van de staatssecretaris
op het onderzoek van de twee ingenieursbureaus, waarin
wordt gesteld dat de gewenste natuur in de Hedwigepolder

28 januari 2015
TK 47

47-4-1

niet zal ontstaan, omdat de polder niet circa 1 cm maar per
jaar wel 5 tot 10 cm zal opslibben? Inmiddels is er een SPmotie aangenomen, waarin wordt gevraagd om niet meer
verder uit te diepen. Hoe diep is er nu feitelijk uitgebaggerd?
Is er dieper gebaggerd dan in het verdrag was afgesproken?

De voorzitter:
Nee, mensen op de publieke tribune, u mag echt niet, op
welke wijze dan ook, uw goedkeuring of afkeuring van
debatten laten blijken.
Nee, dansen mag ook niet, mijnheer Graus.

Het is opvallend dat juist de VVD en het CDA de hoofdschuldigen zijn, die de Hedwigepolder onder water zetten. Deze
partijen beweren immers dat zij opkomen voor de boeren.
Waar blijven zij nu?
De voorzitter:
Daar staat de heer Geurts al bij de interruptiemicrofoon.
De heer Geurts (CDA):
Ik vraag me toch even af of de heer Van Bommel van de
SP-fractie geen fout maakt. Hij noemde het CDA en de VVD
in andere volgorde. Volgens mij is het een PvdA/VVD-kabinet dat de Hedwigepolder onder water zet. Daar maakt het
CDA geen onderdeel van uit. Ik neem dus aan dat de heer
Van Bommel deze woorden terugneemt.
De heer Van Bommel (SP):
Ik heb volgens mij heel duidelijk verwezen naar het verdrag
dat eerder gesloten is, waarbij het CDA wel degelijk een rol
heeft gespeeld. De geschiedenis alleen maar bekijken door
de bril van de oppositie, de rol die het CDA nu vervult, is
wel al te gemakkelijk.
De heer Geurts (CDA):
Ik vind dit antwoord gemakkelijk. De heer Van Bommel weet
ook dat onder het kabinet-Rutte I inspanningen zijn
gepleegd om een ander model voor de Hedwigepolder
vorm te geven. Daarbij was er geen sprake van dat de hele
Hedwigepolder onder water zou worden gezet.
De heer Van Bommel (SP):
Wij kennen de geschiedenis allemaal. Daarin heeft het CDA
wel degelijk een rol gespeeld. Dat is de rol die ik hier wens
te benadrukken. Het CDA zegt op dit terrein, net als op
sommige andere terreinen, voortdurend dat het de partij
is die voor de boeren opkomt. Hier geldt: nu even niet.
Het Scheldeverdrag was een historische vergissing. Wat
ons betreft, gaan Nederland en België opnieuw onderhandelen om te komen tot een structurele oplossing die wordt
gedragen door Nederland, België en Zeeland. Geen polders
onder water, geen verdieping; wat ons betreft zijn buitendijkse oplossingen voor natuurherstel en natuurontwikkeling
de inzet bij een dergelijk gesprek. Niet alle alternatieven
zijn serieus onderzocht en voorgelegd. De SP wil inzetten
op buitendijkse natuurontwikkeling zoals dat ontstaat bij
strekdammen. Waarom wordt de experimentele optie van
zandsuppletie en de experimentele optie van het geheel of
gedeeltelijk opvullen van de geul bij de hoofdplaat voor
500 hectare hoogwaardige natuur niet onderzocht? De SP
blijft tegen het ontpolderen van de Hedwigepolder en wil
inzetten op alternatieven. Laat het Verdronken Land van
Saeftinghe niet opnieuw verdrinken! Dat is mijn oproep.

Het woord is aan de heer Geurts.

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter. De geschiedenis rond de Hedwigepolder kent
een bewogen verloop en dan druk ik mij voorzichtig uit. In
ruim zes jaar werden zo'n twaalf Kamerdebatten gevoerd
over de Hedwigepolder. Dat waren debatten met wisselend
verloop en wisselende conclusies. De ene keer zou de polder
in zijn geheel onder water komen te staan en de andere
keer zou hij droog blijven. Landelijk groeide de Hedwigepolder uit tot een symbool van verzet tegen doorgeschoten
natuurbeleid, waarin het realiseren van ecologische doelstellingen steeds meer ten koste gaat van de natuurbeleving
van mensen die in deze gebieden wonen en werken.
Nederlanders houden van onze polders en van ons cultuurlandschap. Het behoud van de Hedwigepolder en het
voorkomen van gedwongen ontpoldering is voor het CDA
altijd het uitgangspunt geweest. In mijn maidenspeech zei
ik dat het braak laten liggen of onder water zetten van
landbouwgrond absurd is. De wereldbevolking groeit en
de Nederlandse boer heeft de kennis en kunde om bij te
dragen aan voldoende voedselproductie in de wereld. Het
CDA vindt dat wij daar trots op mogen zijn. Het onder water
zetten van kostbare landbouwgrond voor moddernatuur
blijft voor het CDA onverteerbaar. Natuur en mens moeten
samen door een deur. Dat is goed voor het draagvlak voor
de natuur en voor de omgeving van de mens.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik ben blij dat ik het aloude CDA-geluid opnieuw uit de
mond van de heer Geurts hoor. Ik zeg dat zonder enig
cynisme. Ik heb nog even teruggekeken naar het moment
dat de heer Atsma het overnam van de heer Koppejan. Toen
hoorden wij dezelfde teksten: geen gedwongen ontpoldering. Tegelijkertijd stemt het CDA in met een verdrag waarin
dit wel was opgenomen. Wij kunnen hier lang over
nakaarten, wij kennen de geschiedenis. Is de CDA-lijn die
de heer Geurts hier neerzet — ik waardeer deze zeer —
gegarandeerd de toekomstige lijn van het CDA? Ook als
het CDA mogelijk op een post komt te zitten waar dit probleem echt kan worden voorkomen?
De heer Geurts (CDA):
Het zit in de genen van CDA'ers om de tekst die ik net uitsprak, dat wij tegen de gedwongen ontpoldering zijn, na te
streven. Dit is altijd het uitgangspunt geweest van CDA'ers.
Wij hebben een heel aantal jaren in dit land regeringsverantwoordelijkheid genomen. Je hebt dan met een coalitie
te maken. Onze inzet is altijd geweest wat ik heb aangegeven. De SGP zit nu in een gedoogrol. Dit was in Rutte I ook
het geval en toen kwam er ook een plan voorbij. Misschien
kan de heer Dijkgraaf binnen deze gedoogrol de ontpoldering nog tegenhouden.

