Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 59

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 januari 2012
De problematiek van outlawbikers vraagt om een breed gezamenlijk
offensief vanuit landelijk en lokaal niveau. Zij die zich schuldig maken aan
normoverschrijdend gedrag en criminaliteit moeten – linksom of
rechtsom – de rekening gepresenteerd krijgen. Het aan de laars lappen
van de regels en dat men zich onaantastbaar waant moet stoppen. Ook
moet het afgelopen zijn met afpersings- en intimidatiepraktijken,
bedreigingen en geweld vanuit deze hoek. Vrijplaatsen, waarbinnen men
zich niets aantrekt van landelijke regels en normen, moeten niet worden
getolereerd. Alleen door met alle betrokken partijen de krachten te
bundelen, is het mogelijk om hier vanuit de overheid een effectief
antwoord tegenover te stellen.
In deze brief worden de lijnen uiteengezet van een geïntegreerde aanpak
van outlawbikers. Gezien de moeilijk doordringbare en hardnekkige aard
van deze problematiek zijn niet alleen snelle, zichtbare acties noodzakelijk,
maar nadrukkelijk ook acties, die eerst vragen om een investering
alvorens de resultaten ervan zichtbaar worden. De betrokken partijen zijn
hiermee voortvarend aan de slag en deze aanpak wordt de komende tijd
verder uitgebouwd. Van een meerjarige aanpak zal sprake dienen te zijn
om deze problematiek effectief aan te kunnen pakken. Kortom, zowel
actiegerichtheid als vasthoudendheid is aangewezen. Ten slotte dient te
worden beseft dat deze problematiek zich niet leent om uitgebreid
openheid van zaken te geven over bepaalde aspecten van de problematiek
en de aanpak, relevante ontwikkelingen en bereikte (tussen)resultaten.
In deze brief wordt tevens ingegaan op mijn toezeggingen aan het
kamerlid Hennis-Plasschaert (VVD) – tijdens de behandeling van de
Veiligheid en Justitiebegroting d.d. 1 en 2 november 2011 – met
betrekking tot het aantal criminele leden van motorclubs dat in de
afgelopen 2 jaar strafrechtelijk is vervolgd en wat in dit kader de mogelijkheden zijn met betrekking tot artikel 20 boek 2 van het Burgerlijk Wetboek.

