Certificering raming
nieuwe inburgeringswet
Deze CPB Notitie betreft de
budgettaire effecten van de
beoogde nieuwe
inburgeringswet per 2021.
Het CPB heeft op verzoek de
raming van het ministerie van
Sociale Zaken en
Werkgelegenheid gecertificeerd.

Conclusie: er is nog onzekerheid
over de budgettaire effecten
doordat de nieuwe taken voor
gemeenten niet volledig zijn
uitgewerkt. Voorts acht het CPB
de raming niet ‘neutraal en
redelijk’ doordat deze niet is
gebaseerd op de beste
beschikbare informatie over de
loonkosten van gemeenten.

CPB Notitie
Gijs Roelofs, Leonie Gercama
november 2019

Samenvatting en conclusies
Deze notitie certificeert de budgettaire effecten van de nieuwe inburgeringswet die in voorbereiding is om per
2021 in werking te treden, zoals geraamd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).
Het ministerie van SZW heeft, in overleg met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), het CPB verzocht
om deze raming te certificeren. De SZW-raming betreft het extra macrobudget dat gemeenten ontvangen van
het Rijk voor de uitvoering van de extra taken die zij onder de beoogde nieuwe wet krijgen.
Het CPB acht de huidige raming van de budgettaire effecten niet ‘redelijk en neutraal’, doordat de loonkosten
voor gemeenten niet geraamd zijn op basis van de best beschikbare informatie.
De geschatte onzekerheid van de SZW-raming moet in deze notitie worden geïnterpreteerd als de (financiële)
onzekerheid voor gemeenten of zij hun wettelijke taken minimaal kunnen uitvoeren met de beschikbaar
gestelde budgetten. Voor de meeste onderdelen van de raming kan het CPB de mate van onzekerheid niet
inschatten. Het conceptwetsvoorstel voorziet namelijk in een substantieel volume lagere regelgeving waarin
nog nadere eisen zullen worden gesteld aan onder andere de uitvoering door gemeenten. De (financiële)
onzekerheid wordt dan met ‘PM’ aangeduid.

1

Inleiding

Met ingang van 2019 certificeert het Centraal Planbureau ramingen aan de hand van een toetsingskader dat
voor fiscale beleidsmaatregelen is ontwikkeld. Bij uitzondering certificeert het CPB ook andere
beleidsmaatregelen. Volgens het toetsingskader wordt allereerst gekeken naar wat de beleidsmaatregel precies
inhoudt. Vervolgens worden de gebruikte data en aannames voor de raming van budgettaire effecten
nagelopen. Daarbij wordt in het bijzonder gekeken naar onzekerheden in de raming, die voortkomen uit de
gebruikte data, modellen, aannames en gedragseffecten. 1
Deze notitie certificeert de raming van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) van een
nieuwe inburgeringswet 2 die wordt voorbereid met een beoogde inwerkingtreding per 2021. Onder deze
nieuwe wet krijgen gemeenten de regie over de inburgering, wat extra taken voor gemeenten met zich
meebrengt. De raming betreft specifiek het extra macrobudget dat gemeenten ontvangen van het Rijk voor de
uitvoering van deze extra taken. Daartoe beoordeelt het CPB of de onderbouwing van de raming van SZW
redelijk en neutraal is, en wat de geschatte onzekerheid is.
De geschatte onzekerheid van de SZW-raming moet in deze notitie worden geïnterpreteerd als een financiële
onzekerheid voor gemeenten: hoe groot is de kans dat het budget niet toereikend is om de extra taken die de
nieuwe wet minimaal vraagt, uit te voeren? Hierbij nemen we de onzekerheid ten gevolge van
instroomfluctuaties niet mee in de certficering van de budgettaire effecten in hoofdstuk 2, hoewel deze
onzekerheid voor een deel van de kosten in het nieuwe inburgeringsstelsel voor gemeenten wel aanwezig is.
Ongeveer een kwart van het geraamde budget voor gemeenten betreft uitvoeringskosten en wordt via het
Gemeentefonds verstrekt. Hierbij gaat het deels om uitvoeringskosten die de gemeente per

