Representatie
van vrouwen in
Nederlandse non-fictie
televisieprogramma’s
in 2019 en 2021
Onderzoeksrapport in opdracht van
het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap

Inhoud
Samenvatting

3

English summary

5

1. Inleiding

7

1.1 Onderzoeksdoel

7

1.2 Onderzoeksvragen												

7

2. (Inter)nationaal onderzoeknaar vrouwen in de media

8

2.1 Aandeel vrouwen in de (beroeps)bevolking 2021			

8

2.2 Internationaal onderzoek naar vrouwen in de media 2019-2021		

8

		2.2.1 Representatie van vrouwen en de coronacrisis			10
2.3 Nederlands onderzoek naar vrouwen in de media 2019-2021		

3. Onderzoeksmethode

10

12

3.1 Inhoudsanalyse en codeboek									

12

3.2 Steekproef															

12

3.3 Persoonskenmerken en genreclassificatie					

12

4. Resultaten

14

4.1 Verhouding mannen en vrouwen								

14

4.2 Programmafunctie van mannen en vrouwen				

14

4.3 Nieuwsbronnen en deskundigen								

15

			4.3.1 Deskundigheid van nieuwsbronnen				15
			4.3.2 Gespreksonderwerp van deskundigen			16
			4.3.3 De coronacrisis als gespreksonderwerp			17
			4.3.4 Aanwezigheid van deskundigen					18
4.4 Leeftijd van mannen en vrouwen								

18

4.5 Verscheidenheid van deskundigen en presentatoren			

20

4.6 Verschillen tussen publieke en commerciële omroep			

20

5. Conclusie

23

Bijlagen

25

Bijlage I: Opzet en uitvoering van het onderzoek				

25

			I.1 Dataverzameling											

25

			I.2 Data-analyse												

28

Bijlage II: Codeboek													

30

Bijlage III: Handleiding codeboek									

33

Bijlage IV: Lijst programma’s in de steekproef					

43

Bijlage V: Bronnen en literatuur									

47

Colofon

49

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

2

Samenvatting
In 2021 is het aandeel vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s 39,1 procent.
Dit is het belangrijkste resultaat van de tweede meting in de monitoring van de representatie
van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s. Het Commissariaat voor
de Media voerde dit onderzoek uit in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap.

Aandeel vrouwen op televisie toegenomen, maar nog steeds mannen in de
meerderheid.
In 2021 zijn er meer vrouwen op televisie dan in 2019. Het aandeel vrouwen in Nederlandse
non-fictie televisieprogramma’s is toegenomen met 2,5 procentpunten. Er zijn vooral
meer vrouwen te zien in nieuws- en actualiteitenprogramma’s. In 2019 was nog 33,3 van de
personen in deze programma’s vrouw; in 2021 is dit 37,8 procent. Een forse toename is te zien
onder verslaggevers. Het aandeel vrouwelijke verslaggevers nam toe van een kwart (23,1
procent) in 2019 naar bijna 40 procent (39,5 procent) in 2021. Ook zijn er meer vrouwelijke
deskundigen, zoals politici, woordvoerders en directeuren, te zien in nieuwsfragmenten
of te gast in talkshows. In 2021 is een derde van de deskundigen vrouw (32,0 procent); in
2019 was dit nog een kwart (23,2 procent). Het aandeel vrouwelijke onafhankelijke experts
(hoogleraren en wetenschappelijke onderzoekers) ligt lager: 26,7 procent van de experts
is vrouw. Dit is ongeveer gelijk aan 2019.

Coronacrisis geen bepalende rol in toename representatie van vrouwen.
De coronacrisis heeft in de eerste helft van 2021 een grote stempel gedrukt op de
berichtgeving in nieuws- en actualiteitenprogramma’s. Toch heeft de coronacrisis geen
bepalende rol gespeeld in de representatie van vrouwen. Onafhankelijk van de aanwezigheid
van vrouwen met professionele deskundigheid op het gebied van het virus, de pandemie
of de maatregelen, is het aandeel vrouwelijke deskundigen significant toegenomen ten
opzichte van 2019. Het aandeel vrouwelijke deskundigen dat over corona spreekt, is
ongeveer even groot (34,1 procent) als het aandeel dat over andere onderwerpen spreekt
(31,1 procent).

In sportprogramma’s vooral mannen te zien, maar aandeel vrouwen nam toe.
Het aandeel vrouwen in sportjournaals en talkshows over sport nam toe van 3,8 procent
in 2019 naar 13,2 procent in 2021. Maar nog altijd is het overgrote merendeel van personen
in sportprogramma’s man. Ook in andere nieuws- en actualiteitenprogramma’s wordt
vooral door mannen gesproken over sport. 15,6 procent van de deskundigen die over
sport spreken is vrouw. Vrouwelijke deskundigen spreken eerder over ‘sociale zaken,
gezondheid, onderwijs en welzijn’ (40,9 procent).

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

3

Vrouwen vooral in beeld als onderwerp van portret en slachtoffer.
Waar in nieuws- en actualiteitenprogramma’s vrouwen een derde uitmaken, is dit aandeel
groter in amusements- en overige non-fictieprogramma’s (42,3 procent). Vrouwen zijn
vooral in beeld als (spel)kandidaat (50,5 procent) of onderwerp van portret (47,4 procent).
Ook de verhouding mannen en vrouwen die in nieuws- en actualiteitenprogramma’s als
slachtoffer, getuige of als gewone burger op straat aan bod komen, is vrijwel 50/50 (49,7
procent). Het voorgaande is gelijk gebleven aan 2019.

Vrouwelijke deskundigen over het algemeen jonger dan mannen in
dezelfde functie.
Net als in 2019 is het leeftijdsverschil tussen mannen en vrouwen opmerkelijk. Vrouwelijke
deskundigen zijn over het algemeen jonger dan mannelijke deskundigen. Dit geldt ook
voor vrouwelijke presentatoren en correspondenten. Met name boven de 50 jaar neemt
het aandeel vrouwelijke presentatoren, correspondenten en deskundigen af.

Aandeel vrouwen bij de publieke omroep toegenomen.
Het aandeel vrouwen nam met name op de publieke omroep toe; van 32,5 procent in 2019
naar 37,7 procent in 2021. Het aandeel vrouwen in programma’s bij de commerciële omroepen
(40,5 procent) bleef ten opzichte van 2019 vrijwel gelijk. Nog steeds is het aandeel vrouwen
in programma’s van de commerciële omroepen groter dan in programma’s van de publieke
omroep. Het aandeel vrouwelijke deskundigen nam bij de publieke omroep toe van 18,9
procent in 2019 naar 30,9 procent in 2021.
Het Commissariaat voor de Media voerde dit onderzoek uit met een kwantitatieve
inhoudsanalyse, door middel van een eigen ontwikkelde methode die gebaseerd is op
eerder (inter)nationaal uitgevoerd onderzoek. De steekproef bestaat uit 4.312 personen uit
261 programma’s, die in het eerste half jaar van 2021 zijn uitgezonden. De programma’s zijn
tijdens primetime uitgezonden op de zenders NPO 1, NPO 2, RTL 4 en SBS6. De steekproef
is aangevuld met goed bekeken programma’s op andere tijdstippen en zenders.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

4

English summary
In 2021, 39.1 percent of people appearing in Dutch non-fiction television programmes were
women. This is the main result of the second study monitoring the representation of women
in Dutch non-fiction television programmes. The Dutch Media Authority conducted this
study on behalf of the Dutch Ministry of Education, Culture and Science.

More women on Dutch television in 2021, but men are still in the majority.
There are more women on television in 2021 than there were in 2019. The proportion of
women in Dutch non-fiction television programmes has risen by 2.5 percentage points.
In particular, more women are to be seen in news and current affairs programmes. In 2019,
33.3 percent of the people appearing in those programmes were women; in 2021 it’s 37.8
percent. There has been a sharp increase in female reporters. The proportion of female
reporters increased from a quarter (23.1 percent) in 2019 to almost 40 percent (39.5
percent) in 2021. There are also more female experts, such as politicians, spokeswomen
and company directors, to be seen in news items or as guests in talk shows. In 2021, one
third of the experts are woman (32.0 percent) as opposed to a quarter (23.2 percent) in
2019. With regard to professors and scientific researchers, only 26.7 percent are women.
This is roughly the same as in 2019.

Coronavirus crisis has not played a crucial role in the representation of
women.
In the first half of 2021, the coronavirus crisis had a significant impact on reporting in news
and current affairs programmes. Nevertheless, the coronavirus crisis has not played a
crucial role in the representation of women. Independently of the presence of women
with professional expertise in the field of the virus, the pandemic or the countermeasures,
the representation of female experts rose significantly in comparison with 2019. The
proportion of female experts that talk about COVID-19 is roughly the same (34.1 percent)
as the proportion that talk about other topics (31.1 percent).

Mainly men appear in sports programmes, but the representation of
women is increasing.
In 2021, women represented 13.2 percent of people in sports programmes, up from 3.8
percent in 2019. But the vast majority of people in sports programmes are still men. In
other news and current affairs programmes it is also generally men who talk about sport.
Women represent 15.6 percent of experts that talk about sport. Female experts are more
likely to talk about ‘social issues, health, education and welfare’ (40.9 percent).

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

5

Women can be seen in particular as the subject of a portrait or as a victim.
Whilst women make up one third of people in news and current affairs programmes, in
entertainment shows and other non-fiction programmes the percentage of women is
higher (42.3 percent). Women are to be seen more frequently as game show contestants
(50.5 percent) or as the subject of a portrait (47.4 percent). The ratio of men to women
appearing in news and current affairs programmes as victims, as witnesses or as ordinary
people on the street is virtually 50/50 (49.7 percent). These figures are the same as for 2019.

Female experts generally younger than men in the same job.
Just as in 2019, the age difference between men and women is striking. In general, female
experts are younger than male experts. This applies to female presenters and reporters too.
The number of female presenters, reporters and experts over the age of 50 is especially low.

In 2021, more women appeared on the public service channels.
The proportion of women in programmes from the Dutch public service broadcaster rose
from 32.5 percent in 2019 to 37.7 percent in 2021. The representation of women on commercial
television (40.5 percent) was virtually the same as in 2019. Even so, more women appear
on commercial channels than on public-service channels. In programmes on the public
channels female experts make up 30.9 percent in 2021, up from 18.9 percent in 2019.
The Dutch Media Authority conducted this study using a quantitative content analysis
using a method developed in-house that was based on national and international research.
The sample covered 4,312 people from 261 programmes that aired in the first half of 2021.
The programmes aired during primetime on public-service channels NPO 1 and NPO 2 and
commercial stations RTL 4 and SBS6. The sample was supplemented with programmes
with high viewing rates that aired at other times and on other channels.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

6

1. Inleiding
Pluriformiteit is een kernwaarde van het Commissariaat voor de

1.2 Onderzoeksvragen

Media (Commissariaat) en een evenwichtige verdeling van mannen
en vrouwen op televisie is een dimensie van een pluriform aanbod. In

In dit vervolgonderzoek staat de volgende vraag centraal: ‘Wat is

2019 heeft het Commissariaat daarom in opdracht van het ministerie

de verhouding van mannen en vrouwen in Nederlandse non-fictie

van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) een onderzoek

televisieprogramma’s en welke overeenkomsten en verschillen zijn

uitgevoerd naar de representatie van vrouwen in Nederlandse

hierin waar te nemen ten opzichte van de eerste meting in 2019?’.

non-fictie televisieprogramma’s, naar aanleiding van de doelen in
Emancipatienota 2018-2021.

Aanvullend onderzoeken we de verschillen in de verhouding van
mannen en vrouwen per programmafunctie en per leeftijd:

Dit eerste onderzoek bevestigde het vermoeden dat op basis van

• Verschilt de verhouding van mannen en vrouwen per functie?

eerder onderzoek was ontstaan dat de verhouding van mannen

• Verschilt de leeftijd van mannen en vrouwen?

en vrouwen op televisie ongeveer 2 op 1 is. De resultaten van deze
eerste meting zijn breed besproken binnen de media, in de politiek

Als mannen en vrouwen in de functie van bron van nieuws (een

en omroepwereld. De discussie die OCW met deze eerste meting

persoon biedt informatie of een mening) of als expert in beeld komen

beoogde te bewerkstelligen over dit onderwerp is daarmee op gang

kan de verhouding van mannen en vrouwen verschillen afhankelijk

gekomen. Daarom is het goed de monitoring voort te zetten om te

van deskundigheid, aanwezigheid en het onderwerp.

zien of er gezien de discussie veranderingen in gang zijn gezet.

• In hoeverre verschilt de deskundigheid van mannen en vrouwen

Het voorliggende vervolgonderzoek is een tweede meting die qua
opzet zoveel mogelijk identiek is aan de eerste meting. Hiermee
kunnen uitspraken gedaan worden over de veranderingen in de
afgelopen twee jaar.

als bron van nieuws?
• In hoeverre verschilt de aanwezigheid van mannen en vrouwen
als bron van nieuws of als expert?
• In hoeverre verschillen de onderwerpen waarover mannen en
vrouwen als bron van nieuws of als expert spreken?

De focus ligt opnieuw op de non-fictie televisieprogrammering, omdat
nog altijd de televisiezenders een belangrijk onderdeel uitmaken

Naast de persoonskenmerken kunnen ook contextvariabelen een

van het dagelijkse gebruik van het niet-fictieve audiovisuele media

sterke invloed hebben op de verschillen in verhouding van mannen

aanbod. Juist in 2021, waarin de crisis rondom het coronavirus de

en vrouwen. We houden rekening met twee contextkenmerken:

dagelijkse nieuwsprogrammering in de greep hield, is het kijken naar

• In hoeverre zijn er verschillen in de verhouding van mannen en

nieuws en actualiteiten op de televisiezenders belangrijk gebleken.

vrouwen per type programma (genre)?

Zo geeft het Digital News Report 2021 aan dat de coronacrisis ervoor

• In hoeverre zijn er verschillen in de verhouding van mannen en

gezorgd heeft dat de interesse en vraag naar nieuws is toegenomen,

vrouwen per type zender (publieke omroep ten opzichte van

met name ook op televisie.

commerciële omroepen)?
In de eerste maanden van 2021 is het coronavirus met directe

1.1 Onderzoeksdoel

en indirecte effecten een dominant onderwerp in de non-fictie
programmering. Daarom is in het onderzoek aanvullend rekening
gehouden met de aanwezigheid van dit nieuwe onderwerp, zodat

Het doel van het onderzoek is cijfers te genereren die een belangrijke

duidelijk wordt welke impact het coronavirus als onderwerp in de

bijdrage kunnen leveren aan het maatschappelijke debat dat gaande

programmering heeft op de representatie van vrouwen.

is over representatie. Het voornemen is structureel de representatie
van vrouwen over een langere periode te monitoren. Dit onderzoek

Ook plaatsen we de resultaten in de context van eerder uitgevoerd

is daarin een tweede meting.

(inter)nationaal onderzoek. Welke onderzoeken zijn in binnen- en
buitenland verricht naar de representatie van vrouwen op televisie
en in de media? Zijn er verschillen tussen of overeenkomsten met
internationale onderzoeken en de resultaten van dit onderzoek?

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

7

2. (Inter)nationaal onderzoek
naar vrouwen in de media
Om de resultaten met (inter)nationale bevindingen te kunnen

Het aandeel vrouwen in topfuncties is klein, maar wel licht

vergelijken en in een context te kunnen plaatsen, geven we een

toegenomen tussen 2018 en 2020. Dat blijkt uit de nieuwe

overzicht van onderzoek uit binnen- en buitenland. Allereerst geven

Emancipatiemonitor (2020). Het aandeel vrouwen in de raad van

we aan hoe de verhouding mannen en vrouwen in de Nederlandse

bestuur in het bedrijfsleven is 12 procent. Buiten het bedrijfsleven

(beroeps)bevolking is. Vervolgens geven we een overzicht van

is het aandeel vrouwen in topfuncties groter. Zo is het aandeel

(inter)nationaal onderzoek dat sinds het verschijnen van het

vrouwen als topmanagers bij de overheid 37 procent in 2019. Het

eerste rapport in 2019 is verschenen. Aangezien de periode tussen

aandeel vrouwelijke hoogleraren is gestegen naar 23 procent

beide onderzoeken kort is, beperken we ons niet tot vergelijkbaar

eind 2018.

onderzoek, maar kijken we breder. Ook laten we inzichten de revue
passeren over de representatie van vrouwen in berichtgeving over
de coronacrisis. Het overzicht is niet uitputtend, maar geeft een

2.2 Internationaal onderzoek naar vrouwen in
de media 2019-2021

indicatie van de internationale berichtgeving over het onderwerp.

2.1 Aandeel vrouwen in de (beroeps)bevolking
2021

Europa-brede en wereldwijde rapportages over
gendergelijkheid
ERGA, de European Regulators Group for Audiovisual Media Services,
heeft in 2019 met verschillende Europese toezichthouders,

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is in de

waaronder het Commissariaat, initiatieven verzameld uit de

Nederlandse bevolking de verhouding mannen en vrouwen

audiovisuele industrie die discriminatie op basis van gender

nagenoeg evenredig (2021). Het aandeel vrouwen is in elke

bestrijden. Het doel van deze werkgroep was bewustwording

leeftijdscategorie 49 tot 50 procent, in de leeftijdscategorie 70

van ongelijkheid in de audiovisuele sector en gelijkheid in de

jaar en ouder is dit 55 procent.

audiovisuele mediaindustrie te bevorderen. De resultaten van de
werkgroep zijn terug te vinden in het rapport dat ERGA in juli 2020

TABEL 1 Verhouding mannen en vrouwen per leeftijd in de

uitbracht.1 Ook de Council of Europe is actief op het gebied van

Nederlandse bevolking op 01-01-2021 (in procenten) (CBS)

gendergelijkheid en ontwikkelde een Gender Equality Strategy
2018-2023. Als onderdeel hiervan bracht de Council in juli 2020 een

19 jaar
en jonger

20-29 jaar

30-39 jaar

40-49 jaar

Mannen

51,2

50,8

50,5

49,8

Vrouwen

48,8

49,2

49,5

50,2

rapport uit met een overzicht van de initiatieven en activiteiten van
overheden, toezichthouders en media-organisaties in Europa om
gendergelijkheid in de media te bevorderen.2
Het Global Media Monitoring Project (GMMP) doet sinds 1995

50-59 jaar

60-69 jaar

70 jaar
en ouder

Totaal

elke vijf jaar een analyse van gender diversity in meerdere landen
wereldwijd. In 2020 is de laatste meting uitgevoerd. Het onderzoek

Mannen

50,2

49,6

45,2

49,7

van het GMMP behelst de representatie van vrouwen in het

Vrouwen

49,8

50,4

54,8

50,3

belangrijkste nieuws in kranten, radio, televisie en online nieuws
op één dag, waarmee het onderzoek een indicatie geeft van de

Het aandeel vrouwen in de beroepsbevolking, zo blijkt ook uit

status van vrouwen in nieuwsmedia. Wereldwijd was 25 procent

gegevens van het CBS, is eveneens gelijk aan 2019; 47 procent

van alle personen in kranten, televisie- en radionieuws vrouw, zo

(2021). Binnen het hoogste beroepsniveau is het aandeel vrouwen

concludeert het uitgebreide rapport (2021). Dit is een toename van

ook nog steeds 45 procent. Het aandeel vrouwelijke managers ligt

8 procentpunten sinds 1995, maar een stabilisatie ten opzichte

lager, namelijk op 26 procent. In 2019 was dit 25 procent. Vrouwelijke

van 2010 en 2015 (24 procent). In online nieuws was het aandeel

managers jonger dan 45 jaar hebben een aandeel van 33 procent,

vrouwen 27 procent.

boven de 45 jaar maken vrouwelijke managers 22 procent uit.

1

Zie: Study on Industry-led Good Practices related to Gender Diversity in the European
Audiovisual Sector

2

Zie: Gender Equality and media

In 2019 was dit 21 procent.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

8

On-screen representatie van vrouwen

is het aandeel vrouwen 29 procent, zo toont een analyse van 1.000

Een aantal Europese landen monitoren de representatie van

YouTubekanalen aan (MaLisa Stiftung, 2019). Het onderzoek laat ook

vrouwen op televisie (on-screen) op reguliere basis. In Vlaanderen

zien dat vrouwen zich op YouTube anders profileren dan mannen en

wordt een jaarlijkse Monitor Diversiteit uitgevoerd met betrekking tot

stereotypes over vrouwen bevestigen. Een verdiepende analyse

de Vlaamse publieke omroep VRT. Uit de monitor uit 2020 blijkt een

van de profilering van vrouwen op Instagram en in muziekvideo’s

aandeel van 41,4 procent vrouwen (zowel fictie als non-fictie), een

bevestigt dit beeld (Götz & Eckhardt Rodriguez, 2019).

toename ten opzichte van 2018, toen het aandeel 38,8 procent was
(De Swert et al., 2020). De Franse mediatoezichthouder CSA bracht

Amerikaans onderzoek van onderzoeksbureau Nielsen uit

in september 2020 haar jaarlijkse ‘Baromètre de la diversité’ uit en

december 2020 laat zien dat 37,9 procent van personen in populaire

zag een stabilisatie. In 2019 was het aandeel vrouwen op televisie

programma’s op televisie en streamingsdiensten (subscription video

39 procent, gelijk aan het voorgaande jaar. Het aandeel vrouwen in

on demand) vrouw is. In programma’s op streamingsdiensten is het

sportprogramma’s was 15 procent, in actualiteitenprogramma’s 39

aandeel vrouwen groter (48,9 procent) dan in televisie-uitzendingen

procent en in documentaires 38 procent. In fictie en entertainment

(broadcast) (33,1 procent) en televisie via kabel (37,8 procent). Dit

ligt het aandeel op 40 procent. De CSA spreekt na een monitoring

komt overeen met bevindingen uit verschillende rapportages dat

van 10 jaar van een aanhoudende ondervertegenwoordiging van

het aandeel vrouwen in fictie (films en series) over het algemeen

vrouwen op televisie.

groter is dan in non-fictie. Op streamingsdiensten, waar meestal
fictie op te zien is, is het aandeel vrouwen daardoor veelal groter.

