Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2021

Nr. 14

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2020
Graag bied ik u hierbij de kabinetsreactie aan op het advies van de
Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV) met
betrekking tot de ontwerpconclusies en ontwerpannex over dwingende
regels van algemeen internationaal recht. Het advies van de CAVV, dat op
27 juli 2020 is vastgesteld, is als bijlage bijgevoegd1.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

1

kst-35570-V-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 14

1

Kabinetsreactie op advies nr. 37 van de Commissie van advies
inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV) inzake de ontwerpconclusies en ontwerpannex over dwingende regels van
algemeen internationaal recht
Inleiding
De Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV)
heeft op 27 juli 2020 het advies inzake de ontwerpconclusies en
ontwerpannex van de International Law Commission (ILC) van de
Verenigde Naties over dwingende regels van algemeen internationaal
recht (jus cogens) vastgesteld. Tijdens de 67e sessie van de ILC werd
besloten om het onderwerp jus cogens in het ILC-werkprogramma op te
nemen. De ILC heeft de ontwerpconclusies en de ontwerpannex tijdens
haar 71ste zitting (in 2019) in eerste lezing aangenomen en voorzien van
toelichtingen. De ILC heeft de lidstaten verzocht om voor 30 juni 2021
schriftelijk commentaar te leveren. De Minister van Buitenlandse Zaken
heeft de CAVV in november 2019 om advies verzocht.
Het kabinet is de CAVV dankbaar voor haar gedetailleerd advies, dat zal
worden betrokken bij het opstellen van het schriftelijk commentaar van de
Nederlandse regering op de ontwerpconclusies en de ontwerpannex. Het
kabinet zal het advies van de CAVV laten vertalen en, samen met het
schriftelijk commentaar van de Nederlandse regering, onder de aandacht
brengen van de ILC. Het kabinet zal hieronder nader op het advies van de
CAVV ingaan.
Opmerkingen
Het kabinet volgt bij haar opmerkingen de structuur van het advies van de
CAVV en zal per hoofdstuk ingaan op het commentaar van de CAVV op de
ontwerpconclusies, ontwerpannex en bijbehorende toelichtingen alsmede
de suggesties om deze aan te passen of aan te vullen.
De aanpak van de ILC
Hoewel de CAVV zich kan vinden in de focus van de ILC op de systematiek
van het internationaal recht, de plaats van jus cogens daarbinnen en de
handvatten die de ILC geeft ter identificatie van deze dwingende regels en
hun juridische gevolgen, vindt de CAVV het problematisch dat de ILC niet
kritisch reflecteert op het onderliggend materiaal, zoals statenpraktijk,
uitspraken van rechterlijke instanties en doctrine. Daarnaast constateert
de CAVV dat een groot aantal staten zich in de Algemene Vergadering van
de Verenigde Naties (AVVN) ten aanzien van dit ILC-onderwerp kritisch
heeft uitgelaten. Het belangrijkste kritiekpunt is het ontbreken van
relevante statenpraktijk met betrekking tot verschillende onderdelen van
de ontwerpconclusies. Nederland behoort tot de groep van deze kritische
staten.2
Progressieve ontwikkeling versus codificatie van internationaal recht
Daarnaast stelt de CAVV dat de ILC het in de toelichtingen bij de ontwerpconclusies vaak nalaat om aan te geven welke daarvan een codificatie van
het internationaal recht betreffen en welke juist een progressieve
ontwikkeling. Volgens de CAVV is het daarnaast zo dat een groot aantal
ontwerpconclusies niet meer doen dan herhalen van het bestaande recht
waardoor de toegevoegde waarde daarvan beperkt is. Vervolgens
2

Zie VN Doc. A/C.6/71/SR.26, 5 december 2016, para. 43; VN Doc. A/C.6/72/SR.26, 5 december
2017, para. 35; VN Doc. A/C.6/74/SR.24, 11 november 2019, para. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 14