Applaus op de publieke tribune

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

28 januari 2015
TK 47

47-4-2

De voorzitter:
Mijnheer Dijkgraaf, tot slot.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Zeer vakkundig zoals de heer Geurts dat doet. Zo ken ik
hem ook. Hij draait de ballen om. Het gaat mij nu even om
de rol van het CDA. Straks sta ik daar en dan zie ik de
interruptie over de rol van de SGP wel tegemoet. Het was
een cruciaal moment dat het Scheldeverdrag hier voorbijkwam. Er lag een amendement-Van der Staaij waarin werd
voorgesteld om de vrijwilligheid vast te leggen. Dit amendement heeft het niet gehaald, onder andere omdat het
CDA tegenstemde om voor zijn moverende redenen. Als
wij een nieuwe kabinetsformatie zouden hebben, is dan
gegarandeerd dat deze lijn ook in de bestuurlijke rol overeind blijft? Gaat het CDA er dan voor zorgen dat de ontpoldering daadwerkelijk niet doorgaat of wordt er dan gezegd
dat er bestuurlijke verantwoordelijkheid wordt genomen?
In dat geval is het wél leveren in oppositietijd en niet leveren
in coalitietijd. Ik ken de heer Geurts niet zo, want ik ken hem
als een consistent man.
De heer Geurts (CDA):
Mijn vraag is dan: zal er ook geleverd worden in de
gedoogstatus? Als ik het mag meemaken dat ik betrokken
ben bij het opstellen van een regeerakkoord in een komend
kabinet, wil ik de Kamer toezeggen — dit zit in onze genen
en dat heb ik altijd uitgesproken, zelfs in mijn maidenspeech
— dat ik mij tot het uiterste zal inzetten om te organiseren
dat wij geen vruchtbare landbouwgrond meer zullen
omzetten in natuur. Als extraatje voor de heer Dijkgraaf:
kijk nog even naar de bijdragen die onze fractievoorzitter
Sybrand Buma een aantal maanden geleden heeft geleverd.
Daarin heeft hij letterlijk hetzelfde gezegd als wat ik hier
mag zeggen.
De heer Graus (PVV):
Het is al second best als het om vruchtbare landbouwgrond
gaat. Al zou het om dorre grond gaan, die Belgen hebben
niks te zeggen over ons land. Het is onze grond en wij
bepalen of die onder water gaat of niet. Die instelling zou
de heer Geurts moeten hebben. Het gaat niet alleen maar
om vruchtbare landbouwgrond. We moeten gewoon geen
land meer onder water gaan zetten.
De heer Geurts (CDA):
Ik denk dat we het er in ieder geval over eens zijn dat we
geen vruchtbare grond onder water moeten zetten. Ik kan
op dit moment niet over elke centimeter in Nederland oordelen, maar ik denk dat de lijn die wij beiden hebben uitgesproken, u in uw bijdrage en ik in de mijne, al wel een lijn
is waarmee wij tot overeenstemming kunnen komen.
In de Hedwige, waar nu pachters moeten vertrekken en de
eigenaar zijn bezit moet afstaan, is dit niet het geval. Er zijn
sterke aanwijzingen dat de ontpoldering niet tot natuurherstel zal leiden en dat de mens er niets meer te zoeken heeft
vanwege riet en modder. Dat is niet waar wij met Nederland
naartoe zouden moeten. Zou de staatssecretaris hier eens
op willen reflecteren?

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

Het regeerakkoord van dit PvdA/VVD-kabinet zegt: "Alle
alternatieven voor natuurcompensatie rond de verdieping
van de Westerschelde zijn zorgvuldig gewogen op kosten
en effecten. Op grond daarvan besluiten we de volledige
ontpoldering van de Hedwige ter spoedig mogelijk te hand
te nemen." Waarom, zo vraag ik de staatssecretaris, is niet
gekozen voor het compromisvoorstel dat onder Rutte I tot
stand kwam? Ook dit compromisvoorstel deed het CDA
pijn, zo zeg ik tegen de medeleden, maar hierbij werd de
Hedwige voor het grootste deel behouden. Dat was winst
ten opzichte van de plannen die het huidige kabinet van
PvdA en VVD aan het uitvoeren is. Die zetten gewoon de
gehele polder onder water. Ik druk iedereen op het hart:
laten we dit voortaan voorkomen. Natuur en mens moeten
niet tegenover elkaar staan, zoals in Zeeland het geval is.
Ik sluit af met de woorden: in Nederland moeten we niet
verder gaan met het omzetten van vruchtbare landbouwgrond in natuur.

De heer Rudmer Heerema (VVD):
Voorzitter. Laat ik eerst constateren dat de huidige systematiek van dertigledendebatten niet werkt. Volgens mij was
dit het eerste debat in mijn portefeuille dat werd aangevraagd. Dat moet ergens in het derde kwartaal van 2013
zijn geweest. De VVD heeft de aanvraag voor dit debat toen
niet gesteund, maar ik vind het zuur voor de aanvrager dat
wij het debat pas nu voeren en ik vind het onlogisch dat dit
debat plaatsvindt terwijl de beslissingen genomen zijn.
Daarmee wordt ten onrechte de indruk gewekt dat het
besluit nog niet is gevallen.
Dan via u een aantal vragen aan de staatssecretaris.
De heer Graus (PVV):
Ik grijp even in, want het klopt niet wat de heer Heerema
zegt. Wij hebben hier de macht en de kracht. Wij hebben
als Tweede Kamerleden het hoogste ambt in Nederland. Ik
wil zo dadelijk vragen, desnoods in een motie, om geen
onomkeerbare stappen te zetten zolang de bezwaarprocedure loopt die nu is ingesteld door de eigenaar van de
Hertogin Hedwigepolder.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
De Raad van State heeft de beroepen ongegrond verklaard.
Wij hebben daarmee het idee dat de stappen niet meer
ongedaan kunnen worden gemaakt. Als de staatssecretaris
daarover iets anders zegt en als er ruimte zou zijn, dan
moeten wij daar volgens mij over nadenken. Maar voor
zover ik het kan zien, zijn die stappen niet meer mogelijk.
Ik hoor het graag van de staatssecretaris.
De heer Graus (PVV):
Dat is wel het geval, want de eigenaar kan nog altijd naar
het Europese Hof gaan en dat zal ook gebeuren. Wij zullen
afwachten wat de staatssecretaris hierover gaat zeggen,
maar mogelijk kunt u zo dadelijk wel mijn motie steunen.
Als wij daarmee een meerderheid halen, zal de staatssecretaris dit mogelijk moeten gaan doen. Dan hebben wij in
ieder geval weer wat tijd gewonnen.

28 januari 2015
TK 47

47-4-3

De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik was bezig met een aantal vragen aan de staatssecretaris.
Wil zij bevestigen dat de middelen die nu beschikbaar zijn
ook het maximale is wat zal worden uitgegeven, dus inclusief het afgraven van giftig slib, zoals reeds door de
staatssecretaris is toegezegd in het AO Natura 2000 inclusief
Westerschelde van 19 september 2013? Kan de staatssecretaris dan ook aangeven wat de kosten per afgraafbeurt van
giftig slib zijn?
Tevens heb ik een vraag aan de staatssecretaris over de
verpachte gronden in Zeeuws-Vlaanderen. In totaal 200
hectare grond in Oost-Zeeuws-Vlaanderen — alle grond
van de Dienst Landelijk Gebied aan de oostkant van het
Kanaal van Gent en Terneuzen — zou gereserveerd zijn
voor de Belgische pachters van de Hedwigepolder. Deze
Belgische pachters zouden dan meer dan twintig kilometer
over de grens Nederlandse landbouwgrond kunnen pachten. Deze gronden werden altijd door de boeren uit OostZeeuws-Vlaanderen gepacht. Het is voor ons onduidelijk
wie dit heeft toegezegd. Kan de staatssecretaris deze situatie
voor ons ophelderen?
Dit is niet ons favoriete dossier. Ontpolderen van landbouwgrond is verschrikkelijk als wij dat vanwege internationale
afspraken moeten doen. Dit is dan ook de laatste keer dat
dit gebeurt, wat ons betreft.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Een mooie tekst. De heer Heerema vindt het verschrikkelijk
dat dit gebeurt. Hij zegt dat dit moet vanwege internationale
verdragen. Het amendement van de heer Van der Staaij, er
werd zo-even al aan gerefereerd, is niet voor niets ingediend. Daarin werd gezegd, conform de lijn die de heer
Geurts al aangaf, dat het alleen vrijwillig en niet verplicht
zou gebeuren. Dat kon ook in het kader van internationale
verdragen. De VVD- heeft dat amendement gesteund. Nog
bedankt …
De voorzitter:
De vraag is?
De heer Dijkgraaf (SGP):
Waarom dan deze draai? Nu zegt de VVD: het moet maar.
Destijds zei de VVD: het moet helemaal niet, alleen als het
vrijwillig is.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
De ruimte die wij zien na het hele dossier bestudeerd te
hebben, is minder groot dan wij hadden gehoopt. Wij zijn
altijd tegen dit absurde verdrag geweest. Als wij vandaag
over dat verdrag hadden moeten stemmen, hadden wij
tegengestemd. Niet alle partijen in deze Kamer hebben dat
toen gedaan. Hadden zij dat toen maar gedaan, want dan
hadden wij een andere situatie gehad. Op een gegeven
moment echter moet je een besluit nemen. De lijn die in
het regeerakkoord is afgesproken, is de lijn die de VVD nu
volgt.

