Inzicht in (persoons)kenmerken
die mogelijk onderscheidend zijn
voor actualisatie zorgprofiel voor
mensen met een verstandelijke
beperking en bijkomende (zware)
gedragsproblematiek (VG7)
Eindrapportage
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
28 april 2023
Onze referentie: A2200026616

KPMG Framework
UK
Slides v1

February 2022

Inhoudsopgave
01

Inleiding

09

02

Onderzoeksopzet

12

03

Resultaten

17

04

Conclusie en aanbevelingen vervolgstappen

29

05

Bijlagen

32

Bijlage A

Aanvullende beschrijving clusteringsanalyse

33

Bijlage B Betrokken stakeholders

35

Bijlage C Resultaten clusteringsanalyse

38

Bijlage D Resultaten correlatieanalyse

40

Bijlage E Resultaten aanvullende correlatieanalyses

48

Bijlage F

Referenties

53

Bijlage G Vragenlijst

55

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

2

Managementsamenvatting

Dit onderzoek is gericht op het in kaart brengen van (persoons)kenmerken waarmee
mogelijk verschillende cliëntgroepen binnen het VG7 profiel te onderscheiden zijn
Inleiding

-

In het najaar van 2018 is het programma Volwaardig Leven gestart. Met het programma
zijn maatregelen in gang gezet om meer passende zorg voor mensen met een complexe
zorgvraag te realiseren. Het programma richt zich op mensen die een beroep doen op de
Wlz, hun naasten en hun zorgverleners. In het Tweede Kamerdebat van 4 maart 20207
hebben verschillende partijen de minister bevraagd over actualisatie van de profielen
voor Sector Verstandelijk Gehandicapt (VG) in de Wlz. Dit hebben zij gedaan in link met
het programma Volwaardig Leven en naar aanleiding van onderzoeken5,15,16 die zijn
uitgevoerd over de doelgroep met een complexe zorgvraag, waar onder de actualisatie
van het VG7- en VG8-profiel. Deze rapportage is opgesteld in antwoord op een vraag om
te komen tot een best passende indeling in profielen voor mensen met een verstandelijke
beperking met bijkomende (zware) gedragsproblematiek (VG7).
De VG7-indicatie wordt afgegeven voor mensen met een verstandelijke beperking die
een zeer intensieve behoefte hebben aan begeleiding, verzorging en behandeling
vanwege ernstige gedrags- en/of psychiatrische problematiek. In het eerste kwartaal van
2023 hadden 17.355 mensen een VG7-indicatie3.
Om blijvend en duurzaam passende zorg te kunnen leveren zijn passende tarieven een
randvoorwaarde voor zorgaanbieders. Er worden diverse knelpunten ervaren rond het
organiseren van zorg voor mensen met een VG7-indicatie16.
-

De omvang van het huidige profiel VG7 is niet altijd toereikend door veel of zware
gedrags- en/of psychische/ psychiatrische problematiek. Zorgaanbieders ervaren in
toenemende mate dat er onvoldoende geld beschikbaar is voor deze complexe zorg
dat deze niet meer kostendekkend is. Ook zijn er gedurende dit onderzoek signalen
ontvangen dat zorgaanbieders (overwegen om te) stoppen met het aannemen van
nieuwe cliënten of leveren van deze intensieve vormen van zorg. Dit heeft als
resultaat dat de wachtlijsten voor mensen met een verstandelijke beperking en
gedragsproblemen blijven groeien4.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Voor een deel van de personen met een VG7-indicatie wordt meerzorg aangevraagd
en toegekend, namelijk 27% met een totale omvang van ruim € 290 miljoen in 20205.
Meerzorg kan aangevraagd worden bij het zorgkantoor wanneer de zorgbehoefte
minimaal 25% in uren hoger is dan de zorg die op grond van de indicatie mogelijk is.
Uit de monitor van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) blijkt dat het aantal ZZPdagen met meerzorg de afgelopen jaren is gestegen en dat er regionale verschillen
zijn in het percentage personen met een VG7-indicatie voor wie ook meerzorg wordt
aangevraagd. Zorgkantoren geven bovendien in gesprekken met het ministerie VWS
aan dat zij zien dat een deel van de meerzorgaanvragen een structureel karakter
heeft, terwijl meerzorg tijdelijk van aard zou moeten zijn.

Doel onderzoek
De kern van het onderzoek is het inzichtelijk maken of er (persoons)kenmerken zijn die
onderscheidend zijn, waarmee mogelijk subdoelgroepen geïdentificeerd kunnen worden
binnen VG7-populatie zodat zowel het CIZ (als indicerende partij) als het zorgkantoor en
zorgaanbieders (voor het organiseren van de zorg) dit kunnen toepassen. Tevens is
gekeken naar welke kenmerken mogelijk informatie geven over de (inrichting van) zorg
wanneer op basis van (persoons)kenmerken geen onderscheid gemaakt kan worden.
Het is bekend dat de huidige grenzen tussen het VG6- en VG7-profiel niet zwart-wit zijn
en de identificatie van mogelijke onderscheidende kenmerken binnen VG7 ook impact
heeft op VG6. De scope van dit onderzoek richt zich echter primair op de doelgroep die
op dit moment een VG7-indicatie hebben.

3

Managementsamenvatting

Inzicht in mogelijk onderscheidende (persoons)kenmerken via deskresearch,
interviews, data-analyse en afstemming met werkgroep en klankbordgroep
Om tot gedragen onderbouwing en valide uitkomsten te komen zijn verschillende
bewezen onderzoeksmethodieken ingezet (deskresearch, interviews, werksessies, data
analyse). Als uitgangspunt van de onderzoeksaanpak is ervoor gekozen om zowel een
kwalitatieve als kwantitatieve methoden te gebruiken om de onderzoeksvraag te
1. In kaart brengen (persoons)kenmerken
― Op basis van deskresearch, interviews en een
werkgroepsessie met onder andere zorgaanbieders,
het CCE, cliëntenorganisaties en zorgkantoren is
inzicht verkregen in de huidige doelgroep met een
VG7-indicatie en in bijbehorende onderliggende
kenmerken.

beantwoorden. De methoden zien toe op het ophalen van kenmerken binnen de VG7doelgroep en het bepalen van de onderscheidenheid van deze kenmerken. Het
onderzoek is in drie fasen uitgevoerd.

2. Data-analyse en validatie
Op basis van een data analyse zijn de onderliggende
kenmerken van het cliëntprofiel in de praktijk in kaart
gebracht en gevalideerd. Deze fase bestond uit drie
onderdelen:

3. Impactanalyse en aanbevelingen voor het vervolg
― De resultaten van de data-analyse zijn middels een
werkgroepsessie en klankbordgroepsessie besproken
en geduid met als doel de implicaties en impact van de
resultaten op het huidige VG7-profiel te formuleren.

