Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 29

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 december 2011
Bij de behandeling van de uitwerking van het regeerakkoord op het
onderdeel Media heeft de Tweede Kamer mij verzocht een brief over de
lokale publieke omroep te sturen. Aan dat verzoek kom ik graag tegemoet.
In de brief over de uitwerking van het regeerakkoord is kort stilgestaan bij
de positie van de lokale omroep in het publieke omroep stelsel1. In deze
brief over de lokale omroep ga ik uitgebreider in op ontwikkelingen bij de
lokale publieke omroep. In 2009 is een onderzoek uitgevoerd naar
streekomroepen voor het lokale omroeplandschap in Nederland.2 In 2010
heeft de Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland (OLON), met
mijn steun, een visitatieonderzoek en toekomstverkenning laten doen. Dit
heeft geresulteerd in het rapport «Sector onder de Radar».3 Mede in
reactie hierop heeft OLON in het jaarplan 2012 haar visie op de lokale
omroep neergelegd.4 Ik zal deze rapporten en dit jaarplan betrekken bij
deze brief. Tenslotte heb ik de afgelopen maanden gesprekken gevoerd
met VNG, OLON en het Commissariaat voor de Media over de lokale
omroep.
Naast een algemene schets van de lokale omroep als onderdeel van de
Nederlandse publieke omroep sta ik stil bij twee onderwerpen waar OLON
mijn aandacht voor heeft gevraagd, te weten de digitale doorgifte van de
lokale omroep en de financiering van de lokale omroep. Ook ga ik op
verzoek van de VNG in op het onderwerp «toereikend media aanbod».

1
Mediabrief uitwerking regeerakkoord,
17 juni 2011, Kamerstukken II, 32 827, nr. 1.
2
«Streekomroepen in Nederland» Dialogic,
IVIR en TNO, in opdracht van ministerie van
OCW, juli 2009.
3
«Sector onder de radar» Visitatieonderzoek
en toekomstverkenning van de publieke lokale
mediasector en Olon, Van de Bunt adviseurs,
november 2010.
4
OLON Visieplan 2012 http://www.olon.nl/
publiekdocs2/OLONVisieplan2012-pub.pdf

kst-32827-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

1. Schets lokale omroep anno 2011
Nederland heeft een rijk publiek mediabestel. De landelijke, regionale en
lokale omroepen staan gezamenlijk garant voor een divers Nederlands
publiek omroepbestel, met stevige journalistieke ambities en publieke
waarden als pluriformiteit en betrouwbaarheid. De verschillende
onderdelen van dit bestel zijn, samen met de perssector, ieder op hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 29

1

eigen wijze van belang voor de journalistieke infrastructuur van
Nederland.
Landelijke, regionale en lokale publieke omroep zijn aanvullend op elkaar.
Het is belangrijk hierbij te erkennen dat er aanzienlijke verschillen bestaan
tussen de landelijke en de niet-landelijke publieke omroep in termen van
organisatie, omvang en financiering.
Anno 2011 telt Nederland 287 lokale publieke omroepen die vaak actief
zijn op meerdere platformen: radio, televisie, tekst-televisie, teletekst en
internet.1 De omroepen hebben samen voor 410 gemeenten een
zendtijdtoewijzing. Het rapport «Sector onder de Radar» geeft een goed
beeld van de grote diversiteit binnen de lokale publieke mediasector.
Lokale publieke omroepen verschillen qua omvang en taakinvulling en de
organisaties kennen een grote verscheidenheid. De vaak kleinere schaal
van lokale publieke omroepen zie ik als een belangrijk pluspunt van deze
omroeplaag. Lokale publieke omroepen opereren midden in hun
natuurlijke habitat: de lokale gemeenschap zijnde de gemeente of streek
waarvoor hun programma’s bestemd zijn.2 Dat brengt ze bij uitstek in een
goede positie om hun lokale nieuws- en informatiefunctie te vervullen. De
lokale publieke omroepen hebben een belangrijk aandeel in het bieden
van een gevarieerd nieuwsaanbod op lokaal niveau. Ze spelen daarmee
bovendien een onderscheiden rol in het goed functioneren van de lokale
democratie. Ze bieden burgers en instellingen bovendien gelegenheid
voor discussie over actuele ontwikkelingen in hun streek of gemeente.
Maar lokale publieke omroepen vervullen ook nog andere functies,
waaronder het verzorgen van culturele en educatieve programma’s. Ook
hierbij is de kleine(re) schaal van deze omroepen een voordeel: zij bieden
een podium aan kunst en cultuur uit eigen stad en streek. De lokale
publieke omroepen vervullen een waardevolle functie als kweekvijver
voor jong journalistiek talent dat bijvoorbeeld doorgroeit naar het niveau
van regionale en landelijke omroep.

