Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 1130

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 oktober 2020
In de brief over dierenwelzijn van 4 oktober 2018 aan uw Kamer
(Kamerstuk 28 286, nr. 991) heb ik mijn ambities op het gebied van
dierenwelzijn met uw Kamer gedeeld. Dierenwelzijn betreft een uiteenlopend beleidsterrein waarop zowel nationaal, Europees als internationaal
uitdagingen liggen. Deze brief gaat over het dierenwelzijn van dieren in de
veehouderij. Gezonde dieren en een goed welzijn zijn onlosmakelijk
verbonden met een duurzame veehouderij. Waar er welzijnsproblemen
zijn, is het mijn verantwoordelijkheid die samen met de sectoren aan te
pakken, waarbij de verantwoordelijkheid voor dierenwelzijn begint bij de
eigenaar en houder van dieren. Daarbij staat voorop dat regels worden
nageleefd en dat daar effectief op wordt gehandhaafd. De uitwerking van
de visie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit «Waardevol en
verbonden», waar dierenwelzijn een van de negen toetsstenen in de
meetlat is, heeft de kapstok van het beleid gevormd.
In deze brief wordt ingegaan op de manier waarop dierenwelzijn in het
brede kader van de verduurzaming van de veehouderij wordt opgepakt en
op het internationale beleid op dierenwelzijn. Tevens wordt u geïnformeerd over een aantal onderwerpen met betrekking tot het transport van
productiedieren, over de resultaten van de genomen maatregelen om de
gevolgen van hitte voor dieren te beperken en de zorg voor jonge dieren.
De brief bevat ook een update van mijn beslissing over de verdere inzet
van de Mobiele Dodings Unit (MDU). Daarnaast ga ik in op een aantal
stappen die gezet zijn ten aanzien van ingrepen bij dieren en gebruik ik
deze brief om uw Kamer het rapport over vogelmijt bij pluimvee toe te
sturen1, zoals toegezegd tijdens het debat over het rapport van de
Commissie Sorgdrager over fipronil op 7 maart 2019. In een aparte brief
wordt u nog vóór het algemeen overleg Dieren in de Veehouderij
geïnformeerd over meerdere onderwerpen op het gebied van het slachten
van dieren.
1

kst-28286-1130
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

1

Het dierenwelzijnsbeleid is de laatste periode gevoerd in de context van
de coronacrisis. Dat heeft grote impact, zoals we hebben gezien bij het
ruimen van de nertsen. Dat raakt de veehouderij, de sectoren en mij diep.
Waar de crisis invloed heeft gehad op de voortgang van dossiers vraag ik
uw begrip.
Duurzame veehouderij
Binnen de visie op kringlooplandbouw hebben dieren een belangrijke rol.
Dieren kunnen gras en reststromen omzetten in hoogwaardige dierlijke
eiwitten voor menselijke consumptie en leveren vervolgens meststoffen
voor de teelt van gewassen. De uitwerking van deze visie voor het
onderdeel veehouderij gebeurt in het programma duurzame veehouderij
(PDV), waarin houders, sectororganisaties, ketenpartijen en dierenwelzijnsorganisaties worden betrokken bij het bewerkstelligen van een
integrale aanpak, waarbij de verbetering van het dierenwelzijn een
essentieel onderdeel is. Dit komt onder andere tot uiting in de sectorplannen van de verschillende dierlijke sectoren die nu door de verschillende partijen worden uitgevoerd. Onderdeel daarvan is onder andere het
ontwikkelen van benchmarks om dierenwelzijn en diergezondheid te
monitoren en te verbeteren. U bent recent in een aparte brief over de
voortgang van het programma duurzame veehouderij geïnformeerd.
Dierenwelzijn internationaal
Internationaal is de inzet erop gericht om in EU-verband te komen tot
verbetering van het dierenwelzijn en dit in een gelijk speelveld in Europa
en daarbuiten. Samen met andere voortrekkers in de EU, zoals Duitsland,
Denemarken, Zweden en België, gezamenlijk de zogenaamde «Vughtgroep», dringt Nederland al lang aan op verbetering, actualisatie en
aanscherping van bestaande EU-regelgeving. De Europese Commissie
lijkt dit nu ook van plan te zijn in het kader van haar visie op een
duurzaam voedselsysteem, de «Farm to fork» strategie, waarin ze heeft
aangekondigd dat de bestaande EU-regelgeving voor dierenwelzijn wordt
geëvalueerd en herzien. Dit is een belangrijke kapstok en biedt
momentum voor Nederland om samen met gelijkgestemde landende
komende jaren verder in te zetten op betere en ambitieuzere normen voor
dierenwelzijn in Europees verband.
Samen met de andere Vughtgroeplanden is bij de Europese Commissie
gepleit voor een nieuwe EU-strategie voor dierenwelzijn, onder meer
gericht op verbetering van dierenwelzijn bij transport en voor de
varkenshouderij, maar ook op dierenwelzijnsvoorschriften voor commercieel gehouden en verhandelde diersoorten waarvoor nog geen specifieke
EU-regelgeving bestaat. De inzet van Nederland was hier ook richting de
vorige Europese Commissie op gericht en die is de afgelopen maanden
voortgezet richting de op dit moment zittende Commissie. Hiermee heb ik
tevens uitvoering gegeven aan de gewijzigde motie van het lid Bromet
van 2 juli 2019 (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 94), waarin de regering werd
verzocht om zich binnen de Europese Unie sterk te blijven maken voor
ambitieuzere dierenwelzijnsnormen en hiermee haar wereldwijde
koploperspositie en voorbeeldfunctie te behouden.
In het kader van het EU-Platform voor dierenwelzijn zijn enkele Europeesbrede gidsen en richtsnoeren voor goede welzijnspraktijken (paarden,
ezels, kweekvis) afgerond. Aan enkele andere gidsen en richtsnoeren
wordt de laatste hand gelegd (opfok-leghennen, honden en katten). Op
aandringen van Nederland, andere lidstaten en Europese belangenorganisaties heeft de Europese Commissie eind 2019 besloten de looptijd van
het EU-Platform vooralsnog te verlengen tot en met 30 juni 2021. Hiermee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