Zie het toetsingskader in Van Sonsbeek, J-M., en E. Berkhout, 2019, Certificering AOW-leeftijdsvertraging: effect op bijstand, CPB
Notitie, Den Haag.
2 Zie de Kamerbrief ‘Stand van zaken Veranderopgave Inburgering’ van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 25 juni
2019.
1

CPB NOTITIE - Certificering raming nieuwe inburgeringswet

Pagina 2 van 6

inburgeringsplichtige maakt, zoals casemanagement. Bij een stijgende instroom moeten met dezelfde
middelen dus meer mensen worden geholpen. Daar staat tegenover dat de gemeente bij een dalende instroom
niet direct hoeft te bezuinigen op personeelskosten.
Ongeveer driekwart van het macrobudget is bedoeld voor programmakosten, zoals taalcursussen. Deze
worden verstrekt via een specfieke uitkering die gedurende het jaar zal worden aangepast aan de realisatie van
het landelijke aantal inburgeringsplichtigen. Voor dit deel van het budget is er in beginsel geen onzekerheid
voor gemeenten ten gevolge van fluctuaties in het instroomvolume (afgezien van het risico dat gemeenten
hun uitgaven deels moeten voorfinancieren). Fluctuaties in het instroomvolume leiden in dit geval wel tot een
budgettaire onzekerheid voor het Rijk, maar die blijft in deze notitie buiten beschouwing.
De conceptwettekst 3 verwijst op veel punten naar nog vast te stellen algemene maatregelen van bestuur
(AMvB’s) en ministeriële regelingen, waarin onder meer nadere eisen zullen worden gesteld aan het
gemeentelijke beleid rondom inburgering. Daardoor is op veel onderdelen nog onzeker in hoeverre
gemeenten de vrijheid hebben om eigen beleid te voeren en de uitgaven binnen de door SZW geraamde
bedragen te houden. 4 In dergelijke gevallen beoordelen we de onzekerheid als ‘PM’.
Deze notitie betreft uitsluitend het macrobudget voor alle gemeenten samen voor de extra taken onder de
nieuwe wet. Onzekerheden voor gemeenten ten gevolge van de verdeling van het macrobudget over
individuele gemeenten blijven buiten beschouwing. De ingroeipaden van (structurele) budgetten blijven hier
eveneens buiten beschouwing.
Ten behoeve van de onderbouwing van de extra kosten voor gemeenten die voortvloeien uit de nieuwe wet,
hebben VNG en SZW onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF) gevraagd om veldwerk te verrichten bij
een steekproef van Nederlandse gemeenten. AEF heeft in detail in kaart gebracht welke extra handelingen
gemeenten straks verwachten te verrichten en welke (personele en materiële) kosten zij denken dat daarmee
gemoeid zijn. Dit rapport 5 is als belangrijke databron gebruikt bij de certificering. De totale maatregel is door
SZW opgesplitst in een aantal kleinere onderdelen die apart zijn geraamd. In dit geval heeft het CPB besloten
om een aantal onderdelen van de raming van SZW apart te certificeren.

2 Certificering
Tabellen 2.1 en 2.2 geven een overzicht van de budgettaire effecten van de gecertificeerde maatregel. Het CPB
acht de raming van deze budgettaire effecten op dit moment niet op alle onderdelen ‘neutraal en redelijk’. 6
Het betreft de onderdelen casemanagement brede intake/PIP, ontzorgen, inkoop leerroutes, inkoop en
casemanagement MAP, en maatschappelijke begeleiding/PVT. Het onzekerheidsoordeel van onderdelen van
de raming verschilt. Onder de tabellen wordt de certificering van de budgettaire raming toegelicht.

