Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 561

Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ)

Nr. 53

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2022
Nederland heeft grote klimaatambities en wil bovendien vanuit geopolitieke overwegingen meer zelfvoorzienend zijn op het gebied van energie.
Het kabinet legt daarom in de Klimaatwet vast dat ons land in 2030 55
procent1 minder CO2- uitstoot dan in 1990 en in 2050 klimaatneutraal is,
en zet in op meer energie uit zon en wind.
Het kabinet verdubbelt de ambitie voor windenergie op zee naar een
opgestelde capaciteit van circa 21 gigawatt (GW) rond 20302, mits dit
inpasbaar is binnen de ecologische draagkracht van de Noordzee en
inpasbaar in het energiesysteem. Deze verdubbeling sluit aan bij de
oproep van de Europese Commissie3 aan de lidstaten om de ontwikkeling
van energie uit hernieuwbare bronnen te versnellen.
Dit is een gigantische opgave, die onder grote tijdsdruk moet worden
gerealiseerd. De doorlooptijd van de voorbereiding van een windpark en
het bijbehorende deel van het net op zee is namelijk, inclusief voorbereiding, gemiddeld zo’n negen jaar. De opgave moet bovendien in een
steeds schaarser wordende markt tot stand komen, immers veel landen in
Europa én wereldwijd verhogen hun ambities voor windenergie.
Daarnaast bieden stikstof, natuur en afstemming tussen vraag en aanbod
aanvullende uitdagingen. Ik ga verderop in deze brief hierop in.
De aanpak van de klimaatopgave, en de bijdrage die windenergie op zee
daaraan kan leveren, vergt ook internationale samenwerking en een
integrale aanpak, waarbij ook het ecosysteem van de Noordzee en andere
belanghebbenden op zee betrokken zijn. In een aparte brief over de
doorgroei van windenergie op zee in de periode tussen 2030 en 2050 kom
ik daar binnenkort uitgebreider op terug.
1
2
3

kst-33561-53
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Met als streefdoel een CO2-reductie van 60 procent conform het Coalitieakkoord.
Kamerstuk 32 813, nr. 974.
Mededeling van de Europese Commissie; REPowerEU: een gemeenschappelijk Europees
optreden voor betaalbaardere, veiligere en duurzamere energie; COM (2022, 108 final).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

1

Om te zorgen dat alle betrokken partijen tijdig aan de slag kunnen met
deze opgave voor 21 GW zet het kabinet de volgende voorbereidende
stappen:
1. Het starten van de ruimtelijke procedures en onderzoeken voor de
aanlanding van de op zee geproduceerde elektriciteit. Mijn ambtsvoorganger heeft u daarover op 2 december 2021 geïnformeerd4.
2. Het aanwijzen van nieuwe windenergiegebieden op zee in het
Programma Noordzee 2022–2027. Dit heeft het kabinet op 18 maart
2022 besloten5.
3. Het vaststellen van een aanvulling op de huidige routekaart windenergie op zee 2030. Hierin staat welke (delen van de) nieuwe
windenergiegebieden wanneer ontwikkeld worden, en vormt het
startpunt voor het voorbereiden van kavelbesluiten en tenders onder
de Wet windenergie op zee.
4. Het verlenen van de opdracht aan TenneT voor de aanleg van de voor
de nieuwe windparken benodigde delen van het net op zee.
Met het geactualiseerde ontwikkelkader windenergie op zee, dat als aparte
bijlage bij deze brief is gevoegd, zet ik de bovenstaande stappen 3 en 4.
Daarmee geef ik het startschot voor de bouw van de extra capaciteit voor
windenergie op zee ten behoeve van de bijdrage aan de klimaatdoelstellingen van dit kabinet, en uitgaande van de voorziene energieconsumptie.
Middels deze brief informeer ik uw Kamer over de hoofdlijnen van de
routekaart en de actualisatie van het ontwikkelkader, mede namens de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de Minister voor
Natuur en Stikstof, de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, de
Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, de Minister van
Economische Zaken en Klimaat en de Staatssecretaris Mijnbouw. Ik geef
daarmee ook invulling aan het laatste deel van de motie Boucke c.s., die
vraagt om in het tweede kwartaal van 2022 de aanvulling op de routekaart
windenergie op zee 2030 gereed te maken6.
Leeswijzer
Ik begin deze brief met een korte toelichting op de nieuw aangewezen
windenergiegebieden, waarin een groot deel van de aanvullende
routekaart gerealiseerd wordt. Daarna geef ik de kaders voor de aanvullende routekaart en ga ik in op de uitdagingen en risico’s. De romp van
deze brief bestaat uit een toelichting op de hoofdlijnen van de routekaart
en de actualisatie van het ontwikkelkader. Ik besluit deze brief met een
doorkijk naar de verdere uitvoering.
Aanwijzing van nieuwe windenergiegebieden
De extra opgave kan alleen worden gerealiseerd in gebieden die zijn
aangewezen in het Programma Noordzee 2022–2027. Hierin zijn twee al
eerder aangewezen windenergiegebieden herbevestigd: in IJmuiden Ver
(noord) kan nog 2 GW komen en in Hollandse Kust (west), kavel VIII is nog
ruimte voor 0,7 GW. Daarnaast heeft het kabinet drie nieuwe windenergiegebieden aangewezen, die in het Programma Noordzee 2022–2027 zijn
aangeduid als gebieden 1 (zuid en noord), 2 (zuid en noord) en 5 (oost).
Deze nieuwe windenergiegebieden hebben inmiddels de volgende namen
gekregen: Nederwiek, Lagelander en Doordewind (zie onderstaande tabel
1 en de kaart in bijlage 1). Deze namen zijn voortgekomen uit een publieke
namenwedstrijd waaraan bijna 6.000 Nederlanders hebben deelgenomen.
4

Kamerstuk 33 561, nr. 52.
Kamerstuk 35 325, nr. 5, bijlage
6
Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 66.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

2

Tabel 1 Naamgeving nieuw aangewezen windenergiegebieden
Aanduiding in het Programma Noordzee
2022–2027
Gebied 1 (zuid)
Gebied 1 (noord)
Gebied 2 (zuid)
Gebied 2 (noord)
Gebied 5 (oost)

Potentieel vermogen)

2 GW
4 GW
4 GW
4 GW

Nieuwe naam

Nederwiek (zuid)
Nederwiek (noord)
Lagelander (zuid)
Lagelander (noord)
Doordewind

Kaders voor de routekaart windenergie op zee
De afgelopen jaren heeft windenergie op zee laten zien een grote bijdrage
te kunnen leveren aan de verduurzaming van de energieproductie. Niet
alleen zijn de technologieën en procedures volwassen geworden en
windparken zelfs in staat om zonder subsidie rendabel te zijn, de sector is
ook in staat gebleken om snel op te schalen. Daarmee gaat de Noordzee
steeds meer als uitbreiding van ons energiesysteem fungeren. Tegelijk is
de Noordzee een waardevol en kwetsbaar ecosysteem, waarvoor we met
elkaar zorg moeten dragen. Ook behoort de Nederlandse Noordzee tot de
meest intensief gebruikte zeeën ter wereld. Het gaat dan om onder andere
scheepvaart, visserij, olie- en gaswinning, CO2-opslag, winning van zand
en schelpen, en defensie. Activiteiten die allemaal een beroep doen op de
draagkracht en schaarse ruimte van de Noordzee. De extra windenergie
op zee, inclusief de daarvoor benodigde netaansluitingen naar land, moet
dan ook zorgvuldig worden ingepast in de schaarse ruimte op de
Noordzee én op land. Dat betekent dat extra windenergie op zee vraagt
om kaders en afspraken daarover.
Kaders uit het Noordzeeakkoord en Programma Noordzee 2022–2027
Een belangrijk deel van de kaders voor verdere uitrol van windenergie op
zee volgt uit afspraken met belanghebbenden uit alle betrokken sectoren
van het Noordzeeakkoord7. Op basis hiervan en een integrale afweging is
het kabinet vervolgens in het Programma Noordzee 2022–2027 gekomen
tot een ruimtelijke indeling van de Noordzee, inclusief de aanwijzing van
de bovengenoemde extra windenergiegebieden. Het Programma
Noordzee 2022–2027 is tot stand gekomen in nauwe afstemming met het
Noordzeeoverleg en met belanghebbenden en medeoverheden middels
het participatietraject voor de terinzagelegging.
Om een verantwoorde inpassing van de windparken en de bijbehorende
infrastructuur van het net op zee mogelijk te maken heeft het kabinet bij
het aanwijzen van de nieuwe windenergiegebieden in het Programma
Noordzee 2022–2027 besloten tot een maatregelenpakket en daarvoor
onder andere 1,69 miljard euro gereserveerd uit het Klimaatfonds. Dat zal
worden ingezet voor onder andere scheepvaartveiligheid, verduurzaming
en aanpassing van de visserij, extra natuurversterkende maatregelen en
flankerende maatregelen in de omgeving van de aanlandlocaties van de
netaansluitingen. Ook versterkt het kabinet met dit maatregelenpakket de
capaciteit en middelen voor uitvoerende diensten zoals Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO), Rijkswaterstaat en de Kustwacht. Het
goed kunnen uitvoeren van hun taken borgt een vlotte en robuuste uitrol.
En na de bouw, een goede naleving van de afspraken uit de kavelbesluiten, tenders en normen. Zie voor een overzicht van dit maatregelenpakket bijlage 2.

