Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1420
Vragen van de leden Van Laar en Jan Vos (beiden PvdA) aan de Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de bosbranden
in Indonesië en het streven naar duurzame palmolie (ingezonden 15 december
2015).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) mede namens de Staatssecretaris van
Economische Zaken (ontvangen 8 februari 2016).
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport «Up in smoke: failures in Wilmar’s promise to
clean up the palm oil business», van o.a. Friends of the Earth van december
2015?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Wat is uw reactie op de conclusies uit het rapport dat palmolieproducenten
Wilmar International en Bumitama Agri hun eigen «duurzame palmolie»
beleid, de Indonesische wetgeving, alsook de in het rapport genoemde New
York Declaration on Forests niet naleven?
Antwoord 2
Wilmar, Bumitama Agri, andere internationale en ook Nederlandse bedrijven
hebben een stap voorwaarts gezet door zich te verbinden aan de verduurzaming van palmolieproductie. Bedrijven leggen hun ambities op verschillende
manieren vast; via nationale toezeggingen (zoals in Nederland in 2010 via het
Manifest Taskforce Duurzame Palmolie), via bedrijfseigen toezeggingen of als
partij bij internationale, vaak sectorbrede of sector-overstijgende verklaringen
of fora, zoals Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) en de New York
Declaration on Forests. Zo heeft Wilmar in 2013 zich publiekelijk gecommitteerd aan een beleid om niet te branden en geen nieuwe veengronden in
gebruik te nemen. Deze toezegging strekt zich ook tot toeleverende partners

1

ah-tk-20152016-1420
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Rapport van o.a. Friends of the Earth, «Up in smoke: failures in Wilmar’s promise to clean up
the palm oil business», december 2015https://www.foeeurope.org/sites/default/files/
corporate_accountability/2015/07_foee_wilmar_report_mr_0_0.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

in de palmolieketen. Tegen deze achtergrond zijn de – in het rapport vermelde
– branden op plantages van Wilmar en Bumitama Agri zorgwekkend. Beide
bedrijven hebben naar aanleiding van het rapport onderzoek gedaan naar de
voorvallen en oorzaken ervan. Vervolgens hebben zij hun positie ten aanzien
van een geen-branden-beleid opnieuw bevestigd.
Vraag 3
Deelt u de mening dat de betrouwbaarheid van de Roundtable on Sustainable
Palm Oil (RSPO) in het geding is gekomen nu uit dit rapport blijkt dat 2 van
de 3 onderzochte plantages, waar Wilmar palmolie produceert, RSPO-leden
zijn?
Antwoord 3
In de mondiale markt verwelkomt Nederland RSPO als vrijwillige en
transparante standaard. Maatschappelijke organisaties stellen deze standaard
mede vast en monitoren de naleving ervan. In dit kader heeft het – ook door
Milieudefensie bepleite – onafhankelijke toezicht vorm gekregen. Een
voorbeeld hiervan is het monitoren via satellieten van ontbossing door het
programma Forest Watch. Daaruit blijkt dat het aandeel branden op RSPO
gecertificeerde plantages drastisch is gereduceerd. Tevens is geconstateerd
dat het systeem niet 100% waterdicht is. Dit is geen reden de betrouwbaarheid van RSPO in twijfel te trekken. RSPO kent een klachtenmechanisme en
doet onderzoek naar specifieke schendingen van de standaard door haar
leden. Inbreuk op de standaard kan schorsing tot gevolg hebben. Zo werd op
17 november 2014 een aantal RSPO leden dat de standaard had overtreden,
geschorst.
Vraag 4
Wat betekenen de bevindingen uit dit rapport, zeker met betrekking tot het
niet nakomen van de vrijwillig door bedrijven overeengekomen en publiekelijk verklaarde doelstellingen voor duurzame palmolie en RSPO, voor de
Europese ambitie die u 7 december jl. lanceerde om in 2020 tot 100 procent
duurzame palmolie in Europa te komen?
Antwoord 4
Eventuele schendingen van de afspraken moeten serieus worden genomen,
maar ondermijnen niet de ambities en concrete acties op dit terrein. De
ambitie om te komen tot een 100% duurzame palmolie keten in 2020 is met
de verklaring van 7 december jl. breder in Europa overgenomen. De
verklaring is ondertekend door acht sectororganisaties die actief zijn in tien
Europese landen en wordt ondersteund door vijf EU lidstaten (Denemarken,
Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Nederland). Deze verklaring
geeft een krachtig signaal af naar de markt en draagt bij aan het beleid van
Nederland om tot verduurzaming in de palmolie-keten te komen.
Om bovenstaande doelstelling te realiseren, is het van belang om de aanboden vraagkant van de keten goed op elkaar af te stemmen. Dat is op dit
moment nog onvoldoende het geval. Ongeveer de helft van de RSPOgecertificeerde palmolie wordt als zodanig aangekocht door de vragende
partijen. Voor plantagebedrijven en kleine producenten is dat onvoldoende
aanmoediging voor extra inspanningen. In deze context zijn het marktsignaal
en de inspanningsverplichting op de conferentie van 7 december 2015
essentieel.
Vraag 5
Bent u verrast door de conclusies van dit rapport waar het gaat om de mate
waarin bedrijven om de nationale wetgeving van Indonesië heen kunnen
werken, in het licht van uw inspanningen met de Indonesische overheid op
dit thema (zie beantwoording eerdere vragen)?2
Antwoord 5
Het verder ontwikkelen van lokale capaciteit voor implementatie en handhaving van minimaal de eigen standaard en wetgeving (Indonesian Sustainable
Palm Oil, ISPO) is een belangrijk punt van aandacht voor het kabinet.
2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 430