Ook in Italië ziet men een stabilisatie van het aandeel vrouwen op

Zo blijkt uit onderzoek naar Amerikaanse Netflix films en series in

televisie. In 2020 heeft de Italiaanse publieke omroep RAI voor het

2018 en 2019 dat 44 procent van de hoofdrollen door een vrouw

tweede opeenvolgende jaar onderzoek laten uitvoeren naar de

wordt ingenomen (EBU, 2021).

representatie van vrouwen in hun programmering. Het onderzoek
toont een aandeel van 36,6 procent vrouwen in 2019, gelijk aan 2018.

Off-screen representatie van vrouwen

Ook wat betreft programmafunctie en genre is het aandeel vrouwen

Ook wordt in een aantal Europese landen naar de aanwezigheid

in beide jaren gelijk. Zo is het aandeel vrouwen als presentator,

van vrouwen achter de schermen en in het werkveld (off-screen)

verslaggever en gewone burger groter (boven de 40 procent)

gekeken. Zo blijkt uit onderzoek van Waalse mediatoezichthouder

dan het aandeel vrouwen als deskundige of politicus (onder de

CSA dat in de audiovisuele industrie in Wallonië vrouwen een

20 procent).

aandeel van rond de 20 procent hebben in hogere beroepsniveaus
en eveneens 20 procent van alle technische banen (2020). De

In Frankrijk is één van de eerste studies uitgevoerd naar

Britse toezichthouder Ofcom analyseerde dat omroepen (zowel

representatie van vrouwen door middel van machine learning. Eind

radio als televisie) in 2019 een groter aandeel vrouwen hebben

2018 voerde het Institut National de l’Audiovisuel (INA) een analyse

aangenomen dan in het voorgaande jaar (48 procent, toename

uit naar de spreektijd van mannen en vrouwen in 700.000 uren aan

van één procentpunt). Hiermee wordt bijna het aandeel bereikt

Franse radio en televisieprogramma’s, uitgezonden tussen 2001

van vrouwen in de gehele beroepsbevolking.

tot 2018 op 22 televisiezenders en 21 radiozenders. De analyse is
uitgevoerd met behulp van automatische detectiealgoritmes die

Het European Audiovisual Observatory zoomde in een recent

de gender van de spreker vaststellen. Uit de resultaten blijkt dat

rapport in op de aanwezigheid van vrouwen voor en achter de

in 2018 mannen twee keer zoveel spraken als vrouwen op televisie

schermen van Europees televisiedrama (films en series). Uit

en radio. In 2004 was dit drie keer zoveel als vrouwen (Doukhan

hun onderzoek blijkt dat tussen 2015 en 2019 43 procent van de

et al., 2018).

hoofdrollen door een vrouw werd ingenomen, 41 procent van de
producenten vrouw was, er 20 procent vrouwelijke regisseurs waren

In de afgelopen twee jaar zijn er naast onderzoek naar representatie

en 35 procent vrouwelijke schrijvers. Onder cameramensen en

van vrouwen op televisie, ook onderzoeken gedaan naar de

componisten was het aandeel vrouwen kleiner; respectievelijk 8 en

representatie van vrouwen in andere media, zoals uitgebreid

7 procent. Verder blijkt dat de meeste televisieseries geregisseerd

onderzoek uit Duitsland in opdracht van de MaLisa Stichting

en geschreven worden door teams geleid door mannen (2021).

deed in 2020 onderzoek naar de representatie van vrouwen op
YouTube en streamingsdiensten (Prommer et al., 2020). Uit het

De European Broadcasting Union (EBU), de belangenorganisatie

onderzoek naar Duitse producties op in Duitsland beschikbare

voor publieke omroepen in Europa, bracht eveneens een rapport

streamingdiensten blijkt dat in 2020 42 procent van de

uit over de man-vrouwverhouding op de werkvloer (2021).

protagonisten- en hoofdrolspelers vrouwen zijn. Op YouTubekanalen

Hieruit blijkt dat 45 procent van de medewerkers bij Europese

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

9

publieke media vrouw is, gelijk aan het aandeel vrouwen in de

De Franse en Spaanse mediatoezichthouders CSA en CAC hebben

Europese beroepsbevolking. Nieuwsredacties laten een gelijke

beiden onderzoek gedaan naar de verhouding mannen en vrouwen

man-vrouwverdeling zien, maar het aandeel vrouwen in technische

in nieuwsuitzendingen tijdens de coronacrisis. Beide onderzoeken

beroepen en IT is kleiner (resp. 15 en 24 procent). 44 procent van

laten zien dat de pandemie de representatie van vrouwen niet

de managers bij publieke media is vrouw en vrouwen leiden vaker

significant beïnvloed heeft, maar dat vrouwen wel nog altijd

publieke dan commerciële omroepen.

ondervertegenwoordigd zijn als zorgexperts (EPRA, 2020).

Het Reuters Institute onderzocht in mei 2021 het aandeel vrouwelijke
hoofdredacteuren wereldwijd en zag dat 22 procent van de 180

2.3 Nederlands onderzoek naar vrouwen
in de media 2019-2021

hoofdredacteuren van 240 nieuwsmediamerken vrouw is. Gemiddeld
is 40 procent van de journalisten in dezelfde landen vrouw (Robertson

Naast internationaal onderzoek geven we een kort overzicht van

et al., 2021).

Nederlands onderzoek dat sinds het verschijnen van ons vorige
rapport is verschenen. Ook dit overzicht is niet uitputtend, maar

2.2.1 Representatie van vrouwen en de coronacrisis

geeft een idee van de berichtgeving over representatie van vrouwen

Het Global Media Monitoring Project onderzocht welke rol vrouwen

in de media in Nederland.

hebben in het nieuws over de coronacrisis op onderzoeksdag 29
september 2020. Het rapport meldt dat het aandeel vrouwen in

Women Inc. heeft samen met Free Press Unlimited de monitoring

nieuws gerelateerd aan corona ongeveer vergelijkbaar is met het

van het Global Media Monitoring Project in Nederland verzorgd en

aandeel vrouwen in het nieuws dat niet gerelateerd is aan corona.

in 2021 een eigen rapport uitgebracht en gaat daarin dieper in op de

Op televisie is het aandeel vrouwelijke experts in corona-gerelateerd

Nederlandse resultaten. De analyse laat zien dat het percentage

nieuws zelfs groter (29 procent) dan niet corona-gerelateerd nieuws

vrouwen in Nederlandse nieuwsmedia op één dag sinds 1995 wel

(21 procent). Nog altijd is het aandeel vrouwelijke experts op televisie

gegroeid is, maar nooit hoger is uitgekomen dan 30 procent. Op

minder dan een derde.

29 september 2020 was het percentage vrouwen 28 procent. Er
werden 22 procent vrouwelijke experts gevonden.

In Duitsland werd in opdracht van de MaLisa Stichting onderzoek
uitgevoerd naar de representatie van vrouwen in berichtgeving over

In Nederland zijn vooral verschillende op zichzelf staande eenmalige

de coronacrisis, op televisie en in online nieuwsmedia in april 2020. Uit

onderzoeksprojecten uitgevoerd, die de representatie van vrouwen

de resultaten blijkt dat één op de vijf experts vrouw was (22 procent).

in de media onder de loep nemen. Zo is er in het voorjaar van 2021

Online was 7 procent van de experts een vrouw. Van de artsen die

een onderzoek uitgevoerd naar politici en partijen in de media

op televisie werden geïnterviewd zonder managementfunctie was

tijdens de verkiezingscampagne. De analyse is gedaan met behulp

één op de vijf vrouw, terwijl bijna de helft van alle artsen in Duitsland

van automatische spraak-, gezichts- en stemherkenning op 45

vrouw is.

programma’s uitgezonden op publieke radio- en televisiezenders in
februari en maart 2021 (Sanders et al., 2021). Uit de resultaten blijkt

The Global Institute for Woman’s Leadership onderzocht in oktober

dat er over mannelijke politici ruim drie keer vaker werd gesproken

2020 de representatie van vrouwen in nieuwsartikelen met betrekking

dan over vrouwelijke politici. Ook waren er ruim twee keer zoveel

tot het coronavirus, gepubliceerd tussen 1 maart en 31 juli 2020. De

optredens van mannelijke politici dan vrouwelijke politici. Wel waren

artikelen zijn afkomstig uit 15 bronnen uit het Verenigd Koninkrijk,

vrouwen iets langer aan het woord als ze optreden, gemiddeld twee

Australië en de VS. Uit de resultaten bleek onder andere dat een derde

minuten. Mannen waren gemiddeld één minuut aan het woord.

van de citaten in artikelen over de pandemie toe te schrijven was aan
vrouwen. Vrouwen blijken een minderheid te zijn in vermeldingen

De NRC liet onderzoek doen door de Erasmus Universiteit naar de

van prominente economen en STEM-experts in artikelen over de

gasten van zeven grote Nederlandse talkshows van februari 2020

coronacrisis.

tot en met februari 2021 (Takken, 2021). Uit de resultaten blijkt dat
één derde vrouw was. In de top-10 van meest gevraagde gasten was

Onderzoek van de Bill & Melinda Gates Foundation richtte zich

één vrouw aanwezig. De top-10 van wetenschappers die te gast

op online publicaties en verhalen uit zes verschillende landen,

waren in de talkshows bestond uit vier vrouwen en zes mannen.

verschenen tussen 1 maart en 15 april 2020. Uit de analyse blijkt onder

De Gender and Diversity Hub van de Universiteit Utrecht heeft in

andere dat mannen vaker dan vrouwen worden geciteerd in nieuws

mei 2019 een kwalitatief onderzoek uitgevoerd in samenwerking met

over de coronacrisis en dat vrouwelijke experts op het gebied van het

de NTR naar diversiteit in beeld in de NTR programmering van 2018.

coronavirus een aandeel hebben van 19 procent (Kassova, 2020).
Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

10

Uit de resultaten blijkt onder andere dat vrouwen vaker worden

De uiteenlopende rapportages uit binnen- en buitenland laten

afgebeeld als slachtoffer en als een geëmotioneerde of in

een consistent beeld zien: het aandeel vrouwen is op meerdere

problematische situatie verkerende persoon die iets vertelt over

terreinen kleiner dan het aandeel mannen, zowel voor als achter de

privé-ervaringen. Mannen komen vaker in beeld als de rationeel

schermen en in verschillende media. De coronacrisis is hier geen

denkende en handelende burger die duiding brengt en betekenis

uitzondering in: ook onder zorgexperts is het aandeel vrouwen

geeft aan de situatie als expert (Buikema et al., 2019).

kleiner dan het aandeel mannen. Uit langjarige monitoring blijkt
dat het aandeel vrouwen wel is toegenomen, maar de laatste jaren

Verder is er ook onderzoek gedaan naar het aandeel vrouwelijke

stabiliseert. Nieuwe onderzoeksmethodes kunnen monitoring

auteurs van wetenschappelijke publicaties, waar ook te zien is dat

verder ondersteunen en diepgaande analyses bieden.

vrouwen een derde beslaan (Elsevier, 2020). De branchevereniging
voor communicatie-adviseurs VEA (inmiddels gefuseerd als VIA)
liet in 2020 onderzoek uitvoeren door Kantar naar de diversiteit van
televisiereclames van de STER en zag dat het aandeel vrouwen in
reclames 46 procent is, wat een significant verschil is ten opzichte
van mannen. Ook zijn vrouwen in reclames over het algemeen
jonger dan mannen.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

11

3. Onderzoeksmethode
3.1 Inhoudsanalyse en codeboek
De onderzoeksmethode is gelijk aan de gehanteerde methode

uitgezonden zijn op zeven willekeurige dagen in het eerste half

in 2019, namelijk een kwantitatieve inhoudsanalyse. Het centrale

jaar van 2021.4 Dit is vrijwel gelijk aan de steekproef in 2019. De

meetinstrument van de inhoudsanalyse is het codeboek. Het

steekproef bestaat uit programma’s die zijn uitgezonden tijdens

codeboek geeft samen met de codeurshandleiding aanwijzingen

primetime op de vier grootste televisiezenders NPO 1, NPO 2, RTL

welke personen moeten worden geïdentificeerd en welke kenmerken

4 en SBS6. Aanvullend zijn ook alle goed bekeken programma’s

moeten worden genoteerd, vergelijkbaar met een vragenlijst bij

op andere zenders en andere tijdstippen toegevoegd. Ook zijn er

een enquête. Het in 2019 gebruikte codeboek is inhoudelijk tot

non-fictie programma’s toegevoegd die goed bekeken zijn door een

stand gekomen aan de hand van een deskreview op eerder (inter)

jongere doelgroep van 13 tot en met 34 jaar. Van alle programma’s

nationaal onderzoek, gesprekken met onderzoekers, een pre-test

zijn de gegevens over de kijkdichtheid bijeengebracht, waarmee de

in 2018 en de eerste codeurstraining. In 2021 zijn er twee vragen aan

resultaten zijn gewogen. De gewogen resultaten geven daarmee

het oorspronkelijke codeboek toegevoegd naar aanleiding van de

de verhouding weer van mannen en vrouwen, zoals die door de

actuele situatie en gesprekken met het ministerie van OCW over de

Nederlandse bevolking in non-fictie televisieprogramma’s wordt

onderzoeksopzet: een vraag over de coronacrisis en een vraag naar

waargenomen. De steekproef houdt dus net als in de meting van

de naam en de omschrijving van deskundigen en presentatoren.

2019 rekening met veranderend kijkgedrag en de kijkdichtheid van

Het codeboek is verder ongewijzigd gebleven. Wel is naar aanleiding

programma’s.5

van het veldwerk in 2019 de handleiding nog enigszins verduidelijkt
om de betrouwbaarheid van de codering te verbeteren. Een

TABEL 2 Overzicht aantal programma’s en duur (in minuten)

verantwoording van het codeboek en de aanvullingen zijn in de

in steekproeven 2019 en 2021 (ongewogen)

bijlage te vinden, evenals het codeboek zelf en de handleiding bij
het codeboek voor de codeurs. Het veldwerk is uitgevoerd in mei

Aantal
programma’s

Gemiddelde
duur in
minuten

Som in
minuten

Som in uren

Steekproef
2019

262

30

7.733

129

gevolgd. Om de voortgang te bewaken en om de betrouwbaarheid

Steekproef
2021

261

30

7.815

130

van de nieuwe vraag over de coronacrisis te toetsen, is opnieuw

				

en juni 2021 door vijf codeurs. Een verschil met 2019 wat betreft
de uitvoering van het veldwerk is dat de onderzoekers en codeurs
vanuit huis gewerkt hebben, gecommuniceerd hebben via een
online omgeving en dat de codeurs ook de training online hebben

een intercodeursbetrouwbaarheidstest uitgevoerd. De resultaten

3.3 Persoonskenmerken en genreclassificatie

hiervan, evenals een uitgebreide bespreking van de opzet en de
methodische uitvoering van het onderzoek, zijn te vinden in de

De codeereenheden zijn personen. Alle zichtbare en verstaanbare

bijlage.

personen die met minstens drie woorden spreken in de
geselecteerde televisieprogramma’s zijn gecodeerd. In totaal

3.2 Steekproef

zijn er 4.312 personen gecodeerd. Per persoon is geslacht, leeftijd
en programmafunctie bepaald, en vervolgens van alleen de

De getrokken streekproef beoogt de verhouding van mannen en

nieuwsbronnen (personen die een actuele nieuwswaardige bijdrage

vrouwen te representeren die Nederlanders in de eerste helft van

leveren vanuit een mening, ervaring of expertise) deskundigheid,

2021 hebben kunnen zien in non-fictie televisieprogramma’s. Een

onderwerp en aanwezigheid. Ook is in het geval van nieuwsbronnen

van de doelen is te analyseren of de waargenomen verhouding

gecodeerd in hoeverre het besproken onderwerp een relatie tot

3

mannen en vrouwen sinds 2019 significant is veranderd. Daarom is
de steekproef van de te coderen programma’s op dezelfde manier
samengesteld als in 2019. De steekproef van deze tweede meting
bestaat uit 261 Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s die

3

Er is dus sprake van een clustersteekproef. Er wordt niet beoogd met deze steekproef de
verhouding van mannen en vrouwen in álle televisieprogramma’s te representeren.

4

Voor een verdere toelichting op de samenstelling van de artificiële week verwijzen we naar
de bijlage.

5

Zie voor meer informatie over de steekproefsamenstelling de bijlage.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

12

de coronacrisis heeft. Geslacht is – met de keuzeopties ‘man’,

Gevarieerd aanbod aan overige non-fictieprogramma’s, waarin

‘vrouw’ en ‘anders/onbekend’ – gecodeerd volgens de inschatting

meestal personen worden gevolgd in hun dagelijkse bezigheden, of

van de codeur op basis van uiterlijke kenmerken of gesproken of
geschreven woord.6 Naast mannen en vrouwen zijn vier personen

informerende programma’s over niet-actuele zaken, zoals documentaires,
consumentenprogramma’s, informatieve magazines, klusprogramma’s,
reisprogramma’s en realityseries.

geïdentificeerd als anders/onbekend. De personen zijn van de
analyse uitgesloten, aangezien op vier personen geen analyse

De steekproefsamenstelling is zeer vergelijkbaar met de

uitgevoerd kan worden. Het totaal aantal personen waarop de

samenstelling van de steekproef in 2019. In 2019 bestond de

analyse in hoofdstuk 4 ‘Resultaten’ is gericht komt daarmee uit

steekproef uit 262 programma’s en 4.391 personen. De steekproef

op 4.308. In hoofdstuk 4 wordt telkens alleen het percentage

in 2021 bestaat uit 261 programma’s en 4.312 personen.

7

weergegeven van het aandeel vrouwen. Het totaal telt telkens
op tot 100 procent, dus het overige aandeel is automatisch het

TABEL 3 Overzicht aantal programma’s en personen in

aandeel mannen. De keuze om het aandeel mannen niet weer te

steekproeven 2019 en 2021

geven vergroot de leesbaarheid van de tabellen. De tabellen in
hoofdstuk 4 bevatten verder alleen significante verschillen tussen

Aantal
programma’s

Personen (n)

Gemiddeld
aantal personen
per programma

Steekproef 2019

262

4.391

17

Steekproef 2021

261

4.312

17

de resultaten van 2019 en 2021. Als er geen significant verschil is
aangetroffen is het verschil in procentpunten niet weergegeven.
De programma’s zijn verdeeld in genres op basis van de SKO
Hoofdindeling. Ten behoeve van de overzichtelijkheid zijn de genres
overige non-fictie, amusement, en muziek en dans samengevoegd

In de volgende tabel zijn per genre de gegevens opgenomen over

tot een nieuwe overkoepelende categorie ‘non-fictie en

het aantal programma’s en het aantal personen. Ook per genre is

amusement’, net als in 2019. De variëteit van de programma’s binnen

de steekproefsamenstelling zeer vergelijkbaar met 2019. Gegevens

dit overkoepelende genre is groot en bevat zowel documentaires

over het aantal programma’s en personen per type zender zijn in

en consumentenprogramma’s als reisprogramma’s en realityseries.

de bijlage te vinden.

Naast de hoofdcategorie ‘non-fictie en amusement’ is ‘nieuws- en
actualiteiten’ de tweede hoofdcategorie. Zie ook volgend overzicht

TABEL 4 Overzicht aantal programma’s en personen per

met toelichting bij elk (sub)genre:

genre steekproeven 2019 en 2021

Nieuws (en weerbericht)

Aantal
programma’s

Personen (n)

Gemiddeld
aantal
personen per
programma

2019

2021

2019

2021

2019

2021

Nieuws- en actualiteiten

150

154

2.895

3.021

19

20

Nieuws (en weerbericht)

85

84

1.471

1.492

17

18

Actualiteiten

48

55

1.266

1.372

26

25

Actuele sportinformatie

17

15

158

157

9

10

sportjournalen, maar geen verslagen van live wedstrijden.

Non-fictie en amusement

112

107

1.496

1.291

13

12

Spel & Quiz

Spel & quiz (ook talentenshows
en auditieprogramma’s)

14

23

205

223

15

10

Spelprogramma’s, quizzen, talentenshows en auditieprogramma’s.

Overige non-fictie en
amusement

98

84

1.291

1.068

13

13

262

261

4.391

4.312

17

17

Journaals en nieuwsprogramma’s (NOS Journaal, RTL Nieuws, Hart van
Nederland, Editie NL) en weerberichten.

Actualiteiten
Zowel verdiepende programma’s op het nieuws (Nieuwsuur, EenVandaag),
als talkshows (Op1, Jinek, Humberto, etc.) en showbizzprogramma’s (RTL
Boulevard, Shownieuws).

Actuele sportinformatie
Talkshows over sport (Studio Sport, Veronica Inside, etc.) en

Overige non-fictie en amusement

Totaal

6

Voor meer informatie over het codeerwerk en de codeeraanwijzingen, zie de bijlage.

7

De manier waarop we rapporteren over geslacht (mannen en vrouwen) is een beperkte kijk op gender. Personen kunnen zich identificeren als man, vrouw, beide of geen van beide.
Toch hanteren we die dichotome indeling in mannen en vrouwen, om representatie van de verschillende genders te monitoren over tijd en tussen landen te kunnen vergelijken.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

13

4. Resultaten
4.1 Verhouding mannen en vrouwen

TABEL 5 Aandeel vrouwen per genre (in procenten)

In 2021 is het aandeel mannen in Nederlandse non-fictie

2019

2021

verschil*

Nieuws- en actualiteiten
totaal

33,3

37,8

4,5

Nieuws (en weerbericht)

35,6

38,9

3,3

Actualiteiten (inclusief
actuele sportinformatie)

30,5

36,4

5,9

Actuele sportinformatie

3,8

13,2

9,4

Actualiteitenprogramma’s
(exclusief actuele
sportinformatie)

34,6

38,7

4,1

Non-fictie en amusement

43,5

42,3

Spel & quiz (ook
talentenshows en
auditieprogramma’s)

43,7

46,4

groter in programma’s van het genre non-fictie en amusement (42,3

Overige non-fictie en
amusement

43,4

40,6

procent) dan in nieuws en actualiteitenprogramma’s (37,8 procent).