kst-29911-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 911, nr. 59

1

I. Outlawbikers: ondermijnende criminaliteit
Uit de beschikbare informatie blijkt dat sprake is van ernstige en
hardnekkige problematiek rond de outlawbikers, voor wat betreft zowel
aard als omvang. Al geruime tijd zijn er signalen dat leden van bepaalde
motorclubs zich een positie verwerven in de georganiseerde misdaad. Zij
worden in verband gebracht met intimidatie, afpersing, geweld en
vuurwapenbezit. Zo zijn er aanwijzingen dat zij in verschillende
gemeenten – onder andere door het eisen van protectiegelden – in de
horecabranche een kwalijke rol vervullen. Het gaat hierbij om criminaliteit,
die weliswaar niet altijd goed zichtbaar is, maar daarmee zeker niet
minder ernstig. Voorkomen moet worden dat outlawbikers zich door een
sluipende werkwijze een ondermijnende machtsbasis in de samenleving
weten te verwerven. Niet kan worden getolereerd dat individuele burgers
en ondernemers hierdoor gebukt gaan onder angst- en onveiligheidsgevoelens. Het risico van verwevenheid van onder- en bovenwereld moet
worden tegengegaan, niet alleen in de horecabranche, maar ook in andere
branches als dat aan de orde is.
Leden van bepaalde motorclubs komen verhoudingsgewijs vaak in beeld
van politie en OM in verband met tal van andere criminele feiten, zoals
Opiumwetdelicten, witwassen en wapenhandel. De banden strekken zich
soms ook buiten de motorclub uit. Zo zijn er bijvoorbeeld links met
criminele samenwerkingsverbanden die zich met drugshandel bezig
houden. Het voorkomen en de wijze van opereren van outlawbikers heeft
een aantrekkingskracht op andere groepen, waarbinnen sprake is van
normoverschrijdend en crimineel gedrag.
Ook is sprake van belemmering van overheidsoptreden, bijvoorbeeld bij
de handhaving van de openbare orde en vergunningverlening voor onder
andere clubhuizen en evenementen.Daarnaast varieert het normoverschrijdend gedrag van verkeersovertredingen, het niet beschikken over de
vereiste vergunningen tot aan belasting- en uitkeringsfraude.
In meerdere gemeenten, met chapters van deze motorclubs binnen hun
grenzen, wordt een groei van deze motorclubs ervaren, evenals van een
toename in de spanningen tussen de motorclubs onderling. Er wordt
rekening gehouden met escalatie. Op basis van signalen dat leden van de
Satudarah en de Hells Angels hun conflicten in de openbare ruimte
zouden gaan uitvechten, zijn verschillende zogeheten Harley-dagen
afgelast.
II. Een effectieve aanpak van outlawbikers:
Gezien het feit dat in geval van outlawbikers sprake is van een breed palet
aan normoverschrijdend en crimineel gedrag, is een geïntegreerde
aanpak aangewezen. Het gecombineerd inzetten van bestuurlijke, fiscale
en strafrechtelijke instrumenten is het meest succesvol. Zowel voor wat
betreft de aanpak van individuele leden als de clubs zijn de nodige
interventies voor handen.
Ook de combinatie van hoge mate van geslotenheid van deze clubs
enerzijds en hun werkwijze van het door middel van intimidatie- en
afpersingspraktijken zaaien van angst anderzijds, vraagt om een brede
geïntegreerde aanpak. De aangiftebereidheid onder slachtoffers is – mede
gezien de bedreigende aard van de problematiek – laag. Het is voor OM
en politie in veel gevallen niet eenvoudig om de bewijslast rond te krijgen.
Het feit dat het hier gaat om moeilijk doordringbare problematiek vraagt
om grondige voorbereiding, vasthoudendheid en een benadering over de
volle breedte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 911, nr. 59

2

Bovendien is het – gezien de bedreigende aard van deze problematiek –
zaak om één lijn te trekken met alle betrokken partijen en is commitment
in alle gelederen van de organisaties van groot belang. Dit vraagt om een
zogeheten «vrijplaatsen-aanpak». Duidelijk moet zijn dat daar waar regels
niet in acht worden genomen, wordt opgetreden. Alleen zo kan een
cultuur van angst – en daarmee mogelijk samenhangende terughoudendheid om op te treden – en een schijnbare onaantastbaarheid op
termijn worden doorbroken.
III. Een brede geïntegreerde aanpak van outlawbikers:
De aanpak van outlawbikers heeft recent hogere prioriteit gekregen bij het
OM en de politie. Ook het lokale bestuur, de Belastingdienst en het LIEC
(Landelijk Informatie en Expertisecentrum) en de RIECs (Regionale
Informatie en Expertisecentra) zijn sindsdien hierbij actief betrokken. Deze
partijen zijn intensief aan de slag om deze problematiek een halt toe te
roepen.
Deze brede aanpak kent de volgende hoofdlijnen:
1) Landelijke afspraken: gezamenlijk commitment:
Gezamenlijk commitment vanuit onder meer OM, politie en het bestuur
– zowel op nationaal als lokaal niveau – is van essentieel belang, onder
meer gezien de regio-overstijgende en landelijke aard van de problematiek. Dit vraagt eveneens om landelijke afstemming en monitoring.
Doel is de lokale spelers zodanig in positie te brengen, zodat dit aan hun
operationele slagkracht ten goede komt.
Mede tegen deze achtergrond heeft bestuurlijk overleg plaatsgevonden,
waarbij naast burgemeesters, tevens het OM, de politie, het LIEC en mijn
Ministerie waren vertegenwoordigd. Uitkomst van deze overleggen zijn
onder meer afspraken over de totstandkoming van een eenduidig
bestuurlijk bejegeningprofiel en een bestuurlijke interventiematrix. Ook is
door het OM, de politie, het lokale bestuur, de Belastingdienst (waaronder
ook de FIOD) en het LIEC en de RIECs overeengekomen om een landelijk
afstemmingsoverleg op te richten. In dit overleg zijn de verschillende
organisaties op nationaal niveau vertegenwoordigd. Dit met het doel
afspraken te maken en te monitoren ten behoeve van de lokale, operationele aanpak. Bij het monitoren zal tevens oog zijn voor mogelijke
reacties op de ingezette interventies. Een volgende bijeenkomst zal medio
maart 2012 plaatsvinden.
2) Vrijplaatsen-aanpak: een duidelijk statement en een brede geïntegreerde aanpak
Het is zaak om in gezamenlijkheid een duidelijk statement te geven dat
desbetreffende motorclubs en leden worden aangepakt en daarvoor alle
middelen uit de kast worden gehaald. Uitgangspunt is dat aan deze clubs
geen podium wordt geboden, zoals door het toestaan van evenementen,
en dat zij niet worden gefaciliteerd, bijvoorbeeld door te voorzien in een
gunstige locatie voor een clubhuis. Het is van belang dat burgemeesters
hier gezamenlijk in optrekken, om te voorkomen dat een burgemeester
alleen komt te staan en de maatregelen niet effectief zijn, omdat de clubs
zich bijvoorbeeld eenvoudig in een naburige gemeente kunnen vestigen.
Ook is van groot belang dat de bestuurders zich daarbij gesteund voelen
door politie en OM.
Niet alleen het OM en de politie beschikken over instrumenten om deze
problematiek effectief aan te pakken, maar met name ook het bestuur
heeft instrumenten in huis om misdaad tegen te houden. Vooral het in
combinatie inzetten van bestuurlijk, fiscaal en strafrechtelijk instrumen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 911, nr. 59

