Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 665

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 oktober 2018
Het profileringsfonds in het hoger onderwijs is er voor studenten die
wegens bijzondere omstandigheden studievertraging hebben opgelopen
of naar verwachting op zullen lopen. Elke bekostigde hogeronderwijsinstelling dient voorzieningen voor financiële ondersteuning te treffen voor
deze groep studenten in de vorm van het profileringsfonds.
In deze brief doe ik verslag van een aantal ontwikkelingen met betrekking
tot het profileringsfonds. Zo ga ik na een korte introductie van het fonds in
op het onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: de inspectie)
over «studenten met een functiebeperking in het hoger onderwijs en de
toegang tot het profileringsfonds, nu en in de nabije toekomst.»1 In dit
verband reageer ik ook op de moties van de leden Tielen en Bruins2 en
van het lid Van der Molen3 over de bekendheid van en de toegang tot het
profileringsfonds. Verder licht ik toe dat de regering investeert in het
profileringsfonds om zo meer kwetsbare studenten te kunnen ondersteunen. Tot slot ga ik in de monitor profileringsfonds in op de aard en
omvang van de bestedingen uit het fonds zoals toegezegd in de brief
profileringsfonds en studievoorschot aan hoger onderwijs instellingen in
2016.4
Het profileringsfonds
De regering hecht grote waarde aan het profileringsfonds. Studenten
moeten in de gelegenheid zijn hun studie naar behoren te kunnen volgen
zonder dat bijzondere omstandigheden daar (financiële) drempels in
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 31 288, nr. 644.
3
Kamerstuk 31 288, nr. 647.
4
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2016/05/23/brief-over-profileringsfond-enstudievoorschot
2

kst-31288-665
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 665

1

opwerpen. Daarom is in het regeerakkoord ook een intensivering van het
profileringsfonds opgenomen waar ik later in deze brief op in zal gaan.
In de wet zijn de bijzondere omstandigheden vastgelegd op grond
waarvan bij een instelling ingeschreven studenten met een studievertraging in aanmerking kunnen komen voor financiële ondersteuning.
Studenten die aanspraak kunnen maken op het fonds zijn in drie categorieën te onderscheiden:
1. Studenten in overmachtssituaties zoals ziekte, functiebeperking,
zwangerschap, bijzondere familieomstandigheden, mantelzorgers of
een niet-studeerbare opleiding.
2. Studenten in de medezeggenschap of bestuursleden van door de
instelling erkende studie- of studentenverenigingen.
3. De overige categorie waarmee de instelling zich kan profileren:
studenten die een bijzondere prestatie leveren op het gebied van
sport of cultuur, of financiële ondersteuning aan niet-EER studenten,
uitgaande beurzen of andere gevallen.
Instellingen zijn verplicht om voor de categorieën 1 en 2 financiële
voorzieningen te treffen. Studenten die vallen onder categorie 3 mogen
door instellingen uit het profileringsfonds worden ondersteund, instellingen kunnen hier eigen profilerende keuzes in maken. Indien een student
niet valt in bovengenoemde categorieën, dan is het een instelling niet
toegestaan financiële middelen aan hem toe te kennen.
Het profileringsfonds op hogeronderwijsinstellingen
Het instellingsbeleid ten aanzien van het profileringsfonds over bijvoorbeeld de aanvraag, de duur en de hoogte van de ondersteuning dient de
instelling zelf vast te leggen in een regeling profileringsfonds. Dit geeft de
instelling ruimte voor eigen invulling en het bieden van maatwerk. De
medezeggenschap heeft instemmingsrecht op deze regeling profileringsfonds.
Aanbevelingen uit het onderzoek van de inspectie
De inspectie heeft onderzoek gedaan naar de toegang van studenten met
een functiebeperking tot het profileringsfonds. De inspectie stelt terecht
dat het gaat om een niet representatief onderzoek dat geen algemeen
dekkend beeld geeft. Dat neemt niet weg dat het onderzoek waardevolle
inzichten bevat. De inspectie doet naar aanleiding van haar onderzoek drie
aanbevelingen gericht aan zowel het veld als aan de Minister. Hieronder
ga ik op de afzonderlijke aanbevelingen in.
Aanbeveling 1: De voorlichting van de instellingen aan de studenten met
een functiebeperking dient te worden verbeterd.
De inspectie concludeert in haar onderzoek dat studenten met een
functiebeperking niet of nauwelijks op de hoogte zijn van het profileringsfonds. Daarnaast wordt geconcludeerd dat informatie over het profileringsfonds vaak lastig te vinden is op websites van instellingen en de
informatie vaak onbekend is bij studieadviseurs. De bevindingen van de
inspectie sluiten aan bij de bevinding in de Monitor beleidsmaatregelen
2017–2018 en eerdere jaren, dat slechts 8 procent van de studenten in het
wo en 3 procent van de studenten in het hbo bekend is met het profileringsfonds.5 De motie van de leden Tielen en Bruins6 wijst ook op de
noodzaak tot het meer bekendheid geven aan het profileringsfonds en dat
5