3 Zie Concept Wet Inburgering van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 25 juni 2019, geraadpleegd via

https://www.internetconsultatie.nl/veranderopgave inburgering.
Zie in dit verband ook het advies van de Raad voor Openbaar Bestuur;
https://www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/publicaties/2019/08/12/advies-wetsvoorstel-wet-inburgering-2021.
5 Ehrisman, M., D. Van der Burg, I. Bijl en J. Sterrenburg, 2019, Veldonderzoek kosten nieuw inburgeringsstelsel, Andersson Elffers Felix,
Utrecht.
6
Een raming is ‘redelijk’ als er bij het CPB geen betere bronnen of ramingsmethoden bekend zijn om de desbetreffende raming te
maken. De term ‘neutraal’ houdt in dat de raming zuiver is en dus geen systematische afwijking naar boven of naar beneden vertoont.
Met het predikaat ‘neutraal en redelijk’ doet het CPB geen uitspraak over de wenselijkheid van beleidskeuzes, zoals de intensiteit van
de gemeentelijke dienstverlening aan inburgeraars.
4

CPB NOTITIE - Certificering raming nieuwe inburgeringswet

Pagina 3 van 6

Tabel 2.1

Overzicht structurele budgettaire effecten, SZW-raming
Structureel (mln. euro p.j.)*

Uitvoerige toetsing

Oordeel
onzekerheid

Neutraal en
redelijk?

Casemanagement brede intake / PIP

21,7

ja

PM

nee

Ontzorgen

7,6

ja

PM

nee

Inkoop leerroutes

4,6

ja

laag

nee

Inkoop en casemanagement MAP

1,6

ja

laag

nee

Tolken

2,0

ja

PM

ja

Inzet beleidsmedewerkers

5,0

ja

PM

PM

Leerroutes

91,0

ja

PM

ja

MAP-trajecten

3,3

ja

PM

ja

Maatschappelijke begeleiding / PVT

18,4

ja

PM

nee

Algemene uitkering
Gemeentefonds

Specifieke uitkering

* Bron: ministerie van SZW.

Casemanagement brede intake / PIP
De belangrijkste onzekerheid is hier het gemiddelde aantal uren dat gemeenten besteden aan intake- en
voortgangsgesprekken met inburgeraars. Het geraamde aantal uren is volgens SZW voldoende om aan de
minimale eisen van de wet te voldoen, maar de inhoud en vormgeving brede intake en de regels rondom het
PIP en de monitoring van voortgang moeten nog worden uitgewerkt in lagere regelgeving. Daarmee is de
(financiële) onzekerheid voor gemeenten niet te beoordelen en staat deze in de tabel als ‘PM’.
Voor de uurtarieven van gemeentemedewerkers maakt SZW gebruik van de zogenaamde HOT-tarieven
(Handleiding Overheidstarieven). AEF heeft in detail uitgezocht hoe deze HOT-tarieven zich verhouden tot de
gemeentelijke loonkosten. Hieruit blijkt onder andere dat management- en ondersteuningskosten geen
onderdeel zijn van de HOT-tarieven, terwijl dit onvermijdbare, variabele kosten zijn die meebewegen met het
aantal gemeentemedewerkers. Het CPB acht de raming op dit onderdeel op dit moment niet ‘neutraal en
redelijk’.

Ontzorgen
Ontzorgen bestaat uit twee taken: (1) het inhouden en betalen van de vaste lasten uit de bijstandsuitkering
door de gemeente in het eerste halfjaar vanaf recht op bijstand, en (2) de persoonlijke begeleiding naar
financiële zelfredzaamheid.
Voor de eerste taak neemt SZW de uitkomsten van het AEF-onderzoek over wat betreft de benodigde capaciteit
voor het verrekenen van de vaste lasten met de bijstandsuitkering. Er lijkt ons geen betere bron beschikbaar.
We beschouwen de onzekerheid voor deze taak als ‘laag’.
Belangrijkste onzekerheid in de tweede taak is het gemiddelde aantal uren dat gemeenten besteden aan
persoonlijke begeleiding van inburgeraars. De eisen aan persoonlijke begeleiding naar financiële
zelfredzaamheid zijn nog niet uitgewerkt in de conceptwet. Daarmee schatten wij de onzekerheid voor
gemeenten als ‘PM’.

