Jaarplan Rechtspraak 2011

Datum: 14 februari 2011
Auteur: Raad voor de rechtspraak

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 2 van 31

Voorwoord
De Rechtspraak 2011-2014: Gericht op de samenleving.
Zo heet onze nieuwe Agenda, waarvan dit Jaarplan 2011 de aftrap is. We werken aan versterking van de
kernwaarden onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit en professionaliteit. Daarbij sluiten we nauw
aan bij behoeften en problemen in de samenleving. De Rechtspraak draagt bij aan versterking van de
rechtsstaat.
In 2011 en 2012 zal het zwaartepunt liggen bij de herziening van de gerechtelijke kaart. Een zeer
ingrijpend proces, dat het fundament moet bieden voor rechtspraak van blijvend hoge kwaliteit. Onze
verwachting is dat dit wetgevingstraject voorspoedig zal verlopen, zodat de periode van reorganisatie
beperkt kan blijven. Tegelijk zet de Rechtspraak stappen voor de andere doelstellingen, zoals het
professionaliseren van organisatie en bedrijfsvoering.
Daarmee zal de Rechtspraak ook beter antwoord geven op onbegrip en maatschappelijke kritiek.
Inderdaad lezen rechters ook kranten en kijken zij TV. Vragen over wrakingen, over rechterlijke
dwalingen, een slecht begrepen strafmaat, misverstanden over hoe het recht werkt: de Rechtspraak trekt
het zich aan. De toenemende aandacht voor het recht verhoogt de urgentie van verbeteracties die in dit
Jaarplan staan genoemd, want: “Gericht op de samenleving”.
Naast die urgentie vraagt de publiciteit echter soms ook om relativering. De rechter zorgt immers in het
overgrote deel van zo’n twee miljoen zaken als vanzelfsprekend voor de integere, onpartijdige en
deskundige beslechting van geschillen en berechting van strafbare feiten. Dit is het werk van alledag dat
gestaag doorgaat maar nauwelijks zichtbaar is in de publiciteit. Dit Jaarplan toont dit wel, op
hoofdlijnen.
Het recente Regeerakkoord bevat voornemens met grote gevolgen voor de rechtspraak, zoals het doel
het spreken van recht te laten bekostigen door wie daar gebruik van maakt. De invoering van
kostendekkende griffierechten voor civiele en bestuursrechtelijke zaken (ad € 340 miljoen en al in
2013), roept grote vragen op over het grondrecht op toegang tot de rechter. Ook overigens zullen de
rijksfinanciën waarschijnlijk tot budgetverandering leiden. Dit Jaarplan kan daar nog niet op ingaan.
Hierover zal de Raad overleg voeren met Kabinet en Parlement, vanuit de vaste overtuiging dat zowel
de toegang tot het recht als het adequaat kunnen functioneren van onafhankelijke rechtspraak geborgd
moeten blijven. Beide zijn essentieel voor onze samenleving. De Rechtspraak vertrouwt erop dat
Kabinet en Parlement dat mogelijk maken.

Erik van den Emster
Voorzitter Raad voor de rechtspraak

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 3 van 31

Inhoudsopgave

1. Inleiding

4

2. De Rechtspraak draagt bij aan versterking van de rechtsstaat

9

3. De Rechtspraak versterkt de kernwaarden

10

4. De Rechtspraak sluit aan bij behoeften in de samenleving

14

5. De Rechtspraak implementeert de gerechtelijke kaart

20

6. De Rechtspraak professionaliseert bedrijfsvoering en organisatie 22
7. Instroom, doorlooptijden en financiën

25

8. Risico’s

27

Bijlage – Verwachte kosten 2011

28

Jaarplan Rechtspraak 2011

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding

Raad voor de rechtspraak
Pagina 4 van 31

De Raad voor de rechtspraak (de ‘Raad’) stelt conform artikel 102, lid 1 van de Wet op de Rechterlijke
Organisatie (‘Wet RO’) jaarlijks een jaarplan voor de Raad en gerechten gezamenlijk (de
‘Rechtspraak’) vast. Het jaarplan geeft een omschrijving van de voorgenomen activiteiten en bevat een
begroting voor het komende jaar. Op grond van de Wet RO wordt het jaarplan door de Minister van
Veiligheid en Justitie vervolgens onverwijld naar de Staten-Generaal gestuurd.

1.2

Agenda van de Rechtspraak 2011-2014
In 2010 is de Agenda van de Rechtspraak 2011-2014, Gericht op de samenleving, vastgesteld.
Met de Agenda van de Rechtspraak formuleert de Rechtspraak één keer in de vier jaar haar strategische
doelstellingen en daartoe te bereiken resultaten. De resultaten die de Rechtspraak wilde realiseren met
de lopende Agenda 2008-2011, Onafhankelijk en betrokken, zijn grotendeels gerealiseerd. Ook zijn er
belangrijke ontwikkelingen, zoals de herziening van de gerechtelijke kaart. Daarom is besloten om de
nieuwe Agenda al in 2011 in te laten gaan.
Deze Agenda is gebaseerd op een toekomstverkenning waarbij velen van binnen en buiten de
Rechtspraak zijn betrokken en die is uitgemond in een herziene visie op de rechtspraak. Deze visie
berust op twee pijlers:

1. Versterken van de blijvende waarden onafhankelijkheid, onpartijdigheid,
integriteit en professionaliteit.
2. Nauw aansluiten bij behoeften en problemen in de samenleving.
De Agenda 2011-2014 bevat de in de komende jaren te bereiken resultaten. Deze resultaten zijn
gegroepeerd in vijf brede doelstellingen in de volgende samenhang:

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 5 van 31

Voorop staat dat de vernieuwing van de rechtspraak die onder de Agenda 2008-2011 in gang is gezet en
deels is gerealiseerd, met kracht wordt voortgezet. Conform de fasering van de Agenda worden niet alle
doelen en resultaten tegelijk ter hand genomen. De komende twee jaren zullen vooral in het teken staan
van de herziening van de gerechtelijke kaart, de vierde doelstelling van de Agenda. De herziening is
noodzakelijk om de kwaliteit van de rechtspraak ook op langere termijn te waarborgen. De andere
doelstellingen zullen, waar mogelijk, ook aandacht krijgen. De verbetering van het rechtspreken kan
niet wachten tot de nieuwe gerechtelijke kaart is ingevoerd. Dit jaarplan bevat daarom een
samenhangend pakket van doelstellingen en uit te voeren activiteiten rond de gerechtelijke kaart en
meer inhoudelijk gerichte activiteiten en resultaten die onafhankelijk daarvan tot stand kunnen worden
gebracht.

1.3

Regeerakkoord 2010
Het onlangs overeengekomen Regeerakkoord heeft grote gevolgen voor de Rechtspraak. Het akkoord
bevat zeer veel voornemens tot wetswijziging. De effecten daarvan zijn veelal afhankelijk van de
uitwerking en thans dus nog niet goed te overzien. De Raad zal de effecten in kaart brengen bij de
reguliere wetgevingsadvisering. Dit geldt in het bijzonder voor de voorstellen op het terrein van de
criminaliteitsbestrijding. Los daarvan zal de Rechtspraak medewerking verlenen aan de aanpak van
criminaliteit door te voorzien in de capaciteit die nodig is om de voorziene extra strafzaken voortvarend
te behandelen, op voorwaarde dat de hiervoor uitgetrokken middelen daadwerkelijk ter beschikking
komen. Dat geldt ook voor de toepassing van snelrecht, waar dit zinvol is, en de versterking van de
positie van het slachtoffer.
Uit de bijlage van het Regeerakkoord blijkt dat het kabinet voornemens is per 2013 de Rechtspraak te
doen bekostigen door degenen die daarvan gebruikmaken, conform het heroverwegingsrapport
Veiligheid en Terrorisme. Deze maatregel moet netto 240 mln euro (bruto 340 mln) opleveren en is
uitermate ingrijpend. De Raad heeft eerder aangegeven volledige kostendekking niet aanvaardbaar te
vinden, in het bijzonder in het bestuursrecht 1 . De Raad pleit voor een zorgvuldige voorbereiding,
waarbij de te verwachten gevolgen goed in kaart worden gebracht. De rechtspraak is te belangrijk voor
een geordende samenleving om hierin zonder gedegen voorbereiding enorme veranderingen door te
voeren. Invoering per 2013 acht de Raad onuitvoerbaar. Onverlet zijn bezwaren, zal de Raad bijdragen
aan de analyse van de gevolgen. Bij de wetgevingsadvisering zal de Raad, gehoord de gerechten,
Kabinet en Parlement adviseren over de dan voorliggende uitwerking.