Totaal

36,6

39,1

televisieprogramma’s 60,9 procent. Het aandeel vrouwen is 39,1
procent. In 2019 was het aandeel vrouwen 36,6 procent. Dit is een
significante toename van het aandeel vrouwen.
FIGUUR 1 Verhouding mannen en vrouwen (in procenten)

2019

63,4

2012

60,9

Man

36,6

39,1

Vrouw

Over het algemeen is de verdeling van mannen en vrouwen per
genre vergelijkbaar met 2019. Net als in 2019 is het aandeel vrouwen

2,5

Het aandeel vrouwen in nieuws- en actualiteitenprogramma’s is ten
opzichte van 2019 toegenomen, van 33,3 procent in 2019 naar 37,8
procent in 2021. In non-fictie en amusement is het aandeel vrouwen

*in alle tabellen en teksten in dit hoofdstuk worden alleen significante verschillen van p ≤ 0.5
weergegeven

verschil gevonden tussen beide metingen.

4.2 Programmafunctie van mannen en
vrouwen

Van alle programmagenres is het aandeel vrouwen het kleinst in

Personen kunnen in televisieprogramma’s in verschillende functies

sportprogramma’s, namelijk 13,2 procent. Dit is desondanks een

optreden. We onderscheiden acht verschillende functies. Hierin

significante toename ten opzichte van 2019, toen het aandeel

kunnen twee categorieën worden gemaakt; functies die bij de

nog 3,8 procent was. Omdat het aantal gecodeerde personen

programma’s horen, oftewel interne functies (presentatoren en

gering is (21 vrouwen van in totaal 159 personen), is het genre

correspondenten) en gasten in programma’s, oftewel externe

actuele sportinformatie samengevoegd met de genres nieuws

functies (nieuwsbronnen, experts, onderwerpen van portret,

en actualiteiten.8

(spel)kandidaten en personen in een geciteerd fragment).

ongeveer gelijk gebleven (42,3 procent), er is geen significant

De functie nieuwsbron kan alleen voorkomen in nieuws- en
actualiteitenprogramma’s. Een nieuwsbron is iemand die een
actuele nieuwswaardige bijdrage levert vanuit een deskundigheid,
mening of ervaring. Hieronder vallen politici, maar ook vox populi
(man of vrouw op straat) en bijvoorbeeld getuigen of slachtoffers
van een ongeval. Onafhankelijke experts en onderwerpen van
portret kunnen in alle programma’s voorkomen. Personen in een
8

9

Het programma ‘Sportjournaal’ is samengevoegd met het genre ‘nieuws’. De overige 		
programma’s (Studio Sport, Veronica Inside, etc.) zijn samengevoegd met het genre 		
‘actualiteiten’. De steekproef betreft de eerste helft van 2021 en programma’s over grote
sportevenementen waren geen onderdeel van de steekproef.

geciteerd fragment zijn altijd te zien in korte fragmenten uit andere
(online) bronnen of eerder uitgezonden programma’s.9

Zie het codeboek en de handleiding bij het codeboek in de bijlage voor een uitgebreide
toelichting op alle programmafuncties.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

14

Onder de interne functies (presentatoren en correspondenten)

FIGUUR 2 Aandeel vrouwen per programmafunctie

is het aandeel vrouwen het grootst onder correspondenten

(in procenten)

(39,5 procent). Het aandeel vrouwelijke hoofdpresentatoren is

50,5

47,4

36,6 procent en van alle secundaire presentatoren (assistenten,

41,8

39,5

36,6

sidekicks, juryleden, weerpresentatoren, etc.) is 26,8 procent vrouw.

44,1

39,1

45
34,8 33,5

33,3
27,7 26,8

Het verschil tussen het aandeel vrouwelijke (hoofd)presentatoren in

28,3 26,7
23,1

2019 en 2021 is niet significant, de verschillen kunnen dus op toeval
berusten. De toename van het aandeel vrouwelijke correspondenten
O
na
fh
an
ke
lij
ke
xp
O
er
nd
t
er
w
er
p
va
n
po
rt
re
t
Pe
(S
rs
pe
oo
l)
n
ka
in
nd
ee
id
n
aa
ge
t
ci
te
er
d
fr
ag
m
en
t

Ni
eu
w
sb
ro
n

C
or
re
sp
on
de
nt

r
to
ta
en
fd
pr
es

Se
cu
nd
ai
re

in nieuws- en actualiteitenprogramma’s vrouw is. Dit aandeel is

H
oo

Uit de resultaten blijkt verder dat 39,1 procent van de nieuwsbronnen

pr
es
en
ta
to
r

is wel significant. Er is een toename te zien met 16,4 procentpunten.

groter dan in 2019, toen het aandeel vrouwelijke nieuwsbronnen
33,3 procent was. Bij onafhankelijke experts is het aandeel vrouwen

2019

2021

ongeveer een kwart (26,7 procent), vergelijkbaar met 2019. Als we
10

het totaal aan onafhankelijke experts uit beide metingen samen

Als we kijken naar het aandeel vrouwen per functie opgesplitst

analyseren (n: 121), komen we uit op een aandeel van 27,3 procent

per genre, zien we geen opmerkelijke verschillen. Het aandeel

vrouwelijke experts.

vrouwen in interne functies (waaronder presentatoren) is in
alle genres ongeveer gelijk gebleven. Het aandeel vrouwen in

De verdeling man-vrouw onder de programmafuncties onderwerp

externe functies (waaronder nieuwsbronnen) in nieuws- en

van portret en (spel)kandidaat is (bij benadering) 50/50. Ook in 2019

actualiteitenprogramma’s nam toe van 33,5 procent in 2019 naar

was het aandeel van vrouwen onder deze functies het grootst.

38,4 procent in 2021.

Het totale aandeel vrouwen onder externe functies is daarmee
39,7 procent in 2021, een lichte toename ten opzichte van 2019

TABEL 7 Aandeel vrouwen per programmafunctie

(37,2 procent).

per genregroep (in procenten)

TABEL 6 Aandeel vrouwen per programmafunctie

Nieuws- en
actualiteiten

(in procenten)

2021

Interne functies

32,1

34,3

verschil

2019

2021

33,3

37,6

2019

2021

Hoofdpresentator

41,8

36,6

Externe functies

33,5

38,4

4,9

44,4

42,8

Secundaire presentator

27,7

26,8

Totaal

33,3

37,8

4,5

43,5

42,3

Correspondent

23,1

39,5

Interne functies totaal

32,5

35,0

Nieuwsbron (exclusief
onafhankelijk expert)

33,3

39,1

28,3

26,7

Onderwerp van portret

44,1

47,4

(Spel)kandidaat

45,0

50,5

Persoon in een geciteerd
fragment

34,8

33,5

Externe functies totaal

37,2

39,7

2,5

Totaal

36,6

39,1

2,5

Onafhankelijk expert

1

verschil

2019

Non-fictie en
amusement

16,4

4.3 Nieuwsbronnen en deskundigen
5,8

4.3.1 Deskundigheid van nieuwsbronnen
Het aandeel vrouwen onder nieuwsbronnen is 39,1 procent. Van
nieuwsbronnen (n: 1.980) is ook de mate van deskundigheid

1

vastgesteld. Hierbij is gebruik gemaakt van een oplopende
schaal van geen tot professionele deskundigheid. Onder geen
deskundigheid vallen personen die op straat gevraagd worden

totale n (mannen en vrouwen) is minder dan 50, resultaten zijn indicatief

naar hun mening (ook wel vox populi genoemd).
10 In 2019 was het aantal gecodeerde onafhankelijke experts kleiner dan 50 (46 personen).
In 2021 zijn er meer onafhankelijke experts gecodeerd (75 personen), maar het aantal 		
is nog altijd klein. In de rest van de analyse zijn ten behoeve van de vergelijkbaarheid 		
de onafhankelijke experts samengevoegd met professionele nieuwsbronnen (in 		
nieuws- en actualiteitenprogramma’s) en met onderwerp van portret (in overige non-fictie
en amusementsprogramma’s).

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

15

Passieve deskundigheid is deskundigheid verworven doordat

Het aandeel vrouwelijke deskundigen is in zowel nieuws- als

men iets meemaakt of waarneemt (slachtoffers en getuigen).

actualiteitenprogramma’s toegenomen.

In de volgende tabellen zijn geen en passieve deskundigheid
samengevoegd.11 Actieve deskundigheid is verworven doordat

FIGUUR 3 Aandeel vrouwelijke nieuwsbronnen per

een persoon zich actief ergens in heeft verdiept, zoals bij een

deskundigheid (in procenten)

hobby of een activisme.

49,7

49,3

Het vierde niveau van deskundigheid is professionele deskundigheid

32,0

(bijvoorbeeld politici, directeuren van organisaties, woordvoerders

23,2

van belangenverenigingen en experts). Personen zonder
deskundigheid of met passieve deskundigheid komen vooral voor
in nieuwsprogramma’s. Personen met professionele deskundigheid
komen voor in nieuwsprogramma’s en actualiteitenprogramma’s.
In 2019 was het aandeel vrouwen onder nieuwsbronnen 33,3 procent

Geen en passieve deskundigheid

2019

Actieve en professionele deskundigheid

2021

(n: 1.914). Vergelijkbaar met de resultaten uit 2019 is de verdeling
mannen en vrouwen met geen of passieve deskundigheid zo goed

TABEL 9 Aandeel vrouwen in de functie van deskundige

als 50/50. Het aandeel vrouwen met professionele deskundigheid

(nieuwsbron met actieve of professionele deskundigheid

is kleiner (31,1 procent). Wel is het aandeel vrouwen met een

en onafhankelijke experts) (in procenten)

professionele deskundigheid toegenomen. Dit draagt in sterke
mate bij aan de toename van het aandeel vrouwen als nieuwsbron
(39,1 procent). Het verschil in actieve deskundigheid tussen
de twee metingen is groot, maar vanwege verhoudingsgewijs
kleine aantallen niet significant. Er zijn geen noemenswaardige
verschillen gevonden in deskundigheid tussen nieuws- en
actualiteitenprogramma’s.

2019

2021

verschil

Deskundigen in
nieuwsprogramma’s

20,3

32,6

12,3

Deskundigen in
actualiteitenprogramma’s

25,9

31,2

5,3

Deskundigen

23,2

32,0

8,8

TABEL 8 Aandeel vrouwelijke nieuwsbronnen per

4.3.2 Gespreksonderwerp van deskundigen

deskundigheid (in procenten)

Bij de deskundigen is het onderwerp gecodeerd waarover
2019

2021

verschil

Geen en passieve deskundigheid

49,3

49,7

Actieve deskundigheid

30,9

41,7

Professionele deskundigheid

22,1

31,1

9,0

Totaal

33,3

39,1

5,4

de deskundige spreekt. De codeurs kozen één van dertien
onderwerpen. In 2019 kwam het aantal deskundigen dat
over onderwijs sprak zo weinig voor, dat het onderwerp is
samengevoegd met ‘sociale zaken, gezondheid en welzijn’. In
2021 kwam het onderwerp vaker voor (n: 69) en was 53,6 procent
van de deskundigen die over onderwijs spraken vrouw. Voor de
vergelijkbaarheid is het onderwerp weer samengevoegd met
‘sociale zaken’. Onderwijs is het enige onderwerp waar een groter
aandeel vrouwen dan mannen over spreekt. Op alle andere terreinen

Het aandeel vrouwelijke nieuwsbronnen met een actieve of

is het aandeel vrouwelijke deskundigen kleiner dan het aandeel

professionele deskundigheid (inclusief onafhankelijke experts)

mannelijke deskundigen. Met name op het gebied van sport is het

is 32,0 procent (n: 1.233). Dus een derde van de deskundigen in

aandeel vrouwelijke deskundigen klein, namelijk 15,6 procent. Het

nieuws- en actualiteitenprogramma’s is vrouw. Dit is een toename

aandeel vrouwelijke deskundigen dat over ‘economie’, ‘natuur,

ten opzichte van 2019. In 2019 was bijna een kwart (23,2 procent)

milieu en ruimtelijke ordening’ en ‘politiek’ spreekt is toegenomen

van de deskundigen een vrouw (n: 1.170).

ten opzichte van 2019, maar dit aandeel ligt nog altijd lager dan

11 Geen en passieve deskundigheid zijn samengevoegd, naar aanleiding van de resultaten
van de intercodeursbetrouwbaarheidstest. Zie voor meer informatie de bijlage.
12 Het onderwerp ‘defensie en nationale veiligheid’ is net als in 2019 samengevoegd met
‘criminaliteit en veiligheid’, omdat in beide metingen vrijwel niet over ‘defensie en nationale
veiligheid’ is gesproken.

onder mannen. De onderwerpen ‘wetenschap en techniek’, ‘media’,
‘human interest en lifestyle’ en ‘gebeurtenissen’ zijn net als in 2019
samengevoegd tot een categorie ‘overig’, omdat opnieuw deze
onderwerpen weinig voorkwamen. 12

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

16

TABEL 10 Aandeel vrouwen per onderwerp (in procenten)

en de pandemie zelf (eigenschappen van het virus, mutaties,
besmettingscijfers, testen, vaccinatie, oversterfte, etc.), 20,9
procent over de effecten van de pandemie (maatregelen, lockdown,

2019

2021

verschil

7,1

20,5

13,4

Sociale zaken, gezondheid,
onderwijs en welzijn

38,4

40,9

Natuur, milieu en ruimtelijke
ordening

18,9

30,3

Criminaliteit en (nationale)
veiligheid

21,5

28,3

vergelijkbaar met de resultaten van het onderzoek in 2019.

Cultuur

37,2

30,8

Ook is geanalyseerd welk aandeel vrouwelijke deskundigen

Politiek

16,7

39,4

Sport

11,9

15,6

Overig (samenvoeging van
‘wetenschap en techniek’, ‘media’,
‘gebeurtenissen’ en ‘human
interest en lifestyle’)

25,4

30,8

Totaal

23,2

Economie

avondklok, sluitingen van horeca en scholen, protesten tegen de
maatregelen, thuiswerken, etc.) en de overige 70,4 procent sprak
over onderwerpen die geen relatie tot het coronavirus hadden.

11,4

22,7

Aangezien dus het merendeel van de onderwerpen geen directe
relatie had met het virus, zijn de resultaten in dit rapport goed

hebben als er over het coronavirus is gesproken. 30,6 procent
van de deskundigen die over het virus of de pandemie spreken
is vrouw en vrouwelijke deskundigen die over de effecten van
de pandemie spreken maken 35,6 procent uit. Opgeteld hebben
vrouwen een aandeel van 34,1 procent als er over het coronavirus
wordt gesproken. Het aandeel vrouwelijke deskundigen hangt

32,0

8,8

niet samen met het onderwerp coronavirus, dus het coronavirus
heeft geen negatieve of positieve invloed gehad op het aandeel
vrouwelijke deskundigen.

Met name bij het onderwerp ‘politiek’ is het aandeel vrouwelijke
deskundigen toegenomen. Aangezien tijdens de onderzoeksperiode

TABEL 12 Aandeel vrouwelijke deskundigen die wel/niet over

de Tweede Kamerverkiezingen werden gehouden, is er in 2021,

corona spreken (in procenten)

in vergelijking met 2019, over het algemeen meer over politiek
gesproken. Zo waren er veelvuldig lijstrekkers aan het woord in

Spreekt over het virus en de pandemie zelf

30,6

Spreekt over de effecten van de pandemie

35,6

Spreekt over het coronavirus totaal

34,1

Spreekt niet over het coronavirus of de pandemie

31,1

verschillende nieuws- en actualiteitenprogramma’s, waaronder
vrouwelijke lijsttrekkers. Uit een analyse van de onderzoeksgegevens
blijkt echter niet dat de aanwezigheid van vrouwelijke lijsttrekkers
de toename van het aandeel vrouwen dat over politiek spreekt
kan verklaren. Binnen het onderwerp ‘politiek’ is namelijk 32,1
procent vrouwelijke lijsttrekker, en 42,0 procent een vrouw en
geen lijsttrekker. Er is dus door vrouwen over het algemeen meer

Het aandeel vrouwelijke deskundigen die over andere onderwerpen

over politiek gesproken, onafhankelijk van de aanwezigheid van

dan het coronavirus spreken is 31,1 procent, wat groter is dan het

vrouwelijke lijstrekkers.

percentage vrouwelijke deskundigen in 2019 (23,2 procent). Dus
ook onafhankelijk van het coronavirus is het aandeel vrouwelijke

TABEL 11 Aandeel vrouwelijke deskundigen die over politiek

deskundigen gestegen ten opzichte van 2019. Er zijn geen

spreken (in procenten)

verschillen gevonden in het aandeel vrouwen dat over corona
spreekt in de verschillende programmagenres.

Spreekt over politiek

Vrouw en
lijstrekker

Vrouw
en geen
lijstrekker

Totaal
vrouwelijke
deskundigen

32,1

42,0

39,4

4.3.3 De coronacrisis als gespreksonderwerp

TABEL 13 Aandeel vrouwelijke deskundigen (in procenten)

Deskundigen (spreken in 2021
niet over het coronavirus)

2019

2021

verschil

23,2

31,1

7,9

Aangezien het coronavirus een grote rol speelt in de
televisieprogrammering in 2021 is ervoor gekozen ook de relatie
tot het coronavirus, de pandemie en de effecten hiervan op de
samenleving te analyseren in dit onderzoek. Van alle deskundigen,
zowel mannen als vrouwen, sprak 8,7 procent over het virus
Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

17

Als er over het ‘virus en de pandemie zelf’ wordt gesproken, wordt

TABEL 15 Aandeel vrouwelijke deskundigen dat niet over het

dat vooral door mannen gedaan. Ongeveer een derde van de

coronavirus spreekt

zorgprofessionals (bijvoorbeeld arts, viroloog, of werkzaam bij
RIVM of GGD) die over corona spreken is vrouw.13
Economie

Als er over de ‘effecten van de coronapandemie’ wordt gesproken

2019

2021

7,1

16,2

door deskundigen, dan is dit voornamelijk in relatie tot ‘onderwijs’,

Sociale zaken, gezondheid, onderwijs
en welzijn

38,4

50,0

‘sociale zaken, gezondheid en welzijn’, en ‘criminaliteit en (nationale)

Natuur, milieu en ruimtelijke ordening

18,9

31,7

veiligheid’. Binnen deze drie onderwerpen is het aandeel vrouwen

Criminaliteit en (nationale veiligheid

21,5

32,9

dat over het coronavirus spreekt met name bij onderwijs groot (53,4

Cultuur

37,2

31,4

Politiek

16,7

39,9

Sport

11,9

16,4

Overig

25,4

28,9

Totaal

23,2

31,1

procent). Vrouwelijke onderwijsdeskundigen zijn vooral docenten
van basis en middelbaar onderwijs die vertellen over de effecten van
de sluitingen van scholen op hun dagelijkse werk en de ervaringen
van leerlingen.

verschil

12,8

23,2

7,9

TABEL 14 Aandeel vrouwelijke deskundigen die wel/niet over

4.3.4 Aanwezigheid van deskundigen

corona spreken (in procenten)

Bij de deskundigen is het aantal keer gecodeerd waarop iemand
Onderwijs Sociale zaken, Criminaliteit,
gezondheid en (nationale)
en welzijn
veiligheid
Spreekt over het
virus en de pandemie
zelf
Spreekt over de
effecten van de
pandemie
Spreekt niet over het
coronavirus of de
pandemie
Totaal

30,4

Totaal

in een programma zonder onderbreking van een fragment of
een vraag in beeld komt. Over het algemeen komen personen in

30,6

actualiteitenprogramma’s vaker (en dus langer) in beeld dan in
nieuwsprogramma’s, waarin deskundigen meestal een bijdrage

53,4

36,4

1

22,0

35,6

2

49,2

32,9

31,1

doen in één fragment. Er zijn weinig verschillen gevonden tussen
mannen en vrouwen op het gebied van aanwezigheid. Vrouwen
komen in 2021 gemiddeld 1,7 keer voor in nieuwsprogramma’s en
mannen 1,9 keer. In actualiteitenprogramma’s komen vrouwelijke
deskundigen gemiddeld 4,3 keer aan bod in 2021 en mannen 4,1 keer.

53,6

37,3

28,3

32,0

1

totale n (mannen en vrouwen) is minder dan 50, resultaten zijn indicatief

TABEL 16 Gemiddelde aanwezigheid mannen en vrouwen in

2

totale n (mannen en vrouwen) is minder dan 10, resultaten zijn weggelaten

aantal keer per genre

Als we kijken naar de onderwerpen waarover vrouwelijke

Man

deskundigen spreken, maar die niet gerelateerd zijn aan het
coronavirus, en die dus meer vergelijkbaar zijn met de resultaten
uit 2019, zien we dat ook in dit geval verschillen zijn te vinden
tussen beide metingen. Over de hele linie is het aandeel vrouwelijke
deskundigen groter geworden, bij ‘natuur, milieu en ruimtelijke
ordening’ en ‘politiek’ is een toename te zien.

Vrouw

2019

2021

verschil

2019

2021

Nieuws

1,5

1,9

0,4

1,6

1,7

Actualiteiten

3,8

4,1

4,4

4,3

4.4 Leeftijd van mannen en vrouwen
Uit de resultaten blijkt opnieuw dat vrouwen op televisie over het
algemeen jonger zijn dan de mannen die op beeld verschijnen.
Vrouwen zijn (bij benadering14 ) in 2021 gemiddeld 42 jaar en mannen
gemiddeld 47 jaar. Het leeftijdsverschil is ongeveer gelijk aan 2019.