CPB NOTITIE - Certificering raming nieuwe inburgeringswet

Pagina 4 van 6

Voor de uurtarieven van gemeentemedewerkers maakt SZW gebruik van de HOT-tarieven, waarin geen
rekening is gehouden met management- en ondersteuningskosten. Daarom acht het CPB de raming op dit
onderdeel op dit moment niet ‘neutraal en redelijk’.

Inkoop leerroutes
De gemeentelijke taken voor het inkopen van leerroutes lijken minder gevoelig voor de nog nader uit te
werken lagere regelgeving. SZW neemt de uitkomsten van het gedetailleerde AEF-onderzoek over voor wat
betreft de benodigde fte’s voor de inkoop van leerroutes. Er lijkt ons geen betere bron beschikbaar. We
beschouwen de onzekerheid daarmee als ‘laag’.
Voor dit onderdeel maakt SZW gebruik van de HOT-tarieven, waarin geen rekening is gehouden met
management- en ondersteuningskosten. Daarom acht het CPB de raming op dit onderdeel op dit moment niet
‘neutraal en redelijk’.

Inkoop en casemanagement MAP
De taken voor het inkopen van MAP-trajecten lijken minder gevoelig voor de nog nader uit te werken lagere
regelgeving. Het AEF-onderzoek heeft in detail naar de kosten voor de inkoop van MAP-trajecten gekeken. SZW
raamt een iets hoger bedrag. We beschouwen de onzekerheid voor gemeenten als ‘laag’.
Voor dit onderdeel wordt gebruik gemaakt van de HOT-tarieven, waarin geen rekening is gehouden met
management- en ondersteuningskosten. Daarom acht het CPB de raming op dit onderdeel op dit moment niet
‘neutraal en redelijk’.

Tolken
SZW gaat uit van gemiddeld vier uren tolkvoorziening per asielmigrant. Dit aantal zit aan de onderkant van de
bandbreedte die gemeenten verwachten volgens het AEF-onderzoek. Daarnaast gaat SZW uit van gebruik van
de tolkentelefoon in plaats van de (deels) fysieke aanwezigheid van tolken, wat goedkoper is per uur. SZW
hanteert hierbij het tarief dat het COA betaalt voor gebruik van de tolkentelefoon, ca. 54 euro per uur. De
aanname dat gemeenten met collectieve inkoop gebruik kunnen maken van de tolkentelefoon tegen hetzelfde
tarief als het COA, lijkt redelijk. 7 Het benodigde aantal uren tolkvoorziening per asielmigrant is mogelijk
afhankelijk van de uitwerking van casemanagement brede intake/PIP in lagere regelgeving. Daarnaast kan het
CPB niet inschatten in hoeverre de juridische status van het PIP eisen stelt aan de communicatie met de
inburgeraar. We schatten de onzekerheid van deze raming daarom als ‘PM’.

Inzet beleidsmedewerkers
AEF komt tot een raming van ca. 15 mln euro op basis van gesprekken met gemeenten. De verschillen die AEF
vaststelt tussen grote en kleine gemeenten, zijn echter groot, terwijl niet intuïtief is dat de taken die
beschreven worden in het AEF-rapport (p.32), zo sterk moeten toenemen met de gemeentegrootte.
De raming van SZW van 5 mln euro is niet kwantitatief onderbouwd en het is dan ook niet in te schatten of
deze ‘neutraal en redelijk’ is. Het ligt voor de hand dat deze post afhankelijk is van nog nader uit te werken
lagere regelgeving. We schatten de onzekerheid van deze raming daarom als ‘PM’.

Leerroutes
SZW onderbouwt dit bedrag op basis van uren- en uurprijzengegevens in het huidige stelsel. Daarbij wordt een
kleine correctie in het tarief gemaakt voor schaalvoordelen van de collectieve inkoop van taallessen door
gemeenten, versus de huidige situatie van individuele inkoop door inburgeraars zelf. De gebruikte aannames

7

Het CPB doet hiermee geen uitspraak over de wenselijkheid van de fysieke aanwezigheid van tolken.