― Data-uitvraag: Via een vragenlijst is kwantitatieve en
kwalitatieve data op cliëntniveau opgehaald bij
― Bestaande kennis is door middel van deskresearch en
zorgaanbieders om inzicht te verkrijgen in (a)
interviews samengebracht in een conceptueel kader.
kenmerken individu; (b) zorg- & ondersteuningsHet conceptueel kader is gevalideerd en waar nodig
behoefte; en (c) contextuele factoren. Parallel aan de
aangescherpt met de werkgroep en klankbordgroep.
data-uitvraag is bij zorgkantoren een data-uitvraag
gedaan om inzicht te krijgen in de inzet en duur van
― Aan de hand van het conceptueel kader zijn, samen
meerzorg bij mensen met een VG7-indicatie.
met de werkgroep, een aantal hypothesen opgesteld.
Deze hypothesen richten zich op de vraag in hoeverre ― Clusteringsanalyse is gebruikt om te kijken of er
het mogelijk is om basis van de elementen van het
combinaties van kenmerken te identificeren zijn om zo
conceptueel kader toe te werken naar subdoelgroepen
mogelijke subgroepen te identificeren.
binnen VG7. Tevens zijn deze hypothesen gebruikt
― Correlatieanalyse om inzichtelijk te maken of
om de data-uitvraag en data-analyses vorm te geven.
specifieke individuele kenmerken bruikbaar zijn om
groepen binnen het VG7-profiel te identificeren.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

4

Managementsamenvatting

Binnen het VG7-profiel zijn geen subdoelgroepen geïdentificeerd. Er is sprake van een
schaal waarop een cliënt zich op kan begeven
Het is niet mogelijk om onderscheid te maken tussen subdoelgroepen binnen de
huidige VG7-doelgroep
In totaal zijn data van 213 personen met een VG7-indicatie opgehaald en geanalyseerd.
De opgehaalde data is representatief voor ongeveer 1,2% van de totale VG7-populatie
met een VG7-indicatie. De resultaten van de clusteringsanalyse illustreren dat er geen
duidelijke subgroepen naar voren komen binnen het VG7-profiel.
De resultaten van het onderzoek laten zien dat de doelgroep met een VG7-indicatie
divers is en varieert in persoonskenmerken, zorg- en ondersteuningsbehoefte en de mate
waarin probleemgedrag tot uiting komt door (niet-) beïnvloedbare contextuele factoren.
De combinatie tussen deze elementen bepalen de complexiteit van (het organiseren van)
de zorgvraag en het toenemen van probleemgedrag vormt hierbij een signaal dat er
sprake is van een disbalans. Deze drie elementen dienen daarom ook in relatie tot elkaar
bekeken te worden. Bij deze doelgroep is regelmatig sprake van op- en afschalen van
zorg. De resultaten van het onderzoek laten zien dat er sprake is van een ‘schaal’. De
uiteindes van deze schaal geven de mate van complexiteit van (het organiseren van) de
zorgvraag weer als resultaat van de (dis)balans van de verschillende factoren. De
combinatie van verschillende factoren kan per individu verschillen waarbij de impact op
de zorgvraag ook verschillend kan zijn.

Zo is de zorg- en ondersteuningsbehoefte afhankelijk van de persoonskenmerken en
invulling van contextuele factoren en kan de (dis)balans tussen deze elementen ook
bepalend zijn voor de mate waarin probleemgedrag tot uiting komt. De combinatie van
specifieke kenmerken per element (zoals mate van complexe problematiek,
contextgevoeligheid, mate van stresshantering en behoefte aan intensiteit begeleiding en
behandeling) bepaalt waar iemand zich op de schaal bevindt. De rechterkant van de
schaal wordt gekenmerkt door een complexere zorgvraag ten opzichte van de linkerkant.
Tevens wordt de rechterkant van de schaal gekenmerkt door een hogere mate van
contextgevoeligheid of gevoeligheid voor prikkels uit de directe omgeving ten opzichte
van de linkerkant.
Bij de data-uitvraag hebben zorgprofessionals zelf ingeschat waar een cliënt zich op de
schaal bevindt. Hierbij is een cliënt aan de linkerkant of het midden van de schaal
ingedeeld als het huidige VG7-profiel, volgens de aanbieder, toereikend is en aan de
rechterkant als het profiel niet toereikend is. 58% van de onderzoekspopulatie is door de
betrokken aan de rechterkant van de schaal geplaatst, 16% in het midden en 26% aan de
linkerkant. De data is geanalyseerd op basis van 57 kenmerken, gerelateerd aan het
conceptueel kader. Op pagina 17 tot en met 28 is de nadere toelichting op de elementen
van de schaal en waarom iemand aan de linker- of rechterkant is ingeschaald.
Op de volgende pagina worden de belangrijkste bevindingen binnen de drie onderdelen
van het conceptueel kader weergeven.

A. Kenmerken individu
B. Zorg- en ondersteuningsbehoefte
C. (Niet-) beïnvloedbare contextuele factoren
Linkerkant

VG7-profiel

Rechterkant

Figuur 1: Conceptueel kader VG7

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

5

Managementsamenvatting

Geen onderscheidende kenmerken zijn geïdentificeerd op basis van individuele
kenmerken. De mate van nabijheid lijkt een mogelijk onderscheidend kenmerk
A. Kenmerken individu
– Leeftijd, mate van cognitieve beperking en sociaal-emotionele ontwikkeling zijn geen
onderscheidende kenmerken binnen de VG7-doelgroep.
– Somatische aandoeningen, psychische problematiek en genetische aandoeningen
lijken geen onderscheidende kenmerken te zijn.
– Adaptieve vaardigheden lijkt geen onderscheidend kenmerk. Wel is variatie zichtbaar
binnen het onderdeel praktische vaardigheden in de schaal.
– Probleemgedrag uit zich binnen de doelgroep op diverse manieren; er zijn echter geen
sterke relaties geïdentificeerd.
– Interpretatie uit de praktijk: In de afgelopen jaren lijkt de onderliggende problematiek
complexer geworden. Dit blijkt bijvoorbeeld uit toenemende psychiatrische
problematiek, zoals verslaving en trauma’s. Dit komt in de huidige omschrijving van
het profiel niet genoeg naar voren, terwijl bij de doelgroep sprake is van diverse,
complexe en ingrijpende problematiek. Een specifiek kenmerk (de mogelijkheid om
ADL bij de juiste ondersteuning uit te voeren) lijkt een mogelijk onderscheidend
karakter te kunnen hebben. Echter, dit is op basis van de expertopinie niet als
onderscheidend gekenmerkt.
B. Zorg- en ondersteuningsbehoefte
– De mate van behoefte aan nabijheid lijkt een mogelijk onderscheidend kenmerk te
zijn. Hierbij wordt de doelgroep aan de rechterkant van de schaal gekenmerkt als een
groep die vaker behoefte heeft aan continue beschikbaarheid en nabijheid.
– Er is geen onderscheid geïdentificeerd tussen de linker- en rechterkant van de schaal
met betrekking tot de inzet van behandelaren.
– Interpretatie uit de praktijk: Aanbieders geven aan dat de zorg- en
ondersteuningsbehoefte afhankelijk is van de manier waarop aanbieders dit per
persoon interpreteren en hier invulling aan geven. Waar sommige aanbieders de
continue behoefte aan nabijheid invullen in de vorm van een-op-een-begeleiding,

richten andere aanbieders zich op mogelijke aanpassingen in de context. Dit zodat het
mogelijk is om de behoefte aan beschikbaarheid en nabijheid op een andere manier
vorm te geven. Uit de werkgroepen komt naar voren dat de zorg- en
ondersteuningsbehoefte van de doelgroep niet altijd duidelijk is. Hierdoor is het van
belang dat het team samen met de betrokken behandelaren op zoek gaat naar een
manier om aan te sluiten bij de zorg- en ondersteuningsbehoefte.
C. (Niet) beïnvloedbare contextuele factoren
– Handelingsverlegenheid* binnen het team lijkt vaker voor te komen bij mensen die aan
de rechterkant van de schaal zijn geplaatst.
– Context kan van grote invloed zijn op het welbevinden en functioneren van een cliënt
en kan hier op zowel een positieve als negatieve manier aan bijdragen. Uit het
onderzoek komen enkele aspecten naar voren die van invloed kunnen zijn op het
welbevinden en functioneren van mensen met een VG7-indicatie. Zo worden zaken
als een stabiel team, expertise in het team, een fysieke ruimte die aansluit bij de
behoefte van de persoon, maatwerkaanpassingen in de woning en werken middels
een gezamenlijk vastgestelde methodiek gezien als zaken die een positieve invloed
kunnen hebben op het welbevinden.
– Interpretatie uit de praktijk: Het is van belang om de omgeving van mensen met een
verstandelijke beperking zodanig aan te passen dat stressvolle situaties zo veel
mogelijk worden voorkomen. Deze contextuele factoren zijn echter niet concreet te
vangen in een profiel voor een persoon. Begeleiders die handelingsverlegenheid
ervaren, kunnen zich onzeker voelen over hoe ze moeten reageren op moeilijke
situaties. Hierdoor kan men minder effectief zijn in het bieden van de juiste zorg en
ondersteuning. Handelingsverlegenheid bij begeleiders kan leiden tot verminderde
kwaliteit van zorg en verminderd welzijn van de cliënt, wat vervolgens weer kan leiden
tot uiting van (complex) probleemgedrag.