7

Kamerstuk 33 450, nr. 68, bijlage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

3

Naast inzet van het Klimaatfonds voor incidentele kosten zullen structurele kosten voor de inpassing van windenergie op zee, die zich vooral
vanaf 2031 manifesteren, worden doorbelast aan de windparkexploitanten. De precieze wijze daarvan werk ik nader uit, waarbij een
aandachtspunt is dat de uitrol van windenergie op zee geen vertraging
oploopt en financieel haalbaar blijft voor windparkontwikkelaars.
Ecologische kaders
Om het ecosysteem van de Noordzee in een goede toestand te brengen
en te houden, waarbij er al een natuurherstelopgave is, wordt ook bij elk
nieuw windpark binnen al aangewezen windenergiegebieden bekeken of
de effecten van het totaal aan windparken past binnen de ecologische
draagkracht. Dit gebeurt op basis van een toetsing aan de Wet natuurbescherming (middels projectmilieueffectrapport en passende beoordeling),
en wordt ondersteund door het Kader Ecologie en Cumulatie (KEC) en het
onderzoeksprogramma Wind op Zee Ecologisch Programma (Wozep).
Kaders voor de aanlanding
Een ander deel van de kaders komt voort uit de aanleg en inpassing van
het net op zee dat de energie van zee aan land brengt, waarover mijn
ambtsvoorganger u op 2 december 2021 heeft geïnformeerd8. Belangrijk
uitgangspunt daarbij vormt de aanlanding met elektriciteitskabels daar
waar ruimte is op het hoogspanningsnet én waar veel vraag verwacht
wordt naar duurzame energie, dus in of nabij de grote industrieclusters.
Naarmate elektriciteit bij industriële activiteit (waaronder die voor de
productie van groene waterstof door middel van elektrolyse) aanlandt
voor direct gebruik aldaar, is er minder behoefte aan transport van
elektriciteit via het hoogspanningsnet. Dat voorkomt het optreden van
congestie op datzelfde hoogspanningsnet op land.
Een ander uitgangspunt is dat TenneT de netaansluitingen aanlegt voor de
nieuwe windparken. Met het bijgevoegde ontwikkelkader geef ik daartoe
aan TenneT formeel de opdracht. De daadwerkelijke uitvoerbaarheid,
vergunbaarheid en wenselijkheid moet blijken uit nader onderzoek en de
daarop volgende integrale belangenafweging.
Kaders voor de keuze van (delen van) windenergiegebieden
Bij de keuze voor het benutten van (delen van) de aangewezen windenergiegebieden voor de aanvulling op de routekaart windenergie op zee
betrekt het kabinet twee belangrijke aanvullende uitgangpunten:
1. Ten eerste dienen (delen van) de aangewezen windenergiegebieden
tijdig beschikbaar te zijn om de circa 21 GW rond 2030 te kunnen
realiseren.
2. Ten tweede is het zaak om versnippering van de ruimte op zee zoveel
mogelijk te voorkomen. Het kabinet beoogt daarom de windparken
zoveel mogelijk te clusteren en zoveel mogelijk aaneengesloten
ruimte over te laten voor andere gebruiksfuncties op zee. Dat doet het
door compacte windparken te laten bouwen, waar per vierkante
kilometer circa 10 MW windcapaciteit is opgesteld. Deze «vermogensdichtheid» is circa 2,5 maal hoger dan de eerste grootschalige
windparken in windenergiegebied Borssele, en doet dus per eenheid
van opgesteld vermogen evenredig minder beroep op de beschikbare
ruimte op zee.

8

Kamerstuk 33 561, nr. 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

4

Uitdagingen en risico’s voor de routekaart windenergie op zee
Het versnelde uitroltempo alsook de hiervoor geschetste kaders brengen
risico’s met zich mee, die maken dat de tijdige realisatie van de
(aanvulling op de) routekaart niet zeker is.
Versnellen in een schaarse markt
In de inleiding van deze brief gaf ik aan dat de opgave voor windenergie
op zee in een steeds schaarser wordende markt tot stand moet komen. De
combinatie van versnelling van de uitrol en de sterk aantrekkende
(wereld)markt voor windenergie op zee maken dat de risico’s op
vertraging toenemen. De huidige geopolitieke situatie, de nasleep van de
Covid-pandemie en de gevolgen daarvan voor de (tijdige) beschikbaarheid van grondstoffen kan deze risico’s versterken. Voor de realisatie
van het net op zee, dat de langste voorbereidingstijd vergt, vraag ik
daarom aan TenneT om te versnellen door al eerder contracten te gunnen
dan dat er definitieve vergunningen zijn verkregen. Ik ga daar verderop in
deze brief op in, bij de actualisatie van het ontwikkelkader windenergie op
zee.
Afstemming tussen elektriciteitsvraag en -aanbod
Met de aanvulling op de routekaart verhoogt het kabinet het aanbod aan
windenergie. De capaciteit van 21 GW levert jaarlijks ongeveer 90
terawattuur (TWh) aan elektriciteit, wat overeenkomt met ongeveer 75%
van het huidige elektriciteitsverbruik van ons land9. Dit extra aanbod kan
echter niet zonder meer in het landelijke elektriciteitsnet worden
ingevoed. Van de circa 21 GW rond 2030 kan de circa 11 GW van de
oorspronkelijke routekaart windenergie op zee 203010 worden ingevoed
op het hoogspanningsnet op land en daarna getransporteerd worden naar
de afnemers, zijnde industrie, kantoren en bedrijven en huishoudens. De
aanvullende circa 10,7 GW kan niet zonder meer op het landelijke
hoogspanningsnet worden ingevoed en getransporteerd, maar zal zoveel
mogelijk nabij de aanlandingslocaties verbruikt moeten worden. Daarom
bevinden deze locaties van het net op zee zich in of nabij de grote
industriële clusters aan de kust. De aangevoerde elektriciteit kan daar ter
plekke worden benut voor elektrificatie van industriële processen en/of de
productie van groene waterstof. Daarvoor is het wel het noodzakelijk dat
er voldoende elektriciteitsvraag ontwikkelt met het juiste vraagprofiel om
het extra aanbod windenergie op zee te benutten.
Het kan voorkomen dat het tempo van de transitie van de (industriële)
energievraag niet gelijk op gaat met dat van het aanbod van windenergie
van zee. Dit uit zich in een risico dat een verbinding van het net op zee wel
op tijd is aangelegd, maar vervolgens (enige tijd) onderbenut blijft
doordat de stijging van de vraag naar de elektriciteit uit windenergie
vanuit het industriecluster nabij de aanlandlocatie achterblijft. De
verwachting is daarbij dat de industriële vraag er uiteindelijk wel komt,
maar dat de timing ervan uit de pas kan lopen met de ontwikkeling van
het aanbod aan windenergie van zee. Daardoor ontstaat een (tijdelijke)
mismatch.
Naast (tijdelijke) onderbenutting van het net op zee kan deze situatie ook
leiden tot congestie op het hoogspanningsnet op land doordat te grote
9

Naar verwachting stijgt het elektriciteitsverbruik de komende jaren door onder andere
elektrificatie van industriële processen, mobiliteit en verwarming van gebouwen. Ook gaat
extra elektriciteit worden gebruikt voor productie van groene waterstof.
10
Kamerstuk 33 561, nr. 42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

5

hoeveelheden van op zee aangevoerde elektriciteit via het hoogspanningsnet verder het land in getransporteerd moeten worden voor
consumptie aldaar of export naar het buitenland.
Langs drie sporen probeer ik, samen met de Minister van Economische
Zaken en Klimaat, mismatches zoveel mogelijk te voorkomen:
1. Het betrekken van de industriële clusters die zijn gesitueerd bij de
potentiële aanlandlocaties, alsook relevante lokale en provinciale
bestuurders, bij de aanlanding van het net op zee.
2. Vraagstimulering: Om vraag en aanbod gelijke tred te laten houden,
is het van belang in lijn met de aanbevelingen in de Routekaart
elektrificatie de industriële vraag verder te stimuleren.
3. Maatwerkafspraken met de industrie: Tot slot wil dit kabinet bindende
maatwerkafspraken maken met de 20 grootste industriële uitstoters
over de realisatie van extra CO2-reductie11. Op dit moment wordt een
beleidskader gemaakt voor deze maatwerkafspraken, dat de Minister
van Economische Zaken en Klimaat en ik voor de zomer met uw
Kamer zullen delen.
Desondanks kan (tijdelijke) onderbenutting en congestie niet op voorhand
worden uitgesloten. Om congestie te bestrijden kan het nodig zijn dat
TenneT maatregelen neemt waaraan kosten zijn verbonden of die
gevolgen hebben voor (deelname aan) de elektriciteitsmarkt. Het gaat dan
in eerste instantie om congestiemanagement. Bij het uitblijven van
voldoende ontwikkeling van flexibele elektriciteitsvraag, is het
waarschijnlijk dat congesties substantieel en structureel van aard zijn. In
dat geval is het congestiemanagement vanuit maatschappelijk oogpunt
waarschijnlijk niet de meest effectieve en doelmatige oplossing. Om die
reden zal ook gekeken worden naar andere maatregelen, waarbij het kan
zijn dat windenergie op zee niet zonder meer op het net ingevoed kan
worden. Dan valt te denken aan stimulering van de ontwikkeling van
elektriciteitsvraag in combinatie met conditionele transportovereenkomsten en eventuele gecombineerde tenders voor windenergie op zee
met elektriciteitsvraag. Aanvullende maatregelen kunnen zijn een
herziening van de Nederlandse biedzone, latere opleveringdata van
windparken, et cetera. Om te bekijken welke maatregel in welke situatie
het meest doelmatig is werk ik dit maatregelpakket samen met TenneT uit
voordat ik in 2025 de eerste tenders voor de kavels van de aanvullende
routekaart openstel.
Het is op voorhand lastig te voorspellen waar en in welke mate een
(tijdelijke) mismatch tussen vraag en aanbod zich zal voordoen. Dit risico
is mijns inziens echter onvermijdelijk: de keerzijde is immers het risico dat
de groei van windenergie op zee te laat gerealiseerd wordt ten opzichte
van de verduurzaming van de industrie.
Ecologische grenzen
Met het toenemende aantal windparken op de Noordzee naderen de
grenzen van de ecologische kaders van de Wet natuurbescherming. Voor
het aanwijzen van de windenergiegebieden in het Programma Noordzee
2022–2027 zijn de effecten bepaald van de beoogde 21 GW aan
windparken (middels planmilieueffectrapport en passende beoordeling).
De conclusie daarvan is dat voor de meeste beschermde soorten de
effecten binnen de werknormen (Acceptable Level of Impact, of ALI)
blijven die hiervoor in het KEC worden gehanteerd. Voor twee vogelsoorten (de jan-van-gent en de zilvermeeuw) kwam naar voren dat bij
verdere uitrol van windenergie op zee, op basis van de huidige kennis en
11