CPB NOTITIE - Certificering raming nieuwe inburgeringswet

Pagina 5 van 6

lijken redelijk, aangezien verwacht mag worden dat aanbieders van taallessen lagere kosten van acquisitie en
administratie maken in geval van collectieve inkoop, en gemeenten lagere tarieven kunnen bedingen dan
individuele inburgeraars in het huidige stelsel, bij gelijke leskwaliteit. De conceptwettekst voorziet in twee
AMvB’s ten aanzien van de uitwerking van de B1-route en de zelfredzaamheidsroute, waarbij met name de
laatste nog niet concreet is uitgewerkt. We schatten de onzekerheid daarom als ‘PM’. De raming lijkt wel
gebaseerd op de beste nu bekende informatie (al is die onvolledig) en is derhalve ‘neutraal en redelijk’.

MAP-trajecten
SZW onderbouwt dit bedrag op basis van uren- en uurprijzengegevens van het ‘ONA-traject’ in het huidige
stelsel. De inhoud en vormgeving van de Module Arbeidsmarkt en Participatie moet echter nog worden
uitgewerkt in lagere regelgeving. Daarom beschouwen we de onzekerheid als ‘PM’. De raming lijkt wel
gebaseerd op de beste nu bekende informatie (al is die onvolledig) en is derhalve ‘neutraal en redelijk’.

Maatschappelijke begeleiding / PVT
Grootste onzekerheid in deze raming is het aantal uren begeleiding per inburgeraar. Het geraamde aantal
wordt niet kwantitatief onderbouwd op basis van inhoudelijke eisen aan de gemeentelijke dienstverlening.
Omdat deze eisen nog niet zijn uitgewerkt, beschouwen we de onzekerheid als ‘PM’.
Voor de uurtarieven van gemeentemedewerkers maakt SZW gebruik van de HOT-tarieven, waarin geen
rekening is gehouden met management- en ondersteuningskosten. Daarom acht het CPB de raming op dit
onderdeel op dit moment niet ‘neutraal en redelijk’.
Tabel 2.2 Overzicht incidenteel budgettair effect, SZW-raming
Incidenteel (mln euro)*

Uitvoerige toetsing

Oordeel
onzekerheid

Neutraal en
redelijk?

30

ja

PM

ja

Implementatiekosten

* Bron: ministerie van SZW.

Implementatiekosten
AEF geeft aan dat de incidentele implementatiekosten onzeker zijn en raamt een bandbreedte van 36,5 - 56,6
mln euro op basis van gesprekken met gemeenten. SZW stelt 30 mln beschikbaar en geeft aan dat 20 mln uit
eerdere bestuurlijke afspraken 8 alsmede 5 mln uit (structurele) inzet van beleidsmedewerkers mede ingezet
kunnen worden voor de implementatie. Als gemeenten deze middelen daar inderdaad voor inzetten, wordt de
door AEF geraamde bandbreedte grotendeels gedekt. Naarmate de 20 mln uit de eerdere bestuurlijke
afspraken ook aan andere zaken dienen te worden besteed, neemt de onzekerheid voor gemeenten toe.
Onbekend is nog welke ICT-implementatiekosten gemaakt moeten worden. Deze zijn niet meegenomen in de
bovenstaande bandbreedte van AEF en worden niet gekwantificeerd door SZW. Het is onduidelijk welke nadere
eisen in lagere regelgeving nog kunnen leiden tot implementatiekosten voor gemeenten. Daarom achten wij
de onzekerheid voor de implementatiekosten ‘PM’. De raming lijkt wel gebaseerd op de beste nu bekende
informatie (al is die onvolledig, en met dien verstande dat van gemeenten gevraagd wordt dat zij ook middelen
uit andere bronnen inzetten) en is derhalve ‘neutraal en redelijk’.

8 Zie Kamerbrief tussenstand veranderopgave inburgering en bijlage:

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/02/15/kamerbrief-tussenstand-veranderopgave-inburgering.

CPB NOTITIE - Certificering raming nieuwe inburgeringswet

Pagina 6 van 6