2

wordt er voor gezorgd dat activiteiten en dialogen in dit kader worden
voortgezet en verdere gidsdocumenten worden uitgewerkt.
In vervolg op de informele Landbouwraad van 1 september jl. (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1249) zal het Duitse voorzitterschap bezien of er Raadsconclusies over etikettering van dierenwelzijn kunnen worden overeengekomen, met het oogmerk dat de Europese Commissie hier verder aan gaat
werken. Aandachtspunten zullen waarschijnlijk zijn: grotere markttransparantie, betere consumentenkeuze en eerlijkere vergoeding voor realisatie
van hogere niveaus op dierenwelzijn. De Europese Commissie heeft in de
«Farm to fork» strategie ook een aantal initiatieven aangekondigd op het
gebied van dierenwelzijn en zal komend jaar een studie laten uitvoeren
naar de beste opties voor labeling en beoogt in 2024 met een concreet
voorstel te komen. Het is goed dat de Europese Commissie de mogelijkheden voor etikettering nader zal onderzoeken (Kamerstuk 21 501-32, nr.
1238).
Transport
Het beleid op het transport van productiedieren is dat dieren korter en
minder vervoerd zullen gaan worden, dat de condities tijdens diertransporten verder verbeterd worden en dat de regels hieromtrent adequaat
worden gehandhaafd.
Met diverse partijen ben ik bezig om de inzet om het vervoer van dieren
naar een slachthuis te beperken om te zetten in concrete acties. Op
18 november 2019 is vanuit het ministerie een internationale bijeenkomst
georganiseerd, samen met Eurogroup for Animals. Deze organisatie heeft
een rapport uitgebracht over «karkasvervoer».2 Momenteel wordt met
andere lidstaten en organisaties bekeken hoe een follow up van deze
meeting in EU-verband kan worden georganiseerd om concrete ideeën
nader te bespreken en uit te werken.
Niet alleen voor slachtdieren wordt gestreefd naar minder en kortere
transporten. Er is onderzocht of exporten van fokrunderen naar bestemmingen buiten de EU vervangen zouden kunnen worden door de export
van genetisch uitgangsmateriaal, zoals rundersperma. Daarbij is gefocust
op Rusland en Marokko. Het huidige bindende handelscertificaat met
Marokko voor rundersperma uit Nederland blijkt belemmerend te werken.
Hierover wordt op dit moment opnieuw onderhandeld. Voor Rusland is
gebleken dat het beperken van de export van fokrunderen lastig ligt. Pas
wanneer de Russische rundveebedrijven zelf de vraag binnen eigen land
tegemoet kunnen komen, is de verwachting dat de vraag van fokrunderen
uit Nederland zal afnemen. In dit verband wordt ook verwezen naar mijn
brief van 25 mei jl. aan uw Kamer (Kamerstuk 28 286, nr. 1093) waarin is
aangekondigd dat exporten naar bestemmingen buiten de EU, waarbij
een rustplaats moet worden aangedaan, zijn opgeschort. Door Vee en
Logistiek Nederland is een plan van aanpak opgesteld om de exporten
weer mogelijk te maken. Hierover vinden gesprekken plaats. Omdat deze
problematiek uiteraard niet alleen in Nederland speelt, is er intensief
contact met andere lidstaten over deze problematiek.
De lange transporten van jonge kalveren baren eveneens zorgen. Er wordt
ingezet op EU-niveau samen met Duitsland voor betere regels voor
transporten van deze jonge kwetsbare dieren en er wordt gepleit voor een
maximale transportduur van 8 uur. De urgentie om in die sector verdere
stappen te zetten om te verduurzamen is onverminderd groot. Ik verwijs u
2