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

De heer Dijkgraaf (SGP):
Politiek kan ik dat duiden. Er is een regeerakkoord en dat
punt staat erin. Inhoudelijk kan er toch een andere afweging
gemaakt worden. Inhoudelijk is er nog steeds een mogelijkheid om andere dingen te doen. Ook de heer Van Bommel
merkte dat al op. Ik wijs op de buitendijkse maatregelen,
waarover ik zo meteen in mijn bijdrage iets zal zeggen. Dat
zijn zaken die ook binnen de gemaakte afspraken mogelijk
zijn. De VVD kiest hier voor de politieke lijn. Op zich is dat
begrijpelijk, maar inhoudelijk neemt zij nu een ander
standpunt in dan in het verleden. Dat is jammer.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik wil daar graag op reageren. Het klopt inderdaad: onze
politieke duiding is volgens mij heel helder. Het mag ook
duidelijk zijn dat het van binnen anders voelt. Dat voelt de
heer Dijkgraaf als lid van deze Kamer heel goed aan.
De heer Geurts (CDA):
Terecht vraagt de heer Dijkgraaf hier aandacht voor. Ik wil
de heer Heerma een verhelderende vraag stellen. In het
regeerakkoord staat dat zorgvuldig gewogen is op kosten
en effecten. Is ook de heer Heerema die mening toegedaan?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Er is heel veel gewogen en er is veel gekeken naar de kosten. Als alles is afgewogen en meegenomen in het totaalplaatje, dus bijvoorbeeld ook het afgraven van slib — overigens hebben wij daar nog een vraag over — dan zou je
kunnen zeggen dat het totaal goed afgewogen is en bekeken
is op kosten. Het antwoord op de vraag van de heer Geurts
is dus ja.
De heer Geurts (CDA):
25 hectare beschermd natuurgebied wordt onder water
gezet. De heer Graus refereerde er ook al aan. Ik heb de
bomen niet geteld, maar ik heb een aantal keren in dit
mooie gebied mogen bivakkeren. 6.000 bomen worden
gekapt om in dat gebied moddernatuur te creëren. De VVD
kan toch niet een dergelijke draai maken ten opzichte van
het standpunt dat zij ten tijde van Rutte I innam? Ik doe een
indringende oproep aan de VVD-fractie. Als ik zie wat de
PvdA-fractie in dit kabinet allemaal voor elkaar krijgt, dan
vraag ik mij af: kan de VVD-fractie er niet een keer voor
zorgen dat ook zij iets voor elkaar krijgt?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik vind die grote woorden van de heer Geurts niet echt op
zijn plaats, vooral omdat het zijn partij was die het verdrag
aan de voorkant heeft gesteund. Ik had van iedereen in de
Kamer die vraag kunnen hebben, maar niet van het CDA,
want als die partij verantwoordelijkheid had genomen bij
het vaststellen van het verdrag, hadden wij hier een heel
andere situatie gehad. Dat is echter niet het antwoord op
de vraag.
Wat werd gezegd over die 6.000 bomen, is waar. Dat is
jammer. Ik heb ze ook niet allemaal geteld. Met alles wat
ik in mij heb, zou ik het heel graag anders hebben gezien.
Het verdrag ligt er. Daar zouden wij nu tegen hebben

28 januari 2015
TK 47

47-4-4

gestemd, maar dat kunnen wij nu niet meer doen. Dat is te
danken aan andere partijen in deze Kamer.
De voorzitter:
Gaat u verder, mijnheer Heerema.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik was klaar.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Mevrouw de voorzitter. De Hedwigepolder is een schitterend
gebied. Boeren oogsten daar jaarlijks een eerlijke boterham.
Daarnaast is het een prachtig natuurgebied. Maar liefst
achttien vogelsoorten die op de Rode Lijst staan, vliegen
er rond. Zo'n gebied zet je toch niet onder water?
We hebben er net al over gedebatteerd: het is een historische fout geweest dat een Kamermeerderheid zich het
Scheldeverdrag in heeft laten rommelen. Ontpoldering is
ook niet nodig. Als je de Hedwigepolder onder water zet,
creëer je een zogenaamd laagdynamisch intergetijdengebied. Dat is alleen logisch als dat gebied ook achteruit zou
gaan. De heer Graus en volgens mij ook de heer Van Bommel hebben daar al het nodige over gezegd.
Ik betwist hier de cijfers. Ik betwist de veronderstelde verslechtering van het areaal laagdynamisch intergetijdengebied. Uit de naar de Kamer gestuurde ecotopenkaarten
vanaf 1996 blijkt dat er helemaal geen sprake is van een
negatieve trend. De trend is eerder positief. De cijfers wijzen
het uit. De groene lijn, het laagdynamisch intergetijdengebied, stijgt gewoon. Dat blijkt uit de cijfers. Wij verzinnen
het niet. ARCADIS heeft vorig jaar goed gekeken naar de
cijfers en heeft de conclusie getrokken dat er een toename
is van laagdynamisch intergetijdengebied. Deze keiharde
analyse laat zien dat er geen sprake is van een negatieve
trend maar van een positieve trend, en dat het systeem
blijkbaar een nieuw evenwicht heeft gevonden. Hoe kan de
staatssecretaris blijven beweren dat er sprake is van een
verslechtering? Graag wil ik duidelijkheid.
Ook is ontpoldering geen structurele oplossing. Het is al
gezegd: het slibt dicht, want het ligt in een bocht van de
Schelde. We krijgen op termijn helemaal geen laagdynamisch intergetijdengebied. We moeten de boel weer gaan
afgraven. Gaat de regering dat dan inderdaad weer doen?
Mag dat wel van Natura 2000? Volgens mij mag dat niet.
Wie gaat dan de rekening betalen?
Het grote probleem is dat de regering de Westerschelde
van 60 jaar geleden als ideaalbeeld heeft gekozen. Als je
dat doet, kun je je afvragen hoeveel ontpolderingen hierna
nog nodig zijn om aan dat ideaalbeeld te voldoen. De SGP
wil als de wiedeweerga van dit hellende vlak af. Ik roep de
regering dan ook op om ontpolderingen links te laten liggen
en om in te zetten op buitendijkse maatregelen. De heer
Van Bommel sprak daar ook al goede woorden over. Dit is
een beter alternatief. Het is veel minder ingrijpend. De
boeren kunnen gewoon blijven boeren en het is beter voor
de natuur. De SGP wil dat de regering stopt met het ontpolderen van kostbare landbouwgrond en van de prachtige
natuurpolder de Hedwige.