1.4

Hoofdlijnen 2011
Op basis van het voorgaande en rekening houdend met de voor 2011 beschikbare middelen, zijn de
hoofdlijnen voor 2011 de volgende:
Instroom en productie
Voor 2011 is de verwachte instroom circa 1,9 miljoen zaken. Dit aantal ligt 2 procent boven de
instroom in 2010. De geprognosticeerde instroom voor 2010 ligt 3% boven de productieafspraken
1

Standpunt Raad voor de rechtspraak over de brede heroverweging, bijlage bij de brief aan de
informateur d.d 25 juni 2010. Zie ook E. Bauw, F. van Dijk en F. van Tulder, Een stille revolutie? De
gevolgen van de invoering van kostendekkende griffierechten, NJB 2010, 39, 2528-2536.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 6 van 31

tussen Minister en Raad voor 2010. De financiering die het kabinet ter beschikking stelt voor 2011 blijft
evenals in 2010 achter bij genoemde prognose van de instroom. Dit geldt ook voor volgende jaren.
Hierdoor zouden de voorraden en daarmee de doorlooptijden de komende jaren oplopen. Evenals in
2010, zet de Raad daarom in 2011 het eigen vermogen en de egalisatierekening in om de niet door het
kabinet gefinancierde productie zelf te financieren. Door deze financiering zullen de doorlooptijden in
2011 waarschijnlijk nog niet oplopen. Naar de huidige inzichten zal het eigen vermogen vanaf 2012
echter geen ruimte meer kunnen bieden om de hogere kosten te dekken en zal het personeelsbestand
moeten worden verminderd.
Tijdigheid van rechtspraak
Bij dit financiële kader kunnen in 2011 de normen voor doorlooptijden onverkort gelden voor de
rechtbanken en gerechtshoven. Voor procedures die relatief kort duren, zoals kantonprocedures, is
verkorting niet nodig om de normen te halen; wel is het beleid erop gericht de verschillen tussen
gerechten te verkleinen. De duur van een aantal categorieën van procedures met een relatief lange
doorlooptijd zal in 2011 substantieel worden bekort. Het streven is erop gericht bij de verhoging van de
competentiegrens van de kantonrechter tot 25.000 euro, die in 2011 naar verwachting in zal gaan en die
ertoe leidt dat het bestand van zaken complexer wordt zowel voor de kantonrechter als de civiele
rechter, de huidige doorlooptijden minimaal te handhaven. In 2011 zullen de doorlooptijdnormen
geactualiseerd en, waar nodig, aangescherpt worden.
Kwaliteitsnormen
De huidige kwaliteitsnormen zullen ook in 2011 gelden. Daarbij wordt nadrukkelijk erop gewezen dat
de norm voor de toepassing van de verbeterde motivering van strafvonnissen (Promis) 50% van de MKzaken bij de rechtbanken blijft. Een hoger percentage is niet mogelijk binnen de beschikbare middelen.
In 2011 zullen deze normen geëvalueerd worden. In dit kader zal ook de bestuurlijke inbedding van de
normen herzien worden.
Uitvoering van aanbevelingen visitatie
In 2010 heeft, als onderdeel van het kwaliteitssysteem van de Rechtspraak, voor de tweede keer een
visitatie van de gerechten plaatsgevonden 2 . De gerechten zullen in 2011 de aanbevelingen van de
visitatiecommissie ten uitvoer brengen.
Reflectie en toetsing van vonnissen
In 2010 hebben de Raad en de Presidentenvergadering een methode voor reflectie op zaken, waarin
eerste aanleg en hoger beroep tot sterk verschillende uitspraken zijn gekomen dan wel anderszins
bezinning nodig is, afgesproken. Deze methode zal in 2011 door alle gerechten worden toegepast. In
2010 heeft een toetsing van de kwaliteit van een steekproef van de vonnissen in civiele handelszaken
plaatsgevonden. Bij gebleken succes zal deze toetsing ook in andere rechtsgebieden toegepast worden.
Digitale toegankelijkheid
In 2011 zullen de in 2010 in gang gezette projecten worden afgerond en resulteren in grotere digitale
toegankelijkheid van de rechtspraak. Daarnaast wordt een drietal nieuwe projecten in 2011 gestart:
roljournaal rekesten gerechtshoven, ontsluiten curatele- en bewindregister en declaratieformulier
deskundigen. Naar verwachting is de nieuwe, publieksvriendelijkere versie van de website
rechtspraak.nl in de eerste helft van 2011 beschikbaar. Door in 2011 de publieksdelen van deze website
per rechtsgebied verder te verrijken zal de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de Rechtspraak op
internet voor de burger verder verbeteren. Om de in de nieuwe Agenda gestelde, ambitieuze doelen op
2

Visitatiecommissie Gerechten, Rapport Visitatie Gerechten 2010

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 7 van 31

dit terrein te realiseren, wordt de sturing van de diverse projecten versterkt door een Programma Digitale
Toegankelijkheid in te richten. Begin 2011 zal het programma operationeel zijn.
Voorbereiding herziening gerechtelijke kaart
De herziening zal er, naar verwachting, toe leiden dat de huidige 19 arrondissementen worden
teruggebracht tot 10 en de huidige 5 ressorten tot 4. Deze nieuwe indeling moet het fundament bieden
voor rechtspraak van hoge kwaliteit nu en in de toekomst. Uitgangspunt is dat de nieuwe gerechten alle
zaken kunnen behandelen. Specialisatie zal binnen de gerechten plaatsvinden. Wel zal het aantal
landelijke specialisaties licht worden uitgebreid. De herziening is zeer ingrijpend. De komende twee
jaar zal de Rechtspraak zich hierop voorbereiden. De Raad adviseert de minister van Veiligheid en
Justitie over het wetsontwerp Herziening gerechtelijke kaart. Daarnaast zal in 2011 het Programma
Herziening gerechtelijke kaart een belangrijk deel van de voorbereidingen voor zijn rekening nemen en
vooral ook de gerechten begeleiden. Doel van dit programma is de herziening zodanig voor te bereiden
dat de voordelen die de Rechtspraak met de herziening beoogt, in het bijzonder waarborging van
kwaliteit, ook daadwerkelijk worden gerealiseerd. De gerechten hebben in 2010 een lokale visie op het
nieuwe gerecht opgesteld. Op basis van deze - door de Raad goedgekeurde - visies stellen de
gerechtsbesturen begin 2011 een lokaal programmaplan op. Binnen de lokale programma’s wordt in
2011 onder andere het bestuursmodel van het gerecht, de verdeling van zaakspakketten over de
rechtspraaklocaties, een organisatie- en formatieplan en het samenvoegen van de bedrijfsvoeringstaken
uitgewerkt. Ten slotte zal de Raad werken aan tal van noodzakelijke, praktische wijzigingen, zoals in de
IT-systemen.
Gemeenschappelijke bedrijfsvoering
In samenhang met de herziening van de gerechtelijke kaart, is in 2010 vastgesteld dat een vijftal
processen landelijk georganiseerd zullen worden, te weten financiële administratie, inning
griffierechten, inkoop, helpdesk A&R (arbeidsvoorwaarden en rechtspositie) en begeleiding
huisvestingsprojecten. Een aantal andere processen is in onderzoek genomen. In 2011 zal de
voorbereiding van deze reorganisatie ter hand worden genomen.
Reorganisatie bureau Raad voor de rechtspraak
De Raad heeft in 2010, mede naar aanleiding van het rapport van de Commissie Deetman, besloten zijn
bestuurlijke taak nadrukkelijker te richten op kaderstelling en toezicht en minder op facilitering van de
gerechten. In verband hiermee wordt de formatie van het bureau van de Raad teruggebracht tot circa
100 fte, enerzijds door functies te laten vervallen en anderzijds door functies die noodzakelijke
ondersteuning van Raad en gerechten leveren onder te brengen in een dienstencentrum. In 2011 krijgt
dit zijn beslag.

1.5

Organisatie
Dit jaarplan Rechtspraak is gebaseerd op de jaarplannen van de afzonderlijke gerechten en van de Raad
voor de rechtspraak. Al deze plannen houden rekening met de nieuwe Agenda van de Rechtspraak.
Vele van de activiteiten die zien op de inhoudelijke doelstellingen 2 en 3 uit de Agenda worden
daarnaast uitgevoerd door de zogenoemde sectorprogramma’s. Het gaat hierbij om programma’s gericht
op de vernieuwing van de sectoren van rechtspraak, civiel, straf- en bestuursrecht. Ook is er een
sectoroverstijgend programma jeugdrechtspraak om op dit thema de samenhang tussen de sectoren te
verbeteren. Voor deze programma’s zijn nieuwe plannen, voor de periode 2011-2014, opgesteld. De
Agenda zal ook uitgewerkt worden in de begin 2011 vast te stellen onderzoekprogrammering voor 2011
en 2012. Doelstelling 4, herziening gerechtelijke kaart, wordt eveneens programmatisch aangepakt,
terwijl voor doelstelling 5, professionalisering bedrijfsvoering, onlangs een meerjarenplan is vastgesteld

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 8 van 31

door de Raad. Doelstelling 1, bijdragen aan de versterking van de rechtsstaat, vraagt vooral veel van de
Raad.

1.6

Leeswijzer
In de volgende hoofdstukken (2 t/m 6) wordt per doelstelling uit de Agenda van de Rechtspraak 20112014 aangegeven welke inspanningen het komende jaar worden geleverd. Hoofdstuk 7 betreft de
cijfermatige kant van het jaarplan: de instroom, productie en financiën. De belangrijkste risico’s die
worden onderkend, zijn in hoofdstuk 8 opgenomen. In de bijlage zijn de verwachte kosten voor 2011
opgenomen.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 9 van 31

2

De Rechtspraak draagt bij aan versterking van de rechtsstaat

2.1

Inleiding
De Rechtspraak neemt een essentiële plaats binnen de rechtsstaat in. Zij moet bijdragen aan de
instandhouding en versterking van de rechtsstaat. Daarvoor zijn de eigen prestaties van groot belang. De
navolgende doelstellingen zien hierop. Daarnaast is nodig dat de staatsrechtelijke positie van de
Rechtspraak (als staatsmacht) beter tot zijn recht komt dan thans het geval is. De Rechtspraak streeft er
daarom naar tot een geloofwaardige en herkenbare scheiding tussen de rechterlijke macht aan de ene en
de wetgevende en uitvoerende macht aan de andere kant te komen. De Raad voelt zich hierin gesterkt
door de Staatscommissie Grondwet, die dit thema nadrukkelijk een plaats geeft in zijn voorstellen.

2.2

Steviger positie in het staatsbestel
Om bij te dragen aan de versterking van de rechtsstaat zal worden ingezet op een steviger positie in het
staatsbestel van de (Raad voor de) Rechtspraak. De volgende resultaten worden beoogd:
•
•
•

Een regeling van de positie van de Raad voor de rechtspraak, als scharnierpunt tussen de
staatsmachten, in de Grondwet;
Grotere bekendheid met en waardering voor de rechtsstatelijke betekenis van de rechtspraak;
Bij bestuurlijke sancties: verplichte voorafgaande rechterlijke tussenkomst indien daarbij
grondrechten in het geding zijn.