2

constateert de CAVV dat de toelichtingen bij de ontwerpconclusies zwaar
leunen op rechterlijke uitspraken en doctrine, welke een secundaire bron
van internationaal recht zijn. De CAVV concludeert dat dit, gekoppeld aan
het gebrek aan een kritische reflectie op het materiaal, ervoor zorgt dat het
succes van dit ILC project allesbehalve zeker is. Deze stellingen van de
CAVV zijn volgens het kabinet terecht en vinden hun weerklank in eerdere
bijdragen van Nederland op dit onderwerp in de AVVN.3
Essentiële karakteristieken van regels van dwingend internationaal recht
De CAVV is het eens met de ILC dat de essentiële kenmerken van regels
van jus cogens, zoals weergegeven in ontwerpconclusie 2, inderdaad de
algemene aard van dwingendrechtelijke regels weergeven. De algemene
aard van een dwingendrechtelijke regel van internationaal recht is dat
deze regel door staten is geaccepteerd en erkend als een regel waarvan
niet mag worden afgeweken. Volgens het kabinet doet de CAVV terecht de
aanbeveling aan de ILC om in de toelichting bij deze ontwerpconclusie in
te gaan op de fundamentele waarden die ten grondslag liggen aan regels
van jus cogens en aan te geven welke onderdelen van deze fundamentele
waarden door regels van jus cogens worden beschermd. De CAVV merkt
bijvoorbeeld op dat de menselijke waardigheid ten grondslag ligt aan het
dwingendrechtelijke verbod op foltering. Het is echter niet zo dat deze
regel van jus cogens de menselijke waardigheid in het algemeen
beschermt. Het kabinet is er met de CAVV van overtuigd dat meer reflectie
op dit punt leidt tot meer inzicht in de herkomst van regels van jus cogens
en helpt bij de identificatie van (de doelstellingen) van dergelijke regels.
Ten aanzien van de hiërarchisch superieure status als essentiële eigenschap van regels van jus cogens (ontwerpconclusie 3) deelt de CAVV de
door Nederland in de AVVN uitgedragen visie dat dit door de ILC niet
voldoende wordt onderbouwd door recente voorbeelden van statenpraktijk. Als laatste essentiële eigenschap voor regels van jus cogens
noemt de ILC in de toelichting (bij ontwerpconclusie 3) dat deze regels
universeel toepasselijk zijn en bindend voor alle subjecten van internationaal recht. Het kabinet deelt het standpunt van de CAVV dat het in de
toelichting nader zou moeten ingaan op de toepassing van jus cogens op
verschillende subjecten van internationaal recht. Dat staten gebonden
worden door jus cogens is algemeen aanvaard, maar de vraag is of dit
ook geldt voor bijvoorbeeld individuen of (internationaal opererende)
ondernemingen. Ten slotte valt het de CAVV op dat de toelichting op
ontwerpconclusie 3 niet ingaat op de mogelijkheid van regionale of
bilaterale regels van jus cogens nu de doctrine op dit punt verdeeld is en
de Speciale Rapporteur van de ILC een uitgebreide analyse aan dit debat
heeft gewijd. Het kabinet is het met de CAVV eens dat dit opvallend is,
maar beschouwt dit niet als problematisch nu het kabinet er niet van
overtuigd is dat er regionale regels van jus cogens bestaan. Dit standpunt
van het kabinet vloeit voort uit de hierboven genoemde essentiële
eigenschappen en dan met name dat dwingendrechtelijke regels de
fundamentele waarden van de gehele internationale gemeenschap
weergeven en beschermen. Daarnaast blijkt dit uit de eigenschap dat
normen van jus cogens geaccepteerd en erkend moeten worden door de
internationale gemeenschap in haar geheel.
De identificatie van regels van dwingend internationaal recht
De CAVV constateert dat de ILC in de toelichting op ontwerpconclusie 4
over de criteria voor de identificatie van regels van dwingend recht stelt
3

Zie VN Doc. A/C.6/71/SR.26, 5 december 2016, VN Doc. A/C.6/72/SR.26, 5 december 2017, VN
Doc. A/C.6/73/SR.26, 23 november 2018, en VN Doc. A/C.6/74/SR.24, 11 november 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 14