1

www.OLON.nl, radio (270), televisie (133),
tekst-televisie (187) teletekst (62) en internet
(281) stand per 14 november 2011.
2
Het programma-aanbod van de lokale
publieke omroep moet op grond van de
Mediawet 2008 voor minimaal vijftig procent
bestaan uit progamma-aanbod gericht op het
eigen verzorgingsgebied (artikel 2.70).
3
«Streekomroepen in Nederland» Dialogic,
IVIR en TNO, in opdracht van ministerie van
OCW, juli 2009.
4
Zie artikel 2.71 van de Mediawet 2008.

In haar jaarplan 2012 vertaalt OLON dit in de volgende kerntaken van de
lokale publieke omroep:
– het zorgdragen voor een onafhankelijke nieuws- en informatievoorziening aan de lokale samenleving;
– het aanbieden aan de lokale gemeenschap van een crossmediaal
platform voor de productie, uitwisseling en uitzending van programma’s van ideëen en opinie;
– het stimuleren en faciliteren van de lokale samenleving om zelf direct
publieke lokale content te producearen en te verspreiden.
Een van de ontwikkelingen waar OLON al wat langer naar kijkt, is
schaalvergroting door samenwerking tussen lokale omroepen onderling,
samenwerking met regionale en landelijke publieke media-instellingen. In
het rapport «Streekomroepen in Nederland»3 heeft mijn voorganger het
fenomeen streekomroepen nader laten onderzoeken. Streekomroepen zijn
lokale publieke omroepen die voor meerdere gemeenten het lokale media
aanbod verzorgen. Hierdoor is een lichte afname van het aantal lokale
publieke omroepen te zien.Deze samenwerking kan verschillende
voordelen opleveren voor lokale omroepen. Zo worden én het afzetgebied
én de financiële armslag groter en kan de journalistieke kwaliteit versterkt
worden. Ik juich deze ontwikkeling toe. Daarnaast kunnen lokale
omroepen uiteraard samenwerken met regionale publieke omroepen en
daartoe een samenwerkingsovereenkomst sluiten.4 De Mediawet 2008
biedt die ruimte omdat dit vanuit efficiency meerwaarde voor de burgers
oplevert. Dit geldt eveneens voor publiek-private samenwerking op lokaal
en regionaal niveau. Binnen de kaders van de Mediawet 2008 zijn daar
mogelijkheden toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 29

