21
Begroting Koninkrijksrelaties 2020
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H) voor het
jaar 2020 ( 35300-IV ).
De voorzitter:
Aan de orde is de begroting Koninkrijksrelaties, Kamerstuk
35300-IV. Ik heet de staatssecretaris van harte welkom.
Vandaag is de eerste termijn van de zijde van de Kamer
aan de orde.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef de heer De Graaf namens de PVV als eerste spreker
het woord.

De heer De Graaf (PVV):
Hartelijk dank, voorzitter. Vorig jaar noemde ik de drie
andere landen in ons Koninkrijk en de bijzondere gemeenten
het favoriete probleem van deze regering. En dat geldt
natuurlijk niet alleen voor de regering; het geldt ook voor
de meeste partijen hier in de Tweede Kamer. Decennia van
geld pompen en problemen oplossen, en willen oplossen,
hebben geleid tot het juist in stand houden van veel problemen, zoals corruptie, het niet nakomen van afspraken,
financieel wanbeheer, drugsgerelateerde ellende en
onveiligheid. En dan hebben we het nog niet over de
migratieproblematiek, die via Venezuela eventueel nog
verder kan uitbarsten.
Voorzitter. Op dit moment beleeft Sint-Maarten een politieke
crisis waar ze hier op het Haagse stadhuis nog een puntje
aan kunnen zuigen. Aruba lijkt op dit moment niet in staat,
of weigert, om de financiële ellende aan te pakken die het
land in een ijzeren greep houdt. Nee, voor de premier op
Aruba is het belangrijker om een gekozen Statenlid van
welke kleur dan ook uit het parlement te verwijderen. Dat
wil de premier. Het is een staatsrechtelijk nieuwtje in het
Koninkrijk der Nederlanden. Op Curaçao is het business as
usual, inclusief kapotte, niet werkende of gewoon niet te
gebruiken drugsscanner, met alle risico's van dien. Ik hoor
graag de reactie van de staatssecretaris op een aantal van
deze bevindingen.
Voorzitter. Dan komen we bij de bijzondere gemeenten. Het
bestuur op Sint-Eustatius is ruim anderhalf jaar geleden
overgenomen door Nederland. Hoe ziet de staatssecretaris
de ontwikkelingen daar op dit moment? Er zijn verkiezingen
na twee jaar beloofd. Gaan die er komen? En komen de
problemen daarna misschien net zo hard weer terug? Of
niet? Ik hoor graag ook de visie van de staatssecretaris op
de toekomst.
Dan Bonaire. Het bestuursakkoord is in werking. Graag hoor
ik de visie van de staatssecretaris op de komende tijd. Uit
welke afspraken met de eilandsraad put de staatssecretaris
zijn vertrouwen? Hoe hard zijn volgens de eilandsraad de

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

afspraken die gemaakt zijn? Blijken die straks alleen maar
sanitaire waarde te hebben, of komt er ook echt iets van
terecht volgens de staatssecretaris? En wanneer komt het
moment waarop we misschien wel ingrijpen op Bonaire,
net als op Statia is gebeurd? Heeft de staatssecretaris dat
duidelijk voor ogen?
Dan, voorzitter, nog even terug naar Sint-Maarten, het land
dat synoniem is voor chaos en corruptie. De staatssecretaris
heeft eerder toegezegd om met de Wereldbank te bespreken
hoe Nederlandse bedrijven voorrang kunnen krijgen bij de
aanbesteding van de wederopbouwgelden. Dat is Nederlands geld, en wij van de PVV vinden dat Nederland daar
wederkerig maximaal van moet profiteren. De staatssecretaris, zo lezen we in brieven, heeft in ieder geval een
inspanning geleverd. Er gaat heel veel voorlichting en dergelijke naar bedrijven, ook naar bedrijven die nog niet
helemaal goed weten hoe dat internationaal aanbesteden
gaat. Dat is goed, dat is fijn, maar wij willen meer. Wij willen
echt veel meer voorrang voor Nederlandse bedrijven. Wat
is nu de stand van zaken? Welk percentage van het aanbestede geld en van de aanbestede projecten is nu in Nederland aanbesteed? Welk percentage is in Nederland
terechtgekomen?
En dan kom ik even op één zin uit de brief van 8 oktober:
"Daarnaast is het belang van het stimuleren van de inzet
van bedrijven uit het Koninkrijk opgenomen in het strategisch kader dat door de Wereldbank en de stuurgroep van
het trustfonds als stuurmiddel wordt gehanteerd bij de
besteding van de wederopbouwmiddelen." Kan de staatssecretaris dat woordje "stuurmiddel" en ook de context
goed aan de Kamer uitleggen? Want ik kom er ook na een
paar keer herlezen niet helemaal uit. Op dit punt krijg ik
graag een actualisatie, want wij willen dat die aanbestedingen naar Nederland komen.
Voorzitter. De PVV is altijd helder en duidelijk geweest over
de voormalige Antillen. In het laatste debat over onze relaties binnen het Koninkrijk heb ik het wat romantischer verwoord. Het ging toen over de geschillenregeling. Ik vergeleek de mooie kanten van de andere drie landen met het
karakter van mijn dochters. Maar het belangrijkste van die
vergelijking zat toen in de staart. Kinderen groeien op en
gaan het huis uit. Zo horen ook Aruba, Curaçao en SintMaarten het huis van het Koninkrijk uit te gaan. En als ze
dat weigeren, moeten we zelf maar vertrekken uit het
Koninkrijk. We hebben genoeg aandacht, liefde en betrokkenheid geschonken, wat genoeg basis moet zijn om in de
toekomst vooral geen ruzie meer te maken.
Tot slot, voorzitter. Ik kijk uit naar het betoog van de volgende spreker, de heer Bosman van de VVD, die zo meteen
bijna op een staatsrechtelijk nette wijze de Antillen op
Marktplaats gaat zetten. Is dat zo, vraag ik hem. Ik zou bijna
roepen: eindelijk een medestander! Maar voor ons is het
belangrijk om heel goed te luisteren of de heer Bosman
boter bij de vis gaat leveren. In ieder geval klinkt het idee
om het Statuut op te heffen goed. Alleen is dan van onze
kant wel de vraag — ook aan de staatssecretaris, die ook
allerlei vragen van de heer Bosman gaat krijgen — wat de
reflectie van de heer Bosman is op wat er staatsrechtelijk
met de eilanden gaat gebeuren. Daar zijn wel heel erg
benieuwd naar.
Daar laat ik het graag even bij.

8 oktober 2019
TK 10

10-21-1

De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Graaf. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Bosman namens de VVD.

De heer Bosman (VVD):
Het is altijd goed om naar mij te luisteren, zou ik tegen de
heer De Graaf willen zeggen.
Voorzitter. Het is vandaag 8 oktober 2019. Over twee dagen
is het 10-10-2019, exact negen jaar na het tekenen van het
nieuwe Statuut en het ingaan van een nieuwe periode van
het Koninkrijk. Wat hebben die afgelopen negen jaar ons
en het Koninkrijk gebracht en, vooral, wat heeft het de
bevolking op de eilanden gebracht? Dat is wel een terugblik
waard, zou ik zeggen.
Over de ontwikkelingen op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius
wil ik aangeven dat dit kabinet serieus stappen zet ter verbetering van de positie van de inwoners van de eilanden.
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Tamara van Ark heeft concrete stappen gezet om te komen
tot een sociaal minimum. Dat is een belangrijk onderdeel
om te komen tot een betere inkomenspositie van de mensen
op de eilanden Bonaire, Saba en Sint-Eustatius. Een
belangrijk onderdeel van het sociaal minimum zijn de kosten
van het levensonderhoud. Het is namelijk heel makkelijk
om het inkomen te verhogen zonder dat je de kostenkant
goed bekijkt.
De Kamer heeft recentelijk een schriftelijk overleg gevoerd
met het gehele kabinet ten aanzien van de verschillende
ontwikkelingen op de eilanden Bonaire, Saba en Sint-Eustatius. De antwoorden zijn nog niet geheel bemoedigend
en de Kamer heeft vervolgvragen aangekondigd. De kostenkant van de problematiek moet namelijk zeker aangepakt
worden. Een eiland met 1.500 inwoners kan niet rendabel
investeren in een energievoorziening. Internet voor een
kleine gemeenschap is altijd duur. Verbindingen tussen de
eilanden met kleine volumes maakt vliegen kostbaar. Daar
gaan we dus zeker nog op doorvragen.
Het lokale bestuur op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius kan
en moet ook veel meer zelf doen. Ik haal mijn jarenlange
pleidooi voor landbouw maar weer eens aan. Ook voor het
zelf gaan importeren van voedsel, los van de vaste invoerlijnen en de vaste spelers op het terrein, heb ik vaker gepleit.
Beide gaan nu voorzichtig een begin krijgen. Over de landbouw op Bonaire blijf ik nog steeds de vraag houden waar
het miljoen per jaar heen is gegaan, want er is geen spa de
grond ingegaan voor dat miljoen per jaar. Dat kan niet waar
zijn, want landbouw zorgt voor gezond voedsel tegen lagere
prijzen. Gelijktijdig levert het werkgelegenheid op, die van
belang is om weer een inkomen te krijgen waarmee mensen
weer een bestaan op kunnen bouwen. Daarmee is de cirkel
bijna rond.

het verlagen van de kosten voor wonen, elektriciteit en
internet, om maar een paar vaste lasten te noemen.
Maar ook de infrastructuur, de wegen, is iets wat voortvarender kan en moet worden aangepakt. Dat ligt op het terrein van de collega van Infrastructuur en Waterstaat, begrijp
ik. Ik zal dit in de schriftelijke ronde dan ook zeker aan de
orde stellen bij haar. Ik denk dat we het nu toch moeten
melden, want het zijn zaken die binnen het Koninkrijk
afgesproken worden. Eigenlijk was het een nulmeting. Als
je kijkt naar 10-10-2010, is de nulmeting van waar infrastructuur aanwezig is en waar we uit gaan komen, nooit echt
goed gebeurd. We zijn daar nooit echt goed uitgekomen.
Het bestuur op Bonaire mag sowieso wel wat kritischer zijn,
zeg ik tegen de staatssecretaris. Ik heb begrepen dat het
openbaar lichaam nieuwe auto's heeft aangeschaft en dat
er ook een aantal in de dieselversie zijn gekocht. Zo veel
kilometers worden er toch niet gemaakt op het eiland, vraag
ik de staatssecretaris. Waarom is er niet gekozen voor
elektrisch vervoer? Het gaat om beperkte afstanden en er
is heel veel zon waardoor je kunt opladen met zonne-energie. Misschien heb ik het helemaal mis, maar dat hoor ik
dan graag van de staatssecretaris.
We moeten wel constateren dat de vrije uitkering van de
eilanden geen gelijke tred heeft gehouden met de uitgaven
en verantwoordelijkheden van de eilanden. De eilanden
knopen nu de eindjes aan elkaar met incidentele meevallers.
Dat kan nooit de bedoeling zijn geweest. Die tekortkoming
komt ook duidelijk naar voren in het advies van de Raad
van State. Hoe gaat de staatssecretaris dit ondervangen?
In de voorlichting van de Raad van State komt ook duidelijk
naar voren dat alle eilanden verschillend zijn. Dat zal u niet
verbazen, want ik heb dat vaker gezegd. BES bestaat niet.
Het zijn de eilanden Bonaire, Saba en Sint-Eustatius. Ik ben
blij dat dit nu bestuurlijk wordt doorgevoerd. Ik hoop ook
dat dit ambtelijk zijn beslag gaat krijgen, want hoe minder
bemoeienis vanuit Den Haag, hoe beter eigenlijk. Maar
versterk de lokale besturen dan wel om daadwerkelijk
invulling te geven aan hun eigen bestuurstaken.
Voorzitter. Ik wil niet vooruitlopen op alle andere problemen
die er nog zijn, want de staatssecretaris heeft aangegeven
dat we daar nog serieus over gaan praten, omdat het advies
net uit is.
De heer Van Raak (SP):
Ik had vorig jaar voorgesteld om de Rijksvertegenwoordiger
op te heffen en Saba gewoon als Saba te behandelen, Statia
als Statia en Bonaire als Bonaire. Ik zie dat nu ook terugkomen in het advies van de Raad van State. Daar ben ik heel
blij mee. Is de heer Bosman het er namens de VVD mee
eens dat de Rijksvertegenwoordiger in ieder geval op termijn, maar liefst snel, opgeheven kan worden?

De zorg over armoede onder ouderen is een zorg die de
VVD deelt. Het is dan ook juist van belang om de kosten
van het levensonderhoud voor die groep naar beneden te
brengen. Hun verdiencapaciteit is zeer beperkt, of je zou
toch weer moeten kijken naar het subsidiëren van de
inkomstenkant. Zeker goedkopere voeding die op het eiland
zelf wordt verbouwd, is dan van essentieel belang, naast

De heer Bosman (VVD):
Ja, maar daar stond nog een toevoeging bij, namelijk dat
er toch wel een soort klankbord zou moeten zijn om even
met elkaar te bediscussiëren wat de verstandigste weg is
om zo'n gezaghebber niet gelijk op het bordje van de
minister neer te zetten en vice versa. Ik ben dus heel
benieuwd hoe die structuur precies zal zijn en wat de rol
precies zal zijn. Want dit klinkt toch een beetje als Rijksver-

