Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2257

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 november 2016
Zoals ik al in mijn brief van 8 november jl. schreef (Kamerstuk 19 637, nr.
2254), is de samenstelling van de groep eerste asielaanvragers de
afgelopen maanden aanzienlijk gewijzigd ten opzichte van vorig jaar,
waarbij aanvragen van personen afkomstig uit een aantal landen die
onderdeel uitmaken van de lijst met «veilige landen van herkomst» een
groter aandeel in de asielinstroom zijn gaan vormen. In die brief heb ik
toegezegd uw Kamer nader te informeren over maatregelen om deze
instroom te adresseren. In deze brief treft u bedoelde maatregelen aan. Al
deze maatregelen hebben tot doel de asielaanvragen snel af te handelen,
sneller vertrek uit Nederland te realiseren en de overlast voor onze
samenleving zoveel mogelijk te beperken.
In de afgelopen periode was er in eerste instantie een verhoging te zien in
het aantal asielaanvragen van asielzoekers uit de Westelijke Balkanlanden.
De laatste weken worden juist veel asielaanvragen ingediend door
Marokkanen en Algerijnen, die veelal al langere tijd in de EU hebben
verbleven (vaak in Duitsland). Hierdoor worden het asielproces en de
daarbij horende voorzieningen belast met en verstoord door migranten
die eigenlijk niet in de asielprocedure thuis horen. Daarbij komt nog dat
zich binnen deze groep asielzoekers een aantal bevindt dat bovenmatig
veel overlast veroorzaakt in en rond de opvanglocaties, hetgeen een
negatief effect heeft op de leefbaarheid en beheersbaarheid in de
gemeenten en in opvanglocaties.
Uiteraard sta ik voor een zorgvuldig asielbeleid dat bescherming biedt aan
degenen die dat nodig hebben. Tegelijk constateer ik dat in de afgelopen
maanden te vaak oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van het asielrecht
door personen die geen bescherming nodig hebben. Dit vormt een
oneigenlijke belasting voor onze samenleving en tast het draagvlak voor
ons asielbeleid aan. Om dit tegen te gaan had ik al een aantal maatregelen
getroffen, waaronder het versneld afdoen van deze asielaanvragen
(sporenbeleid), het opleggen van een nul-dagen vertrektermijn, het

kst-19637-2257
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2257

1

opleggen van een inreisverbod, het aanpassen van de terugkeerondersteuning voor bepaalde landen en het steviger aanpakken van overlastgevende asielzoekers.1 Gezien de ontwikkelingen in de asielinstroom zijn
verdere maatregelen nodig. De implementatie van die maatregelen zal
steeds plaatsvinden in nauwe samenspraak met de landen van herkomst,
in transparantie en een open dialoog gericht op resultaten. Er is een
gezamenlijk belang en wederzijdse verantwoordelijkheid om recht te doen
aan diegenen die dat nodig hebben, en om op te treden daar waar dat
noodzakelijk is. Het kabinet zal actief die contacten en samenwerking
blijven opzoeken. Het kabinet zal in dat verband de regeringen van
Marokko en Algerije benaderen, ook met het oog op het terugnemen van
hun onderdanen.
Snellere asielprocedures
Sinds 1 maart 2016 worden de asielaanvragen van asielzoekers uit veilige
landen versneld en met voorrang door de IND behandeld (spoor II van het
sporenbeleid). Dit heeft er inmiddels toe geleid dat nu gemiddeld binnen
10 dagen, na aanmelding van de asielzoeker afkomstig uit een veilig land
van herkomst, een (negatieve) beslissing op het asielverzoek is genomen.
Bij de afwijzing van zijn asielaanvraag krijgt de asielzoeker een terugkeerbesluit om Nederland onmiddellijk te verlaten.
Dit laat onverlet dat de vreemdeling tegen de afwijzing van de asielaanvraag beroep kan instellen bij de rechtbank. Echter in de praktijk zal de
slaagkans van een dergelijk beroep zeer gering zijn. Daarom wil ik het
gesprek aangaan met de advocatuur om te kijken welke rol zij voor
zichzelf zien bij het adviseren en informeren over de opportuniteit van het
instellen van beroep in dergelijke zaken, mede met het oog op het
voorkomen van een onnodige belasting van capaciteit van IND,
advocatuur en rechtbanken wat ten koste gaat van de capaciteit van het
behandelen van zaken van mensen die wel met recht een beroep op
bescherming doen.
In het kader van de mogelijkheden van het versnellen van de doorlooptijden van de beroepsprocedure is op ambtelijk niveau reeds gesproken
met de Rechtspraak. Afgesproken is om asielzoekers die ernstige overlast
veroorzaken met voorrang af te doen bij de rechtbanken.
Snellere Dublin-procedure
Zoals hierboven gemeld bevinden zich onder de recente instroom veel
Marokkanen en Algerijnen die al langere tijd in de EU verblijven en in een
ander land (vaak Duitsland) reeds een asielprocedure hebben doorlopen.
Ook hier gaat het om evident kansloze asielverzoeken, waarbij de
vreemdeling op grond van de Dublinverordening zo snel mogelijk wordt
overgedragen aan het land waar hij reeds een asielprocedure heeft
doorlopen (spoor I van het sporenbeleid). Om ook de afdoening in deze
zaken te versnellen heeft de IND extra mensen ingezet op deze zaken. Mijn
inzet is erop gericht dat de gemiddelde doorlooptijd van deze Dublinprocedures met ongeveer 10 weken wordt verkort.
Omdat voor een deel de doorlooptijd van deze procedures afhankelijk is
van de snelheid van reageren van de andere lidstaat, bijvoorbeeld bij het
beantwoorden van het verzoek om terugname van de asielzoeker, ben ik
in gesprek met deze andere landen om de samenwerking binnen het
proces zo effectief mogelijk te laten verlopen. Overigens geldt ook ten
aanzien van de Dublinprocedure dat de asielzoeker de mogelijkheid heeft
1