3

tarium maakt de aanpak effectief. Ook gaat het hierbij om de inzet van
instrumenten, die in sommige gevallen met name de leden van de clubs
raken en in andere gevallen de clubs.
Naar het voorbeeld van de Emergo-en de B5-aanpak wordt de geïntegreerde aanpak momenteel vormgegeven. Onderdeel hiervan is het
toepassen van het zogeheten barrièremodel, waarbij – daar waar
mogelijk – drempels worden opgeworpen door inzet van bestuurlijk, maar
ook fiscaal en strafrechtelijk instrumentarium. Zo kan Bibob-instrumentarium mogelijk worden toegepast bij een aanvraag voor een bouwvergunning voor een clubhuis of in het kader van een aanvraag van een
horecavergunning. Met de APV beschikken gemeenten onder andere over
de mogelijkheid om hinderlijk ophouden aan te pakken en de Wetten
Damocles en Victoria bieden de mogelijkheid om panden te sluiten van
waaruit sprake is van drugshandel. Ook handhaving van het bestemmingsplan kan aan de orde zijn in geval van de vestiging van clubhuizen,
evenals het verbinden van voorschriften aan de evenementenvergunning.
Ook de Belastingdienst (FIOD) kan in dit kader een belangrijke bijdrage
leveren door daar waar sprake is van belastingfraude gelden (terug) te
vorderen.
Ook zal worden bezien welke branches als kwetsbaar kunnen worden
getypeerd en zullen facilitatoren en gelegenheidsstructuren in kaart
worden gebracht. De horecabranche wordt doorgelicht op concrete
kwetsbaarheden, en daarmee op mogelijke aanknopingspunten voor een
effectieve aanpak. Ten aanzien van de beveiligingsbranche zijn niet alleen
– in het kader van de uitvoering van de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus – de screening van beveiligingsorganisaties
door de Dienst Justis, maar ook de screening van medewerkers in de
beveiligingsbranche door de politie van belang. Bij het verlenen van een
vergunning door de Dienst Justis wordt gelet op de voornemens en
antecedenten van de aanvrager of van de personen die het beleid van de
aanvrager bepalen. Ook worden de leidinggevenden van beveiligingsorganisaties door de Dienst Justis gescreened. Bij de screenings door de
Dienst Justis wordt relevante informatie van de politie betrokken. Voor
wat betreft het screenen van individuele medewerkers in de beveiligingsbranche streeft de politie naar meer uniformering. Hiertoe is een landelijk
uniform beoordelingskader opgesteld, waarbij tevens de afspraak is
gemaakt dat een afwijzende beslissing in de ene regio eveneens leidend is
voor de besluitvorming bij een aanvraag in een andere regio.
Het gezamenlijk maken van een duidelijk statement – onder meer door de
brede geïntegreerde inzet van het beschikbare instrumentarium – is
noodzakelijk om de schijnbare onaantastbaarheid van de desbetreffende
clubs en leden te doorbreken.
3) Strafrechtelijke onderzoeken: snelle klappen én stapsgewijze werkwijze;
Zoals ook in het verleden is gebleken – en gezien de ernst en aard van de
problematiek –, is een gedegen, grondige strafrechtelijke aanpak in dit
kader noodzakelijk. Tegelijkertijd is het zaak steeds daar waar mogelijk op
te treden. Het OM geeft prioriteit aan strafrechtelijke onderzoeken naar
individuele leden, al dan niet in georganiseerd verband. Zo loopt
momenteel een fors aantalstrafrechtelijke onderzoeken naar leden van
motorclubs, waarbij per onderzoek soms meerdere personen in beeld zijn.
Het OM is daarbij uiteraard alert op informatie die eventueel in een artikel
2:20 lid 1 BW procedure een rol zou kunnen spelen. Aldus wordt nadrukkelijk ingezet op zowel een werkwijze van snelle klappen op korte termijn,
als het opwerpen van drempels die effect op de langere termijn sorteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 911, nr. 59

