8
Afscheid van het lid Hamer
Aan de orde is het afscheid van het lid Hamer (PvdA).
De voorzitter:
Ingekomen is de volgende brief:
Geachte voorzitter, beste Anouchka, beste collega's,
Vandaag komt voor mij na 5.957 dagen een einde aan mijn
periode in de Tweede Kamer. Met weemoed in mijn hart
neem ik afscheid; ook met vreugde. Ik vind het een eer om
de functie van voorzitter van de SER te gaan vervullen,
precies op het speelveld waarop ik me zo graag begeef.
Zestien jaar geleden begon ik aan een avontuur waarvan
ik toen niet kon vermoeden hoe spannend dat zou worden.
Ik was, nogal uitzonderlijk, in letterlijke zin niet alleen. Mijn
dochter Iris zat tijdens de beëdiging al gezellig in mijn buik
te trappelen. Een kind kon je wel vergeten als Kamerlid,
werd mij gezegd. Een beetje ondeugend dacht ik destijds:
nou ja, zij is er gelukkig al.
Sinds 1998 is er veel verbeterd voor vrouwen in de politiek.
Dus twijfelende collega's: gewoon doen! Iris is er ook vandaag weer bij. Ik had haar voor geen goud willen missen.
In de Kamer mocht ik me als ervaringsdeskundige jarenlang
bezighouden met de kinderopvang, een sector die ik heb
zien groeien en zien krimpen en weer zien groeien en weer
zien krimpen. Als ik vandaag nog één keer een politieke
wens mag doen, dan is het deze: regel de kinderopvang nu
voor eens en altijd goed!
Het Kamerlidmaatschap is een ambacht, maar zonder idealen houd je ons vak niet vol. Degenen die dachten met een
beetje gevoel voor timing en sprekerstalent het hier wel
even te maken, zag ik bedrogen uitkomen. Meestal is het
langdurig bikkelen om een resultaat te boeken. Vaak ben
je effectiever achter de schermen dan ervoor. Altijd gaat
het om het behalen van een meerderheid, net op het
moment dat het ertoe doet.
Zo denk ik met veel genoegen aan mijn motie om het
onderwijs over regeerperiodes heen de hoogste prioriteit
te geven en Nederland naar de top vijf in de wereld te
brengen. Die motie kreeg brede steun, ondanks de economische crisis. Toen vond ik de Kamer op haar best. De
huidige extra middelen voor onderwijs kunnen overigens
dat doel nog dichterbij brengen.
Bij mijn inwerkperiode zei een oud-collega: je hebt vier jaar
om te leren, vier tot acht jaar om een goed Kamerlid te zijn
en krijg je de kans, ga dan nog vier jaar coachen. Ik
beschouw het als een groot voorrecht dat ik die zestien jaar
vol heb mogen maken. Ik zou willen dat meer collega's die
kans krijgen. Een deel van het collectieve geheugen te dragen, geeft zo veel voldoening. De omslag van "ben je er nu
nog" naar "gelukkig dat je er nog bent" heb ik als het
grootste compliment ervaren.
Eerst leerde ik van oud-collega's de kneepjes van het vak.
Lobbyen, spelen met de rollen van oppositie en coalitie. Ik
ontdekte ook de belangrijke positie van journalisten. In die