Broek, A. van den e.a. (2018), Monitor beleidsmaatregelen 2017–2018: Studiekeuze, studiegedrag & leengedrag in relatie tot beleidsmaatregelen in het hoger onderwijs 2006–2017,
Nijmegen: ResearchNed, p.143.
6
Kamerstuk 31 288, nr. 644.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 665

2

studenten ook lopende het jaar aanspraak moeten kunnen maken op het
profileringsfonds. De motie van het lid Van der Molen7 uit daarnaast
zorgen over de toegang tot het profileringsfonds specifiek voor mantelzorgende studenten.
De bekendheid onder studenten die aanspraak kunnen maken op het
profileringsfonds zoals studenten met een functiebeperking en mantelzorgers kan en moet beter. Ik vind het van belang dat deze kwetsbare
groep studenten actief op de hoogte wordt gebracht van de voorzieningen
zodat zij de ondersteuning kunnen krijgen waar zij recht op hebben.
Passieve informatieverstrekking op een website is daarom niet voldoende.
Studieadviseurs en studentendecanen hebben de taak studenten op de
hoogte te brengen van de voorzieningen, waaronder een mogelijke
aanspraak op het profileringsfonds. Zij moeten dan ook volledig op de
hoogte zijn van deze mogelijkheden.
Ik heb gezamenlijk met de Vereniging Hogescholen (VH), de Vereniging
van Universiteiten (VSNU), het Interstedelijk Studenten Overleg, de
Landelijke Studentenvakbond en het Expertisecentrum handicap + studie
de gezamenlijke ambitie studentenwelzijn opgesteld.8 Daarin is
opgenomen dat de bekendheid van financiële voorzieningen zoals het
profileringsfonds onder de doelgroep moet worden vergroot. Ook is in
deze gezamenlijke ambitie afgesproken dat docenten, studentenbegeleiders, decanen, examencommissies en andere betrokkenen worden
gefaciliteerd voor bijscholing. Met als doel dat zij bekwaam de verantwoordelijkheden voor deze groep studenten, zoals deze door de individuele instellingen zijn belegd, kunnen vervullen.9 Daarbij kan overigens
ook gebruik worden gemaakt van eerder ontwikkelde expertise en
materiaal. Zo heeft het Expertisecentrum handicap + studie in opdracht
van mijn voorganger een infographic gemaakt en verspreid onder
studieadviseurs en studentendecanen over «financieel slim studeren met
een functiebeperking».10 Deze poster geeft studenten met een functiebeperking en begeleiders een goed beeld van de financiële voorzieningen.
Met deze gezamenlijke ambitie verwacht ik dat samen met instellingen de
voorlichting over het profileringsfonds wordt verbeterd.
Voor studenten die zich in een overmachtssituatie bevinden is het van
belang dat zij zich gehoord en gesteund voelen door de instelling. Een
student kan daarom ook lopende het jaar beroep doen op het profileringsfonds, een mogelijkheid waartoe ook de motie van de leden Tielen en
Bruins oproept. VH en VSNU stellen dienaangaande dat dit bij veel
instellingen al staande praktijk is. De koepels zullen de instellingen wijzen
op hun verplichtingen indien daar aanleiding toe is. Een beroep op het
profileringsfonds legt ook een verantwoordelijkheid bij de student. Zo
mogen instellingen in voorkomende gevallen van studenten verwachten
dat zij binnen een redelijke termijn melding maken van het optreden van
de bijzondere omstandigheid.
De VH en VSNU delen mijn beeld en dat van uw Kamer dat de voorzieningen uit het profileringsfonds ook voor mantelzorgende studenten
beschikbaar moeten zijn. Mantelzorgers maken – conform de motie van
het lid Van der Molen11 – onderdeel uit van de categorie «studenten in