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

De heer Leenders (PvdA):
Voorzitter. Dit dossier sleept al zo'n negen jaar. De heer
Geurts refereerde er net ook al aan. In 2006 werd het verdrag met Vlaanderen gesloten. Ik wil even tegen de heer
Geurts zeggen dat mevrouw Peijs, toenmalig commissaris
van de Koningin in Zeeland, het verdrag namens de provincie heeft ondertekend, en dat het uitdiepen van de Westerschelde noodzakelijk was, met de daarbij behorende
natuurcompensatie.
De laatste kabinetten hebben bij monde van minister Verburg en staatssecretaris Bleker verwoede pogingen gedaan
om alternatieven aan te dragen, maar die bleken na diverse
onderzoeken indertijd niet te volstaan, gelet op de noodzakelijke natuurcompensatie. In 2012 concludeerde ook de
Europese Commissie dat met de alternatieven niet werd
voldaan aan de opgave. Zij wees Nederland er bovendien
op dat het in gebreke is. De compensatie had immers al in
2006 gerealiseerd moeten zijn. In januari is door onze
staatssecretaris een inpassingsplan vastgesteld. In april
2016 kan de eventuele onteigeningsprocedure afgerond
zijn en daarna start de herinrichting. In 2019 kan de
Hedwigepolder onder water staan en dan kan de waardevolle getijdennatuur in de Westerschelde zich ontwikkelen.
Het gebied wordt aangemerkt als Natura 2000-gebied,
waarmee het wordt beschermd tegen activiteiten die de
natuurwaarden aantasten. Na jaren van zwalkend beleid
en grote onzekerheid — ik herhaal dat even: grote onzekerheid — voor de omwonenden en de natuur, heeft het kabinet eindelijk de knoop doorgehakt en besloten dat de
Hedwigepolder wordt ontpolderd. Het gebied zal worden
ingericht als natuur en daarbij hoort natuurlijk ook de
nodige natuurbescherming. We hebben nog wel een vraag.
Hoe gaat de staatssecretaris om met de nog niet-gerealiseerde 300 hectare natuurcompensatie die elders in Zeeland
nog gevonden moet worden?
Dan heb ik nog een laatste opmerking over de betrokkenheid van burgers; we nemen die immers uitermate serieus.
Er zijn veel klachten over die betrokkenheid. Mochten er in
de toekomst dingen in de Westerschelde of elders gebeuren
waarvoor compensatie nodig is, dan willen we dat de
bevolking in een vroeg stadium serieus wordt betrokken.
De voorzitter:
Op de sprekerslijst staat mevrouw Ouwehand namens de
Partij voor de Dieren. Helaas kan zij op dit moment niet hier
aanwezig zijn, omdat zij ook aan een ander debat moet
deelnemen.
Daarmee zijn we aan het einde gekomen aan de eerste termijn van de Kamer. Ik stel vast dat de staatssecretaris direct
kan antwoorden.

Staatssecretaris Dijksma:
Voorzitter. Dit is een dossier dat al heel lang in de Kamer
wordt besproken. Vanuit verschillende partijen, met verschillende verantwoordelijkheden, zijn soms ook verschillende
standpunten ingenomen. Dat bleek ook wel tijdens het
debat. Het is van belang om te begrijpen — en ik doe dat
zeker — dat dit een gevoelig besluit is voor de Zeeuwen
die, ook gezien hun geschiedenis, al jarenlang een bepaalde

28 januari 2015
TK 47

47-4-5

relatie met het water hebben. Tegen die achtergrond is het
van belang dat er nu duidelijkheid in dit dossier is gekomen.
Op 12 november 2014 heeft de Raad van State alle beroepen
ongegrond verklaard. Daarmee is het rijksinpassingsplan
definitief en is er duidelijkheid over de toekomst van de
polder. Ik heb de Kamer daarover in mijn brief op 18
november jl. ook geïnformeerd. Daarnaast is op 12
december 2014 het Koninklijk Besluit tot onteigening
gepubliceerd. Met dat besluit zijn de gronden in de Hedwigepolder aangewezen voor onteigening en kan de gerechtelijke fase van onteigening in gang worden gezet. Het
proces en de besluitvorming in het project verlopen volgens
de planning die we in december 2012 naar de Kamer hebben gestuurd. Het is een realistische planning. Dat betekent
dat de polder in 2019 natuurgebied zal zijn. De andere projecten van het Natuurprogramma Westerschelde zijn dan
al gereed. Ik heb er vertrouwen in dat we dit zullen halen
en dat we de natuurdoelen zullen realiseren.
Ondertussen hebben we uiteraard ook te maken met mensen die in de polder hun bestaan hebben, bijvoorbeeld met
de pachters. Ik hecht eraan voor hen een passende oplossing te vinden en voor een aantal van hen is dat ook al
gelukt. Zij mogen immers niet de dupe worden van de
veranderingen in de Hedwigepolder. De streek krijgt er een
natuurgebied bij, met mogelijkheden voor recreatief
medegebruik, en daarmee is er ook ruimte gekomen voor
investeringen in enkele regionale projecten. De gemeente
Hulst kan daartoe met voorstellen komen. De heer Leenders
zei het belangrijk te vinden dat de mensen uit de regio ook
worden betrokken. Het was wel opvallend om te zien dat,
hoewel er al jarenlang over de Hedwigepolder is gesproken,
ik de eerste bewindspersoon was die daadwerkelijk in het
gemeentehuis van Hulst het gesprek met de gemeenteraad
is aangegaan.
Zeker als het gaat om natuurherstel ontstaan er soms
moeilijke discussies. Ik denk dat het dan inderdaad van
belang is om zowel vanuit het kabinet als vanuit de politiek
betrokkenheid te tonen. Dat betekent niet altijd dat je het
met mensen eens zult zijn. Maar je moet ook het lef hebben
om naar mensen toe te gaan en ze uit te leggen waarom je
bijvoorbeeld een andere beslissing neemt. Dat heb ik
gedaan. Ik heb met de mensen in Zeeland gesproken. Ik
heb hun uitgelegd wat wij in het regeerakkoord hebben
afgesproken. Er zijn alternatieven gewogen. Die waren soms
ook veel duurder. Uiteindelijk hebben de onderhandelende
partijen binnen dit kabinet een besluit genomen. Zij hebben
een regeerakkoord gesloten en daar staat een voorstel in.
Ik ben gehouden om dat voorstel uit te voeren en dat doe
ik.
De samenwerking met partijen in de streek is goed. De
provincie Zeeland wil ik hier in het bijzonder noemen. Die
verricht goed werk in de uitvoering en de voorbereiding
van de besluitvorming. Ook de samenwerking met Vlaanderen en de contacten met de Europese Commissie zijn
inmiddels goed. Dat laatste was overigens hard nodig, want
ik mag wel vaststellen — bij mijn aantreden zag ik dat ook
— dat op dit dossier de contacten met de Europese Commissie nu niet bepaald goed waren.
Ik denk dus dat het belangrijk is dat wij die duidelijkheid
bieden. Ik hecht ook aan zorgvuldigheid.