Tweede Kamer

Afscheid van het lid Hamer

eerste jaren zaten we met de woordvoerders na debatten
vaak vol spanning te kijken of er een glimp van ons was te
zien in het nieuws. Groot was de vreugde als je met een
quote in Den Haag Vandaag kwam. De volgende dag spelden we de kranten. Helaas, meestal stond er niets. Goed
nieuws is geen nieuws. Dat vond ik een moeilijke les.
Daarna mocht ik prachtige dingen doen, zoals het ondervoorzitterschap van de Kamer. Ik noem juist dat, omdat ik
alle collega's wil eren die belangeloos uren in de stoel zitten.
Een debat wordt zeker voor een kwart bepaald door de
kwaliteit van de voorzitter.
In de periode van mijn fractievoorzitterschap kregen we te
maken met de zwaarste crisis in 80 jaar. Ik denk met veel
plezier terug aan de tijd met mijn collega-fractievoorzitters.
We hadden stevige discussies over onder andere de vraag
hoe we die crisis moesten aanpakken, maar bijna altijd
wisten we onze politieke verschillen te overbruggen.
In de buitenwereld snappen ze soms niets van al die de
Haagse tegenstellingen. De akkoorden passen daarom goed
bij deze tijd. In dialoog zijn met de mensen voor wie je het
doet, hoort voor mij ook bij het vakmanschap. Er was een
periode dat we elkaar scherp hielden om niet drie keer in
de week te stemmen. Daardoor konden we vaak het land
in. Soms verslapt dat weer een beetje. Ik wens jullie allemaal veel buitenwereld toe.
Ik vond het leuk om de laatste jaren mijn ervaring te delen
met collega's van binnen en buiten de PvdA. Daarmee kom
ik op collegialiteit. Die heb ik altijd ervaren, dwars door de
partijen heen. Juist in 2011, toen het privé even heel moeilijk
werd, toen ik een beetje stiller dan anders rondliep, was er
veel vriendschap. De kopjes koffie die er toen op sommige
kamers binnen en buiten Koloniën altijd klaar stonden, zal
ik nooit vergeten. En de vele hartelijke reacties nu bij mijn
vertrek van mijn collega's en anderen doen me meer dan
ik kan zeggen.
Ik sluit af, maar niet zonder eerst alle medewerkers te
bedanken voor hun ongelooflijke inzet. De medewerkers
van de Partij van de Arbeid, van de griffie van SZW en EZ
en verder al die mensen die voor ons zorgen vanaf het
poortje bij de ingang tot hier in de zaal. Zonder deze
medewerkers zouden wij ons werk niet kunnen doen.
Het persoonlijke is politiek, maar politiek is ook persoonlijk.
Ik dank mijn familie, vrienden en vriendinnen die meeleefden en er vandaag grotendeels bij zijn. Mijn broer Koos
inspireerde mij vaak, want door hem weet ik hoe het leven
is als je tegenslag moet overwinnen en dat dan ook doet.
Met niemand kon ik tot diep in de nacht de politiek zo analyseren als met mijn broer Marc. Maar het meest bedank
ik Fenneke Huizinga en haar gezin. Zij zijn al zestien jaar
ons "oppasgezin". Ik kon altijd op ze rekenen. Zonder vrouwen als Fenneke zou onze samenleving zich niet kunnen
ontwikkelen. Laten we dat, ook hier op het Binnenhof, nooit
vergeten. Ik wens jullie allemaal het allerbeste!
Mariëtte Hamer
(Applaus)

9 september 2014
TK 106

106-8-1

De voorzitter:
Van dit ontslag is mededeling gedaan aan de voorzitter van
het centraal stembureau en aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Ik stel voor, deze brief
voor kennisgeving aan te nemen.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter:
We zijn nog niet klaar.
Geachte mevrouw Hamer, beste Mariëtte,
Op 19 mei 1998 nam je voor het eerst plaats in deze blauwe
stoelen. "Een droom die uitkomt", noemde je het toen, maar
dat betekende niet dat je je erdoor liet meeslepen. Je bleef
met beide benen op de grond en zei nuchter dat je niet het
idee had, de wereld te kunnen veranderen. In plaats daarvan
zou je je idealen met kleine stapjes tegelijk proberen om te
zetten in concrete daden. Want daar ging het om: om het
verwezenlijken van je inhoudelijke doelstellingen.
Dat bleek al direct tijdens je eerste optreden. "Van tevoren
denk je dat het houden van je maidenspeech betekent dat
je een groots en meeslepend verhaal mag houden; in de
praktijk zie je dat het allemaal nog wel eens anders loopt."
Dat zei je, om je vervolgens vol overgave op de begroting
te storten, over bezuinigingen op het hbo, over de vernieuwingen van de lerarenopleidingen. Dat grootse en meeslepende verhaal, dat zouden we nog even tegoed houden,
zo zei je toen.
Grote idealen, kleine stapjes. Als dat je devies was, kun je
tevreden zijn. De stappen die je hebt gezet, waren soms
helemaal niet zo klein en raakten vaak aan het dagelijks
leven van heel veel mensen, en je sociaaldemocratische
opvattingen klonken er altijd duidelijk in door. Zo diende
je in 2004 een initiatiefwetsvoorstel in over het opnemen
van de verplichting voor scholen om bij te dragen aan de
integratie van leerlingen in de Nederlandse samenleving,
wat in 2005 werd vertaald in concrete wet- en regelgeving.
Daarna volgde het initiatiefwetsvoorstel voor een basisvoorziening kinderopvang en ontwikkelingsstimulering. En
recentelijk was er nog de Wet werk en zekerheid.