Kamerstukken 29 826 en 32 813, nr. 135.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

6

met inachtneming van het voorzorgsprincipe, de norm overschreden
wordt waardoor de kans op een populatie-afname groter wordt. De
definitieve toetsing van de te realiseren windparken in relatie tot de
ecologische ruimte vindt plaats in de milieueffectrapportages bij de
kavelbesluiten. Dan is immers in detail meer bekend over het ontwerp en
de configuratie van de windturbines en -parken. Ook kunnen dan
bestaande kennisleemtes (deels) worden opgevuld met resultaten uit het
aanvullende onderzoek en het onderzoek dat onderdeel is van Wozep. De
kavelbesluiten kunnen alleen genomen worden als de ecologische norm
niet wordt overschreden.
Indien het niet mogelijk blijkt om met mitigerende en ook versterkende
maatregelen binnen deze kaders te blijven kan de uitrol van windenergie
op zee vertragen of tot stilstand komen. De in deze brief geschetste
aanvulling op de routekaart is dus geen garantie op het behalen van het
doel van circa 21 GW rond 2030. Echter, zowel de klimaat- als biodiversiteitsdoelen zijn verplichtingen. Daarom wil ik in overleg met de Minister
voor Natuur en Stikstof en andere betrokken collega’s een manier vinden
waarop zowel natuur- als klimaatdoelen op zee gerealiseerd kunnen
worden. Onze inzet volgt de volgende lijnen:
1. Kennisontwikkeling. Dit is de basis om de effecten van windenergie
op zee beter te begrijpen en doelmatige mitigerende maatregelen te
kunnen opnemen in de kavelbesluiten.
2. Mitigerende maatregelen. De voorschriften van de kavelbesluiten
bevatten verplichte mitigerende maatregelen ter beperking van de
gevolgen voor de natuur. Deze kunnen mogelijk worden aangescherpt of uitgebreid aan de hand van resultaten van ecologisch
onderzoek en, indien mogelijk, inzichten vanuit de resultaten voor de
recent gesloten tender voor kavel VI van Hollandse Kust (west), waar
biedende partijen werden uitgedaagd om met oplossingen te komen
die bijdragen aan de ecologie van de Noordzee.
3. Anticiperende maatregelen. Ik ga samen met mijn collega voor
Natuur en Stikstof aan de slag om te werken aan soortbeschermingsplannen en aan een programma om de natuur op de Noordzee te
versterken, zowel binnen als buiten windparken. Ook zetten wij met
het programma voor natuurversterking in op meer internationale
samenwerking op het gebied van ecologie in relatie tot windenergie
op zee.
4. Internationale samenwerking. Nederland staat niet alleen voor het
dilemma de verdere uitrol van windenergie op zee binnen ecologische kaders te laten plaatsvinden, ook in bijvoorbeeld Denemarken
en Duitsland manifesteert zich dit. Ik zet mij in om hierover met mijn
collega’s van deze landen, en met de Europese Commissie, van
gedachten te wisselen en tot gezamenlijke oplossingen te komen.
Met het Verenigd Koninkrijk zijn hierover gesprekken gaande via een
werkgroep onder het OSPAR-verdrag.
Stikstof
Bij de aanleg van zowel de windparken op zee als het net op zee wordt
gebruik gemaakt van de bouwvrijstelling voor de tijdelijke uitstoot van
stikstof. Deze uitstoot vindt zowel op zee als op land plaats, waarbij in het
algemeen geldt dat de gevolgen voor depositie van stikstof groter zijn
naarmate de uitstoot groter is en dichter bij natuurgebieden plaatsvindt.
Op dit moment wordt deze vrijstelling getoetst door de Raad van State in
een uitspraak over het CO2-transport en -opslagproject Porthos. Ik wacht
die uitspraak af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

7

Aanvullende routekaart windenergie op zee
Artikel 16e van de Elektriciteitswet 1998 bepaalt dat de Minister voor
Klimaat en Energie een kader vaststelt inzake de ontwikkeling van
windenergie op zee. Daarin staan enerzijds de locaties en tijdstip van
ingebruikname van de windparken, ofwel de routekaart windenergie op
zee, en anderzijds de functionele eisen en tijdstip van oplevering van het
net op zee. Onderstaand ga ik eerst in op de routekaart. In de volgende
paragraaf licht ik de actualisatie van het ontwikkelkader voor het net op
zee toe.
Aanvulling in twee delen
Concreet worden met de aanvulling op de routekaart zeven extra kavels
voor windparken opgenomen, bovenop de windparken in de al bestaande
routekaart windenergie op zee 203012, om te komen tot een vermogen van
circa 21 GW rond 2030. Dat betekent een toename van 10,7 GW
windenergie op zee. Als vervolg op de voorbereidende stappen voor de
netaansluitingen, die bijna allemaal reeds in gang zijn gezet, kunnen in die
aanvulling twee delen worden onderscheiden:
1. Deel 1 omvat 6 GW en bestaat uit vier kavels in de windenergiegebieden IJmuiden Ver (noord) en Nederwiek (zuid en noord) en wordt
naar verwachting in 2029 en 2030 gerealiseerd. Voor deze windparken
zijn de voorbereidende onderzoeken al het verst gevorderd. Naast de
gebruikelijke locatiestudies (naar onder andere bodemgesteldheid) en
de toetsing aan de Wet natuurbescherming hoeven daarom geen
aanvullende onderzoeken gedaan te worden voor deze windenergiegebieden. Wel worden de uitkomsten van het nog op te stellen
soortbeschermingsplan voor de jan-van-gent, evenals andere
mitigerende maatregelen voor ecologie, meegenomen in de te
nemen kavelbesluiten en dient hiervoor de ecologische inpasbaarheid te zijn aangetoond. Daarnaast zijn naar verwachting de
vergunningprocedures voor aanlanding van de verbindingen van het
net op zee voor deze kavels het minst complex vanwege de mogelijkheid de kabels parallel te leggen aan verbindingen vanuit windenergiegebied IJmuiden Ver die reeds verder in procedure zijn. Het
kabinet verwacht daarom de windparken in deze kavels, inclusief de
bijbehorende netaansluitingen uiterlijk in 2030 te hebben gerealiseerd:
• Kavels V en VI (samen 2 GW) in IJmuiden Ver (noord), met
netaansluiting naar de Maasvlakte;
• Kavel I (2 GW) in Nederwiek (zuid), met netaansluiting naar
omgeving Borsele13;
• Kavel II (2 GW) in Nederwiek (noord), met netaansluiting naar de
Maasvlakte.
2. Deel 2 bestaat uit nader te kiezen kavels in de windenergiegebieden
Doordewind, Nederwiek (noord) en Hollandse Kust (west) voor een
totale capaciteit van 4,7 GW en komt naar verwachting in 2031 in
gebruik. Doordat de doorlooptijden van deze ruimtelijke procedures
meer tijd vragen vanwege technische en ecologische complexiteit
van de kabelroutes wordt 2 GW extra onderzocht (overprogrammering) ten opzichte van de benodigde 4,7 GW. Het gaat hierbij om:

12
13

Kamerstuk 33 561, nr. 42
Het huidige hoogspanningsstation Borsele is vol. Daadwerkelijke aansluiting van Nederwiek
kavel I op het hoogspanningsnet is afhankelijk van een nieuw te realiseren hoogspanningsstation in de omgeving Borsele.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