* Handelingsverlegenheid houdt in dat de professional niet handelt of weet te handelen ondanks dat er
zorgen of signalen zijn over de betreffende cliënt. Handelingsverlegenheid ontstaat uit onvermogen om (nog)
adequaat te handelen en komt voort uit aarzelingen bij de professional zelf20.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

6

Managementsamenvatting

Enkele aanbevelingen zijn aangedragen om een bijdrage te leveren aan het oplossen
van de bestaande problematiek
Zoals vermeld blijkt uit dit onderzoek dat er binnen het VG7-profiel geen subdoelgroepen
geïdentificeerd kunnen worden op basis van onderscheidende (persoons)kenmerken.
Deze uitkomst biedt daarmee niet de gewenste handvatten om te komen tot een passend
tarief en daarmee een bijdrage te leveren aan het oplossen van de knelpunten voor de
zorg voor mensen met een VG7-indicatie.
In dit rapport formuleren we een aantal aanbevelingen voor vervolg.
Een inhoudelijke aanpassing van het VG7-profiel die beter aansluit bij de
doelgroep en professionele ruimte biedt om in te spelen op veranderende context
en passende zorg te bieden
Het huidige VG7-profiel is op aantal inhoudelijk onderdelen niet passend voor de
doelgroep en een inhoudelijke aanpassing wordt daarom aanbevolen. Dit is in lijn met
15
eerdere onderzoek naar actualisatie zorgprofiel . Redenen voor inhoudelijke aanpassing
zijn:
-

-

Het huidige profiel richt zich voornamelijk op de zorgzwaarte van een persoon en
minder op de individuele behoeften en wensen van de zorgontvanger. Hoewel de
zorgzwaarte een belangrijk aspect is om te bepalen hoeveel zorg iemand nodig heeft,
kan dit ook leiden tot een standaardisering van de zorg. Dit kan ten koste gaan van de
persoonlijke voorkeuren en behoeften van de cliënt, zoals bijvoorbeeld wensen ten
aanzien van de daginvulling of sociale contacten.
Het profiel is vooral gericht op het verlenen van zorg en ondersteuning aan mensen
die al zorgbehoevend zijn. Er is minder aandacht voor het bevorderen van gezondheid
en welzijn van mensen.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Enkele punten zijn geïdentificeerd waarop het profiel geactualiseerd kan worden zodat dit
beter aansluit bij de doelgroep:
a. Integratie van de schaal in het huidige profiel
De complexiteit en intensiteit van zorg bij de VG7-doelgroep kunnen toe- en afnemen bij
een (dis)balans van verschillende factoren. Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dat
contextuele factoren een belangrijke rol spelen bij deze doelgroep. Cliënten met een
VG7-profiel zijn (zeer) contextgevoelig en de context heeft invloed op de mate van
complexiteit van (het organiseren van) de zorgvraag. In het huidige profiel wordt gesteld
dat het corrigeren van gedrag zeer moeilijk is, doordat cliënten niet of moeilijk
beïnvloedbaar zijn. Hoewel contextuele factoren niet opgenomen kunnen worden in het
cliëntprofiel, wordt het van belang geacht dat er voldoende aandacht is voor de
contextgevoeligheid van de VG7-doelgroep aangezien dit de doelgroep kenmerkt.
Daarnaast hebben VG7-cliënten te maken met diverse, complexe en ingrijpende
problematiek, waarbij regelmatig sprake is van psychiatrische problematiek. Aanbieders
ervaren dat de toenemende mate van onderliggende problematiek onvoldoende naar
voren komt in het huidige profiel. Bij een mogelijke aanpassing van het cliëntprofiel is het
van belang rekening te houden met deze complexiteit en ingrijpende problematiek, en de
zorg- en ondersteuningsbehoefte van de cliënt hierop af te stemmen.
b. Gebruik van terminologie passend bij de doelgroep
Er zijn in de afgelopen jaren veranderingen geweest in de terminologieën die worden
gebruikt binnen de gehandicaptenzorg. Zo wordt de term ‘gedragsgestoord’ niet meer
gebruikt, maar ‘probleemgedrag’. Termen zoals gedragsgestoord worden zowel
stigmatiserend als beledigend ervaren door mensen met een verstandelijke beperking en
hun naasten. In het huidige VG7-profiel worden vooral de beperkingen van de persoon
benadrukt en waartoe iemand niet in staat is, terwijl tegenwoordig meer nadruk wordt
gelegd op de mogelijkheden en kwaliteiten van de persoon. Het gebruik van positieve en
respectvolle termen kan bijdragen aan het benadrukken en bevorderen van de visie op
inclusie en participatie.
7

Managementsamenvatting

De aanbeveling heeft impact op het systeem en de betrokken partijen
De aanbevelingen van het onderzoek richten zich op de inhoudelijke actualisatie van het
VG7-profiel. Dit heeft impact op de betrokken partijen en moet nader uitgewerkt worden
op impact en haalbaarheid. Daarnaast zijn er enkele aan te bevelen vervolgstappen
meegenomen per organisatie:
VWS: Het aanpassen van het VG7-profiel heeft impact op de hele ZZP-systematiek
omdat de systematiek op eenzelfde wijze is opgebouwd. Een mogelijke actualisatie dient
daarom in de context van de gehele systematiek binnen de gehandicaptenzorg, maar ook
domeinoverstijgend (zoals de profielen in de GGZ) bekeken te worden. Wanneer wordt
besloten tot het aanpassen van het profiel, is het aan te bevelen dit te doen in
samenhang met de leidraad passende zorg en uitkomsten uit het onderzoek naar
21
passende zorg voor mensen met een VG7-indicatie .
NZa: Ondanks dat het niet mogelijk is om specifieke subgroepen binnen het VG7 profiel
mee te nemen in het kostprijsonderzoek, is het wel mogelijk de kenmerken met
betrekking tot intensiteit, behoefte aan nabijheid en beschikbaarheid en context mee te
nemen. Dit zijn kenmerken die als mogelijk onderscheidend zijn bevonden.
CIZ: Een inhoudelijke wijziging van het huidige VG7-profiel heeft impact op de
uitvoerbaarheid van de indicatiestelling vanuit het CIZ. Er is in dit onderzoek niet gekeken
naar het effect van aanpassing van één enkel zorgprofiel op de afbakening met andere
zorgprofielen (zoals VG 6 maar wellicht ook profielen uit andere reeksen). Aanpassing
van één zorgprofiel zonder de systematiek en opbouw van alle zorgprofielen (in de reeks
VG maar ook in andere reeksen) mee te nemen is ongewenst, zeker als de effecten niet
in kaart zijn gebracht.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Vervolgonderzoek ZZP-systematiek
Gezien de mogelijke impact van een inhoudelijke wijziging van het VG7-profiel wordt
aanbevolen om vervolgonderzoek te doen naar manieren waarop de ZZP-systematiek
beter kan worden aangepast op de individuele behoeften en wensen van de
zorgontvangers, terwijl de kostenbeheersing en kwaliteit van de zorg worden behouden.
Dit onderzoek zou zich kunnen richten op:
1. de mogelijkheden om meer maatwerk te bieden binnen de zorgzwaartepakketten,
bijvoorbeeld door meer ruimte te geven voor individuele invulling van de
dagbesteding en behoefte aan nabijheid.
2. hoe er meer nadruk kan worden gelegd op het voorkomen van
gezondheidsproblemen en het bevorderen van een gezonde leefstijl, bijvoorbeeld
door meer aandacht te geven aan beweging, gezonde voeding en sociale activiteiten.
Dit kan bijdragen aan het verminderen van de zorgzwaarte en de behoefte aan
langdurige zorg.
De uitkomsten van het onderzoek kunnen bijdragen aan het optimaliseren van het ZZPsysteem en daarmee het verbeteren van de zorg voor zorgontvangers.