Om deze resultaten te behalen zal de Rechtspraak het komende jaar de volgende activiteiten ontplooien:
• Het gesprek over de grondwettelijke positie van de Raad/de Rechtspraak aangaan met de politiek,
ministeries en andere relevante organisaties, en op dit vraagstuk ook de aandacht vestigen in
bredere kring, bijvoorbeeld de wetenschap;
• In zijn communicatie-uitingen de betekenis van onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak voor de
democratische rechtsstaat uitdragen en actief deelnemen aan discussies in de media over de
rechtspraak; in 2011 zal stil gestaan worden bij het 200 jarig bestaan van de huidige inrichting van
de Nederlandse rechtspraak.
• Binnen haar mogelijkheden bijdragen aan de versterking van de ‘Rule of Law’ in andere landen
door middel van bilaterale activiteiten met een aantal prioriteitslanden, vertegenwoordiging van
Nederlandse rechters in internationale tribunalen en vertegenwoordiging van de Nederlandse
rechtspraak in Europese en internationale missies;
• Een inventarisatie maken van die zaken waarin de (bestuurs)rechter bij de toepassing van
bestuurlijke sancties niet een slechts achteraf, maar voorafgaand, toetsende rol dient te hebben met
het oog op de grondrechten die bij die sancties in het geding zijn. Vervolgens zal op wijziging van
die situatie worden aangedrongen, waarbij ervoor wordt gezorgd dat de organisatie van de
rechtspraak zodanig is dat geen afbreuk wordt gedaan aan de effectiviteit van het bestuurlijk
optreden.

Jaarplan Rechtspraak 2011

3

De Rechtspraak versterkt de kernwaarden

3.1

Inleiding

Raad voor de rechtspraak
Pagina 10 van 31

De samenleving is steeds kritischer en de aandacht van de media en politiek voor het functioneren van
de rechter is vergroot. Dit is onderdeel van een algemene maatschappelijke tendens, maar wordt ook in
de hand gewerkt door al dan niet vermeende rechterlijke dwalingen en andere incidenten, waarbij de
onpartijdigheid van de rechter in twijfel wordt getrokken. Omdat burgers mogen verwachten dat de
rechter werkelijk boven de partijen staat, vragen de kernwaarden onafhankelijkheid en onpartijdigheid
meer aandacht. Omdat integriteit in de maatschappij geen vanzelfsprekendheid meer is, zal de
Rechtspraak ook deze kernwaarde een meer expliciete borging geven. Aan professionaliteit worden
steeds hogere eisen gesteld en de Rechtspraak zal hier op inzetten door de deskundigheid en
communicatieve vaardigheden van de rechter te versterken.
In het licht van deze ontwikkelingen heeft de Rechtspraak zich tot doel gesteld om de kernwaarden,
onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit en professionaliteit te versterken. Hiermee wordt
aangesloten bij de kernwaarden van de appelrechtspraak, zoals deze in 2008 zijn ontwikkeld. De
Rechtspraak is in 2010 mede-opdrachtgever geweest van de Nationale Denktank, waarvan het thema dit
jaar vertrouwen in de overheid was. Bij de uitvoering van deze doelstelling worden de aanbevelingen
van de Denktank betrokken.

3.2

Onafhankelijkheid, onpartijdigheid en integriteit
De gedragscode Rechtspraak, de Leidraad onpartijdigheid van de rechter en de Leidraad nevenfuncties
worden,waar nodig, verduidelijkt, geactualiseerd en geüniformeerd. Daarnaast worden de bestaande
internationale instrumenten op het gebied van onafhankelijkheid, onpartijdigheid en integriteit vertaald
naar kernwaarden en gedragsregels voor Nederlandse rechters. Het hiertoe ingerichte project heeft een
looptijd van twee jaar en resulteert in een handboek Integriteit Rechtspraak. Daarnaast wordt een
landelijk beleidskader voor integriteit opgesteld. Aan de hand van het kader en het handboek zullen de
gerechten een meer expliciet integriteitbeleid voeren, met systematische aandacht voor het analyseren
van integriteitrisico’s en naleving van de normen. Tevens wordt een Protocol opgesteld met
rechtspositionele maatregelen jegens rechterlijke ambtenaren die belast zijn met rechtspraak.
Eveneens expliciete aandacht krijgt de doorontwikkeling van de feedbackcultuur. Hierin verschuift het
accent van opleiding naar toepassing van feedbackbevorderende instrumenten in de dagelijkse
werkprocessen en in de functioneringsgesprekken.

3.3

Professionaliteit / deskundigheid
De kwaliteitsnormen van de gerechten waarborgen een continue en gerichte aandacht voor essentiële
kwaliteitseisen als deskundigheid, snelheid en begrijpelijkheid en zijn daarmee een belangrijk onderdeel
van het kwaliteitsbeleid van de Rechtspraak. Het stelt de Rechtspraak tevens in staat op concrete en
inzichtelijke wijze maatschappelijke verantwoording over haar kwaliteitsbeleid af te leggen. In 2011
zijn de vastgestelde kwaliteitsnormen onverkort van kracht.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 11 van 31

Tabel 1: Kwaliteitsnormen rechtbanken 2011 (exclusief doorlooptijden)
Norm 2011
1.

Permanente educatie (geldt ook voor hoven): 30 uur educatie per
persoon per jaar
Permanente educatie rechters (percentage dat aan de norm van 30 uur voldoet)

100%

Permanente educatie juridisch medewerkers (percentage dat aan de norm van 30 uur voldoet)

100%

2.

Percentage MK-zaken volgens Promis afgedaan (voor hoven geldt 15%)

50%

3.

Meelezen EK (geldt niet voor hoven):

4.

5.

Straf - % rechters dat de norm haalt

100%

Civiel-handel - % rechters dat de norm haalt

100%

Civiel-handel - % meegelezen vonnissen sectorstarters

100%

Civiel-familie - % rechters dat de norm haalt

100%

Civiel-familie - % meegelezen vonnissen sectorstarters

100%

Bestuur - % rechters dat de norm haalt

100%

Bestuur - % meegelezen vonnissen sectorstarters

100%

Kanton - % rechters dat de norm haalt

100%

Kanton - % meegelezen vonnissen sectorstarters

100%

Percentage aantal MK-zaken
Straf - % MK zaken (voor hoven geldt 85%)

15%

Civiel-handel - % MK zaken

10%

Civiel-familie - % MK zaken

5%

Bestuur algemeen - % MK zaken

10%

Bestuur: VK - % MK zaken

10%

Bestuur: belasting Rijk - % MK zaken (voor hoven geldt 90%)

15%

Percentage instructie- en feitenonderzoek (geldt niet voor hoven)
Civiel-handel

90%

Bestuur: Percentage inzet onderzoeksinstrumenten

10%

Kanton: Percentage enquête/descente/pleidooi in dagvaardingszaken

4%

Kanton: Percentage comparitie na antwoord in dagvaardingszaken

25%

Toelichting:
Onder permanente educatie wordt verstaan de minimale tijd die aan iedere rechter en juridische
medewerker beschikbaar wordt gesteld voor het volgen van opleidingen met het doel kennis en
vaardigheden in de huidige functie op peil te houden en te vergroten. Ook het geven van onderwijs op
het eigen vakgebeid en het schrijven van juridische artikelen vallen hieronder.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 12 van 31

De norm voor Promis verwijst naar het streefpercentage van de MK-vonnissen binnen de strafsector dat
volgens de Promis-methode is uitgewerkt, hetgeen betekent dat er sprake is van een bewijs- en
strafmotivering conform binnen het project Promis gemaakte afspraken.
De norm voor meer MK betreft het streefpercentage van de ingestroomde zaken op tegenspraak dat
meervoudig wordt afgedaan binnen een sector. Voor het bepalen of een zaak meervoudig wordt
afgedaan zijn algemene en sectorspecifieke criteria ontwikkeld.
De norm voor meelezen EK houdt in dat iedere rechter één uitspraak per maand laat meelezen door een
collega-rechter of een ervaren juridische medewerker die niet bij de zaak betrokken is.
De norm voor instructie- en feitenonderzoek duidt op het streefpercentage zaken waarin binnen een
sector gebruik is gemaakt van een aantal nader gespecificeerde instrumenten. Door het stellen van het
percentage wordt verzekerd dat de organisatie voldoende ruimte biedt aan de rechters voor nader
onderzoek.
Het project Evaluatie kwaliteitsnormen zal in 2011, waar nodig, de kwaliteitsnormen aanscherpen en de
sturing op kwaliteit herbezien. Wijzigingen zullen in 2012 ingevoerd worden. De versterking van de
positie van de rechter-commissaris in strafzaken krijgt bijzondere aandacht. In 2011 zal de werkgroep
Versterking positie Rechter-commissaris rapporteren. De aanbevelingen, die onder andere zullen zien
op de normering van de inzet van de rechter- en de raadsheercommissaris en het kabinet ondersteunend
personeel en aanpassing van het opleidingsprofiel en -curriculum, zullen in dat jaar geïmplementeerd
worden.
Ten behoeve van deskundigheidsbevordering richt de Rechtspraak zich voor 2011 op de volgende
speerpunten:
1. Het structureel inbedden in de organisatie van bestaande instrumenten, zoals het
jurisprudentieoverleg, het bespreken van vernietigingen in hoger beroep en cassatie, het
meelezen, opleidingsplannen en intervisie. De gerechten passen in het licht van de uitkomsten
van de visitatie hun kwaliteitsbeleid op deze punten aan.
2. Het kwaliteitssysteem van hoger beroep en cassatie ten volle benutten. Daartoe wordt het
instrumentarium in 2011 uitgebreid. Meer specifiek, het overleg over kwaliteit en rechtseenheid
tussen gerechtshof en rechtbanken in hetzelfde ressort wordt op structurele wijze
geïntensiveerd. Tussen beide instanties vinden met regelmaat reflectiebijeenkomsten plaats bij
gebleken grote verschillen in uitspraken in dezelfde zaak. Rechtspraakbreed wordt
geëxperimenteerd met kwaliteitstoetsing van vonnissen door middel van peer review en aan de
hand van uitgewerkte beoordelingskaders. De best practices ten aanzien van deze nieuwe
instrumenten worden verzameld en waar wenselijk gecodificeerd in protocollen, richtlijnen en
opleidingen. Resultaten en gebleken leereffecten worden besproken in de bestuurlijke
overleggen tussen de Raad en de gerechten.
3. Meer samenhang en structuur brengen in het kennismanagement van de Rechtspraak. Daartoe
zullen in 2011 landelijke beleidskaders voor kennismanagement, opleidingen en strategische
personeelsplanning worden ontwikkeld/herijkt. De bestaande onderdelen, zoals de
kenniscentra, kenniskringen, de digitale infrastructuur (Porta Iuris, Wiki Juridica, Intro 2.0. en
E-archief), (digitale) handboeken en deskundigenindices worden geoptimaliseerd. Daarbij ligt
de nadruk op kennisontsluiting (vastgestelde kennis beschikbaar stellen), kennisvaststelling
(impliciete kennis vastleggen), zichtbaarheid (meer bekendheid geven aan instrumentarium) en
aansluiting op de vraag (gebruik van het aanbod). Bijzondere aandacht is er voor de