13 Vanwege kleine aantallen kunnen geen precieze percentages worden gegeven en is er
geen tabel opgenomen.
14 Hierbij heeft de categorie ‘19 jaar en jonger’ de waarde 10 gekregen en de categorie ‘70 jaar
en ouder’ de waarde 80. Bij de overige categorieën is steeds de middelste leeftijd gekozen
als waarde (20-29 jaar krijgt de waarde 25).
15 De standaarddeviatie is niet opgenomen in de tabellen met betrekking tot leeftijd, alleen
bij het totaal.

In alle programmagenres zijn vrouwen jonger dan mannen. De
spreiding (standaarddeviatie) is in alle genres bij vrouwen groter
dan bij mannen, dit was ook in 2019 het geval.15 Dit betekent dat
mannen meer van gelijke leeftijden op televisie komen en vrouwen
meer van verschillende leeftijden op televisie te zien zijn.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

18

De standaarddeviatie van de leeftijd van mannen is 14,7, bij vrouwen

Net als in 2019 zijn vrouwen in iedere programmafunctie jonger

is dit 15,7 in 2021. Het verschil is afgenomen ten opzichte van 2019

dan mannen. Bij de presentatoren en correspondenten is de

(toen was dit respectievelijk 14,6 en 16,6).

spreiding (de standaarddeviatie) bij vrouwen kleiner dan bij mannen.
Bij deze functies neemt het aandeel vrouwen sterk af met het

TABEL 17 Gemiddelde leeftijd mannen en vrouwen per genre

toenemen van de leeftijd, met name bij vrouwelijke presentatoren
en correspondenten boven de 50 jaar.

2019

2021

Man

Vrouw

Man

Vrouw

Nieuws- en actualiteiten

46

42

47

42

Nieuws (en weerbericht)

46

41

47

41

Actualiteiten

47

44

47

43

Non-fictie en amusement

42

39

47

41

Spel & quiz (ook talentenshows)

35

38

44

38

Overige non-fictie en amusement

45

39

49

43

Totaal

45

41

47

42

14,6

16,6

14,7

15,7

TABEL 19 Gemiddelde leeftijd mannen en vrouwen per
programmafunctie

2019

2021

Man

Vrouw

Man

Vrouw

Hoofdpresentator

47

41

49

43

Secundaire presentator

44

41

47

42

Correspondent

45

40

47

40

Nieuwsbron

46

42

47

42

Onderwerp van portret

44

38

49

45

Ook in de volgende tabel is te zien dat de spreiding is afgenomen.

(Spel)kandidaat

33

37

37

31

Het aandeel vrouwen met een leeftijd boven de 60 jaar is afgenomen

Persoon in een geciteerd
fragment

46

45

47

41

Totaal

45

41

47

42

Standaarddeviatie totaal

en het aandeel vrouwen tussen de 40 en 59 jaar is toegenomen.
In 2021 is de man-vrouwverhouding onder personen jonger dan
40 bijna evenredig. Onder vrouwen boven de 40 is het aandeel
mannen aanzienlijk groter dan het aandeel vrouwen.16

Als we kijken naar de leeftijd van onafhankelijke experts
(hoogleraren, onderzoekers, etc.) in 2019 en 2021 bij elkaar opgeteld

TABEL 18 Aandeel vrouwen per leeftijdscategorie

(n: 121) zien we het grootste leeftijdsverschil van alle functies.

(in procenten)

Mannelijke experts zijn gemiddeld 54 jaar oud en vrouwelijke experts
zijn gemiddeld 46 jaar oud. Er zijn vooral vrouwelijke experts tussen
2019

2021

verschil

Jonger dan 40

44,5

47,8

40-59 jaar

30,2

35,4

5,2

60 jaar en ouder

36,5

29,9

-6,6

Totaal

36,6

39,1

2,5

de 30 tot 49 jaar, boven de 50 jaar zijn de onafhankelijke experts
vooral mannen. De aantallen zijn klein, dus de resultaten dienen
als indicatie.
Ook onder alle deskundigheidsniveaus zijn vrouwen jonger dan
mannen. Het leeftijdsverschil is net als in 2019 bij deskundigen groter
dan bij nieuwsbronnen met geen of passieve deskundigheid. Ook

FIGUUR 4 Aandeel vrouwen per leeftijdscategorie

bij deskundigen neemt het aandeel vrouwen af met het toenemen

(in procenten)

van de leeftijd. Met name vrouwelijke deskundigen boven de 60
jaar zijn minder in beeld.

47,8
44,5
35,4
30,2

40-59 jaar

Jonger dan 40

2019

2021

36,5
29,9

60 jaar en ouder

16 De verdeling van leeftijdsgroepen is in 2021 ten opzichte van 2019 nauwelijks veranderd.
Iets meer dan de helft van alle personen is tussen de 40 en 60 jaar oud. Een derde is jonger
dan 40 en ruim een tiende ouder dan 60 jaar.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

19

TABEL 20 Gemiddelde leeftijd mannen en vrouwen per

In deze analyse kijken we naar de deskundigen in nieuws- en

deskundigheid

actualiteitenprogramma’s waarvan een naam bekend is gemaakt
in het programma. De verscheidenheid onder mannelijke en
2019

Geen en passieve
deskundigheid

2021

Man

Vrouw

Man

Vrouw

43

40

42

39

vrouwelijke deskundigen is ongeveer gelijk: 72,2 procent van de
vrouwen heeft in één programma opgetreden en 71,5 procent
van de mannen trad één keer op. Dezelfde mannelijke persoon
treedt gemiddeld in 1,6 programma’s op en bij vrouwen is dat in
1,5 programma’s. Het gemiddelde aantal optredens van mannen

Actieve en professionele
deskundigheid
(deskundigen)

48

44

49

44

Totaal

46

42

47

42

wordt beïnvloed door een aantal uitschieters: enkele mannen die
in veel programma’s optreden. Hieronder zijn bijvoorbeeld politici
Mark Rutte en Hugo de Jonge te vinden en ook president Joe Biden
in fragmenten in nieuwsprogramma’s.

Ook vrouwelijke deskundigen die over corona spreken zijn jonger

Ook is gekeken naar de verscheidenheid onder presentatoren

dan mannen. Het leeftijdsverschil is het grootst onder deskundigen

en correspondenten. Ook bij deze programmafuncties zijn er

die over ontwikkelingen van het virus zelf spreken, mannen zijn in

weinig verschillen te ontdekken. 52,1 procent van de vrouwelijke

dit geval gemiddeld negen jaar ouder dan vrouwen. Als er over de

presentatoren en correspondenten komt in één programma

effecten van de pandemie en de maatregelen gesproken wordt is

voor, tegen 54,2 procent van de mannelijke presentatoren

het leeftijdsverschil vijf jaar.

en correspondenten. Ook in het geval van presentatoren en
correspondenten wordt het gemiddelde aantal optredens beïnvloed

TABEL 21 Gemiddelde leeftijd deskundigen die over corona

door enkele mannen die in veel verschillende programma’s optreden,

spreken

zoals enkele vaak terugkomende verslaggevers. Mannelijke
presentatoren en correspondenten treden gemiddeld in 2,1
Man

Vrouw

Spreekt over het virus en de pandemie zelf

55

46

Spreekt over de effecten van de pandemie

50

45

Spreekt niet over het coronavirus of de pandemie

48

43

Totaal

49

44

programma’s op en vrouwelijke presentatoren en correspondenten
in 2,0 verschillende programma’s.17

4.6 Verschillen tussen publieke en
commerciële omroep
Het aandeel vrouwen is in programma’s van de commerciële

4.5 Verscheidenheid van deskundigen en
presentatoren

omroepen groter (40,5 procent) dan van de publieke omroep (37,7
procent). Dit was in 2019 ook het geval. Wel is het aandeel vrouwen
in programma’s van de publieke omroep toegenomen. Het aandeel
vrouwen in programma’s van de commerciële omroepen is ongeveer

We weten van eerder uitgevoerd onderzoek dat er in sommige

gelijk gebleven, het verschil is niet significant. De toename van het

non-fictieprogramma’s vaak dezelfde personen aan bod komen.

aandeel vrouwen bij de publieke omroep komt doordat het aandeel

Zo waren volgens onderzoek van de NRC in 2020 bij verschillende

vrouwen is toegenomen in nieuws- en actualiteitenprogramma’s

talkshows veel terugkerende gasten, met een top drie van

en niet zozeer in non-fictie en amusementsprogramma’s. Met

mannen die elk meer dan 30 keer hebben deelgenomen. Met onze

name in actualiteitenprogramma’s en sportprogramma’s is het

steekproef kunnen we maar over een deel van de optredens een

aandeel vrouwen op de publieke omroep toegenomen. Het aandeel

uitspraak doen. Maar hiermee kunnen we wel een indicatie geven

vrouwen in actualiteitenprogramma’s waarbij sportprogramma’s

van de verscheidenheid van de gasten in nieuws- en actualiteiten

niet zijn meegeteld op de publieke omroep is 40,0 procent. Ook

programma’s. Zijn in deze steekproef steeds dezelfde mannen

in dit geval is er een toename te zien ten opzichte van 2019 (33,1

en vrouwen in beeld, en verschilt dit onder mannen en vrouwen?

procent in 2019, een verschil van 6,9 procentpunten).

17 Deze resultaten zijn niet gewogen naar kijkdichtheid, zodat alle personen in de steekproef
in de analyse betrokken worden.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

20

TABEL 22 Aandeel vrouwen per genre en type zender

TABEL 23 Aandeel vrouwen per programmafunctie en type

(in procenten)

zender (in procenten)

Publieke omroep

Commerciële omroep

2019

2021

verschil

2019

2021

Nieuws en
actualiteiten

29,8

36,5

6,7

38,4

39,2

Nieuws

31,7

36,6

4,9

39,7

Actualiteiten

28,1

36,4

8,3

Non-fictie en
amusement

40,0

Spel & Quiz

Publieke omroep

Commerciële
omroep

2019

2021

verschil

2019

2021

Interne functies

25,1

33,3

8,2

42,1

36,7

41,3

Externe functies

33,7

38,4

4,7

41,3

41,2

35,8

36,5

Totaal

32,5

37,7

5,2

41,4

40,5

40,7

46,2

44,3

39,5

1

51,0

44,7

45,6

Overige non-fictie
en amusement

40,1

39,8

47,2

42,7

Totaal

32,5

37,7

41,4

40,5

Bij zowel de commerciële als publieke omroep is de verdeling man-

5,2

totale n (mannen en vrouwen) is kleiner dan 50, de resultaten zijn indicatief

1

FIGUUR 5 Aandeel vrouwen per type zender (in procenten)

vrouw onder nieuwsbronnen met geen of passieve deskundigheid
ongeveer 50/50, dit was ook in 2019 het geval. Bij nieuwsbronnen
met actieve of professionele deskundigheid ligt het aandeel
vrouwen lager. Bij de publieke omroep is het aandeel vrouwelijke
nieuwsbronnen met actieve en professionele deskundigheid
toegenomen (van 18,9 procent naar 30,9 procent in 2021).
TABEL 24 Aandeel vrouwen per deskundigheid en type
zender (in procenten)

37,7

41,4

40,5

Publieke omroep

32,5

Publieke omroep

2019

Commerciële omroep

2021

2019

2021

Geen en passieve
deskundigheid

51,5

50,5

Actieve en
professionele
deskundigheid

18,9

30,9

Totaal

30,1

37,4

Commerciële
omroep
verschil

2019

2021

47,1

49,0

12,0

29,3

33,5

7,3

37,3

40,3

Vergelijkbaar met 2019 is het aandeel vrouwen in zowel interne als

Er zijn geen verschillen te vinden tussen het aandeel vrouwelijke

externe functies groter bij de commerciële omroepen dan bij de

deskundigen dat over corona spreekt op de publieke en op de

publieke omroep. Wel is het aandeel vrouwen in interne functies

commerciële omroep.

(presentatoren en correspondenten) bij de publieke omroep
toegenomen (van 25,1 naar 33,3 procent). De toename bij interne
functies komt vooral door een toename onder correspondenten.
Ook het aandeel vrouwen in externe functies (nieuwsbron,
onderwerp van portret, (spel)kandidaten, etc.) is bij de publieke
omroep toegenomen (van 33,7 naar 38,4 procent). Dit komt vooral
doordat het aandeel vrouwen onder nieuwsbronnen bij de publieke
omroep is toegenomen. De verschillen bij de commerciële omroep
zijn niet significant.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

21

TABEL 25 Aandeel vrouwelijke deskundigen die over corona
spreken per type zender (in procenten)

Publieke omroep

1

Commerciële omroep

Spreekt over het virus en
de pandemie zelf

30,5

Spreekt over de effecten
van de pandemie

34,8

37,4

Spreekt over het
coronavirus totaal

33,6

34,9

Spreekt niet over het
coronavirus of de
pandemie

29,7

33,0

Totaal

30,9

33,5

1

30,6

totale n (mannen en vrouwen) is kleiner dan 50, de resultaten zijn indicatief

De leeftijd van mannen en vrouwen per type zender laat een
vergelijkbaar beeld zien als in 2019. Het verschil in leeftijd tussen
mannen en vrouwen is in 2021 opnieuw groter bij de publieke
omroep dan bij de commerciële omroepen. In programma’s van
de publieke omroep is het gemiddelde leeftijdsverschil zes jaar
en in programma’s van de commerciële omroepen is dit vijf jaar. Bij
deskundigen is het leeftijdsverschil, net als in 2019, groter bij de
commerciële omroepen dan bij de publieke omroep. De verschillen
zijn echter klein.
TABEL 26 Gemiddelde leeftijd mannen en vrouwen per type
zender en deskundigheid

Publieke omroep
2019

Commerciële omroep

2021

2019

2021

Man

Vrouw

Man

Vrouw

Man

Vrouw

Man

Vrouw

Deskundigen

48

46

49

45

47

42

48

43

Totaal
personen

46

41

48

42

43

40

46

41

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

22

5. Conclusie
Het aandeel vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s

Mannen en vrouwen krijgen daarmee een gelijkwaardige kans

is toegenomen naar 39,1 procent in 2021. Deze toename betekent

om meningen te vormen en te participeren in het publieke debat.

dat er meer vrouwen in beeld zijn, maar ook dat het aantal vrouwen

Interessant is daarom ook om te kijken naar waarover mannen en

op televisie nog steeds kleiner is dan het aantal mannen. Het

vrouwen spreken als ze in beeld zijn als deskundige.

resultaat past bij de marges uit internationaal onderzoek, waarin
het aandeel vrouwen per land, genre en functie varieert tussen de

De kans is het grootst een vrouwelijke deskundige te zien spreken

25 en 40 procent. Monitoring op dit gebied laat in meerdere landen

over ‘sociale zaken, gezondheid, onderwijs en welzijn’. Als het over

de laatste jaren een stabilisatie zien. De vraag is of een toename

sport of economie gaat, zijn er vooral mannen aan het woord. In

naar 39,1 procent vrouwen op de Nederlandse televisie een stap

2021 hebben meer vrouwelijke deskundigen over politiek gesproken.

is in een stijgende lijn of een fluctuatie.

Vanwege de verkiezingen in maart 2021 is over het algemeen meer
over politiek gesproken dan in 2019. Maar de toename van het

De verdeling man-vrouw in de Nederlandse bevolking is 50/50 en in

aandeel vrouwen dat over politiek spreekt heeft geen verband

een aantal situaties op televisie benadert de man-vrouwverhouding

met de aanwezigheid van vrouwelijke lijsttrekkers rondom de

deze evenredigheid. Dit is met name het geval als personen

verkiezingen, zo hebben we geanalyseerd.

optreden in een programma zonder een bepaalde deskundigheid.
De kans is dus groot dat een vrouw als slachtoffer, gewone burger

Een van de meest besproken onderwerpen in nieuws en

of onderwerp van portret in beeld komt. In programma’s waarin met

actualiteitenprogramma’s in 2021 is de crisis rond de Covid-19-

name personen optreden die met een bepaalde deskundigheid

pandemie. Maar de coronacrisis heeft geen effect gehad op de

nieuws en informatie delen of duiden, is het aandeel vrouwen

representatie van vrouwen; niet in negatieve en niet in positieve

kleiner. Onder de ‘brengers en duiders van het nieuws’ komt het

zin. De man-vrouwverhouding 2:1 is ook onder zorgprofessionals

aandeel vrouwen niet boven de 40 procent uit.

– virologen, artsen en GGD-woordvoerders – te vinden. Deze
bevinding sluit aan bij internationaal onderzoek, waarin in meerdere

Wel zijn er in 2021 meer vrouwelijke nieuwsbronnen met een

landen geconstateerd wordt dat de duiders van de coronacrisis

professionele deskundigheid, zoals politici, woordvoerders en

net als bij elk ander onderwerp over het algemeen voor een derde

directeuren, te zien. Waar in 2019 ongeveer een kwart van deze

vrouw zijn.

deskundigen vrouw was, is dit in 2021 een derde. Ook zijn er meer
vrouwelijke correspondenten te zien. In sportprogramma’s hebben

Wat ook consistent blijkt in zowel onze monitoring als in

eveneens meer vrouwen opgetreden; al is het aandeel nog altijd zeer

internationale analyses, is dat vrouwen op televisie over het

beperkt. Onafhankelijke experts (hoogleraren en wetenschappelijke

algemeen jonger zijn dan de mannen. De man-vrouwverhouding

onderzoekers) zijn voornamelijk mannen; ongeveer een kwart is

tot 40 jaar is bijna evenredig, maar vooral boven de 50 jaar neemt

vrouw, gemeten over beide jaren. Dit is in lijn met de bevinding in

het aandeel mannen toe. Met name in het geval van presentatoren,

de Emancipatiemonitor 2020 dat 23 procent van de hoogleraren

verslaggevers en deskundigen neemt het aandeel vrouwen sterk

in 2018 vrouw was.

af met het toenemen van de leeftijd.

Het GEM-onderzoeksproject (Comparing Gender and Media Equality

Nieuw in dit onderzoek is een analyse van de verscheidenheid van

Across the Globe) houdt zich bezig met de representatie van

deskundigen en presentatoren. Zijn de brengers en duiders van

vrouwen in de media wereldwijd en zet in hun boek uiteen waarom

het nieuws steeds dezelfde personen, of hebben we te maken

een evenredige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen

met een brede variëteit aan stemmen van mannen en vrouwen?

in de media van belang is. Als vrouwen in een breed scala aan

Uit onze analyse, die slechts een deel van alle optredens beslaat

maatschappelijke rollen in het nieuws verschijnen, waaronder in

in nieuwsprogramma’s en talkshows, blijken geen grote verschillen

prominente rollen, zoals politicus of expert, kunnen ze functioneren

tussen mannen en vrouwen op dit gebied.

als rolmodellen en “inspire to broaden the repertoire of what women

Wel is er een kleine groep mannelijke politici die in veel programma’s

and men can do and be in society” (Djerf-Pierre, M. et al., 2020).

telkens opnieuw te zien zijn.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

23

De man-vrouwverhouding in programma’s van de commerciële

Het brengen en duiden van nieuws gebeurt voor een groot deel

omroepen is ongeveer 60/40. Waar bij de commerciële zenders

van de Nederlanders nog steeds vooral via de televisiezenders,

deze verhouding ten opzichte van 2019 ongeveer gelijk is gebleven,

maar voor een toenemend deel van de kijkers speelt dit ook af op

is er bij de publieke omroep een toename te zien. Met name in

sociale media, YouTube en streamingsdiensten. In verschillende

nieuws- en actualiteitenprogramma’s nam het aandeel vrouwen

internationale analyses blijkt veelal een 60/40-verdeling van

op de publieke omroep toe.

mannen en vrouwen in fictie op streamingsdiensten. Maar als het
om YouTubekanalen gaat komt onder andere uit Duits onderzoek

De onderzoekers van het GEM-project geven aan dat

een ander beeld naar voren. In toekomstig onderzoek zou verkend

gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen in de media verder gaat

kunnen worden hoe en naar welke diensten de scope verbreed

dan alleen cijfers: “Gender equality in the news media is defined as

zou kunnen worden.

a state where women and men are afforded equal status (presence,
importance, and respect) […] and a fair portrayal of women and men

Women Inc. geeft aan dat er in Nederland structureel onderzoek

through the elimination of stereotypes” (2020). Ook benadrukken ze

nodig is om de representatie van vrouwen te monitoren. Onze

het belang van een gebalanceerde man-vrouwverhouding achter

tweede meting kan worden gezien als een eerste stap van een

de schermen, in redacties, onder journalisten en in (de top van) het

continue monitoring. Herhaalonderzoek kan laten zien of de in

management bij mediaorganisaties. Ons onderzoek gaat niet over

2021 door ons waargenomen toename van het aandeel vrouwen in

beeldvorming of over de werkvloer. Aanvullende dataverzameling

non-fictie televisieprogramma’s een trend is of een uitschieter was.

en kwalitatief onderzoek zou hier een bijdrage aan kunnen leveren,
maar ook gesprekken met makers en redacties kunnen de cijfers
verdere duiding geven.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

24

Bijlagen
Bijlage I: Opzet en uitvoering van het
onderzoek

op basis van het uitgevoerde veldwerk in 2019. In 2021 zijn twee
vragen toegevoegd aan het codeboek, naar aanleiding van actuele
gebeurtenissen en gesprekken met het ministerie van OCW: een

De opzet en uitvoering van het onderzoek in 2021 is zo veel mogelijk

vraag met betrekking tot het coronavirus en een vraag naar de

gelijk aan de opzet en uitvoering van het onderzoek in 2019. De

naam en de omschrijving van presentatoren, correspondenten

beschrijving van de opzet en uitvoering is in deze bijlage opnieuw

en deskundigen. Het codeboek en de handleiding zijn in de bijlage

volledig opgenomen en aangevuld met afwijkingen van de opzet

van dit rapport te vinden.

in 2019.
Veldwerk

I.1 Dataverzameling

Het codeerwerk is in mei en juni 2021 uitgevoerd door een team van
vijf codeurs. De codeurs zijn geworven met behulp van een werving-

Het codeboek

en selectiebureau gericht op studenten en jonge werkzoekenden.