De heer Leenders (PvdA):
Even voor alle duidelijkheid: mijn opmerking had betrekking
op een periode van negen jaar en niet specifiek op de periode van de staatssecretaris. Mijn opmerking was meer
toekomstgericht als signaal bedoeld.
Staatssecretaris Dijksma:
Zeker, ik heb het ook niet persoonlijk opgevat. Ik wilde juist
uw woorden onderstrepen. Ik ben het daarmee eens en aan
de hand van het voorbeeld wilde ik laten zien hoe het ook
kan.
De heer Graus heeft gevraagd naar een dekking van de
kosten van het baggeren. Er is geen noodzaak tot baggeren,
want er ontstaat een zogenaamd natuurlijk systeem van
erosie en sedimentatie.
De heer Heerema heeft gevraagd hoe het zit met de kosten
van het afgraven van giftig slib. De kosten van het afgraven
van slib zijn meegenomen in het projectbudget. Dit betreft
de kosten van het graven van het geulenstelsel. Ik kan de
Kamer nu geen informatie leveren per afgraving, want die
is erg gedetailleerd. Maar het is altijd mogelijk om dit
schriftelijk te doen als de heer Heerema dat heel graag zou
willen.
De heer van Bommel heeft gevraagd naar de opslibbing
van de Hedwigepolder. Die is noodzakelijk voor het behalen
van de natuurdoelen.
Ik zie nu de heer Dijkgraaf al naar de interruptiemicrofoon
lopen. Hij zegt: ik ben het met van alles niet eens. Maar al
die zaken waarmee hij het niet eens is, hebben natuurlijk
allemaal hun plek gehad in de beroepsprocedure. De Raad
van State heeft dat ook allemaal gewogen en uiteindelijke
geoordeeld dat het rijksinpassingsplan kan doorgaan zoals
het is voorgesteld. Waarschijnlijk bent u het er over twee
of drie jaar nog steeds niet mee eens en dat siert u, zeg ik
tegen de heer Dijkgraaf. Ik heb echter het plan dat er ligt,
inclusief alle kritiek die daarop mogelijk is, voorgelegd aan
een onafhankelijke derde, en niet zomaar een derde: de
Raad van State. Die heeft geoordeeld en groen licht gegeven. Daar houd ik mij aan vast.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Die lijn snap ik en dat klopt ook gewoon. Maar het is een
juridische beoordeling, namelijk of het op deze manier
netjes is gegaan. Dat is iets anders dan de inhoudelijke
beoordeling of er inderdaad door de bocht in de Schelde
een opslibbing plaatsvindt die heel snel is, en er op een
gegeven moment weer afgravingen moeten plaatsvinden.
Alle technische rapporten zeggen toch ...
Applaus op de publieke tribune
De voorzitter:
Ik hoor weer applaus vanaf de publieke tribune. Dit was
echt de laatste keer dat er vanaf de publieke tribune wordt
geapplaudisseerd. Het mag echt niet. Het zou heel vervelend
zijn als u uit de zaal zou moeten worden verwijderd, zeg ik
tegen de betrokkenen op de publieke tribune.

Ik zou nu graag een aantal van de vragen die door de leden
zijn gesteld willen beantwoorden.

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

28 januari 2015
TK 47

47-4-6

De heer Dijkgraaf (SGP):
Daar ben ik het mee eens, voorzitter. Zo doen wij dat in dit
huis. Of er nu instemming is of geen instemming, wij voeren
hier gewoon het inhoudelijke debat.
Mijn punt is, dat er geen inhoudelijk rapport is waarin staat
dat er een natuurlijk evenwicht is op een laag modderniveau. De opslibbing gaat door en op een gegeven moment
moet dat weer worden afgegraven. Dan heb je niet alleen
een financieel probleem; verschillende leden vroegen
daarnaar, ook van de VVD. Dan krijg je opnieuw de vraag:
wie gaat dat betalen? Je hebt ook een inhoudelijk probleem
met Natura 2000, want dat mag waarschijnlijk helemaal
niet. Dan hebben we geen laagdynamisch intergetijdengebied, maar een rietschorrengebied; daar hebben we er al
zat van.
Staatssecretaris Dijksma:
Het debat hierover hebben de heer Dijkgraaf en ik natuurlijk
in verschillende algemene overleggen al met elkaar
gevoerd, ook naar aanleiding van de discussie die hij zelf
naar voren bracht over de zogenoemde ecotopenkaarten.
We kunnen vaststellen dat er een verschil van inzicht over
de prognoses bestaat tussen de heer Dijkgraaf en mijzelf,
en daarmee met mijn departement. Afhankelijk van de
periode van beoordeling is de trend voor de staat van
instandhouding in de Westerschelde negatief. Dat betekent
dat we een aantal stappen zetten. We hebben recentelijk
alle experts bij elkaar gezet om met elkaar het debat verdergaand te voeren. Ik zie dat de heer Dijkgraaf er zin in heeft
om dit debat nu te voeren als waren wij ecologen, maar
dat wil ik niet doen. Ik stel vast dat het plan van de Raad
van State groen licht heeft gekregen en daar houd ik mij
aan vast.
De voorzitter:
Voordat ik u het woord geef, mijnheer Dijkgraaf: ik wil echt
niet dat hier debatten dunnetjes worden overgedaan. Het
is een drieminutendebat en het loopt al helemaal uit de
hand. Ik doe een dringend beroep op u en via u ook op
anderen om vragen te stellen die niet eerder aan de orde
zijn geweest. Gaat dat lukken?
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ja, maar voorzitter, nu breekt een beetje mijn klomp. In
mijn bijdrage heb ik hierover vragen gesteld. Ik ben een
voorzitter gewend die erop toeziet dat het kabinet antwoorden op de vragen geeft. Ik vind dat de staatssecretaris daar
een poging toe doet, dus ik vind wel dat wij de discussie
inhoudelijk moeten kunnen voeren.
De voorzitter:
U moet uw vraag heel scherp en kort formuleren.
Staatssecretaris Dijksma:
Mag ik een procedurele opmerking maken? U ligt onderaan
het stapeltje vanwege de volgorde van sprekers, ook met
dit punt. Ik kom er nog op terug.