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 13 van 31

ontwikkeling van SSR, de ontwikkeling van opleidingscurricula voor de verschillende
rechterlijke functies, de (specialistische) ontwikkeling van de juridische medewerkers en de
herziening van de initiële opleidingen tot rechter. Speerpunten in de inhoudelijke ontwikkeling
zijn kennis van het Europees Recht en methoden van empirische wetenschappen. Bij beide
onderwerpen gaat het niet alleen om kennis, maar ook om attitude en de verandering daarvan.
Voor het doorlichten van werkprocessen en procedures om kwetsbaarheid voor fouten te verminderen,
geldt dat in 2011 de discussie over de gewenste benadering wordt gevoerd. Rechtspraakbrede uitvoering
zal in het jaar daarop aanvangen.

3.4

Communicatie en openbaarheid
De Rechtspraak vergroot de zichtbaarheid van de inspanningen op het gebied van kwaliteit, de openheid
over zijn prestaties en de openheid over gevallen van (vermeende) inbreuken op de kernwaarden.
Daarbij moet concreet gedacht worden aan televisieoptredens van rechters naar aanleiding van
uitspraken en landelijke publieksvoorlichtingsactiviteiten (Meet the Judge). Indien zich incidenten
voordoen, wordt daarover sneller en effectiever gecommuniceerd. Daartoe wordt in 2011 de vernieuwde
communicatiestrategie in uitvoering gebracht waarin een actievere opstelling van de Rechtspraak aan de
orde is. Aan de groeiende behoefte aan openbaarheid rond rechtszaken wordt tegemoetgekomen. Een
aantal belangrijke rechtszaken wordt integraal uitgezonden.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 14 van 31

4

De Rechtspraak sluit aan bij behoeften in de samenleving

4.1

Inleiding
De Rechtspraak wil nauw aansluiten bij behoeften en problemen in de samenleving. Om dit te realiseren
dient een oplossing te worden geboden voor de lange duur van procedures en zal de voorspelbaarheid
van rechterlijke beslissingen worden vergroot. Deze beslissingen zullen meer dan thans een bijdrage
leveren aan de oplossing van de onderliggende conflicten van partijen. Daarnaast zal de Rechtspraak
toezien op de goede werking van wet- en regelgeving waarbij zij waarnemingen op dit vlak deelt met
wetgever en bestuur.

4.2

Tijdigheid
Voor het jaar 2011 gelden de normen die in tabellen 2 en 3 zijn weergegeven. De Raad maakt met elk
gerecht zodanige afspraken over de te realiseren doorlooptijden, dat, naar verwachting, in 2011 aan de
normen wordt voldaan. Voor procedures die relatief kort duren, zoals kantonprocedures, zijn de
afspraken erop gericht de doorlooptijden te handhaven, maar de verschillen tussen gerechten te
verkleinen. De duur van de volgende procedures met een relatief lange doorlooptijd zullen in 2011
substantieel worden bekort:
-

de behandeling van zaken in hoger beroep, conform de kernwaarden van de appelrechtspraak,
de behandeling van bodemzaken bij de bestuursrechter (vreemdelingenzaken, belastingzaken
en reguliere bestuurszaken),
de afhandeling van faillissementen.

De versnelling bij de reguliere bestuurszaken zal bereikt worden via de hierna te behandelen
differentiatie van zaaksbehandeling in paragraaf 4.3.
Wat betreft de handelszaken van de civiele en kantonsectoren moet rekening worden gehouden met de
verhoging van de competentiegrens van de kantonrechter, die in 2011 naar verwachting in zal gaan en
die ertoe leidt dat het bestand van zaken gemiddeld complexer wordt, zowel voor de kantonrechter als
de civiele rechter. Het streven is erop gericht minimaal de huidige doorlooptijden te handhaven.
Drastische verkorting van de handelszaken van de civiele sectoren vereist herontwerp van de procedure
(zie hierna).
Bij de behandeling van strafzaken in eerste aanleg zal de aandacht nog steeds gericht zijn op verbetering
van de afstemming tussen OM en ZM en het meer dan tot nog toe voorkomen van ‘onnodige’
aanhoudingen. Nieuwe wetgeving op het gebied van deskundigen en slachtoffers, dreigt als bijwerking
te hebben dat de doorlooptijd toeneemt. De strafsector zal onderzoeken of en in hoeverre dat ‘bijeffect’
te voorkomen valt. Bij de behandeling van strafzaken in hoger beroep zal bekorting van de
doorlooptijden plaatsvinden door het beter benutten van de bestaande capaciteit (o.a. door
samenwerking tussen hoven) en uitbreiding van de capaciteit. Tevens zal er tijdwinst geboekt worden
door zaken vroeger te screenen op verzoeken en onderzoekswensen en een actieve regie te voeren. De
Rechtspraak zal deelnemen aan ketenbrede inspanningen om doorlooptijden te verkorten.
Of de normen daadwerkelijk gehaald kunnen worden, is afhankelijk van de beschikbare capaciteit bij de
gerechten in verhouding tot het aanbod van zaken. Bij een krappe financiering, waar in 2011 en

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 15 van 31

volgende jaren sprake van is, zal bij een groot aanbod van zaken een situatie van achterstanden en
wachtrijen ontstaan en kunnen de normen niet gerealiseerd worden.
In 2011 zullen de normen voor doorlooptijden geactualiseerd en, waar nodig en mogelijk, aangescherpt
worden.
Tabel 2: Kwaliteitsnormen gerechtshoven doorlooptijden 2011
Norm 2011
Civiel Handel
Handelszaken dagvaardingen
Handelsrekesten

80%
90%

≤ 2 jaar
≤ 3 mnd.

Civiel Familie
Familierekesten

90%

≤ 1 jaar

Belasting
Belastingzaken

85%

≤ 1 jaar

Straf
Strafzaak MK (=meervoudig behandeld)
Strafzaak EK
EK Kantonzaak
Raadkamerzaken m.b.t. voorlopige hechtenis
Raadkamerzaken niet voorlopige hechtenis

85%
90%
90%
95%
85%

≤ 9 mnd.
≤ 6 mnd.
≤ 6 mnd.
≤ 2 wkn.
≤ 4 mnd.

De doelstelling van het College van Beroep voor het bedrijfsleven voor het jaar 2011 is om 80% van de
beroepen binnen 1 jaar af te handelen en 80% van de hoger beroepen binnen 40 weken. De Centrale
Raad van Beroep streeft naar een doorlooptijd in een bodemzaak van ten hoogste één jaar.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 16 van 31

Tabel 3: Kwaliteitsnormen rechtbanken doorlooptijden 2011
Norm 2011
Civiel - handel
Handelszaken verweer

70%

Handelszaken verweer
Handelszaken verstek

80%
90%

≤ 1 mnd.

Beëindiging faillissement

90%

≤ 3 jaar

Rekesten

90%

≤ 3 mnd.

Kort Geding/ Vovo

90%

≤ 3 mnd.

Civiel - Familie
Scheidingszaken

50%

≤ 2 mnd.
≤ 1 jaar

≤ 1 jaar
≤ 2 jaar

Scheidingszaken

95%

Alimentatie, bijstandsverhaal

90%

≤ 1 jaar

Omgang en gezag

80%

≤ 1 jaar

Ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing

90%

≤ 3 mnd.

Bestuur
Bodem bestuur regulier

70%

≤ 9 mnd.

Bodem bestuur regulier

90%

≤ 1 jaar

Vovo bestuur algemeen
Bodem VK

90%
90%

≤ 3 mnd.
≤ 9 mnd.

Bodem belasting lokaal

90%

≤ 9 mnd.

Bodem belasting Rijk

90%

≤ 1 jaar

Kanton
Handelszaken verweer

75%

≤ 6 mnd.

Handelszaken verweer
Handelszaken verstek

90%
90%

≤ 1 jaar
≤ 15 dgn.

Geregelde arbeidsontbinding

90%

≤ 15 dgn.

Arbeidsontbinding tegenspraak

90%

≤ 3 mnd.

Kort Geding

90%

≤ 3 mnd.

Overtreding

80%

≤ 1 mnd.

Mulderzaak

80%

≤ 3 mnd.

Straf
MK strafzaak

90%

≤ 6 mnd.

Politierechter

90%

≤ 5 weken

Kinderrechter

85%

≤ 5 weken

Raadkamer m.b.t. voorlopige hechtenis
Raadkamer niet m.b.t. voorlopige hechtenis

95%
85%

≤ 2 weken
≤ 4 mnd.