Tweede Kamer

8 oktober 2019
TK 10

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

10-21-2

tegenwoordiger zonder de functie van de Rijksvertegenwoordiger. Ik ben een beetje op zoek naar hoe dat gaat. Maar ik
ben het er helemaal mee eens dat we het goed moeten
regelen. Er moeten niet te veel lagen zijn. Aan de andere
kant moet het lokale bestuur wel in staat zijn om te doen
wat het moet doen.
De heer Van Raak (SP):
Daar heb ik een vervolgvraag over. De heer Bosman was
erbij toen we op ons initiatief in januari 2015 een Saba
summit hadden. Daar is afgesproken dat Saba meer zelf
zou gaan doen, bijvoorbeeld op het gebied van werkvergunningen. Elk jaar heeft de Tweede Kamer Kamerbreed gezegd
dat Saba zelf werkvergunningen moet kunnen verschaffen.
De Kamer is zelfs zo boos geweest dat ze drie staatssecretarissen heeft uitgenodigd om een apart overleg te houden
over de werkvergunningen op Saba. Tot mijn grote spijt en
verdriet zijn we bijna vijf jaar later en is dit niet geregeld.
Is de heer Bosman het met mij eens dat dit geen manier
van doen is en dat we tegenover de bevolking van Saba in
ons hemd staan als wij als Tweede Kamer vijf jaar lang
moet vechten om Saba werkvergunningen te kunnen laten
geven en dat gewoon niet lukt?
De heer Bosman (VVD):
Ik deel de teleurstelling van collega Van Raak. We hebben
daar een goed gesprek over gehad, ook met de ambtenaren
die bezig waren om dat toch te regelen. Dan kom je in het
Nederlandse woud van regelgeving en juridische zaken
terecht. Het is verjuridiseerd. Ik ben op zoek naar een pilot,
een eenvoudige oplossing voor de discussie die we nu
voeren. Bruce Zagers is op bezoek geweest. Hij zegt: we
zijn druk aan het bouwen. De haven wordt gebouwd. Huizen
worden gebouwd. Hotels worden gebouwd en het enige
probleem is: bouwvakkers. Bouwvakkers! We krijgen ze
niet binnen en we kunnen ze niet aannemen. Die zorg deel
ik dus. Kan er geen pilot komen voor dit soort overduidelijke
zaken? Als hiervoor geen mensen aanwezig zijn op een
eiland als Saba, helpen we de economische ontwikkeling
daar eigenlijk de vernieling in, omdat Saba niet in staat is
om die mensen binnen te krijgen. Misschien moeten we
daar toch naar op zoek gaan in de schriftelijke ronde.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Bosman (VVD):
Het Statuut is ook de relatie tussen Nederland, Aruba,
Curaçao en Sint-Maarten. Met de aanpassing van 10-10-10
zijn Curaçao en Sint-Maarten ook een autonoom land
geworden naast Aruba. Terugkijkend naar de afgelopen
negen jaar kan ik niet anders dan concluderen dat het Statuut niet werkt. Het piept, het kraakt en het schuurt binnen
het Koninkrijk, omdat niemand ook maar enig idee heeft
wie waarvoor verantwoordelijk is. Het is het cafetariastatuut:
als het je uitkomt, ben je ervan, maar als het lastig is, duik
je allemaal. Ja, dan duiken we allemaal, including me.

binnen het Koninkrijk. We wilden het vooral als discussiestuk neerleggen, zodat andere landen en partijen met hun
ideeën zouden komen. Het bleef angstvallig stil aan de
andere kant van de oceaan.
In de brief van de staatssecretaris over de uitvoering van
de motie-Van Raak cum suis schrijft de staatssecretaris:
"Zoals de motie zelf nadrukkelijk erkent, is hiervoor ook
draagvlak nodig bij de Caribische landen van het Koninkrijk.
Teneinde dit draagvlak vast te stellen, heb ik de ministerspresidenten van Aruba, Curaçao en Sint Maarten schriftelijk
verzocht om een gezamenlijke werkgroep te vormen, waarin
op ambtelijk niveau de knelpunten met betrekking tot
voornoemd thema in kaart kunnen worden gebracht en een
proces kan worden ingericht. Na ommekomst van de reacties van de ministers-presidenten van Aruba, Curaçao en
Sint Maarten zal ik u informeren over het vervolg."
Voorzitter. Ik zet er een goede fles wijn op dat er geen
gezamenlijke werkgroep gaat komen. Nog een fles wijn
erop dat deze werkgroep niet bij elkaar gaat komen. Ik doe
er een etentje bovenop met de stelling dat er geen proces
zal worden ingericht. En niet omdat ik geloof dat deze
staatssecretaris het niet kan — als iemand het kan, is hij
het wel — maar dit is namelijk hoe het gaat binnen het
Koninkrijk. Aruba, Curaçao en Sint-Maarten hebben helemaal geen behoefte aan een aanpassing van het Statuut.
Er zouden eens afspraken gemaakt worden over wie waarvoor verantwoordelijk is. Dan kun je als Arubaanse ministerpresident Nederland niet meer de schuld geven van het
niet aan kunnen pakken van de corruptie.
Ik citeer die minister-president van Aruba: "Aruba heeft
ambitieuze beleidsvoornemens op het gebied van integriteit.
De uitvoering van de plannen loopt echter vertraging op
vanwege de druk die vanuit Nederland wordt uitgeoefend
om de overheidsuitgaven, met name de personeelskosten,
te verlagen." Dan heb je het niet begrepen. Het probleem
van de personeelskosten is namelijk juist de basis van al
die problemen. Nepotisme en vriendjespolitiek leiden ertoe
dat bestuurders denken dat ze voordeeltjes moeten geven
aan al die vrienden en bekenden. Dat wil kennelijk maar
niet doordringen bij bestuurlijk Aruba.
Op Sint-Maarten is binnen tien jaar het negende kabinet
aan de lat. Waarom valt een kabinet? Omdat de nieuwe
meerderheid geen pottenkijkers uit Nederland wil. Er gaat
zo meteen bijna 500 miljoen besteed worden op het eiland.
Daar willen mensen persoonlijk een graantje van meepikken. En dus vooral geen toezicht op de bouw van een
vliegtuigterminal. Vooral niet de expertise en governance
van Schiphol, geen kleine speler in dit gebied, benutten,
maar het gewoon weer helemaal zelf regelen. Dan kost het
nieuwe dak van de terminal 1.500 dollar per vierkante meter.
Voor die vierkantemeterprijs kun je een huis laten bouwen.
Niet zomaar een huis, een riant huis. Iemand wordt er rijk
van, maar het gaat ten koste van de lokale bevolking. En
gekozen volksvertegenwoordigers — hoewel: vertegenwoordigers? — laten het gebeuren. Daar kun je als Nederland
of als Koninkrijk niks aan doen.

Samen met collega Van Raak van de SP ben ik al heel lang
bezig om te komen tot een werkbaar Statuut. Samen met
collega Van Raak heb ik een initiatiefnota geschreven om
te komen tot een gemenebest van onafhankelijke landen

Gelukkig is er wel succes geboekt met het Team Bestrijding
Ondermijning, ook weer een initiatief van collega Van Raak
en mijzelf om extra recherchecapaciteit te creëren om de
ondermijnende criminaliteit aan te pakken. Bestuurders op
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten maken zich sinds de komst

Tweede Kamer

8 oktober 2019
TK 10

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

10-21-3

van het TBO al veel drukker om een goede en menswaardige gevangenisopvang. Ze zouden er zomaar eens zelf in
kunnen verdwijnen. Volgend jaar loopt het programma af.
Is er al zicht op verlenging van dit succesvolle project, zo
vraag ik de staatssecretaris.
De tegenwerking en bestuurlijke onwil op de eilanden zijn
vaak nog te groot. De financiële belangen op een klein
eiland zijn ook vaak heel groot. Het is heel moeilijk om de
druk te weerstaan op een klein eiland. Ook daar heeft de
VVD begrip voor. Maar zo doorpolderen in het Statuut is
voor de VVD geen optie meer.
De heer Van Dam (CDA):
Ik ging heel verwachtingsvol naar dit debat toe. Ik dacht:
collega Bosman heeft een steen bij zich. Want in de krant
heeft hij aangekondigd dat hij een steen in de vijver gaat
gooien.
De heer Bosman (VVD):
Ja.
De heer Van Dam (CDA):
Wat heeft u nog meer gezegd? Althans, dat wordt gezegd.
U bent klaar met de afspraken tussen Nederland, Curaçao,
Aruba en Sint-Maarten en het Statuut kan in de prullenbak.
De heer Bosman (VVD):
Ja.
De heer Van Dam (CDA):
Als het gaat om consequente standpunten, moet ik collega
Bosman één ding nageven: in de tien jaar dat hij zich al met
hart en ziel voor deze portefeuille inzet en in het ene jaar
dat ik hem hierin heb meegemaakt, heb ik hem op dit punt
heel consequent gezien. Maar collega Bosman eindigde
met de quote: "Ik wil dit wel, maar zo'n gesprek komt nooit
van de grond. We hebben het al eerder gezien, maar het
gaat toch niet wat worden." Dus dan denk ik bij mijzelf, met
alle respect: roept u dit nu weer om het te roepen? U weet
dat we vastzitten aan het Statuut. Gaat u met oorlogsschepen optrekken naar de eilanden? Wat is nou echt het perspectief dat u voor ogen hebt?
De heer Bosman (VVD):
Collega Van Dam is net te vroeg. Ik begin net. Hier komt
het verhaal over het Statuut.
De voorzitter:
Nou, dan stel ik voor dat u even het vervolg afwacht,
meneer Van Dam.
De heer Van Dam (CDA):
Ik wacht op de steen.
De voorzitter:
Die wordt zo gegooid, denk ik.

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

De heer Bosman (VVD):
Ik heb nog zeven minuten, voorzitter.
De voorzitter:
Ja, gaat uw gang.
De heer Bosman (VVD):
Voorzitter. De VVD is dan ook van mening dat veel rigoureuzere stappen nodig zijn om het Koninkrijk tot een werkbaar
geheel te maken. Er moet een deadline komen en Nederland
moet gewoon aangeven dat bij het niet behalen van een
deadline Nederland uit het Statuut stapt en we niet meer
gehouden zijn aan de afspraken binnen het Statuut, daarmee de facto een Gemenebest van onafhankelijke landen
creërend. Pas als er druk op komt te staan, zal er beweging
gaan komen.
En nu is het ook de tijd. Uit de verschillende vragen van mij
en antwoorden van het kabinet blijkt dat we niet meer in
een dekolonisatietijd zitten, maar dat we nu in een Koninkrijksverband zitten. En dat was een vraag die ik al vaker had
gesteld. Vallen we nog onder artikel 73 van het VN-Handvest? Dat is dus niet meer zo. Dat is goed om te weten, maar
dat heeft ook consequenties voor alle landen. Daarom is
een aanpassing van het Statuut nu dus essentieel. Als er
geen sprake meer is van dekolonisatie en we dus in een
postkoloniale fase zitten, is het tijd om daadwerkelijk tot
gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk te komen. Want
wat ik nog steeds niet begrijp, is dat de voormalige koloniën, nadat ze eenmaal hebben gekozen voor hun status,
gedekoloniseerd zijn maar wel het recht behouden tot uittreding. Op basis waarvan hebben zij dan het recht tot uittreding als we praten over het postkoloniale tijdperk, vraag
ik de staatssecretaris.
In zijn beantwoording schrijft de staatssecretaris dat het
gaat om het ongeschreven Koninkrijksrecht. Is dat Koninkrijksrecht dan wel eeuwigdurend en, zo ja, waarom dan?
Als het gaat om erkenning door de partners binnen het
Koninkrijk van het recht tot eenzijdig uittreden, wanneer
kan Nederland dan op die erkenning rekenen? Hoe krijgen
wij als Nederland de erkenning tot uittreding? Want uittreding uit het Koninkrijk heeft niets meer met kolonialisme
te maken, het gaat dus om wederzijdse erkenning.
De Nederlandse overheid werkt trouwens ook mee aan de
verwarring ten aanzien van het Koninkrijk. In de schriftelijke
beantwoording van mijn vragen geeft de staatssecretaris
aan dat de inbreng van de written statement was gedaan
door de Nederlandse regering. En dat is bijzonder want het
Internationaal Strafhof kent het land Nederland helemaal
niet. Sterker nog, de titel zoals die is gebruikt luidt: "International Court of Justice, Legal Consequences of the Separation of the Chagos Archipelago from Mauritius in 1965,
written statement of the kingdom of the Netherlands". Dus
niet Nederland maar "the kingdom". Het Koninkrijk wordt
om een geschreven advies gevraagd. Dan is het wel heel
bijzonder dat daar waar het gaat om dekolonisatie, de landen binnen het Koninkrijk niet wordt gevraagd naar hun
mening. Opeens is dan het Koninkrijk weg en gaat het over
de Nederlandse regering. Als het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens Nederland aanspreekt over misstanden op Sint-Maarten en Curaçao met "the Netherlands" dan
wijzen we snel naar het Koninkrijk en zijn we er niet van.

8 oktober 2019
TK 10

10-21-4

Dat laatste is ook terecht, maar het geeft de totale schizofrenie weer van dit Koninkrijk in het Statuut waarop het is
gebaseerd.

het feit dat ook Nederland in die discussie een opvatting of
een visie heeft op het Koninkrijk?

Want wat is het Koninkrijk nu? Wie is nu de regering van
het Koninkrijk? Daar komt ook een heel uitgebreid antwoord
op omdat er geen eenduidig antwoord is te geven. De kern
van het antwoord is dat de landen van het Koninkrijk
betrokken worden bij de besluitvorming die de landen raakt.
Dat gebeurt dan in de Rijksministerraad maar wordt gedaan
door een ambtenaar van het land Aruba, Curaçao of SintMaarten. Het zijn namelijk vertegenwoordigers die namens
het land zitting nemen in de Rijksministerraad. Maar wat
zijn dan de onderwerpen die de landen raken, vraag ik de
staatssecretaris. Mag ik aannemen dat als er over defensie
wordt gesproken, het gaat over een belang dat de landen
raakt? Het gaat namelijk ook over hun veiligheid. Maar ook
het economisch belang van Nederland raakt de belangen
van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, want economische
groei in Nederland helpt de landen. Ik durf zelfs te stellen
dat het Nederlandse monetaire beleid de belangen raakt
van de landen, want als de rente in Nederland stijgt, gaan
de landen meer rente betalen over hun leningen.

De heer Bosman (VVD):
Dat is het mooie van de discussie die we, ook schriftelijk,
hebben gevoerd. We zitten nu in een postkoloniaal tijdperk.
Daarin zijn we eigenlijk allemaal niet meer gehouden aan
die koloniale zaken die vallen onder artikel 73. Juist nu is
het het moment om ook vanuit Nederland te zeggen wat
wij willen. Daarom zeg ik als VVD'er ook: joh, als het niet
werkt, dan stoppen we ermee. Dan kun je uitzoeken wat je
wil, maar dan stoppen we ermee.

Ik weet natuurlijk niet wat er besproken wordt in de Rijksministerraad maar ik durf te beweren dat als de landen niet
specifiek benoemd worden op de agenda van de Rijksministerraad er geen sprake is van het belang voor het
Koninkrijk. En dat is natuurlijk een hele bijzondere figuur.
Het Koninkrijk bestaat namelijk altijd en de belangen binnen
het Koninkrijk zijn gedeelde belangen. Waarom is er dan
geen sprake van een permanent bestuur met een permanente bezetting? Graag een toelichting van de staatsecretaris.

De heer Bosman (VVD):
Het Statuut, bedoelt u.

Want als het Koninkrijk altijd bestaat, dan moet de Koninkrijksregering van samenstelling veranderen. Dan kan het
niet meer zo zijn dat er een vertegenwoordiger van een van
de landen aanschuift. Dat is ook conform het door Nederland zelf gegeven statement: "if States are not conducting
themselves in compliance with the principle of equal rights
and self-determination of peoples and thus possessed of a
government representing the whole people belonging to
the territory without distinction as to race, creed or colour".
Dan moet de regering van het Koninkrijk dus een heel
andere vorm gaan krijgen. Is de staatssecretaris dat met
mij eens?
Voorzitter. Als we geen duidelijkheid krijgen over wie verantwoordelijk is voor wat en als we maar doorpolderen in
dit cafetariastatuut, dan is het voor de VVD tijd om duidelijke
stappen te gaan ondernemen: dan wordt het tijd om het
Statuut in de prullenbak te gooien.
Dank u wel.
De heer Van Raak (SP):
Ik ben heel benieuwd naar de uitvoering van mijn motie.
Die verzocht te kijken of landen bereid zijn om te spreken
over een nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden. Ik
durf daarbij geen weddenschap met de heer Bosman aan
te gaan, want dat kost me twee flessen wijn. Hij wil dan ook
nog eens goede flessen wijn hebben, en ik ben maar een
eenvoudige socialist. Maar begint die discussie niet met

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

De heer Van Raak (SP):
Ik loop hier al lang mee in de Kamer. We hebben in het
verleden als Kamer de regering om een visie gevraagd. Dat
was nog onder Donner. Toen kregen we een donneriaans
rapport — daar stond dus niks in. Als de heer Bosman het
meent, en ik ben van harte met hem eens dat de tijden zijn
veranderd en dat het Koninkrijk is mislukt ...

