Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

23 235

Thuiszorg

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 122

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2015
Met deze brief geef ik uitvoering aan het verzoek van uw Kamer, zoals
verwoord in de motie van de leden Siderius (SP) en Van Dijk (PvdA)1, om
u voor het AO TSN / Toekomst thuiszorg, nader te informeren. Zoals ik
tijdens het VAO Decentralisatie Wmo (Handelingen II 2015/16, nr. 35, VAO
Decentralisatie Wmo) in mijn reactie op deze motie aangaf, duid ik de
motie zo dat de vraag centraal staat hoe zo goed mogelijk kan worden
geborgd dat mensen die ook ondersteuning nodig hebben die krijgen, hoe
de relatie tussen hulpverlener en cliënt zoveel mogelijk intact kan blijven
en hoe bevorderd kan worden dat dit onder goede arbeidsvoorwaarden
gebeurt. Ook zal ik op verzoek van uw Kamer ingaan op de relevante
wettelijke waarborgen en randvoorwaarden in geval van surseance van
betaling of faillissement van een aanbieder. Voorts verzoekt de motie mij u
te informeren over de laatste stand van zaken omtrent TSN Thuiszorg,
mede in relatie tot de gezamenlijke aanpak die ik met de bonden en
gemeenten afgesproken heb.
Allereerst wil ik aangeven dat ik mij goed realiseer dat de huidige situatie
bij TSN Thuiszorg voor grote onzekerheid zorgt en ingrijpend is, met
name voor de cliënten en werknemers. Cliënten vragen zich af of zij (hun)
hulp zullen behouden. Medewerkers van TSN Thuiszorg maken zich
zorgen over het behoud van hun baan en arbeidsvoorwaarden. Dat is een
hele vervelende situatie, zeker tijdens deze periode met feestdagen. Het is
het belangrijk dat er snel zicht komt op een oplossing.
Mijn inzet is primair gericht op twee zaken. De eerste is de continuïteit van
goede ondersteuning aan mensen die dat nodig hebben. Daarbij gaat het
om het tijdig leveren van de noodzakelijke ondersteuning, waarbij de
relatie tussen de cliënt en de hulpverlener waar mogelijk in stand wordt
gehouden. Ten tweede is mijn inzet gericht op behoud van werk met
fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden. Mijn indruk is dat alle betrokken partijen
1

kst-23235-122
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Kamerstuk 34 104, nr. 90.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 235, nr. 122