3

dat een norm van dwingend recht een norm van algemeen internationaal
recht betreft die bindend is voor alle leden van de internationale gemeenschap. Gezien de formulering van ontwerpconclusie 4, is de ILC echter
niet van mening dat de universele toepasselijkheid van regels van
dwingend internationaal recht een criterium is voor de identificatie van
dergelijke regels. Uit de internationale rechtspraak kan evenwel worden
afgeleid dat regels van jus cogens bindend zijn voor alle staten. Het
kabinet is daarom van mening dat de universele toepasselijkheid van jus
cogens moet worden opgenomen als een criterium voor de identificatie
van dergelijke regels in ontwerpconclusie 4.
De basis van regels van dwingend internationaal recht
De CAVV sluit zich aan bij de eerder door Nederland uitgedragen visie in
de AVVN dat verdragsbepalingen niet een exclusieve en eigenstandige
basis kunnen zijn voor jus cogens. Verdragsbepalingen zijn alleen bindend
voor die staten die partij zijn bij het verdrag en een verdrag creëert
daarmee niet zonder meer verplichtingen voor derde staten. Daarnaast is,
zoals Nederland al eerder aangaf in haar commentaar op het werk van de
ILC ten aanzien van dit onderwerp in de AVVN, universele ratificatie van
verdragen eerder de uitzondering dan de regel.4 Zoals de CAVV terecht
opmerkt, blijkt dit ook uit het feit dat vele van de onderliggende
verdragen, die regels van jus cogens zoals genoemd in de ontwerpannex
bevatten, niet universeel geratificeerd zijn. Het kabinet volgt de CAVV dan
ook in de stelling dat verdragsbepalingen een codificatie kunnen zijn van
internationaal gewoonterecht. Verdragen zijn daarom als zodanig een
secundaire bron waaruit dwingende internationale regels kunnen worden
afgeleid.
De CAVV en het kabinet zijn het er ook over eens dat algemene rechtsbeginselen niet als basis kunnen dienen voor dwingende regels van
algemeen internationaal recht. Staten hebben namelijk de vrijheid om,
anders dan bij jus cogens, af te wijken van algemene rechtsbeginselen. De
CAVV verstrekt hiervoor een volgens het kabinet aannemelijke verklaring,
namelijk dat het onduidelijk is of een algemeen rechtsbeginsel direct
verplichtingen kan scheppen. Dit is in lijn met de eerder door Nederland in
de AVVN uitgedragen visie op het werk van de ILC inzake algemene
rechtsbeginselen.
Aanvaarding en erkenning van regels van dwingend internationaal recht
Het kabinet volgt het standpunt van de CAVV dat de aanvaarding en
erkenning van een regel van dwingend internationaal recht door staten
leidend is voor de identificatie van jus cogens. Posities ingenomen door
andere actoren, zoals internationale organisaties, zijn relevant maar niet
bepalend. In ontwerpconclusie 8 en de toelichting hierop gaat de ILC in op
welk materiaal kan dienen als bewijs dat een bepaalde regel van
dwingend recht is aanvaard of erkend door staten. Dergelijk materiaal
omvat, onder andere, publieke verklaringen door staten, officiële
publicaties, diplomatieke correspondentie, en resoluties aangenomen
door internationale organisaties. Het kabinet kan zich vinden in het
standpunt van de CAVV dat de factoren, die door de ILC worden genoemd
in de toelichting op ontwerpconclusie 8 en waaruit kan worden afgeleid
dat een regel van dwingend recht is geaccepteerd en erkend, algemeen
gelden. De factoren, die de ILC noemt, zijn (a) de gebruikte standpunten in
het in ontwerpconclusie 8 lid 2 genoemde materiaal (b) of de daarin
opgenomen standpunten aanvaard worden door alle staten en (c) de mate

4

VN Doc. Document A/C.6/72/SR.26, 5 december 2017, para. 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 14