De heer Van Raak (SP):
Het Statuut is mislukt. Dan lijkt het me goed om ermee te
beginnen om aan de Nederlandse regering een visie op het
Koninkrijk en op de verdeling van verantwoordelijkheden
te vragen. Zo'n stuk zou namelijk volgens mij een heel goed
uitgangspunt zijn voor een discussie met de andere landen.
Ze worden dan namelijk gedwongen om daar een reactie
op te schrijven.
De heer Bosman (VVD):
De motie vraagt volgens mij om gezamenlijk te komen tot
een herverdeling van verantwoordelijkheden. Ik denk dat
het van belang is dat wij als Nederland ook aangeven waar
het piept en schuurt. Wij moeten als Nederland aangeven:
jongens, luister, binnen dit Statuut hebben wij hier moeite
mee, daar een probleem mee en daar een probleem mee,
maar wij zien kansen voor dit en dit. Volgens mij is dat een
prima soort van uitgangsnotitie waarin je kunt aangeven:
joh, dit is wat wij vinden; wat vinden jullie? Laten we dan
maar eens kijken of we bij elkaar komen. En misschien kost
dat me dan wel twee flessen wijn en een etentje!
De voorzitter:
Jullie zijn het steeds met elkaar eens, zie ik! Klopt dat?
De heer Bosman (VVD):
Nou, we komen een heel end.
De voorzitter:
De heer Van der Graaf.
De heer De Graaf (PVV):
Zeg maar "De Graaf".

8 oktober 2019
TK 10

10-21-5

De voorzitter:
Sorry, meneer De Graaf.

is dat aan hen, maar het gaat mij nu specifiek om de vier
landen binnen het Koninkrijk.

De heer De Graaf (PVV):
Geeft niks, voorzitter. Het is alweer dinsdagmiddag.

De voorzitter:
De heer De Graaf, tot slot op dit punt.

De voorzitter:
Het is mevrouw Ván der Graaf, maar de heer Dé Graaf.

De heer De Graaf (PVV):
Ik heb nog een korte praktische vraag aan het eind, want
wij zouden het inderdaad kort houden. Krijgen we deze
week, in deel twee van dit debat — donderdagmorgen
geloof ik — dan een motie van de heer Bosman waarin
inderdaad wordt gesteld dat het Statuut moet worden
opgeheven?

De heer De Graaf (PVV):
Dank aan de heer Bosman voor zijn uiteenzetting. Het is
namelijk niet eens een schizofrene situatie, maar misschien
wel een quadrofrene situatie of een oligofrene situatie! Er
zijn zo veel actoren, zo veel juridische geschriften, zo veel
statuten en noem maar op. Ik denk dat het voor heel veel
mensen heel duidelijk is geworden hoe moeilijk de zaak in
elkaar steekt, door het betoog van de heer Bosman. Dus
dank daarvoor.
Maar dan komt de volgende stap. "Het Statuut opheffen",
zegt de heer Bosman. Dan is het Statuut er dus niet meer.
Wat is dan voor de heer Bosman de volgende stap, behalve
de twee flessen wijn en het etentje, en het praten over een
visie? Wat wordt concreet de volgende stap?

De heer Bosman (VVD):
Dat zou zomaar kunnen. Ik ga even kijken. We geven
natuurlijk eerst altijd even ruimte aan de staatssecretaris
— dat vind ik netjes — in plaats van direct te zeggen dat
we een motie gaan indienen. Ik luister dus eerst naar de
staatssecretaris. Maar ik kan me voorstellen dat de regering
het moeilijker vindt om dat zomaar neer te leggen. Dat zou
zomaar kunnen, ja.
De heer Van Dam (CDA):
Ik kom toch toe aan mijn tweede termijn ...

De heer Bosman (VVD):
Dat heb ik opgeschreven. Naar mijn idee hebben we dan
nog steeds het Koninkrijk, maar geen Statuut meer. Dat
betekent dat je vier onafhankelijke landen hebt binnen het
Koninkrijk.

De voorzitter:
Die steen waar u naar gevraagd heeft, hè?

De heer De Graaf (PVV):
Oké, dat maakt het toch iets duidelijker dan daarnet. Dan
heb je dus vier onafhankelijke landen binnen het Koninkrijk.
Is dat dan het gemenebest waar de heer Bosman het eerder
over heeft gehad in zijn initiatiefnota? Wat gebeurt er dan
met de drie bijzondere gemeenten die we in het Koninkrijk
hebben? In mijn eigen inbreng heb ik gezegd dat het een
beetje op de Marktplaatsoptie lijkt die we zelf weleens
benoemd hebben in het verleden. Dat was een jaar of tien,
elf terug. Ik wil boter bij de vis, maar ik begrijp nu dat het
Koninkrijk gewoon blijft bestaan. Dan blijven dus ook de
interne en onderlinge problemen gewoon bestaan.

De heer Van Dam (CDA):
Ja, ik zocht naar die steen. Ik moet zeggen dat die steen het
beste te kwalificeren is — ik waarschuw collega Van Raak
maar — als oude wijn in nieuwe zakken. Ik wil de heer
Bosman toch wat vragen. U weet dat ik er fundamenteel
anders tegenover sta. Ik zie de Koninkrijksverbanden als
familieverbanden, en van je familie ontdoe je je ook niet
op een dinsdagmiddag. U bent vast op de hoogte van de
situatie op Sint-Maarten. Vorige week hebben de leden van
de Kiesraad daar hun baan opgezegd. Dat vind ik een enorm
democratische daad. Zo zijn er op al die eilanden nieuwe
generaties, die andere dingen willen. Wat is nou het verhaal
van de VVD voor die mensen? Dat is toch eigenlijk gewoon
de mensen in de steek laten? Ik kan het niet anders zeggen.

De heer Bosman (VVD):
Nee, want het mooie is dat je, als je onafhankelijk bent,
verantwoordelijk bent voor je eigen problematiek. Als je
dan wilt samenwerken, doe je dat op basis van gelijkwaardigheid, waarbij je kan vragen om hulp maar waarbij je ook
kan zeggen: joh, zoals jij het geregeld hebt, ga ik het niet
doen. We hebben nu het Statuut met een waarborgfunctie;
de landen zijn zelfstandig verantwoordelijk voor het waarborgen van goed bestuur. Maar dat wordt ook nog eens
gewaarborgd door het Koninkrijk via artikel 43, lid 2. Daarmee ontstaat een verantwoordelijkheid voor zaken waarvan
de VVD wil kunnen zeggen: wacht even, zoals jullie dat
regelen, willen we dat niet. Het is van belang dat je dat
helder maakt als er vier onafhankelijke landen zijn binnen
het Koninkrijk. Bonaire, Saba en Sint-Eustatius horen
gewoon bij Nederland. Als zij andere keuzes willen maken,

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

De heer Bosman (VVD):
Maar dat is een beetje een koloniale gedachte. Die ben ik
voorbij. Ik vind namelijk dat we mensen in hun kracht
moeten zetten. Het is juist van belang dat de problemen
opgelost worden op de eilanden en dat men weet dat er
maar één verantwoordelijke is voor het oplossen van die
problemen, namelijk de eilanden zelf. Het is een beetje alsof
je een alcoholverslaafde iedere keer weer een beetje alcohol
geeft: joh, hier, je krijgt toch nog een beetje. Nee, het gaat
erom wie waarvoor verantwoordelijk is. Daar moet je in
een keer duidelijk over zijn: dit is jouw verantwoordelijkheid,
pak die op, doe het, regel het.

8 oktober 2019
TK 10

10-21-6

De heer Van Dam (CDA):
Als wij mede-Koninkrijksgenoten vergelijken met alcoholverslaafden, ben ik even uitgepraat.
De heer Bosman (VVD):
Die is heel makkelijk. Het was een voorbeeld in algemene
termen, over het risico dat je mensen niet van een probleem
afhelpt, maar het blijft ondersteunen. Als de heer Van Dam
dat niet wil zien, vind ik dat heel jammer. Dat is een gemiste
kans, want het is een probleem en als je dat niet wilt aanpakken, dan blijven we doormodderen en doorpolderen.
Dat is heel jammer.
Mevrouw Diertens (D66):
Ik probeer een beetje rustig te blijven, maar de stoom komt
zo onderhand uit mijn oren. Dit is inderdaad oude wijn in
nieuwe zakken. We kennen het verhaal van de heer Bosman
onderhand wel. Wat ik zo erg vind, is dat u schermt met de
uitspraak "wij willen niet koloniaal zijn". Maar als ik naar u
kijk en u zie staan — ik heb me erg verdiept in het onderwerp van een lezing die ik vrijdagavond moet geven over
Het Witte Geweten — dan denk ik: u bent wel heel erg
koloniaal bezig op dit moment. Bent u ...
De heer Bosman (VVD):
Sorry hoor, voorzitter, maar ik vind dit echt verbazingwekkend.
Mevrouw Diertens (D66):
Bent u dat met mij eens?
De heer Bosman (VVD):
Nee, dit is bijna een persoonlijk feit. Ik vind het verbazingwekkend. Het betekent namelijk dat je als Nederland niets
mag zeggen over de toekomst van je eigen land, van het
Statuut, van de organisatie waar we in zitten, van zaken
waar we ook verantwoordelijk voor zijn. Moeten we stilzitten
op de achterbank en kijken wat er gebeurt met Nederland,
met het Koninkrijk, met het Statuut? Moeten we dan maar
zien wat er gebeurt? Moeten we volledig onze ogen dichtdoen voor de problemen die er zijn zonder die aan te durven
pakken? Ik ben een volksvertegenwoordiger van Nederland.
Namens de VVD zit ik in de Kamer en kaart ik problemen
aan. Ik heb er een verantwoordelijkheid in om die op te
pakken en te benoemen en zo veel mogelijk samen te werken. Maar als mensen niet samen willen werken, moet ik
toch stappen zetten.
Mevrouw Diertens (D66):
Dat is dan misschien wel het verschil: dat ik mij ook een
volksvertegenwoordiger voel van Caribisch Nederland. Ik
vind dat u wel met hele grote stappen thuis de problemen
analyseert, want die zijn oppervlakkig geanalyseerd. Ik denk
gewoon dat we daarin met z'n allen nog wel een diepgang
kunnen maken. Ik denk dat we op de goede weg zijn, dat
we de afgelopen jaren met deze staatssecretaris een aantal
goede stappen hebben gemaakt. Ik hoop dat u het met me
eens bent dat we die weg misschien ook een kans moeten
geven. Bent u dat met me eens?

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

De heer Bosman (VVD):
Mevrouw Diertens doet het wel vaker: zij vergelijkt appels
met peren. Ik heb het namelijk niet over Caribisch Nederland
gehad. Dat heb ik vier keer gezegd, en misschien wel vaker.
Ik heb gesproken over de landen binnen het Koninkrijk. Mijn
hele verhaal gaat over de landen binnen het Koninkrijk. Die
verantwoordelijkheid heb ik iedere keer benoemd, waarbij
het autonome landen zijn die eigen verantwoordelijkheden
hebben. Die zijn specifiek benoemd in het Statuut. Als je
praat over Caribisch Nederland; natuurlijk heb ik daar een
verantwoordelijkheid voor. Die zorg heb ik ook benoemd.
Daar zet ik ook stappen voor. Als er iemand praat over
landbouw, dan ben ik het. Als iemand vindt dat het eten
goedkoper moet worden, dan ben ik het. Dus ik vind het
belachelijk, echt belachelijk, dat mevrouw Diertens dit op
die manier durft te zeggen.
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Toen ik het begin van het betoog van de heer Bosman
hoorde, werd ik een beetje blij. Ik dacht: hé, dat gaat nu ook
echt over de mensen die binnen het Koninkrijk wilden blijven. Daarom zijn deze relaties ook tot stand gekomen. Dat
was allemaal voor mijn tijd. Wij hebben een Statuut waarin
het een en ander bestuurlijk wordt geregeld. Ik ben het met
u eens dat het bestuurlijk in die relaties niet alleen maar
zonneschijn is. Dat onderstreep ik. Maar het is een feit dat
die mensen nog steeds behoefte hebben aan begeleiding
en ondersteuning en dat zij verwachtingen hebben. Laat u
die nu allemaal in de steek?
De heer Bosman (VVD):
Dan wil ik even precies weten wie mevrouw Özütok nu
bedoelt met "al die mensen".
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
In de landen.
De heer Bosman (VVD):
U heeft het over de landen, over Aruba, Curaçao en SintMaarten?
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Ja.
De heer Bosman (VVD):
Ik laat niemand in de steek. De VVD laat niemand in de
steek. Wij zeggen alleen — en volgens mij is dat heel normaal — dat het landen zijn met eigen Staten, met verkiezingen, met een regering, met een begroting, met verantwoordelijkheden als het gaat om het beleggen van geld, het
toetsen van die begroting, het kijken waar het geld blijft,
het bespreken van nepotisme en het reageren op mensen
die zeggen: joh, je steekt het geld in je eigen zak. Ik laat
niemand in de steek. Alleen, het is wel de verantwoordelijkheid van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, en niet de mijne.
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Dit verhaal hebben we vaker gehoord: dat het in de visie
van de heer Bosman niet de verantwoordelijkheid van

8 oktober 2019
TK 10

10-21-7

Nederland is. Maar dit zijn de relaties. U kunt het toch niet
maken dat u zegt: ik neem afscheid van u en u bekijkt het
maar. Dat is de werkelijke situatie die de heer Bosman hier
eigenlijk bepleit.
De heer Bosman (VVD):
Nee, wat meneer Bosman hier bepleit, is dat de landen
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zich aan de afspraken gaan
houden, dat ze hun begroting op orde krijgen. Dat heb ik
continu gezegd, dat heb ik de hele tijd gezegd. Ik heb
gezegd: als je je niet aan je afspraken houdt, dan heb je een
cafetariastatuut. Zo heb ik dat genoemd. Iedere keer maar
weer een beetje kiezen wat we wel en wat niet willen. Het
gaat erom dat die verantwoordelijkheden daar liggen. Op
het moment dat iedereen zegt: o, maar meneer Bosman
wil ze het Statuut uit duwen ... Nee, dan gaat mevrouw
Özütok ervan uit dat Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zich
nooit aan de afspraken gaan houden. Dat kan ook. Maar
volgens bedoelt mevrouw Özütok dat zeker niet.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bosman. Dan geef ik nu het woord aan
mevrouw Özütok namens GroenLinks.

Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Voorzitter. Terwijl de wederopbouw na orkaan Irma nog in
volle gang is, is op Sint-Maarten voor de negende keer in
tien jaar tijd een kabinet gevallen. Aruba en Curaçao hebben
moeite om het financiële beheer op orde te houden en
worstelen met een vluchtelingenprobleem. Het Rode Kruis
spreekt van een vluchtelingencrisis, maar afgaande op wat
de staatssecretaris mij antwoordt, lijkt er niks aan de hand
te zijn. Vluchtelingen worden op Curaçao zelfs standaard
geboeid en opgesloten tussen veroordeelde criminelen.
Dat valt niet te rijmen met onze mensenrechtenstandaard.
In Nederland bieden we bed, bad en brood en humane
opvang. Het Rode Kruis wil meer hulp voor Venezolaanse
vluchtelingen. We moeten ook zorgen voor mensen in nood.
Graag een reactie van de staatssecretaris.
Toch moeten we niet vergeten wat er wel goed gaat. SintEustatius kan volgend jaar vrije verkiezingen houden. Dank
aan de staatssecretaris en de andere bewindspersonen voor
hun inzet. Laten we hopen dat het een transparant, integer
en daadkrachtig bestuur wordt. Uiteindelijk moet dat ons
streven voor alle Caraibische eilanden zijn in ons Koninkrijk
der Nederlanden. De huidige Koninkrijksverhoudingen
roepen bij mij de vraag op of iedereen wel gelijkwaardig
meetelt. Ik vond het een eer en een genoegen om bij het
rijkswetsvoorstel geschillenregeling onze overzeese parlementaire collega's en de gevolmachtigde ministers hier in
deze zaal te mogen begroeten. Ik vind het vanzelfsprekend
dat de Caribische inbreng steviger wordt verankerd. Als
wetgeving je rechtstreeks raakt, dan moet je bij de totstandkoming ervan ook kunnen meepraten. Nu blijft dat tot
advisering beperkt. Graag een reactie van de staatssecretaris.

dat die toename aan kwetsbare groepen voorbijgaat. Op
Bonaire pakt de AOV lager uit dan de prijspeilstijging. Een
alleenstaande 65-plusser ontvangt ongeveer $600, terwijl
dat rekening houdend met de werkelijke kosten van
levensonderhoud eigenlijk ruim $1.300 zou moeten zijn.
Als halverwege de maand het geld op is, rest niks anders
dan over te gaan tot instantvoeding, maispap of, erger nog,
maaltijden overslaan. Het gebrek aan elementaire voorzieningen zoals opvang, medische steun en ov leidt — ik citeer
nu de Nationale ombudsman — "tot mensonwaardige
omstandigheden". We hebben gisteren schrijnende beelden
op het NOS Journaal kunnen zien. Ik vind het wrang om
tegen deze ouderen te zeggen dat hun AOV op termijn en
stapsgewijs wordt verhoogd naar een bedrag van $800,
wat nog steeds tekortschiet. Daarom roep ik deze staatssecretaris op om echt snel actie te ondernemen.
Zo zijn er meer voorbeelden. Voor kinderen met beperkingen is er geen dubbele kinderbijslag. Een gehandicapte
man vertelde mij dat hij gedwongen gescheiden leeft van
zijn vrouw omdat anders zijn uitkering te laag zou uitvallen
om überhaupt van te kunnen leven. Kinderopvang is voor
ouders in Caribisch Nederland relatief gezien duurder door
het ontbreken van kinderopvangtoeslag in Caribisch
Nederland.
GroenLinks wil dat de bestaande verschillen in de sociale
voorzieningen voor Caribisch Nederland worden onderzocht
en zo mogelijk worden weggenomen. Ik roep de staatssecretaris als coördinerend bewindspersoon op om samen
met zijn collega's de verschillen weg te nemen.
Het CBS constateert stijgende consumentenprijzen. Op
Bonaire is bijvoorbeeld de prijs van drinkwater in één jaar
tijd zelfs met bijna 44% gestegen. Moet de prijs van nutsvoorzieningen — water, elektriciteit en ook internet — niet
anders worden vastgesteld? Saba, Sint-Eustatius en Bonaire
zijn qua populatie te klein om de vaste kosten voor nutsvoorzieningen te vragen. De staatssecretaris gaat daarom
voor drinkwater bezien of het ijkpunt voor het sociaal
minimum moet worden bijgesteld. Dat kan echt concreter
wat mij betreft. De kosten van levensonderhoud zijn exact
bekend. Waar wachten we nog op om een prijs op basis
van solidariteit te maken?
Ik heb vragen gesteld over de invoerheffingen en ik ben blij
dat er inmiddels stappen worden gezet om hulpgoederen
uit te zonderen. Ik hoor graag wat preciezer wat daaronder
wordt verstaan. Valt daar ook pedagogisch verantwoord
speelgoed voor kinderopvang onder, zoals de kinderopvangvoorzieningen aangeven? En wordt overwogen om met het
oog op het enorm hoge prijspeil ook voor eerste levensbehoeften maatregelen te treffen?
Voorzitter. GroenLinks is het van harte met de staatssecretaris eens dat de kinderen op de eilanden de beste kansen
verdienen. In zijn brief schetst de staatssecretaris een stevige beleidsinzet, waarvoor een oprecht hartelijk compliment. Want verandering is ook hier hard nodig. Kan de
staatssecretaris ook ingaan op de brief van Unicef over de
kinderrechtenmonitoring en -evaluatie van alle projecten
en ervoor zorgen dat noodzakelijke expertise voorhanden
is?

Afgelopen zomer bracht ik een werkbezoek aan Bonaire en
heb ik aan den lijve ervaren waar gewone Bonairianen mee
geconfronteerd worden. Sinds 2012 is de gemiddelde
Caribische koopkracht gestegen. Maar wie beter kijkt, ziet

Tot slot natuur en milieu. Sargassum was een milieuramp.
Niemand wist echt goed hoe dit moest worden aangepakt
en beheerst. Dan is het nodig om praktische onderzoeken

Tweede Kamer

8 oktober 2019
TK 10

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

10-21-8

ter plekke uit te voeren en data te verzamelen. Een goede
laboratoriumfaciliteit op Bonaire zou goed zijn voor de
publieke betrokkenheid bij natuur en milieu en voor het
verder stimuleren van jongeren om exacte vakken te volgen,
bijvoorbeeld de jongeren die nu bij en rondom Stinapa
betrokken zijn. De jongeren geven aan dat zij bezorgd zijn
over de toekomst van hun eiland en daaraan een bijdrage
willen leveren.

maar die mensen zijn nu kansloos omdat de politiek
beheerst wordt door verkeerde krachten, die de heer Van
Dam als oud-politieman als geen ander kent. Wat ik heel
graag wil met het Koninkrijk is dat verantwoordelijkheden
helder worden, zodat kwaadwillenden op de eilanden zich
daar niet achter kunnen verschuilen en het rotte neefje het
niet voor de rest van de familie verpest. Daar zou de oudpolitieman Van Dam toch ook oren naar moeten hebben?

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Özütok. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Van Dam namens het CDA.

De heer Van Dam (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Er is veel te zeggen over de begroting
Koninkrijksrelaties, maar laat ik beginnen met het uitspreken
van een compliment aan de staatssecretaris. Wie je ook
spreekt, hij komt over als een houwdegen, maar dan wel
een houwdegen met ... Nou ja, "houwdegen" is wel erg,
maar als iemand die zeer strak is en de landen aanspreekt,
maar tegelijkertijd ook wel uitstraalt dat hij het hart op de
goede plaats heeft. Ik merk dat dat gewaardeerd wordt, ook
in de landen. Ik wil u bijzonder danken voor en complimenteren met die instelling. Dat is voor mij niet alleen een partijpolitiek dingetje, maar ik meen dat vanuit mijn tenen.
Voorzitter. Ik heb net al met collega Bosman een klein
interruptiedebatje gehad. Ik denk dat wij fundamenteel
anders aankijken tegen hoe we met het Koninkrijk moeten
omgaan. Laat ik vooropstellen dat ik volkomen de zorgen
deel die hij heeft en die ook andere Kamerleden hebben
over wat daar in de rechtsstaat gebeurt. Ik denk dat we daar
exact hetzelfde over denken. De vraag is alleen wat de
oplossing is en welke weg je moet gaan. Misschien komt
het doordat ik nog wat minder desillusies heb meegemaakt
met deze portefeuille dan andere collega's in de Kamer,
maar ik vind — dat heb ik al eerder uitgelegd — dat wij in
het Koninkrijk familiebanden hebben met elkaar. Zo vergelijk
ik dat. In families zeg je de waarheid tegen elkaar en kun je
het volstrekt oneens zijn met elkaar, maar op begrafenissen
en feesten zie je elkaar wel en je hebt een band met elkaar.
Daar kunnen wij als CDA niet zomaar afscheid van nemen,
ook als het heel slecht is. Voor mij speelt ook het volgende
een heel belangrijke rol. Zowel op Sint-Maarten als op
Aruba als op Curaçao zijn er natuurlijk krachten waar ik
grote moeite mee heb, maar er zijn ook krachten die positief
zijn, met name in de komende generaties. Ik vind dat wij
een verplichting hebben om daar vertrouwen in te hebben
en geen exitmodel neer te zetten.
Dat gezegd hebbend wil ik een tweetal opmerkingen maken,
maar wellicht is dit een moment om even in te houden.
De voorzitter:
Inderdaad. De heer Van Raak.

De heer Van Dam (CDA):
Niet alleen de oud-politieman, maar ook de oud-officier van
justitie. Voordat meneer De Graaf komt vragen wat ik nou
concreet bedoel: heel concreet zou het CDA willen dat de
rechtshandhaving, evenals Buitenlandse Zaken en Defensie,
een Koninkrijksverantwoordelijkheid zou zijn. De landen
zijn te klein om hier zelf in te voorzien. Dat heeft nog niet
eens zozeer met Aruba, Curaçao of Sint-Maarten te maken.
Jaren geleden ben ik als officier van justitie werkzaam
geweest in een gebied — ik zal de naam niet noemen omdat
ik dan weer allemaal tweets uit die hoek krijg — met heel
kleine gemeenten, waar ik exact hetzelfde zag. Daar zag ik
ook dat de wethouder zijn eigen broer een vergunning
moest geven op milieugebied. Dat gaat niet. Daarom is een
gemeentelijke herindeling soms een heel mooi iets. Alleen
is dat een beetje lastig als er allemaal water om je gemeente
ligt. Ik denk dus wel degelijk dat er iets moet gebeuren,
maar dan komen we op hetzelfde probleem: dat in de huidige verhoudingen niet alleen wij dat moeten willen, maar
dat die wens ook op andere plekken in het Koninkrijk moet
bestaan.
De heer Van Raak (SP):
Het interessante is: de discussie is nu vijf minuten bezig en
we zijn het eens. Dat is het mooie, dat de verantwoordelijkheid helder moet worden. De suggestie van het CDA om
de verantwoordelijkheden voor justitie elders te beleggen,
is een hartstikke interessant voorstel. Maar ik heb een
andere vraag. In 10-10-10 hebben we Sint-Maarten en
Curaçao gemaakt, met een oud Statuut, een Statuut dat
ooit was bedoeld om alle voormalige koloniën te begeleiden
naar onafhankelijkheid. Op het moment dat duidelijk werd
dat Curaçao en Sint-Maarten autonome landen in het
Koninkrijk zouden blijven, is het Statuut niet aangepast. Dat
is de reden waarom ik namens de SP tegen heb gestemd.
Het CDA, de Partij van de Arbeid, D66 en GroenLinks hebben
allemaal vóór gestemd. Die hebben allemaal een Koninkrijk
gemaakt op basis van een Statuut dat niet werkt en niet kan
werken. Is de heer Van Dam het niet met mij eens dat wij
gewoon ons huiswerk opnieuw moeten doen? Als wij
merken hoe het in het Koninkrijk schuurt en kraakt, moeten
we dan niet ons huiswerk doen en met elkaar een Statuut
maken waarin we als familie kunnen leven?
De heer Van Dam (CDA):
Daar kan ik alleen maar heel kort op antwoorden. Volgens
mij hebben wij mede een motie van ik dacht de heer Van
Raak op dit punt ondersteund om de staatssecretaris te
vragen, hiernaar onderzoek te gaan doen. Dat ondersteun
ik van harte.

De heer Van Raak (SP):
Ik wil ook niet van de eilanden af, want ik houd van de
mensen. Dat doe ik al ruim vijftien jaar. Ik houd van de
mensen op de eilanden. Er zijn ook mensen van goede wil,

De heer Van Raak (SP):
Dan zijn we het dus bijna eens.

Tweede Kamer

8 oktober 2019
TK 10

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

10-21-9

De heer Van Dam (CDA):
Maar er is één punt waarop wij het essentieel oneens zijn.
Dat punt wil ik toch even maken. Dat is de toon waarop wij
over het Koninkrijk praten. Ik ben het inhoudelijk op een
aantal punten met u eens, maar ik praat niet over mensen
daar in een exitmodel. Dat zult u mij niet horen zeggen en
ik wil het ook gewoon niet zeggen.
De heer Van Raak (SP):
Een punt van orde: dat soort woorden hoort ook niet bij
mij. Ik houd van het Koninkrijk. Ik ben niet van de exitmodellen. Ik ben wel van: heldere afspraken maken en zorgen
dat wij ons staatskundige huiswerk hier doen.
De voorzitter:
Dat heeft u duidelijk gemaakt. De heer Bosman.
De heer Bosman (VVD):
Ik ben blij met de woorden van de heer Van Dam. Zo ken
ik hem ook. Maar hij zit met hetzelfde dilemma waar iedereen hier mee zit. Meneer Van Dam zegt: ik wil graag dat de
hele juridische keten een Koninkrijkstaak wordt. Maar dan
stopt het. En dan stopt het altijd en komen we niet verder.
Of gaat de heer Van Dam zo meteen een motie indienen
die het kabinet oproept om dit standpunt binnen de vier
landen naar voren te brengen en dat als nieuwe eis in het
Statuut te krijgen?
De heer Van Dam (CDA):
Als ik daarvoor hier een motie indien, dan is dat een soort
directief dat ik aan de staatssecretaris geef, die met hetzelfde probleem zit. Dat is niet wat ik hier ga doen. Wat ik
wel ga doen, is dat ik in IPKO-verband, in het kader van de
social development goals contact zoek en praat met collegaparlementariërs uit de landen, om dit onderwerp voor elkaar
te krijgen. Dan zult u wellicht enigszins cynisch — dat is
mijn woord — u zult enigszins kwestieus vragen: denk je
dat dat gaat werken? Ik denk dat we de opdracht hebben
om in gesprek te blijven gaan. Althans ik moet dat eerst
doen, voordat ik op andere middelen kom, die er volgens
mij niet zijn.
De heer Bosman (VVD):
Wat wij vragen met de motie van collega Van Raak is dat
het kabinet, dus de ministers, op hoog ambtelijk niveau
met elkaar gaan spreken om te komen tot dingen die geregeld moeten worden. Waarom geven we ze niet gewoon
mee: de juridische keten moet een Koninkrijkstaak worden?
De heer Van Dam (CDA):
Dat kan ik wel doen, maar u weet net zo goed als ik dat dat
uiteindelijk tot een soort defensieve reactie leidt, omdat
daar misschien mensen in posities zitten die daar minder
blij mee zijn. Ik denk dat het wel degelijk mogelijk is om
met machten en krachten op de eilanden te praten, die dat
ook als iets positiefs zien, net zoals in het voorbeeld dat ik
noemde over die gemeenten uiteindelijk ook iedereen
hartstikke blij was dat het op een betere en andere manier
georganiseerd was.