waarop je na deze jaren de draad weer oppakte als gewoon
Kamerlid. Maar tegelijkertijd is dat voor jou niet zo heel
vreemd, want de idealen lagen er nog altijd.
Onlangs zijn we samen nog op werkbezoek geweest bij het
Havenbedrijf in Rotterdam. Ook tijdens dat bezoek heb ik
van dichtbij kunnen zien hoe de jaren als Kamerlid jou
gevormd hebben. Je bent een compleet Kamerlid met grote
kennis van onderwijs, de arbeidsmarkt, ontslagbescherming, kinderopvang en emancipatie. Dat is ook het beeld
dat je achterlaat. De media berichtten er de afgelopen dagen
veelvuldig over. Onverstoorbaar werd je genoemd, een
doorzetter, een pragmaticus, een stevig onderhandelaar.
Wat ik er zo leuk aan vind, is dat ook alles wat buiten de
spotlights gebeurde, blijkbaar daar nu weer is opgepakt.
Want veel van het werk dat jij verzette, deed je op de achtergrond. Het ging je er niet om om jezelf in de kijker te
spelen, het ging je altijd om de inhoud.
Dat is hoe ik je zou omschrijven als ik je in één woord zou
moeten vatten: inhoudsgedreven. Of je het nu met jou eens
bent of niet, je weet altijd waar je het over hebt en je zet
die kennis in om je idealen te verwezenlijken, stapje voor
stapje. Ik denk dat we, terugblikkend op jouw carrière in de
Tweede Kamer, kunnen concluderen dat die in zijn totaliteit
groots en meeslepend is geweest.
We vinden het jammer om je te zien gaan. Je neemt zestien
jaar aan kennis en ervaring met je mee. Er verdwijnt weer
wat geheugen uit de Kamer. Maar we gunnen de SER, waar
een hoop te doen is, deze eerste vrouwelijke voorzitter van
harte.
Mariëtte, het ga je goed.
(Applaus)

Daarnaast was je namens de Partij van de Arbeid betrokken
bij tal van akkoorden, bijvoorbeeld over de AOW, pensioenen en, recentelijk nog, het sociaal akkoord. Dat laatste
noem je zelf een van de hoogtepunten in je politieke loopbaan. Dat is ook niet zo verwonderlijk. Het is een publiek
geheim dat je geniet van onderhandelen, van het strategische spel dat daarbij komt kijken. Als het dan lukt om al die
tegenstelde belangen in één akkoord samen te brengen,
en je hebt daar ook een actieve bijdrage aan geleverd, dan
is dat met recht iets waar je trots op kunt zijn.
Mariëtte, niet alleen als Kamerlid "bikkelde je om resultaten
te boeken", zoals je in je brief schreef. Hetzelfde vuur liet je
zien als commissievoorzitter, eerst van de vaste commissie
voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid en later van de
vaste commissie voor Economische Zaken. Je leidde de
commissies met strakke hand en met kennis van de procedures, en je werd erom gewaardeerd. En natuurlijk als
fractievoorzitter, wat je was onder het kabinet-Balkenende
IV, van 2008 tot 2010. Ik heb bewondering voor de wijze

Tweede Kamer

Afscheid van het lid Hamer

9 september 2014
TK 106

106-8-2