4

De mogelijkheden van artikel 2:20 lid 1 BW:
Artikel 2:20 lid 1 BW bepaalt dat een rechtspersoon waarvan de
werkzaamheid in strijd is met de openbare orde door de rechtbank
op verzoek van het Openbaar Ministerie wordt verboden verklaard
en ontbonden.
De Hoge Raad heeft benadrukt (HR 26 juni 2009, NJ 2009, 396) dat
het verboden verklaren en ontbinden van een rechtspersoon op
grond van artikel 2:20 lid 1 BW een inbreuk is op het grondrecht van
de vrijheid van vereniging en daarom alleen mogelijk in uitzonderlijke gevallen.
Wil een rechtspersoon verboden verklaard en ontbonden worden
omdat zijn werkzaamheid in strijd met de openbare orde is, dan
moet het volgens de Hoge Raad gaan om meer dan uit maatschappelijk oogpunt ongewenst gedrag. Ook moet de rechtspersoon zelf in
de fout zijn gegaan of moet het gedrag aan de rechtspersoon kunnen
worden toegerekend. Het is dus niet voldoende als bestuurders of
andere bij de rechtspersoon betrokkenen in de fout gaan.
In deze uitspraak heeft de Hoge Raad uitgemaakt dat tot de
werkzaamheid van rechtspersonen handelingen worden gerekend:
(i) waarover (het bestuur van) de rechtspersoon daadwerkelijk
zeggenschap heeft gehad, (ii) waaraan (het bestuur van) de
rechtspersoon leiding heeft gegeven of (iii) waarvoor (het bestuur
van) de rechtspersoon gelegenheid heeft geboden. Indien dus sprake
is van werkzaamheid in strijd met de openbare orde conform één
van deze gevallen, kan het Openbaar Ministerie om verbodenverklaring en ontbinding verzoeken.
De wet biedt nu dus al de mogelijkheid om een vereniging of
stichting waarvan de werkzaamheid in strijd is met de openbare orde
te verbieden. Voor een succesvolle procedure is vooral nodig dat er
voldoende bewijs is. Daarbij zijn de bewijslasten erg zwaar.
In het kader van de intensivering van de strafrechtelijke aanpakis door de
Raad van Korpschefs recent besloten tot het oprichten van een infocel, die
is ondergebracht bij de Nationale Recherche van het KLPD. De infocel
brengt alle informatie uit de strafrechtelijke onderzoeken bij elkaar en zo
mogelijk worden onderlinge verbanden, spilfuncties en netwerken
geanalyseerd. Ook wordt op deze wijze de expertise in dit soort zaken
vergroot.
Vanuit de strafrechtelijke aanpak wordt aangesloten bij de inzet van de
maatregelen door het bestuur en de fiscus, onder meer door middel van
geïntegreerde bestuurlijke rapportages over onder meer waargenomen
werkwijzen en trends. Deze rapportages hebben tot doel de bestuurlijke
bewustwording van risico’s van criminaliteit te vergroten en te voorzien in
een vertaalslag naar bestuurlijk en fiscaal handelingsperspectief.
Inventarisatie strafrechtelijke onderzoeken 2009–2011:
Meer concreet kan worden gemeld – mede in het verlengde van de
toezegging aan het Lid Hennis-Plasschaert – dat de inventarisatie
door het OM van het aantal strafrechtelijke onderzoeken (misdrijven)
naar leden van motorclubs over de periode 2009–2011 een aantal
van tenminste 40 onderzoeken heeft opgeleverd. Uit de inventarisatie blijkt dat in vrijwel alle regio’s grotere of kleinere opsporingsonderzoeken en/of strafzaken lopen tegen leden van motorclubs. De
opsporingsonderzoeken bevinden zich in verschillende fases. Veruit
de meeste betreffen nog lopende onderzoeken (een kleine 30 onderzoeken). Sommige zaken daarvan bevinden zich al in de vervolgingsfase. Ook is een aantal zaken inmiddels afgedaan (iets meer
dan 10). De opsporingsonderzoeken hebben voornamelijk betrekking
op de (productie van en) handel in verdovende middelen (cocaïne,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 911, nr. 59