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

De voorzitter:
Tot slot.
De heer Bosman (VVD):
Dan gaat het gewoon heel lang duren. Dat kan. Dan praten
we in IPKO II, III, IV, V verder en dan zien we wel wat er
komt.
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Van Dam.
De heer Van Dam (CDA):
Ik wil iets zeggen over de financiële situatie. Ik denk dat ik
het vooral moet hebben over datgene wat in onze begroting
staat. Dat is waar ik de staatssecretaris op kan aanspreken.
Mijn oog is gevallen op een pagina waar allerlei leningen
staan van de landen in het Koninkrijk. Mijn vraag is: wat is
nu eigenlijk het beleid rond die leningen? Ik denk dat vooral
Curaçao en Sint-Maarten daar gebruik van maken, in mindere mate Aruba. Maar in hoeverre is er ook een voorwaardenkader waaraan voldaan moet worden? Of is er per lening
een discussie? Ik zou heel graag willen dat die leningen ook
ingezet worden, ook betrokken worden bijvoorbeeld bij het
functioneren van de rechtsstaat, bijvoorbeeld bij het functioneren van mensenrechten, gezondheidsontwikkeling en
dat soort dingen, waar wij het hier over hebben. In hoeverre
is dat nu al aan de orde en in hoeverre zou dat een weg zijn
om te gaan?
Voorzitter. Dan heb ik ook nog een vraag over de Rekenkamer in Caribisch Nederland. Zou de staatssecretaris nog
eens aan kunnen geven hoe het daarmee staat? Dat vraag
ik juist ook omdat er veel zorgen zijn over het financieel
beheer, nog afgezien van Saba, en hoe dat zich ontwikkelt.
Dan wil ik wat woorden wijden aan het functioneren van
de rechtsstaat. Allereerst: op de begroting zien wij stevige
bedragen staan ter ondersteuning van politie, OM en
rechtspraak in de landen van ons Koninkrijk.
De voorzitter:
Misschien op het vorige punt, mevrouw Van der Graaf.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik wil even aanslaan op het punt dat de heer Van Dam maakt
over het afhankelijk maken van het beschikbaar stellen van
leningen vanuit Nederland van de staat van de rechtsstaat
op de eilanden. Ik vraag mij af hoe het CDA op dit moment
de deskundigheid, de capaciteit en de bekwaamheid op de
eilanden beoordeelt op het gebied van het handhaven van
de rechtsstaat.
De heer Van Dam (CDA):
Daar wilde ik nu ook iets over gaan zeggen, maar laat ik dat
dan in antwoord doen. Natuurlijk maak ik mij daar zorgen
over. Waar ik mij eigenlijk nog het meest zorgen over maak,
is dat ik zie dat er heel veel bijstand uit Nederland nodig is
om inhoud te geven aan de rechtspraak, het Openbaar
Ministerie en ook de politie, met name op Sint-Maarten. Ik
vind het prima dat dat gebeurt, want als ik hier loop te tet-

8 oktober 2019
TK 10

10-21-10

teren dat ik vind dat er een gat in de rechtsstaat zit, dan
moet ik ook ondersteunen dat daar bijstand aan wordt
geleverd. Maar tegelijkertijd zou ik heel graag willen dat de
landen meer zelfvoorzienend daarin zijn. Ik heb een vraag
aan de staatssecretaris. Nu weet ik ook wel dat primair de
minister van Justitie en Veiligheid aan bod is, maar goed,
ik vind het ook gelet op de begroting en de posten die er
die kant opgaan, een belangrijk issue: ik zou willen dat er
veel meer zelfstandigheid, eigenstandigheid komt. Het lijkt
mij ook veel beter dat je ziet dat rechtszaken of politiewerk
door je eigen mensen worden opgepakt. Daar moeten we
nog heel veel in investeren.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik probeer het punt van de heer Van Dam even goed te
begrijpen. Wat is dan precies zijn doel als er capaciteit en
bijstand nodig is vanuit Nederland om de rechtsstaat goed
te kunnen handhaven? Als dat niet lukt, zo zegt hij, willen
we de hand op de knip houden en geen bijstand meer verlenen. Ik begrijp het punt niet helemaal dat de heer Van
Dam zojuist maakte. Misschien kan hij het nog wat verhelderen.
De heer Van Dam (CDA):
Ja, zeker. Heel graag zelfs. Ik vind er helemaal niets mis
mee dat als de landen financiële bijstand vragen aan
Nederland in de vorm van leningen tegen lagere rentes dan
als ze zelf de kapitaalmarkt opgaan, daar voorwaarden aan
worden gesteld en dat die ook omvatten dat er bijvoorbeeld
— ik noem eens wat — bij de Landsrecherche op SintMaarten niet, zoals nu, zeven vacatures zijn, maar dat die
opgevuld worden. In zulke concrete vormen denk ik dat we
stappen kunnen zetten en dat het ene beleidsterrein het
andere kan ondersteunen.
De voorzitter:
Gaat u verder.

uit die budgetten de landen te helpen en met name organisaties te helpen die heel veel doen voor deze vluchtelingen.
Ik heb zelf het idee dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking wel heel juridisch omgaat met deze criteria.
Graag een reactie van de zijde van het kabinet.
Dan heb ik dit gehad en kom ik bij wat kleiner sprokkelwerk
dat ik nog aan de staatssecretaris wil voorleggen. We hebben hier voor de zomer een zeer intensief debat gehad over
de geschillenregeling. We hebben inmiddels allemaal
gelezen wat de Raad van State ervan vond. Zelfs de voorzitter kan zich het debat nog goed herinneren, inclusief de
wachttijd die we even hadden ingebakken. Ik wil u nogmaals
bedanken voor het geduld dat u toen op de mat heb gelegd.
Ik heb gezien dat de Raad van State een advies heeft
gegeven en wat minder gelukkig was met de stap van de
Kamer. Graag zou ik van de staatssecretaris vernemen wat
nu de voortgang is en hoe hij daartegen aankijkt.
Ik heb ook nog een enkel ding over de situatie in Caribisch
Nederland. Het is natuurlijk heel makkelijk om werkelijk
alles wat daar gebeurt in dit debat te parkeren. Maar laten
we wel wezen, we hebben nog allerlei begrotingen van
afzonderlijke ministeries die ook voor Caribisch Nederland
gelden. Ik denk dat vooral in het debat met mevrouw Van
Ark de discussie over de bestaanszekerheid en zo gevoerd
moet worden. Toch drie punten op dit onderwerp. In de
eerste plaats — ik kan er niet omheen — de berichtgeving
over de gepensioneerden. Natuurlijk moet dat punt in dat
debat aan de orde komen, maar ik vind het toch wel heel
schrijnend. Als we hier in Nederland zo zouden omgaan
met onze gepensioneerden, zou hier de hele zaal op zijn
kop staan. Als ik hier roep dat het familie is, dan is dus ieder
oud omaatje op Bonaire ook mijn oude omaatje. Dan denk
ik bij mezelf dat het wel heel schrijnend is wat daar gebeurt,
de beelden die er zijn. Ik denk dat het goed is dat we ook
in dit debat al aan de staatssecretaris een reactie hierop
vragen. Wat meent het kabinet hiermee te moeten doen?
Dan een ander punt.

De heer Van Dam (CDA):
Ik was gebleven bij dat zelfstandig functioneren van die
organisaties in de rechtsstaat. Graag een reactie daarop.

De voorzitter:
Op het vorige punt mevrouw Özütok.

Dan nog wat over de mensenrechten, specifiek op twee
aspecten. Allereerst de asielprocedure. Wij zijn wat mij
betreft voldoende geïnformeerd over de maatregelen die
daar genomen worden, maar het gaat ook gewoon om
noodhulp aan mensen, om eten en om kleding. Het geld
wordt vooral besteed aan procedures, aan het inrichten van
zaken. Ik heb uit contacten die ik heb gehad toch de indruk
gekregen dat voor die echte noodhulp minder geld
beschikbaar is.

Mevrouw Özütok (GroenLinks):
De situatie van ouderen ligt me echt heel erg na aan het
hart. Ik ben blij dat ook bij u te horen. Bent u het met mij
eens dat er echt, gezien de acute situatie daar, snel maatregelen moeten worden genomen om iets te doen aan de
armoede van deze groep ouderen, om daar snel verbetering
in te brengen?

Het is toch bijzonder, want het beleid van de Nederlandse
overheid is dat vluchtelingen opgevangen worden in de
eigen regio. Je kunt toch wel zeggen dat met name Curaçao
en Aruba ten opzichte van Venezuela de eigen regio zijn.
Tegelijkertijd vallen ze weer buiten de budgetten die
beschikbaar zijn om noodhulp te leveren — ik meen dat dat
de ODA-budgetten zijn — omdat het het Koninkrijk der
Nederlanden is. Dan denk ik bij mezelf: ja jongens, het is
van tweeën een. Ik zou graag ieder geval van de staatssecretaris willen horen welke mogelijkheden hij ziet om ook

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

De heer Van Dam (CDA):
Ik breng het hier naar voren en ik ben het in die zin met u
eens dat ik wil horen van het kabinet wat het daar op korte
termijn mee gaat doen. Als deze vraag van u impliceert of
ik bereid ben om de portemonnee te trekken en hier meteen
met miljoenen voor bij te komen, dan zeg ik "nee". Want
als ik zo'n voorstel doe, moet ik die miljoenen ook hebben,
maar die heb ik niet. Ik stel de vraag aan de staatssecretaris
wat het kabinet hierbij voornemens is te doen.

8 oktober 2019
TK 10

10-21-11

De voorzitter:
Gaat u verder.

fraude en corruptie is er ook naartoe gewerkt om de regering te laten vallen, voor de negende keer in negen jaar.

De heer Van Dam (CDA):
Een tweede punt in Caribisch Nederland betreft de wegen
en de infrastructurele kant. We hebben daar zeer recent een
brief over gehad. Ik heb begrepen dat het mixen van beton
in Caribisch Nederland toch weer een heel ander verhaal
is dan wanneer je dat hier in Doetinchem moet doen, maar
toch wil ik vragen wat nou de voortgang hierin is. Ik vind
het namelijk zo'n tastbaar voorbeeld voor mensen van
vooruitgang op de eilanden. Rijd je op een modderweg of
op een betonnen weg? Ik vind dat je soms dit soort dingen
gewoon moet laten zien aan de bevolking. Ik ben wat
teleurgesteld over het tempo waarin dit tot stand komt. Zou
de staatssecretaris mij kunnen geruststellen? Kan er nu
binnenkort niet alleen tempo op de weg worden gemaakt,
maar wordt er ook tempo mét de weg gemaakt?

En ja, er komen verkiezingen, en dan heeft de bevolking
een keuze tussen een regering die niet met Nederland wil
samenwerken, en een regering die nooit met Nederland
heeft willen samenwerken. Dat maakt mij droef, ook omdat
ik na Irma wel hoop had. De orkaan heeft het eiland verwoest, en toen hebben we in Nederland ons best gedaan.
Als je het bij elkaar optelt, hebben we meer dan 600 miljoen
euro beschikbaar gesteld. We hebben mensen en middelen
beschikbaar gesteld. We hebben ons Koninkrijksgevoel alle
ruimte gegeven. We hebben geïnvesteerd in het Koninkrijk.
En wat is er gebeurd? We hebben natuurlijk één eis gesteld,
namelijk dat het geld niet mag worden misbruikt voor
fraude en corruptie. En wat zie je dan? Een meerderheid
van de politici op Sint-Maarten stelt dan alles in het werk
om dat te frustreren, omdat men niet kan profiteren van
fraude en corruptie.

Ik kom tot slot op de luchtvaartverbindingen en de daarmee
samenhangende postvoorziening. Dat is ook zoiets waarvan
je denkt: dat zijn tastbare dingen voor mensen. We zijn er
geweest en we weten hoe het levensonderhoud ook beïnvloed wordt door de hoogte van de kosten voor luchtvaartverbindingen. En we weten ook hoe de postvoorziening
daarvan afhankelijk is. Dit zijn dingen die we ook zeker aan
de orde zullen stellen in het debat met staatssecretaris
Keijzer van Economische Zaken, maar ik wil toch ook aan
de staatssecretaris hier een reactie vragen.
Voorzitter. Ik ben bijna door mijn tijd heen. Ik wil tot slot
het volgende zeggen. Ja, het CDA is ook zeer kritisch op
wat er in een aantal landen in het Koninkrijk gebeurt. Ik heb
mij de afgelopen weken zeer kritisch uitgelaten over de
situatie op Sint-Maarten en over wat daar allemaal met de
regering gebeurt. Maar ik kan er niet omheen dat ook op
Sint-Maarten de Kiesraad het goede heeft gedaan. Ik zou
echt absoluut willen voorkomen dat ik in mijn aanpak de
goede krachten niet beadem, om het maar zo te zeggen,
en dat ik daar geen aandacht aan besteed. Ik denk dat we
dat altijd voor ogen moeten houden.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dam. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Van Raak namens de SP.