7

Kamerstuk 31 288, nr. 647.
Toegankelijkheid en kansengelijkheid in het hoger onderwijs, oktober 2018 (Kamerstukken
31 288 en 29 388, nr. 664).
9
Gezamenlijke ambitie studentenwelzijn, bijlage bij brief toegankelijkheid en kansengelijkheid in
het hoger onderwijs, oktober 2018 (Kamerstukken 31 288 en 29 388, nr. 664).
10
Het Expertisecentrum handicap + studie (2017), Financieel slim studeren.
11
Kamerstuk 31 288, nr. 647.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 665

3

overmachtssituaties», ook al is deze groep niet expliciet genoemd in de
wet. Mogelijk is de weg naar het profileringsfonds voor veel mantelzorgers nog onbekend. In de uitvoering van de gezamenlijke ambitie
studentenwelzijn zal ook specifiek aandacht worden geschonken aan de
toegang voor deze groep studenten.
Aanbeveling 2: Hou rekening met mogelijk hogere uitgaven door een
toename van het beroep op het profileringsfonds door studenten met een
functiebeperking.
De inspectie voorziet een forse verhoging van de aanvragen op het
profileringsfonds door de invoering van het studievoorschot. Ik voorzie
deze forse verhoging niet. De VH en VSNU delen deze verwachting met
mij.
Studenten met een handicap of chronische ziekte kunnen aanspraak
maken op een bijzondere voorziening. Deze studenten kunnen indien ze
door de handicap of chronische ziekte studievertraging oplopen, een
aanvraag doen voor een verlenging van de prestatiebeurs met één jaar bij
DUO. Daarbij geldt: bij vertraging door een functiebeperking kan een
student een beroep doen op óf het profileringsfonds óf de verlenging van
de prestatiebeurs. Deze mogelijkheid tot verlenging van de prestatiebeurs
is ook na de invoering van het studievoorschot blijven bestaan.
Verlenging van de prestatiebeurs houdt in:
– Een extra jaar aanspraak op het studentenreisproduct, een eventuele
aanvullende beurs, en een eventuele eenoudertoeslag;
– Een extra jaar de mogelijkheid om te lenen.
Met de invoering van het studievoorschot is bovendien voor deze
studenten in het hoger onderwijs de mogelijkheid geïntroduceerd tot
kwijtschelding van een deel van de studielening (in 2018 maximaal
€ 1.253,63). Deze kwijtschelding is een tegemoetkoming voor studenten
met een handicap of chronische ziekte als gevolg van het verdwijnen van
de basisbeurs. Hiervoor komt een student in aanmerking wanneer hij een
verlenging van de prestatiebeurs toegekend heeft gekregen en hij binnen
10 jaar het diploma behaalt.
Uit gegevens van DUO blijkt dat 59% van de studenten die verlenging van
de prestatiebeurs heeft aangevraagd in de afgelopen jaren, ook een
aanvullende beurs ontvangt. Voor deze studenten zal de financiële
bijdrage in de regel bij een verlenging van de prestatiebeurs hoger
uitvallen dan een eventuele vergoeding uit het profileringsfonds. Ook
voor de groep studenten die geen aanvullende beurs ontvangt, kan de
totale waarde van de verlenging van de reisvoorziening en de kwijtschelding hoger uitvallen dan de uitkering uit het profileringsfonds. Ik
verwacht daarom geen forse toename van het beroep op het profileringsfonds door de invoering van het studievoorschot.
Aanbeveling 3: Specificeer de informatie in het jaarverslag over het
profileringsfonds tot op het niveau van studenten met een functiebeperking
De verantwoording op het niveau van studenten met een functiebeperking
of specifieke groepen zoals mantelzorgers kan leiden tot op de persoon
herleidbare informatie. Dit is niet in overeenstemming met privacywetgeving; de aanbeveling van de inspectie op dit punt neem ik dan ook niet
over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 665