4

waarin dergelijke standpunten worden ondersteund door andere vormen
van bewijs als genoemd in ontwerpconclusie 8.
In ontwerpconclusie 9 geeft de ILC vervolgens aan dat enerzijds
uitspraken van rechterlijke instanties, in het bijzonder het Internationaal
Gerechtshof (IGH), en anderzijds conclusies van expertgroepen en
internationale organisaties alsmede de doctrine een subsidiair middel zijn
bij de vaststelling dat een regel jus cogens is. De CAVV interpreteert
ontwerpconclusie 9 zo dat er meer gewicht wordt toegekend aan
uitspraken van rechterlijke instanties dan aan de bovengenoemde tweede
categorie. Het kabinet kan zich vinden in deze lezing van ontwerpconclusie
9, maar beschouwt dit niet als punt van grote zorg nu beide categorieën
minder gewichtig zijn voor de vaststelling van jus cogens dan de posities
van staten.
Juridische gevolgen van regels van dwingend internationaal recht
Ontwerpconclusies 10 tot en met 16 en de bijbehorende toelichtingen zien
op de juridische gevolgen van regels van dwingend internationaal recht.
Meer specifiek adresseren deze ontwerpconclusies de hiërarchisch
superieure status van regels van jus cogens die primair tot uiting komt in
het geval van een normenconflict hetgeen leidt tot de nietigheid van
bijvoorbeeld een verdrag of een besluit van een internationale organisatie. De CAVV merkt volgens het kabinet terecht op dat de ILC, aan de
hand van de relevante internationale rechtspraak, in de toelichtingen
aandacht zou moeten besteden aan de vraag wanneer er precies sprake is
van een normenconflict. Deze aanvulling in de toelichting op ontwerpconclusies 10 tot en met 16 zou welkom zijn gezien de doelstelling van dit
project, namelijk het verstrekken van praktische richtlijnen aan staten over
jus cogens.
Ontwerpconclusies 10 tot en met 12 volgen de regels met betrekking tot
regulering van de juridische gevolgen van jus cogens, zoals neergelegd in
het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (Weens Verdragenverdrag), en de CAVV ziet geen aanleiding tot het maken van opmerkingen. Ontwerpconclusie 13 stelt dat een voorbehoud bij een verdragsbepaling die een jus cogens norm bevat geen invloed heeft op het bindende
karakter van deze norm. De CAVV merkt op dat deze ontwerpconclusie,
anders dan ontwerpconclusies 10 tot en met 12, geen basis lijkt hebben in
het Weens Verdragenverdrag, omdat dit verdrag geen bepalingen bevat
over de (on)mogelijkheid tot het maken van voorbehouden bij verdragsbepalingen die in strijd zouden zijn met een regel van dwingend recht.
Aangezien de CAVV betwijfelt of verdragen een eigenstandige basis
kunnen vormen voor jus cogens, suggereert de CAVV dat de consequentie
zoals weergegeven in ontwerpconclusie 13 wellicht gebaseerd zou kunnen
worden op strijdigheid met een dwingende regel van internationaal
gewoonterecht. Het kabinet kan zich vinden in de redenering van zowel de
CAVV als de ILC en is dan ook van mening dat de ILC opnieuw naar de
formulering van deze conclusie zou moeten kijken. Deze formulering zou
beter moeten weerspiegelen dat zowel het maken van een voorbehoud als
het bezwaar aantekenen tegen de geldigheid van een jus cogens norm
geen effect heeft op het bindende karakter van die norm.
Ontwerpconclusie 14 ziet op de relatie tussen regels van dwingend
internationaal recht en internationaal gewoonterecht. Ten aanzien van het
eerste lid van ontwerpconclusie 14 is het kabinet het eens met de CAVV
dat het lastig voor te stellen is dat een regel van dwingend internationaal
recht gewijzigd kan worden door middel van een zich ontwikkelende
dwingende regel van gewoonterecht. Zoals de CAVV aangeeft, zou dit
betekenen dat de vereiste statenpraktijk voor de vaststelling van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 14