De heer Van Raak (SP):
Al ruim vijftien jaar ben ik bezig met Sint-Maarten en ik
moet eerlijk zeggen voorzitter, ik ben nog nooit zo somber
geweest. Daarbij gaat het niet over die mensen: daar hou
ik van. Ik hou van de mensen op Sint-Maarten. Maar er is
een meerderheid van politici die gewoon echt niet wil
deugen. Veel ervan zijn al veroordeeld. Chanel Brownbill
is veroordeeld voor fraude en corruptie. Ik noem ook Maria
Buncamper, Silvio Matser. Een aantal is opgepakt voor
grootschalige fraude en corruptie. Ik noem Frans Richardson, een vooraanstaand politicus. Ik noem Theo Heyliger,
de grote man op de berg zonder wie op Sint-Maarten niks
kan gebeuren. Sinds hij is opgepakt voor grootschalige

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

Na al die jaren heb ik nog steeds met ontzettend veel verwondering gekeken naar het feit dat Sint-Maarten straks
op de zwarte lijst komt te staan omdat men weigert wetgeving aan te nemen tegen witwassen, tegen belastingontduiking, tegen terrorismefinanciering. Als ze op die lijst komen,
zal de economie in elkaar storten, omdat toeristen niet meer
kunnen pinnen. En toch is een meerderheid van de politici
niet bereid om iets te doen. De dump, de haven, het vliegveld, 100 miljoen wordt er beschikbaar gesteld. De hulp
van de Wereldbank, de hulp van Schiphol, een prachtig
vliegveld wordt ze aangeboden. Een eis hebben we: het
mag niet opgaan aan fraude en corruptie. En wat zie je?
Alles wordt in het werk gesteld door een meerderheid van
de politici om dat project te frustreren. En het lijkt ze ook
nog te lukken.
Wat is dan aan de hand? Waarom gebeurt dat? Is het alleen
de Man op de Berg, of zijn er nog anderen? Ik ben heel bang
dat ik moet concluderen dat fraude en corruptie een verdienmodel zijn geworden in de politiek van Sint-Maarten. Dat
is een groot probleem voor ons Koninkrijk. Ik stond hier op
10-10-10 en ik stond hier op deze plek, en ik heb gezegd:
Sint-Maarten is er niet klaar voor en Curaçao ook niet. Ik
heb tegengestemd. Maar een grote meerderheid van partijen in deze Kamer zei: nee, Sint-Maarten is prima, laten
we het maar doen, en Curaçao ook. En een dag na de verkiezingen zijn de eilanden overgenomen door de gokmaffia.
Want het is niet alleen Sint-Maarten, je ziet nu ook dat er
op Aruba veel onderzoeken plaatsvinden naar politici die
verbonden zijn met de onderwereld. Maar op Curaçao:
Jamaloodin, 28 jaar de gevangenis in voor een politieke
moord. Gerrit Schotte, de oud-premier, in de gevangenis.
De financier van al deze mensen, van Schotte, van Francesco Corallo, staat terecht in Italië voor grootschalige fraude
van honderden miljoenen en het omkopen van ministers
in de regering-Berlusconi. Grootschalig, omdat de bedragen
in die online gokindustrie groot zijn.
Er wordt daar waanzinnig veel geld, onder andere uit de
drugsindustrie, witgewassen. En is dat allemaal de schuld
van mensen op het eiland? Nee, want wie deed nou de
boeken van Corallo, wie deed nou de boeken van die gokmaffiabaas? KPMG. Het geld voor het omkopen van ministers in Italië, door wie werd dat geld gestort? Door Fortis
Bank, destijds een staatsbank van Nederland. Dus die fraude
en die corruptie, het verdienmodel van die politici op de
eilanden, is ook mogelijk geworden door de Nederlandse

8 oktober 2019
TK 10

10-21-12

financiële sector. De eilanden hebben een fantastische
financiële sector, met accountants, fiscalisten en consultants, die zich in dienst stellen van de onderwereld. Dat is
een groot probleem.
Als we dat niet bestrijden, kunnen we hier duizenden
afspraken maken, maar dan zal het nee klinken vanaf de
Berg en zal het allemaal niet doorgaan. Samen met collega
Bosman heb ik in 2015 het initiatief genomen, samen met
het kabinet, voor een Team Bestrijding Ondermijning, om
de linken tussen de onderwereld en de bovenwereld, tussen
de politiek en de gokmaffia te onderzoeken. Ik noemde heel
veel voorbeelden die mij somber maken, maar ze moeten
mij ook weer een beetje blij maken, want ze worden nu dus
wel opgepakt, er wordt nu wel grote schoonmaak gehouden.
Dat is denk ik het eerste begin wat we moeten doen om
een toekomst te hebben voor het Koninkrijk.
Dank voor de brief van de staatssecretaris. Ik heb begrepen
dat die financiering in 2021 afloopt. Ik denk dat het belangrijk is om dit voort te zetten. We moeten heel veel investeren
in het Koninkrijk, maar we moeten de eilanden bevrijden
van het kolonialisme van de onderwereld, van de gokmaffia.
Dat onderzoek moet gecontinueerd worden. Ik ben bereid
om daarover in tweede termijn samen met de heer Bosman
een motie in te dienen.
De heer Van Dam (CDA):
Ik heb toch behoefte om even te polsen wat meneer Van
Raak, ook in relatie tot de inbreng van de heer Bosman,
voor ideeën heeft op dit punt. Ik moet hem en de heer
Bosman trouwens complimenteren met de moeite waar
het gaat om het TBO. Bij de bloemlezing die hij hier geeft
over wat er allemaal mis is, heeft hij zich nog ingehouden.
De heer Van Raak (SP):
Ja!
De heer Van Dam (CDA):
Laten we wel wezen. Als je alle krantenartikelen op een rij
zet, dan hadden we iets meer spreektijd nodig gehad. Maar
mijn probleem daarbij is dat ik niet zoveel heil zie in het
aanpakken van het hele Statuut. Ik heb van u begrepen dat
wij al heel dicht bij elkaar in de buurt zaten; ik had het zelf
nog niet helemaal door. Maar kunnen we geen deal sluiten
dat we het de komende tijd echt alleen over die rechtshandhaving gaan hebben? Dat dat het focuspunt is waar we voor
gaan en dat we daar met z'n allen van zeggen: jongens, hoe
krijgen we dat op de schop en op de rit?

niet met dat oude Statuut. Op zo'n moment moet je verantwoordelijkheden vastleggen. Dat is precies waarom ik hier
in 2010 stond en gezegd heb dat ik tegen was. Dat was niet
omdat ik die landen hun autonomie niet gunde; die gunde
ik ze wel. Ik was tegen omdat ik voorzag dat je dat niet kunt
doen met een Statuut dat niet is aangepast op die nieuwe
situatie.
Waarom? Ik kan u nog een hele boom erover opzetten
waarom dat niet is gebeurd. De heer Pechtold heeft daar
nog een mooie rol in gespeeld. Maar dat huiswerk zullen
we toch moeten doen. Ik besef dat dat nu heel moeilijk is,
maar we zullen op de een of andere manier een Statuut
moeten maken dat wel werkt. Ik ben ook blij dat de motie
is aangenomen bij het debat over de geschillenregeling,
waarin ook parlementariërs van de andere landen zeggen:
dit moeten we wel doen. Want de goedwillenden op SintMaarten, de goedwillenden op Curaçao, de goedwillenden
op Aruba zien ook wel dat het zo niet werkt. En ook zij zijn
best graag bereid om hierover te praten.
De heer Van Dam (CDA):
Als dat helpt, wil ik meneer Van Raak natuurlijk graag
helemaal gelijk geven over alles wat hij in of omstreeks het
jaar 2010 heeft gedaan. Ik was er niet; ik weet het niet, maar
mijn partij uiteraard wel.
De heer Van Raak (SP):
Ja, en die wilde door.
De heer Van Dam (CDA):
Ja, vast, maar we leven nu. We zitten op dit moment in
deze situatie en ik denk dat het totaal niet productief is om
het hele Statuut van stal te halen. Ik denk dat je selectief
moet zijn in de oplossing en ook selectief moet zijn in het
benoemen van het probleem. Ik denk dat dat meer kans
heeft.
De heer Van Raak (SP):
De goedwillende politici zit het Statuut in de weg, omdat
de kwaadwillende politici achterover kunnen leunen, fraude
en corruptie kunnen plegen en Nederland de schuld kunnen
geven. Daar zijn de mensen op de eilanden het slachtoffer
van en daar zijn de goedwillende politici op het eiland het
slachtoffer van.

De heer Van Raak (SP):
Ja, dat ben ik met u eens. Ik zou het goed vinden om daarmee te beginnen, om dat in ieder geval niet los te laten.
Maar ik wil de bal ook terugleggen bij het CDA. We hebben
in 1954 een Statuut gekregen dat op het moment van aanname eigenlijk al achterhaald was. Dat was onze frustratie
met Indonesië, dat onafhankelijk werd. De CPN was voor
onafhankelijkheid van Indonesië, alle andere partijen waren
tegen. Wij wilden dat vasthouden. Dat Statuut is eigenlijk
bedoeld om voormalige koloniën vast te houden tot het
proces van onafhankelijkheid. Maar op het moment dat
landen in het Koninkrijk willen blijven en een vaste positie
als autonoom land in het Koninkrijk krijgen, dan kan dat

Maar ik sta hier met een speldje van Saba. Ik ga het vandaag
alleen over Sint-Maarten en Saba hebben, aan de rest kom
ik niet eens toe. Met Saba gaat het namelijk wel goed. En
Saba laat ook zien dat het wél kan. Ik ben ontzettend boos
op het kabinet, echt heel boos, omdat wij in januari 2015,
vijf jaar geleden, op Saba hebben afgesproken dat Saba
meer dingen zelf kan doen. Waarom? Omdat Saba beter
zichzelf kan besturen dan zich kan laten besturen door de
mannen vanuit de tien torens hier in de Den Haag. We
hebben één voorbeeldje uit velen genoemd: werkvergunningen. En elk jaar als wij op Saba komen, schaam ik me
kapot, omdat het niet geregeld is. Ik schaam me kapot! Ik
heb geen verhaal. We hebben aan de noodrem getrokken.
We hebben drie staatssecretaris uitgenodigd, we hebben
een overleg gehad — voorzitter, u gelooft het niet — over
de werkvergunningen op Saba. Ja, zei de staatssecretaris:

Tweede Kamer

8 oktober 2019
TK 10

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

10-21-13

dat wordt echt geregeld. Wie is die meneer of mevrouw in
de toren die het tegenhoudt? Ik wil nu naam en rugnummer
hebben. Waarom gebeurt het niet?
Het is heel erg: er worden twintig sociale huurwoningen
gebouwd op Saba. Twintig! En nu heeft Sociale Zaken de
bouw stilgelegd vanwege de werkvergunningen. Drie tot
vier maanden doen ze erover, terwijl Saba het in een weekje
kan. Tegen hoge kosten moeten werknemers die daar aan
die huizen aan het bouwen zijn om de twee weken op en
neer naar Sint-Maarten waar ze wonen; kneiterduur, 200
dollar voor een vluchtje, om de twee weken moeten ze op
en neer. Dit is krankzinnig! Waarom gaat de staatssecretaris
dat niet regelen? Wie is hier de baas in dit Koninkrijk? Is
dat het parlement, zijn dat drie staatssecretarissen, of is dat
de meneer of mevrouw in een toren die "njet" en "nee" zegt?
Regel het, staatssecretaris! Of moeten we hier de hele
regering uitnodigen? Ik vind het een goed idee. Ik vind het
een goed idee om dat af te spreken. Laten we dat doen. Als
dit niet voor de kerst is geregeld, dan nodigen we de eerste
vergadering na het reces het hele kabinet hier uit. En dan
zal de werkvergunning op Saba geregeld worden.
Dank, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Raak. De heer Van Dam zei dat u
zich hebt ingehouden vandaag, maar ik heb er weinig van
gemerkt. Of zei u dat, meneer Bosman? Nee, de heer Van
Dam zei dat. Goed. Dank u wel.
Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Diertens namens
D66. Zie daar maar eens overheen te komen, mevrouw
Diertens. Dat gaat niet lukken, nee.

Mevrouw Diertens (D66):
Ik ga het ook niet proberen. Geweldig. Soms kan het echt
helpen om daar een beetje pit aan te geven. Dank je wel
daarvoor.
Voorzitter. De Koning zei in de troonrede: "Vaak voeren we
discussies aan de hand van cijfers. Geen enkel leven voegt
zich naar de mediaan van een statistisch model." Hoewel
dat waar is, is het belangrijk om toch ook naar cijfers te
kijken, en met name naar de mensen achter de cijfers.
25.000 Caribische Nederlanders in Caribisch Nederland
leven in armoede. Sommige ouderen hebben thuis geen
toilet. Er zijn kinderen die geen warme maaltijd krijgen.
Voorzitter. We hebben in het voorjaar gedebatteerd over
het sociaal minimum en het ijkpunt. Ik zou nu graag de pit
van de heer Van Raak hebben. Ik heb staatssecretaris
Tamara van Ark toen gecomplimenteerd met haar werk,
maar er blijft echt nog heel veel onduidelijk. Neem de uitkering voor ouderen. Het rapport van de Ombudsman is echt
alarmerend. Ik citeer: "Het levensonderhoud is duur en de
voorzieningen zijn slecht, waardoor kwetsbare groepen
zoals ouderen echt in bittere, bittere armoede leven." Voor
mijn fractie geldt dat de ouderdomsverzekering voor
ouderen voldoende moet zijn om van in de eerste levensbehoeften te kunnen voorzien en van te kunnen rondkomen.
Kan de staatssecretaris een eerste reactie geven op het
rapport van de Ombudsman?

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

Een ander onduidelijk punt in de uitwerking is de kinderopvang. Ik ben blij dat we Kamerbreed het belang van de
kinderopvang in Caribisch Nederland onderschrijven, maar
wat is de basisvergoeding waar staatssecretaris Van Ark
over spreekt? Gaat deze vergoeding direct naar de kinderopvang of krijgen ouders deze vergoeding? Moeten ouders
straks toch een deel betalen? Zo ja, hoe kunnen arme
gezinnen dit dan betalen, gezien het ijkpunt? Ik hoor graag
een reactie van de staatssecretaris.
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Staatssecretaris Van Ark heeft gezegd dat ze er een voorstander van is om van de kinderopvang een basisvoorziening te maken. We weten nog niet hoe dat eruit komt te
zien. Mijn vraag is: kan een bijzondere gemeente — dat zijn
de eilanden van Caribisch Nederland — ook zelf initiatieven
nemen om maatregelen te treffen voor gezinnen in
armoede, zoals het bieden van gratis kinderopvang?
Mevrouw Diertens (D66):
U heeft vast hetzelfde artikel als ik gelezen over proefprojecten in de gemeente Rotterdam waarin mensen die in de
bijstand leven gratis kinderopvang krijgen, onder andere
om die kinderen eerder mee te kunnen nemen in hun persoonlijke ontwikkeling. Door de regelgeving is Bonaire daar
zelf niet toe in staat. Ik wil dus ook graag aan de staatssecretaris vragen wat zijn reactie hierop is.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Diertens (D66):
Het is ook belangrijk om vast te stellen wat het effect is van
de kinderopvang. Om goede kinderopvang te kunnen bieden, zoals BES(t) 4 kids van UNICEF, moet je inzicht hebben
in welke kinderen je wilt bereiken en wat de thuissituatie
is. Ik vraag de staatssecretaris dan ook of hij het met mij
eens is dat we ook onderzoek moeten doen naar het effect
van de kinderopvang. Kan dat wellicht, aansluitend bij het
CBS, meegenomen worden?
Voorzitter. Waar ik zelf heel veel in zie, is een modernere
bibliotheek. Ik ben in de bibliotheek op Bonaire geweest,
en ook in die van Sint-Eustatius. Die van Sint-Eustatius is
nog wat beter dan die van Bonaire. Verschillende diensten
zouden daar verleend kunnen worden. De bibliotheken
zouden daar functies in kunnen vervullen. Ik noem het dan
wel een modern e-learningcenter. Afstandsonderwijs kan
er ook in. Een moderne bibliotheek biedt gratis toegang tot
internet. Een moderne bibliotheek biedt ruimte voor cursussen en bijscholing. Een moderne bibliotheek biedt plaats
voor ontmoeting in de community. De huidige bibliotheek
was voorheen de vriesruimte van een supermarkt. Daar
komt geen internet binnen. In maart 2018 heeft de Kamer
al een motie van mij aangenomen over bibliotheken in
Caribisch Nederland. Is de staatssecretaris bereid om met
de minister van OCW in overleg te treden over de uitvoering
van mijn motie en welke acties we eventueel kunnen versnellen? Zijn er gesprekken geweest tussen het kabinet en
de lokale bestuurders over een bijdrage aan een nieuw
gebouw of bestaand gebouw voor een moderne bibliotheek?