De inhoudsanalyse is uitgevoerd aan de hand van een codeboek,

Het veldwerk startte met een training, die heeft plaatsgevonden

een handleiding voor de classificering (codering) van de inhoud. Het

in twee kleine groepen op twee verschillende data. De training

codeboek is gebaseerd op het codeboek van de NPO, dat eerder al

werd afgesloten met een toets. Zes codeurs hebben de training

is ingezet voor hun Monitor Representatie 2010 en de analyses in

doorlopen, maar na de training is één codeur door persoonlijke

2013 en 2015. Door dit codeboek als uitgangspunt te zien, kan het

omstandigheden afgevallen. De resultaten van de toets gaven

onderzoek vergelijkbaar blijven met eerder in Nederland uitgevoerd

aanleiding met de overgebleven vijf codeurs verder te gaan.

onderzoek. Uit het codeboek zijn de voor het onderzoeksdoel

Vanwege de maatregelen ter bestrijding van de coronapandemie

relevante variabelen geselecteerd. Het codeboek is aangepast

is zowel de training, het veldwerk en de begeleiding volledig vanuit

naar de specifieke onderzoeksvragen van dit onderzoeksproject

huis uitgevoerd, via een afgeschermde online omgeving die voor

en er is rekening gehouden met de onderzoeken van Europese

dit onderzoek is ingericht. Via de online omgeving heeft gedurende

mediatoezichthouders op het gebied van dit onderwerp. Ter

het onderzoek nauw contact plaatsgevonden tussen de codeurs

ondersteuning van dit proces zijn ook gesprekken gevoerd over

en de onderzoekers. Het stellen en beantwoorden van vragen,

keuzes en ervaringen met de onderzoekers van de studie uit

monitoren van de voortgang en controle en bespreking van het

2010 en 2013, Sjoerd Pennekamp en Gijs Bartolomé. Ook zijn er

codeerwerk vonden zowel via e-mail, als via de chat- post- en

gesprekken gevoerd over het codeboek met Klaus Schoenbach,

overlegfunctie in de online omgeving plaats. De codeurs hebben in

expert op het gebied van inhoudsanalyse. In het najaar van

totaal 330 uren besteed aan het codeerwerk, inclusief de training.

2018 is een pre-test uitgevoerd om de uitvoerbaarheid van het

De codeurs hebben voor het codeerwerk gebruik gemaakt van een

ontwikkelde codeboek te toetsen. De pre-test bestond uit een

intern systeem om televisieprogramma’s terug te kunnen kijken en

beperkte steekproef van 10 televisieprogramma’s, bestaande uit 200

middels een codesheet in Excel digitaal gecodeerd.

18

personen. Uit de pre-test bleek dat het gekozen meetinstrument
goed bruikbaar is en betrouwbare resultaten oplevert. Wel gaven

Verantwoording codeboek

de resultaten van de pre-test aanleiding nog enkele verbeteringen

Om de overkoepelende onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden

aan te brengen. Het verbeterde codeboek is tijdens de eerste

moet eerst vastgesteld worden welke personen onderzocht

codeurstraining in 2019 toegelicht aan de codeurs. Ook naar

zullen worden. In navolging van het onderzoek van Segijn et. al.

aanleiding van de codeurstraining en reacties van de codeurs is

is gekozen alleen personen in televisieprogramma’s te coderen

het codeboek nog eens verbeterd. Tevens is er een handleiding

die zichtbaar en verstaanbaar zijn met minstens drie woorden.

voor de codeur geschreven met aanvullende aanwijzingen op

In tweede instantie wordt het geslacht gecodeerd (man, vrouw of

het codeboek, die tijdens de eerste week van de coderingen in
2019 nog verder is aangevuld ter verduidelijking op basis van hun
feedback. Voorafgaand aan het veldwerk in 2021 is de handleiding
nog verder aangevuld met meer voorbeelden en verduidelijkingen,

18 Het in 2010 gebruikte codeboek is te vinden in: Pennekamp, S. (2011) Monitor Representatie
2010, p. 130-142. Methode en resultaten uit het in 2013 uitgevoerde onderzoek staan 		
beschreven in: Segijn, C., Bartolomé, G., Pennekamp, S., & Timmers, M. (2014). De afbeelding
van statusverschillen in sekse en etniciteit in Nederlandse non-fictieprogramma’s. 		
Tijdschrift voor Communicatiewetenschap 2014 (42), 305-320.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

25

anders/onbekend). De keuze wordt gemaakt op basis van uiterlijke

Onderwerp corona: in 2021 is het coronavirus en de maatregelen

kenmerken of gesproken of geschreven woord. Uit de (inter)

om de pandemie te beteugelen een dominant onderwerp in de

nationale deskresearch bleek dat het overgrote deel van de studies

non-fictie programmering. Daarom is gekozen een extra vraag op te

ook leeftijd betrekt in onderzoek naar representatie van vrouwen.

nemen in het codeboek waarmee gecodeerd wordt of de bijdrages

Om deze reden hebben we de variabele leeftijd opgenomen in het

van nieuwsbronnen met actieve of professionele deskundigheid of

codeboek. Leeftijd is uiteengezet in categorieën van tien jaar om

van onafhankelijke experts een relatie hebben met het coronavirus

tot betrouwbare resultaten te kunnen komen. De leeftijd wordt

of de pandemie. Hiermee is bepaald welke impact het coronavirus

gecodeerd op basis van de inschatting van de codeur.

als onderwerp heeft op de representatie van vrouwen.

De overige onderzoeksvragen zijn als volgt geoperationaliseerd:

Aanwezigheid: spreektijd is geoperationaliseerd als ‘aanwezigheid’
en is gecodeerd als het ‘aantal keer’ van verschijnen in een

Functie: Het is belangrijk in een studie naar representatie op televisie

programma zonder onderbrekingen van vragen of beelden. Als

een onderscheid te maken tussen een ‘deskundige bijdrage’ en

alternatief kan spreektijd ook worden gemeten door het aantal

overige functies in het programma. We hebben ervoor gekozen zowel

seconden of minuten te tellen waarmee de persoon aan bod komt,

een onafhankelijk expert en een ‘nieuwsbron’ te laten coderen. Een

maar middels een aantal korte testen bleek dat dit binnen de

nieuwsbron is iemand die een actuele nieuwswaardige bijdrage levert,

begroting van dit onderzoek te bewerkelijk zou zijn. Door het ‘aantal

waaronder politici vallen, maar ook vox populi, ervaringsdeskundigen

keer’ te tellen kan tot een betrouwbaar resultaat gekomen worden

en bijvoorbeeld getuigen van een ongeval. Naast de in ander

waarmee een goede inschatting gegeven kan worden van de tijd

onderzoek gebruikelijke programmafuncties (zie codeboek) hebben

en ruimte die de nieuwsbron of de expert in het programma krijgt.

we een extra functie ‘persoon in een geciteerd fragment’ toegevoegd
omdat in veel non fictieprogramma’s korte fragmenten worden

Naam en omschrijving: om te kunnen weten wat de verscheidenheid

gebruikt van personen. Aangezien er redactionele keuzes aan

van presentatoren, correspondenten en deskundigen

de fragmenten vooraf zijn gegaan, zijn deze personen – hoe kort

(nieuwsbronnen met actieve of professionele deskundigheid

in beeld ook – in het kader van representatie dusdanig belangrijk

en onafhankelijke experts) is, is codeurs gevraagd de naam te

dat ze wél meegenomen moeten worden in het onderzoek, maar

noteren indien bekend. Ook zijn de codeurs in het onderzoek van

gezien hun geringe bijdrage niet in een andere functie passen. De

2021 verplicht een omschrijving van deskundigen te noteren, zoals

functie ‘nieuwsbron’ kan alleen gecodeerd worden in nieuws- en

aangegeven in het programma middels een naambordje of door

actualiteitenprogramma’s, omdat de nieuwswaarde van de bijdrage

gesproken omschrijving. Ook bij alle andere personen is gevraagd een

van personen in non-fictie en amusementsprogramma’s niet goed

omschrijving te noteren, zodat personen in de analyse gemakkelijk

te bepalen is. De functie ‘onafhankelijk expert’ – onderzoekers en

teruggevonden kunnen worden.

wetenschappers van universiteiten of onderzoeksinstituten – kan
wel in alle programma’s worden gecodeerd.

Naast de persoonskenmerken kunnen ook contextvariabelen een
sterke invloed hebben op de verschillen in verhouding van mannen

Deskundigheid: van alleen nieuwsbronnen wordt de deskundigheid

en vrouwen. Van elk programma dat door de codeur wordt gecodeerd

gecodeerd, omdat deze personen vanuit een bepaalde deskundigheid

worden de programmakenmerken meegenomen in de analyse (genre,

over één onderwerp een bijdrage leveren. We hebben gekozen

zender, uitzendmoment en kijkdichtheid). Het genre is vastgesteld

voor een oplopende mate van deskundigheid, wat een variabele

op basis van de SKO Hoofdindeling.

met waarden in een ordinale schaal oplevert. We hebben deze
keuze gemaakt omdat een dergelijke indeling goed past bij de

Steekproef

variëteit van deskundigheid aanwezig in hedendaagse non-fictie

Het onderzoek is uitgevoerd op een steekproef van 261 Nederlandse

televisieprogramma’s.

non-fictie televisieprogramma’s bestaande uit een basissteekproef,
een top25steekproef en een jongerensteekproef.

Onderwerp: de codeur bepaalt vervolgens over welk hoofdonderwerp
de nieuwsbron met actieve of professionele deskundigheid of de

De basissteekproef

onafhankelijke expert spreekt met de grootste deskundigheid. De

• 240 Nederlandse televisieprogramma’s in de genres ‘non-fictie’,

lijst met onderwerpen is afkomstig uit onderzoek van R. van der

‘amusement’, ‘sport’ en ‘muziek en dans’, exclusief live (sport)

Wurff en E. Lauf (2005). De lijst met onderwerpen is vertaald en

registraties (volgens de SKO Hoofdindeling). De programma’s

met voorbeelden aangevuld, passend bij dit onderzoek.

in de genres fictie, kinderen, reclame en overig vallen buiten
de steekproef.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

26

• Uitgezonden op zeven willekeurige dagen in een artificiële
(samengestelde) week uit het eerste half jaar van 2021 (maandag

TABEL 27 Overzicht aantal programma’s, duur en personen
per type steekproef

1 maart, dinsdag 25 mei, woensdag 9 juni, donderdag 22 april,
vrijdag 19 februari, zaterdag 23 januari en zondag 11 april 2021).

Aantal
programma’s

Gemiddelde duur in
minuten

Som in
minuten

Som in
uren

Personen
(n)

1. basisteekproef

240

29

6.909

115

4.046

2. top25steekproef
(aanvulling)

16

41

658

11

203

3. jongerensteekproef
(aanvulling)

5

50

248

4

63

261

30

7.815

130

4.312

• Uitgezonden tijdens primetime programmering (start van
uitzending tussen 17:30 uur en 23:30 uur).
• Uitgezonden op de vier zenders met een kijkdichtheid in 2020
van minimaal 2 procent in het primetime tijdvak (NPO 1, NPO 2,
RTL 4 en SBS6).
In eerste instantie werd dinsdag 18 mei als steekproefdag

Totaal

uitgekozen, maar vanwege de dominante programmering van
het Songfestival op die dag is een vooraf vastgesteld reserve

Net als in de meting uit 2019 blijk t dat de verhouding

steekproefdag gekozen: dinsdag 25 mei. Bij vier programma’s

man-vrouw minimaal varieer t tussen de verschillende

op vrijdag 19 februari vertoonde het interne video systeem een

steekproefsamenstellingen. Het aandeel vrouwen in goed bekeken

storing en deze kon niet verholpen worden. Als alternatief zijn

programma’s is vrijwel gelijk in slechter bekeken programma’s. In

vier gelijkwaardige programma’s gekozen die zijn uitgezonden op

de analyse werken we net als in 2019 met de combinatiesteekproef

vooraf vastgestelde reserve steekproefdag, vrijdag 26 februari.

(de basissteekproef aangevuld met de top25steekproef en de
jongerensteekproef), gewogen op kijkdichtheid.

De aanvullende top25steekproef
Omdat een steekproef uitgaande van programma’s op zenders

I n d e to t a l e s te e k p ro ef b ev i n d e n zi c h 154 n i e u w s -

met een hoge kijkdichtheid tijdens primetime onvoldoende

e n a c t u a l i t e i t e n p r o g r a m m a’s e n 107 n o n -f i c t i e e n

rekening houdt met veranderend kijkgedrag en contactmomenten

amusementsprogramma’s. De genre-indeling is gebaseerd

is aanvullend een steekproef toegevoegd met non-fictie

op de SKO Hoofdindeling. De programma’s zijn ten behoeve

televisieprogramma’s uit de top25 van betreffende dagen die zijn

van overzichtelijkheid in de analyse op een nieuwe manier

uitgezonden buiten primetime en op andere zenders. Dit leverde

ingedeeld. De genres overige non-fictie, amusement

zestien aanvullende programma’s op die niet in de basissteekproef

en muziek en dans zijn samengevoegd tot een nieuwe

aanwezig zijn. Ook zijn op basis van kijkdichtheid (zowel live als

overkoepelende categorie ‘non-fictie en amusement’.

uitgesteld kijken) de resultaten gewogen.
De steekproef heeft grotendeels dezelfde indeling als in 2019, zie
De aanvullende jongerensteekproef

de uitgebreide beschrijving van de steekproef van 2019 de bijlage

Omdat ouderen veel televisie kijken wordt de kijkdichtheid vooral

van het onderzoeksrapport uit 2019.

bepaald door het kijkgedrag van de oudere televisiekijker. Om
rekening te houden met het kijkgedrag onder jongeren zijn

TABEL 28 Aantal programma’s en personen per genre 2021

programma’s toegevoegd uit de top 10 best bekeken programma’s
door de leeftijdsgroepen 13 tot 34 jaar. De overlap met de basis- en

Aantal
programma’s

Personen (n)

Gemiddeld
aantal
personen per
programma

Nieuws- en actualiteiten

154

3.021

20

Nieuws (en weerbericht)

84

1.492

18

Actualiteiten

55

1.372

25

Actuele sportinformatie

15

157

10

Non-fictie en amusement

107

1.291

12

Spel & quiz (ook talentenshows
en auditieprogramma’s)

23

223

10

Overige non-fictie en
amusement

84

1.068

13

Totaal

261

4.312

17

top25steekproef is groot; slechts vijf programma’s zijn aanvullend
meegenomen in de steekproef. De gehele steekproef van 261
programma’s is aanvullend gewogen op kijkdichtheid onder de
groep 13 tot 34 jaar.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

27

TABEL 29 Aantal programma’s en personen per zender 2021

beantwoord door het weergeven van verdelingen van de betreffende
variabelen in vorm van percentages en gemiddelden.

Aantal
programma’s

Personen (n)

Gemiddeld
aantal
personen per
programma

Publieke omroep

131

2.124

16

Commerciële omroep

130

2.188

17

Totaal

261

4.312

17

Daar waar in de resultaten wordt gesproken over ‘mannen of
vrouwen’, worden personen bedoeld die door de codeurs zijn
geïdentificeerd als mannen of vrouwen. Hetzelfde geldt voor de
andere variabelen. Waar bijvoorbeeld leeftijd of deskundigheid
wordt genoemd, wordt leeftijd of deskundigheid bedoeld, zoals
die door de codeurs zijn ingeschat.
Betrouwbaarheid
In de tweede en derde week na de codeurstraining zijn naast de

TABEL 30 Aantal personen per genre en zender 2021

reguliere codering zeven programma’s blind door een tweede codeur
gecodeerd om de twee coderingen op overeenstemming te kunnen

Publieke
omroep

Commerciële
omroep

Totaal

Nieuws- en actualiteiten

1.366

1.655

3.021

Non-fictie en amusement

758

533

1.291

2.124

2.188

4.312

Totaal

analyseren. Drie van de vijf codeurs hebben drie programma’s
gecodeerd en twee codeurs twee programma’s. Gekozen is voor vier
nieuws- en actualiteitenprogramma’s van publieke en commerciële
omroepen en drie non-fictie en amusementsprogramma’s.
In totaal zijn door de codeurs 169 personen geïdentificeerd. Vijf
personen zijn over het hoofd gezien vanwege slordigheid. Ze waren

Om te controleren of de willekeurig gekozen dagen een effect

slechts kort in beeld te zien. Eén persoon is door een codeur per

zouden kunnen hebben op de resultaten in de analyse, is het

ongeluk twee keer gecodeerd. 96 procent van alle personen zijn

aandeel vrouwen berekend per steekproefdag. De resultaten tonen

door beide codeurs overeenstemmend geïdentificeerd.

geen grote verschillen per steekproefdag. Oftewel, de gekozen
steekproef kan geen groot effect hebben op de resultaten.

De analyse is gebaseerd op deze 163 door twee codeurs gecodeerde
personen. Het geslacht is van 162 van de 163 gecodeerde personen

TABEL 31 Aandeel vrouwen per steekproefdag (in

overeenstemmend gecodeerd. Eén persoon is door de ene codeur

procenten) (resultaten zijn gewogen op KDH)

gecodeerd als ‘anders/onbekend’, door de ander als ‘vrouw’.
De leeftijd is bij 99 personen overeenstemmend geclassificeerd,

n

Vrouw

23 januari 2021

666

35,4

19 februari 2021

710

42,0

1 maart 2021

759

40,8

De functie van een persoon in een programma is in 158 van

11 april 2021

568

35,0

163 gevallen overeenstemmend geclassificeerd (97 procent).

22 april 2021

581

34,9

25 mei 2021

571

43,8

9 juni 2021

454

41,2

4.309

39,1

Totaal

de 64 afwijkende coderingen zijn voor het overgrote merendeel
afwijkingen met één categorie. De variatie van de afwijkingen laat
voor mannen en vrouwen hetzelfde beeld zien.

Deze variabele heeft een filterfunctie. Alleen in het geval van
nieuwsbronnen (n=89) en onafhankelijke experts (n=4) wordt
verder gecodeerd. De filter wordt met 100 procent overeenstemming
gecodeerd.
Deskundigheid wordt alleen gecodeerd als er sprake is van een

I.2 Data-analyse

nieuwsbron. De deskundigheid van nieuwsbronnen is in 57 van de

Voor de analyse is gebruik gemaakt van de statistische

89 coderingen overeenstemmend gecodeerd (64 procent). Met

standaardsoftware SPSS. De analyse-eenheden zijn de

name bij de eerste twee deskundigheidsniveaus (geen of passieve

personen. De programmakenmerken zijn als contextkenmerken

deskundigheid) zijn er afwijkingen gevonden. Dit was in 2019 ook het

op persoonsniveau geanalyseerd.

geval. Dit gaf toen geen aanleiding om de deskundigheidsniveaus

De analyse omvat vooral een descriptieve analyse van de door

samen te voegen, aangezien de algehele overeenstemming op het

middel van de inhoudsanalyse verkregen data. Na een eerste check

gebied van deskundigheid 87 procent was. Echter zijn er dit jaar meer

op consistentie en een data cleaning zijn de onderzoeksvragen

afwijkingen gevonden tussen geen en passieve deskundigheid.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

28

Dit heeft met de verslaggeving rond de coronacrisis te maken,

TABEL 32 Overzicht intercodeursbetrouwbaarheid

waarbij veel personen als slachtoffer van de coronamaatregelen in
beeld komen. De scheidslijn tussen geen of passieve deskundigheid

Aantal paren

Overeenstemmings-percentage (in
procenten)

Cohen’s kappa

Geslacht

163

99,4

.99

Leeftijd

163

60,7

Functie

163

96,9

.95

Deskundigheid

89

84,3

.71

Onderwerp

51

76,5

.72

Onderwerp:
corona

51

82,4

.71

Aanwezigheid

51

86,3

was in deze gevallen ingewikkeld, ook na aanvullende training
en aanwijzingen. De resultaten geven aanleiding om de beide
deskundigheidsniveaus in de analyse samen te voegen. Hierdoor

Pearson
correlatie*

ontstaat er een overeenstemmingspercentage van 84 procent,
waarbij er in 75 van de 89 gevallen overeenstemmend werd
gecodeerd.
Het onderwerp wordt alleen gecodeerd als er sprake is van actieve
of professionele deskundigheid of als er een onafhankelijke
expert in het programma aan bod komt. Voor de 51 gecodeerde
onderwerpen is er een overeenstemming van 77 procent. Zoals
we van andere inhoudsanalyses al weten is het vaak lastig een
keuze voor maar één onderwerp te maken. We hebben hier niet
meerdere onderwerpen toegelaten maar de codeur gevraagd één
te kiezen. Als er sprake van afwijking is dan liggen de onderwerpen

.89

.95

* Omdat bij leeftijd en aanwezigheid sprake is van een van oorsprong interval geëscaleerde
variabele is niet Kappa de geschikte maat, maar een correlatie.

dicht bij elkaar, dus bijvoorbeeld gezondheid en milieu of veiligheid
en politiek. Dat betekent dat de classificatie niet helemaal fout is,

Weging

maar alleen afwijkt. Door de verslaggeving rond de coronacrisis

Van alle programma’s die onderdeel uitmaken van de steekproef is

werd het kiezen van een onderwerp nog verder bemoeilijkt. Met

de kijkdichtheid, het aandeel Nederlanders dat naar het programma

name bij korte items waarin personen spreken over het effect

heeft gekeken, bekend. In het rapport zijn de resultaten op drie

van de maatregelen op hun onderneming of beroep, of waarin

verschillende manieren samengesteld en gewogen om zowel

politici en personen in de rechtspraak spraken over het virus of de

vergelijkingen te kunnen maken met eerder (inter)nationaal

maatregelen, lagen de onderwerpkeuzes dicht bij elkaar en zijn er

onderzoek als om resultaten te presenteren die rekening houden

afwijkingen geconstateerd.

met kijkdichtheid en veranderend kijkgedrag onder jongeren:
• De basissteekproef, ongewogen (om vergelijkingen te kunnen

De nieuw toegevoegde vraag over de coronacrisis, behaalde een
overeenstemming van 82 procent. 42 van de 51 gevallen werden
overeenstemmend gecodeerd. Het beperkte aantal afwijkingen
hadden vrijwel allen te maken met deskundigen die spreken over

maken met eerder onderzoek).
• De basissteekproef en de top25steekproef, met weging op
kijkdichtheid.
• De basissteekproef, de top25steekproef en de

onderwerpen waar corona op de achtergrond speelt en een keuze

jongerensteekproef, met weging op kijkdichtheid onder

voor wél of géén relatie met de coronacrisis werd bemoeilijkt.

jongeren.