1

(rekening houdend met ieders verantwoordelijkheid) zich ook op deze
twee prioriteiten richten. Als randvoorwaarde geldt daarbij een aantal
wettelijke waarborgen omtrent continuïteit van ondersteuning en ten
aanzien van arbeidsvoorwaarden, voor situaties zoals nu bij TSN
Thuiszorg.
Deze gerichtheid op continuïteit van ondersteuning en werk (en niet op
continuïteit van instellingen) is en blijft uitgangspunt van beleid.
Continuïteit van ondersteuning
Het staat buiten kijf dat voor iedereen die dat nodig heeft, goede zorg en
ondersteuning altijd beschikbaar moet zijn. Conform de Wmo 2015
(Kamerstuk 33 841, nr. 2) zijn gemeenten verantwoordelijk voor de
continuïteit van ondersteuning, waaronder de huishoudelijke hulp. Als
gemeenten moeite blijken te hebben om de continuïteit van de huishoudelijke hulp goed te borgen, dan kan de VNG gemeenten specifieke
ondersteuning bieden. Als dan toch blijkt dat een gemeente onvoldoende
in staat is de hulp voor mensen te regelen, en daarmee feitelijk blijk geeft
niet in staat te zijn de Wmo 2015 uit te voeren, zal ik het daarvoor
bestaande bestuurlijke instrumentarium inzetten.
Deze wettelijke randvoorwaarden gelden ook in geval van surseance van
betaling en faillissement. Als een instelling, waarmee gemeenten een
contract heeft afgesloten, in (financiële) moeilijkheden komt en de
ondersteuning niet (meer) kan leveren, blijven gemeenten verantwoordelijk voor de continuïteit van ondersteuning.
Ik snap heel goed dat cliënten graag hun vertrouwde thuishulp houden,
ook na een eventueel faillissement. En dat thuishulpen graag de eigen
cliënten blijven helpen. De relatie tussen cliënt en hulp is vaak een
vertrouwensrelatie. Het is daarom goed als die koppeling tussen thuishulp
en cliënt zo veel mogelijk kan blijven bestaan. Volgens de wet hebben
gemeenten bij een faillissement geen verplichting om ervoor te zorgen
dat de thuishulpen van de failliete instelling aan de slag kunnen bij andere
organisaties waarmee gemeenten een contract hebben of gaan afsluiten.
Dat geldt dan evenzeer voor het in stand houden van de relatie tussen de
cliënt en de thuishulp in de situatie van een faillissement. Ik verwacht van
gemeenten wel dat zij in de gesprekken met andere aanbieders bespreken
dat waar dat kan de relatie tussen cliënt en thuishulp in stand blijft.
Werkgelegenheid met fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden
Mijn inzet is reguliere banen met fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden. Dit
geldt niet alleen in geval van een faillissement, maar in zijn algemeenheid.
Fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden voor fatsoenlijk werk vraagt inzet van
alle betrokken partijen: sociale partners, individuele aanbieders,
gemeenten en het Rijk.
Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor de wettelijke kaders en randvoorwaarden heb ik daartoe een aantal waarborgen in de Wmo 2015 aangebracht die bijdragen aan goede arbeidsvoorwaarden voor thuishulpen. Zo
zijn gemeenten verplicht – aan de hand van kwaliteitseisen voor de te
verstrekken voorziening en het daarbij horende deskundigheidsniveau van
beroepskrachten – een reële kostprijs vast te stellen voor de te verstrekken
voorziening. Gemeenten dienen dus bij het bepalen van het tarief voor
huishoudelijke hulp rekening te houden met de loonkosten van de in te
zetten beroepskrachten volgens de van toepassing zijnde cao. Dit betekent
een steviger wettelijke verankering gericht op een ordentelijk inkoopproces. Met een AMvB krijgen de uitgangspunten en afspraken zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 235, nr. 122

2

neergelegd in de Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning
(bijlage bij Kamerstuk 34 104, nr. 70) ook een wettelijke basis. Ook kent de
Wmo 2015 waarborgen voor de cliënt rondom het pgb, die borgen dat de
inzet van alfahulpen in de maatwerkvoorziening enkel mogelijk is indien
de cliënt bewust en goed geïnformeerd kiest voor een pgb. Deze
waarborgen gelden niet in de algemene voorziening. Daarom heb ik met
partijen op vrijdag 4 december de afspraak gemaakt om de inzet van
alfahulpen te beperken tot het persoonsgebonden budget.
Daarnaast geldt een aantal waarborgen in andere relevante wetgeving
(onder andere de Wet op de cao, de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag en het Burgerlijk Wetboek).
Als een organisatie in surseance van betaling verkeert, kan de dienstverlening aan cliënten worden voortgezet door de medewerkers, uiteraard
met behoud van hun arbeidsvoorwaarden. Indien een overname
plaatsvindt gedurende de periode van surseance van betaling, dan kan
sprake zijn van overgang van onderneming. In dat geval gaan alle
werknemers die op het tijdstip van overgang in dienst zijn met behoud
van al hun arbeidsvoorwaarden van rechtswege over naar de nieuwe
zorgaanbieder. Of er sprake is van overgang van onderneming is
uiteindelijk ter beoordeling aan de rechter.
Indien na een faillissement andere partijen de cliënten overnemen en
medewerkers aan de slag gaan bij de werkgever die de cliënten
overneemt, dan zijn de arbeidsvoorwaarden in principe onderhandelbaar.
Echter, ook in die situatie moet de nieuwe werkgever zich houden aan de
wettelijke eisen en de van toepassing zijnde cao.
Tot slot is de eerdere arbeidsovereenkomst of de diensttijd die de
werknemer bij de oude werkgever heeft doorgebracht, relevant voor de
rechtspositie van de werknemer bij een nieuwe werkgever, als er sprake is
van opvolgend werkgeverschap. In geval van opvolgend werkgeverschap
kan de werknemer van de failliete werkgever, bij de nieuwe opvolgend
werkgever recht hebben op een vast contract, op grond van de regeling
voor opvolgende arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd (ketenregeling). De diensttijd doorgebracht bij de failliete werkgever telt in geval
van opvolgend werkgeverschap ook mee bij de bepaling van de hoogte
van de transitievergoeding bij de nieuwe werkgever. Of er sprake is van
opvolgend werkgeverschap hangt af van individuele feiten en omstandigheden, en is uiteindelijk aan de rechter.
Situatie TSN Thuiszorg
TSN Thuiszorg bevindt zich sinds maandag 30 november in een periode
van surseance van betaling. Ik realiseer mij dat voor de medewerkers en
cliënten van TSN Thuiszorg deze periode onzeker is. De afgelopen tijd ben
ik in nauw overleg met betroken partijen, om te bewerkstelligen dat de
twee genoemde ankerpunten – continuïteit van goede ondersteuning
alsmede behoud van werk met fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden – zo goed
mogelijk worden geborgd. Hierbij respecteer ik uiteraard de verantwoordelijkheid van alle afzonderlijke partijen.
De stand van zaken is als volgt:
• Op vrijdag 27 november is door TSN Thuiszorg een persverklaring
uitgebracht waarin zij een periode van surseance van betaling
aankondigen. Ik heb uw Kamer hierover op diezelfde dag geïnformeerd
(Kamerstuk 23 235, nr. 120).
• Op maandag 30 november is de aanvraag voor surseance van betaling
goedgekeurd door de rechtbank. Twee bewindvoerders zijn benoemd
door de rechtbank.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 235, nr. 122