8 oktober 2019
TK 10

10-21-14

Voorzitter. Ik ben ook erg blij met het profiel van Blue Destination op Bonaire.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft de heer Bosman een vraag.
De heer Bosman (VVD):
Mevrouw Diertens stelt een hoop vragen. Dat is natuurlijk
haar goed recht. Alleen, voor de zomer hebben we een
enorme schriftelijke ronde gehad met het hele kabinet. D66
heeft ervoor gekozen om toen geen vragen te stellen.
Waarom niet?
Mevrouw Diertens (D66):
Daar moet ik het antwoord op schuldig blijven.
De voorzitter:
Dan komt u daarop terug op een ander moment of in de
tweede termijn. Is dat een idee?
Mevrouw Diertens (D66):
Ja. Ik zal dat doen.
De voorzitter:
Dat is goed.
Mevrouw Diertens (D66):
Bonaire werkt aan het profiel van Blue Destination: duurzaam toerisme dat bijdraagt aan natuur, cultuur en economie. Ik vind het een mooi initiatief. Ik heb begrepen dat alle
wegen opnieuw worden aangelegd. Ik zie daarin een nieuwe
kans: meteen fietspaden of fietsstroken aanleggen. Ik begrijp
wel dat fietsen op Saba geen doen is, maar fietsers zijn
voor Bonaire wel een interessante nieuwe toeristendoelgroep. Daar past wellicht ook de Blue Destinationgedachte
in als we toch gaan aanleggen. Kan de staatssecretaris
bevestigen of er op Bonaire nieuwe wegen worden aangelegd? Is hij bereid om met de betrokken bestuurders in het
kader van Blue Destination in gesprek te gaan, en misschien
ook wel met de Kamer van Koophandel, over de aanleg van
fietspaden?
Voor de natuur dienen we ook goed te zorgen. D66 heeft
al vaak benadrukt dat het koraal rond de eilanden betere
bescherming verdient. Ik ben blij dat we binnenkort eindelijk
een natuurbeleidsplan voor Caribisch Nederland mogen
ontvangen. Tegelijkertijd heeft het olieplatform vorige week
woensdag een strook van 60 meter koraal vernield bij de
kust van Curaçao. Curaçao is een autonoom land met een
eigen minister voor Natuur, maar ik vraag de staatssecretaris of er niet een manier is waarop ons Koninkrijk hierin
samen kan optrekken, bijvoorbeeld door het delen van
kennis en inzet van de grenswacht. Ook zal mijn collega
Tjeerd de Groot dit onderwerp bespreken bij de LNVbegroting.

zomer op Curaçao en schrokken door wat ze er aantroffen:
mensen in barakken die 1 uur van de 24 uur naar buiten
mochten, Venezolanen die in slechte omstandigheden leven
en kwetsbaar zijn voor uitbuiting, mensen die nauwelijks
toegang hebben tot medische zorg, artsen die zich zorgen
maken over de verspreiding van een ziekte als hiv. Zo kan
ik nog een rijtje volmaken. D66 is blij dat het kabinet stappen
zet in de vorm van financiering en training om de situatie
te verbeteren. Er is nu een soort van asielprocedure op
Curaçao, maar tussen papier en werkelijkheid ligt vaak een
kloof. Wordt die procedure ook toegepast en is die bekend?
Zijn de overheid, de advocaten en de rechters er echt klaar
voor? Graag een reactie.
Vanuit de Europese Unie zijn er ook mogelijkheden om te
helpen. Onze Europarlementariër Samira Rafaela heeft hier
ook al aandacht voor gevraagd. Zo kan het asiel-, migratieen integratiefonds noodsteun bieden. Het European Asylum
Support Office kan ondersteuning bieden met expertise bij
de registratie en integratie van vluchtelingen. Voor de
noodsteun en de ondersteuning kunnen lidstaten een aanvraag indienen bij de Europese Commissie. Tot op heden
heeft Nederland zo'n aanvraag nog niet bij de Commissie
ingediend. Wat is hiervoor de reden? En bent u eventueel
bereid dit nog te doen?
Voorzitter. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de
slechte situatie die zich nu op de eilanden afspeelt ons lijkt
te overkomen. Er zijn studies waaruit blijkt dat mogelijk
50.000 Venezolanen zouden overwegen om naar Curaçao
of Aruba af te reizen. Mijn fractie hoopt dat er nu een plan
klaarligt, mocht de druk opeens fors toenemen, zodat we
niet meer verrast worden. Vandaar mijn vraag: wat is het
plan?
De heer Bosman (VVD):
Ik ben enigszins verrast. U heeft het over een rapport waarin
gesproken wordt van 50.000 mensen. Welk rapport is dat?
Mevrouw Diertens (D66):
Dat is een rapport van de Verenigde Naties, als ik het me
goed herinner. Ik kom daar ook op terug.
De voorzitter:
U wilt weten welk rapport dat precies is?
De heer Bosman (VVD):
Ja, ook. Dat helpt wel, als je in een debat iets neerlegt als
"het gaat om 50.000 Venezolanen". Dat is heftig; dat gaat
over nogal wat.
Mevrouw Diertens (D66):
Ja. Het is ook heel ernstig.
De heer Bosman (VVD):
Eens.

De vluchtelingenproblematiek op het eiland verdient ook
aandacht. D66 blijft zich zorgen maken over de situatie daar.
Mijn collega's Groothuizen en Sjoerdsma waren afgelopen

Mevrouw Diertens (D66):
U krijgt daar dus een antwoord op.

Tweede Kamer

8 oktober 2019
TK 10

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

10-21-15

De heer Bosman (VVD):
Prima, maar dan zou ik ook het volgende willen weten. Er
wordt nu gekeken naar dit kabinet, maar wat vindt mevrouw
Diertens dat Curaçao zou moeten doen?
Mevrouw Diertens (D66):
Ik denk dat onze kracht ligt in de samenwerking daarin.
De heer Bosman (VVD):
Het is een autonoom land. Er ligt een verantwoordelijkheid
bij Curaçao. Wat moet Curaçao doen?
Mevrouw Diertens (D66):
Net als wij nu al bezig zijn met asielprocedures, omdat ze
daar een hulpvraag over gesteld hebben — ze hebben
meerdere vragen gesteld — zou ik me in het kader van de
vluchtelingenproblematiek kunnen voorstellen dat we daar
in ons Koninkrijk sterk op gaan samenwerken.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Diertens (D66):
Voorzitter. De situatie op Sint-Maarten is fragiel en de
wederopbouw komt moeilijk op gang. Ik hoop dat de
staatssecretaris het met me eens is dat de mensen op SintMaarten niet de dupe mogen worden van die politieke
situatie. Ik vraag de staatssecretaris om creatiever te zijn.
Kan de staatssecretaris toelichten of we bijvoorbeeld via
ngo's — ik heb het eerder gevraagd — niet sneller resultaat
voor mensen kunnen boeken, met name ook in het psychosociale domein?
Ik kom aan mijn laatste thema toe: het samenwerken in het
Koninkrijk. Vlak voor het zomerreces hebben we in de
Kamer samen met de delegaties uit de landen uitvoerig
gedebatteerd over de geschillenregeling. De Raad van State
heeft op verzoek een advies uitgebracht over het instellen
van een Afdeling koninkrijksgeschillen. Kan de staatssecretaris reflecteren op dit advies?
Voorzitter, tot slot. Op 10-10-10 zijn de verhoudingen tussen
de landen en gebieden van het Koninkrijk ingrijpend veranderd. We hebben het er net al uitgebreid over gehad en we
zijn het daar op heel veel gebieden erg over oneens, maar
de zorg van iedereen is gelijk. Sindsdien zijn Curaçao en
Sint-Maarten net als Nederland en Aruba autonome landen
binnen het Koninkrijk, en vormen Bonaire, Statia en Saba
Caribisch Nederland. Na tien jaar wordt het tijd om de
balans op te maken. Wat heeft deze ontwikkeling ons
gebracht? Kunnen we op basis van de toentertijd gestelde
doelen concluderen of wat we voor ogen hebben ook bereikt
is? Staat de staatssecretaris vanuit zijn coördinerende rol
open voor een grondige evaluatie?
Dank u wel.

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Ik loop een beetje stijfjes, want ik had in mijn
overmoed bedacht dat ik wel een halve marathon kon rennen. Dat kon ik ook; je moet alleen niet vragen hoe. Snel
lopen is soms ook een beetje half doodlopen. Aan de andere
kant betekent het ook dat je gewoon een beetje vol moet
houden.
Voorzitter. Nu wat van een serieuzere aard.
De voorzitter:
Ik dacht: dit is een bruggetje.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
We willen allemaal natuurlijk gewoon een fijne plek om te
wonen. Je wilt een plek waar je je thuis voelt, waar je je
veilig voelt, waar je 's avonds je dushi een sunchi kunt
geven, omdat die weer veilig thuis is gekomen, waar je
kinderen een toekomst krijgen en fijn kunnen opgroeien,
en waar je 's ochtends gewoon een lekkere boterham kunt
eten en dat ook kunt betalen. Het maakt niet zo heel veel
uit aan welke kant van de oceaan je leeft. Ik denk dat we
dat allemaal willen.
Maar er zijn plekken in ons Koninkrijk waar dat niet vanzelfsprekend is en waar de armoede groot en heel intens is. Er
is drugscriminaliteit en er zijn grote achterstanden. Wij zien
dat bijvoorbeeld in Rotterdam-Zuid. Daar zijn de problemen
immens groter dan we eigenlijk in Nederland kennen. Dat
is de reden dat Rotterdam-Zuid in 2011 is begonnen met
het Nationaal Programma Rotterdam Zuid. Dit volgde na
een uitgebreide analyse van de heer Deetman, die ruim tien
maanden heeft geduurd. Inmiddels zijn de eerste, voorzichtige resultaten zichtbaar. Cito-scores stijgen, het aantal uitkeringen daalt voorzichtig en je ziet dat de wijken opgeknapt
worden, omdat de huisvesting gewoon is aangepakt. Mijn
vraag aan de staatssecretaris is dan ook: zou het niet ook
denkbaar zijn om te komen tot een nationaal programma
Curaçao? Wij kennen al een groeiakkoord. Dat weet ik. Dat
loopt voor vier jaar. Maar kunnen we in het verlengde
daarvan niet alvast zo'n verkenning doen?
Het is namelijk mijn overtuiging dat je alleen met een
langdurige aanpak samen tot iets wezenlijks kunt komen.
Wat in Rotterdam-Zuid lukt, moet denk ik ook lukken op
Curaçao. Dan kunnen we zorgen dat meer mensen een fatsoenlijke opleiding volgen, dat meer mensen een baan met
perspectief krijgen, dat meer mensen in een huis wonen
dat ook daadwerkelijk kwaliteit biedt en dat meer mensen,
en vooral jongeren, ook perspectief zien op Curaçao, in
plaats van dat zij zich gedwongen voelen te vertrekken naar
elders. Soms komen ze ook naar Nederland, waar ze
gevangen zitten in een niemandsland. Ze zijn noch in staat
om een fatsoenlijke baan te vinden, noch in staat om terug
te keren. Dat lijkt mij een investering waard. Ik zou dan ook
aan de staatssecretaris willen vragen: wat voelt hij voor dit
idee? Wil hij met zo'n verkenning starten? Dat doe je dan
ook samen met allerlei partners. En we kunnen leren van
de ervaringen die ze in Rotterdam-Zuid met het Nationaal
Programma hebben opgedaan.

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Diertens. Dan geef ik nu het woord
aan mevrouw Kuiken namens de PvdA.

Voorzitter. Natuurlijk moeten er op korte termijn ook snel
stappen worden gezet. Het werd al door verschillende col-

Tweede Kamer

8 oktober 2019
TK 10

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

10-21-16

lega's gezegd. Ik ben het kabinet erkentelijk voor het feit
dat zij nu stappen zetten om het sociaal minimum te verhogen, maar tegelijktijdig zien we een aantal oudjes — ik hoop
dat ik dat liefkozend mag zeggen — die gewoon in bittere
armoede leven en nu niet rond kunnen komen. Hoe gaan
we dat op korte termijn tackelen? Wat hebben die mensen
nu aan kleine stapjes, terwijl wij weten dat er nu acuut hulp
nodig is? Dat is mijn concrete vraag aan de staatssecretaris.
Mijn tweede vraag betreft de schuldhulpverlening, want
iedereen is het erover eens dat de schuldenproblematiek
niet alleen een probleem is van de eilanden, maar ook van
de individuen, de mensen zelf. Maar schuldhulpverlening
kennen we eigenlijk niet. Daar hebben we geen wettelijke
kaders voor. Ik weet dat dit een taak is van de eilanden zelf,
maar toch vraag ik me af of het niet verstandig is om te
kijken of je gezamenlijk met de eilanden een vorm of een
systeem van schuldhulpverlening op zou kunnen zetten.
Mijn derde vraag betreft het onderwijs. In 2014 is een nieuw
schoolsysteem op de BES-eilanden ingevoerd, maar ik heb
begrepen dat nog steeds niet helemaal helder is naar welk
Nederlands niveau de behaalde diploma's omgezet moeten
kunnen worden. Dat lijkt me wel redelijk relevant. Dit lijkt
klein; het gaat volgens mij om een klein hiaat, maar dit moet
wel worden geregeld. Herkent de staatssecretaris dit en, zo
ja, wat kan hij hieraan doen?
Voorzitter. Aan kinderrechten hebben we de afgelopen jaren
heel veel aandacht besteed. Ook daarbij zou ik willen kijken
of we kunnen leren van Nederlandse stappen, Nederlandse
initiatieven en Nederlandse wetgeving. Ik vraag vooral om
daar aandacht voor te blijven vragen.
Tot slot kom ik natuurlijk bij de situatie op Sint-Maarten. Ik
wil van de staatssecretaris vooral weten hoe hij ervoor gaat
zorgen dat met name de wederopbouwprojecten, zoals het
vliegveld, het afval en de huisvesting, in ieder geval worden
afgemaakt. Kan hij daar een specifieke aanwijzing voor
geven? Het gaat niet om het hele eiland, maar ik wil dit in
ieder geval voor deze wederopbouwprojecten. Kan hij dat
via de Rijksministerraad afdwingen?
Voorzitter, ik rond af. Wij als mensen zijn vrij simpel: we
willen een huisje, we willen een boompje en we willen een
beestje, in alle delen van het Koninkrijk. Laten we daar
samen voor zorgen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuiken. Dan geef ik nu het woord
aan mevrouw Van der Graaf namens de ChristenUnie.

Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter, voor het woord. De ChristenUnie
voelt een hele warme band met de eilanden en de mensen
in het Caribisch deel van ons Koninkrijk. Ik ben ook blij dat
ik hier weer zelf het woord over mag voeren in deze zaal,
hier in de Tweede Kamer.

deling van de verantwoordelijkheden tussen de landen en
naar de knelpunten die daarbij bestaan. De ChristenUnie
hoopt dat de landen daar ook positief op zullen reageren.
De brief van de staatssecretaris daarover is van vorige week.
Ik vraag mij af of de staatssecretaris al een reactie heeft
ontvangen van de landen in ons Koninkrijk. Ik wil hierbij
benadrukken dat de ChristenUnie hierbij een dienende
houding van de Nederlandse overheid voor ogen heeft,
met respect voor de onderlinge verschillen. Dat is het uitgangspunt.
Voorzitter. Ik maak mij zorgen over de bestuurlijke situatie
op Sint-Maarten. Daar ben ik zeker niet de enige in. Ik en
de ChristenUnie hopen dat de goede krachten daar mogen
opstaan, mensen die echt het goede voor ogen hebben met
de mensen op Sint-Maarten. Wat dat betreft zijn wij blij dat
er extra ruimte komt voor nieuwe partijen om zich richting
de verkiezingen te melden. Daar wensen wij de mensen op
het eiland veel sterkte bij. Zij verdienen namelijk een overheid die voor hen staat en die ook werkt aan het herstel van
het eiland en aan de wederopbouw.
Voorzitter. Ik wil een aantal punten aanstippen. Als het gaat
om de kinderrechten ...
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Ik heb even een informatieve vraag over de wederopbouw.
Sommige van uw collega's hebben gezegd: geef een aanwijzing voor heel Sint-Maarten. Ik heb met name gevraagd:
kun je specifiek een aanwijzing geven voor de zaken die
onder de wederopbouw vallen? Volgens mij heeft geen
enkele Sint-Maartenaar nu namelijk iets aan de politieke
puinhoop; ze willen gewoon een dak boven hun hoofd.
Waar staat u? Waar staat de ChristenUnie in dit geheel?
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
De ChristenUnie staat meer op het punt dat zojuist door
mevrouw Kuiken is voorgesteld. Voor de ChristenUnie geldt
dat het van het grootste belang is dat het eiland weer wordt
opgebouwd. Ik zie met lede ogen aan wat het bestuur daar
nu heeft laten zien.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik kom op de kinderrechten. De ChristenUnie
maakt zich zorgen over de naar schatting 5.400 minderjarigen op de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. We
lezen verhalen in de rapportage van UNICEF en ook het
Kinderrechtencollectief over huiselijk geweld, ernstige verwaarlozing, misbruik en honger. Zo'n 60% van de jonge
geïnterviewden op de eilanden kent wel iemand die seksueel is misbruikt. Een soortgelijk rapport was vijf jaar geleden
aanleiding voor de ChristenUnie en de Partij van de Arbeid
om geld vrij te maken voor de kinderen op de eilanden. Er
zijn goede dingen mee gedaan: op Saba is de kinderopvang
versterkt en is er een sportcoach, op Bonaire wordt gewerkt
aan een Kindpas, waarmee kinderen naar wekelijkse activiteiten kunnen, en op Sint-Eustatius zijn speeltoestellen
aangeschaft voor de basisscholen. Hoe kunnen we ervoor
zorgen dat die inspanningen structureel worden?

De ChristenUnie vindt het goed dat de staatssecretaris heeft
aangekondigd dat hij met de landen wil kijken naar de ver-

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

8 oktober 2019
TK 10

10-21-17

Voorzitter. Ik deel de zorgen over het ontbreken van een
juridisch kader voor kindermishandeling. De staatssecretaris
schrijft in zijn brief dat hij het bestuursakkoord wil aanvullen
met afspraken. Maar wil de staatssecretaris ook echt kijken
naar een eenduidige strafrechtelijke titel om kindermishandeling te verbieden?
Voorzitter. Niet alleen kinderen zijn kwetsbaar, mensen met
een beperking zijn dat ook. Drie jaar geleden trad het VNverdrag inzake de rechten van personen met een handicap
in Nederland in werking. We hebben toen met D66 gepleit
voor een plan van aanpak om ook hun positie op de BESeilanden te verbeteren, maar dat gaat niet gemakkelijk. Er
is wel gesproken over medegelding van het verdrag, maar
hiervoor is uitvoeringswetgeving nodig. Zolang er niets
gebeurt, zijn de mensen met een beperking in het Caribische
deel van ons Koninkrijk de dupe. Is de staatssecretaris
bereid om samen met de staatssecretaris van VWS te
bekijken hoe Caraïbisch Nederland ondersteund kan worden
bij de implementatie en welk tijdpad hierbij gehanteerd kan
worden?
Voorzitter. Over de armoede is al veel gezegd. Het leven is
duur en het is een schandvlek in onze ogen. Ouderen
moeten maaltijden overslaan en men eet op z'n hoogst
twee keer in de maand groenten. Dat mogen we niet langer
laten bestaan. De ChristenUnie steunt de maatregelen van
het kabinet om het wettelijk minimumloon, uitkeringen en
kinderbijslag te verhogen, maar stelt daarbij de volgende
vraag. Weten wij wat de effecten zijn van de maatregelen
die we nemen?
Daarmee kom ik op een volgend punt. Weten wij genoeg?
Hebben wij genoeg cijfers in beeld om ons beleid jaarlijks
effectief te kunnen meten? Wij denken op dit moment van
niet. Wat zijn de effecten? Wat vindt de staatssecretaris
daarvan? En is hij bereid om de informatie-infrastructuur
op de eilanden en in de landen te verbeteren? Ziet hij
daarvan de noodzaak in?
Mevrouw Diertens (D66):
Ik sla even aan op het gehandicaptenbeleid, omdat ik het
heel belangrijk vind dat gehandicapte kinderen ook mee
kunnen doen. Is mevrouw Van der Graaf ervan op de hoogte
wat de bijdrage is voor kinderen, dus voor steun of voor
kinderopvang? En anders kan zij deze vraag misschien
doorspelen aan de staatssecretaris. Ik weet dat gehandicapte kinderen in Nederland het dubbele krijgen van wat
gewone kinderen krijgen. In dat verband leek het me helder
om dat te kunnen weten.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik zou willen weten op welke termijn deze staatssecretaris
verwacht dat er een voorstel komt voor de kinderbijslagregeling voor kinderen die intensieve zorg nodig hebben. Die
vraag zou ik dus aan de staatssecretaris willen stellen.
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Ik hoorde mevrouw Van der Graaf haar zorgen uiten over
de armoede onder ouderen. Zij onderschrijft dat die schrijnend is. Maar vervolgens werd het een beleidsverhaal over
de lange termijn, terwijl alles, van het NOS Journaal tot het
rapport van de Ombudsman, laat zien dat de situatie echt

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

acuut is. Ondersteunt mevrouw Van der Graaf dan ook mijn
oproep aan de staatssecretaris om snel met acties te komen
op dit gebied?
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ik zie dat het kabinet stappen zet en ik wil graag van de
staatssecretaris weten welke acties er nu worden ondernomen en of die zullen voorzien in de nood die er is. Ik wil
dus weten of het voldoende is. Volgens mij heb ik zonet
met u gedeeld wat de ChristenUnie daarvan vindt. Het
rapport van de Ombudsman was heel duidelijk. Dat noopt
tot actie wat de ChristenUnie betreft. Het punt dat ik hier
heb willen maken, is dat we een aantal uitkeringen verhogen. We verhogen de kinderbijslag ook. We zien dat de
kosten voor het levensonderhoud hoog liggen. We nemen
een aantal maatregelen om die kosten te verlagen. De
ChristenUnie wil weten of die maatregelen daadwerkelijk
werken. Wij willen eigenlijk graag jaarlijks gerapporteerd
zien wat de effecten van het beleid zijn en of we het juiste
doen. Neem bijvoorbeeld de kinderrechten. Ik moest net
spreken over een schatting van het aantal minderjarigen.
We zouden toch moeten weten hoeveel er zijn en wat
daarvoor nodig is?
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Ik heb de steun in het eerste deel van uw betoog gehoord.
Dank u wel.
De voorzitter:
Gaat u verder, mevrouw Van der Graaf.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dan nog een drietal concrete punten over de rechtshandhaving op Curaçao. Ik maak mij ontzettend veel zorgen over
Curaçao als online gokparadijs. Het wordt in een adem
genoemd met gokwalhalla's als Malta en de Kaaimaneilanden. Hoe staat het met de uitbreiding van de bevoegdheden
van de Gaming Control Board? Kan die echt potten breken,
vraag ik de staatssecretaris. Zou de Nederlandse Kansspelautoriteit hier ook een rol in kunnen gaan spelen?
Voorzitter. Als ik kijk naar de vluchtelingencrisis, kan het
niet zo zijn dat er geld ligt terwijl vluchtelingen onder
erbarmelijke omstandigheden in de gevangenis worden
gestopt. Hoe wordt er nu verder uitvoering gegeven aan
de motie van de ChristenUnie over humane opvang en het
voorkomen van het terugsturen van vluchtelingen, vraag
ik de staatssecretaris.
Tot slot een tweede punt in relatie tot de vluchtelingencrisis,
namelijk de mensenhandel. 43 van de 44 geregistreerde
slachtoffers van mensenhandel op Curaçao in 2018 waren
Venezolaans. Het mensenhandelprobleem groeit. Kunnen
de middelen voor de vluchtelingenaanpak en ondermijning
ook daarvoor worden ingezet? Kunnen we Curaçao ondersteuning bieden, bijvoorbeeld via de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel?
Dank u wel.

8 oktober 2019
TK 10

10-21-18

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Graaf. Dan geef ik tot slot
het woord aan de heer Bisschop namens de SGP.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. Laat ik allereerst mijn meeleven
betonen met mijn collega van de SP, die zo geëmotioneerd
betoogde wat er allemaal niet goed gaat daar en hoe frustrerend dat is als je er al vijftien jaar mee bezig bent. Ik kan
me daar iets bij voorstellen. Ik ben nog maar de helft van
de tijd betrokken bij dit dossier, maar het gevoel dat het
soms zwemmen in stroop is, herken ik wel. Het zijn langdurige en langdradige discussies. Duwen en trekken. Soms
heb je het gevoel dat er nauwelijks beweging in zit. Je zou
eigenlijk dingen anders willen, met respect voor de eigenstandigheid van elk van die landen en de mensen daar. Je
zou dingen willen veranderen, want er is nogal wat niet
goed.
In dat opzicht vind ik het punt dat collega Bosman aanreikt,
dan ook heel goed. Moeten wij niet eens even grondig
nadenken of we in het Statuut de verhoudingen wel goed
geregeld hebben? Hebben we niet een deel van het probleem mede zelf georganiseerd door de bevoegdheden en
verantwoordelijkheden niet duidelijk of onvoldoende helder
te beleggen? Ik ga graag dat gesprek aan. Ik weet niet of je
je vanuit het Statuut moet losmaken of wat dan ook, maar
ik denk dat het wel goed is om erover door te spreken.
Voorzitter. Versterking van de bestuurskracht is een
belangrijk punt, onder andere door de rechtshandhaving.
Van harte steun daarvoor. Ik merk dat de staatssecretaris
daar bovenop zit en dat daar het nodige aan gedaan wordt.
Het bestuur is nu te veel versnipperd geraakt door lokale,
lands- en rijksverantwoordelijkheden. De ministeries hebben
dan ook nog iedere keer hun eigen denklijn. Ik heb er al
vaker naar gevraagd: hoe wordt er inhoud gegeven aan de
coördinerende rol van de staatssecretaris?

afdeling. Welk concreet traject heeft de bewindspersoon in
dezen voor ogen? Wanneer kunnen we een oordeel van de
Rijksministerraad verwachten?
Terecht is er ook aandacht voor de samenwerking tussen
de landen en de eilanden. Als er sprake is van vergelijkbare
omstandigheden, is het toch jammer om overal opnieuw
het wiel uit te vinden? Kan de staatssecretaris aangeven op
welke vijf thema's hij wil inzetten om te komen tot een
gedifferentieerde aanpak per land of eiland, met oog voor
overeenkomsten en verschillen?
Voorzitter. Gemakshalve sluit ik mij ten aanzien van SintMaarten graag aan bij de opmerkingen die collega's
gemaakt hebben en de zorgen die daarin door hen verwoord
zijn.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bisschop. Daarmee zijn we aan het
einde van de eerste termijn van de zijde van de Kamer
gekomen.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
De staatssecretaris zal donderdag om 10.15 uur antwoorden
op de gestelde vragen geven.
De vergadering wordt van 18.33 uur tot 19.15 uur geschorst.
Voorzitter: Bergkamp

Ik heb naar aanleiding van allerlei stukken nog steeds stellig
de indruk dat er buiten de coördinerende bewindspersoon
om nog te veel eigen lijntjes naar de eilanden lopen die
eigenlijk via de sluis van de coördinerende bewindspersoon
zouden moeten lopen. Mijn vraag op dit onderdeel is of de
staatssecretaris een concreet plaatje voor ogen heeft van
waar we in dit opzicht over vijf jaar willen staan. Misschien
is de staatssecretaris dan geen staatssecretaris van
Koninkrijkszaken meer. Dat zou kunnen. Maar waar moet
zijn opvolger over vijf jaar staan? Wat is dan concreet de
rol van de coördinerende bewindspersoon vergeleken met
die van zijn collega's?
Voorzitter. We hebben het daarbij ook over de bevoegdheidsverdeling tussen het Koninkrijk en de landen. Ik
noemde dat net al. Daar vindt naar aanleiding van een
aangenomen motie onderzoek naar plaats. We zijn
benieuwd naar het resultaat dat gericht is op verbetering
van de onderlinge verhoudingen. Daar zien we naar uit.
Vlak na de zomer hebben we na een lang traject een wetsvoorstel aangenomen om een regeling te treffen voor de
Koninkrijksgeschillen. Naar ons idee is dat een mooie stap
voorwaarts, maar ondertussen zitten we wel met een pittige
tekst van de Raad van State over de speciale, afzonderlijke

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2020

8 oktober 2019
TK 10

10-21-19