5

synthetische drugs en hennep), witwassen, handel in vuurwapens,
afpersing en bedreiging, en geweldsdelicten (waaronder een poging
tot moord).
Gezien het feit dat het merendeel van de onderzoeken nog loopt,
kunnen thans geen betekenisvolle uitspraken worden gedaan over
de wijze van afdoening. Bij de aantallen dient verder te worden
aangetekend dat er mogelijk nog meer onderzoeken in de afgelopen
2 jaar hebben plaatsgevonden; de informatie is niet direct uit de
systemen herleidbaar en er is daarom dossieronderzoek verricht. In
het belang van lopende onderzoeken kan niet uitvoeriger hierop
worden ingegaan.
Het afnemen van crimineel vermogen is eveneens een belangrijk element
in de aanpak. Misdaad mag immers niet lonen. Het kabinet investeert
oplopend tot 20 miljoen euro vanaf 2013 in de strafrechtketen om het
afpakken te intensiveren. Het strafrechtelijk afgepakte crimineel vermogen
kan daardoor oplopen tot ruim 100 miljoen euro vanaf 2018. Het afpakken
wordt ook versterkt door het intensiveren van de geïntegreerde aanpak
van ondermijnende criminaliteit. Het afpakken is een belangrijk onderdeel
van de geïntegreerde aanpak. Hierbij kan niet alleen worden gedacht aan
het afnemen van financieel voordeel dat is behaald met criminele
activiteiten, maar ook aan beslagleggingen op (kostbare) bezittingen waar
geen gedegen verklaring voor gegeven kan worden (de zogeheten
patseraanpak).
Daarnaast wordt reeds geruime tijd samengewerkt met Europol. Vanuit
Europol wordt actief ingezet op het bevorderen van expertise- en
informatieuitwisseling en grensoverschrijdende samenwerking, zoals
Joint Investigation Teams (JITs). Ook is de aanpak van outlawbikers het
langstlopende project van Europol. In het kader van de zogeheten
Analytical Work File (AWF) Monitor wordt onder meer informatie
verzameld over trends, werkwijzen en succesvolle interventiestrategieën.
In tal van andere Europese landen is momenteel eveneens sprake van een
intensivering van de aanpak in de outlawbikers.
Op deze wijze worden alle krachten, die nodig zijn om deze problematiek
effectief aan te pakken, gebundeld.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 911, nr. 59

6