5

nieuwe dwingende regel van gewoonterecht zich in strijd zou ontwikkelen
met een bestaande dwingende regel. Zoals de CAVV schetst zou de
situatie, waarin een bestaande dwingende regel een breder karakter krijgt,
voorstelbaar zijn, maar in alle andere gevallen is er sprake van een
afwijking of beperking van een bestaande regel van jus cogens. Het
kabinet is het met de CAVV eens dat er door de ILC (in de toelichtingen)
meer aandacht moet worden besteed aan het verloop van dit wijzigingsproces. Het kabinet is het verder met de CAVV eens dat hetzelfde geldt
voor ontwerpconclusie 14, tweede lid, waarin staat dat een gewoonterechtelijke regel ophoudt te bestaan als deze strijdig is met een nieuwe regel
van jus cogens. Het is moeilijk voorstelbaar dat dit plaatsvindt zonder dat
de gewoonterechtelijke regel zelf gewijzigd zal worden.
In ontwerpconclusie 14 lid 3 staat dat de regel dat staten consistent
bezwaar kunnen maken tegen de totstandkoming van regels van
internationaal recht niet van toepassing is op jus cogens. Het kabinet is
echter net als de CAVV van mening dat consequent bezwaar van één of
meer staten wel degelijk een rol speelt bij de totstandkoming van een
regel van internationaal gewoonterecht op basis waarvan een regel van
jus cogens tot stand zou kunnen komen. In dit verband zijn er volgens het
kabinet drie situaties denkbaar. In de eerste situatie komt er een regel van
gewoonterecht en vervolgens een dwingende regel tot stand zonder dat
één of meerdere staten hier consequent bezwaar tegen hebben gemaakt.
In de tweede situatie komt er een regel van gewoonterecht tot stand
zonder dat één of meerdere staten hier consequent bezwaar tegen hebben
gemaakt. Vervolgens maken één of meerdere staten bij de opwaardering
van deze regel naar jus cogens hier wel consequent bezwaar tegen. In de
derde situatie bestaat er een regel van gewoonterecht waar één of
meerdere staten consequent bezwaar tegen hebben gemaakt. Dit heeft als
gevolg dat deze staat of staten niet gebonden zijn door deze regel.
Vervolgens maken dezelfde staten ook consequent bewaar tegen de
opwaardering van deze regel naar jus cogens. Het kabinet vindt daarom
dat de ILC nader moet kijken naar de vraag of het consequent bezwaar
van één of meerdere staten tegen het tot stand komen van jus cogens,
zoals in de tweede en derde situatie omschreven, er toe leidt dat de
dwingende regel alsnog tot stand komt, en zo ja, of deze regel in dat geval
niet geldt voor de bezwaarmakende staat of staten. Deze punten zullen
ook worden meegenomen in het schriftelijk commentaar van de Nederlandse regering op de ontwerpconclusies.
Ten aanzien van ontwerpconclusie 16 sluit het kabinet zich aan bij de
CAVV die het eens is met het standpunt van de ILC dat bindende besluiten
van internationale organisaties in het algemeen, en besluiten van de VN
Veiligheidsraad in het bijzonder, geen internationaalrechtelijke verplichtingen kunnen creëren die strijdig zijn met jus cogens. Het kabinet heeft
kennis genomen van de zorgen van sommige staten dat deze ontwerpconclusie mogelijk strijd oplevert met het mandaat van de Veiligheidsraad om
de internationale vrede en veiligheid te handhaven en zelfs zou kunnen
leiden tot het negeren door staten van besluiten genomen door de
Veiligheidsraad. Het kabinet begrijpt deze zorgen en is het eens met de
CAVV dat ontwerpconclusie 20 bijzonder gewicht toekomt bij besluiten
genomen door de VN Veiligheidsraad. Dit volgt uit de ruime discretie die
de VN Veiligheidsraad heeft bij het nemen van besluiten om de internationale vrede en veiligheid te bewaken. Het kabinet zou het daarom, net
als de CAVV, op prijs stellen dat de ILC concrete handvatten geeft aan
staten in de toelichting op ontwerpconclusie 16, zodat duidelijker wordt
wanneer er precies sprake kan zijn een normenconflict.
Ontwerpconclusie 19 gaat over de plicht van staten om samen te werken
om ernstige schendingen van jus cogens tot een einde te brengen. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 14