De aanwezigheid is van 44 van de 51 personen overeenstemmend

TABEL 33 Overzicht kijkdichtheden (KDH)

gecodeerd (86 procent). In het geval van afwijkingen is er altijd

steekproefsamenstellingen

maar één categorie afwijking.
Aantal
programma’s

Gemiddelde
KDH

Gemiddelde
KDH jongeren

1 .basisteekproef

240

4,6

1,4

2. basis- en top25steekproef

256

4,6

1,4

3. basis-, top25- en
jongerensteekproef

261

4,5

1,4

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

29

Bijlage II: Codeboek
Codeboek | onderzoek non-fictie televisieprogramma’s 2021 | CvdM
NAAM CODEUR en DATUM CODERING
A0. PROGRAMMACODE
Unieke programmacode.
B. PERSOONSKENMERKEN
i.

Alle zichtbare personen die minstens drie woorden achter elkaar spreken binnen het programma worden
gecodeerd.

ii.

Onder sprekend verstaan we dat een persoon zelfstandig hoorbaar en verstaanbaar het woord voert (dus
in het Nederlands of Nederlands ondertiteld), op welke wijze dan ook.

iii.

Onder zichtbaar verstaan we dat het gezicht zichtbaar (van voor- of zijkant) moet zijn en dat duidelijk moet
blijken dat de gesproken woorden van de persoon in beeld afkomstig zijn.

iv.

Elk persoon wordt binnen een programma slechts één keer gecodeerd.

v.

Codeer de personen in de volgorde waarop ze in beeld verschijnen.

B0. PERSOONSCODE
Unieke persoonscode, in volgorde van verschijnen.
B1. GESLACHT PERSOON
Maak een inschatting van het geslacht van de persoon.
1.

Man

2.

Vrouw

3.

Anders / onbekend

B2. LEEFTIJD PERSOON
Maak een inschatting van de leeftijd van de persoon.
1.

19 jaar en jonger

2.

20-29 jaar

3.

30-39 jaar

4.

40-49 jaar

5.

50-59 jaar

6.

60-69 jaar

7.

70 jaar en ouder

B3. PROGRAMMAFUNCTIE
Wat is de functie van de persoon in het programma?
1.

Hoofdpresentator (heeft een leidende functie, introduceert anderen in het programma)

2.

Secundaire presentator (heeft een ondersteunende of assisterende functie aan de hoofdpresentator)

3.

Correspondent / verslaggever

4.

Nieuwsbron (komt alleen voor in nieuws- en actualiteitenprogramma’s, brengt actueel nieuws of
informatie, of vertegenwoordigt een deskundigheid of mening)

5.

Onafhankelijk expert (een onafhankelijk wetenschapper of onderzoeker)

6.

Onderwerp van portret (persoon die geen actueel nieuws of informatie brengt, of een expertise of
mening vertegenwoordigt, maar gevolgd wordt in zijn/haar activiteiten of vertelt over zijn/haar
persoonlijke beleving)

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

30

7.

(Spel)kandidaat of panellid in quiz, spel- of talentshow

8.

Persoon in een geciteerd fragment (een beeld uit een andere bron dan het te coderen
televisieprogramma)

Codeer alleen bij NIEUWSBRON.
B4. DESKUNDIGHEID
Wat is de status van de nieuwsbron qua deskundigheid? Waarom of in welke rol wordt de nieuwsbron in het
kader van het programma of onderwerp benaderd?
1.

Geen deskundigheid (bijvoorbeeld: een man of vrouw “van de straat” of een bekende persoon zonder

2.

Passieve deskundigheid (persoon is iets overkomen en is bijvoorbeeld een slachtoffer, een getuige of

deskundigheid over het onderwerp). Let op: stop met coderen
een gedupeerde) Let op: stop met coderen
3.

Actieve deskundigheid (persoon heeft deskundigheid verkregen door een hobby of interesse

4.

Professionele deskundigheid (persoon is een deskundige, een specialist of een woordvoerder van
“deskundige” groep)

Codeer alleen bij ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID en ONAFHANKELIJK EXPERT.
B5. ONDERWERP
Over welk onderwerp spreekt de nieuwsbron of de expert met de grootste deskundigheid in het programma?
Kies één onderwerp.
1.

Economie (financiën, werkgelegenheid, bedrijfsleven, industrie, bouw, handel, arbeid, etc.)

2.

Sociale zaken, gezondheid en welzijn (pensioenen, sociale voorzieningen, consumentenbeleid,
gezondheidzorg, demografie, levensbeschouwing, voeding, opvoeding, psychologie, discriminatie,
mensenrechten, integratie, emancipatie etc.)

3.

Natuur, milieu en ruimtelijke ordening (landbouw, dierenwelzijn, energie, klimaat, infrastructuur, verkeer,

4.

Criminaliteit en veiligheid (rechtspraak, misdaadpreventie, juridische processen, openbare orde, etc.)

5.

Defensie en nationale veiligheid (oorlog, terrorisme, gewelddadige conflicten, etc.)

6.

Cultuur (kunst, muziek, films, taal, cultuurbeleid, cultureel erfgoed, etc.)

7.

Wetenschap en techniek (geschiedenis, natuurkunde, technologie, ruimtevaart, etc.)

8.

Media (media-informatie, rol van media bedrijven en journalisten in de samenleving, media-ethiek, etc.)

9.

Politiek (verkiezingen, politieke partijen, EU, openbaar bestuur, etc.)

mobiliteit, huisvesting, etc.)

10. Gebeurtenissen (ongevallen, plotselinge gebeurtenissen, aanslagen, rampen, etc.)
11. Human interest en lifestyle (beroemdheden, vieringen, bruiloften, grappige zaken, huis- en tuin, hobby,
reizen, mode, etc.)
12. Sport (alle soorten sport, bijvoorbeeld ook schaken, stierenvechten, etc.)
13. Onderwijs (educatie van kleuterschool tot universitaire master-programma, onderwijsbeleid,
organisatie van onderwijs, onderwijsfinanciën (mits de nadruk op onderwijs ligt), etc.)
Codeer alleen bij ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID en ONAFHANKELIJK EXPERT.
B5.A. ONDERWERP: CORONAVIRUS
Heeft het onderwerp waarover de persoon met de grootste deskundigheid spreekt een relatie tot het
coronavirus COVID-19 of de effecten van de pandemie?
1.

Ja, tot het virus en de pandemie zelf (eigenschappen van het virus, mutaties, besmettingscijfers,
testen, vaccinatie, oversterfte, etc.)

2.

Ja, tot de effecten van de pandemie (maatregelen, lockdown, avondklok, sluitingen van horeca en

3.

Nee, geen relatie tot het coronavirus of de pandemie

scholen, protesten tegen de maatregelen, thuiswerken, etc.)

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

31

Codeer alleen bij ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID en ONAFHANKELIJK EXPERT.
B6. AANWEZIGHEID
Hoeveel keren komt een nieuwsbron of expert zichtbaar en verstaanbaar in beeld (zoals bepaald in de
persoonskenmerken)? Eén keer is een moment zonder onderbreking. [In de handleiding is een toelichting
opgenomen wat een onderbreking is.]
1.

Eén keer

2.

Twee keer

3.

Drie keer

4.

Vier keer

5.

Vijf keer of vaker

B7. NAAM en OMSCHRIJVING PERSOON
Noteer een NAAM alleen bij de volgende personen:
•

HOOFDPRESENTATOREN

•

SECUNDAIRE PRESENTATOREN

•

CORRESPONDENTEN/VERSLAGGEVERS

•

NIEUWSBRONNEN met ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID

•

ONAFHANKELIJKE EXPERTS

Bij alle overige programmafuncties is de naam optioneel of laat het invulveld leeg.
OMSCHRIJVING:
Noteer de omschrijving zoals vermeld in het naambordje van de persoon. Indien afwezig, noteer hoe de
persoon wordt aangekondigd of omschreven.
Indien de persoon niet aangekondigd of omschreven wordt, bedenk zelf een korte algemene omschrijving en
noteer deze in het laatste invulveld.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

32

Bijlage III: Handleiding codeboek
Handleiding codeboek | onderzoek non-fictie televisieprogramma’s 2021 | CvdM
In geval van twijfel: raadpleeg deze handleiding. Lees deze handleiding geregeld helemaal door.
BELANGRIJK:
•

Codeer niet te snel, neem de tijd alles zorgvuldig te doen.

•

Let op dat je geen personen overslaat, ook al komen ze heel kort (maar met meer dan 3 woorden) in

•

Als je na het lezen van de handleiding nog twijfelt: neem contact op en stel je vragen!

beeld.

CHECKLIST SLORDIGHEIDSFOUTJES:
•

Let op dat je de juiste persoonsnummering gebruikt; geen dubbele nummers en geen nummer overslaan

•

Let op dat je de juiste filters hebt gebruikt; bijvoorbeeld bij GEEN en PASSIEVE DESKUNDIGHEID codeer je
geen onderwerp en aanwezigheid.

•

Let op dat de geslachtscodering overeenkomt met je omschrijving; als je een persoon als ‘man op straat’
omschrijft en je codeert VROUW dan klopt dit niet.

•

Correspondenten en presentatoren kunnen over het algemeen niet de leeftijd hebben van 19 jaar of
jonger of 70 jaar of ouder.

NAAM CODEUR
Noteer je voornaam
DATUM CODERING
Noteer de datum van de dag waarop je de codering doet
A. PROGRAMMAKENMERKEN
Je krijgt een lijst met te coderen programma’s, voorzien van programmacode, datum, zender, titel, begin- en
eindtijd en genre. Noteer in de lijst op welke dag je het programma hebt gecodeerd.
Link naar video systeem
Zoek op datum, zender en tijdstip. Let op dat je niet het begin of het einde overslaat. Codeer niet de
reclameblokken. Let ook hierbij op dat je niet het begin of einde van het programma voor of na een reclameblok
overslaat.
N.B. Het systeem kan af en toe niet reageren, ververs dan de webpagina. Alle programma’s zijn met het
systeem te kijken.
A0. PROGRAMMACODE
Bij elk programma krijg je een unieke programmacode. Aan deze code worden programmakenmerken
gekoppeld.
B. PERSOONSKENMERKEN
Codeer alle personen die aan de volgende voorwaarden voldoen in het codesheet:
i.

Alle zichtbare personen die minstens drie woorden achter elkaar spreken binnen het programma worden
gecodeerd. Poppen, dieren en fantasiefiguren: Onder personen verstaan we geen fantasiefiguren,
poppen en dieren, maar uitsluitend mensen.

ii.

Onder sprekend verstaan we dat een persoon zelfstandig hoorbaar en verstaanbaar het woord voert

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

33

(dus in het Nederlands of Nederlands ondertiteld), op welke wijze dan ook.
Zang en geluiden: Onder spreken verstaan we niet zang of geluiden.
Gebarentaal: Onder spreken verstaan we ook gebarentaal. Hierbij moet de persoon die spreekt met
gebarentaal verstaanbaar getolkt worden. Als de situatie andersom is (een gebarentolk tolkt een
verstaanbare persoon, bijvoorbeeld bij een persconferentie) wordt de gebarentolk niet gecodeerd.
iii. Onder zichtbaar verstaan we dat het gezicht zichtbaar (van voor- of zijkant) moet zijn en dat duidelijk
moet blijken dat de gesproken woorden van de persoon in beeld afkomstig zijn. Een persoon moet
alleen worden gecodeerd als de persoon duidelijk zichtbaar is terwijl de persoon drie woorden achter
elkaar spreekt. Als een persoon twee woorden zegt en verder verstaanbaar is, maar niet in beeld is,
dan moet deze persoon niet gecodeerd worden.
Alleen pasfoto in beeld: Codeer wel personen waarbij een duidelijke (pas)foto van het gezicht in
beeld is ter vervanging van bewegend beeld, terwijl de persoon sprekend hoorbaar is met minstens
drie woorden.
Onherkenbaar of bedekt gezicht: Personen waarbij het gehele gezicht onherkenbaar is gemaakt
(bijvoorbeeld bij criminelen of mensen die anoniem willen blijven) moeten niet worden gecodeerd.
Personen waarbij het gezicht gedeeltelijk bedekt is (met bijvoorbeeld religieuze kleding of een
mondkapje) moeten wel worden gecodeerd, zolang duidelijk is dat de gesproken woorden van de
persoon in beeld afkomstig zijn. Bij twijfel: codeer de persoon niet.
iv. Elk persoon wordt binnen een programma slechts één keer gecodeerd. Het maakt niet uit hoe vaak de
persoon aan het woord komt en over hoeveel onderwerpen het gaat. Codeer de persoon maar één
keer als ze in meerdere functies of fragmenten in beeld komen.
v.

Codeer personen in de volgorde waarop ze zichtbaar en verstaanbaar (volgens bovenstaande
persoonskenmerken) in beeld komen. Doe dit ook als ze aan het begin van het programma kort aan
bod komen (bijvoorbeeld in een samenvatting) en later uitgebreider. Vul in dat geval de gegevens
eventueel later in, of pas de gegevens aan. Let op dat je de personen in de juiste volgorde codeert, dit
is belangrijk voor de betrouwbaarheidscontrole.
Persoon komt op meerdere momenten terug: Codeer de gegevens over de persoon naar
aanleiding van zijn of haar belangrijkste optreden in het gehele programma. Een persoon kan ook
meerdere programmafuncties hebben, codeer in dat geval de functie waarin de persoon zijn of
haar belangrijkste optreden in het programma heeft. Codeer wel in de juiste volgorde, ook als het
belangrijkste optreden pas later in het programma is.

vi. Let op dat je alle personen codeert die aan bovenstaande criteria voldoen. Dit is belangrijk voor
de betrouwbaarheidscontrole. Let vooral op dat je geen personen over het hoofd ziet bij korte
fragmenten, bijvoorbeeld interviewers of correspondenten die kort – maar met minstens drie woorden
– met een vraag aan bod komen. Kijk daarom het gehele programma, spoel geen gedeeltes door.
vii. Personen uit het te coderen programma die tijdens het reclameblok aan bod komen moeten niet worden
gecodeerd. Ook personen (meestal presentatoren) die tijdens een programma vertellen wat er in het
volgende programma te zien zal zijn – en eveneens alle personen die in bijbehorende fragmenten te
zien zijn – moeten niet worden gecodeerd. Dit soort items tellen als reclame of zelfpromotie.
viii. Let op: baseer je oordeel alleen op basis van het te coderen programma, neem niet je kennis mee over
andere afleveringen van het programma.
B0.

PERSOONSCODE

Geef elk persoon een opeenvolgend nummer in volgorde van verschijnen.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

34

B1. GESLACHT PERSOON
Maak een inschatting van het geslacht van de persoon op basis van uiterlijke kenmerken of gesproken of
geschreven woord. Kies bij twijfel voor anders/onbekend.
4. Man
5. Vrouw
6. Anders / onbekend
B2.

LEEFTIJD PERSOON

Maak een inschatting van de leeftijd van de persoon. Kies bij twijfel tussen twee categorieën voor de categorie
met een hogere leeftijd. Het is niet nodig een leeftijd na te zoeken, het gaat om de inschatting van de codeur.
8. 19 jaar en jonger
9. 20-29 jaar
10. 30-39 jaar
11. 40-49 jaar
12. 50-59 jaar
13. 60-69 jaar
14. 70 jaar en ouder
B3.

PROGRAMMAFUNCTIE

Wat is de functie van de persoon in het programma?

1

Hoofdpresentator
Heeft een leidende functie, introduceert anderen in het programma. Er kunnen één of meerdere
hoofdpresentatoren in een programma voorkomen. Kies bij voorkeur één hoofdpresentator; deze
persoon leidt het programma of leidt een discussie en introduceert de secundaire presentator(en)
en/of andere personen in het programma. Een duo (of meer) presentatie kan voorkomen. Codeer
in dat geval twee (of meer) hoofdpresentatoren. Doe dit alleen als de hoofdpresentatoren geheel
gelijk aan elkaar staan qua rol en functie.
• Kies bij twijfel tussen hoofd- en secundaire presentator voor secundaire presentator.
• Een programma kan ook geen presentator hebben of de presentator kan alleen een voice-over
zijn. In het laatste geval wordt de persoon niet gecodeerd.

2

Secundaire presentator
Heeft een ondersteunende of assisterende functie aan de hoofdpresentator. De secundaire
presentator kan geïntroduceerd worden door de hoofdpresentator. Dit kan ook alleen een voiceover zijn. Voorbeelden zijn: presentatie-assistent, 2e presentator, sidekick, commentator, jurylid,
presentator van het weer, tv-kok, etc.
• Kies bij twijfel tussen hoofd- en secundaire presentator voor secundaire presentator.
• Bij nieuws- en actualiteitenprogramma’s:

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

35

Indien je twijfelt tussen presentator of nieuwsbron, kies dan voor nieuwsbron. Een nieuwsbron
heeft in tegenstelling tot presentator een duidelijke belangrijkste expertise of bijdrage.
Zowel presentator als nieuwsbron kunnen het over meerdere onderwerpen hebben, maar
een presentator heeft duidelijk geen belangrijkste bijdrage of expertise. Zowel presentator
als nieuwsbron kunnen anderen vragen stellen, maar een presentator doet dit duidelijk als
‘interviewer’. Een presentator kan geïntroduceerd of aangekondigd worden als ‘vaste gast’.
Een aantal voorbeelden: een tafelgast in een talkshow is een secundaire presentator en geen
nieuwsbron, want diegene heeft geen belangrijkste expertise of bijdrage. Een gast in een
actualiteitenprogramma die een bijdrage levert over verschillende items en ook andere personen
interviewt is een presentator en geen nieuwsbron. Maar: een gast in een actualiteitenprogramma
die is uitgenodigd om een bijdrage te leveren over een bepaald onderwerp, maar ook meepraat over
andere items, is meestal een nieuwsbron en geen secundaire presentator.
• Bij non-fictie en amusement:
Indien je twijfelt tussen presentator of onderwerp van portret, kies dan voor onderwerp voor
portret. Een onderwerp van portret wordt in tegenstelling tot een presentator geportretteerd
of vertelt over zijn of haar persoonlijke ervaring. Dit kan ook een professionele ervaring zijn. Een
voorbeeld: Een stylist in een woonprogramma die de kijker zijn/haar werk laat zien en instructies
geeft aan andere personen in het programma en/of anderen in het programma interviewt is een
presentator en geen onderwerp van portret. Maar als hij/zij alleen vertelt over zijn/haar werk en
keuzes als stylist, dan is hij/zij onderwerp van portret.
3

Correspondent of verslaggever
Komt vrijwel altijd voor in nieuws-, sport en actualiteitenprogramma’s en behandelt
nieuwsonderwerpen op een andere locatie dan de presentator. Een correspondent of verslaggever
kan de functie hebben van (secundaire) presentator op locatie, maar behandelt in tegenstelling tot
een presentator slechts één onderwerp. Als de presentator op locatie niet wordt geïntroduceerd
als correspondent of verslaggever of bij twijfel tussen correspondent of secundaire presentator,
kies voor secundaire presentator. Een correspondent of verslaggever kan de functie hebben
van nieuwsbron op locatie, maar is in tegenstelling tot nieuwsbron in dienst van de producent of
omroep van het programma en neemt de kijker mee in zijn of haar bijdrage of interviewt anderen in
het programma.