8

•

Kavels I en II (samen 4 GW) in Doordewind, met netaansluiting in
Eemshaven14. Hier lopen nog een drietal onderzoeken:
1. Het Programma Aansluiting Wind Op Zee – Eemshaven
(PAWOZ-Eemshaven) onderzoekt mogelijke kabelroutes door
het Waddengebied voor de netaansluitingen van zowel
Doordewind als Ten noorden van de Waddeneilanden (0,7 GW,
uit de bestaande routekaart 2030). Hierin wordt ook naar
ruimtelijke mogelijkheden gekeken voor aanlanding van extra
kabelverbindingen of een waterstofbuisleiding voor de periode
na 2031.
2. Een ecosysteemstudie in het gebied zelf is gestart om in kaart
te brengen welke effecten de toekomstige windparken hebben
op de gelaagdheid (stratificatie) van het zeewater en wat
daarvan de gevolgen zijn voor de natuur.
3. De kavelindeling wordt afgestemd op nog aanwezige
gaswinningsplatforms in dit windenergiegebied en op de
scheepvaartroute naar Duitsland ten zuiden ervan.
• Kavel III (2 GW) in Nederwiek (noord), met netaansluiting in
Geertruidenberg. Uit nader onderzoek in de ruimtelijke procedure
voor de netaansluiting moet blijken of significante effecten op
Natura 2000-gebieden Voordelta, Haringvliet, Hollands Diep en
Biesbosch zullen optreden en of dit een ADC-toets15 vereist die
veel tijd vergt.
• Kavel VIII (0,7 GW) in het zuidelijk deel van windenergiegebied
Hollandse Kust (west), met netaansluiting in het Noordzeekanaalgebied. Mijn ambtsvoorganger heeft in de brief van 2 december
202116 aangegeven dat een mogelijke ruimtelijke procedure voor
deze verbinding zal worden meegenomen in de Verkenning
Aanlanding Windenergie Op Zee 2031–2040 (VAWOZ 2031–2040),
die start in de zomer van 2023. Deze ruimtelijke procedure kan pas
starten nadat zeker is gesteld dat er voldoende aansluitcapaciteit
op het hoogspanningsstation Velsen beschikbaar is. Dit hangt in
belangrijke mate af van de precieze uitwerking van de verduurzamingsplannen van Tata Steel Nederland, waarbij de op kolen
gestookte staalproductie wordt uit gefaseerd en overgegaan
wordt op een duurzaam productieproces. Gezien de doorlooptijd
van een ruimtelijke procedure voor een verbinding van het net op
zee en de onzekerheid over de aansluitcapaciteit op het hoogspanningsstation Velsen is het onzeker of deze netaansluiting rond
2030 gerealiseerd kan worden. In de VAWOZ 2031–2040 zal
worden onderzocht wat toekomstige mogelijkheden zijn voor het
aanlanden van en voorzien in duurzame energie in het Noordzeekanaalgebied. Hierbij worden ook opnieuw de mogelijkheden voor
een aanlanding vanuit Hollandse Kust (west) kavel VIII naar het
Noordzeekanaalgebied onderzocht.
Bijlage 3 vat de gegevens van de bovenstaande kavels samen en geeft
aan welke onderzoeken nog moeten plaatsvinden.

14

Het huidige hoogspanningsstation in de Eemshaven beschikt niet over voldoende capaciteit
om de volledige 4,7 GW vanuit de windenergiegebieden Doordewind en Ten noorden van de
Waddeneilanden aan te kunnen sluiten. Het aansluiten van tenminste 2 GW is afhankelijk van
een nieuw te realiseren hoogspanningsstation in de omgeving Eemhaven.
15
De ADC-toets is de laatste stap die doorlopen kan worden nadat uit een passende beoordeling
naar voren is gekomen dat significante negatieve effecten op de Natura 2000-gebieden niet
(volledig) uitgesloten kunnen worden. ADC staat voor A: er geen alternatieven zijn, D: sprake
is van dwingende redenen van groot openbaar belang, C: de nodige compenserende
maatregelen worden getroffen om te waarborgen dat de algehele samenhang van Natura
2000 bewaard blijft.
16
Kamerstuk 33 561, nr. 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

9

Besluitvorming over deel 2
Eind 2023 of begin 2024 verwacht ik (grotendeels) de resultaten te hebben
van bovengenoemde onderzoeken. Bovendien verwacht ik dat de plannen
van Tata Steel Nederland dan concreet zijn. Ook verwacht ik dat dan het
traject van de partiële herziening van het Programma Noordzee
2022–2027, dat de Minister van Infrastructuur en Waterstaat onlangs is
gestart, goede vorderingen zal hebben gemaakt. Daarin wijst het kabinet
windenergiegebieden aan voor de periode na 2030.
Een keuze voor de (delen van) gebieden voor de resterende 4,7 GW zal het
kabinet nemen in samenhang met een besluit over het aanwijzen van
nieuwe windenergiegebieden in het kader van de partiële herziening,
waarbij eventuele voor deze aanvullende routekaart onbenutte (delen van)
windenergiegebieden kunnen doorschuiven naar de opgave voor
windenergie op zee na 2031. Ook zal ik dan de planning voor de kavelbesluiten en tenders voor deze kavels voor deel 2 van deze routekaart nader
concretiseren. Dit geeft de mogelijkheid voor een adaptieve routekaart,
waarin de nieuwste inzichten integraal mee worden genomen. Ik ben
voornemens hierover zo snel mogelijk in 2024 te besluiten.
Afwegingen voor het nu niet benutten van windenergiegebied Lagelander
Bij de aanvulling op de routekaart is ervoor gekozen om de kavels in het
windenergiegebied Lagelander niet te benutten. De belangrijkste reden
hiervoor is dat dit gebied de komende jaren nog intensief gebruikt wordt
voor de winning van gas en er, naast windenergie op zee, ook andere
nieuwe ontwikkelingen plaatsvinden die maken dat een efficiënte
benutting van het gebied in de periode tot circa 2030 lastig is vorm te
geven:
• In en nabij dit gebied staan circa 15 platforms waar aardgas wordt
gewonnen en behandeld. Voor de bereikbaarheid van deze platforms
met helikopters dient om elk platform minimaal een cirkel met een
straal van 2,5 zeemijl (circa 4,6 kilometer) te worden vrijgehouden, zie
figuur 1.
• Er zijn in dit gebied plannen voor het transport en de ondergrondse
opslag van CO2. Het gaat om het project Aramis, dat voorziet CO2
vanuit de Maasvlakte naar lege gasvelden onder de Noordzee te
brengen.
• Het gebied is mogelijk geschikt voor de productie en opslag van
waterstof op zee, waarvoor elektriciteit uit windparken op zee kan
worden gebruikt. Plannen hiervoor bevinden zich nog in de beginfase.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

10

Figuur 1 Platforms en helikoptercirkels (alleen 2,5 NM) in Lagelander

Met deze activiteiten is op dit moment in dit gebied circa 200 tot 300
vierkante kilometer beschikbaar voor windenergie op zee, goed voor een
totaalvermogen van 2 tot 3 GW, terwijl de totale oppervlakte van het
gebied in theorie bijna 8 GW zou kunnen huisvesten. De beschikbare
ruimte is bovendien behoorlijk versnipperd. In aanmerking nemende dat
de gelijkstroomplatforms van het net op zee een capaciteit hebben van 2
GW17, zou in de praktijk slechts één windpark van 2 GW gerealiseerd
kunnen worden. Als alternatief benut het kabinet het windenergiegebied
Nederwiek (zuid en noord), dat ten westen van het gebied Lagelander ligt.
Uit de milieueffectrapportage en maatschappelijke kostenefficiëntieanalyse, die in het kader van het Programma Noordzee 2022–2027 zijn
uitgevoerd, kwam naar voren dat er tussen deze twee gebieden relatief
beperkte verschillen zijn in de gevolgen voor natuur en visserij.
Het kabinet neemt voor een optimale ruimtelijke inrichting van het gebied
Lagelander langer de tijd. Daarbij onderzoek ik in overleg met relevante
partijen en met de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, die verantwoordelijk is voor de ruimtelijke ordening op zee, de mogelijkheden om
het gebied na 2030 te ontwikkelen als een «multi-energiegebied» op zee,
waarin al deze activiteiten, inclusief windenergie op zee, kunnen worden
gecombineerd met als doel systeemintegratie op zee concreet vorm te
geven. Ik betrek daarbij ook het kabinetsbeleid voor winning van aardgas
uit kleine velden op de Noordzee, dat door de recente geopolitieke
ontwikkelingen in een nieuw daglicht is komen te staan. Er zal in de
komende jaren een beeld worden gevormd van de potentie van dit gebied
als multi-energiegebied. Dat beeld kan worden betrokken bij het al dan
niet herbevestigen van dit gebied in de partiele herziening van het
Programma Noordzee 2022–2027.
Actualisatie van het ontwikkelkader windenergie op zee
Op grond van de Elektriciteitswet 1998 geef ik de netbeheerder van het net
op zee, TenneT, formeel de opdracht voor de aanleg van de hiervoor
geschetste verbindingen van het net op zee. Op grond van diezelfde wet is
TenneT verplicht om vervolgens een investeringsplan op te stellen waarin
17

De capaciteit van de platforms van het net op zee bepaalt de maximale capaciteit van het daar
op aangesloten windpark. De windparken verder op zee kunnen daarom 2 GW zijn, de
windparken die relatief dichtbij liggen (Hollandse Kust (west) en Ten noorden van de
Waddeneilanden) maximaal 700 MW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

