College voor Toetsen en Examens

•

Bureau van het CvTE
Muntstraat 7
3512 ET Utrecht
Postbus 315
3500 AH Utrecht
Nederland

•

fl Ot it 1 e

Voortgang Project Ieders Examen
December 2018

Inleiding
Conform de wens van de Tweede Kamer heeft het College voor Toetsen en
Examens (CvTE) in het najaar van 2016 een plan van aanpak opgesteld met
concrete acties om de betrokkenheid bij en de transparantie van de
totstandbrenging van de centrale examens te vergroten. Het Project Ieders
Examen, dat in het schooljaar 2017-2018 is gestart, geeft het CvTE die
mogelijkheid. In deze notitie komen allereerst de deelprojecten aan de orde die
binnen het Project Ieders Examen zijn opgestart. Vervolgens wordt een blik
vooruit geworpen naar het moment waarop het Project Ieders Examens afloopt.
Welke deelprojecten hebben daadwerkelijk bijgedragen aan meer betrokkenheid
van docenten bij en transparantie over het examenproces? Hebben deze
deelprojecten een kwaliteitsimpuls gegeven aan de centrale examens? En hoe
kunnen zij onderdeel worden van de staande praktijk?

DeelprojeCten
1.

Ieders Sylla bus

Elk centraal examenvak heeft een syllabus. In een syllabus staat beschreven wat
er in het centraal examen aan bod komt. In 2017-2018 is het CvTE gestart met
focusgroepen van docenten om hun wensen mee te kunnen nemen in de syllabi.
Met zestig vakdocenten wordt in verschillende sessies van gedachten gewisseld
over de bruikbaarheid, actualiteit en relevantie van de inhoud van de syllabus.
In het schooljaar 2017-2018 was er een focusgroep voor economie havo/vwo. In
2018-2019 zijn er focusgroepen voor biologie, natuurkunde en scheikunde
havo/vwo; en voor de beroepsgerichte profielvakken BWI, PIE en M&T
.
1

2.

Ieders Opgaven

Constructfe-bbf’s
Cito is gestart met forums waarop docenten opgaven kunnen indienen.
De constructie van de centrale examens is in handen van Cito, in opdracht van
het CvTE. Cito werkt daarbij met constructiegroepen die elk bestaan uit ongeveer
vijf docenten. Om nog meer docenten bij de constructie te kunnen betrekken is

Bouwen, Wonen en Interieur; Produceren, Installeren en Energie; Mobiliteit en Transport
Pagina 1 van 4

Cito in het kalenderjaar 2018 gestart met besloten en beveiligde forums (bbf),
zogenoemde constructie-bbf’s. Via een bbf kunnen ook andere docenten dan de
leden van de constructiegroep opgaven indienen. Er wordt met vier vakken
geëxperimenteerd. De docenten die zich bij Cito hebben gemeld voor het
constructie-bbf krijgen ondersteuning van een toetsdeskundige van Cito.
Trainingsmateriaal is aanwezig op het bbf.
Discussie-bbf’s
Het CvTE heeft bij wiskunde vmbo kb en aardrijkskunde vmbo kb proefgedraaid
met forums waarop docenten in gesprek kunnen over opgaven die op dat moment
nog onder de geheimhouding vallen.
Bij de digitale centrale examens vmbo bb en kb en bij de centraal schriftelijke en
praktische examens (cspe’s) in de beroepsgerichte profielvakken kunnen docenten
tijdens de afnameperiode niet vrijelijk discussiëren over de opgaven, omdat die
opgaven pas na afloop van afnameperiode openbaar gemaakt kunnen worden.
Om docenten toch de mogelijkheid te bieden om over opgaven en
correctievoorschriften te kunnen spreken, zijn in het schooljaar 2017-2018 voor
twee vakken discussie-bbf’s ingericht. Naar verwachting kan in 2018-2019 worden
opgeschaald naar vier vakken.
Voor de cspe’s onderzoeken we hoe discussie-bbf’s een vergelijkbare functie
kunnen vervullen als bij de digitale centrale examens.

3.

Ieders Correctievoorschrift

Precorrectie
In de afgelopen twee schooljaren is gewerkt met panels van docenten die in de
eerste maanden van het kalenderjaar opgaven uit de aanstaande centrale
examens gemaakt hebben (precorrectie). Aan de hand van het
correctievoorschrift keken zij hun eigen antwoorden na. Vervolgens deed het
panel aanbevelingen voor aanpassing van het correctievoorschrift. Die
aanbevelingen werden besproken met de vaststellingscommissie van het CvTE,
die besloot over de aanpassingen.
De betrokken docenten gaven bij de evaluatie aan positief te zijn over deze
ervaring en een beter begrip te hebben van de constructie van een examen. Ook
gaven deze docenten aan dat zij niet alleen aanbevelingen over het
correctievoorschrift willen doen, maar ook over de opgaven zelf. Wat de
consequenties hiervan zouden kunnen zijn wordt in 2019 doordacht.
Precorrectie heeft in 20 17-2018 plaatsgevonden bij de centrale examens Frans
gI/ti en natuurkunde havo en economie vwo.
Testcorrectie
Bij testcorrectie wordt het correctievoorschrift niet direct na de afname, maar
twee werkdagen later gepubliceerd. In de tussentijd kijkt een panel van docenten
het werk van hun leerlingen na aan de hand van het voorlopige
correctievoorschrift. Evenals bij precorrectie, worden die aanbevelingen besproken
met de vaststellingscommissie, die besluit over de aanpassingen. Anders dan bij
precorrectie zijn de aanbevelingen om het correctievoorschrift aan te passen bij
testcorrectie gebaseerd op daadwerkelijk gegeven leerlingenantwoorden.
Dit laatste is een meerwaarde: gezien is hoe de vraag-antwoordcombinaties zich
in de praktijk gedragen. Ook testcorrectie wordt zowel door de betrokken
docenten als door de vaststellingscommissie positief gewaardeerd.