6

toelichting bij deze ontwerpconclusie stelt de ILC dat de plicht van staten
tot samenwerking bij het beëindigen van een ernstige schending van een
dwingende regel erkend wordt in het internationaal gewoonterecht. Deze
samenwerking dient volgens de ILC plaats te vinden middels het nemen
van collectieve maatregelen. De CAVV vindt de toelichting op ontwerpconclusie 19 te beperkt nu deze vrijwel uitsluitend verwijst naar rechterlijke
uitspraken. Het kabinet is het met de CAVV eens dat de ILC in de
toelichting overtuigender kan zijn en de toelichting zou moeten uitbreiden
met voorbeelden van de statenpraktijk en de rechtsovertuiging van staten
ten aanzien van deze regel. Ten aanzien van de te nemen maatregelen
merkt de ILC op dat staten, ook buiten internationale organisaties om,
rechtmatige maatregelen kunnen nemen om een einde te maken aan
schendingen van jus cogens. Het kabinet constateert dat de CAVV dit
beschouwt als een positieve ontwikkeling. Het kabinet is van mening dat
echter niet duidelijk wordt of de ILC hier een ontwikkeling van internationaal recht schetst of stelt dat dit geldend recht is en zal de ILC vragen om
de toelichting op dit punt te verduidelijken.
Daarnaast is het de CAVV opgevallen dat de ILC de discussie over de
mogelijkheid van tegenmaatregelen door niet-gelaedeerde staten
ontwijkt. De ILC vond bij de vaststelling van ontwerpartikelen over
staatsaansprakelijkheid (in 2001) de statenpraktijk op dit punt onvoldoende ontwikkeld. De CAVV is van mening dat dit punt geadresseerd
dient te worden in de toelichting op ontwerpconclusie 19, eerste lid, nu
ontwikkelingen sinds 2001 hiertoe aanleiding geven. Het kabinet sluit zich
aan bij de CAVV en vindt dat er na het verstrijken van een periode van
bijna twintig jaar reden is voor de ILC om een nieuw onderzoek te doen
naar de rechtsontwikkeling op dit punt. Tenslotte roept de CAVV de ILC op
om daarbij specifiek in te gaan op de verplichtingen van staten tot
niet-erkenning van een schending van een regel van dwingend internationaal recht en het onthouden van steun of assistentie aan het voortbestaan van een dergelijke schending, zoals neergelegd in ontwerpconclusie
19, tweede lid. Het kabinet kan zich vinden in deze suggestie van de CAVV
nu het vindt dat de inhoud en de reikwijdte van deze verplichtingen niet
altijd duidelijk is, zoals ook kan worden afgeleid uit de kabinetsreactie op
het rapport van de expertgroep inzake politieke steun aan interstatelijk
geweldgebruik en humanitaire interventie (Kamerstuk 29 521, nr. 406), dat
in het CAVV advies wordt aangehaald.
Ontwerpconclusie 21 schrijft voor dat er bepaalde procedurele vereisten
zijn in het geval een staat van mening is dat een regel van jus cogens leidt
tot de ongeldigheid of beëindiging van een andere regel van internationaal recht. Anders dan de CAVV, ziet het kabinet wel de meerwaarde van
deze procedurele vereisten. Zonder deze procedurele vereisten zou een
bepaalde staat unilateraal kunnen bepalen dat een bepaalde regel van
internationaal recht niet van toepassing is wegens strijd met jus cogens
en daaraan de conclusie kunnen verbinden dat het niet langer gebonden
is door deze regel van internationaal recht. Dergelijke procedurele
vereisten dragen dus juist bij aan het doel van dit project, namelijk het
opstellen van praktische richtlijnen voor staten met betrekking tot jus
cogens.
Het kabinet kan zich daarentegen wel vinden in de suggestie die de CAVV
doet om in de toelichting bij ontwerpconclusie 22, die ziet op de specifieke
juridische gevolgen van jus cogens, uit te leggen waarom bepaalde
juridische gevolgen slechts zouden gelden voor specifieke dwingende
regels van internationaal recht en niet voor alle regels van jus cogens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 14

7

De lijst van dwingende regels van internationaal recht (ontwerpannex)
Het kabinet is verheugd te lezen dat de CAVV het eens is met de eerder
door de Nederlandse regering in de AVVN uitgedragen visie dat het geen
meerwaarde ziet in het opnemen van een lijst bij de ontwerpconclusies
met dwingende regels van internationaal recht. De CAVV stipt terecht aan
dat de ILC deze lijst in de ontwerpannex heeft opgenomen, terwijl het
eerder heeft aangegeven dat een grondige studie van bestaande of
potentiële regels van dwingend internationaal recht geen onderdeel
uitmaakt van de ontwerpconclusies. Het kabinet is het daarnaast met de
CAVV eens dat de in de lijst genoemde normen zijn opgenomen, omdat
de ILC deze specifieke normen tijdens eerdere gelegenheden als zodanig
heeft aangemerkt, zonder dat er grondige studies, volgens de methodologie van de huidige ontwerpconclusies, aan vooraf zijn gegaan.
Het kabinet is van mening dat het aan individuele staten is om uit te
dragen welke normen volgens hen jus cogens zijn en dat het aan
internationale hoven en tribunalen is om vast te stellen welke internationale regels jus cogens zijn. Een lijst draagt niet bij aan de rechtsontwikkeling op dit punt vanwege het statische karakter daarvan. Waar relevant
zou de ILC moeten volstaan met het noemen van voorbeelden in de
toelichtingen op de ontwerpconclusies onder verwijzing naar relevante
uitspraken van internationale hoven en tribunalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 V, nr. 14

8