11

het de bepalingen in het ontwikkelkader opneemt en vervolgens het
investeringsplan uit te voeren.
Kosten van het net op zee
Met de aanleg van de extra verbindingen voor het net op zee is een
investering gemoeid van circa € 16 miljard. Daarmee komen de totale
investeringskosten voor de gehele 21 GW, dus inclusief die voor de
oorspronkelijke routekaart, op ongeveer € 26 miljard. De genoemde
kosten betreffen een indicatie op dit moment. Ontwikkelingen in de
(grondstoffen)markt, in de financiële markt en in de regulering hebben
invloed op de uiteindelijke kosten. Deze kosten worden uitgesmeerd over
de afschrijvingstermijn van het net op zee. Naast de investeringskosten
bestaan de kosten voor het net op zee uit financieringskosten, onderhoudskosten en het toegestane rendement voor TenneT. De totale kosten
stijgen van circa € 40 miljoen dit jaar naar ruim € 2 miljard per jaar vanaf
2032 tot en met het jaar 2057. Daarna nemen ze af naar nul in de periode
tot en met 2062. Het net op zee is dan geheel afgeschreven.
TenneT mag de kosten voor het net op zee in rekening brengen vanaf het
moment dat het net wordt aangelegd. De toezichthouder Autoriteit
Consument en Markt (ACM) bepaalt middels een methodebesluit op welke
wijze de kosten in rekening worden gebracht. Daartoe stelt de ACM onder
andere de afschrijvingstermijn voor het net op zee vast.
Van de totale kosten voor het net op zee wordt circa € 4 miljard bekostigd
door middel van een subsidie aan TenneT uit de middelen voor de SDEK.
Dit betreft het net op zee voor de windparken in de windenergiegebieden
Borssele en Hollandse Kust (zuid en noord) die in de periode tot en met
2023 worden aangelegd (en deels al in gebruik zijn) voor de afspraken uit
het Energieakkoord (2013). Het net op zee voor de overige windparken
wordt, overeenkomstig de afspraak in het Klimaatakkoord, bekostigd uit
de nettarieven18.
De komende tijd werk ik in overleg met de ACM uit op welke wijze de
kostenverdeling van het net op zee via de nettarieven kan worden
vormgegeven, rekening houdend met de bevoegdheden van de ACM en
de Europese wet- en regelgeving op dit vlak, evenals met de effecten op
de verdeling van de lasten over de aangeslotenen.
Langere levensduur van het net op zee
Met het in werking treden van de gewijzigde Wet windenergie op zee op
29 oktober 2021 is de maximale vergunningsduur voor windparken op zee
aangepast van 30 jaar naar 40 jaar. Daarbij is het mogelijk voor vergunninghouders van windparken, waarvoor een vergunning met een looptijd
korter dan 40 jaar al is afgegeven, om verlenging van de vergunning aan
te vragen. De exploitatietermijn van een windpark op zee is in de praktijk
circa drie tot vijf jaar korter dan de maximale vergunningsduur, vanwege
de tijd die gemoeid is met de bouw van het windpark en de verwijdering
ervan tegen het einde van de vergunningsduur.
Een langere vergunningsduur voor windparken op zee betekent dat ook
de levensduur van het net op zee langer moet zijn. Daarbij moet onderscheid gemaakt worden tussen nog te vergunnen windparken onder de
gewijzigde Wet windenergie op zee en reeds onder deze wet vergunde
windparken:
• Voor de delen van het net op zee ten behoeve van nog te vergunnen
windparken onder de gewijzigde Wet windenergie op zee, om te
18

Kamerstuk 32 813, nr. 342, bijlage, p. 161.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

12

•

beginnen voor de toekomstige windparken in Hollandse Kust (west),
geldt dat deze in een vroegtijdig stadium (ontwerpfase) geschikt te
maken zijn voor een langere levensduur. Het ontwikkelkader vereist
voor deze delen van het net op zee een levensduur van ten minste 37
jaar (de vergunningsduur van 40 jaar minus minimaal drie voor bouw
en verwijdering van het windpark).
Voor de reeds vergunde windparken zijn de betreffende delen van het
net op zee al in gebruik of bevinden zich een in verre fase van
realisatie. Voor deze delen van het net op zee is het lastiger om een
langere levensduur te bewerkstelligen omdat aanpassingen in de
ontwerpfase immers niet meer mogelijk zijn. Een langere levensduur is
alleen te bereiken door de onderhouds- en vervangingsstrategie aan te
passen.
Voor het toekennen van een verlenging van reeds lopende windparkvergunningen zullen volgens de Wet windenergie op zee vastgestelde
criteria worden meegewogen, waaronder het belang van een
doelmatige aansluiting van een windpark op een aansluitpunt. Voor de
windparken in de windenergiegebieden Borssele, Hollandse Kust (zuid)
en Hollandse Kust (noord) bepaalt het ontwikkelkader dat TenneT
zoveel mogelijk op een efficiënte manier rekening houdt met een
mogelijke levensduurverlenging. De precieze omvang daarvan zal
nader worden bepaald zodra een aanvraag voor verlenging van de
vergunning voor de betreffende delen van het net op zee is ingediend.

Vanwege de langere levensduur van het net op zee heeft de ACM de
afschrijvingstermijn van de delen van het net op zee vanaf Hollandse Kust
(west) in het Methodebesluit 2022–202619 verlengd van 20 naar 30 jaar. Dit
betekent ook dat de kosten van het net op zee over een langere termijn
worden afgeschreven, waardoor deze kosten per getransporteerde
eenheid elektriciteit afnemen.
TenneT gaat eerder contracten gunnen
Om de aanleg van het net op zee voor de eerdergenoemde circa 21 GW
rond 2030 tijdig te realiseren vraag ik TenneT via het ontwikkelkader om
contracten voor de fabricage van de benodigde platforms, kabels en
apparatuur te gunnen – en daarmee verplichtingen aan te gaan – vóórdat
voor de betreffende delen van het net op zee (de delen 1 en 2 van de
aanvullende routekaart) definitieve vergunningen zijn verkregen. Dit
besluit is overeenkomstig de daarover opgenomen afspraken in het
Klimaatakkoord over hogere ambities voor 203020 en is afgestemd met de
aandeelhouder van TenneT (de Minister van Financiën).
Het vroegtijdig kunnen gunnen van contracten heeft ook het voordeel dat
TenneT beter in staat is het hoofd te bieden aan de grote drukte in de
toeleverketen van platforms en kabels die zich begint te manifesteren. Net
als Nederland verhogen namelijk ook andere Noordzeelanden hun
ambities voor windenergie op zee, waardoor er richting 2030 grote krapte
in de productie- en uitvoeringsketens ontstaat. Door de fabricage van
platforms en kabels voor meerdere delen van het net op zee te bundelen
kan TenneT deze in één keer voor meerdere projecten tegelijk inkopen.
Daarmee is meer zekerheid in de planning te behalen en vormt TenneT
tevens een interessante, want grote, klant voor de toeleveranciers,
waarvan uiteindelijk Nederland profiteert. Door de gebundelde realisatie

19

Methodebesluit Netbeheerder van het Net op Zee 2022–2026; Besluit van de Autoriteit
Consument en Markt als bedoeld in artikel 42b, eerste lid, van de Elektriciteitswet 1998.
16 september 2021.
20
Kamerstuk 32 813, nr. 342, bijlage, p. 181–182.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

13

en inkoop ontstaan tevens synergie- en schaalvoordelen, wat essentieel is
om de versnelling van de uitrol van windenergie op zee mogelijk te
maken.
Aan het besluit om TenneT te vragen eerder contracten te gunnen zijn
echter ook risico’s verbonden, waarvan ik uw Kamer bewust wil maken.
Ook de ACM wil u daar op wijzen, vanuit hun verantwoordelijkheid voor
toezicht op een efficiënte realisering van het net op zee, en het
beschermen van consumenten en bedrijven tegen onnodig hoge
nettarieven. Zie hiervoor de brief van de ACM die als aparte bijlage bij
deze brief is gevoegd.
De situatie kan zich voordoen dat uiteindelijk blijkt dat een bepaalde
verbinding van het net op zee vertraging oploopt in de procedure
vanwege bijvoorbeeld de vergunningen. De gevolgen en daaruit
voortvloeiende meerkosten die dan kunnen ontstaan zijn afhankelijk van
de fase waarin het betreffende project zich bevindt.
Op verzoek van de Minister van Financiën en mijzelf heeft TenneT
hiervoor een risicoanalyse opgesteld, waarin de kansen en gevolgen van
verschillende scenario’s in kaart zijn gebracht, inclusief de uitzonderlijke
situatie dat TenneT een contract voortijdig moet beëindigen bij meer dan
twee jaar vertraging in de vergunningverlening, of niet vergunbaarheid.
De risicoanalyse is een aparte bijlage bij deze brief.
Op grond van deze risicoanalyse, en in ogenschouw nemend de in de
inleiding van deze brief geschetste noodzaak tot verhogen van het
uitroltempo, de eerder genoemde afspraak in het Klimaatakkoord en de
inkoop- en synergievoordelen, acht het kabinet het verantwoord dat
TenneT eerder verplichtingen aangaat.
Tot slot merk ik -mede op advies van de ACM- op dat er, naast de risico’s
van het vroegtijdig gunnen van contracten door TenneT ook risico’s
verbonden zijn aan het versnellen van de uitrol van windenergie op zee,
door een mogelijke (tijdelijke) mismatch tussen het aanbod van
windenergie van zee en de (industriële) energievraag en aan het gebruik
van de bouwvrijstelling voor de tijdelijke uitstoot van stikstof. Ik heb dit
eerder in deze brief beschreven.
Doorkijk naar verdere uitvoering: vaart maken
Op basis van de aanvulling op de routekaart en het geactualiseerde
ontwikkelkader is de realisatie van de extra bijdrage van windenergie op
zee aan de klimaatdoelstellingen van dit kabinet voortvarend gestart. Ik
heb daarbij in deze brief geschetst hoe het kabinet ervoor wil zorgen dat
het vergunnen en realiseren van de netaansluitingen wordt versneld,
omdat dit de meeste tijd vergt. Het is zaak in de verdere uitvoering
dezelfde voortvarendheid te behouden. Tegelijkertijd moet dit alles
zorgvuldig verlopen en zullen stakeholders en omgeving bij deze
procedures nauw betrokken en geconsulteerd worden. Ik schets hieronder
de voornaamste vervolgstappen.
Starten van voorbereidende locatie-onderzoeken
Op mijn verzoek is RVO reeds gestart om voorbereidende (locatie)studies
en -onderzoeken te laten uitvoeren naar de fysieke omstandigheden in de
windenergiegebieden. De informatie uit deze onderzoeken is van belang
voor de milieueffectrapportages voor de kavelbesluiten en voor de
biedingen die ontwikkelaars van windparken doen op de tenders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