8

01

Inleiding

Inleiding

1.

Knelpunten VG7 vragen om herijking van het huidige zorgprofiel
Groeiende en veranderende zorgvraag binnen de gehandicaptenzorg
De zorg voor mensen met een beperking vindt plaats binnen een continu veranderende
maatschappelijke context. Er is een groeiend tekort aan personeel in de zorg, een
toenemende complexiteit in zorgvragen met toename van multimorbiditeit waaronder
psychiatrische problematiek, druk op financiën en krapte op de woningmarkt1. Het
uitgangspunt voor zorgaanbieders is het bieden van persoonsgerichte en passende zorg
en ondersteuning die bijdraagt aan de kwaliteit van leven van mensen met een
beperking. Ook binnen die veranderende context2.

Uit de monitor van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) blijkt dat het aantal ZZPdagen met meerzorg de afgelopen jaren is gestegen en dat er regionale verschillen
zijn in het percentage personen met een VG7-indicatie voor wie ook meerzorg wordt
aangevraagd. Zorgkantoren geven bovendien in gesprekken met het ministerie VWS
aan dat zij zien dat een deel van de meerzorgaanvragen een structureel karakter
heeft, terwijl meerzorg tijdelijk van aard zou moeten zijn.
Aanleiding onderzoek

Om blijvend en duurzaam passende zorg te kunnen leveren zijn passende tarieven een
randvoorwaarde voor zorgaanbieders. Er worden diverse knelpunten ervaren rond het
organiseren van zorg voor mensen met een VG7-indicatie.

In het najaar van 2018 is het programma Volwaardig Leven gestart. Met het programma
zijn maatregelen in gang gezet om meer passende zorg voor mensen met een complexe
zorgvraag te realiseren. Het programma richt zich op mensen die een beroep doen op de
Wlz, hun naasten en hun zorgverleners. In het Tweede Kamerdebat van 4 maart 20207
hebben verschillende partijen de minister bevraagd over actualisatie van de profielen
voor Sector Verstandelijk Gehandicapt (VG) in de Wlz. Dit hebben zij gedaan naar
aanleiding van onderzoeken die zijn uitgevoerd over de actualisatie van het VG7- en
VG8-profiel. Deze opdracht richt zich op het adviseren over een best passende indeling
in profielen voor mensen met een verstandelijke beperking met bijkomende (zware)
gedragsproblematiek (VG7).

-

Doel onderzoek

De VG7-indicatie wordt afgegeven voor mensen met een verstandelijke beperking die
een zeer intensieve behoefte hebben aan begeleiding, verzorging en behandeling
vanwege ernstige gedrags- en/of psychiatrische problematiek. In het eerste kwartaal van
2023 hadden 17.355 mensen een VG7-indicatie3.
Onderliggende signalen en knelpunten VG7 vragen om een vervolgaanpak

-

De omvang van het huidige profiel VG7 is niet altijd toereikend door veel of zware
gedrags- en/of psychische/ psychiatrische problematiek. Zorgaanbieders ervaren in
toenemende mate dat er onvoldoende geld beschikbaar is voor deze complexe zorg
dat deze niet meer kostendekkend is. Ook zijn er tijdens de looptijd van het onderzoek
signalen ontvangen dat zorgaanbieders (overwegen om te) stoppen met het
aannemen van nieuwe cliënten of leveren van deze intensieve vormen van zorg. Dit
heeft als resultaat dat de wachtlijsten voor mensen met een verstandelijke beperking
en gedragsproblemen blijven groeien4.
Voor een deel van de personen met een VG7-indicatie wordt meerzorg aangevraagd
en toegekend, namelijk 27% met een totale omvang van ruim € 290 miljoen in 20205.
Meerzorg kan aangevraagd worden bij het zorgkantoor wanneer de zorgbehoefte
minimaal 25% in uren hoger is dan de zorg die op grond van de indicatie mogelijk is.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

De kern van het onderzoek is het inzichtelijk maken of er (persoons)kenmerken zijn die
onderscheidend zijn, waarmee mogelijk subdoelgroepen geïdentificeerd kunnen worden
binnen VG7-populatie zodat zowel het CIZ (als indicerende partij) als het zorgkantoor en
zorgaanbieders (voor het organiseren van de zorg) dit kunnen toepassen. Wanneer op
basis van (persoons)kenmerken geen onderscheid gemaakt kan worden, is gekeken naar
welke kenmerken mogelijk informatie geven over de (inrichting van) zorg.
Het is bekend dat de huidige grenzen tussen het VG6- en VG7-profiel niet zwart-wit zijn
en de identificatie van mogelijke onderscheidende kenmerken binnen VG7 ook impact
heeft op VG6. De scope van dit onderzoek richt zich er echter primair op de doelgroep
die op dit moment een VG7 indicatie hebben.
10

Inleiding

1.

Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de opzet van het onderzoek. De diverse fasen van het onderzoek
worden beschreven ter onderbouwing van de validiteit van de resultaten. Specifieke
aandacht wordt besteed aan de verwerking en analyse van de opgehaalde data.
Hoofdstuk 3 beschrijft de belangrijkste resultaten van het onderzoek. De resultaten zijn
opgebouwd aan de hand van het conceptueel kader, de belangrijkste resultaten uit de
data-analyse en de interpretatie van de resultaten. Indien van belang ter onderbouwing
van de validiteit van het onderzoek, staan overige resultaten in de bijlagen beschreven.
Hoofdstuk 4 beschrijft de conclusie van het onderzoek op basis van de resultaten. Een
voorstel voor een mogelijk onderscheid binnen het VG7-profiel wordt gedaan op basis
van kwantitatief onderbouwde onderscheidende kenmerken. Concrete aanbevelingen
worden gedaan voor vervolgstappen.
Hoofdstuk 5 bevat enkele bijlagen met aanvullende informatie.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

11

02

Onderzoeksopzet

Onderzoeksopzet

Inzicht in mogelijk onderscheidende (persoons)kenmerken via deskresearch,
interviews, data-analyse en afstemming met werkgroep en klankbordgroep
Dit hoofdstuk beschrijft op hoofdlijnen de drie fasen waarin het onderzoek is uitgevoerd,
gevolgd door de manier van data-uitvraag en -verwerking. Zie bijlage A voor een
uitgebreidere uitleg over de methoden van het onderzoek en bijlage B voor de betrokken
stakeholders. De centrale onderzoeksvraag van onderliggende rapportage is:
-

Zijn er (persoons)kenmerken die onderscheidend zijn die gebruikt kunnen worden om
subdoelgroepen te identificeren binnen de VG7-populatie?