https://www.eurogroupforanimals.org/sites/eurogroup/files/2020–01/Eurogroup-for-Animals_Astrategy-to-reduce-and-replace-live-animal-transport.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

3

voor de stappen die ik zet om de sector aan te zetten tot verdere verduurzaming, naar de brief over de voortgang van het programma duurzame
veehouderij die binnenkort naar uw Kamer wordt gestuurd.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) werkt momenteel op
mijn verzoek de Europese normen aangaande transportwaardigheid
verder uit voor de uitvoeringspraktijk om de uniformiteit bij het beoordelen van de transportwaardigheid bij de export en bij aankomst in het
slachthuis te verbeteren. Hierbij wordt gebruik gemaakt van in Europees
verband opgestelde richtsnoeren. Naar verwachting zijn de instructies en
bijbehorende opleiding in 2021 gerealiseerd.
Hitte
Algemeen
De afgelopen zomer was voor het derde jaar op rij zeer warm. Het
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) meldt dat deze
zomer op de zesde plek staat in de lijst van warmste zomers sinds 1901,3
met zelfs in augustus een hittegolf van 13 aaneengesloten dagen, met
daarin 6 tropische dagen (2x record).4
Er zijn dit jaar twee nieuwe maatregelen ingevoerd om dieren tijdens
transport te beschermen (Kamerstuk 28 286, nr. 1123). Ten eerste de
«beleidsregel diertransport bij extreme temperaturen», die beschrijft dat
vervoer van dieren vanaf een buitentemperatuur van 35 graden niet mag
plaatsvinden, tenzij het vervoer plaatsvindt met een veewagen met actief
koelingssysteem. Ten tweede heeft de NVWA vanaf 2 juli jl., in navolging
van de oproep van de Europese Commissie, geen exporten met een
transporttijd van meer dan 8 uur toegestaan als de voorspelde temperatuur onderweg boven de 30 graden was. Ook hier geldt een uitzondering voor veewagens met actieve koeling.
Inspectieresultaten en capaciteit NVWA
De NVWA heeft tijdens de hitteperioden in 2020 bijna 400 hitte gerelateerde meldingen gekregen over dieren op veehouderijen of tijdens
transport. Bij 57% van de ontvangen meldingen heeft de NVWA een
vervolgactie ingezet, bestaande uit telefonisch contact met de houder
en/of fysieke inspecties op de gemelde locatie.
Toezicht op het eventueel optreden van hittestress bij dieren in stallen en
weiden is onderdeel van het reguliere takenpakket van de NVWA. In de
zomer wordt tijdens een hitteperiode de nadruk van de werkzaamheden
gelegd op inspecties naar aanleiding van meldingen. Op jaarbasis is 10fte
beschikbaar voor de beoordeling en afhandeling van dierenwelzijnsmeldingen.
In de warme periode in 2019 zijn 34 bedrijven gecontroleerd en in 2020
zijn in totaal 118 bedrijven gecontroleerd. De NVWA heeft tijdens de
hittegolf in augustus 103 inspecties uitgevoerd, 62% hiervan betroffen
schapen die niet goed werden beschermd tegen het extreme weer.
Inspecteurs hebben bij negen schapenhouders en twee paardenhouders
een rapport van bevindingen (bestuurlijke maatregel) of proces-verbaal
opgemaakt, omdat de dieren tijdens de inspectie onvoldoende waren
beschermd tegen de extreme weersomstandigheden. Bij één schapenhouder heeft de NVWA ook opgetreden omdat de schapen onvoldoende
toegang hadden tot een toereikende hoeveelheid water.