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

De voorzitter:
Ik stel voor dat u verdergaat.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Mijn reactie was niet bedoeld richting de staatssecretaris,
want ik ben van de staatssecretaris gewend dat zij altijd
antwoord geeft. Ik reageerde op uw interruptie dat we geen
vragen meer aan de orde mogen stellen.
De voorzitter:
U bent nog niet aan de beurt, mijnheer Dijkgraaf. De
staatssecretaris is net begonnen, dus ik geef het woord
weer aan de staatssecretaris.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik mag toch in tweede gelegenheid ...
De voorzitter:
Nee, de staatsecretaris gaat door met haar betoog.
Staatssecretaris Dijksma:
De heer Van Bommel vroeg naar de capaciteit van de
Noord-Europese havens. Ik wil hem verwijzen naar de
internationale afspraken die met België zijn gemaakt. Ik heb
verschillende malen verwezen naar het verdrag. Inderdaad,
de natuurontwikkeling is nodig om aan de Habitatrichtlijn
te voldoen. U hebt gevraagd of wij niet opnieuw kunnen
gaan onderhandelen met België, maar iedereen die het
dossier over meerdere jaren gevolgd heeft en weet dat de
Europese Commissie op een gegeven moment op ingrijpen
stond, weet dat alle alternatieven voldoende zijn onderzocht.
Die liggen nu dan ook niet voor. De Raad van State heeft
duidelijkheid gegeven en ik ga niet opnieuw onderhandelen
met de Belgen.
De heer Geurts heeft vastgesteld dat de Hedwigepolder
voor de streek niets zou opleveren; dat is althans zijn
opvatting. Er is ook voor de toekomst beoogd dat de mensen in de streek er een natuurgebied bij krijgen met mogelijkheden voor bijvoorbeeld recreatief medegebruik. De
gemeente Hulst kan 2,5 miljoen investeren in regionale
projecten en daarmee hopen wij dat de aantrekkelijkheid
van de regio voor recreatie en toerisme ook kan worden
vergroot. Ik hoop dat dit ook kansen biedt aan ondernemers.
De heer Geurts vroeg waarom we niet voor het idee hebben
gekozen dat eerder door zijn fractie naar voren is gebracht,
ik meen in een vorige kabinetsperiode. Hiervoor moet ik
weer verwijzen naar het begin van mijn verhaal. Het huidige
kabinet heeft een andere keuze gemaakt en alle alternatieven gewogen. Dit is ook in het regeerakkoord opgenomen.
Ik geef zo goed mogelijk uitvoering aan wat hierover in het
regeerakkoord is voorgesteld.
De heer Heerema vroeg of de stappen onomkeerbaar zijn.
Ja, het rijksinpassingsplan is door de uitspraak van de Raad
van State onherroepelijk. Door de heer Graus werd gezegd
dat de heer De Cloedt misschien nog wel naar het Europees
Hof gaat. Dat zou in elk geval geen opschortende werking
hebben. Dat is belangrijk voor dit dossier.

28 januari 2015
TK 47

47-4-7

De heer Graus (PVV):
Volgens mij is de Kamer aan zet. Ik ga dadelijk gewoon een
motie indienen waarin ik dat wel vraag aan de Kamer. Dan
kan zij zich daarover uitspreken. Als ik daarvoor steun krijg,
dan zal dat mogelijk wel een rol gaan spelen.
Staatssecretaris Dijksma:
Ik treed niet in de vraag welke moties de heer Graus gaat
indienen. Ik zal er wel een oordeel over geven. Ik zeg ook
dat het rijksinpassingsplan onherroepelijk is. Dat moet toch
ook voor de Kamer wel iets zijn om af te wegen. Wat wil
de Kamer daar dan mee? Ik reken daarbij natuurlijk ook op
de consistentie van eenieder in dit dossier.
De voorzitter:
Goed. U bent waarschijnlijk bijna bij de vragen van de heer
Dijkgraaf uitgekomen.
Staatssecretaris Dijksma:
Ik bén zelfs bij de vragen van de heer Dijkgraaf uitgekomen,
voorzitter. Hij sprak over de studie van ARCADIS. Hij vraagt
of het niet zo is dat de staat van instandhouding in de
Westerschelde zich eerder gunstig dan ongunstig zal ontwikkelen. Ik ben zojuist al begonnen met hem een antwoord
op die vraag te geven. Ik zei — dat heb ik hem ook al eerder
gezegd — dat dat afhankelijk is van de periode van beoordeling, maar dat de trend negatief is. Het is verder niet
duidelijk of de gesignaleerde positieve trend structureel is.
Er is ook een bandbreedte. De aanwezigheid van een
onzekerheidsmarge speelt in dit soort dossiers ook gewoon
mee. Los van het voorgaande is echter voor verbetering
van de natuurlijke toestand in de Westerschelde systeemherstel nodig. Dat betekent dat er meer ruimte voor de
estuariene dynamiek moet komen. De ontpoldering van de
Hedwigepolder, maar ook bijvoorbeeld de projecten Perkpolder en Waterdunen dragen daaraan bij. Uit de monitoring zal blijken hoe de habitattypen zich ontwikkelen en of
er bijvoorbeeld nog additionele beheermaatregelen nodig
zijn.
De heer Dijkgraaf heeft ook gevraagd hoe het nu zit met
het afgraven van het gebied. Mag dat? Het klopt dat er
bestaande schorren worden afgegraven. Dat is dus ook in
de beroepsprocedure voor de Raad van State aan de orde
geweest. Dat heeft niet geleid tot een aanpassing van het
besluit. Dat zal overigens in de toekomst niet gebeuren.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Laat ik gewoon even de eigen conclusie van ARCADIS
nemen. Daarin staat, in hoofdstuk 6, het volgende. De
onderling samenhangende trends en ontwikkelingen in de
opeenvolgende ecotopenkaarten zijn: 2. toename laagdynamische delen in de geulen. Ik snap de politieke afweging
die de staatssecretaris maakt. Daarvoor heb ik alle begrip.
Het is zoals het is; zaken worden in regeerakkoorden afgesproken. Ik probeer het echter ook inhoudelijk te begrijpen.
Wat zijn de feiten erachter? De staatssecretaris kan heel
veel beweren, maar zij beweert nu dat er een negatieve
trend zou kunnen zijn, afhankelijk van hoe je er in de tijd
naar kijkt. Misschien is er daarvoor een onderbouwing,
maar die heb ik tot nu toe niet gezien. Als die er is, dan zou

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

ik die onderbouwing graag ontvangen, om dit deel van het
betoog van de staatssecretaris te kunnen begrijpen.
Staatssecretaris Dijksma:
Dat ben ik nu niet helemaal met de heer Dijkgraaf eens. Hij
heeft hierover eerder echt al aardig wat schriftelijke antwoorden ontvangen. Die gingen over exact hetzelfde punt. Daarin
stond zelfs uitgelegd hoe de experts hierover nog met elkaar
in debat zijn geweest en hoe het rapport van ARCADIS door
ons wordt gewogen. Daarin stonden ook heel precieze
kaarten, met als het ware de hele rataplan erbij. Dat heeft
de heer Dijkgraaf dus allemaal gehad. Dat heeft allemaal
een rol gespeeld in de procedure bij de Raad van State. Ik
begrijp dat de Kamer elk punt graag helemaal tot in de
details met mij wil bespreken, maar ik wil hier toch wel
vaststellen dat de Kamer volgens mij al heel veel informatie
hierover heeft gekregen, ook alle informatie die ik heb.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dit is een van de essentiële dingen met betrekking tot de
Hedwigepolder, want dit is bedoeld ter compensatie van
een laagdynamisch intergetijdengebied. Dan is het dus
essentieel hoe het daarmee gaat. Maar goed, ik constateer
dat de staatssecretaris bij die bewering blijft. Ik zal nog eens
— we hebben dat al uitvoerig gedaan — in de dossiers
duiken om te bekijken of er een inhoudelijke onderbouwing
is. Ik heb die tot nu toe niet gezien, maar mogelijk hebben
wij iets over het hoofd gezien. Mogelijk leidt dat nog tot
nieuwe vragen, maar ik constateer dat de staatssecretaris
ons op dit moment geen nieuwe informatie kan bieden om
die stelling te onderbouwen.
Staatssecretaris Dijksma:
Dat klopt. Nogmaals: ook de Raad van State heeft dit punt
gewogen.
De heer Heerema vroeg of ik iets kan zeggen over het
pachten door Belgische mensen op Nederlands grondgebied. Ook met de Belgische pachters van Nederlandse grond
in de Hedwige worden door de DLG afspraken gemaakt. Ik
ken de details van die afspraken niet, maar als de heer
Heerema dat wil, kan ik de Kamer die details schriftelijk
doen toekomen.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Die informatie wil ik zeer graag schriftelijk toegestuurd
krijgen. Daarbij gaat het met name om de effecten voor de
Nederlandse boeren in dat gebied.
Staatssecretaris Dijksma:
Dat lijkt mij uitstekend.
De heer Leenders vroeg wat we doen met het deel van de
natuur dat nog gerealiseerd moet worden. Daar zijn
afspraken over gemaakt en die projecten zijn in uitvoering.
De voorzitter:
Ik constateer dat er behoefte is aan een tweede termijn. Er
geldt een spreektijd van een minuut. Dat is inclusief het
indienen van moties, mijnheer Van Bommel.