14

Opstellen van kavelbesluiten en nadere toets aan ecologische kaders
Met een kavelbesluit onder de Wet windenergie op zee leg ik de exacte
contouren van een kavel binnen een windenergiegebied vast en stel ik
regels en voorwaarden aan het bouwen en bedrijven van een windpark
binnen dat kavel. Een kavelbesluit wordt zorgvuldig afgestemd met
andere gebruikers van de Noordzee, onder andere door middel van het ter
inzage leggen van het conceptbesluit. Tegen een definitief kavelbesluit is
ook beroep mogelijk. Voor een kavelbesluit is een milieueffectrapportage
verplicht, die getoetst wordt door de onafhankelijke commissie voor de
milieueffectrapportage. De opzet en reikwijdte van de milieueffectrapportage wordt tevoren kenbaar gemaakt met een conceptnotitie reikwijdte
en detailniveau. Ook deze notitie wordt ter inzage gelegd.
In de milieueffectrapportage wordt nogmaals, in meer detail op inrichtingsniveau, gekeken of het windpark past binnen de grenzen van de
ecologische draagkracht. De eerste toets, op planniveau, heeft plaatsgevonden bij het opstellen van het Programma Noordzee 2022–2027, waarin
het kabinet de windenergiegebieden heeft aangewezen. Juist door de
uitrol van windenergie op zee komt er veel ecologische kennis
beschikbaar om modelstudies naar vogelslachtoffers te valideren en
verbeteren, bijvoorbeeld door met camerabeelden en sensordata in de
windparken te meten hoeveel jan-van-genten er daadwerkelijk in een
windpark vliegen.
Daarnaast vindt onderzoek plaats naar mogelijke mitigerende maatregelen, zoals het verhogen van de minimale afstand van de rotor (de
wieken) van de windturbine tot het zeeoppervlak en het zwart kleuren van
een van de wieken. In het geval van de jan-van-gent wordt tevens
onderzoek in internationaal verband uitgezet, omdat de vogel niet in
Nederland broedt.
Aan de hand van onder andere deze nieuwe onderzoeken zal het KEC
worden geactualiseerd en vervolgens worden ingezet om bij elk kavelbesluit te toetsen of het nieuwe windpark binnen de ecologische draagkracht
valt. Daarmee wordt geborgd dat steeds de meest recente ecologische
kennis wordt gebruikt. Vanuit het besef dat er mogelijk ecologische
knelpunten zijn wordt tegelijkertijd, zoals eerder in deze brief beschreven,
ingezet op urgente actie om de situatie voor de jan-van-genten en
zilvermeeuwen te versterken.
Op grond van de huidige inzichten, en op basis van voortschrijdend
inzicht dat voortkomt uit onder andere het Wozep, zal ik in of vóór het
nemen van de kavelbesluiten in het kader van deze routekaart voor de
volgende kritische soorten een aantal zaken regelen:
• Zeezoogdieren, en met name bruinvissen, hebben last van luid
impulsief onderwatergeluid tijdens de bouw van windparken. Voor de
nieuwe windparken pas ik in het kavelbesluit de geluidsnorm aan op
basis van het dan geldende KEC.
• Om aanvaringsslachtoffers (vogels en vleermuizen) te voorkomen,
neem ik een stilstandregeling in kavelbesluiten op.
• Voor de vogelsoorten zilvermeeuw en jan-van-gent geldt, zoals eerder
in deze brief gemeld, dat de ALI-werknormen volgens het huidige KEC
overschreden wordt. Voor deze soorten vindt specifiek aanvullend
onderzoek plaats en tref ik, indien nodig, aanvullende mitigerende
maatregelen.
Kavelbesluiten kunnen pas genomen worden wanneer het voorgenomen
windpark in cumulatie met bestaande windparken binnen de kaders van
de Wet natuurbescherming blijft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

15

Omgang met sleepnetvisserij en nieuwe vormen van voedselwinning uit
zee
Voor de transitie naar een duurzame voedselvoorziening op de Noordzee
waarin minder vrije ruimte zal zijn om te vissen met sleepnetten is een
investeringspakket overeengekomen voor innovaties, ontwikkeling van
nieuwe technieken voor bodemberoerende visserij en voor medegebruik
in windparken, als onderdeel van de eerder genoemde 1,69 miljard euro
uit het Klimaatfonds. Ook kunnen de middelen waar nodig en voor zover
mogelijk binnen de Europese staatsteunkaders benut worden voor
ondersteuning bij aanpassingen in de keten en gemeenschappen, die
noodzakelijk kunnen zijn voor de instandhouding van een robuuste
visserijinfrastructuur bij een kleiner wordende en veranderende sector.
Daarnaast ook voor het ontwikkelen van nieuwe vormen van maritiem
ondernemerschap zoals passieve visserij en aquacultuur, o.a. binnen de
windparken en gedurende alle fasen van de uitrol van windenergie op zee.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit werkt dit verder
uit, in samenwerking met de diverse departementen en relevante
stakeholders.
Vastleggen van scheepvaartroutes door windenergiegebied Nederwiek
In het Programma Noordzee 2022–2027 is in het windenergiegebied
Nederwiek, tussen de delen Nederwiek (zuid) en Nederwiek (noord),
ruimte gereserveerd voor een clearway (scheepvaartroute) IJmuidenNewcastle. Deze sluit aan op de al ingeplande clearway door het
naastliggende windenergiegebied IJmuiden Ver. Daarmee wordt de
bereikbaarheid (onder andere via de ferry IJmuiden-Newcastle) van het
Verenigd Koninkrijk vanuit het Noordzeekanaalgebied geborgd en wordt
voorzien in een aansluiting op de toekomstige Northern Searoute
(scheepvaartroute via het Noordpoolgebied). Het proces is in gang gezet
om de exacte locatie van de clearway door windenergiegebied Nederwiek
formeel vast te leggen in de Omgevingsregeling. Daarnaast wordt ook de
scheepvaartveiligheid voor een in de clearway gelegen gasplatform
geregeld.
Meervoudig ruimtegebruik en doorvaart
Het vertrekpunt is om, overeenkomstig de uitgangspunten van de
Nationale Omgevingsvisie, de ruimte binnen windenergiegebieden en
windparken op zee zoveel mogelijk meervoudig te gebruiken. Het gaat
hierbij specifiek om doorvaartmogelijkheden door windenergiegebieden
in passages voor recreatievaart en visserij en het toestaan binnen de
windparken van vormen van passieve visserij en aquacultuur, natuurontwikkeling en duurzame energieopwekking anders dan met windturbines.
Het Rijk geeft daar, onder de verantwoordelijkheid van de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat, richting aan door middel van gebiedsverkenningen (bij de voorbereiding van kavelbesluiten) en meer gedetailleerd bij
gebiedspaspoorten bij ingebruikname van de windparken.
Volgens de huidige praktijk brengt een gebiedsverkenning de bestaande
kennis over natuurlijke kenmerken, huidig gebruik en potentieel
toekomstig gebruik van het windenergiegebied in kaart. Na de tender voor
de kavels maken de vergunninghouders van de betreffende windparken
een inrichtingsplan. Op basis van de gebiedsverkenning en het inrichtingsplan stelt het Rijk, onder de verantwoordelijkheid van de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat, een gebiedspaspoort op. Het gebiedspaspoort geeft verdere vorm aan de (prioriteiten voor) inrichting van het
medegebruik binnen het windpark. Vervolgens kan, na het aanvragen en
ontvangen van de benodigde vergunningen, de medegebruiker gebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

16

maken van de beschikbaar gestelde ruimte binnen de windparken. Voor
doorvaart geldt dat in beginsel in elk windenergiegebied een of meer
passages worden aangewezen die het mogelijk maken een het gebied op
een logische manier en onder voorwaarden te passeren. In de gebiedspaspoorten worden die passages aangegeven.
Gezamenlijke ontwikkeling van waterstofproductie en windenergie op zee
Om de windenergie van zee in te passen in het energiesysteem kan de
productie van waterstof een belangrijke rol spelen. Daarnaast voorziet de
productie van waterstof ook in de behoefte aan niet-elektrische energie in
de vorm van «groene moleculen», immers slechts ongeveer 20 procent
van ons huidige energieverbruik bestaat uit elektriciteit.
In de periode tot circa 2030 zal productie van waterstof met behulp van
elektrolyse vooral op land plaatsvinden. Na 2030 zal grootschalige
productie ook op zee kunnen plaatsvinden. Tot 2030 voorzie ik waterstofproductie op land een impuls te geven en onderzoek daarvoor de
mogelijke koppeling met windenergie op zee, bijvoorbeeld in de vorm van
combi-tenders. Ik kom op korte termijn met een brief waarin ik de
resultaten van dit onderzoek met uw Kamer deel. Deze brief zal ook
ingaan op de verdere doorgroei van windenergie op zee in de periode
tussen 2030 en 2050 en de ontwikkeling van waterstofproductie op zee.
Tenders: het vergunnen van windenergiegebieden
Om het verhoogde doel voor extra windenergie op zee op tijd te halen,
moet de komende vier jaar circa 15 GW aan kavels voor windparken op
zee worden vergund. De huidige vormgeving van de tenders, waarbij tot
nu toe per jaar gemiddeld circa 1 GW werd vergund, kan niet voldoen aan
deze opgave. Het is nodig om de vormgeving van de tenders te vereenvoudigen om deze snelheid op verantwoorde wijze te behalen. Op mijn
verzoek heeft RVO in maart dit jaar een bedrijfsvertrouwelijke marktconsultatie georganiseerd met ontwikkelaars van windenergie op zee over dit
onderwerp. Op basis van deze input en afstemming met RVO, Rijkswaterstaat, andere departementen en TenneT wil ik in ieder geval de volgende
uitgangspunten hanteren bij de vergunningverlening voor windenergie op
zee. In samenwerking met bovengenoemde partijen, zal ik deze punten
verder aanscherpen richting de eerstvolgende tenderronde van kavels I tot
en met IV van windenergiegebied IJmuiden Ver. Ik zal u na de zomer in
een brief hier meer duidelijkheid over geven. De uitgangspunten zijn als
volgt:
• Om de uitrol van de windparken op zee van de aanvullende routekaart
te versnellen en schaalvoordelen verder mogelijk te maken, worden
komende jaren grotere tenderrondes georganiseerd (circa 4 GW per
tenderronde). Hierbij blijf ik oog houden voor het nut van de leercurve,
die we elke ronde samen met de windenergiesector en belanghebbenden doorlopen, waardoor opgedane inzichten van vorige tenders en
andere landen in de volgende tenders kunnen worden meegenomen.
• De te vergunnen kavels worden groter: minimaal 1 GW, maar
maximaal 2 GW. Dit is in lijn met een advies21 dat ik daarover heb
ingewonnen om zo zekerheid van de uitrol te borgen en toch voldoende schaalgrootte te bieden. Uit de bedrijfsvertrouwelijke
marktconsultatie met windparkontwikkelaars over de tendersystematiek in maart dit jaar blijkt ook een voorkeur voor deze kavelgrootte.
• De te vergunnen kavels kunnen gebundeld of gelijktijdig worden
vergund. Dit betekent dat er dus meerdere kavels per tenderronde
worden aangeboden.
21