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Daarnaast moedigt het kabinet de Indonesische overheid aan snel helderheid
te scheppen in landclassificatie en concessieverlening, inclusief eenduidig en
door iedereen toe te passen kaarten. Nederland blijft de Indonesische
autoriteiten en maatschappelijke partijen ondersteunen bij de opschaling van
de duurzame productie van palmolie. Dat gebeurt al met steun aan kleine
producenten, programma’s voor kennisontwikkeling en -deling op het gebied
van duurzaam landgebruik en innovatie. Tijdens de klimaatconferentie in
Parijs sloot het Initiatief Duurzame Handel (IDH) een samenwerkingsovereenkomst af met de gouverneur van Zuid-Sumatra om duurzame productie van
palmolie te bevorderen en het probleem van bosbranden en veengronden op
provinciaal niveau te helpen aanpakken.
Vraag 6
Is in uw ogen de Indonesische wet, die voorschrijft dat bedrijven verantwoordelijk zijn voor alle branden die op hun gronden woeden – ongeacht wie ze
heeft aangestoken – te ingewikkeld voor de Indonesische overheid om na te
leven? Ziet u aanwijzingen om te concluderen dat de overheid wellicht nalatig
is in haar taak om toe te zien op dergelijke wetgeving?
Antwoord 6
Uit de dialoog met de Indonesische overheid blijkt dat vooral de uitvoering
en handhaving van de Indonesische wetgeving ingewikkeld is en tijd vergt.
De aanwezigheid van veel kleine boeren compliceert de handhaving. Het
platbranden van bossen om nieuwe landbouwgrond te ontwikkelen door
kleine boeren is een belangrijke oorzaak van de grote branden. Het is moeilijk
om al deze kleine boeren in kaart te brengen en te controleren, zeker omdat
platbranden op kleine schaal is toegestaan. De uitdaging ligt in het voorkomen van de branden door kleine boeren. Dit kan door hen te overtuigen van
alternatieve manieren van landontginning. Dit vergt kennis en capaciteit bij
deze kleine boeren ten aanzien van duurzame productiesystemen en de
controle daarover. Mede hiertoe dienen de bij het antwoord op vraag 5
genoemde programma’s.
Vraag 7
Welke mogelijkheden ziet u voor de Indonesische overheid om bedrijven
alsnog verantwoordelijk te stellen voor branden op hun gronden?
Antwoord 7
Internationaal opererende bedrijven die vallen onder de OESO-richtlijnen
kunnen ter verantwoording worden geroepen. RSPO voorziet verder in de
mogelijkheid een onderzoek te starten en sancties toe te passen bij specifieke
schendingen van de standaard door haar leden en hun toeleveranciers op
gecertificeerde plantages. Verder kent Indonesië wet- en regelgeving met
mogelijkheden voor de overheid om bedrijven verantwoordelijk te stellen
voor de branden op hun gronden.
Vraag 8
Deelt u de stelling dat wanneer de Indonesische overheid op dit terrein in
gebreke blijft, de inkopende westerse bedrijven alsook de westerse overheden meer toe moeten zien op het voorkomen van rampen, zoals de branden
van de afgelopen maanden? Welke stappen gaat u hiertoe zetten?
Antwoord 8
Inkopende westerse bedrijven hebben hoe dan ook een eigen verantwoordelijkheid. Internationaal opererende bedrijven worden geacht te ondernemen
conform de OESO-richtlijnen. Dit betekent dat zij huidige en potentiële
negatieve effecten van hun activiteiten op mens en milieu moeten identificeren, voorkomen of mitigeren en daarover rekenschap moeten afleggen. Als
een overheid in gebreke blijft, brengt dit extra risico’s voor bedrijven mee,
waarmee zij rekening moeten houden. Deze problematiek vergt een gezamenlijke inzet van bedrijfsleven, NGO’s en overheden op internationaal en
nationaal niveau. Bedrijven kunnen, in de vorm van IMVO-convenanten, via
hun brancheorganisatie afspraken maken om dit soort risico’s aan te pakken
in samenwerking met andere stakeholders. Daarnaast ondersteunt het kabinet
met een aantal strategische partnerschappen de capaciteitsopbouw van lokale
maatschappelijke actoren in Indonesië om hun invloed te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Milieudefensie en haar zusterorganisaties zijn ook partij in één van de
partnerschappen.
Zoals in het antwoord op vraag 6 is aangegeven, kent de palmolie sector veel
MKB en kleine boeren. Veel branden ontstaan bij deze kleine boeren, maar
slaan vervolgens over op de concessiegebieden van de grotere bedrijven. Een
aantal grote palmolie producerende bedrijven heeft daarom zelf extra
maatregelen genomen om verantwoordelijkheid te nemen buiten hun eigen
concessiegebieden. Een voorbeeld van een dergelijk initiatief is afkomstig van
het bedrijf Sime Darby, dat recentelijk (16-19 november 2015) tijdens de
jaarlijkse RSPO conferentie heeft aangekondigd om een fire safe zone met
een straal van 5 km te creëren rondom hun concessiegebieden.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen ter zake van het lid
Gesthuizen (SP), ingezonden 11 december 2015 (Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2015–2016, nr. 1419)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4