3
4

https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/maand-en-seizoensoverzichten/2020/zomer
https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/augustus-vol-warmterecords

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

4

Toezicht op hittestress bij dieren die worden getransporteerd is ook
onderdeel van het reguliere takenpakket van de NVWA. In de zomer wordt
tijdens een periode waarbij het warmer is dan 27 graden Celsius prioriteit
gegeven aan inspectie van veetransporten. Op jaarbasis is 2fte
beschikbaar voor vervoerscontroles, dit is apart van het toezicht op dieren
in stallen en weiden.
Daarnaast geeft de NVWA bij de levende keuring van dieren bij aanvoer
op slachthuizen extra aandacht aan mogelijke verschijnselen van
hittestress. De levende keuring van dieren voor de slacht wordt altijd
uitgevoerd door een dierenarts van de NVWA. Ook dit jaar is er op hete
dagen sprake geweest van aangepaste uren (’s nachts of eerder op de
dag) waarop de keuring plaats heeft plaatsgevonden. Daarnaast zijn, in de
mate van het mogelijke, bij de keuring en certificering van dieren voor de
levende export aangepaste keuringstijden gehanteerd (’s morgens extra
vroeg of ’s avonds) als het overdag warmer werd dan 27 graden Celsius.
Verder zijn bij de zogenaamde «voorscreening» van de routeplannen voor
de export van levende export gedurende de gehele zomer extra
medewerkers ingezet om ingediende aanvragen te beoordelen. Na afloop
van de reis moeten de teruggestuurde reisjournalen beoordeeld worden.
Het betreft circa 2 fte op jaarbasis die nodig zijn om deze controles vooraf
en achteraf structureel in te bedden. Die zijn onder meer nodig om, indien
een gepland transport van langer dan acht uur door een gebied gaat waar
het overdag boven de 30 graden wordt, de planning zodanig aan te laten
passen dat het transport het gebied niet doorkruist op het tijdstip dat het
daadwerkelijk boven de 30 graden is. Dit kan door de route en/of de
tijdplanning aan te passen (»s nachts rijden als het dan koeler is).
Met bovenstaande kom ik de toezegging aan de leden Lodders (CDA) en
Wassenberg (PvdD) na om een brief over hitte en dierenwelzijn naar de
Kamer te sturen, waarin ook wordt ingegaan op de mogelijkheden die de
NVWA kan bieden qua capaciteit.
Over het algemeen blijkt dat de regels voor het vervoeren van dieren en
de afspraken die in het Nationaal Plan veetransport bij extreme temperaturen zijn gemaakt, de afgelopen hitteperiode goed zijn nageleefd.
Bij controles op slachthuizen bleek dat deze waren voorbereid op het
extreme weer. Naast de mogelijkheid om onder de schaduw van een
afdak te wachten hadden veel slachthuizen ventilatoren en vernevelingsinstallaties geïnstalleerd of andere technische aanpassingen uitgevoerd om
de temperatuur te verlagen. Ook hadden veel slachthuizen slachttijden
aangepast zodat er tijdens de heetste uren geen dieren aangevoerd
hoefden te worden. Daarbij zijn ook de door de NVWA (en KDS) keuringstijden voor de AM en PM keuringen aangepast.
Bij inspecties bij aanvoer op slachthuizen en verzamelcentra heeft de
NVWA niet hoeven optreden tegen het vervoeren van dieren bij buitentemperaturen hoger dan 35 graden Celsius. Er is nergens door de NVWA
geconstateerd dat er diertransporten plaats hebben gevonden bij
temperaturen boven de 35 graden. In zestien gevallen is wel geconstateerd dat ondanks de genomen maatregelen er bij aanvoer op het
slachthuis sprake was van onacceptabele hittestress. Dat heeft in enkele
gevallen bij aanvoer van een varkenstransport en bij meerdere pluimveetransporten tot interventies van de NVWA geleid.
Nationaal Plan veetransport bij extreme temperaturen
In de zomer treedt tijdens periodes waarbij het warmer is dan 27 graden
Celsius het Nationaal Plan veevervoer bij extreme temperaturen in
werking. In die periodes wordt prioriteit gegeven aan inspectie van
veetransporten. In de bespreking van de ervaringen gedurende deze
zomer met de betrokken partijen bij het Nationaal plan onderschreven alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