2

2. Verantwoordelijkheid voor de lokale publieke omroep
Het is voor de lokale publieke omroep van belang dat er helderheid is over
de verantwoordelijkheidverdeling tussen gemeenten en het Rijk.1 Op
landelijk niveau ligt de politieke verantwoordelijkheid voor het publieke
omroepstelsel als geheel en voor het bewaken van de samenhang tussen
de drie omroeplagen (landelijk, regionaal en lokaal). De Mediawet 2008
schept de kaders en nadere regels. Hierbij is bijvoorbeeld te denken aan
de taakopdracht, aan regels ter bescherming van de programmatische
autonomie, regels voor reclame en sponsoring of voor de doorgifteplicht
voor publieke omroep via de kabelnetten en de overige eisen die de
Mediawet 2008 stelt aan deze omroepinstellingen. Het Rijk schept op die
manier voorwaarden waarbinnen lokale omroepen kunnen functioneren.
Het Rijk is er niet verantwoordelijk voor dat alle gemeenten ook daadwerkelijk over een publieke omroep beschikken.
Een lokale publieke omroep ontstaat overwegend vanuit particulier
initiatief. Lokale omroep is dan ook in de eerste plaats van, voor en door
een lokale gemeenschap. Sinds 2010 bevat de Mediawet 2008 een
bepaling dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de bekostiging2 van de
lokale publieke media-instellingen (art 2170 a, zie verder paragraaf 3.1).
De kaders voor de verdeling van de financiële verantwoordelijkheden
tussen Rijk en gemeenten worden gegeven in de Financiëleverhoudingswet. Het budget voor lokale omroep is niet geoormerkt
binnen het gemeentefonds. Gemeenten zijn dus in beginsel vrij in de
besteding van hun middelen, maar zijn wel gehouden aan de zorgplicht
voor lokale omroep zoals vastgelegd in de Mediawet 2008. In de
Financiële-verhoudingswet is verder bepaald dat als door rijksbeleid een
wijziging plaatsvindt in de taken of activiteiten van gemeenten, de
financiële gevolgen van deze wijziging moeten worden aangegeven en
ook via welke bekostigingswijze deze financiële gevolgen voor gemeenten
kunnen worden opgevangen.
Op basis van bovenstaande is de verantwoordelijkheidsverdeling tussen
gemeenten en Rijk als volgt te beschrijven. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de bekostiging van de lokale publieke omroep (zie verder
paragraaf 3.1).
De Rijksoverheid steunt OLON met een jaarlijkse financiële bijdrage.
Tevens zet het Rijk zich in om – indien mogelijk – de lokale publieke
omroepen aan te laten sluiten bij landelijke voorzieningen. Zo heeft de
lokale omroep in 2010 een incidentele bijdrage ontvangen om aan te
sluiten bij uitzendinggemist.nl.
3. Vraagstukken rond de lokale omroep
In de verschillende brieven die ik van OLON mocht ontvangen en de
gesprekken die OLON en ik met elkaar gevoerd hebben, stelt OLON twee
knelpunten aan de orde: de digitale doorgifte en de financiering van de
lokale omroepen door gemeenten. De VNG vraagt daarnaast mijn
aandacht voor de interpretatie van het begrip «toereikend media-aanbod».
3.1 Financiering lokale omroep
1
Zie ook Kamerstukken II 2004/05, 28 856,
nr. 7.
2
Er wordt gesproken over bekostiging in
plaats van subsidiëring omdat het gaat om
een wettelijke publieke taak waarbij de
continuïteit van de financiering gewaarborgd
is.

De Mediawet 2008 bepaalt sinds 1 januari 2010 dat een gemeente de
lokale publieke media-instelling moet bekostigen wanneer de gemeenteraad positief adviseert over de representativiteit van het programmabeleidsbepalend orgaan van de lokale media-instelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 29