Brief van 31 maart 2016, Kamerstukken 19 637 en 33 042, nr. 2179

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2257

2

om tegen het besluit om hem terug te sturen naar de andere Dublinlidstaat in beroep te gaan. Ook bij deze beroepen is in de praktijk de
slaagkans nihil en zal ik om dezelfde reden ook dit betrekken bij het eerder
genoemde gesprek met de advocatuur.
Minder opvang
Voorts heb ik het COA gevraagd om opvangvoorzieningen voor Dublinclaimanten meer toe te spitsen op deze doelgroep, zodat deze maximaal
ten dienste staan van een snelle procedure en hun vertrek naar de
verantwoordelijke Dublinlidstaat. Daarnaast wordt bezien waar deze
voorzieningen versoberd kunnen worden.
Asielzoekers wier aanvraag is afgewezen in de versnelde procedure
(spoor II) krijgen, zoals reeds aangegeven een terugkeerbesluit om
Nederland onmiddellijk te verlaten. In de praktijk zien we dat daarna hoger
beroep vooral wordt ingesteld enkel om verblijf en gebruik van faciliteiten
te verlengen. Om dit te ontmoedigen wordt na eerste afwijzing de opvang
beëindigd en een inreisverbod voor de duur van twee jaren opgelegd.
Sneller in vreemdelingenbewaring
Nadat de (evident kansloze) asielaanvraag in een snelle toelatingsprocedure is afgewezen zal, in de gevallen dat dit mogelijk is, ook het
daadwerkelijke vertrek van de vreemdeling in kwestie snel worden
uitgevoerd. Gelet op de omstandigheid dat het hier gaat om vreemdelingen die veelal oneigenlijk gebruik maken van de asielprocedure en de
daarbij behorende voorzieningen zal, uiteraard binnen de daarvoor
geldende juridische kaders, in alle gevallen worden beoordeeld of in
vreemdelingenbewaringstelling van de betreffende vreemdeling en
daarmee gedwongen vertrek mogelijk is. Met het oog op het goed kunnen
motiveren van de reden van de bewaring investeren de ketenpartners in
een betere dossieropbouw van de vreemdeling. In de afgelopen weken
zijn in dit kader reeds enkele vreemdelingen in bewaring gesteld. Om het
instrument vreemdelingenbewaring in deze gevallen nog vaker te kunnen
toepassen, wordt ook gewerkt aan een spoedige aanpassing van het
Vreemdelingenbesluit.
De aanpassing behelst dat een aantal van de zwaardere door het COA
genomen ROV-maatregelen, wegens handelen in strijd met de huisregels,
mede grondslag kunnen zijn voor de individuele afweging om het
instrument vreemdelingenbewaring in te zetten. In voorkomende gevallen
kan de inbewaringstelling vooraf gegaan worden door oplegging van een
vrijheidsbeperkende maatregel ex artikel 56 Vreemdelingenwet in een
vrijheidsbeperkende locatie (VBL).
Beëindigen terugkeerondersteuning
Terugkeerondersteuning is een onderdeel van terugkeerbeleid dat is
gericht op het stimuleren van zelfstandig vertrek en het bieden van
perspectief bij terugkeer.
In de afgelopen jaren is ad hoc een aantal groepen vreemdelingen
uitgesloten van terugkeerondersteuning, onder andere omdat het
vermoeden bestond dat deze ondersteuning mede ten grondslag lag aan
de omstandigheid dat zij in Nederland een (kansloze) asielaanvraag
indienden. Dit gold bijvoorbeeld voor asielzoekers uit de Oekraïne en
Dublinclaimanten uit Mongolië en Wit-Rusland. Meer recentelijk heb ik
ook vreemdelingen uit de Westelijke Balkanlanden van terugkeerondersteuning uitgesloten, omdat deze groep vreemdelingen vaak gebruik
maakte van deze regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2257