4

Intensivering van het profileringsfonds
Door de aangekondigde verbeterde voorlichting over het profileringsfonds en de expliciete aandacht voor mantelzorgende studenten verwacht
ik dat meer studenten in overmachtssituaties de weg naar het profileringsfonds weten te vinden. In het Regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk
34 700, nr. 34) is daarom een intensivering van het profileringsfonds
opgenomen van € 2 mln. structureel voor studenten in overmachtssituaties. Deze intensivering is verder uitgewerkt in de sectorakkoorden hoger
beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs 2018. De intensivering
wordt ingezet voor studenten die extra ondersteuning en begeleiding
nodig hebben, zoals zwangere studenten en studenten met een beperking,
een chronische ziekte, psychische problemen of bijzondere persoonlijke
omstandigheden zoals een taak als mantelzorger. Dit bedrag is vanaf 2018
toegevoegd aan de lumpsum.
De monitor profileringsfonds
Op 23 mei 2016 is aan hoger onderwijsinstellingen de brief studievoorschot en profileringsfonds verstuurd.12 Instellingen dienen sinds
verslagjaar 2016 te rapporteren over de aard en omvang van financiële
tegemoetkomingen uit het profileringsfonds. Per categorie dient te
worden aangegeven hoeveel studenten een vergoeding hebben aangevraagd en kregen toegekend, hoeveel per categorie is uitgekeerd en wat
de gemiddelde hoogte en duur van de uitkeringen was.
Daarnaast is aangekondigd dat de Minister van OCW zal monitoren wat de
aard en de omvang is van de vergoedingen die instellingen uit het
profileringsfonds vaststellen en daarover aan de Tweede Kamer zal
rapporteren.
Verschillen tussen instellingen
In het algemeen bestaan er aanzienlijke verschillen tussen (vergelijkbare)
instellingen. Zowel als het gaat om totale uitgaven, uitgaven gerelateerd
aan het aantal studenten aan een instelling en het aantal studenten dat
per instelling gebruik maakt van het profileringsfonds. VH en VSNU
hebben ingebracht dat deze verschillen verklaarbaar zijn doordat
instellingen op verschillende manier invulling geven aan de ondersteuning van studenten. Zo maakt het bijvoorbeeld uit hoe de
niet-financiële ondersteuning is geregeld. Een hoger aantal aanvragen en
uitkeringen betekent dus niet automatisch een betere ondersteuning.
Hoewel ik deze inbreng ondersteun wil ik toch benadrukken dat voor elke
student die studievertraging oploopt door de in de wet beschreven
bijzondere omstandigheden, financiële ondersteuning geregeld moet
worden, ook als deze student al andere niet-financiële ondersteuning
krijgt.
Verantwoording over 2016 en 2017
In zowel het verslagjaar 2016 als in 2017 heb ik geconstateerd dat een
aanzienlijk aantal instellingen zich niet (volledig) conform de regeling
jaarverslaggeving onderwijs heeft verantwoord over het profileringsfonds. Dit varieert van het ontbreken van bepaalde cijfers tot het anders
definiëren van de verschillende categorieën studenten. Met name de
cijfers over het aantal studenten dat een financiële tegemoetkoming heeft
aangevraagd en de gemiddelde duur van de toegekende financiële
tegemoetkoming ontbreken in de verslaggeving van 2016 en 2017
12

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2016/05/23/brief-over-profileringsfond-enstudievoorschot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 665

5

regelmatig. In reactie op de signalering van tekortkomingen in de
verantwoording over verslagjaar 2016 ben ik met VH en VSNU in overleg
getreden en heb ik de accountants aangesproken. Ten opzichte van de
verslaggeving van 2016 is er in de verslaggeving van 2017 een lichte
verbetering zichtbaar.
Aanscherping verantwoording
De hogescholen en universiteiten hebben via hun koepels VH en VSNU
aangegeven de ambitie te hebben over verslagjaar 2018 een compleet
beeld van de gegevens te kunnen presenteren. Ik zal daarnaast – in
overleg met deze koepels – komen tot een standaardtabel met alle
benodigde gegevens die verplicht zal worden in de regeling jaarverslaggeving onderwijs (RJO).
De gegevens over categorie 3 – studenten die wegens overige bijzondere
omstandigheden aanspraak maken op het profileringsfonds – blijken
nauwelijks vergelijkbaar. Dit komt vooral door inkomende en uitgaande
beurzen die al dan niet zijn opgenomen onder de verantwoording. Bij de
wijziging van het RJO zal dan ook nader worden bezien hoe deze
categorie op een meer vergelijkbare wijze kan worden beschreven. Deze
wijzigingen zullen ingaan vanaf verslagjaar 2019. Bij de vormgeving van
de wijzigingen van het RJO zal rekening worden gehouden met mogelijke
administratieve lasten.
Ik zal in de verdere monitoring van de aard en omvang van het profileringsfonds specifiek aandacht besteden aan het effect van de eerder in
deze brief aangekondigde extra middelen voor studenten in overmachtssituaties.
Blik op de toekomst
Het profileringsfonds is een waardevol instrument om studenten die de
extra ondersteuning hard nodig hebben financieel hulp te bieden. Dit
fonds komt pas vol tot zijn recht als de voorlichting vooraf en de verantwoording achteraf op orde zijn. Ik heb positieve verwachtingen over de
stappen die worden gezet en zal de ontwikkelingen de komende jaren
blijven volgen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 665

6