Jaarplan Rechtspraak 2011

4.3

Raad voor de rechtspraak
Pagina 17 van 31

Differentiatie en maatwerk
Wat betreft de verhoging van de competentiegrens van de kantonrechter wordt er thans van uitgegaan
dat de wet op 1 juli 2011 van kracht wordt. De gerechten zijn hierop voorbereid. De inrichting verschilt
tussen gerechten. Sommige gerechten kiezen voor de integratie van de sectoren civiel en kanton en
andere voor het samenvoegen van de administratie en clustering van werkprocessen. In enkele, grote
gerechten wordt gekozen voor handhaving van twee aparte sectoren civiel en kanton.
De Rechtspraak zal in 2011 in nauw overleg met de wetgever een snelle, eenvoudige standaard
(bodem)procedure ontwikkelen voor civiele zaken in eerste aanleg. Daartoe zal worden onderzocht
welke wetswijzigingen nodig zijn om dit te bewerkstelligen. Dit is des te meer noodzakelijk, nu het
kabinet voornemens is te komen tot kostendekkende griffierechten.
De in de bestuursrechtspraak in eerste aanleg en in hoger beroep gehouden – succesvolle – pilots gericht
op zaaksdifferentiatie en maatwerk, zullen landelijke navolging krijgen in het kader van het project
implementatie regiezittingen. Dit project is erop gericht om eind 2011 in alle bestuurszaken in eerste
aanleg een vroeg contactmoment (binnen drie maanden) te realiseren. Dit zal resulteren in een
aanzienlijke verkorting van de doorlooptijden. Ook wordt hiermee een belangrijke stap gezet naar finale
beslechting van geschillen.
Op basis van de mogelijkheden die artikel 96 van het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering biedt,
zal in 2011 in rechtbank Rotterdam een pilot voor een snelle en informele bodemprocedure in civiele
zaken op gezamenlijk verzoek van start gaan.
De ingezette differentiatie van afdoeningswijze (schikken, beslissen, doorverwijzen naar mediation)
wordt voortgezet met het oog op het snel en definitief afdoen van geschillen en het oplossen van
daaronder liggende problemen. Naast de initiatieven van de gerechten zelf zal de expertgroep maatwerk
conflictoplossing opleidingen op het gebied van persoonlijkheidsontwikkeling en zittingsvaardigheden
van de rechter met het oog op maatwerk in conflictoplossing en de toepassing van conflictdiagnose
binnen de gerechten stimuleren. Ook zal de groep de eenheid in de uitvoering van de verwijsvoorziening bevorderen.

4.4

Effectiviteit van het recht
De Rechtspraak zal een integrale behandeling (thematische benadering) van zaken zoveel mogelijk
bevorderen. Daarbij richten de gerechten zich in 2011 vooral op jeugdzaken. Waar mogelijk, zorgen de
gerechten ervoor dat informatie over procedures rond eenzelfde persoon bij de rechter die een zaak
behandelt bekend is. Hiertoe worden de pilots met, respectievelijk, een systeem waarmee inzichtelijk
wordt in welke procedures een minderjarige betrokken is en een alarmeringssysteem, in alle gerechten
ingevoerd. Daarnaast zal het programma jeugdrechtspraak zich in 2011 vooral richten op het
ontwikkelen van een effectieve en efficiënte behandelwijze van jeugdzaken waarbij de belangen van het
kind centraal staan. De hierboven genoemde finale geschillenbeslechting in het bestuursrecht zal
eveneens bijdragen aan de effectiviteit van de rechtspraak.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 18 van 31

De Raad zal voorts – op experimentele basis – in 2011 een thematisch rapport uitbrengen waarin de
ervaringen van de Rechtspraak met de effectiviteit van een maatschappelijk actueel deelgebied van het
recht geobjectiveerd worden beschreven.
Ten behoeve van de strafrechtpleging wordt het initiatief om algemeen aanvaarde inzichten in de
effecten van sancties en behandelmethoden te ontsluiten voor rechters en anderen in de strafrechtketen
tot afronding gebracht. Uitvoering ligt bij het WODC, dat hierbij nauw samenwerkt met de
strafrechters.
Mede in verband met het belang dat het nieuwe Regeerakkoord hecht aan de versterking van de positie
van het slachtoffer, zal met voorrang vervolg worden gegeven aan de uitkomsten van het project
Versterking positie slachtoffers. Dit project richt zich op de bejegening van slachtoffers ter zitting. In de
begroting 2012 zullen verdergaande maatregelen worden voorgesteld.

4.5

Digitale toegang
Digitale toegankelijkheid is de aanduiding voor een divers aantal projecten op het terrein van de
sectoren civiel, bestuur, straf en jeugd die het mogelijk maken dat procespartijen, rechtshulpverleners en
ketenpartijen formeel langs elektronische weg kunnen communiceren met de Rechtspraak.
De Rechtspraak heeft daarbij de ambitie dat in 2014 in het straf-, civiel- en bestuursrecht, waar dit van
belang is, zaken digitaal kunnen worden aangebracht door procesvertegenwoordigers en door
rechtzoekenden. De voortgang van deze zaken kan via internet gevolgd worden. Daarnaast kan in
bepaalde zaken - met behoud van de mondelinge behandeling in persoon - digitaal worden
geprocedeerd. Er is een uitsprakenregister, waarin uitspraken in digitaal authentieke vorm toegankelijk
zijn voor belanghebbenden. Om deze ambitieuze doelen te realiseren start begin 2011 het Programma
Digitale Toegankelijkheid.
De volgende lopende projecten worden in 2011 afgerond:
 uitbreiding familiejournaal
 uitbreiding kantonroljournaal naar meerdere partijen
 samenvoeging en ontsluiting landelijk curatele- en bewindregister
 ontsluiting gezagsregister
 digitaal insolventiedossier faillissementen
 digitale rekening en verantwoording van bewindvoerders
 e-filing bestuursrecht naar meerdere partijen
De volgende projecten starten in 2011:
 hofjournaal rekesten handel en familie
 declaratieformulier deskundigen
 digitaal aanleveren geldvorderingen
Nog verkend wordt of digitalisering van het huwelijksgoederenregister al in 2011 kan plaatsvinden.
Naast de uitvoering van deze projecten wordt ook geparticipeerd in diverse wetgevingstrajecten die
nodig zijn om de digitale toegankelijkheid te realiseren.
Naar verwachting is de nieuwe, publieksvriendelijkere versie van de website rechtspraak.nl in de eerste
helft van 2011 beschikbaar. Door de publieksdelen van deze website per rechtsgebied verder te

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 19 van 31

verrijken zal de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de Rechtspraak op internet voor de burger
verder verbeteren. Webstatistieken en gebruikersreacties krijgen daarbij een zware rol.
De producten van het Programma Digitale Toegankelijkheid zullen (voor zover deze voor burgers
bestemd zijn) worden ontsloten voor het publiek via de website rechtspraak.nl door deze te integreren in
deze vorm van publieksvoorlichting, opdat ze niet alleen kunnen, maar ook zullen worden gebruikt.
Daarmee worden de mogelijkheden van de website loket.rechtspraak.nl uitgebreid.

4.6

Motivering van uitspraken
In alle uitspraken wordt begrijpelijke taal gebruikt. In strafzaken worden uitspraken deugdelijk
gemotiveerd op een wijze die passend is bij de zaak en waarbij de Promis-methode leidend is. Om dit te
bevorderen wordt in 2011 verder gewerkt aan de implementatie van Promis. Zoals blijkt uit tabel 1 op
pagina 11, is de norm voor het percentage vonnissen van de rechtbanken dat volgens de Promismethode wordt gemotiveerd 50% in verband met de beperkte financiële middelen. Uiteraard mag men
meer doen, als dat binnen de financiële middelen mogelijk is.

4.7

Vergroten materiële rechtseenheid
De gerechtshoven nemen de leiding bij de vergroting van de materiële rechtseenheid door
intercollegiaal overleg te voeren, samenwerking tussen appelcolleges (in specialistische rechtsgebieden)
tot stand te brengen, intensivering van overleg tussen eerste aanleg en appelinstantie o.a. door het
organiseren van themabijeenkomsten.

4.8

Dienstverlening
De elementaire dienstverlening wordt verbeterd door betere voorlichting aan bezoekers, het verbeteren
van de planning van zittingen en het verbeteren van de begrijpelijkheid van de correspondentie. De
Rechtspraak zal de elementaire dienstverlening ook verbeteren door het fundament te realiseren voor
een landelijke infrastructuur voor telefonie. Hierdoor zal een goede bereikbaarheid via een telefonisch
loket van de Rechtspraak worden gerealiseerd. De kindvriendelijkheid van wachtruimtes in gerechten
en vervoer naar gerechten worden verbeterd. In enkele gerechten wordt in 2011 geëxperimenteerd met
uitbreiding van de openingstijden. Afhankelijk van de maatschappelijke behoefte wordt bezien of
landelijke invoering wenselijk is en wat de impact daarvan is.
Om de dienstverlening te verbeteren wordt externe feedback gevraagd aan belanghebbenden en deze
wordt verspreid en besproken binnen de organisatie. Binnen de gerechten vinden op diverse manieren
gesprekken plaats met degenen voor wie en met wie de Rechtspraak het werk doet. Aanvullend wordt in
2011 een landelijk klantwaarderingsonderzoek uitgevoerd. Tevens wordt uitvoering gegeven aan het
project Kwaliteit en eenheid in klachtenbehandeling.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 20 van 31

5

De Rechtspraak implementeert de gerechtelijke kaart

5.1

Inleiding
Diverse ontwikkelingen maken het noodzakelijk om de gerechtelijke kaart te herzien. Door de
toenemende complexiteit in de samenleving is er sprake van een sterke differentiatie in het
zaaksaanbod. Daarnaast worden de eisen die aan de professionaliteit van de rechter worden gesteld
steeds hoger. Tegelijk dreigt op sommige rechtsgebieden een te gering zaaksvolume om de kwaliteit op
niveau te houden. Voor het behoud van deskundigheid is het noodzakelijk dat rechters een minimaal
aantal zaken op hun terrein per jaar afdoen. Ten slotte worden ook aan de bedrijfsvoering steeds hogere
eisen gesteld.
Om ook in de toekomst hoge kwaliteit van rechtspraak te kunnen garanderen is herziening van de
gerechtelijke kaart nodig. De Rechtspraak wordt ingedeeld in tien arrondissementen en de
gerechtshoven in vier ressorten. Binnen elk arrondissement en ressort is er één gerechtsbestuur dat één
of meer rechtspraaklocaties aanstuurt. Alle gerechtsbesturen beschikken na de herziening over
voldoende mensen, zaken en middelen om de kwaliteit van rechtspraak te waarborgen en de organisatie
optimaal in te richten.