3

Wettelijk is vastgelegd dat de bekostiging door gemeenten de vergoeding
betreft van kosten die rechtstreeks verband houden met het verzorgen van
de lokale publieke omroepdienst, voor zover die kosten niet op een andere
wijze zijn gedekt en, op zodanige wijze dat op lokaal niveau in een
toereikend media-aanbod kan worden voorzien en continuïteit van de
bekostiging is gewaarborgd. Hierbij wordt uitgegaan van een richtbedrag
van 1,30 euro per woonruimte.1
Bij de bekostiging gaat het om kosten die te maken hebben met de
productie en distributie van radio, televisie en internetaanbod en de
autonome ontwikkelingen daarin. Die ontwikkelingen betreffen bijvoorbeeld digitalisering, technologische veranderingen op het gebied van
media of nieuwe distributieplatforms. Daarnaast kan een gemeente kosten
vergoeden voor specifieke keuzes en ambities van een lokale publieke
omroep waarbij in overleg met de gemeente prioriteiten worden gesteld.
De gemeente kan de lokale publieke omroep desgewenst meer ondersteunen en afspraken maken over de inzet van de bestaande middelen,
uiteraard met inachtneming van de redactionele autonomie. De programmatische en redactionele onafhankelijkheid van alle publieke omroepen
(dus ook de lokale publieke omroep) is geborgd in de Mediawet 2008.2
Een gemeente kan dus bijvoorbeeld wel uitspraken doen over de
begroting van een lokale omroep, maar niet over de inhoudelijke keuzes
die een omroep maakt.
Het rapport «Sector onder de radar» geeft een eerste indicatie van de
wijze waarop gemeenten omgaan met het wettelijke richtbedrag van 1,30
euro per woonruimte. Uit het onderzoek, gedaan onder 112 lokale
omroepen, blijkt dat gemeenten zeer wisselend omgaan met dit richtbedrag. 49 van de 112 ondervraagde lokale omroepen geven aan dat de
gemeente minder dan de aanbevolen 1,30 euro per woonruimte financiert. Dit beeld is niet gunstig.
Naar aanleiding van deze resultaten hebben verschillende leden van uw
Kamer dan ook hun zorgen geuit.
Ik zie het rapport als een eerste evaluatie. De VNG heeft haar leden op
mijn verzoek gewezen op bekostigingsplicht zoals beschreven in de
Mediawet 2008.3.

1
Dit bedrag is bepaald op basis van de
omvang van het bedrag dat na de fiscalisering
van de omroepbijdrage in het Gemeentefonds
is gestort. Zie de toelichting bij het desbetreffende amendement van het lid Van der Ham
(D66) c.s. (Kamerstukken II, 2008–2009, 31 804
nr. 58), de brief van de toenmalige minister
van OCW aan de voorzitter van de Tweede
Kamer over dit onderwerp (Kamerstukken II,
2008–2009, 31 804, nr. 62), de motie van de
leden Van der Ham (D66) en Jasper van Dijk
(SP) (Kamerstukken II, 2008–2009, 31 804,
nr. 59) en de VNG ledenbrief van 29 april 2009.
2
Zie de artikelen 2.1, aanhef en onderdeel d,
2.88 en 2170a, vierde lid, juncto 2170, tweede
lid, van de Mediawet 2008.
3
Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VIII, nr. 105.

Het Commissariaat doet in 2012 op grond van artikel 2170a, vierde lid, van
de Mediawet 2008 een evaluatie naar de bekostigingsplicht van de lokale
publieke omroep over de jaren 2010, 2011, 2012. Doel van de evaluatie is
om na te gaan welke effecten de zorgplicht sorteert. Het Commissariaat
zal in dit onderzoek onder meer ingaan op de volgende onderdelen:
– de gevolgen voor de financiële situatie van de lokale mediainstellingen na invoering van de bekostigingsplicht;
– in hoeverre hebben de gemeenten aan de bekostigingsplicht voldaan:
zowel in absolute zin (welke gemeenten wel en welke gemeenten niet,
uitgaand van € 1,30 per woonruimte) als in relatieve zin (welk bedrag
is per woonruimte daadwerkelijk uitgegeven gerekend per gemeente,
per provincie);
– inventarisatie van de juridische procedures over de bekostiging en met
name de uitkomsten daarvan.
De resultaten van de evaluatie verwacht ik begin 2013 en ik zal uw Kamer
hierover te zijner tijd informeren.
3.2 Toereikend media-aanbod
Uit artikel 2170a van de Mediawet 2008 volgt dat de bekostiging zodanig
is dat op lokaal niveau in een toereikend media-aanbod kan worden
voorzien en continuïteit van de bekostiging is gewaarborgd. Het begrip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 29