5

partijen het geschetste beeld. Er werd geen aanleiding gezien om het
Nationaal plan drastisch te herzien. Wel zal op enkele aspecten nog verder
apart gesproken worden over bijsturing, zoals afstemming over welke app
te gebruiken bij het voorspellen en vaststellen van de temperatuur, en de
lessen die getrokken kunnen worden uit het recente Buro advies over
hittestress bij het transport van varkens en pluimvee. De evaluatie van het
National Plan voor veetransport bij extreme temperaturen heeft op
28 september plaatsgevonden.
Bureau Risicobeoordeling & Onderzoek (Buro) heeft op verzoek van de
directie Handhaven van de NVWA onderzoek uitgevoerd naar welzijnsrisico’s bij het transport van vleesvarkens en vleeskuikens onder (extreem)
hoge temperaturen. Zij hebben daarbij uitgewerkt welke dierindicatoren
kunnen worden gebruikt om het welzijn te bepalen. Dit advies is in de
bijlagen5 van deze brief opgenomen, inclusief de managementreactie van
de IG-NVWA.
De aanbevelingen die worden gedaan – het verplichten van mechanische
ventilatie bij temperaturen boven de 27 graden en het nemen van initiatief
voor verplichte risico-reducerende maatregelen bij lange transporten bij
temperaturen boven de 30 graden – neem ik ter harte. Dit zal mijn inzet
zijn op EU-niveau, waar ik pleit voor betere regels ten aanzien van
diertransporten bij extreme temperaturen. Hiermee geef ik gehoor aan de
gewijzigde motie van de leden De Groot en Dik-Faber van 3 juli 20206.
Het is aan de sectoren om hun protocollen voor veetransport bij extreme
temperaturen overeenkomstig het Buro advies bij te sturen.
Ik ben het met Buro eens dat de ontwikkeling van het Nationaal Plan moet
worden doorgezet, met een brede vertegenwoordiging van relevante
sectoren. Enkele aspecten moeten nog worden verbeterd. Tegelijkertijd wil
ik benadrukken dat de controles en handhaving niet afhankelijk zijn van
sectorprotocollen of deelname aan het Nationaal Plan. De NVWA
handhaaft op de wettelijke normen. De sectorprotocollen geven praktische
tips en voorzorgsmaatregelen voor de transporteurs, chauffeurs en
slachthuizen met als doel het voorkomen van welzijnsproblemen bij
extreme temperaturen. Het Nationaal Plan biedt het platform voor de
overheid en de sector om, ieder vanuit eigen verantwoordelijkheid,
welzijnsproblemen bij diertransporten tijdens extreme temperaturen te
voorkomen.
Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO)
Wat betreft de veehouderij zit LTO momenteel in de laatste fase van de
ontwikkeling van hun Hitteplan 2.0 dat zij samen met veehouders en
dierenartsen hebben opgezet. Dit plan biedt praktische tips voor
veehouders om hun dieren op hete dagen te beschermen. Daarnaast heeft
LTO enquêtes uitgevoerd onder boeren en ketenpartijen en neemt het de
organisatie van diverse hitteplatforms op zich: een jaarlijks overleg tussen
veehouders, klimaatspecialisten, dierenartsen, voerleveranciers, stallenbouwers en de overheid om samen de afgelopen zomer te evalueren en
adviezen te herijken. Begin november wil LTO voor de eerste keer de
hitteplatforms per sector samenbrengen.

5
6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Gewijzigde motie van de leden De Groot en Dik-Faber over borgen dat boven de 30 graden
buitentemperatuur geen langeafstandstransporten plaatsvinden (Kamerstuk 35 470 XIV, nr. 13),
3 juli 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