4

Nieuwsbron
Levert een actuele nieuwswaardige bijdrage vanuit een bepaalde deskundigheid, specialisme,
mening of ervaring. Een nieuwsbron komt alleen voor in programma’s met het genre nieuws,
actualiteiten en actuele sportinformatie. Zoals bijvoorbeeld een interviewsubject in een
talkshow, een politicus in een nieuwsprogramma en een directeur van een bedrijf in een
actualiteitenprogramma. In programma’s met de overige genres komt de functie nieuwsbron niet
voor.
• Een nieuwsbron is in tegenstelling tot presentator of correspondent/verslaggever niet in dienst
van de producent of omroep van het programma. (Tenzij in een uitzonderlijk geval de omroep
of de producent het onderwerp van het nieuws zelf is.) Kies bij twijfel tussen presentator en
nieuwsbron voor nieuwsbron, zie ook de informatie bij presentator hierboven.
• In nieuws- en actualiteitenprogramma’s kunnen ook experts, onderzoekers of wetenschappers
geïnterviewd worden. Als de persoon een onafhankelijke bijdrage levert, waarbij de persoon niet
spreekt namens een bedrijf, organisatie of politieke partij, dan heeft de persoon de functie van
onafhankelijk expert. Bij twijfel tussen onafhankelijk expert of nieuwsbron, kies voor nieuwsbron.
• De bijdrage van een nieuwsbron kan ook een persoonlijke mening of ervaring zijn. Codeer de
persoon als nieuwsbron als er een actuele aanleiding is. In nieuwsprogramma’s en journaals
komen om die reden personen als onderwerp van portret weinig voor. Bij twijfel, kies onderwerp
van portret.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

36

Voorbeelden:
• Burgers die naar een mening worden gevraagd over een actuele kwestie, zijn nieuwsbronnen.
Dit heet ook wel ‘vox populi’ of ‘vox pop’; deze personen kunnen de “stem van het volk”
vertegenwoordigen. Vaak worden ze op straat geïnterviewd. Personen die vertellen over hun
mening zonder actuele aanleiding, zijn geen nieuwsbron, maar onderwerp van portret.
• Slachtoffers, getuigen of gedupeerden die vertellen over hun ervaring of waarneming naar
aanleiding van een actuele kwestie of binnen een actuele context, zijn nieuwsbron. Indien zij
vertellen over een ervaring of waarneming zonder actuele aanleiding, zijn zij onderwerp van
portret.
• Een ervaringsdeskundige die vertelt over een vroegere verslaving in een item over actuele
mistanden in de verslavingszorg is een nieuwsbron. Iemand die in een programma vertelt over
een vroegere verslaving zonder actuele aanleiding is geen nieuwsbron en wordt gecodeerd als
onderwerp van portret.
• Een artiest of sporter die informatie geeft over recente resultaten van zijn of haar specialisme
(een nieuwe film, een nieuw album, een wedstrijd, etc.) is een nieuwsbron. Een artiest of
sporter die gevolgd wordt in zijn of haar activiteiten of die vertelt over zijn of haar specialisme
zonder actuele aanleiding, of een mening geeft zonder actuele aanleiding, of alleen optredend
(zingend, acterend, etc.) in beeld komt, is geen nieuwsbron, maar onderwerp van portret.
5

Onafhankelijk expert
Een onafhankelijk expert kan zowel in nieuws- en actualiteitenprogramma’s voorkomen, als in
overige non-fictie programma’s (realityprogramma’s, consumentenprogramma’s of informatieve
magazines). Een onafhankelijk expert is niet in dienst van de omroep of producent van het te
coderen programma. Een onafhankelijk expert is vrijwel altijd een wetenschapper of onderzoeker
van een universiteit of onderzoeksorganisatie en is gevraagd een onafhankelijke bijdrage te
leveren, met of zonder actuele aanleiding, over een onderwerp waarin hij of zij wetenschapper
of onderzoeker is. Uit de context van het programma of aan de manier waarop de persoon wordt
geïntroduceerd moet duidelijk blijken dat de persoon een onafhankelijk expert is. Een onderzoeker,
wetenschapper, expert, kenner, deskundige, onderzoeker, of bijvoorbeeld een ‘trendwatcher’,
‘psycholoog’ of ‘dermatoloog’ is niet per definitie een onafhankelijk expert, dit is afhankelijk van de
context en functie van de persoon in het programma. Bij enige twijfel over of een persoon wel of
geen onafhankelijk expert is, kies niet voor onafhankelijk expert. Een aantal voorbeelden:
• Een econoom die vertelt wat het effect is geweest van reorganisaties op
vliegtuigmaatschappijen in het verleden is een onafhankelijk expert. Een directeur van
een vliegtuigmaatschappij die vertelt over een reorganisatie in zijn of haar bedrijf in een
nieuwsprogramma is een nieuwsbron (met professionele deskundigheid).
• Een klimaatwetenschapper die vertelt over de maatregelen die volgens onderzoek in Nederland
getroffen zouden moeten worden is onafhankelijk expert. Een politicus die vertelt over de
huidige politieke agenda op het gebied van klimaat in een actualiteitenprogramma is een
nieuwsbron (met professionele deskundigheid).
• Een verkeerspsycholoog die jarenlang onderzoek heeft gedaan naar het gedrag van
automobilisten als oorzaak voor filevorming is een onafhankelijk expert. Een verkeersexpert
die aangeeft waar de meeste files staan in Nederland in een informatief programma (genre:
overige non-fictie) is een onderwerp van portret. De verkeersexpert is geen onderzoeker of
wetenschapper en wordt gevolgd in zijn of haar activiteiten.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

37

6

Onderwerp van portret
Persoon die geen actueel nieuws of informatie brengt, maar gevolgd wordt in zijn/haar activiteiten
of vertelt over zijn/haar persoonlijke beleving of een mededeling doet, zonder actuele aanleiding.
Dit kan een burger of een bekend persoon zijn. Onderwerpen van portret komen vaker voor in
realityprogramma’s, consumentenprogramma’s en informatieve magazines. Dit kunnen ook
personen zijn die een beroep uitoefenen en een informatieve bijdrage of advies leveren, maar
zonder actuele aanleiding zijn ook zij onderwerp van portret óf – indien ze geïntroduceerd worden
als onderzoeker of wetenschapper – onafhankelijk expert. Kies bij twijfel tussen nieuwsbron,
onafhankelijk expert en onderwerp van portret voor onderwerp van portret.
• Personen die niet iets nieuwswaardigs vertellen, niet iets over zichzelf vertellen en alleen een
mededeling doen zijn meestal onderwerp van portret. Zoals iemand die een ander feliciteert,
iemand die een ander iets mededeelt of vraagt, etc.
• Bij reconstructies (bijvoorbeeld in misdaadprogramma’s) zijn de personen onderwerp van portret
• Typetjes in satirische programma’s zijn onderwerp van portret

7

Spel)kandidaat of panellid in quiz, spel- of talentshow
Zowel burgers, bekende personen of artiesten/sporters kunnen kandidaten zijn in spel-, quiz- of
talentenshows

8

Persoon in een geciteerd fragment
Een geciteerd fragment is een beeld uit een andere bron dan het te coderen programma
(bijvoorbeeld een ander televisieprogramma of online content) dat naar inschatting van de codeur
al eerder vertoond is (op televisie of online).
• Dit betreft meestal fragmenten in talkshows en actualiteitenprogramma’s. Dit betreft meestal
niet fragmenten in journaals of nieuwsuitzendingen. Fragmenten in nieuwsuitzendingen of
journaals bevatten meestal nieuwsbronnen. Bijvoorbeeld, in een fragment van een politicus
in een persconferentie in een journaal of nieuwsuitzending zal de persoon meestal een
nieuwsbron zijn, en niet een persoon in een geciteerd fragment.
• Beelden van regionale omroepen in nieuwsprogramma’s zijn meestal geen geciteerde
fragmenten. Als deze fragmenten voldoende nieuwswaarde hebben, codeer de personen in
deze fragmenten dan als nieuwsbron en niet persoon in een geciteerd fragment.
• Dit kunnen zeer korte fragmenten zijn. Dit kunnen ook fragmenten zijn uit buitenlandse
televisieprogramma’s.
• De persoon in een geciteerd fragment in een talkshow of actualiteitenprogramma kan ook een
presentator of een correspondent/verslaggever zijn; codeer in dat geval diegene als persoon in
een geciteerd fragment, niet als presentator of correspondent/verslaggever.
• In een nieuwsitem over een overleden persoon, is de overleden persoon in fragmenten van zijn
leven, een persoon in een geciteerd fragment.
• Ook personen in filmfragmenten (ook als dit fictie is) zijn personen in een geciteerd fragment.
• Bij twijfel, kies dan persoon in een geciteerd fragment.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

38

Stop met coderen indien je bij PROGRAMMAFUNCTIE hebt gekozen voor PRESENTATOR, CORRESPONDENT,
ONDERWERP VAN PORTRET, KANDIDAAT of PERSOON IN EEN GECITEERD FRAGMENT.
Indien je bij PROGRAMMAFUNCTIE hebt gekozen voor NIEUWSBRON, ga door met coderen van DESKUNDIGHEID.
Indien je bij PROGRAMMAFUNCTIE hebt gekozen voor ONAFHANKELIJK EXPERT, ga door met coderen van
ONDERWERP.
B4.

DESKUNDIGHEID (alleen bij NIEUWSBRON)

Wat is de status van de nieuwsbron qua deskundigheid? Waarom of in welke rol wordt de nieuwsbron in het
kader van het programma of onderwerp benaderd? Indien een nieuwsbron over meerdere onderwerpen
spreekt op verschillende momenten in het programma, codeer de deskundigheid bij het onderwerp waar de
nieuwsbron met de grootste deskundigheid over spreekt. Kies bij twijfel voor de lagere categorie.
1. Geen deskundigheid (bijvoorbeeld: een man of vrouw “van de straat” of een bekende persoon zonder
deskundigheid over het onderwerp). Een man of vrouw “van de straat” wordt ook wel vox pop (vox populi)
genoemd. Dit zijn burgers die naar een mening worden gevraagd over een actuele kwestie. Deze personen
kunnen de “stem van het volk” vertegenwoordigen. Vaak worden ze op straat geïnterviewd. Bekende
of prominente Nederlanders kunnen gevraagd worden naar hun mening over een actuele kwestie in
bijvoorbeeld een talkshow, waar hij of zij geen enkele expertise, deskundigheid of specialisme in heeft. Let
op: stop met coderen
2. Passieve deskundigheid (persoon is iets overkomen en is bijvoorbeeld een slachtoffer, een getuige of
een gedupeerde). Een persoon met passieve deskundigheid heeft de kennis over het onderwerp niet
actief opgezocht, maar is iets overkomen, heeft iets waargenomen of heeft iets ervaren. De persoon is
bijvoorbeeld een slachtoffer van een onlangs gepleegde overval, een gedupeerde van recent gewijzigd
overheidsbeleid, een getuige van een autobrand, etc. Personen die niet direct betrokken zijn bij de
gebeurtenis waarover hun mening wordt gevraagd zijn geen directe slachtoffer of getuige en hebben
geen deskundigheid. Let op: stop met coderen
3. Actieve deskundigheid (persoon heeft deskundigheid verkregen door een hobby of interesse). Een
persoon met actieve deskundigheid heeft de kennis over het onderwerp actief opgezocht, door zich
in het onderwerp te verdiepen vanuit een hobby of interesse. De deskundigheid heeft echter geen
professionele achtergrond en hij/zij voorziet (vermoedelijk) niet zijn of haar levensonderhoud ermee. De
persoon is bijvoorbeeld een walvisspotter, een verzamelaar of een lokale voetbaltrainer. Ook activisten,
protesteerders en demonstranten hebben meestal een actieve deskundigheid, omdat ze kennis hebben
opgezocht over een specifiek onderwerp waar ze voor of tegen demonstreren. Codeer ook actieve
deskundigheid bij een ervaringsdeskundige. Een ervaringsdeskundige is meestal werkzaam voor
zorg- en welzijnsorganisaties. Codeer alleen actieve deskundigheid als de persoon in het programma
‘ervaringsdeskundige’ wordt genoemd. Een ervaringsdeskundige is bijvoorbeeld iemand die zich inzet
tegen mistanden in de verslavingszorg vanuit de ervaring met een vroegere verslaving. Let op: ga door
met coderen van ONDERWERP.
4. Professionele deskundigheid (persoon is een deskundige, een specialist of een woordvoerder van
“deskundige” groep). Een professionele deskundige vertegenwoordigt een mening, deskundigheid,
kennis of specialisme of geeft informatie vanuit een opleiding of beroep waar hij of zij (vermoedelijk) zijn
levensonderhoud mee voorziet. Zoals een rechter, een politicus, een bouwinspecteur, een directeur, een
pr-manager, een vertegenwoordiger van een professionele belangenorganisatie, een spokesperson,
een technicus, een agrariër, een sporter, een artiest, etc. Een persoon die een beroep uitoefent, maar
gevraagd is een bijdrage te leveren aan het programma omdat hij of zij een slachtoffer, getuige of
gedupeerde is (zoals een ondergedoken parlementariër, een directeur van een bedrijf dat failliet is gegaan
of een bespuugde buschauffeur), moet gecodeerd worden als een persoon met passieve deskundigheid
en niet met professionele deskundigheid. Let op: ga door met coderen van ONDERWERP

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

39

B5.

ONDERWERP (alleen bij ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID en ONAFHANKELIJK EXPERT)

Over welk onderwerp spreekt de persoon met de grootste deskundigheid in het programma? Kies één
onderwerp. Indien een persoon over meerdere onderwerpen spreekt op verschillende momenten in het
programma, kies het onderwerp waarin hij of zij de grootste deskundigheid in heeft, of wat de reden is voor de
aanwezigheid van de persoon in het programma. Kies het onderwerp waarover gesproken wordt en waar de
persoon de meeste deskundigheid in heeft. Een expert spreekt doorgaans alleen over één onderwerp.
Bij elk onderwerp worden enkele voorbeelden gegeven. Deze voorbeelden zijn niet beperkend, het besproken
onderwerp hoeft niet met alle getoonde voorbeelden te maken te hebben, maar geeft een indicatie van de
reikwijdte van het onderwerp.
1. Economie (financiën, werkgelegenheid, bedrijfsleven, industrie, bouw, handel, arbeid, etc.)
2. Sociale zaken, gezondheid en welzijn (pensioenen, sociale voorzieningen, consumentenbeleid,
gezondheidzorg, demografie, levensbeschouwing, voeding, opvoeding, psychologie, discriminatie,
mensenrechten, integratie, emancipatie etc.)
3. Natuur, milieu en ruimtelijke ordening (landbouw, dierenwelzijn, energie, klimaat, infrastructuur, verkeer,
mobiliteit, huisvesting, etc.)
4. Criminaliteit en veiligheid (rechtspraak, misdaadpreventie, juridische processen, openbare orde, etc. N.B.
als het onderwerp een rechtszaak is die gaat over bijvoorbeeld milieuzaken, kies dan onderwerp ‘natuur en
milieu’)
5. Defensie en nationale veiligheid (oorlog, terrorisme, gewelddadige conflicten, etc.)
6. Cultuur (kunst, muziek, films, taal, cultuurbeleid, cultureel erfgoed, etc.)
7. Wetenschap en techniek (geschiedenis, natuurkunde, technologie, ruimtevaart, etc.)
8. Media (media-informatie, rol van mediabedrijven en journalisten in de samenleving, media-ethiek, etc. N.B.
als het onderwerp financiële of bedrijfsmatige aspecten van een mediabedrijf betreft, kies dan onderwerp
‘economie’)
9. Politiek (verkiezingen, politieke partijen, EU, openbaar bestuur, etc. N.B. kies het onderwerp waarover een
politicus spreekt of waarin politiek wordt bedreven (dus bijvoorbeeld economie, of sociale zaken), kies
politiek alleen als politiek het onderwerp is)
10. Gebeurtenissen (ongevallen, plotselinge gebeurtenissen, aanslagen, rampen, etc. N.B. niet als het volledig
draait om het verband van de gebeurtenis met langlopende ontwikkelingen)
11. Human interest en lifestyle (beroemdheden, vieringen, bruiloften, grappige zaken, huis- en tuin, hobby,
reizen, mode, etc.)
12. Sport (alle soorten sport, bijvoorbeeld ook schaken, stierenvechten, etc.)
13. Onderwijs (educatie van kleuterschool tot universitaire master-programma, onderwijsbeleid, organisatie
van onderwijs, onderwijsfinanciën (mits de nadruk op onderwijs ligt), etc.)
B5.A. ONDERWERP: CORONAVIRUS (alleen bij ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID en
ONAFHANKELIJK EXPERT)
Heeft het onderwerp waarover de persoon met de grootste deskundigheid spreekt een relatie tot het
coronavirus COVID-19 of de effecten van de pandemie? Indien een persoon over meerdere onderwerpen
spreekt op verschillende momenten in het programma, kies het onderwerp waarin hij of zij de grootste
deskundigheid in heeft, of wat de reden is voor de aanwezigheid van de persoon in het programma. Stel je
vervolgens de vraag of dit onderwerp een relatie heeft tot het virus of de pandemie.
4. Ja, tot het virus en de pandemie zelf (eigenschappen van het virus, mutaties, besmettingscijfers, testen,
vaccinatie, oversterfte, etc.). Bij twijfel tussen 1 en 2, kies 2.
5. Ja, tot de effecten van de pandemie (maatregelen, lockdown, avondklok, sluitingen van horeca en scholen,
protesten tegen de maatregelen, thuiswerken, etc.). Het onderwerp moet direct gerelateerd zijn aan het
virus of de pandemie en niet slechts op de achtergrond spelen, of zijdelings worden genoemd. Bij twijfel
tussen 2 en 3, kies 3.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

40

6. Nee, geen relatie tot het coronavirus of de pandemie. Het onderwerp is niet direct gerelateerd aan het virus
of de pandemie, speelt slechts op de achtergrond of wordt zijdelings genoemd.
B6.

AANWEZIGHEID (alleen bij ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID en ONAFHANKELIJK

EXPERT)
Hoeveel keren komt de persoon zichtbaar en verstaanbaar met minstens drie woorden achter elkaar in beeld
(zoals bepaald in de persoonskenmerken)? Eén keer is een moment zonder onderbreking. Een onderbreking
is een vraag, opmerking of beeld waardoor de persoon niet meer zichtbaar én verstaanbaar in beeld is en
waarbij de nieuwswaardige of informatieve bijdrage van de persoon duidelijk onderbroken wordt. Zoals
bijvoorbeeld een insert van het onderwerp waarover gesproken wordt. Of als een interviewer duidelijk
zichtbaar en verstaanbaar (met meer dan drie woorden) een vraag stelt en de persoon niet meer in beeld is.
Een onderbreking is niet:
• een insert van een beeld terwijl de persoon doorpraat, of als een interviewer door de persoon heen praat
• een wisseling van camerastandpunt of een montagecut als de persoon nog steeds zichtbaar en
verstaanbaar in beeld is, ook als de persoon slechts aan de zijkant zichtbaar is, of wanneer alleen een
lichaamsdeel van de persoon zichtbaar is (bijvoorbeeld een hand), of wanneer diegene alleen van een
grotere afstand zichtbaar is.
• een camerastandpunt waarbij de persoon nog wel verstaanbaar is, maar een andere persoon luisterend
naar de persoon in beeld is.
Kies bij twijfel voor een lagere categorie. Neem ook herhalingen van exact dezelfde fragmenten in het
programma (bijvoorbeeld in een samenvatting aan het begin of einde) mee in je beoordeling van de
aanwezigheid van de persoon.
1. Eén keer
2. Twee keer
3. Drie keer
4. Vier keer
5. Vijf keer of vaker
B7.

NAAM en OMSCHRIJVING PERSOON

Noteer een NAAM alleen bij de volgende personen:
• HOOFDPRESENTATOREN
• SECUNDAIRE PRESENTATOREN
• CORRESPONDENTEN/VERSLAGGEVERS
• NIEUWSBRONNEN met ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID
• ONAFHANKELIJKE EXPERTS
Noteer – voor zover bekend – de naam als volgt: [achternaam] [komma] [voornaam] [eventuele voorvoegsels
zoals ‘van de’]. Voorbeeld: Boer, Laura de. Indien geen naam bekend is, laat het invulveld leeg. Indien geen
voornaam maar alleen voorletter(s) bekend, noteer alleen voorletter(s) en achternaam. Indien geen voornaam
of voorletters bekend, noteer alleen achternaam. Indien geen achternaam bekend is, laat het invulveld leeg.
Bij alle overige programmafuncties is de naam optioneel of laat het invulveld leeg.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

41

OMSCHRIJVING:
Noteer een FUNCTIEOMSCHRIJVING zoals door het programma gegeven bij de volgende personen:
• HOOFDPRESENTATOREN
• SECUNDAIRE PRESENTATOREN
• CORRESPONDENTEN/VERSLAGGEVERS
• NIEUWSBRONNEN met ACTIEVE en PROFESSIONELE DESKUNDIGHEID
• ONAFHANKELIJKE EXPERTS
Noteer bij deze personen de functieomschrijving zoals vermeld in het naambordje van de persoon. Indien afwezig,
noteer hoe de persoon in het programma wordt aangekondigd of omschreven.
Indien de persoon niet aangekondigd of omschreven wordt, en bij alle overige personen, bedenk zelf een korte
algemene omschrijving en noteer deze in het laatste omschrijvingen-invulveld. Bijvoorbeeld: vrouw op straat,
scholier in de klas, winkeleigenaar, demonstrant op straat, vrouw in park. De omschrijving dient er onder andere
voor de persoon gemakkelijk terug te vinden (voor jezelf en voor in de analyse).