3

•

•

•

•

•

Ik heb samen met de VNG, gemeenten en het Ministerie van SZW een
handreiking opgesteld. De VNG heeft na de goedkeuring van de
surseance van betaling door de rechtbank deze handreiking naar
gemeenten gestuurd, met daarin ondermeer een stappenplan bij
faillissementen. De handreiking bevat informatie over de verantwoordelijkheden van gemeenten in geval van een faillissement, zoals het
waarborgen van de continuïteit van de ondersteuning en het adequaat
informeren van cliënten.
Voor gemeenten die hieraan behoefte hebben zijn inhoudsdeskundigen beschikbaar. Vanuit het Ondersteuningsteam Decentralisaties kan
(door een subsidie van het Ministerie van VWS) extra capaciteit
worden ingezet bij gemeenten.
Ik heb op 4 december met de bewindvoerders van TSN Thuiszorg
gesproken over de ontstane situatie. In het gesprek heb ik aangegeven
dat ik het van groot belang acht dat de bewindvoerders in contact
treden met de gemeenten waar TSN Thuiszorg actief is om afspraken
te maken over de wijze van voortzetting van de ondersteuning thuis en
de positie van de medewerkers. Tevens heb ik de bewindvoerders
geïnformeerd over de (met de bonden en gemeenten overeengekomen) gezamenlijke aanpak voor een toekomstvaste langdurige zorg en
ondersteuning (Kamerstuk 29 282, nr. 238).
Naar aanleiding van het gesprek met beide bewindsvoerders heb ik de
VNG gevraagd het overleg tussen de bewindvoerders en de gemeenten waar TSN Thuiszorg actief is, te bespoedigen en waar nodig te
faciliteren. Dit gesprek tussen de bewindvoerders, een aantal gemeenten uit de verschillende regio’s waar TSN Thuiszorg actief is en de
VNG, heeft plaatsgevonden op donderdag 10 december. Het Ministerie
van VWS heeft dit overleg bijgewoond om vragen van gemeenten te
kunnen beantwoorden en te inventariseren wat de informatie- en of
ondersteuningsbehoefte van gemeenten is.
Naar aanleiding van dit gesprek, heeft de VNG op vrijdag 11 december
gemeenten gevraagd om, in het belang van de continuïteit van de
ondersteuning op de korte termijn, de facturen van TSN Thuiszorg
over reeds geleverde uren versneld te betalen. De VNG heeft de
oproep voor het versneld betalen van facturen op 14 december ook op
haar website gepubliceerd.