6

Wakker Dier
Afgelopen zomer was er ook veel aandacht voor dieren in de wei zonder
schaduw. Een voorbeeld is het Meldpunt Hittestress, opgezet door Wakker
Dier, met als gevolg meer dan 400 meldingen van dieren die zonder
schaduwplek in de wei stonden. Dergelijke initiatieven waardeer ik. Op
hete dagen moeten dieren beschermd worden tegen de hitte. In eerste
instantie zijn houders van dieren verantwoordelijk voor het welzijn van
hun dieren. Het handhaven van misstanden valt zoals eerder genoemd
onder de bevoegdheid van de NVWA. Ik wil iedereen dan ook op het hart
drukken om meldingen over vermoedens van welzijnsproblemen in de
wei, stallen of tijdens transport aan de NVWA door te geven. Dit kan heel
eenvoudig online. Alle ontvangen meldingen worden beoordeeld alvorens
risico gebaseerd uit te zetten voor een fysieke inspectie. Ook de kwaliteit,
zoals vermelding van een nauwkeurige locatie van een melding, is
onderdeel van de boordeling of een fysieke inspectie noodzakelijk is.
Meldplicht
Ondanks dat er deze zomer voor zover bekend geen incidenten zijn
geweest met betrekking tot sterfte van dieren door de uitval van ventilatiesystemen in stallen, wordt op dit moment gewerkt aan de invulling van de
wettelijke meldplicht bij sterfte als gevolg van hitte. Daarnaast wordt
gekeken naar de mogelijkheden voor het concretiseren van regelgeving
met betrekking tot alarm- en noodsystemen om zo de veiligheid te blijven
waarborgen en meer handvaten te bieden voor handhaving. Het streven is
dat deze regelgeving voor komende zomer in werking treedt.
Dit najaar evalueren de EU-lidstaten de diverse werkwijzen in het toezicht
om geen transporten met een
transporttijd van meer dan acht uur toe te staan als de voorspelde
temperatuur onderweg boven de 30 graden is.
Zorg voor jonge dieren
Als onderdeel van de hierboven genoemde duurzaamheidsplannen, met
de melkvee-, varkens- en melkgeitensector wordt voor de zorg van jonge
dieren een (integrale) benchmarksystematiek opgezet waar sterfte
nadrukkelijk onderdeel van uitmaakt. Met deze sectoren heb ik besloten te
verkennen of een onafhankelijke expertgroep zorg voor jonge dieren kan
worden ondergebracht bij de Stichting Diergeneesmiddelen autoriteit
(SDa). De sectoren hebben hier een formeel verzoek toe gedaan aan de
SDa. Deze autoriteit monitort en benchmarkt ook het antibioticagebruik.
Dat is heel succesvol geweest. Verkend wordt of met behulp van de
huidige (keten-) systematiek een onafhankelijk en integraal beeld kan
worden verkregen van de zorg voor jonge dieren op landelijk niveau. Een
systematiek die iedere veehouder kan gebruiken om zijn/haar eigen
prestaties te vergelijken met collega’s, en (positief) gemotiveerd wordt om
de zorg voor jonge dieren te verbeteren en daarmee sterfte terug te
dringen.
Ervaring uit het antibioticabeleid leert dat analyse van (de betrouwbaarheid van) data van sectoren en de beoordeling en ontwikkeling van
een betrouwbare benchmarksystematiek op basis waarvan grens- en
streefwaarden kunnen worden bepaald, de nodige tijd vraagt. Onder
leiding van de directeur van de SDa is een werkgroep ingesteld die alle
aspecten van de monitoring, inhoudelijk, organisatorisch, bestuurlijk en
financieel verkent. Bij voldoende draagvlak voor het onderbrengen van de
expertgroep bij de SDa zal er over verdere stappen worden besloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