4

«toereikend media-aanbod» is in de wet niet nader gedefinieerd noch
gekwantificeerd. De VNG constateert dat er daardoor onduidelijkheid kan
ontstaan in het gesprek tussen omroepen en gemeenten. Wat kan een
gemeente redelijkerwijs verwachten aan prestaties van een lokale
omroep? Hoe leg je dat vast zonder de redactionele autonomie aan te
tasten? Is een gesprek hierover mogelijk? En wat is de rol van het
programmabepalend orgaan? Dit zijn vragen die leven naar aanleiding
van dit wetsartikel.
Een startpunt is in ieder geval de Mediawet 2008 en de eisen die deze stelt
aan het aanbod van de lokale publieke omroep:
– het uitvoeren van de publieke mediaopdracht door het verzorgen van
media-aanbod gericht op en bestemd voor de inwoners van het
verzorgingsgebied (artikel 2.61, tweede lid, onder b, van de Mediawet
2008);
– het verzorgen van publieke mediadiensten door het aanbieden van
media-aanbod op het terrein van informatie, cultuur, educatie en
verstrooiing via alle beschikbare aanbodkanalen (artikel 2.1, eerste lid,
onder a, van de Mediawet 2008);
– het voldoen aan het programmavoorschrift en het productievoorschrift
(artikel 2.70 van de Mediawet 2008).
Het is aan gemeenten en omroepen om op basis van de wet en binnen de
kaders met elkaar het gesprek aan te gaan over uitvoering van beleid en
financiering van de omroep.
De vijfjaarlijkse beleids- en verantwoordingscyclus van de landelijke
publieke omroep kan daarbij als voorbeeld dienen. Deze is als volgt: een
meerjarig beleidsplan ter invulling van de wettelijke publieke taakopdracht, gevolgd door prestatieafspraken ter vastlegging daarvan en na
afloop visitaties ter verantwoording en beoordeling.
In de brief over regionale omroep heeft mijn voorganger de regionale
omroep reeds gesuggereerd zich door deze cyclus te laten inspireren.1 Het
idee daarbij was dat binnen dit kader provincies en omroepen het gesprek
kunnen aangaan over prioriteiten en ambities aan de ene kant en
prestaties (of inspanningen) aan de andere kant.
Ik kan me voorstellen dat de VNG en OLON met elkaar bekijken of in dit
ook een weg kan zijn voor de lokale omroep. Een geheel vergelijkbare
cyclus zal voor veel gemeenten en omroepen een te zware bestuurslast
opleveren en niet proportioneel zijn gelet op de omvang van veel
omroepen. Een suggestie kan zijn om in plaats daarvan te werken met
(periodieke) benchmarks van prestaties van omroepen door OLON,
gedifferentieerd naar omvang van de omroep. Ook kan gedacht worden
aan een standaard prestatie- of inspanningsdocument opgesteld door
VNG en OLON dat vervolgens per gemeente en omroep kan worden
ingevuld. Het Commissariaat voor de Media zou dat dan vooraf kunnen
toetsen op verenigbaarheid met de Mediawet 2008, in het bijzonder ter
borging van de redactionele onafhankelijkheid. Indien nodig zal ik OLON
en VNG steunen in de ontwikkeling van een dergelijke cyclus.
3.3 Digitale kabeldoorgifte

1
Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123 VIII,
nr. 17.
2
www.OLON.nl
3
Van een significant aantal eindgebruikers is
in ieder geval sprake als meer dan 50% van de
abonnees digitaal kijkt.