Fase

Het onderzoek combineert zowel een kwalitatieve als kwantitatieve methode om
bovenstaande vraag te beantwoorden. De methoden zien toe op het ophalen van
kenmerken binnen de VG7-doelgroep en het bepalen van de onderscheidenheid van
deze kenmerken. Daarbij is inzichtelijk gemaakt of clusters van kenmerken te herkennen
zijn om zo mogelijke subgroepen te identificeren. We hanteren daarbij een data- en
hypothesegedreven aanpak.

In kaart brengen
(persoons)kenmerken

Data-analyse en
validatie

Fase 1: In kaart brengen (persoons)kenmerken cliëntprofiel VG7
Op basis van interviews en werkgroepsessies met onder andere (zorg)aanbieders, het
CCE, zorgkantoren en cliëntenorganisaties is inzicht verkregen in de huidige doelgroep
met een VG7-indicatie en in bijbehorende onderliggende kenmerken. Bestaande kennis
is door middel van deskresearch en interviews samengebracht in een conceptueel kader.
Dit is gevalideerd en waar nodig aangescherpt middels interviews en in overleg met de
werkgroep* en klankbordgroep**. In de werkgroep zitten zorgaanbieders, zorgkantoren
en cliënt- en naastenorganisaties. Via deze manier zijn kenmerken die eventueel
onderscheidend kunnen zijn voor subgroepen binnen het VG7-profiel inzichtelijk
gemaakt. De hypotheses en aannames zijn met de werkgroep opgesteld (zie pagina 14).
Het conceptueel kader is weergegeven op pagina 18.

Impactanalyse en
aanbevelingen voor
het vervolg

Deskresearch
Data-uitvraag en -analyse
Methode

2.

Interviews
Werkgroepen
Klankbordgroep

*Aan de werkgroep hebben achttien organisaties deelgenomen. Zie bijlage B voor een overzicht van de
deelnemers.
**CIZ, IederIn, NZa, VGN, VWS en ZN hebben aan de klankbordgroep deelgenomen.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

13

Onderzoeksopzet

2.

Diverse hypothesen zijn geformuleerd om de data-uitvraag en data-analyse vorm te
geven
In fase 1 zijn, in samenwerking met de werkgroep, een aantal hypothese geformuleerd.
Deze hypotheses richten zich op de elementen van de schaal en in hoeverre het mogelijk
is om basis van deze elementen toe te werken naar subdoelgroepen binnen VG7.

Tevens zijn deze hypothesen gebruikt om de data-uitvraag en data-analyse vorm te
geven. De legenda is gebaseerd op hypothese die in fase 1 van het onderzoek zijn
opgesteld.

Kenmerken individu

Toelichting

De frequentie, ernst en
consequenties van het gedrag

Het niet beantwoorden van de behoefte kan zich uiten in extreem externaliserend- en internaliserend gedrag. Een mogelijk onderscheidend karakter kan de (potentiële) ernst van
het probleem gedrag zijn en de intensiteit die nodig is om gedrag terug in balans te krijgen. Gedrag uit zich vaker op de omgeving zoals mensen die gewond raken of spullen die
kapot gaan.

Adaptieve vaardigheden

De mate van adaptieve vaardigheden kan mogelijk een deels onderscheidend karakter hebben. Binnen de VG7 doelgroep zijn er mensen waarbij er geen/nauwelijks sprake is van
adaptieve vaardigheden en geen/minder herstel van veerkracht als de intensieve nabijheid niet geboden wordt. De combinatie van gebrek aan zelfregulatie, prikkelverwerking,
stresshantering en zelfinzicht hangt met elkaar samen en zorgt ervoor dat bijna alle vormen van prikkels te veel zijn om te reguleren, wat kan resulteren in probleemgedrag.

Verstandelijke mogelijkheden

Mate van cognitieve beperking lijkt geen onderscheidend karakter te hebben. Hoewel de EVB en LVB doelgroepen een andere ondersteuningsbehoefte kunnen hebben is de
verwachting dat de intensiteit ervan vergelijkbaar is.

Somatische aandoeningen en
psychiatrische problematiek

In de gehele schaal lijken psychiatrische problematiek meer op de voorgrond. Alhoewel diagnoses zoals autisme, extreme hechtingsproblematiek en psychiatrische problematiek
vaker kunnen voorkomen, wordt verwacht dat dit geen onderscheidende kenmerken zijn.

Leeftijd

Het is aannemelijk dat dat het ouder worden van een client ervoor kan zorgen dat de complexiteit van de zorgvraag toeneemt door bijkomende problematiek zoals dementie,
toenemende fysieke zorg. De verwachting is dat leeftijd geen onderscheidend kenmerk is om tot subdoelgroepen te komen.

Zorg- en ondersteuningsbehoefte

Toelichting

Ondersteunings- en
begeleidingsdoel

Het doel waarmee zorg en ondersteuning wordt ingezet kan verschillen. Het lijkt aannemelijk het doel een mogelijk onderscheidend karakter kan hebben. De onderscheidendheid is
mogelijk te vinden in zelfregulatie en (waar mogelijk) ontwikkeling tot creëren van stabiliteit.

Zorg- en ondersteuningsbehoefte

De behoefte aan zorg- en ondersteuning lijkt verschillend zijn waardoor ze mogelijk een onderscheidend karakter hebben. Behoefte kan variëren tot ondersteuning zonder dat er
directe ondersteuning ter plekke aanwezig is tot een behoefte die continue en fors is waarbij geen verslapping mogelijk is.

Multidisciplinaire samenwerking

De multicausaliteit en intensiteit van de problematiek van deze cliënten vraagt om intensieve multidisciplinaire samenwerking, specifieke competenties van het team en om gerichte
scholing en ondersteuning voor alle betrokken disciplines. Het is aannemelijk dat de mate waarin behandeling wordt ingezet, mogelijk deels onderscheidend is.

Context

Toelichting

Contextgevoeligheid

De gehele doelgroep is contextgevoelig, wel kan de invloed die context heeft op het welbevinden verschillen. Bij sommige mensen is het mogelijk met de juiste context een goede
balans te creëren wat het gedrag kan beïnvloeden. Daarnaast zijn er ook mensen die zeer context gevoelig zijn en beïnvloedbaarder door niet-beïnvloedbare contextuele factoren.

Legenda:

Mogelijk onderscheidend

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Mogelijk deels onderscheidend

Niet onderscheidend

14

Onderzoeksopzet

2.