Pagina 2 van 4

Testcorrectie heeft in 2017-2018 plaatsgevonden bij de centrale examens
Nederlands vwo, Frans vwo en scheikunde vwo. We menen dat testcorrectie
daadwerkelijk leidt tot duidelijker correctievoorschriften: er zijn bij de examenlijn
van het CvTE minder vragen binnengekomen voor Nederlands vwo en Frans vwo
dan in de voorafgaande examenjaren.
Zowel bij precorrectie als bij testcorrectie waren de vakverenigingen betrokken.
Het panel was voor de helft samengesteld op voordracht van de vakvereniging.
De andere helft van de paneldocenten had zich gemeld na een mailing vanuit
Examenblad.nl van het CvTE, waarmee alle scholen bereikt zijn.

4.

Ieders N-term

In lijn met het Project Ieders Examen onderzoekt het CvTE of de betrokkenheid
bij de normering kan worden vergroot.
In het schooljaar 20 17-2018 is een pilot gestart, waarin docenten voorafgaand
aan de afname van het centraal examen voor elke leerling aangeven of deze
leerling de examenstof voldoende beheerst. Het doel van de pilot is om zicht te
krijgen op wat volgens het onderwijsveld een redelijke prestatie-eis is voor het
behalen van een voldoende. De pilot wordt uitgevoerd met tien centrale examens.
Om te kunnen oordelen over de betrouwbaarheid van de resultaten wordt het
onderzoek in 2018-2019 met dezelfde centrale examens herhaald. Daarna worden
de resultaten bekend gemaakt.

5.

Contact met het onderwijsveld

Ontmoetingen
In 2018 zijn twee bijeenkomsten georganiseerd waarin tweehonderd docenten in
gesprek gingen met medewerkers van het CvTE en Cito. De vragen die deze
docenten vooraf gesteld hadden, werden daarin zoveel mogelijk belicht. Thema’s
die aan de orde kwamen, waren: de N-term, lengte en taligheid van de centrale
examens en kwesties tussen eerste en tweede corrector.
Tijdens deze bijeenkomsten zijn de afwegingen die door Cito en het CvTE
gemaakt worden besproken en hoe docenten daartegen aankijken. Daardoor
ontstond wederzijds begrip. In maart 2019 is er opnieuw een grote bijeenkomst in
Zwolle.

In het voorjaar van 2018 vonden vier regionale bijeenkomsten plaats over de
centrale examens wiskunde vmbo, waarin docenten met toetsdeskundigen van
Cito en de vaststellingscommissie ideeën uitwisselden. Ook deze bijeenkomsten,
die elk door ongeveer vijftig docenten werden bijgewoond, werden gewaardeerd.
Bij de beroepsgerichte prol9elvakken zijn er bijeenkomsten over het cspe. Deze
worden georganiseerd door de Stichting Platforms VMBO, de overkoepelende
organisatie van de vakverenigingen voor de beroepsgerichte profielvakken. Voor
de inhoudelijke informatie over de cspe’s zorgen het CvTE en Cito. De
bijeenkomst in november werd door meer dan 800 examensecretarissen en
docenten bezocht en droeg bij aan een goede afstemming tussen examenmakers
en docenten/examinatoren en aan wederzijds begrip.

Pagina 3 van 4

Ambassadeurs
In 2018-2019 is een experiment gestart met ambassadeurs. Een aantal
voorzitters en leden van vaststellingscommissies vertellen als ambassadeur van
het CvTE over hoe centrale examens tot stand komen, over hun rol en ervaringen
daarbij. Zij doen dat bijvoorbeeld aan collega’s van de school waar zij werkzaam
zijn, aan hun studenten als zij werkzaam zijn aan een lerarenopleiding of op een
conferentie van een vakvereniging in de vorm van een workshop.
Dit experiment is klein begonnen met zes enthousiaste pioniers uit verschillende
vaststelling sco mmi ss i es.

Blik op de toekomst
Met het Project Ieders Examen geeft het CvTE gevolg aan de motie Straus (nr.
329, 23 juni 2016). Het project is zijn tweede en voorlaatste schooljaar ingegaan;
het project eindigt namelijk op 31 juli 2020. Voor die tijd moet duidelijk zijn
(welke onderdelen van) de deelprojecten opgenomen worden in de reguliere
processen rondom de centrale examens. Het jaar 2019 wordt benut om daar
invulling aan te geven en te bezien welke consequenties dit heeft voor de
uitvoering.
Met name testcorrectie lijkt zijn nut te bewijzen. Het leidt onder meer tot
verbetering van het correctievoorschrift. Het generiek doorvoeren van
testcorrectie heeft consequenties voor het examenrooster. Deze worden in 2019
doordacht. Als we over zouden gaan tot testcorrectie bij alle centrale examens
van het eerste tijdvak, is er een langere periode nodig waarin de centrale
examens worden afgenomen.
Project Ieders Examen, uitbreiding versus begrenzing
De meeste acties in het kader van het Project Ieders Examen betekenen een
verfijning van het examensysteem in het voortgezet onderwijs, dat al meer
gedetailleerd is dan de examensystemen in mbo en hoger onderwijs. Als CvTE
merken we dat de grenzen in zicht zijn. Nog meer detaillering betekent niet
automatisch een groter draagvlak, laat staan een grotere transparantie. In het
licht van curriculum.nu, dat in onze ontmoetingen met docenten ook regelmatig
ter sprake komt, zouden we willen streven naar meer ruimte in het systeem van
examinering met als gevolg daarvan meer ruimte voor de docent als professional.

Pagina 4 van 4