28 januari 2015
TK 47

47-4-8

De heer Graus (PVV):
Voorzitter. Ik dien de volgende moties in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie
De Kamer,

verzoekt de regering, tot behoud van een Zeeuwse trots,
de Hertogin Hedwigepolder en af te zien van ontpoldering,

gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.

verzoekt de regering, de sociaaleconomische gevolgen te
onderzoeken voor de bv Nederland en de haven van Rotterdam in het bijzonder, nu zijn grootste concurrent, de haven
van Antwerpen, kan uitbreiden over de rug van onze
Hedwigepolder,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Graus en Wilders.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 105 (30862).

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Motie

Zij krijgt nr. 102 (30862).

gehoord de beraadslaging,

Motie

verzoekt de regering, inzage te geven in de extra kosten die
gemoeid zijn met opslibbing en tevens ten koste waarvan
de benodigde financiële dekking zal plaatsvinden,

De Kamer,

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, te onderzoeken wat de gevolgen zijn
voor de gezondheid van de Zeeuwse bevolking, foeragerende dieren en natuur zodra de ondergelopen Hedwigepolder zal opslibben met vervuild slib uit de Schelde en de
haven van Antwerpen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 103 (30862).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, geen onomkeerbare stappen te zetten
zolang de bezwaarprocedure, ingesteld door de eigenaar
van de Hertogin Hedwigepolder, loopt,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 106 (30862).
De heer Graus (PVV):
Het lid Graus heeft gesproken.

De heer Van Bommel (SP):
Voorzitter. Met de uitspraak van de Raad van State en het
Koninklijk Besluit van vorig jaar zijn natuurlijk voldongen
feiten gecreëerd. Daar kunnen we niet aan voorbijgaan.
Toch is het jammer dat de staatssecretaris dit vraagstuk
ook in dit debat weer vooral juridisch en minder politiek
benadert. Het gaat de SP-fractie immers om de erkenning
dat het Scheldeverdrag, gelet op het Nederlandse belang
en op het Zeeuws belang, een historische vergissing is. De
politieke voorkeur moet zijn om niet te komen tot het onder
water zetten van polders, maar tot buitendijkse oplossingen,
daar waar die mogelijk zijn. Daar is hier niet voor gekozen.
Mijn fractie blijft dat betreuren. Van mijn kant komt er geen
motie, alleen maar emotie.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter. Ik heb één motie.

Zij krijgt nr. 104 (30862).
Motie

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

28 januari 2015
TK 47

47-4-9

siëren over de inhoud, ondanks het feit dat er politieke
beslissingen zijn genomen.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Nederlandse boer de kennis en kunde
heeft om bij te dragen aan voldoende voedselproductie in
de wereld;
verzoekt de regering, omzetten van vruchtbare landbouwgrond in zogenaamde nieuwe natuur tegen te gaan,

De voorzitter:
Ik schors de vergadering enkele minuten om de staatssecretaris de gelegenheid te geven om de moties te bekijken.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Geurts. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 107 (30862).
De heer Geurts (CDA):
Dan rest mij op dit moment nog één heel concrete vraag
aan de staatssecretaris. Bezit het kabinet stukken, waaruit
blijkt dat Vlaanderen een claim gaat leggen bij Nederland
als de Hedwige niet wordt ontpolderd. Zo ja, kunnen die
dan beschikbaar worden gesteld aan de Kamer?

De heer Dijkgraaf (SGP):
Mevrouw de voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de
antwoorden in dit nieuwe debat.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het ARCADIS-rapport laat zien dat geen
sprake is van verslechtering van de estuariene natuur in de
Westerschelde;
verzoekt de regering, haar beeld van de huidige en toekomstige estuariene natuur in de Westerschelde bij te stellen
en dienovereenkomstig te handelen, onder meer door in
te zetten op buitendijkse maatregelen in plaats van ontpolderingen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Dijkgraaf. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 108 (30862).
De heer Dijkgraaf (SGP):
Al vele jaren wordt er gediscussieerd over dit onderwerp.
De staatssecretaris heeft gelijk: we hebben vele overleggen
achter de rug. Ik moet nog maar zien of dit het laatste debat
is geweest. Ik denk dat we nog wel het nodige voor de boeg
hebben, ook gezien het feit dat er nog steeds nieuwe feiten
op tafel komen. Ik denk dat het goed is om te blijven discus-

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

Staatssecretaris Dijksma:
Voorzitter. De motie op stuk nr. 102 van de heer Graus,
waarin de regering wordt verzocht de sociaal-economische
gevolgen te onderzoeken, moet ik ontraden, niet alleen
vanwege de wijze waarop de motie is geformuleerd, maar
ook omdat ik niet de capaciteit heb om dit op deze manier
te doen, nog los van het feit dat ik niet verwacht dat dit zich
zo gaat voordoen.
De voorzitter:
Eén vraag over uw motie.
De heer Graus (PVV):
Jazeker, per motie zal ik maximaal één vraag stellen. Erkent
de staatssecretaris wel dat het sociaal-economische gevolgen zal hebben? De deskundigen ter zake zeggen namelijk
dat dit wel het geval zal zijn.
Staatssecretaris Dijksma:
Dat is echt heel lastig voorspelbaar, want zoals ik zo-even
in mijn bijdrage heb aangegeven, zullen er nieuwe mogelijkheden voor ondernemers ontstaan, ook wanneer je bijvoorbeeld recreatie toestaat. We hebben 2,5 miljoen voor
de gemeente Hulst in projecten beschikbaar gesteld. Dus
dat kan ook weer een nieuwe kans zijn voor ondernemers.
Nogmaals, ik ben niet van plan en ik heb ook de capaciteit
niet om te doen wat de heer Graus vraagt. Dus ontraad ik
de motie.
Ook ontraad ik de motie op stuk nr. 103 van de heer Graus.
Hetgeen daarin wordt gevraagd, is al onderzocht in de
milieueffectrapportage en is ook onderdeel van de
beroepsprocedure geweest. Ik wil niet nog meer doen dan
we nu al gedaan hebben. Dus ontraden.
De heer Graus (PVV):
Ik heb het over de gezondheid van de Zeeuwse bevolking.
Op het moment dat die onderzoeken werden gedaan, was
niet bekend hoeveel vervuild slib er zou opslibben. Dus
vandaar dat ik vraag om dat te onderzoeken. Het gaat om
de gezondheid van mensen.
Staatssecretaris Dijksma:
Dat weet ik, maar daar gaan we ook heel zorgvuldig mee
om. Nogmaals, in de Milieueffectrapportage hebben dit
soort zaken gewoon hun plek gekregen.
Dan kom ik op de motie op stuk nr. 104 van de heer Graus,
waarin mij eigenlijk gevraagd wordt om af te wijken van