De implicaties van de resultaten ten opzichte van het huidige VG7-profiel zijn
inzichtelijk gemaakt en gevalideerd door de werk-en klankbordgroep
Fase 2: Data-analyse om de kenmerken te valideren
Data is uitgevraagd bij zorgaanbieders en zorgkantoren. Zorgaanbieders zijn gevraagd
om aan de hand van vragenlijsten data op cliëntniveau aan te leveren (zie bijlage G). Zo
is kwalitatieve en kwantitatieve data opgehaald om de mogelijk onderscheidende
kenmerken tussen cliënten met een VG7-indicatie te duiden. Het conceptueel kader,
evenals de opgehaalde mogelijke onderscheidende kenmerken, zijn gevalideerd middels
interviews en de werkgroep. Aan de hand van het conceptueel kader is een vragenlijst
opgesteld om de onderscheidende kenmerken op cliëntniveau op te halen. Data is
uitgevraagd rondom de volgende thema’s:
– Algemene cliëntkenmerken

– Zorg & ondersteuningsbehoefte

– Mate van verstandelijke beperking

– Contextuele factoren

– Adaptieve vaardigheden

– Probleemgedrag cliënt

– Somatische en psychische problematiek

– Meerzorg

– Participatie
Parallel aan de data-uitvraag is bij zorgkantoren een data-uitvraag gedaan om inzicht te
krijgen in de inzet en duur van meerzorg bij mensen met een VG7-indicatie.
Opgehaalde data is geanalyseerd om clusters en kenmerken te identificeren
Om de data te analyseren zijn labels toegevoegd aan de dataset om de kwantitatieve
data te verrijken. Deze labels zijn op basis van het conceptueel kader opgesteld. De data
is op meerdere manieren geanalyseerd. Zie bijlage A voor een uitgebreidere beschrijving
van de clusteringsanalyse.

modes clustering8. De kwaliteit van de clustering is bepaald aan de hand van twee
veelgebruikte methodes: de Elbow methode9 en de Silhouette methode10.
Correlatieanalyse om inzichtelijk te maken of specifieke individuele kenmerken
bruikbaar zijn om groepen binnen het VG7-profiel te identificeren. Hiervoor is gebruik
gemaakt van Phik-analyses11. Per kenmerk is een correlatiecoëfficiënt bepaald om de
relatie tussen de individuele onderscheidende kenmerken binnen het zorgprofiel te
bepalen. Bij een correlatie van 0,7 is een kenmerk als mogelijk onderscheidend
beschouwd en vanaf 0,4 als mogelijk interessante correlatie beschouwd. De mate van
significantie is gemeten via de Z-score. Voor een Z-score hoger dan 1,96 kan worden
gesteld dat de correlatie binnen het betrouwbaarheidsinterval van 95% zit.
We benadrukken dat een correlatie niet gelijkt staat aan causaliteit. Causaliteit betekent
dat een verandering in een variabele consistent een verandering in een andere variabele
veroorzaakt.
Fase 3: Impactanalyse en aanbevelingen voor het vervolg
De opgehaalde inzichten zijn voorgelegd aan de werkgroep ter duiding. Daarnaast zijn de
implicaties en de impact van de resultaten ten opzichte van het huidige VG7-profiel
besproken. Hiermee is de bruikbaarheid en de relevantie van de opgehaalde inzichten
inzichtelijk gemaakt. Daarnaast zijn ter nadere duiding de resultaten aan de
klankbordgroep voorgelegd waar met name is gekeken naar de implicaties van de
resultaten vanuit de verschillende betrokken stakeholders (de NZa, ZN, het CIZ en het
ministerie van VWS).

Clusteringsanalyse is gebruikt om te kijken of er combinaties van kenmerken te
identificeren zijn om zo mogelijke subgroepen te identificeren. Hierbij is gemaakt van K-

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

15

Onderzoeksopzet

2.

Onderzoek betreft een momentopname
Beperkingen van het onderzoek
In deze rapportage worden inzichten in de mogelijk onderscheidende kenmerken binnen
het VG7-profiel getoond op basis van aangeleverde data van de deelnemende
aanbieders. KPMG heeft diverse voorzorgsmaatregelen genomen, zodat zorgaanbieders
data geanonimiseerd aan konden leveren. Hierdoor is het voor KPMG niet mogelijk om
opgehaalde data aan individuele cliënten of organisaties te koppelen. Alhoewel in lijn met
de wens van zorgaanbieders, is een bijkomend negatief effect dat de data niet
gecontroleerd dan wel aangevuld kon worden. Daarmee is het onderzoek afhankelijk van
de kwaliteit van de aangeleverde data om een waarheidsgetrouw beeld te schetsen van
het VG7-profiel.
De inschaling van de zorg- en ondersteuningsbehoefte van de cliënten betreft een
moment opname. De vraagstelling is gebaseerd op een 'statische' inschaling. Er is geen
rekening gehouden met mogelijke veranderingen in intensiteit van de zorg- en
ondersteuningsbehoefte over de tijd. Het is mogelijk dat als dezelfde uitvraag over zes
maanden of een jaar herhaald wordt met dezelfde cliënten, er een mogelijke andere
uitkomst volgt.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

16

03

Resultaten

Resultaten

3.

Binnen het VG7-profiel zijn geen subdoelgroepen geïdentificeerd. Er is sprake van een
schaal waarop een cliënt zich kan begeven
In dit hoofdstuk worden de resultaten van het onderzoek beschreven. De resultaten zijn
gebaseerd op de uitkomsten van de verschillende onderzoeksactiviteiten zoals
beschreven in hoofdstuk 2. Dit hoofdstuk is opgebouwd langs de belangrijkste resultaten.
Het is niet mogelijk om onderscheid te maken tussen subdoelgroepen binnen de
huidige VG7-doelgroep
Door middel van een clusteringsanalyse is gekeken of er combinaties van kenmerken te
identificeren zijn om zo mogelijke subgroepen te identificeren. De clusteringsanalyses zijn
uitgevoerd op basis van de opgestelde hypothesen (zie pagina 14), het conceptueel
kader en signalen uit de werkgroep. De resultaten van de clusteringsanalyses illustreren
dat er geen duidelijke subgroepen naar voren komen binnen het VG7-profiel. Zie bijlage
C voor de resultaten van de clusteringsanalyses.
De resultaten van het onderzoek laten zien dat de doelgroep met een VG7-indicatie
divers is en varieert in persoonskenmerken, zorg- en ondersteuningsbehoefte en de mate
waarin probleemgedrag tot uiting komt door (niet-) beïnvloedbare contextuele factoren.
De combinatie tussen deze elementen bepalen de complexiteit van (het organiseren van)
de zorgvraag en het toenemen van probleemgedrag vormt hierbij een signaal dat er
sprake is van een disbalans. Deze drie elementen dienen daarom ook in relatie tot elkaar
bekeken te worden. Bij deze doelgroep is regelmatig sprake van op- en afschalen van
zorg. De resultaten van het onderzoek laten zien dat er sprake is van een ‘schaal’. De
uiteindes van deze schaal geven de mate van complexiteit van (het organiseren van) de
zorgvraag weer als resultaat van de (dis)balans van de verschillende factoren. De
combinatie van verschillende factoren kan per individu verschillen waarbij de impact ook
verschillend kan zijn.
A. Kenmerken individu
B. Zorg- en ondersteuningsbehoefte
C. (Niet-)beïnvloedbare contextuele factoren
Linkerkant

VG7-profiel

Figuur 1: Conceptueel kader VG7
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Rechterkant

Onderstaand worden de belangrijkste bevindingen binnen de drie onderdelen van de
schaal weergegeven.
A. Kenmerken individu
― Leeftijd, cognitieve beperking en sociaal-emotionele ontwikkeling zijn geen
onderscheidende kenmerken binnen de VG7-doelgroep.
– Adaptieve vaardigheden lijkt geen onderscheidend kenmerk. Wel is variatie
zichtbaar binnen het onderdeel praktische vaardigheden in de schaal.
― Somatische aandoeningen, psychische problematiek en genetische aandoeningen
lijken geen onderscheidende kenmerken te zijn.
― Probleemgedrag uit zich binnen de doelgroepen op diverse manieren; er zijn echter
geen sterke relaties geïdentificeerd.
B. Zorg- en ondersteuningsbehoefte
― Behoefte aan nabijheid wordt geïdentificeerd als een onderscheidend kenmerk
binnen de schaal. Mensen aan de rechterkant van de schaal hebben meer
behoefte aan continue beschikbaarheid en nabijheid van begeleiding ten opzichte
van de mensen aan de linkerkant van de schaal.
― Er is geen onderscheid geïdentificeerd tussen de linker- en rechterkant van de
schaal met betrekking tot de inzet van behandelaren.
C. (Niet-)beïnvloedbare contextuele factoren
― Handelingsverlegenheid lijkt vaker voor te komen aan de rechterkant van de schaal
ten opzichte van personen aan de linkerkant van schaal.
― Context wordt gezien als een belangrijke factor die veel invloed heeft op het
welbevinden van de cliënt.
Op de volgende pagina’s worden de demografische kenmerken van de onderzoeksresultaten toegelicht, waarna de hoofdresultaten nader worden onderbouwd aan de
hand van de kenmerken.
18

Resultaten

3.