5.2

Activiteiten
De komende twee jaar zal de Rechtspraak zich voorbereiden op de herziening van de gerechtelijke
kaart. Het gaat om een voor de Rechtspraak buitgewoon ingrijpende operatie, waarbij het niet alleen
gaat om bestuurlijke schaalvergroting, maar juist om herverdeling van zaaksbehandeling en het
inrichten van de organisatie zodat kwaliteit en continuïteit overal in het land gewaarborgd zijn. Een
groot deel van de voorbereidingen wordt opgepakt in het Programma Herziening gerechtelijke kaart.
Doel van dit programma is de herziening zodanig voor te bereiden dat de voordelen die de Rechtspraak
met de herziening beoogt ook daadwerkelijk worden gerealiseerd.
De gerechten hebben in 2010 een lokale visie op het nieuwe gerecht gedefinieerd. Deze visie is
gebaseerd op de onlangs vastgestelde visie op de rechtspraak waarbij twee pijlers (zie paragraaf 1.2)
centraal staan.
Op basis van de goedgekeurde visie stellen de gerechtsbesturen begin 2011 een lokaal programmaplan
op. Bij het uitwerken van het lokale programma staat steeds de vraag centraal wat er vanuit het
arrondissement/ressort op het gerecht afkomt en op welke manier het gerecht op de vragen en behoeften
kan inspelen.
Een belangrijk onderwerp daarbij is de wijze waarop de zaken over de rechtspraaklocaties worden
verdeeld. Binnen de nieuwe arrondissementen bestaan in een aantal gevallen meerdere
rechtspraaklocaties. De verdeling van zaken over de locaties is afhankelijk van de lokale situatie. Bij het
bepalen welke zaken waar worden afgedaan zijn toegankelijkheid, kwaliteit en doelmatigheid de
belangrijkste overwegingen. Het uitgangspunt is dat op alle huidige hoofdlocaties de rechtzoekende
voor een breed pakket van zaken terecht kan. De gerechtsbesturen zullen in 2011 over de verdeling
overleg voeren met de ketenpartijen (in het bijzonder het openbaar ministerie en de advocatuur). Hiertoe
zal de Raad praktische handreikingen geven met het oog op voldoende landelijke uniformiteit in de
ketenafstemming.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 21 van 31

Binnen de lokale programma’s wordt in 2011 verder aandacht besteed aan het bestuursmodel van het
gerecht, een organisatie- en formatieplan en het samenvoegen van de bedrijfsvoeringstaken. De
activiteiten richten zich ook op de ‘zachte’ kant van de herziening. Het creëren van draagvlak bij de
medewerkers, het overleg met de ondernemingsraad en het intensiveren van de samenwerking tussen de
fusiegerechten.
Hoewel de herziening van de gerechtelijke kaart het de gerechtsbesturen mogelijk maakt om lokaal
maatwerk te leveren, is een zekere mate van uniformiteit tussen de gerechten ook gewenst. Eind 2011
zullen de gerechtsbesturen daarom hun uitgewerkte plannen voor het nieuwe gerecht aan de Raad ter
goedkeuring voorleggen. De Raad toets de plannen op uniformiteit, kwaliteit, toegankelijkheid en
doelmatigheid.
In 2011 zal naar verwachting de Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie in werking treden.
Een belangrijk element van deze wet is de competentiegrensverhoging in kantonzaken naar 25.000 euro.
Daarnaast maakt het wetsvoorstel het mogelijk om vooruitlopend op de herziening van de gerechtelijke
kaart de samenwerking tussen gerechten te intensiveren. Met de uitvoering van de lokale plannen kan
op die manier binnen de kaders van de Evaluatie een start worden gemaakt. Zo kan van de mogelijkheid
gebruik worden gemaakt om gerechtsbestuurders te ‘delen’.
Wanneer de wet Herziening gerechtelijke kaart in werking treedt mogen er geen obstakels zijn om de
herziening door te voeren. In 2011 en 2012 zullen daartoe onder andere de IT-systemen moeten worden
aangepast om flexibilisering van de organisatie mogelijk te maken. De Raad zal in het kader van de
gerechtelijke kaart het MD-beleid actualiseren aan de nieuwe doelgroepen, een nieuw profiel voor
bestuurders opstellen en een MD-programma ontwerpen, toegesneden op de eisen die gesteld worden
aan de bestuurder van de toekomst.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 22 van 31

6

De Rechtspraak professionaliseert organisatie en bedrijfsvoering

6.1

Inleiding
Een goede bedrijfsvoering van de Rechtspraak draagt bij aan een hoogwaardige rechtspraak. Het is
daarom belangrijk eigentijdse en flexibele procedures, processen en systemen te gebruiken voor de
ondersteuning van het primaire proces. Daarnaast is rechtspreken natuurlijk mensenwerk. Het is dus ook
belangrijk de leeftijdsopbouw en samenstelling van de Rechtspraakmedewerkers (aan te laten sluiten op
en) mee te laten bewegen met ontwikkelingen in de maatschappij.
De actualiteit van de komende periode, zoals de herziening van de gerechtelijke kaart en de rijksbrede
trend de bedrijfsvoering op te schalen, eisen van de Rechtspraak zijn organisatie en bedrijfsvoering te
professionaliseren. Dit wordt gerealiseerd door een focus te leggen op de onderstaande
resultaatgebieden. In 2011 is het belangrijk, met name voor de groeithema’s het Nieuwe Werken en
Duurzaamheid, dat de Rechtspraak zorgt voor de ontwikkeling van een duidelijke visie en beleid. Dit
wordt mede mogelijk gemaakt door het organiseren van verschillende pilots.

6.2

Gemeenschappelijke bedrijfsvoering
De Rechtspraak gaat concentreren en centraliseren op het terrein van de bedrijfsvoering. De oprichting
van een landelijk dienstencentrum wordt voorbereid. Voor vijf processen is vastgesteld dat deze
landelijk georganiseerd moeten worden, te weten financiële administratie, inning griffierechten, inkoop,
helpdesk A&R (arbeidsvoorwaarden en rechtspositie) en begeleiding huisvestingprojecten. De
implementatie van Leonardo (het nieuwe financiële- en inkoopsysteem) zal de centralisatie van deze
processen ondersteunen. Een aantal andere processen is in onderzoek genomen waartoe in 2011 ingezet
wordt op het meer standaardiseren, uniformeren en centraliseren van de processen. In 2011 worden de
voorbereidingen getroffen om de implementatie van Leonardo (inclusief inkoopmodule) per 1 januari
2012 mogelijk te maken.

6.3

Strategische personeelsplanning
Wat betreft de strategische personeelsplanning doet zich een dilemma voor. In het Regeerakkoord is het
voornemen opgenomen om te komen tot kostendekkende griffierechten. De gevolgen hiervan voor de
instroom van zaken en daarmee voor de strategische personeelsplanning zijn (nog) niet goed in te
schatten. Dat het gevolgen heeft, is evident. Ook duidelijk is dat de Rechtspraak de komende jaren met
vergrijzing en daardoor een afname van het aantal rechters te maken krijgt. Ter vervanging moeten de
komende vier jaar maar liefst 500 rechters geworven en opgeleid worden. In hoeverre deze bewegingen
elkaar in balans houden is nog niet duidelijk.
Verder wil de Rechtspraak een snelle doorlooptijd van dossiers blijven garanderen. Het is daarom
belangrijk een beeld te hebben van de verwachte zaaksinstroom (inclusief de gevolgen van de
kostendekkende griffierechten), maar zeker ook van de beschikbare capaciteit (inclusief de vergrijzing)
en kwaliteit (inclusief snelle doorlooptijden).
Hiertoe zal in 2011een lange termijn personeelsplanning, -werving en -selectie ontwikkeld worden
evenals een lange termijn visie op opleiden en personeelsontwikkeling. Ook zal een visie en beleid op
strategisch human resource management ontwikkeld en geïmplementeerd worden. Parallel hieraan
verloopt de vaststelling en uitvoering van een nieuwe arbeidsmarktcommunicatiestrategie.

Jaarplan Rechtspraak 2011

6.4

Raad voor de rechtspraak
Pagina 23 van 31

Het bekostigingssysteem
De gerechten worden gefinancierd op basis van het aantal zaken dat zij jaarlijks behandelen. Hierbij
wordt rekening gehouden met het soort en de werklast van de zaken. Er ontstonden echter teveel
factoren die van invloed waren op het vaststellen van vergoeding voor zaken. Op verzoek van de Raad
is in 2010 voor alle zaakssoorten onderzocht in hoeverre zij in een alternatieve, op het werkproces
gebaseerde indeling kunnen worden ondergebracht waarin geen onderscheid wordt gemaakt naar
sectoren. De uitkomst is positief. Met de minister van Veiligheid en Justitie is afgesproken om
gedurende één jaar in enkele gerechten proef te draaien met de nieuwe bekostigingssystematiek.
Gedacht wordt vooralsnog aan 2012. Het jaar 2011 zal in het teken staan van de voorbereiding van deze
pilot.