28 januari 2015
TK 47

47-4-10

het regeerakkoord en om geen onomkeerbare stappen te
zetten zolang de bezwaarprocedure loopt. De procedures
in Nederland zijn al doorlopen en de uitspraak is gedaan.
Daarmee is het rijksinpassingsplan onherroepelijk. Ik ben
dan ook niet van plan te gaan doen wat deze motie vraagt.
Ik wil die dan ook echt ontraden.
De heer Graus (PVV):
Dan zal de Kamer zich moeten uitspreken over deze motie
en dan kunnen de Zeeuwen ook meteen beslissen op wie
ze straks moeten stemmen bij de verkiezingen voor de
Provinciale Staten.
Staatssecretaris Dijksma:
Daar ga ik niet over. Overigens moet ik vaststellen, wat
overigens volgens mij niet geldt voor de heer Graus, dat
dezen en genen ook nog wel wat wisselende posities hebben ingenomen. Dus het is altijd verwarrend.
De motie op stuk nr. 105 van de heer Graus, waarin de
regering wordt verzocht om af te zien van ontpoldering,
moet ik ontraden. Ik neem aan dat de heer Graus dat
begrijpt, gezien het standpunt dat ik hier verdedig.
De motie op stuk nr. 106 van de heer Graus, waarin de
regering wordt verzocht de kosten in beeld te brengen,
moet ik eveneens ontraden, aangezien er op dit moment
geen extra kosten zijn voorzien.
De heer Graus (PVV):
Er zijn toch wel ingenieursbureaus — dat zijn niet de eerste
de beste, dat zijn echt zware jongens — die zeggen dat het
wel zo is. Daarom vraag ik ook om inzage te geven in die
kosten, uitgaande van wat die ter zake deskundige mensen
zeggen. Dat kunnen we niet zomaar negeren. Dat zijn echt
ingenieurs die verstand van zaken hebben.
Staatssecretaris Dijksma:
Ik weet niet zeker of deze ingenieurs met de kwalificatie
"zware jongens" heel blij zijn.

Staatssecretaris Dijksma:
Ik snap het, maar hij was te mooi om te laten lopen.
Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 107. Het zit niet mee
vandaag, want ook deze motie ontraad ik. Ik vind dat er
altijd een zorgvuldige afweging moet plaatsvinden en dat
er geen uitspraak mag zijn zonder afweging van belangen.
Ik begrijp heel goed dat dit heel gevoelig ligt en ik denk dat
het belangrijk is om dit per geval te beoordelen. Deze motie
moet ik toch echt ontraden.
Ook de laatste motie, op stuk nr. 108, moet ik ontraden. In
het debat met de heer Dijkgraaf zijn over en weer argumenten gewisseld, maar ik blijf bij mijn positie. Het besluit is
genomen en ik zal dat, als de Kamer het blijft steunen, ook
doorzetten.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik zou natuurlijk verbaasd zijn als de staatssecretaris deze
motie opeens aan het oordeel van de Kamer zou laten. Dat
zou niet helemaal consistent zijn. Voor toekomstige debatten, over andere natuur en dergelijke, is het wel van belang
hoe de beoordeling plaatsvindt en of er een negatieve,
positieve of normale trend is. Dit vraag ik even los van de
Hedwige. Wij hebben nog even in de stukken gekeken. Wij
hebben wel een rapport gezien dat vorig jaar naar de
Europese Commissie is gegaan naar aanleiding van artikel
17 van de Habitatrichtlijn. Daar staat die stelling ook in.
Daar hebben wij echter geen onderbouwing van. Zou de
staatssecretaris kunnen nagaan of die onderbouwing er is?
Misschien hebben we die gemist. Dan volstaat een simpel
regeltje: kijk in dat stuk. Zouden wij anders de onderbouwing kunnen krijgen?
Staatssecretaris Dijksma:
Daar moet ik even naar kijken. Dat kan ik nu niet uit mijn
mouw schudden. Ik zal schriftelijk antwoorden op de vraag
of het mogelijk is om aan het verzoek van de heer Dijkgraaf
te voldoen.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn wij aan het einde van dit debat
gekomen.

De heer Graus (PVV):
Ik bedoelde dat positief, uiteraard.
Staatssecretaris Dijksma:
Ik weet het. Desalniettemin, ik heb ook in het debat met de
heer Dijkgraaf vastgesteld dat ook die opvattingen wel
degelijk getoetst zijn door de Raad van State. Dat betekent
dat al die meningen zijn gehoord, maar dat ik niet van plan
ben om te doen wat de heer Graus in deze motie vraagt.
Dus ik wil de motie ontraden.
De heer Graus (PVV):
Even terugkomend op die zware jongens: ik merk dat de
staatssecretaris ook een lezer van de Donald Duck is, maar
ik bedoel natuurlijk dat het mensen zijn met enige capaciteit.

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

De heer Geurts (CDA):
Die laatste zin was heel aardig geweest, ware het niet dat
ik nog een vraag heb gesteld aan de staatssecretaris. Ik zag
haar al opgelucht kijken dat de voorzitter het einde van dit
debat afkondigde, maar helaas.
Staatssecretaris Dijksma:
Ik weet niet of u mijn mimiek helemaal goed geïnterpreteerd
hebt, want ik geef graag antwoord op uw vraag. U weet dat
er tussen lidstaten vaak discussie is en dat er brieven over
en weer gaan. Die zijn voor de lidstaten en die zijn niet
openbaar. U weet ook — anders zou ik, als ik u was, dat
nog even navragen bij een aantal welbekenden; ik suggereer
een voormalig premier of een aantal voormalig bewindslieden — dat Vlaanderen wel degelijk met arbitrage heeft
gedreigd. Dat is geen geheim. Als de heer Geurts daar wat

28 januari 2015
TK 47

47-4-11

meer klankkleur bij wil, kan hij misschien bij een paar van
zijn partijgenoten navragen hoe dat ook al weer is gegaan.
De heer Geurts (CDA):
Ik concludeer uit dit antwoord dat er bij het kabinet stukken
bekend zijn die niet bij de Kamer liggen over een claim van
Vlaanderen. Ik moet er even over nadenken hoe ik daaraan
een vervolg geef.
Staatssecretaris Dijksma:
Ik gaf net het volgende aan. Als er brieven tussen lidstaten
zijn, kunnen die niet altijd openbaar zijn. Dat is van belang.
Het lijkt mij echter altijd verstandig om u wel te vertellen
hoe het zit. Voor het geval u dat niet van mij wilt horen, heb
ik zelfs nog gratis en voor niets een paar suggesties gedaan
van mensen in uw eigen kring aan wie u het ook zou kunnen
vragen.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn wij echt aan het einde van dit
debat gekomen.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
We zullen volgende week over de ingediende moties
stemmen.
De vergadering wordt van 13.01 uur tot 13.35 uur geschorst.
Voorzitter: Van Miltenburg

Tweede Kamer

Ontpoldering Hedwige

28 januari 2015
TK 47

47-4-12