Policy options offshore wind 2040, Guidehouse, March 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

17

•

•

•

•

Buiten kijf staat dat windparken op zee moeten blijven voldoen aan
inhoudelijke kwaliteitseisen zoals vastgelegd in kavelbesluiten. Na
marktonderzoek en overleg met de Minister van Financiën, bepaal ik
met welke procedure de kavels worden vergund. De Wet windenergie
op zee kent vier procedures, die kunnen worden toegepast om de
vergunning van een windpark op zee te verlenen22. De windparken op
zee uit deze aanvullende routekaart zullen worden vergund met de
procedure van een vergelijkende toets met financieel bod of met de
procedure van een veiling, afhankelijk van het marktonderzoek23. Voor
de verdere uitwerking hiervan ben ik onder andere in gesprek met de
Minister van Financiën, Minister voor Natuur en Stikstof en Minister
van Infrastructuur en Waterstaat over welke criteria onderdeel zullen
zijn van de kavelbesluiten en tenders. Voorbeelden zijn criteria op het
gebied van: natuur, systeemintegratie, circulariteit, Internationaal
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO), scheepvaart en
medegebruik. Over de procedurekeuze en verdere vormgeving van de
eerstvolgende tenderronde van kavels I tot en met IV van windenergiegebied IJmuiden Ver zal ik na de zomer in een brief duidelijkheid
geven.
Onderstaand vindt u in tabel 2 een schema met de verwachte tenders
van de kavels. Ik zal dit samen met de relevante partijen in de loop van
tijd nader specificeren.
De overheid zal voor de extra tenders voor windparken die rond 2030
worden opgeleverd de voorbereidende onderzoeken doen voor de
locaties en zorgen dat de infrastructuur tijdig beschikbaar is met
behulp van VAWOZ en PAWOZ-Eemshaven. Deze huidige aanpak is
succesvol gebleken en wil ik dus voortzetten.
Alle partijen die wel én niet hebben meegedaan aan vorige tenders en
deze wel of niet hebben gewonnen, zijn en blijven uitgenodigd om te
participeren aan volgende tenders. Ik wil alle partijen een kans geven
om mee te doen en de leercurve tussen tenders ten volste benutten.

Tabel 2 Schema routekaart windenergie op zee
Omvang
(GW)

Windenergiegebied, kavel(s)

Tender kavels

(Verwachte)
ingebruikname
windpark

0,75

Borssele, kavels I en II

Gerealiseerd in 2016

2020

0,75

Borssele, kavels III, IV en V

Gerealiseerd in 2016

2020

0,76

Hollandse Kust (zuid), kavels I en II

Gerealiseerd in 2017

(2022–2023)

0,76

Hollandse Kust (zuid), kavels III en IV

Gerealiseerd in 2019

(2022–2023)

0,76

Hollandse Kust (noord), kavel V

Gerealiseerd in 2020

(2023)

Status

22

Artikel 14a Wet windenergie op zee stelt dat de verlening van een vergunning geschiedt met
de toepassing van de procedure met subsidieverlening, procedure van een vergelijkende
toets, procedure van een vergelijkende toets met financieel bod, of procedure van een veiling.
23
Rangschikking op basis van in ieder geval drie wettelijke criteria: 1) zekerheid van realisatie
van het windpark, 2) bijdrage van het windpark aan de energievoorziening, 3) hoogte van het
financieel bod. Daarbij is het mogelijk om bij ministeriële regeling nadere regels aan deze
criteria te stellen of aanvullende criteria vast te stellen die bij de rangschikking worden
betrokken. Bij een veiling wordt de vergunning verleend aan de aanvrager met het hoogste
bod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

18

Omvang
(GW)

Windenergiegebied, kavel(s)

Tender kavels

(Verwachte)
ingebruikname
windpark

ca. 0,7

Hollandse Kust (west), kavel VI

Gerealiseerd in 2022

(2025–2026)

ca. 0,7

Hollandse Kust (west), kavel VII

ca. 1,0

IJmuiden Ver, kavel III

ca. 1,0

IJmuiden Ver, kavel IV

(2028)

ca. 1,0

IJmuiden Ver, kavel I

(2029)

ca. 1,0

IJmuiden Ver, kavel II

(2029)

ca. 1,0

IJmuiden Ver (noord), kavel V

ca. 1,0

IJmuiden Ver (noord), kavel VI

(2029)

ca. 2,0

Nederwiek (zuid), kavel I

(2030)

ca. 2,0

Nederwiek (noord), kavel II

ca. 2,0

Nederwiek (noord), kavel III

ca. 0,7

Hollandse Kust (west), kavel VIII

2026/20272

N.t.b.2

ca. 0,7

Ten noorden van de Waddeneilanden, kavel I

2026/20271

(2031)

ca. 2,0

Doordewind, kavel I

20271

(2031)

ca. 2,0

Doordewind, kavel II

20271

(2031)

Gerealiseerd:

In aanbouw:

Status

(2025–2026)

Vierde kwartaal 2023

Tweede kwartaal 2025

20261

(2028)

(2029)

(2030)

(2031)

Gepland:

1
De tenderdata voor deze windenergiegebieden zijn indicatief. Naar verwachting zal in 2024 over de planning een definitief besluit worden
genomen, op basis van de resultaten van het onderzoeksprogramma Programma Aansluiting Wind op Zee – Eemshaven (PAWOZ – Eemshaven)
voor Ten noorden van de Waddeneilanden en Doordewind, en het onderzoek naar aanlanding voor kavel III van Nederwiek.
2
De tenderdatum voor dit windenergiegebied is indicatief. In afwachting van duidelijkheid over de in ontwikkeling zijnde plannen van Tata Steel
voor verduurzaming van de energievoorziening en het productieproces zal hierover nadere besluitvorming plaatsvinden. De besluitvorming over de
aanlanding van het betreffende deel van het net op zee zal hiermee samenhangen.

•

De kosten van de milieueffectrapportages en locatiestudies zullen ten
laste komen van de degene aan wie de vergunning wordt verleend.
Deze voorbereidingen worden gedaan om details over het windenergiegebied in kaart te brengen voor het kavelbesluit en om risico’s te
mitigeren. Deze bedragen dienen ter vergoeding van de voorbereidingskosten die het Rijk heeft gemaakt en worden vastgesteld bij
ministeriële regeling. Door deze kosten in rekening te brengen wordt
voldaan aan EU-staatssteunregels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

19

•

•

Daarnaast zullen structurele kosten, te weten circa € 100 miljoen per
jaar met name na 2031, voor de inpassing van windenergie op zee
(vooral voor scheepvaartveiligheid rondom windparken) worden
doorbelast aan de windparkexploitanten. De precieze vorm van
doorbelasten werk ik in de hierboven genoemde Kamerbrief over de
verdere vormgeving van de tenderprocedure uit.
Tot slot, windenergie is nodig in de vorm van elektriciteit, maar ook in
de vorm van «groene moleculen» (zoals groene waterstof). Daarom is
coördinatie tussen windenergie op zee en waterstof in tijd en locatie
nodig ter voorkoming van netcongestie. Het is bijvoorbeeld van belang
om bij de elektrische aanlanding voldoende mogelijkheden voor
flexibele vraag beschikbaar te hebben. Verschillende opties zijn
hiervoor mogelijk, maar elektrolysers lijken daarvoor de meest voor de
hand liggende. In het begin ligt de focus op onshore, maar ik bekijk
ook stappen richting de ontwikkeling van waterstof offshore. De
aanvullende routekaart ligt vast, dus bij het opzetten van de Routekaart
Waterstof, onder het Nationaal Waterstof Programma, moet hier
rekening mee worden gehouden. Momenteel wordt uitgewerkt hoe
deze coördinatie eruit komt te zien. Of het daadwerkelijk koppelen van
windenergie op zee en elektrolyser-projecten in tenders – bovenop
deze coördinatie nog nodig is – wordt uitgezocht. Ik kom daarop vlak
na de zomer terug in een brief over de uitrol van windenergie op zee
na 2030 richting 2050.