6.5

Het Nieuwe Werken
Het Nieuwe Werken begint met het maken van een omslag in denken over werk en is een
verzamelnaam voor alles wat met productie- en efficiëntieverbetering en vernieuwing te maken heeft.
Tijd- en plaatsonafhankelijk werken is een belangrijk kenmerk van het Nieuwe Werken en door het
project Toekomstige Gerechtelijke Voorzieningen (TGV) wordt dit in beginsel voor alle medewerkers
mogelijk gemaakt. De implementatie vindt plaats op verschillende niveaus in de periode 2011-2014.
Verder zal een begin worden gemaakt met het ontwikkelen van een visie en een ambitie met betrekking
tot het Nieuwe Werken. Hierbij komt beleid ten aanzien van Personeel & Organisatie, ICT en
huisvesting samen.

6.6

Duurzaamheid
Binnen de rijksoverheid is het gebruikelijk de duurzaamheid van investeringen en van de
bedrijfsvoering te beoordelen. Ook de Rechtspraak streeft naar een doelmatiger, doeltreffender en
duurzamer gebruik van de aan hem ter beschikking gestelde publieke middelen. Efficiënte
bedrijfsvoering creëert ruimte voor een goede balans tussen kwaliteit en kwantiteit in het primaire
proces. In 2011 ontwikkelt de Rechtspraak een visie en beleid voor duurzaam inkopen. Duurzaamheid
speelt ook een rol bij de beoordeling van de lokale huisvestingsplannen; bestendig locatiebeleid,
intensief gebruik en hergebruik zijn daarbij aandachtspunten.

6.7

Digitalisering
De digitalisering is een onontkoombaar en voortdurend proces in de samenleving en daarmee ook voor
de Rechtspraak. Het komende jaar zal de pilot in Almelo rond huisvestingsgevolgen en personele
effecten van digitale zittingen voortgezet worden. Voor Rechtspraakbrede toepassing moet niet alleen
de technische infrastructuur aangepast worden, maar ook de wetgeving en zelfs het processysteem; het
raakt nagenoeg alle bedrijfsvoeringsprocessen. Het wordt hierin een vereiste de continuïteit van de ICT
systemen te garanderen. Een ander gevolg is dat niet langer het fysieke dossier het punt is van waaruit
gewerkt wordt, maar het processysteem. Dit betekent dat andere competenties van medewerkers
gevraagd zullen worden en er nieuwe functies ontstaan. Ook zal in 2011 de IT-governancestructuur
geïmplementeerd worden. Dit model moet zorgen voor een goed en duidelijk onderscheid en
explicitering van de vraag-, regie- en IT-uitvoeringsverantwoordelijkheden betreffende IT-onderwerpen.

Jaarplan Rechtspraak 2011

6.8

Raad voor de rechtspraak
Pagina 24 van 31

Kwaliteitssysteem
De bundeling van activiteiten op het gebied van kwaliteit heeft geleid tot het systeem RechtspraaQ. Dit
systeem bewaakt de kwaliteit centraal en bevordert de samenhang van de activiteiten. In 2011 zal
gewerkt worden aan een verdere integratie van de kwaliteitsbevorderende activiteiten in de reguliere
werkprocessen. Daarnaast zal een aantal gerechten een portefeuillehouder kwaliteit binnen het bestuur
benoemen. Op deze wijze vindt een verdere bestuurlijke verankering van het onderwerp binnen de
rechtspraak plaats. In 2011 zal een landelijke bijeenkomst over het onderwerp gehouden worden en zal
RechtspraaQ worden geactualiseerd door reflectie, leren van uitspraken, intervisie en
feedbackinstrumentarium.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 25 van 31

7.

Instroom, doorlooptijden en financiën

7.1

Inleiding
In dit hoofdstuk worden de instroomprognoses en de financiering daarvan toegelicht. De prognose van
de instroom aan zaken bij de Rechtspraak is allereerst gebaseerd op beleidsneutrale prognoses (dat
willen zeggen prognoses bij onveranderd beleid) met behulp van prognosemodellen. Deze worden
vervolgens aangevuld met te verwachten beleidseffecten; (voorgenomen) wijzigingen in beleid, wet- en
regelgeving die een substantieel effect hebben op de instroom.
De prognosemodellen zijn door het WODC en de Raad opgesteld. De prognosemodellen zijn
verklaringsmodellen en houden rekening met de invloed van (regionale) maatschappelijke
(economische, demografische) ontwikkelingen op de instroom van zaken bij de rechter en prognoses
van economische en demografische ontwikkelingen van instanties als het Centraal Planbureau en het
Centraal Bureau voor de Statistiek.

7.2

Instroomprognoses, werkvoorraden en doorlooptijden
De productieafspraken voor 2011 tussen de Minister van Veiligheid en Justitie en de Raad zijn
gebaseerd op de capaciteitsbehoefte zoals in januari 2010 door de Raad in overleg met het ministerie
van Justitie opgesteld. In tabel 4 staan deze afspraken in de laatste kolom weergegeven. Ze zijn afgezet
tegen de instroomprognoses voor 2011 die in december 2010 zijn geactualiseerd. In de eerste drie
kolommen van tabel 4 zijn instroom-, productieverwachting en productieafspraken voor het jaar 2010
weergegeven. Voor 2011 is de verwachte instroom naar huidige inzichten circa 1,9 miljoen zaken.
Dit aantal ligt 1% onder de instroom in 2010. De geprognosticeerde instroom voor 2010 ligt ruim 1%
boven de productieafspraken tussen Minister en Raad voor 2010.
Tabel 4 Instroomprognose en productieafspraken met de minister 2010 en 2011
2010
2011
Afspraak Prognose Afspraak
instroom productie productie instroom productie
1.957.222 1.959.552 1.927.198 1.933.225 1.880.382
Totaal
Gerechtshoven
Civiel
Straf
Belasting
Rechtbanken
Civiel
Straf
Bestuur (excl. Vreemdelingenkamers)
Bestuur (Vreemdelingenkamers)
Kanton
Belasting
Bijzondere colleges
Centrale Raad van Beroep

15.578

16.661

15.448

16.877

16.107

38.499

37.815

38.944

37.847

39.773

3.566

3.657

3.327

3.435

2.760

287.618

289.560

285.395

339.427

283.581

200.920

195.911

197.917

196.080

194.785

44.834

46.963

48.664

52.389

47.432

45.685

50.739

56.170

53.336

53.336

1.290.614

1.287.474

1.251.356

1.206.015

1.214.326

22.702

23.221

22.233

19.940

20.402

7.206

7.551

7.745

7.879

7.881

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 26 van 31

De financiering blijft de komende jaren achter bij de instroomverwachtingen van de rechtspraak.
Hiermee ontstaat het risico dat de voorraden en daarmee de doorlooptijden de komende jaren zullen
gaan oplopen. De Rechtspraak zet in 2011 evenals 2010 eigen vermogen en de egalisatierekening in om
de niet door de Minister van Veiligheid en Justitie gefinancierde productie te financieren. Naar de
huidge inzichten zal het eigen vermogen vanaf 2012 geen ruimte meer kunnen bieden om de hogere
kosten te dekken en zal het personeelsbestand moeten worden afgebouwd. Een toename van
doorlooptijden lijkt dan onvermijdelijk.
Vreemdelingenkamers
De meerjarenproductieprognose van de vreemdelingenketen (‘MPP’) van november 2010 gaat uit van
een productieraming van 53.336 zaken voor 2011. In deze raming is nu rekening gehouden met de per 1
juli in werking getreden gewijzigde asielwet en het wetsvoorstel Modern migratiebeleid dat in 2011 in
werking zal treden. Deze productieprognose zal de basis vormen voor het maken van gewijzigde
productieafspraken bij de Voorjaarsnota 2011. De Rechtspraak zal in 2011 bij een aantal rechtbanken
buffercapaciteit voor de vreemdelingenkamers aanhouden. Met deze buffercapaciteit wordt voorkomen
dat op korte termijn de productiecapaciteit te ver wordt afgebouwd waardoor bij een eventuele latere
substantiële stijging van de instroom de werkvoorraden en de doorlooptijden te hoog gaan oplopen en
er met name bij de ketenpartners in de vreemdelingenketen forse extra kosten gaan ontstaan. In 2011 zal
op basis van hetgeen hierover in het Regeerakkoord is opgenomen, in ketenverband onderzocht worden
in hoeverre het mogelijk is om de doorlooptijden in Asiel van de Vreemdelingenkamers terug te
brengen. Daarnaast zijn in het Regeerakkoord veel maatregelen aangekondigd die nog nader uitgewerkt
moeten worden in de vreemdelingenketen. De gevolgen hiervan voor de Rechtspraak zijn waarschijnlijk
aanzienlijk.

7.3

Financiën Rechtspraak
De professionele ontwikkeling van het personeel en de inzet op het realiseren van de
kwaliteitsdoelstellingen hebben tot gevolg dat de kosten per zaak stijgen.
Naast de bijdrage van het ministerie van Veiligheid en Justitie ontvangt de Rechtspraak middelen van
derden. In tabel 5 zijn genoemde bijdragen en de inzet van het eigen vermogen voor 2011 nader
gespecificeerd.
Tabel 5 Middelen rechtspraak 2011 (x €1.000)
Bijdrage Justitie
922.611
Bijdrage derden
19.500
Rentebaten
300
Inzet eigen vermogen
10.000
Totale middelen rechtspraak
952.411
* Op de € 952,4 miljoen komt nog eens de financiering uit de egalisatierekening.
In bijlage I wordt een nadere onderbouwing gegeven van de verwachte kosten in 2011.

Jaarplan Rechtspraak 2011

8.

