Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1824
Vragen van het lid Paternotte (D66) aan de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat over het bericht «AIVD blokkeert terugkeer tientallen Nederlandse
piloten» (ingezonden 10 januari 2020).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Minister van Defensie (ontvangen 26 februari
2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1636.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «AIVD blokkeert terugkeer tientallen Nederlandse piloten»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat Nederlandse piloten met een Nederlands paspoort en een
Nederlands diploma van een Nederlandse vliegopleiding niet aan de slag
kunnen in Nederland als piloot wanneer zij langer dan vier jaar in een land
hebben gewerkt dat geen samenwerkingsverband heeft met de AIVD? Zou u
uw antwoord kunnen toelichten?
Antwoord 2
De Minister van Justitie en Veiligheid heeft de functie van piloot, als
onderdeel van de bemanning van een Nederlands luchtvaartuig, aangewezen
als vertrouwensfunctie als bedoeld in de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo).
Dit betekent dat iedere piloot van een Nederlands luchtvaartuig – ongeacht
nationaliteit of opleiding – voor aanvang van de werkzaamheden in het bezit
moet zijn van een Verklaring van Geen Bezwaar (VGB). De Unit Veiligheidsonderzoeken (UVO), een gezamenlijk werkverband tussen de AIVD en de MIVD
voor (de uitvoering van) veiligheidsonderzoeken, geeft geen VGB af als uit
een veiligheidsonderzoek blijkt dat er onvoldoende waarborgen zijn dat een
kandidaat-vertrouwensfunctionaris onder alle omstandigheden de uit de
vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen. Om
dit te beoordelen, moeten de diensten een zo compleet mogelijk beeld krijgen

1

ah-tk-20192020-1824
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Website NRC, 5 januari 2020 (https://www.nrc.nl/nieuws/2020/01/05/aivd-blokkeert-terugkeertientallen-nederlandse-piloten-a3985795)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