Anno 2011 verzorgen 137 van de 290 lokale omroepen televisieuitzendingen.2 De Mediawet 2008 bepaalt dat wanneer een significant
aantal eindgebruikers is aangesloten op de digitale kabel, een kabelexploitant verplicht is om de lokale publieke omroep digitaal door te geven.3
Inmiddels is dit bij de grote kabelexploitanten het geval en hebben deze in
hun netwerken geïnvesteerd om aan de wettelijke verplichting van
doorgifte te voldoen.
Op dit moment zijn er 91 lokale televisiezenders die in 127 gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 29

5

digitaal beschikbaar zijn via de kabel.1 Het betreft zowel «grote» als
«kleine» omroepen, omroepen die televisie verzorgen als omroepen die
alleen tekst-televisie verzorgen. De kabelbedrijven dragen hierbij zorg
voor de kosten die gemoeid zijn met de doorgifte. De lokale publieke
omroepen zijn verantwoordelijk voor het transport van signalen vanaf de
studio tot aan het kabelnetwerk. Die aanlevering van signalen moet
voldoen aan technische standaarden en dat kost lokale omroepen geld.2
NLKabel en OLON hebben veelvuldig met elkaar gediscussieerd over de
tarieven die kabelexploitanten hanteren voor de kosten voor het transport
van de signalen vanaf de studio van de desbetreffende omroepen tot aan
het betreffende kabelnetwerk. Het Commissariaat voor de Media heeft op
verzoek van de lokale omroep de eisen die kabelexploitant Ziggo stelt aan
het transport van signalen vanaf de studio tot aan het kabelnetwerk en de
kosten die hiermee gemoeid zijn tegen het licht gehouden. Het Commissariaat heeft geconcludeerd dat kabelexploitant Ziggo in redelijkheid kan
voorschrijven op welke manier digitale signalen dienen te worden
aangeleverd en dat de kosten die Ziggo daarvoor in rekening brengt
redelijk zijn.3 Toch zijn de kosten die de kabelexploitanten vragen niet voor
iedere lokale omroep die televisie maakt te dragen, aldus OLON.
Ik ben verheugd dat NLKabel en OLON, na de uitspraak van het Commissariaat voor de Media, met elkaar in gesprek zijn om samen te zoeken
naar goedkopere werkbare alternatieven. Zo zal er onderzocht worden of
een centraal aflever- en ophaalpunt voor kabelpartijen en lokale omroepen
een oplossing biedt voor de geconstateerde problematiek. Daarnaast
adviseer ik lokale publieke omroepen om in overleg met hun gemeenten
te kijken naar de dekking van de kosten die deze investering in het
verbeteren van het primaire proces vergen.
4. Tot slot
De lokale publieke omroep biedt, samen met de landelijke en regionale
publieke omroep een waardevolle bijdrage aan de publieke nieuws- en
informatievoorziening op lokaal niveau. De uitdaging voor de toekomst is
om – gelet op de differentiatie tussen omroepen – gezamenlijk de visie en
strategie tot uitvoer te brengen. OLON heeft daar, als vereniging van de
aangesloten omroepen, een belangrijke rol bij. Dit is ook de reden dat ik
OLON (financieel) steun in de uitvoering hiervan met een jaarlijkse
bijdrage uit de mediabegroting. Verdere professionalisering van de lokale
omroepen juich ik toe. Ik zie vooral kansen bij de samenwerking onderling
(streekomroepen) en in de samenwerking met regionale en (waar
mogelijk) landelijke omroep. Ik steun OLON in het met elkaar nastreven
van een minimum kwaliteitsniveau dat rekening houdt met de eigenheid
van lokale omroepen. Het visiedocument van OLON biedt een goede basis
voor lokale omroepen en gemeenten om met elkaar in gesprek te gaan
over de toekomst van de lokale omroep in Nederland.
1

NL Kabel, november 2011.
De kosten voor de (analoge en digitale)
distributie van het programma-aanbod van
lokale publieke media-instellingen maken
integraal deel uit van de totale kosten, die
voor rekening komen van de instellingen zelf
dan wel van gemeenten.
3
Dit naar aanleiding van handhavingsverzoeken van de lokale omroepen Heusden (HTR)
en Schagen FM. Zie ook besluit Commissariaat voor de Media, kenmerk 23689/
2011004243, www.cvdm.nl. Zie ook antwoord
op Kamervragen lid Haverkamp (CDA) van
27 mei 2011 met kenmerk 2011Z08426.
2

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 29

6