Respondenten hebben veelal vanuit dezelfde overwegingen iemand op de schaal
ingedeeld
Bij de data-uitvraag hebben zorgprofessionals zelf ingeschat waar een cliënt zich op de
schaal bevindt. Hierbij is een cliënt aan de linkerkant of midden van de schaal ingedeeld
als het huidige VG7-profiel, volgens de aanbieder, toereikend is en aan de rechterkant als
het profiel niet toereikend is. De respondenten hebben kwalitatief aangegeven waarom
cliënten aan een bepaalde kant van de schaal worden ingedeeld. De gegeven

antwoorden zijn geanalyseerd om zo een gedegen beeld te vormen van de
achterliggende motivatie waarom cliënten aan een bepaalde kant van de schaal worden
ingedeeld. Hieronder zijn enkele quotes weergegeven van respondenten met betrekking
tot de redenen waarom een cliënt aan de desbetreffende kant is ingedeeld.

VG7-profiel
Linkerkant

Midden

Rechterkant

– “Cliënt is in staat te wachten op hulp als hij in een
goede stemming is.”
– “Er is sprake van probleemgedrag, maar dit is
(meestal) verklaarbaar en te begeleiden indien tijdig
gesignaleerd.”
– “Nabijheid is voor de cliënt belangrijk, maar niet
constant nodig. Het is van belang dat nabijheid
beschikbaar is bij overprikkeling.”
– “Cliënt is over het algemeen zelfstandig, heeft alleen
nabijheid nodig bij spannende momenten.”
– “Adaptieve vaardigheden maken dat de persoon zich
redelijk zelfstandig kan redden, mits er geen
veranderingen zijn in omgeving of fysieke gesteldheid.”
– “Er is grip op probleemgedrag, men weet hoe hiermee
om te gaan (oftewel: behandelaanbod is effectief).”

– “De cliënt heeft een hogere zorgvraag en behoeft
meer begeleiding dan medecliënten met een VG7. Er
wordt overwogen om meerzorg aan te vragen.”
– “Het gedrag van de cliënt is nog steeds aanwezig,
maar door de juiste context en benadering is de
uitingsvorm milder geworden in de loop der jaren.”
– “Er is meer toezicht en begeleiding nodig dan eigenlijk
volgens de indicatie geboden kan worden.”
– “De intensieve begeleidingsvraag is groter dan wat
met de indicatie kan worden geleverd.”
– “Er is sprake van een disharmonisch ontwikkelingsprofiel met duidelijke sterke en zwakke kanten en
fluctuerende
draagkracht,
waardoor
specifiek
specialisme van begeleiders nodig is.”
– “Het probleemgedrag is dusdanig dat het altijd op de
loer ligt, maar door intensieve begeleiding en
ondersteuning kan hierop tijdig worden ingespeeld en
wordt er de-escalerend gewerkt.”

– “Er is continue nabijheid nodig van begeleiding,
omdat de intensiteit van begeleiding hoog is en de
begeleidingsstijl complex is en veel vraagt van de
professionaliteit van begeleiders.”
– “Cliënt heeft hogere begeleidingsintensiteit nodig.”
– “Zonder nabijheid van begeleiding is er sprake van
sterk oplopende stress, wat zich uit in automutilatie.”
– “Er zijn geen stabiele periodes van functioneren en
het is lastig om preventief te werken. Begeleiding,
context en behandeling moeten continu worden
aangepast.”
– “Zeer lage adaptieve vaardigheden, zeer lage
impulscontrole, zelfregulatie, stresshantering en
zelfinzicht. De zorg- en ondersteuningsbehoefte is
veelal gericht op stabilisatie en er is veelal continue
nabijheid noodzakelijk.”
– “Extreem probleemgedrag en nood aan intensieve
ondersteuning.”

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

19

Resultaten

3.

De data laat een gevarieerd beeld zien in inschaling, mate van cognitieve beperking en
leeftijd
In totaal is data van 213 personen met een VG7-indicatie opgehaald en geanalyseerd.
Respondenten hebben de cliënten toegewezen aan de schaal op basis van hun ervaring
met de VG7-populatie.
‒ 26% van de onderzoekspopulatie is aan de linkerkant van de schaal geplaatst, 16% in
het midden en 58% aan de rechterkant.
‒ De opgehaalde data is representatief voor ongeveer 1,2%12* van de totale VG7populatie met een VG7-indicatie.
‒ 92% van de onderzoekspopulatie woont intramuraal, terwijl 8% van de populatie in de
thuissetting woont en een Volledig Pakket Thuis (VPT) ontvangt.

Verdeling in de schaal
26%

16%

58%

Woonvorm
8%

123

103

55
7
48

35
10
25

20

Links

Midden

Rechts

‒ Het merendeel van de onderzoekspopulatie wordt gekenmerkt door een LVB of MVB
(64%), terwijl een ZEVB relatief weinig voorkomt (10%). 14% van de mensen die zijn
ingedeeld aan de rechterkant van de schaal heeft een ZEVB, aan de linkerkant van de
schaal is dit 5% van de groep.
‒ Qua leeftijd bevindt het merendeel van de onderzoekspopulatie zich in de
leeftijdsgroep 18 tot 50 jaar (69%). Een relatief klein gedeelte (7%) bevindt zich in de
leeftijdsgroep 0 tot 18 jaar.
‒ 66% van de mensen die zijn ingedeeld aan de rechterkant van de schaal is tussen de
18 en 50 jaar oud; aan de linkerkant van de schaal is 73% van de groep tussen de 18
en 50 jaar oud.

Mate van cognitieve beperking

Leeftijdsgroep (in jaren)

92%

33%

31%

7%

195

70

67

114

39

25%

10%

70
54

37

42

30
33
18
2

9

VPT

7

7

48

24

Intramuraal

LVB

33%

16

10

22

14

14

17
3 2

MVB

EVB

ZEVB

15

12

11
2 2

16

0-18

18-30

Geen meerzorg

Links

Links

Links

Wel meerzorg

Midden

Midden

Midden

Rechts

Rechts

Rechts

36%

24%

77
39
14

51
31

24

7
13

30-50

50+

* Totaalaantal mensen met een VG7-indicatie gebaseerd op de eerste kwartaalcijfers van 2023 van het CIZ; dit betreft 17.355 mensen.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

20

Resultaten

3.