Raad voor de rechtspraak
Pagina 27 van 31

Risico’s
De Rechtspraak wordt geconfronteerd met risico's die in 2011 bijzondere aandacht vragen.
1. Voornemen van het Kabinet om per 2013 kostendekkende griffierechten in te voeren voor de civiele en
bestuursrechtspraak: onverkorte uitvoering van dit voornemen zou de toegang tot de rechter
onaanvaardbaar beperken. Daarnaast kan uitvoering de stabiliteit van de financiering van de
Rechtspraak ernstig aantasten. Ten slotte is invoering per 1-1-2013 uitvoeringstechnisch een zeer groot
risico. De Raad zal in discussie treden met Kabinet en Parlement over de uitvoering van het voornemen.
2. Kwaliteit van rechtspraak: bij het grote aantal zaken dat voor de rechter komt is het onvermijdelijk dat
soms fouten gemaakt worden. Fouten brengen het risico van dalend vertrouwen van de samenleving in
de rechtspraak met zich mee. Daarom moet het aantal fouten zo klein mogelijk zijn. Het snel en breed
invoeren van kwaliteitbevorderende instrumenten en in het bijzonder van reflectie op en toetsing van
vonnissen is hiervoor noodzakelijk.
3. Implementatie herziening gerechtelijke kaart: gehoopt wordt dat het wetgevingstraject voortvarend
wordt doorlopen. Gebeurt dit niet, dan gaat zeer veel energie van de Rechtspraak verloren en wordt de
hiermee beoogde kwaliteitsverbetering later bereikt. De Raad zal voortvarendheid bepleiten bij Kabinet
en Parlement en, waar het in de eigen macht ligt, snelheid betrachten.
4. Omgang met media-aandacht: de Rechtspraak slaagt er nog lang niet altijd in effectief om te gaan met
de sterk toegenomen aandacht van de media. Het risico is onnodige schade aan het vertrouwen in de
rechtspraak en incidentenbeleid. Raad en presidenten zullen een programma starten gericht op de
communicatie en dialoog met de samenleving.
5. Aantasting onafhankelijkheid van de rechtspraak: groeiende politieke bemoeienis, maar ook het bewust
of onbewust zwichten voor kritiek zijn risico's. De Raad zal de versterking van de positie van de
rechtspraak in het staatsbestel bevorderen. Op het individuele niveau is versterking van de stevigheid
van de rechter wenselijk met het oog op de toenemende aandacht van politiek, media en samenleving in
het algemeen voor de rechtspraak.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Bijlage I

Raad voor de rechtspraak
Pagina 28 van 31

Verwachte kosten 20113

In deze bijlage worden de verwachte kosten (€ 952 mln.) van de Rechtspraak toegelicht. Deze kosten
kunnen worden onderscheiden in:
- productiegerelateerde kosten Rechtspraak;
- gerechtskosten;
- overige kosten;
- kosten van taken die niet in het Besluit Financiering Rechtspraak 2005 (“BFR 2005”) geregeld
zijn.
De Raad verwacht dat ten gevolge van kwaliteitsversterking in 2011 de kosten van de Rechtspraak
groter zullen zijn dan de opbrengsten (bijdrage(n) van het ministerie van Veiligheid en Justitie en van
anderen). Daardoor moet de rechtspraak in 2011 eigen vermogen en middelen uit de egalisatierekening
inzetten. De kostenraming sluit aan bij de in de Justitiebegroting opgenomen bijdrage van de Minister
van Veiligheid en Justitie.
A. Productiegerelateerde kosten
De productiegerelateerde kosten van de rechtspraak kunnen krachtens het BFR 2005 worden
onderscheiden in de productiegerelateerde kosten bij de gerechten, specifieke kosten bij de gerechten,
huisvestingskosten bij de gerechten en de kosten die de Raad op centraal niveau maakt ten behoeve van
de gerechten (met name ICT en opleidingen).
Tabel 6 Specificatie productiegerelateerde kosten Rechtspraak 2011

3

(x € 1.000)
Kosten

P*Q gerechten*

653.838

Huisvestingskosten
Kosten centraal in beheer
- Ict
- Opleidingen
- Bureau Raad
- Overige uitgaven
Totaal Productiegerelateerde
kosten
* incl. kosten kenniscentra

108.827
143.555
72.820
30.528
23.249
16.958
906.220

De in deze bijlage opgenomen gegevens sluiten aan bij de in de Justitiebegroting opgenomen bijdrage van
de Minister van Veiligheid en Justitie. De productieaantallen zijn gelijk aan de met het ministerie van
Veiligheid en Justitie, bij Justitiebegroting 2011, overeengekomen productieafspraken voor 2011. De kosten
zijn gebaseerd op het prijspeil van 2010.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 29 van 31

De productiegerelateerde kosten bij de gerechten hebben betrekking op de personele, materiele,
afschrijvings- en rentekosten van de gerechten. Naar productgroep kunnen deze kosten als volgt worden
gespecificeerd:
Tabel 7 Verwachte productiegerelateerde kosten gerechten 2011
Aantallen
producten

Gerechtshoven
Civiel
Straf
Belasting

Verwachte landelijke
productgroepprijs
(euro's)

Verwachte kosten
(euro's)

16.107
39.773
2.760

2.618,84
953,49
2.214,94

42.181.713
37.922.989
6.113.232

Rechtbanken
Civiel
Straf
Bestuur
Vreemdelingenkamers
Kanton
Belasting

283.581
194.785
47.432
53.336
1.214.326
20.402

647,88
633,41
1.459,81
619,46
101,23
801,21

183.727.106
123.379.290
69.241.798
33.039.274
122.924.561
16.346.232

Bijzondere colleges
Centrale Raad van
Beroep
Totaal

7.881
1.880.383

2.406,02

18.961.806
653.838.000

Om de verwachte instroom toch zo goed mogelijk te kunnen verwerken is de Rechtspraak voornemens
om in 2011 de capaciteit uit te breiden. De Rechtspraak houdt er rekening mee dat zodoende in 2011
een hogere productie zal worden geleverd dan nu vooraf is gefinancierd. De hogere kosten zullen
worden gedekt door het eigen vermogen en de afrekening uit de egalisatierekening.
De specifieke kosten van de gerechten hebben betrekking op activiteiten die gericht zijn op verbetering
van de organisatie of de werkwijze van het gerecht (innovatieve projecten).
De huisvestingskosten hebben grotendeels betrekking op de gebruikersvergoeding (huur) die gerechten
aan de Rijksgebouwendienst moeten betalen.
Ongeveer € 144 miljoen van de kosten van het Rechtspraakbudget worden centraal gemaakt. Een
belangrijk deel van deze kosten wordt gemaakt voor de gerechten, zoals de ICT-kosten van de
Rechtspraak en opleidingen.

Jaarplan Rechtspraak 2011

Raad voor de rechtspraak
Pagina 30 van 31

B. Gerechtskosten
De gerechtskosten in civiele en bestuurlijke zaken zijn voor rekening van de Rechtsspraak. In 2011
worden de gerechtskosten geschat op circa € 4,7. Het merendeel heeft betrekking op civiele zaken (€ 2,7
miljoen). Gerechtskosten worden door middel van een openeinderegeling vergoed door de Minister van
Veiligheid en Justitie. De door de gerechten feitelijk gemaakte gerechtskosten worden voor 100% door
de minister van Veiligheid en Justitie vergoed.
Tabel 8 Gerechtskosten 2011
Gerechtskosten in civiele zaken
Gerechtskosten in bestuurszaken
Totale gerechtskosten

(x € 1.000)
2.743
1.987
4.730

C. Overige kosten
Met de term overige kosten wordt in BFR 2005 gedoeld op de kosten voor megazaken in het strafrecht
(inclusief de zaken op grond van de Wet Internationale Misdrijven), de kosten van de bijzondere kamers
en de kosten van het CBb.
Tabel 9 overige uitgaven 2011
Megazaken
College van Beroep voor het bedrijfsleven
Bijzondere kamers
Totaal overige uitgaven

(x € 1.000)
13.114
5.899
7.951
26.964

Het grootste deel van deze kosten betreft de kosten van de megazaken in het strafrecht, te weten € 13,1
mln. Voor een megastrafzaak is veel meer behandeltijd nodig dan voor een reguliere strafzaak in een
meervoudige strafkamer. Daarom worden deze megazaken als een aparte categorie behandeld.
Een kleiner deel van de overige kosten (€ 7,9 mln.) heeft betrekking op de kosten van de bijzondere
kamers. Het gaat hier om bij wet aan gerechten opgedragen taken. 4 Tot slot maken de kosten van het
CBb deel uit van deze categorie.
D. Kosten van taken die niet in het BFR 2005 zijn geregeld
Behalve voor de in het BFR 2005 geregelde taken maakt de Rechtspraak ook kosten voor andere
activiteiten. Het gaat hier onder andere om kosten in verband met tuchtrecht, kosten van de secretariaten
van Commissies van Toezicht voor het gevangeniswezen en kosten van parketpolitie.

4

Het gaat om de douanekamer (hof Amsterdam, rechtbank Haarlem), de ondernemingskamer (hof Amsterdam), de
kamers voor het kwekersrecht (hof Den Haag), de octrooikamer (hof Den Haag, rechtbank Den Haag), de
merkenwetkamer (hof Den Haag), zaken in verband met de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (hof Leeuwarden, rechtbank Leeuwarden), adviezen ingevolge de Wet overdracht
tenuitvoerlegging (hof Arnhem), de centrale grondkamer (hof Arnhem), strafrechterlijke opvang verslaafden (gerechtshof
Arnhem), liaisonrechter (rechtbank Den Haag), de kamer voor bijzondere competentiezaken bestuurszaken (rechtbank
Rotterdam) en overleveringswetzaken (rechtbank Amsterdam).

Jaarplan Rechtspraak 2011

(x € 1.000)
Tabel 10 Kosten 2011 van taken die niet in BFR-2005 zijn geregeld
Tuchtrecht
3.392
Commissies van toezicht
5.706
Overige taken
5.400
Totale kosten niet wettelijke taken
14.498

Raad voor de rechtspraak
Pagina 31 van 31