Aan de Vice-President van de Raad van State
De heer mr. Th.C de Graaf
Postbus 20019
2500 EA DEN HAAG

DGBRW/BFR/B&A
www.linkedin.com/company/
ministerie-van-bzk

Kenmerk
2020-0000665233
Uw kenmerk
Bijlage(n)
--

Datum

23 november 2020

Betreft

Verzoek om voorlichting over interbestuurlijke verhoudingen

Geachte heer De Graaf,
In overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het
Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen (UvW) wil ik de
Afdeling advisering van de Raad van State (de Afdeling) verzoeken een
voorlichting uit te brengen op grond van artikel 21a van de Wet op de Raad van
State over de ontwikkeling van de interbestuurlijke verhoudingen in deze
kabinetsperiode. En daarbij ook aanbevelingen te doen over de knelpunten of
vraagstukken in de interbestuurlijke verhoudingen die het Rijk en de
medeoverheden in de volgende kabinetsperiode met voorrang zouden moeten
oppakken.
Ontwikkelingen in de interbestuurlijke verhoudingen
De interbestuurlijke verhoudingen zijn volop in beweging. De verschillende
overheden hebben elkaar hard nodig om de grote maatschappelijke opgaven
(klimaatverandering, energietransitie, woningbouwopgave, stikstof, etc.) aan te
kunnen pakken. Met het Interbestuurlijk Programma (IBP) hebben het Rijk, de
provincies, gemeenten en waterschappen daarom begin 2018 afgesproken dat
deze opgaven zoveel mogelijk gezamenlijk worden opgepakt en dat de onderlinge
samenwerking versterkt wordt.
Burger en bedrijf vinden het vooral belangrijk dát de maatschappelijke opgaven
worden aangepakt en minder welke overheid dit doet. Dit vergt een andere
manier van opereren, waarbij eenieder bijdraagt waar nodig. Ook in het recente
rapport van de Studiegroep Interbestuurlijke en Financiële Verhoudingen “Als één
overheid. Slagvaardig de toekomst tegemoet!” komt dit sterk tot uitdrukking. De
studiegroep constateert dat de huidige grote opgaven die bestuurslagen, taken en
regio’s overstijgen, vragen om een betekenisvolle rol van de overheid. De
overheid moet snel in kunnen spelen op veranderende omstandigheden en zorgen
voor effectieve verbindingen met zowel inwoners als private en maatschappelijke
organisaties zodat ook zij hun bijdrage kunnen leveren. De samenleving heeft
overheden nodig die door intensieve samenwerking als één overheid opereren en
sterk in de uitvoering zijn, waardoor maatschappelijke opgaven daadwerkelijk
kunnen worden opgelost.
Pagina 1 van 3

DGBRW/BFR/B&A
Datum
Kenmerk
2020-0000665233

Decentralisaties: zorgen over uitvoeringskracht
Een andere belangrijke ontwikkeling betreft de decentralisaties in zowel het
sociale als fysieke domein. Deze hebben bijgedragen aan veranderende
verhoudingen tussen het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen. Het
grotere takenpakket en bijbehorende (budget)verantwoordelijkheid voor de
medeoverheden maken dat overheden meer en meer van elkaar afhankelijk zijn
om verantwoordelijkheden waar te maken. Tegelijkertijd zijn er knelpunten bij de
uitvoering van deze decentralisaties, zoals de uitvoeringskracht van gemeenten
en provincies en bijvoorbeeld de langlopende discussie over de toereikendheid
van de financiële middelen in het sociaal domein.
Evenwichtige verhoudingen
Het beginsel van gelijkwaardigheid en/of gelijkwaardig partnerschap in de
verhouding tussen de overheden is uitgangspunt van onder meer het IBP en de
Code interbestuurlijke verhoudingen. Tegelijkertijd is het de nationale overheid
die als wetgever de inhoudelijke en financiële kaders stelt, de meeste belastingen
heft en inkomsten met de decentrale overheden verdeelt. De belangrijkste
beleidsvoornemens van het Rijk met gevolgen voor de decentrale overheden
vinden hun oorsprong in een regeerakkoord. Dat impliceert dat een goede
betrokkenheid van de decentrale overheden bij de voorbereiding daarvan
noodzakelijk is. De praktijk laat evenwel zien dat deze niet op voorhand verzekerd
is. Het is een grote opgave te zorgen voor meer evenwicht in de verhoudingen
tussen de overheden, zodat de opgaven van een goede aanpak kunnen worden
voorzien.
Specifieke vragen voor het verzoek om voorlichting
Het verzoek is in de voorlichting in het bijzonder in te gaan op de hieronder
beschreven vragen:
o Bij complexe opgaven leidt de bestaande verdeling van
verantwoordelijkheden en bevoegdheden in een aantal gevallen tot
sturingsproblemen. Hoe kun je als overheden gezamenlijke sturing
vormgeven met inachtneming van de bestaande verdeling van
verantwoordelijkheden en bevoegdheden die vaak in medebewind en met
een verschillende mate van beleidsruimte worden uitgeoefend? Is het
mogelijk bestuurlijke afspraken resultaatgerichter vorm te geven? Of is
het nodig verantwoordelijkheden en bevoegdheden te wijzigen?
o Er is een toenemende roep om een gezaghebbend orgaan voor
(financiële) geschillen tussen overheden. In het kader van de recente
behandeling van mijn begroting heb ik de toezegging gedaan hiernaar een
verkenning uit te voeren. Ik zou graag uw opvatting horen óf en onder
welke voorwaarden een dergelijk orgaan effectief kan zijn en kan
bijdragen aan betere onderlinge financiële verhoudingen. Dit ook gezien
de toegenomen verantwoordelijkheden op lokaal niveau en de grote
financiële afhankelijkheid van het Rijk. Ook ben ik benieuwd naar uw
adviezen over hoe decentrale overheden beter betrokken kunnen worden
bij de voorbereiding van de kabinetsformatie.
o Het groeiend takenpakket, de hoge eisen van inwoners en meer
dichtgeregeld beleid leiden tot zorgen rondom de uitvoeringskracht van
Pagina 2 van 3

DGBRW/BFR/B&A
Datum

met name gemeenten. Bieden instrumenten als taakdifferentiatie, meer
congruente regio’s of het beter ontsluiten van kennis hier een oplossing
voor? Zijn er andere oplossingen denkbaar om de toegenomen druk op
gemeenten te verlichten?

Kenmerk
2020-0000665233

Ik zou het zeer op prijs stellen als de voorlichting uiterlijk in maart 2021 zou
kunnen worden uitgebracht.
Ik dank u op voorhand voor uw medewerking.
Hoogachtend,
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

drs. K.H. Ollongren

Pagina 3 van 3