3

Naar aanleiding van deze ontwikkelingen heb ik gezocht naar mogelijkheden om te komen tot een meer bestendig stelsel van (financiële)
terugkeerondersteuning.
Daarbinnen blijft het mogelijk om vreemdelingen tot zelfstandige
terugkeer te bewegen, zonder dat dit ertoe leidt dat vreemdelingen die
relatief eenvoudig naar Europa kunnen reizen in Nederland ten onrechte
gebruik maken van de asielprocedure en de daarbij behorende voorzieningen. Meer concreet betekent dit, dat vreemdelingen uit landen in de
ring rond de Europese Unie, waaronder Marokko en Algerije, en vreemdelingen uit visumvrije landen voortaan worden uitgesloten van ondersteuning bij terugkeer. Wel blijft het mogelijk om, daar waar nodig en
effectief, maatwerk toe te passen en eventueel terugkeerondersteuning te
bieden in het individuele geval. Voor vreemdelingen afkomstig uit andere
landen blijft de terugkeerondersteuning bestaan. Dit stelsel zal ik de
komende tijd, samen met mijn collega van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, verder uitwerken met alle betrokkenen
partijen.
Gecoördineerde integrale lokale aanpak
Waar nodig worden openbare orde maatregelen genomen door het lokale
gezag. Hierbij wordt op dit moment de samenwerking tussen relevante
partijen geïntensiveerd. In Groningen wordt op korte termijn gestart met
een casusgerichte aanpak. Bij deze aanpak werken de partners in de
strafrechtketen, de vreemdelingenketen en het lokaal bestuur intensief
samen met als doel overlastgevende vreemdelingen snel en gericht aan te
pakken. Bijvoorbeeld door versneld afwijzen van het asielverzoek,
opleggen van een ROV-maatregel (ontzeggen opvang), strafrechtelijke
veroordeling en het in vreemdelingenbewaring stellen indien juridisch
mogelijk. Het komen tot een snelle strafrechtelijke veroordeling is de
afgelopen week reeds succesvol ingezet en heeft tot de eerste veroordelingen geleid. De problematiek van overlastgevende asielzoekers zal
12 december besproken worden in het Landelijk Overleg Veiligheid Politie
ten einde te komen tot een verder uitgewerkte gecoördineerde aanpak op
landelijk niveau.
Ik heb veel waardering voor de inzet van al de betrokken partijen in de
vreemdelingenketen, de strafrechtketen en het lokaal bestuur. Op deze
manier wordt er door ons met vereende krachten aan gewerkt om
misbruik van de asielprocedure te ontmoedigen, mensen zo snel mogelijk
duidelijkheid te bieden, bij een afwijzing te stimuleren Nederland te
verlaten en overlast aan te pakken en te beperken.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 19 637, nr. 2257

4