7

Bij deze brief voeg ik ook de literatuurstudie van Wageningen Livestock
Research over vroege sterfte van biggen, kalveren en melkgeitenlammeren7 die op mijn verzoek is uitgevoerd. Daarin is de vroege sterfte in
Nederland vergeleken met andere landen en zijn de belangrijkste
oorzaken in kaart gebracht alsook maatregelen om vroege sterfte te
verminderen. Deze studie dient als een van de uitgangspunten voor de
expertgroep. De voornaamste conclusies uit de studie zijn dat in
Nederland de biggensterfte niet hoger lijkt dan in andere landen en dat
biggensterfte vele verschillende oorzaken heeft. Belangrijke factor is een
laag geboortegewicht als gevolg van een stijging van het aantal biggen
per zeug. In de biologische varkenshouderij is de biggensterfte hoger dan
bij gangbare houderijsystemen.
Ook blijkt uit de studie dat vroegtijdige sterfte van kalveren in de
melkveehouderij in veel landen als een probleem wordt gezien. Vanwege
uiteenlopende definities van kalversterfte is het lastig om sterftecijfers
tussen studies/landen te vergelijken. Er is een aanzienlijke variatie in
sterfte tussen bedrijven; dit impliceert dat het mogelijk is om sterfte te
verminderen op bedrijven met hoge sterfte.
Ook blijkt dat het in de melkgeitenhouderij vanwege de beperkte
hoeveelheid wetenschappelijke literatuur over sterftecijfers bij geitenlammeren en diverse gehanteerde definities, niet mogelijk is om een
betrouwbaar beeld te geven over sterfte bij geitenlammeren in Nederland
en daarbuiten.
Per 1 november van dit jaar zal de Regeling identificatie en registratie van
dieren worden aangescherpt waarmee het mogelijk wordt doodgeboortes
en sterfte onder jonge dieren in de melkgeitensector beter in beeld te
brengen. De maatregelen maken het mogelijk om beter inzicht te krijgen
in sterfte onder jonge dieren en gerichter en effectiever beleid te voeren,
specifiek gericht op de zorg voor jonge dieren. In de genoemde brief over
de voortgang van het programma duurzame veehouderij bent u nader
geïnformeerd om de acties in de geitensector om dit aan te aan te pakken.
Ik heb de RDA gevraagd om nog dit jaar een zienswijze op te stellen over
de verantwoordelijkheden rondom zorg voor jonge dieren binnen de
ketens, of, en zo ja hoe, systeemfactoren in de veehouderij de zorg voor
deze dieren in de weg staan, en wat dit betekent voor het handelingsperspectief van veehouders.
Bigvitaliteit
Zoals ook toegezegd in de beantwoording van de Kamervragen over de
verantwoordingsrapportage 2019 van de NVWA informeer ik u over de
bigvitaliteit. Varkenshouders en ketenpartners werken continu aan
verbeteren van diergezondheid en welzijn. De sector werkt aan het
verbeteren van vitaliteit van biggen en daarmee aan gezonde en weerbare
biggen met zo weinig mogelijk uitval. LNV ondersteunt de sector hierbij
met een financiële bijdrage aan het meerjarige plan van aanpak bigvitaliteit. Met Kamerbrief van 7 juli 2016 (Kamerstuk 28 286, nr. 884) bent u
geïnformeerd over dit plan. Afgelopen jaren is ingezet op het agenderen
van het thema in de gehele varkenshouderijketen en de ontwikkeling van
succesfactoren om de zorg te optimaliseren. Het onderwerp heeft de volle
aandacht in de keten en via kennisverspreiding en delen van succesfactoren wordt vitaliteit van dieren verbetert. Dit is maatwerk op elk
varkensbedrijf. Vitaliteit van dieren is namelijk een multifactorieel thema
en is vakwerk. Dierenwelzijn en gezondheid, management en huisvesting,
alles komt samen en moet optimaal op elkaar ingericht en ingespeeld zijn.
De sector zet stappen voorwaarts. Vooral door integraal te kijken naar
welzijn en gezondheid van de dieren. Dit heeft in 2019 geleid tot
7

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

8

gezondere dieren en minder uitval. Uit de cijfers van Agrovision blijkt dat
het rekenkundig gemiddelde uitvalspercentage van biggen tot de leeftijd
van spenen op varkensbedrijven is gezakt van 13,4% in 2018 naar 12,2% in
2019. Voor het komende jaar staat de ontwikkeling van de integrale
benchmark diergezondheid en dierwelzijn uit het Actieprogramma
Vitalisering Varkenshouderij op het programma. Zorg voor jonge dieren
maakt onderdeel uit van deze benchmark, die varkenshouders zowel
inzicht als handelingsperspectief gaat bieden.
Mobiele Dodings Unit (MDU)
In deze brief wordt uw Kamer zoals toegezegd in het VSO Evaluatie pilot
MDU en waterverstrekking vleeskuikens en vleeskuikenouderdieren
(Kamerstuk
33 835, nr. 157) geïnformeerd over het besluit ten aanzien van verdere
inzet van de MDU. Met de MDU wordt ongerief van dieren tijdens
transport van veebedrijven naar het slachthuis vermeden. Er is gekeken
naar maatregelen die leiden tot een verkleining van de door Bureau
Risicobeoordeling & onderzoek (Buro) van de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) gesignaleerde MDU-risico’s en naar de
beschikbare capaciteit bij de NVWA. Uw Kamer wordt bij deze brief over
de uitkomsten van deze afweging en over nieuwe Europese wetgeving
over MDU’s die in april 2021 van kracht zal worden, geïnformeerd.
Nieuwe Europese wetgeving
Recent heeft de Europese Commissie enkele aanpassingen van verordening 853/2004 betreffende hygiënevoorschriften voor levensmiddelen
van dierlijke oorsprong8 voorgesteld. Hiermee geeft de Europese
Commissie aan dat ze expliciet ruimte wil geven aan initiatieven als de
MDU. Dit door (onder andere) voor te schrijven dat er altijd een officiële
dierenarts aanwezig moet zijn gedurende het gehele proces van
bedwelmen en doden van het dier, dat karkassen van dieren die gedood
zijn in de MDU, binnen twee uur op het slachthuis dienen te zijn als er niet
gekoeld kan worden, en dat per transport één dier per keer mag worden
opgehaald van het bedrijf naar het slachthuis. Het besluit om initiatieven
als MDU toe te staan wordt dus op Europees niveau genomen. Dit
betekent dat structurele inzet van de MDU in Nederland mogelijk wordt.
Inzet Europa
De inzet van Nederland richting de EU richt zich op het verruimen van de
voorwaarde om per transport maar één dier toe te staan. Om de inzet van
de MDU ook daadwerkelijk haalbaar te maken in de praktijk, wil ik
aansluiten bij de gang van zaken bij de pilot, waarbij enkele dieren per
transport werden vervoerd. Op dit punt trek ik samen op met
Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden. Hier bestaat breed
draagvlak voor deze vorm van slachten.
Verkleining MDU-risico’s
Door Buro is een lijst met risico’s opgesteld die geadresseerd zouden
moeten worden om bij invoering van MDU voedselveiligheid, dierenwelzijn en diergezondheid te waarborgen. Uit recente analyse is gebleken
dat toepassing van en handhaving op zowel geldende als aankomende
regelgeving leidt tot verkleining van deze risico’s. Introductie van de MDU
8