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

42

Bijlage IV: Lijst programma’s in de steekproef

zender

datum

titel

Genre

NPO 1

zaterdag 23 januari 2021

EenVandaag

Actualiteiten

NPO 1

zaterdag 23 januari 2021

Sportjournaal, Studio sport Eredivisie, Studio sport

Actuele sportinformatie

NPO 1

zaterdag 23 januari 2021

Journaal 18 uur, Journaal 20 uur

Nieuws en weerbericht

NPO 1

zaterdag 23 januari 2021

Kassa, Matthijs gaat door

Non-fictie en amusement

NPO 1

zaterdag 23 januari 2021

Wie is de mol

Spel & Quiz

NPO 2

zaterdag 23 januari 2021

Nieuwsuur

Actualiteiten

NPO 2

zaterdag 23 januari 2021

Metterdaad, Nederland zingt, Binnenstebuiten,
Verandering, Blauw bloed, Verborgen verleden

Non-fictie en amusement

NPO 3

zaterdag 23 januari 2021

Moltalk

Non-fictie en amusement

RTL 4

zaterdag 23 januari 2021

RTL boulevard

Actualiteiten

RTL 4

zaterdag 23 januari 2021

Zes uur nieuws, Editie NL, Half acht nieuws en weer

Nieuws en weerbericht

RTL 4

zaterdag 23 januari 2021

Tv kantine

Non-fictie en amusement

RTL 4

zaterdag 23 januari 2021

Weet ik veel, Bankgiro miljonairs

Spel & Quiz

SBS 6

zaterdag 23 januari 2021

Hart van Nederland

Nieuws en weerbericht

SBS 6

zaterdag 23 januari 2021

Shownieuws

Actualiteiten

SBS 6

zaterdag 23 januari 2021

Lachen om home videos

Non-fictie en amusement

SBS 6

zaterdag 23 januari 2021

Marble Mania

Spel & Quiz

NPO 1

vrijdag 19 februari 2021

Tijd voor Max, EenVandaag, Vooravond, Op1

Actualiteiten

NPO 1

vrijdag 19 februari 2021

Sportjournaal, Studio sport Eredivisie op vrijdag

Actuele sportinformatie

NPO 1

vrijdag 19 februari 2021

Journaal 18 uur, Journaal 20 uur, Journaal laat

Nieuws en weerbericht

NPO 2

vrijdag 19 februari 2021

Nieuwsuur

Actualiteiten

NPO 2

vrijdag 19 februari 2021

Journaal 18 uur, Journaal regio

Nieuws en weerbericht

NPO 2

vrijdag 19 februari 2021

Noord zuid oost west, Binnenstebuiten, Meldpunt, Nu
te zien, Strijd om het Binnenhof

Non-fictie en amusement

NPO 2

vrijdag 19 februari 2021

2 voor 12

Spel & Quiz

RTL 4

vrijdag 19 februari 2021

RTL boulevard

Actualiteiten

RTL 4

vrijdag 19 februari 2021

Zes uur nieuws, Editie NL, Half acht nieuws, Late nieuws
en weer

Nieuws en weerbericht

RTL 4

vrijdag 19 februari 2021

Voice of Holland the Knockouts

Spel & Quiz

RTL 4

vrijdag 26 februari 2021

Jinek

Actualiteiten

RTL 5

vrijdag 19 februari 2021

Big Brother

Non-fictie en amusement

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

43

SBS 6

vrijdag 19 februari 2021

Hart van Nederland vroege editie en weer

Nieuws en weerbericht

SBS 6

vrijdag 26 februari 2021

Hart van Nederland

Nieuws en weerbericht

SBS 6

vrijdag 26 februari 2021

Shownieuws

Actualiteiten

SBS 6

vrijdag 19 februari 2021

Lang leve de liefde, Mr Frank Visser: wordt u al
geholpen, Alleskunner

Non-fictie en amusement

SBS 6

vrijdag 19 februari 2021

Lingo, 50/50, IJsmeesters een koud kunstje

Spel & Quiz

Veronica

vrijdag 19 februari 2021

Veronica Inside

Actuele sportinformatie

NPO 1

maandag 1 maart 2021

Tijd voor Max, EenVandaag, Vooravond, Op1

Actualiteiten

NPO 1

maandag 1 maart 2021

Sportjournaal

Actuele sportinformatie

NPO 1

maandag 1 maart 2021

Journaal 18 uur, Journaal 20 uur

Nieuws en weerbericht

NPO 1

maandag 1 maart 2021

Radar, We gaan het maken

Non-fictie en amusement

NPO 2

maandag 1 maart 2021

Nieuwsuur

Actualiteiten

NPO 2

maandag 1 maart 2021

Journaal 18 uur, Journaal regio

Nieuws en weerbericht

NPO 2

maandag 1 maart 2021

Noord zuid oost west, Binnenstebuiten, Typisch Den
Dolder, Zaad van Karbaat, Pointer, Kruispunt, Adieu God

Non-fictie en amusement

NPO 2

maandag 1 maart 2021

Per seconde wijzer

Spel & Quiz

RTL 4

maandag 1 maart 2021

RTL boulevard, Jinek

Actualiteiten

RTL 4

maandag 1 maart 2021

Zes uur nieuws, Editie NL, Half acht nieuws en weer

Nieuws en weerbericht

RTL 4

maandag 1 maart 2021

Uitstel van executie

Non-fictie en amusement

RTL 5

maandag 1 maart 2021

Big Brother

Non-fictie en amusement

SBS 6

maandag 1 maart 2021

Hart van Nederland (beide edities) en weer

Nieuws en weerbericht

SBS 6

maandag 1 maart 2021

Shownieuws

Actualiteiten

SBS 6

maandag 1 maart 2021

Lang leve de liefde, Mr Frank Visser: wordt u al
geholpen, Chateau Meiland, Lang leve de liefde XL

Non-fictie en amusement

SBS 6

maandag 1 maart 2021

Lingo, 50/50

Spel & Quiz

Veronica

maandag 1 maart 2021

Veronica Inside

Actuele sportinformatie

NPO 1

zondag 11 april 2021

WNL op zondag, Herdenking bevrijding Kamp
Westerbork, Buitenhof

Actualiteiten

NPO 1

zondag 11 april 2021

Studio sport, Studio sport Eredivisie, Studio voetbal

Actuele sportinformatie

NPO 1

zondag 11 april 2021

Journaal 18 uur, Journaal 20 uur

Nieuws en weerbericht

NPO 1

zondag 11 april 2021

Boer zoekt vrouw: 90 spruiten special, Scheefgroei in
de polder, 40 jaar tv show

Non-fictie en amusement

NPO 2

zondag 11 april 2021

Herdenking bevrijding Kamp Westerbork, Nieuwsuur

Actualiteiten

NPO 2

zondag 11 april 2021

Dans met mij, Podium Witteman, Joodse Raad,
Waterman, Medialogica

Non-fictie en amusement

RTL 4

zondag 11 april 2021

RTL Boulevard, Humberto (+ herhaling)

Actualiteiten

RTL 4

zondag 11 april 2021

Zes uur nieuws, Editie NL, Half acht nieuws, Late Nieuws
en weer

Nieuws en weerbericht

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

44

RTL 4

zondag 11 april 2021

Vriendenloterij de winnaars, Postcode loterij
één tegen 50

Spel & Quiz

SBS 6

zondag 11 april 2021

Hart van Nederland

Nieuws en weerbericht

SBS 6

zondag 11 april 2021

Shownieuws

Actualiteiten

SBS 6

zondag 11 april 2021

VTwonen

Non-fictie en amusement

SBS 6

zondag 11 april 2021

Deze quiz is voor jou, Wie van de drie

Spel & Quiz

NPO 1

donderdag 22 april 2021

Tijd voor Max, EenVandaag, Vooravond, Op1

Actualiteiten

NPO 1

donderdag 22 april 2021

Sportjournaal, Studio sport Eredivisie

Actuele sportinformatie

NPO 1

donderdag 22 april 2021

Journaal 18 uur, Journaal 20 uur

Nieuws en weerbericht

NPO 1

donderdag 22 april 2021

Onze boerderij in Europa, Dinos bezorgservice

Non-fictie en amusement

NPO 2

donderdag 22 april 2021

Nieuwsuur

Actualiteiten

NPO 2

donderdag 22 april 2021

Journaal 18 uur, Journaal Regio

Nieuws en weerbericht

NPO 2

donderdag 22 april 2021

Noord zuid oost west, Binnenstebuiten, Typisch Leiden,
Zembla, Dannys wereld, Stand van Nederland generatie
next, Man en kunst

Non-fictie en amusement

NPO 2

donderdag 22 april 2021

Per seconde wijzer

Spel & Quiz

NPO 3

donderdag 22 april 2021

Keuringsdienst van waarde, Pak de macht

Non-fictie en amusement

RTL 4

donderdag 22 april 2021

RTL boulevard, Beau

Actualiteiten

RTL 4

donderdag 22 april 2021

Zes uur nieuws, Editie NL, Half acht nieuws, Late Nieuws
en weer

Nieuws en weerbericht

RTL 4

donderdag 22 april 2021

I can see your voice

Spel & Quiz

SBS 6

donderdag 22 april 2021

Hart van Nederland (beide edities) en weer

Nieuws en weerbericht

SBS 6

donderdag 22 april 2021

Shownieuws (beide edities)

Actualiteiten

SBS 6

donderdag 22 april 2021

Lang leve de liefde, Wordt u al geholpen, Chateau
Meiland

Non-fictie en amusement

SBS 6

donderdag 22 april 2021

50/50, 10 voor taal

Spel & Quiz

NPO1

dinsdag 25 mei 2021

Tijd voor Max, EenVandaag, Vooravond, Op1

Actualiteiten

NPO1

dinsdag 25 mei 2021

Sportjournaal

Actuele sportinformatie

NPO1

dinsdag 25 mei 2021

Journaal 18 uur, Journaal 20 uur, Journaal laat

Nieuws en weerbericht

NPO1

dinsdag 25 mei 2021

Doe alsof je thuis bent, Opsporing verzocht, Opgelicht

Non-fictie en amusement

NPO2

dinsdag 25 mei 2021

Nieuwsuur

Actualiteiten

NPO2

dinsdag 25 mei 2021

Journaal 18 uur, Journaal regio

Nieuws en weerbericht

NPO2

dinsdag 25 mei 2021

Noord zuid oost west, Binnenstebuiten, College Tour,
2Doc kort, Black Lives Matter Een jaar later

Non-fictie en amusement

NPO3

dinsdag 25 mei 2021

Vier handen op een buik

Non-fictie en amusement

RTL4

dinsdag 25 mei 2021

RTL boulevard, Beau

Actualiteiten

RTL4

dinsdag 25 mei 2021

Zes uur nieuws, Editie NL, Half acht nieuws, Late Nieuws
en weer

Nieuws en weerbericht

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

45

RTL4

dinsdag 25 mei 2021

Snackmasters, Druiventros Dr Op Of Dr Onder, Kees van
der Spek oplichters aangepakt

Non-fictie en amusement

SBS6

dinsdag 25 mei 2021

Hart van Nederland (beide edities) en weer

Nieuws en weerbericht

SBS6

dinsdag 25 mei 2021

Shownieuws (beide edities)

Actualiteiten

SBS6

dinsdag 25 mei 2021

Lang leve de liefde, Wordt u al geholpen, Gestalkt,

Non-fictie en amusement

SBS6

dinsdag 25 mei 2021

BN-ers in het ziekenhuis

Spel & Quiz

NPO 1

woensdag 9 juni 2021

50/50

Actualiteiten

NPO 1

woensdag 9 juni 2021

Tijd voor Max, EenVandaag, Op1

Actuele sportinformatie

NPO 1

woensdag 9 juni 2021

Sportjournaal

Nieuws en weerbericht

NPO 1

woensdag 9 juni 2021

Journaal 18 uur, Journaal 20 uur, Journaal Laat

Non-fictie en amusement

NPO 2

woensdag 9 juni 2021

Gert en Hermien story

Actualiteiten

NPO 2

woensdag 9 juni 2021

Nieuwsuur

Nieuws en weerbericht

NPO 2

woensdag 9 juni 2021

Journaal 18 uur, Journaal regio

Non-fictie en amusement

RTL 4

woensdag 9 juni 2021

Noord zuid oost west, Binnenstebuiten, Molukkers in
Nederland 70 jaar op weg naar huis, Close-up

Actualiteiten

RTL 4

woensdag 9 juni 2021

RTL boulevard, Humberto

Nieuws en weerbericht

RTL 4

woensdag 9 juni 2021

Zes uur nieuws, Editie NL, Half acht nieuws en weer

Non-fictie en amusement

SBS 6

woensdag 9 juni 2021

Bauers bestemming onbekend, Iedereen had het erover

Nieuws en weerbericht

SBS 6

woensdag 9 juni 2021

Hart van Nederland (beide edities) en weer

Actualiteiten

SBS 6

woensdag 9 juni 2021

Shownieuws (beide edities)

Non-fictie en amusement

SBS 6

woensdag 9 juni 2021

Lang leve de liefde, Wordt u al geholpen, Kinderen
kopen een huis, Steenrijk straatarm

Spel & Quiz

SBS 6

woensdag 9 juni 2021

50/50

Spel & Quiz

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

46

Bijlage V: Bronnen en literatuur
Buikema, R., Olivieri, D., Ende, D. van den & Laan, F. van der (2019).

Djerf-Pierre, M. & Edström, M. (red.) (2020). Comparing Gender and

Presentatie onderzoeksrapport van de Gender and Diversity Hub

Media Equality Across the Globe. A Cross-National Study of the

voor de NTR. Diversiteit op televisie: “Er valt veel winst te behalen”.

Qualities, Causes, and Consequences of Gender Equality in and

Geraadpleegd op 12 augustus 2021, van https://www.uu.nl/

through the News Media. Göteborg: Nordicom.

achtergrond/diversiteit-op-televisie-er-valt-veel-winst-te-behalen
Doukhan, D., Poels, G., Rezgui, Z. & Carrive, J. (2018). Describing
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) & Sociaal en Cultureel

Gender Equality in French Audiovisual Streams with a Deep Learning

Planbureau (SCP) (2020). Emancipatiemonitor 2020. Geraadpleegd

Approach. VIEW Journal of European Television History and Culture,

op 1 juli 2021, van https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2020/50/

7(14), pp.103–122. Geraadpleegd op 13 september 2021, van http://

emancipatiemonitor-2020

doi.org/10.18146/2213-0969.2018.jethc156

Centraal Bureau voor de Statistiek [CBS] (2021). Bevolking; geslacht,

European Broadcasting Union [EBU] (2021). Gender Equality and

leeftijd en burgerlijke staat, 1 januari 2021. Geraadpleegd op 6

Public Service Media. Geraadpleegd op 29 juni 2021, van https://

september 2021, van https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/

www.ebu.ch/publications/research/members_only/report/

dataset/7461bev/table?ts=1566809843516

gender-equality--psm

Centraal Bureau voor de Statistiek [CBS] (2021). Werkzame

Elsevier (2020). The Researcher Journey Through a Gender Lens.

beroepsbevolking; beroep (2021, 2e kwartaal). Geraadpleegd op 6

An examination of research participation, career progression and

september 2021, van https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/

perceptions across the globe. Geraadpleegd op 12 augustus 2021 van

dataset/82808NED/table?ts=1565620349264

https://www.rathenau.nl/nl/wetenschap-cijfers/wetenschappers/
vrouwen-de-wetenschap/het-aandeel-vrouwelijke-auteurs-van-

Commissariaat voor de Media (2019). Representatie van mannen en

wetenschappelijke-publicaties

vrouwen in Nederlandse non-fictieprogramma’s. Geraadpleegd op
3 december 2019, van https://www.mediamonitor.nl/wp-content/

European Platform of Regulatory Authorities [EPRA (2020). Covid-19

uploads/CVDM_Rapport_onderzoek_representatie_van_mannen_

and Gender Equality: Analysis of the CSA (FR) and the CAC (ES).

en_vrouwen_op_televisie_2019.pdf

Geraadpleegd op 5 augustus 2021, van https://www.epra.org/
news_items/covid-19-and-gender-equality-analysis-of-the-

Commissariaat voor de Media (2021). Digital News Report Nederland

csa-fr-and-the-cac-es

2021. Geraadpleegd op 23 juni 2021, van https://www.mediamonitor.
nl/wp-content/uploads/Digital-News-Report-Nederland-2021.pdf

European Regulators Group for Audiovisual Media Services
[ERGA] (2020). Study on Industry-led Good Practices related to

Conseil Superieur De L’Audiovisuel [CSA België] (2020). Analyse

Gender Diversity in the European Audiovisual Sector. Report with

de l’égalité de genre dans les métiers de l’audiovisuel et les

recommendations. Geraadpleegd op 16 juni 2021, van https://erga-

ressources humaines des éditeurs de services de médias

online.eu/wp-content/uploads/2020/01/ERGA_2019_SG4_Report.

audiovisuels. Geraadpleegd op 16 juni 2021, van https://www.csa.

pdf

be/egalitediversite/wp-content/uploads/sites/2/2020/11/Egalitedans-les-metiers-de-laudiovisuel_Rapport-FINAL.pdf

European Audiovisual Observatory (2021). Female audiovisual
professionals in European TV fiction production. Geraadpleegd

Conseil Superieur De L’Audiovisuel [CSA Frankrijk] (2020). Baromètre

op 7 september 2021, van https://rm.coe.int/female-audiovisual-

de la diversité de la société française. Geraadpleegd op 16 juni 2021,

professionals-july-2021/1680a38bd0

van https://www.csa.fr/Informer/Collections-du-CSA/Observatoirede-la-diversite/Barometre-de-la-diversite-de-la-societe-francaise-

Götz, M. & Eckhardt Rodriquez, A. (2019). “I want you to ruin my

resultats-de-la-vague-2019

life” Geschlechterdarstellung in Musikvideos. Geraadpleegd op 1
juli 2021, van https://malisastiftung.org/wp-content/uploads/

Council of Europe (2020). Gender Equality and Media. Analytical Report

Musikvideo_Studie.pdf

– 2019 data. Geraadpleegd op 16 juni 2021, van https://rm.coe.int/
prems-064620-gbr-2573-gender-equality-in-media/16809f0342
Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

47

Global Media Monitoring Project (GMMP) (2021). Who Makes the

RAI, Osservatorio di Pavia (2020). Monitoraggio della Figura Femminile

News? 6th Global Media Monitoring Project. Geraadpleegd op 6

2019. Geraadpleegd op 13 september 2021, van https://www.

september 2021, van https://whomakesthenews.org/wp-content/

osservatorio.it/en/monitoraggio-sulla-rappresentazione-della-

uploads/2021/07/GMMP2020.ENG_.FINAL20210713.pdf

figura-femminile-nella-programmazione-rai-anno-2019/

Kantar (2020). Representatie en stereotypering in Nederlandse

Robertson, C.T, Selva, M., & Kleis Nielsen, R. (2021). Women and

TVreclame. Geraadpleegd op 12 augustus 2021, via https://www.

Leadership in the News Media 2021: Evidence from 12 Markets.

kantar.com/nl/inspiratie/adverteren-en-media/stereotypering-

Geraadpleegd op 1 juli 2021, van https://reutersinstitute.politics.

in-nederlandse-tv-reclames

ox.ac.uk/sites/default/files/2021-03/Robertson%20et%20al%20
Women%20and%20Leadership%20FINAL.pdf

Kassova, L., (2020). The Missing Perspectives of Women in COVID-19
News. A special report on women’s under-representation in news

Sanders, W., Ayar, H., Brooks, E., Wigham, M. & Kouwel, A. (2021).

media. Geraadpleegd op 5 augustus 2021, van https://www.iwmf.

‘Who’s speaking?’- Politicians and parties in the media during the

org/wp-content/uploads/2020/09/2020.09.23-The-Missing-

Dutch election campaign 2021. Geraadpleegd op 12 augustus 2021,

Perspectives-of-Women-in-COVID-19-News.pdf

van https://mediasuitedatastories.clariah.nl/elections-2021first-results/

MaLisa Stiftung (2019). Weibliche Selbstinszenierung in den neuen
Medien. Ergebnisse einer Studienreihe präsentiert von der MaLisa

Segijn, C., Bartolomé, G., Pennekamp, S., & Timmers, M. (2014). De

Stiftung. Geraadpleegd op 1 juli 2021, van https://malisastiftung.org/

afbeelding van statusverschillen in sekse en etniciteit in Nederlandse

wp-content/uploads/Selbstinzenierung-in-den-neuen-Medien.pdf

non-fictieprogramma’s. Tijdschrift voor Communicatiewetenschap
2014 (42), 305-320.

P r o m m e r, E . , J u l i a S t ü w e , J. & We g n e r, J. ( 2 0 2 0 ) .
Geschlechterdarstellungen und Diversität in Streaming- und

Takken, W. (2021). Aan de talkshowtafels schoven het afgelopen

SVOD-Angeboten Gesamtauswertung. Geraadpleegd op 1 juli

coronajaar vooral journalisten aan. NRC. Geraadpleegd op 8

2021, van https://malisastiftung.org/wp-content/uploads/

september 2021, van https://www.nrc.nl/nieuws/2021/03/09/

Studie_Geschlechterdarstellungen-und-Diversitaet-in-Streaming-

aan-de-talkshowtafels-schoven-het-afgelopen-coronajaar-

und-SVOD-Angeboten-final.pdf

vooral-journalisten-aan

MaLisa Stiftung (2020). Wer wird gefragt? Geschlechterverteilung

The Global Institute for Woman’s Leadership (2020). Woman’s

in der Corona-Berichterstattung. Geraadpleegd op 1 juli 2021, van

representation and voice in media coverage of the coronavirus crisis.

https://malisastiftung.org/wp-content/uploads/Studie_MaLisa_

Geraadpleegd op 5 augustus 2021, van https://www.kcl.ac.uk/giwl/

Geschlechterverteilung_in_der_Corona_Berichterstattung.pdf

assets/covid-media-analysis.pdf

Nielsen (2020). Being seen on Screen: Diverse Representation &

De Swert, K., Kuypers, I. & Walgrave, S. (2020). Monitor Diversiteit

Inclusion on TV. Geraadpleegd op 5 augustus 2021, van https://www.

2020. Een kwantitatieve studie naar de zichtbaarheid van diversiteit

nielsen.com/us/en/insights/report/2020/being-seen-on-screen-

op het scherm in Vlaanderen. Geraadpleegd op 1 juli 2021, van

diverse-representation-and-inclusion-on-tv/

https://www.vrt.be/content/dam/vrtbe/over-de-vrt/prestaties/
Diversiteitsmonitor2020_samenvatting.pdf

Ofcom (2020). Diversity and equal opportunities in television and
radio 2019/20. Report on the UK-based broadcasting industry.

Women INC., Free Press Unlimited (2021). Wie maakt het

Geraadpleegd op 16 juni 2021, van https://www.ofcom.org.uk/__data/

nieuws? Global Media Monitoring Project 2020. Nationaal verslag

assets/pdf_file/0022/207229/2019-20-report-diversity-equal-

Nederland. Geraadpleegd op 8 september 2021, van https://www.

opportunities-tv-and-radio.pdf

freepressunlimited.org/sites/default/files/documents/GMMP%20
Nationaal%20Rapport%202020.pdf

Pennekamp, S. (2011). Monitor Representatie 2010. Geraadpleegd
op 7 maart 2018, van http://youcantbewhatyoucantsee.com/wp-

Wurff, R. van der & Lauf, E. (2005). Print and online newspapers in

content/uploads/2013/07/NPO-Monitor-Representatie-2010.pdf

Europe. A comparative analyses in 16 countries. (pp. 309). Amsterdam:
Het Spinhuis.

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

48

Colofon
Representatie van vrouwen in Nederlandse
non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

Dit onderzoek is een uitgave van het Commissariaat voor de Media.

Redactie

Jorien Scholtens
Wieneke Ruysenaars
Edmund Lauf

Vormgeving

de Toekomst - design | online | print | sign

Commissariaat voor de Media
Hoge Naarderweg 78
1217 AH Hilversum
035 773 77 00
cvdm@cvdm.nl

www.cvdm.nl
www.mediamonitor.nl

Commissariaat voor de Media | Representatie van vrouwen in Nederlandse non-fictie televisieprogramma’s in 2019 en 2021

49