van het verleden van betrokkene. De Wvo schrijft voor dat de diensten
uitsluitend gegevens als bedoeld in artikel 7, tweede lid, meewegen in hun
oordeel. Hieronder vallen onder meer politieke en justitiële gegevens. In zijn
algemeenheid geldt dat het verkrijgen van deze gegevens niet mogelijk is
wanneer betrokkene langere tijd in het buitenland heeft verbleven en er geen
daartoe geëigende samenwerking is met de inlichtingendienst van het
betreffende land. Dit geldt uiteraard voor alle kandidaat-vertrouwensfunctionarissen, niet alleen voor piloten.
Om aansluiting te zoeken bij de praktijk waarin personen in het kader van
werk, studie of toerisme steeds vaker voor een langere periode in het
buitenland verblijven, hebben de diensten in 2018 het buitenlandbeleid voor
veiligheidsonderzoeken aangepast. In dit kader is ook gesproken met partijen
in de burgerluchtvaartsector, waaronder de VNV. In het aangepaste beleid
blijft het uitgangspunt dat de gehele beoordelingsperiode in het kader van de
bescherming van de nationale veiligheid voor de diensten inzichtelijk moet
zijn. Indien over de beoordelingsperiode geen informatie voorhanden is, is
afgifte van een VGB geen optie. Wel kan in een beperkt aantal gevallen
rekening worden gehouden met de omstandigheden van het verblijf in het
buitenland.
Voor piloten betekent dit dat betrokkene of diens partner ten minste
gedurende de helft van de beoordelingsperiode moet hebben verbleven in
Nederland of een land waarmee de diensten een daartoe geëigende
samenwerkingsrelatie onderhouden. Hierdoor kunnen de diensten inzicht
verkrijgen in de beoordelingsperiode en invulling geven aan de wettelijke eis
onderzoek te doen naar de gegevens als bedoeld in artikel 7, tweede lid, van
de Wvo. Bij de voor piloten geldende beoordelingsperiode van acht jaar gaat
het dus om een periode van minimaal vier jaar. Voor het overige gedeelte
van de beoordelingsperiode geldt dat betrokkene verifieerbare informatie
over het verblijf in het buitenland dient aan te leveren. Bij deze situaties
wordt geen afbreuk gedaan aan de bescherming voor de nationale veiligheid
die de wet beoogt.
Hoewel het aangepaste beleid voor veel veiligheidsonderzoeken reeds grotere
flexibiliteit biedt, houdt de UVO het beleid al enige tijd tegen het licht om te
onderzoeken hoe binnen de huidige Wvo nog meer maatwerk geboden kan
worden. Ook in de toekomst zal echter geen afbreuk gedaan kunnen worden
aan de bescherming van de nationale veiligheid. De Minister van Defensie,
tevens Minister voor de AIVD, zal uw Kamer voor het einde van het eerste
kwartaal van 2020 nader informeren over de beleidsvoornemens.
Vraag 3
Beschouwt u Nederlandse piloten die langer dan vier jaar in een land hebben
gewerkt dat geen samenwerkingsverband heeft met de AIVD, zoals Turkije of
Indonesië, als een risico voor de nationale veiligheid?
Antwoord 3
Als de beoordelingsperiode onvoldoende inzichtelijk is, kan de UVO niet
beoordelen of betrokkene een risico vormt voor de nationale veiligheid. In dat
geval prevaleert het belang van de nationale veiligheid boven het belang van
betrokkene. Hoewel het voor betrokkene anders kan voelen, is dit een
wezenlijk andere conclusie dan dat betrokkene als een risico voor de
nationale veiligheid moet worden gezien.
Vraag 4
Kunt u toelichten waarom er door de AIVD is gekozen voor een termijn van
vier jaar waarbinnen Nederlandse piloten, werkzaam in het buitenland, zelf
bewijs voor goed gedrag mogen aanleveren en waarom dat niet meer mag
na vier jaar?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 5
Klopt het dat de AIVD onvoldoende capaciteit heeft om onderzoek te doen
naar terugkerende Nederlandse piloten en daardoor geen verklaring van geen
bezwaar (vgb) kan afgeven aan Nederlandse piloten die weer in Nederland
willen werken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Nee, de AIVD heeft voldoende capaciteit om veiligheidsonderzoeken uit te
voeren naar terugkerende Nederlandse piloten.
Vraag 6
Deelt u de mening van de vragensteller dat Nederlandse piloten die nu in
dienst van een Indonesische luchtvaartmaatschappij mogen landen en
opstijgen van Schiphol dat ook moeten kunnen doen voor een Nederlandse
luchtvaartmaatschappij op Schiphol?
Antwoord 6
Omdat de functie van piloot, als onderdeel van de bemanning van een
Nederlands luchtvaartuig, is aangewezen als vertrouwensfunctie, is het
ondergaan van een veiligheidsonderzoek een wettelijke voorwaarde om voor
een Nederlandse luchtvaartmaatschappij te vliegen. Hiermee geeft Nederland
invulling aan internationale verplichtingen die zien op de veiligheid van de
luchtvaart.
Vraag 7
Deelt u de mening van de vragensteller dat het onwenselijk is dat er in
Nederland de facto sprake is van een beroepsverbod voor Nederlandse
piloten die langer dan vier jaar in een land hebben gewerkt dat geen
samenwerkingsverband heeft met de AIVD?
Antwoord 7
Er is geen sprake van een de facto beroepsverbod. Volgens artikel 19, derde
lid, van de Grondwet heeft iedere Nederlander recht op vrije arbeidskeuze,
behoudens beperkingen bij of krachtens de wet gesteld. In dit geval stellen de
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017) en de Wvo
beperkingen aan het recht op vrije arbeidskeuze in het kader van de nationale
veiligheid. Dit geldt niet alleen voor piloten, maar voor iedere kandidaatvertrouwensfunctionaris.
Bovendien is het niet zo dat de VGB van iedere piloot die in het buitenland
heeft verbleven automatisch wordt geweigerd. In veel gevallen levert het
veiligheidsonderzoek wel voldoende waarborgen op en geeft de AIVD een
VGB af. In 2018 voerden de AIVD en de MIVD in totaal ca. 62.000 veiligheidsonderzoeken uit. In 339 gevallen werd een VGB geweigerd of ingetrokken op
grond van onvoldoende gegevens. Bij de 285 weigeringen of intrekkingen
binnen de burgerluchtvaart betrof het in verreweg de meeste gevallen
grondpersoneel.
Vraag 8
Bent u bereid om samen met de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers
(VNV), de AIVD en de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen te kijken hoe er
een effectiever vgb-beleid gevoerd kan worden en wanneer nodig de termijn
van vier jaar te schrappen?
Antwoord 8
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 9
Bent u bereid om samen met de VNV, de AIVD en de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen te kijken of de getroffen Nederlandse piloten alsnog in
aanmerking kunnen komen voor een vgb en daarmee aan de slag kunnen bij
een Nederlandse luchtvaartmaatschappij?
Antwoord 9
De UVO levert in ieder veiligheidsonderzoek maatwerk om binnen de kaders
van de wet- en regelgeving VGB’s te verstrekken. Daarom ziet de dienst geen
mogelijkheid om terug te komen op reeds genomen besluiten. Als betrokkene
het niet eens is met de beschikking, kan hij of zij uiteraard bezwaar aantekenen of in beroep gaan bij de bestuursrechter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Vraag 10
Hoe kan in de toekomst voorkomen worden dat werken in een land waar de
AIVD geen samenwerkingsverband mee heeft aanleiding is voor de AIVD om
een vgb te weigeren?
Antwoord 10
De Wvo dient ter bescherming van de nationale veiligheid. Hierdoor kan nooit
op voorhand worden uitgesloten dat het ontbreken van voldoende informatie
uit het buitenland zal leiden tot een weigering van een VGB. Als een
veiligheidsonderzoek onvoldoende waarborgen oplevert dat een kandidaatvertrouwensfunctionaris onder alle omstandigheden de uit de vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen, prevaleert het
belang van de nationale veiligheid boven het persoonlijk belang van
betrokkene. Zoals eerder gesteld, is het voornemen het beleid, waar mogelijk,
aan te passen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4