Verordening (EG) nr. 853/2004 van het Europees parlement en de Raad van de Europese Unie
van 29 april 2004 houdende vaststelling van specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong (PbEU 2004 L 139).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

9

conform de aankomende Europese regelgeving komt tevens tegemoet
aan de aangenomen motie van het lid De Groot van 2 juli jl. waarin uw
Kamer verzoekt om bij verdere toepassing van de MDU de voedselveiligheid en dierenwelzijn te borgen (Kamerstuk 33 835, nr. 164).
Aanpak van vogelmijt bij pluimvee
Zoals toegezegd stuur ik uw Kamer hierbij het rapport van het
WLR-onderzoek «Aanpak van vogelmijt bij pluimvee» toe. Vogelmijten
(ook bloedluizen genoemd) vormen een belangrijk gezondheids- en
welzijnsprobleem bij pluimvee en het project is uitgevoerd om legpluimveehouders te helpen bij de beheersing van de vogelmijten. Het project
heeft veel inzicht gegeven in de actuele situatie op bedrijven en de
effecten van de door de pluimveehouders genomen maatregelen tegen
het zeer hardnekkige probleem van de vogelmijt. Inmiddels is door
betrokken partners een vervolgtraject gestart voor een brede toepassing
van de Integrated Pest Management (IPM) methodiek in de praktijk en
daarmee het ontwikkelen van meer kennis van en ervaring met deze
aanpak.
Ingrepen
In de brief over de verduurzaming van de veehouderij (Kamerstuk
28 973 nr. 218) van september 2019 is aangegeven dat ik met de varkenssector een einddatum heb vastgesteld voor het couperen van biggenstaarten in 2030. Daarvoor is het terugdringen van staartbijten op
varkensbedrijven noodzakelijk. Op mijn verzoek heeft de Wageningen
University & Research in overleg met onder andere de sector en de
dierenartsen een welzijnscheck ontwikkeld. Dit is een instrument waarmee
de varkenshouder samen met de dierenarts de mogelijke oorzaken van
staartbijten op het bedrijf in kaart brengt en beter zicht krijgt in de mate
waarin staartbijten op het bedrijf voorkomt. De welzijnscheck is, conform
afspraak, op 1 juli 2020 als maatregel ingevoerd in de private kwaliteitssystemen van de varkenssector.
Vanaf 1 juni 2019 is er een verbod op vriesbranden (koudmerken) bij
rundvee. Tot 1 augustus 2019 konden veehouders zich aanmelden voor
een tijdelijke vrijstelling indien het vriesbranden al onderdeel was van hun
bedrijfsvoering. Ruim 1000 rundveehouders hebben zich hiervoor
aangemeld. Bij beëindiging of overname van het bedrijf vervalt de
vrijstelling. De vrijstelling is geldig tot en met 31 december 2022. Voor die
tijd zal ik een wijziging van het Besluit diergeneeskundigen opstellen
waarmee de uitzondering voor deze veehouders kan blijven gelden voor
een bepaalde periode waarbinnen normaal gesproken sprake is van
bedrijfsbeëindiging. Dat staat in de toelichting van het Besluit al aangegeven. Hierover zal uw Kamer worden geïnformeerd.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 286, nr. 1130

10