Buitenlandse leveranciers
Het net op zee en de daarop aangesloten windparken op zee betreffen
vitale energie-infrastructuur. Toeleverende partijen voor zowel het net op
zee als voor de windparken, dienen daarom te passen binnen de
voorwaarden en doelen die zijn gesteld in de Nationale Veiligheidsstrategie 2019 en de actualisering daarvan, zoals de midterm review 2021.
Deze bepaling wordt opgenomen in zowel het ontwikkelkader
windenergie op zee als in de toekomstige tenderregelingen voor de
windparken.
De Minister voor Klimaat en Energie zal bepaalde onderdelen van het net
op zee (de 2 GW gelijkstroomverbindingen) benoemen als vitaal of
essentiële dienst in het kader van de bescherming van vitale processen
voor de nationale veiligheid. TenneT geeft opvolging aan alle resulterende
eisen bij het contracteren van toeleveranciers.
Burgerparticipatie
Naar aanleiding van motie van de leden Agnes Mulder en Moorlag24 heb
ik onderzocht hoe burgerparticipatie kan worden vormgegeven bij de
realisatie van windparken op zee en wat de behoefte is aan burgerparticipatie ten aanzien van het draagvlak voor de energietransitie. Ik maak
daarbij onderscheid tussen financiële participatie (deelname) en participatie in het besluitvormingstraject.
Uit cijfers van het CBS blijkt dat het draagvlak voor windenergie op zee
relatief hoog is. 72,5 procent van de Nederlandse bevolking is voorstander
van meer windenergie en 66,1 procent voor windturbines op zee25.
Wat betreft deelname in windparken blijkt dat, gegeven de huidige
tendersystematiek, financiële participatie van burgers in theorie kan
24
25

Kamerstuk 35 092, nr. 17.
https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2021/klimaatverandering-en-energietransitieopvattingen-en-gedrag-van-nederlanders-in-2020/3-opvattingen-over-energietransitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

20

worden opgenomen in een tender bij een vergelijkende toets. Hierbij kan
echter de opname van participatie als tendercriterium concurreren met
andere belangrijke maatschappelijke thema’s als ecologie en systeemintegratie, de onderscheidende criteria van de afgelopen tenders voor
Hollandse Kust (west). Het opnemen van een criterium moet dus altijd
integraal worden afgewogen. Hierbij bekijk ik ook of er alternatieve
manieren zijn om het beoogde doel te bereiken.
Wat betreft burgerparticipatie in het besluitvormingstraject van de
windparken die nu in aanbouw zijn is uitgebreid samengewerkt met
(vertegenwoordigers van) kustgemeenten. In overleg met hen zijn,
omwille van het beperken van zichthinder, aanpassingen gedaan in de
kleurstelling van de windturbines en hun verlichting. De windparken waar
de aanvullende routekaart op betrekking heeft zullen zodanig ver op zee
worden gebouwd, dat ze niet meer zichtbaar zijn vanaf de kust. Daarom
zet ik primair in op afstemming met belanghebbende organisaties die op
zee actief zijn, bijvoorbeeld middels participatietrajecten zoals bij het
Programma Noordzee 2022–2027 is georganiseerd, en het Noordzeeoverleg.
Omwonenden van aanlandlocaties van de kabels van het net op zee
worden, net als bij eerdere verbindingen, uitgebreid betrokken bij het
besluitvormingstraject. Waar mogelijk worden hun wensen en ideeën,
bijvoorbeeld die ten aanzien van het kabeltracé op land, meegenomen in
de uiteindelijke projecten.
Een recent voorbeeld daarvan is het – op voordracht van lokale
omwonenden en ondernemers en in afstemming met Rijkswaterstaat –
benutten van een plaatselijke zandophoping op het strand voor de
noodzakelijke suppletie ten behoeve van de boringen van de mantelbuizen voor de kabels van het net op zee van windenergiegebieden
Hollandse Kust (noord en west). Hierdoor konden 2.500 vrachtautoritten
door Wijk aan Zee vermeden worden.
Verder bekijkt het kabinet hoe burgers kunnen worden betrokken bij het
klimaatbeleid, en hoe windenergie op zee meegenomen kan worden bij
participatietrajecten. Een van de mogelijke vormen van participatie
waarnaar gekeken wordt, is de toepassing van burgerfora. Nog voor het
zomerreces komt het kabinet met een brief waarin de overwegingen ten
aanzien van burgerfora worden geschetst. Daarbij zal ook worden
ingegaan op de samenwerking tussen parlement en kabinet bij de
uitwerking van plannen voor burgerfora rond het klimaat- en energiebeleid. Het kabinet bekijkt of en zo ja, hoe windenergie op zee bij deze
burgerfora betrokken kan worden.
Alles overwegende is mijn voornemen om door te blijven gaan met het
betrekken van omwonenden bij aanlandingen en het benutten van de
bestaande participatietrajecten. Voorlopig zal ik financiële burgerparticipatie niet als verplicht tendercriterium opnemen in aankomende tenders
voor windparken op zee, maar betrekken bij de nadere vormgeving van
toekomstige tenders en dan afwegen tegen andere mogelijke
tendercriteria.
Binnenkort te verwachten brieven over windenergie op zee
Met de aanvulling op de routekaart en het geactualiseerde ontwikkelkader
is een belangrijke stap gezet in de uitrol van windenergie op zee, maar
daarmee zijn we er nog niet. De komende tijd kunt u van mij over
windenergie op zee nog brieven verwachten over de volgende zaken:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

21

•
•

•

Een visie op de uitrol van windenergie op zee na 2030 richting 2050.
Deze brief hoop ik vlak na het zomerreces aan uw Kamer te sturen.
De belangstelling voor de tender voor kavels VI en VII in windenergiegebied Hollandse Kust (west). Deze brief verwacht ik u na de zomer toe
te sturen.
De nadere uitwerking van de eerstvolgende tenderronde van kavels I
tot en met IV van windenergiegebied IJmuiden Ver. Deze brief
verwacht ik u ook na de zomer te kunnen aanbieden.

De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

22

BIJLAGE 1

(NIEUW) AANGEWEZEN WINDENERGIEGEBIEDEN OP ZEE
Figuur 2 Aangewezen windenergiegebieden op zee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

23

BIJLAGE 2

INVESTERINGSPAKKET INPASSING 21 GW
Investeringen voor 21 GW (oorspronkelijke
routekaart 2030 + 10,7 GW extra in 2030)

2023 t/m
2025

2023 t/m
2030

jaarlijks
structureel na
2030

1. Inpassing op zee, waarvan
Waarvan incidenteel
Waarborgen veiligheid zeescheepvaart
(IenW, Rijkswaterstaat, Kustwacht)
Transitie naar een duurzame voedselvoorziening: verduurzamen en aanpassen van
de visserijsector (LNV)
• Voorbereiding van windparken op zee:
locatieonderzoeken (RVO
• Toezicht en handhaving (waaronder
Staatstoezicht op de Mijnen, Team
Maritieme Politie, Rijkswaterstaat en
Douane)
• Beheer en beleid (EZK, IenW, Rijkswaterstaat)
2. Inpassing op land, waarvan
Waarvan incidenteel
Reservering voor gebiedsinvesteringen in
de omgeving van de aanlandlocaties van
de netaansluitingen
3. Versterking Noordzee-ecosysteem,
waarvan
Waarvan incidenteel
Natuur-inclusieve toepassingen, compenserende herstelmaatregelen en compensatie natuur in Natura 2000-gebieden (LNV)
Onderzoek en monitoring: waaronder
Wozep-programma (EZK – Rijkswaterstaat)
Maatregelen natuurversterking en
soortenbescherming (incl. onderzoek)
(LNV)
Totaal generaal
Aandeel incidenteel
Aandeel structureel

388
351

1.215
1.007

95
–

98

697

80

75

199

–

215
165
165

319
530
530

15
–
–

165

530

–

54
44

185
149

5
–

26

134

4

20

33

–

8
607
560
47

18
1.930
1.686
244

1
100
0
100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

24

BIJLAGE 3

Windenergiegebied

IJmuiden Ver, kavels V en VI
Nederwiek (zuid), kavel I
Nederwiek (noord), kavel II
Doordewind, kavels I en II

Hollandse Kust (west), kavel VIII
Nederwiek (noord), kavel III
Lagelander

SAMENVATTING WINDENERGIEGEBIEDEN EN UIT TE VOEREN
ONDERZOEKEN
Aanlandlocatie

Aantal GW

Operationeel in

Aanvullende routekaart, deel 1 (totaal 6 GW):
Maasvlakte
2
2029
Borsele
2
2030
Maasvlakte
2
2030
Aanvullende routekaart, deel 2 (totaal 4,7 GW), te kiezen uit:
Eemshaven
4
2031

Noordzeekanaal0,7
Nader te bepalen
gebied
Geertruidenberg
2
2031
Geen onderdeel van de routekaart, eventueel te ontwikkelen na 2031:
Nader te bepalen
Nader te bepalen
Nader te bepalen

Onderzoeken

Ecologische toets
Ecologische toets
Ecologische toets
– Programma Aansluiting Wind
Op Zee (PAWOZ- Eemshaven),
in samenhang met Ten noorden
van de Waddeneilanden
– Ecosysteemstudie
– Ecologische toets
– Ecologische toets Ontwikkelingen Tata Steel
– Doorrekening a.d.h.v. KEC
– Onderzoek potentie multienergiegebied: offshore
waterstofproductie en -opslag,
CO2-opslag, toekomst gasproductie, elektrificatie platforms
– Ecologische toets

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 561, nr. 53

25