De VNG heeft, mede namens mij, op 16 december een overleg met
wethouders uit de betrokken gemeenten georganiseerd om te bespreken
hoe gemeenten gezamenlijk kunnen optrekken in deze situatie van TSN
Thuiszorg. Het gaat hier zowel om de korte termijn als de langere termijn.
In dit overleg hebben de aanwezige gemeenten – in mijn aanwezigheid –
de volle bereidheid getoond om – met het oog op een ordentelijk proces –
de ontvangen rekeningen van TSN Thuiszorg eerder te betalen dan
volgens de geldende betalingstermijn het geval zou moeten zijn. Dit met
het oog op een ordentelijk proces. Deels is dit de afgelopen dagen al
gebeurd, deels gebeurt dit de komende dagen. Op grond van deze
informatie heb ik goede hoop dat voor december de continuïteit van de
ondersteuning kan worden gewaarborgd evenals de werkgelegenheid van
werknemers van TSN Thuiszorg.
De gemeenten hebben in het overleg eveneens aangegeven voorbereidingen te treffen op verschillende denkbare scenario’s die zich voor
kunnen doen. Zij hebben daartoe een regiegroep gevormd. De VNG zal dit
– ondersteund door mij – faciliteren.
Het is overigens aan de bewindvoerders om na te gaan of een doorstart
van TSN mogelijk is, dan wel in gesprekken met potentiële geïnteresseerden de mogelijkheden van overname van de activiteiten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 235, nr. 122

4

medewerkers van TSN Thuiszorg te onderzoeken en hierover in overleg te
treden met de betrokken gemeenten.
Ik volg nauwlettend of gemeenten hun verantwoordelijkheid voor de
continuïteit van de ondersteuning goed invullen. De medewerkers van
TSN Thuiszorg kunnen bij een mogelijk faillissement een beroep doen op
de loongarantieregeling waarbij UWV salarisaanspraken overneemt (op
basis van de WW). Concreet gaat het dan om het loon over maximaal
dertien weken voorafgaande aan het ontslag, vakantiegeld en vakantiedagen tot maximaal een jaar terug en het loon over de opzegtermijn tot
maximaal zes weken na het faillissement. Afhankelijk van de keuzes die
gemeenten alsdan maken, kan de dienstverlening door medewerkers van
TSN Thuiszorg aan cliënten daardoor ook na faillissement een periode
van 6 weken doorgaan.
Tot slot
De recente afspraken tussen de FNV, de CNV, de VNG en het kabinet (d.d.
4 december jl., Kamerstuk 29 282, nr. 238) behelzen een gezamenlijke
aanpak voor de langdurige zorg en ondersteuning. Gezamenlijk werken
wij aan vernieuwing, onderschrijven wij de code(bijlage bij Kamerstuk
34 104, nr. 70), benoemen wij uitdagingen en sporen elkaar aan daar werk
van te maken, zonder op elkaars stoel te gaan zitten. Met als doel:
thuisondersteuning van goede kwaliteit voor de cliënt en fatsoenlijke
arbeidsvoorwaarden voor de medewerker.
Het is nu belangrijk om met alle partijen de gemaakte afspraken zo snel
mogelijk in praktijk te brengen en het gezamenlijk perspectief te realiseren. Zodat bijgedragen wordt aan tarieven waarmee fatsoenlijke
arbeidsvoorwaarden worden gerealiseerd. Zodat individuele werkgevers
de principes van verantwoord marktgedrag toepassen en blijven
investeren in de inzetbaarheid van hun medewerkers. Zodat gemeenten
de beschikbare middelen gebruiken om concrete lokale afspraken te
maken over vernieuwing en samen met aanbieders op zoek te gaan naar
oplossingen bij acute problematiek. Vanuit mijn verantwoordelijkheid zal
ik actief toezien op een zorgvuldige uitvoering van de wet, de code
wettelijk verankeren en de wet aanscherpen zodat alfahulpen alleen
ingezet kunnen worden met een persoonsgebonden budget.
Ik volg dit nauwgezet en zal er – in samenspraak met gemeenten en
sociale partners – alles aan doen wat redelijkerwijze mogelijk is en past
binnen de gemaakte afspraken, om dit te laten slagen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 23 235, nr. 122

5