De resultaten van de data-analyse laten zien dat er geen individuele kenmerken
zijn die onderscheidend zijn

Kenmerken individu

A

De doelgroep met een VG7-indicatie is een diverse groep met variërende,
individuele kenmerken

1. Leeftijd, cognitieve beperking en sociaal-emotionele ontwikkeling zijn geen
onderscheidende kenmerken binnen de VG7-doelgroep

De mate van verstandelijke beperking kan variëren van een lichte tot een ernstige mate
van verstandelijke beperking. Volgens het American Association Intellectual and
Developmental Disabilities (AAIDD)-model13 wordt een verstandelijke beperking
gekenmerkt door aanzienlijke beperkingen in zowel intellectueel als adaptief
functioneren. Dit kan tot uiting komen in beperkte conceptuele, sociale en praktische
adaptieve vaardigheden, beide ontstaan gedurende de ontwikkelingsperiode. Dit model
wordt ook toegepast in de huidige praktijk zoals de Multidisciplinaire Richtlijn
Probleemgedrag bij volwassenen met een verstandelijke beperking14. Tevens is bij
mensen met een VG7-indicatie vaak sprake van een verstandelijke beperking in
combinatie met een psychische/psychiatrische stoornis, (aangeboren) aandoeningen of
syndromen,
disharmonisch
ontwikkelingsprofiel,
hechtingsproblematiek
en/of
verslaving15,16. De doelgroep ervaart meer dan gemiddeld stress, gevoel van onveiligheid
en onzekerheid, omdat ze de omgeving niet goed begrijpen en vice versa. Dit gebrek aan
vaardigheden maakt hen kwetsbaarder en vergroot het risico op probleemgedrag.

De resultaten van de data-analyse laten geen sterke relaties zien (correlatiecoëfficiënten
< 0,159) voor de kenmerken leeftijd, mate van cognitieve beperking en sociaalemotionele ontwikkeling. Deze worden dus als niet onderscheidende kenmerken gezien.
Wel worden een aantal nuanceverschillen gezien tussen de linker- en rechterkant van de
schaal ten aanzien van mate van cognitieve beperking en sociaal-emotionele
ontwikkeling:

Conclusie van de data-analyse

2. Er is geen duidelijk onderscheid te zien in adaptieve vaardigheden, wel is variatie
zichtbaar binnen het onderdeel praktische vaardigheden

De resultaten van de data-analyse laten zien dat er geen individuele kenmerken zijn die
onderscheidend zijn voor weerszijden van de schaal. Wel laten de resultaten een aantal
nuanceverschillen zien tussen de linker- en rechterkant van de schaal.
1. Leeftijd, cognitieve beperking en sociaal-emotionele ontwikkeling zijn geen
onderscheidende kenmerken binnen de VG7-doelgroep.
2. Er is geen duidelijk onderscheid te zien in adaptieve vaardigheden, wel is variatie
zichtbaar binnen het onderdeel praktische vaardigheden. Dit is te vinden in welke mate
de persoon in staat is zelf Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL) uit te voeren.
3. Somatische aandoeningen, psychische problematiek en genetische aandoeningen
lijken geen onderscheidende kenmerken te zijn.
4. Probleemgedrag uit zich binnen de doelgroepen op diverse manieren; er zijn echter
geen sterke relaties geïdentificeerd.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

-

De mate van cognitieve beperking lijkt in grote lijnen evenredig verdeeld over de
schaal, alhoewel nuances bestaan. Zo lijkt een lichte verstandelijke beperking vaker
voor te komen aan de linkerkant van de schaal (44%) in verhouding tot de rechterkant
van de schaal 32%. Een zeer ernstige verstandelijke beperking komt vaker voor aan
de rechterkant van de schaal (14%) dan aan de linkerkant (5%).

-

De data illustreert dat 50% van de mensen die aan de rechterkant zijn ingeschaald
een SEO van 0-12 maanden heeft; aan de linkerkant is dit 30% van de personen.

Het onderdeel adaptieve vaardigheden verwijst naar de vaardigheden in het uitvoeren
van dagelijkse handelingen die nodig zijn voor het persoonlijk en sociaal functioneren van
een persoon. Er is geen duidelijk onderscheid te zien in adaptieve vaardigheden, wel is
variatie zichtbaar binnen het onderdeel praktische vaardigheden. Deze variatie is te
vinden in het kenmerk in welke mate de persoon in staat is zelf ADL uit te voeren.
-

Personen aan de linkerkant van de schaal zijn vaker redelijk goed in staat om ADL uit
te voeren bij de juiste ondersteuning dan wel sturing (65%) ten opzichte van personen
aan de rechterkant van de schaal (33%) (een correlatiecoëfficiënt van 0,457 en een Zscore van 2,877). De onderliggende mate van verstandelijke beperking verschilt niet
tot zeer beperkt. Zo heeft 56% van de personen die ADL uit kan voeren aan de
linkerkant een LVB, terwijl dit 53% is aan de rechterkant.
21

Resultaten

3.

Adaptieve vaardigheden, somatische en/of psychische aandoeningen tonen geen
sterke relatie
-

-

Sociale en conceptuele vaardigheden lijken redelijk verspreid over de schaal. Ook hier
is geen sterke relatie geïdentificeerd. Zowel de linker- als de rechterkant kenmerkt
zich deels door een groep die communicatief redelijk sterk is, behoefte heeft aan
contact en enige mate van sociale vaardigheden bezit.
Bij personen aan de rechterkant van de schaal is bij 40% van de mensen participatie
alleen mogelijk onder bepaalde condities zoals een-op-een-begeleiding. Aan de
linkerkant van de schaal komt dit minder vaak voor (25%).

3. Somatische aandoeningen, psychische problematiek en genetische aandoeningen
lijken geen onderscheidende kenmerken te zijn
De resultaten van de data-analyse laten geen sterke relatie zien voor het kenmerk
genetische aandoeningen. Aan beide kanten van de schaal komen genetische
aandoeningen ongeveer in dezelfde verhoudingen voor. Aan de linkerkant heeft 36%
procent van de personen een genetische aandoening, aan de rechterkant is dit 30%. Ten
aanzien van de kenmerken somatische en psychiatrische problematiek worden de
volgende verschillen tussen de linker- en rechterkant van de schaal geïdentificeerd:
-

Aan beide kanten van de schaal komen dezelfde somatische aandoeningen in
ongeveer dezelfde verhoudingen voor. 47% van de mensen die zijn ingeschaald aan
de rechterkant heeft twee of meer somatische aandoeningen in vergelijking met 29%
aan de linkerkant.

-

Aan beide kanten van de schaal komen dezelfde psychische aandoeningen ongeveer
in dezelfde verhoudingen voor, waarbij een groot deel van de groep drie of meer
psychische aandoeningen heeft (58% aan de rechterkant en 49% aan de linkerkant
van de schaal).

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Kenmerken individu

A

4. Probleemgedrag uit zich binnen de doelgroepen op diverse manieren; er zijn echter
geen sterke relaties geïdentificeerd
De resultaten van de data-analyse laten geen sterke relatie zien voor de mate waarin
probleemgedrag voorkomt (correlatiecoëfficiënt < 0,373). Aan beide kanten van de schaal
lijkt probleemgedrag in ongeveer dezelfde verhoudingen voor te komen.
-

Bij 91% van de mensen die zijn ingedeeld aan de rechterkant van de schaal is sprake
van fysieke agressie en bij 46% is sprake van internaliserend gedrag. Aan de
linkerkant van de schaal betreft dit respectievelijk 55% en 40% van de mensen die
hier zijn ingedeeld.

Interpretatie resultaten van de data-analyse
‒ Ten aanzien van adaptieve vaardigheden lijkt op basis van de data-analyse de
mogelijkheid om zelfstandig ADL uit te voeren bij de juiste ondersteuning een mogelijk
onderscheidend karakter te kunnen hebben. Echter, dit wordt door de werkgroep niet
gekenmerkt als onderscheidend karakter en is dit verschil met name te wijten aan het
verschil in mate van verstandelijke beperking. Mensen met een lichte verstandelijke
beperking zijn over het algemeen in staat om ADL (redelijk) zelfstandig uit te voeren,
maar hebben hierbij een vorm van ondersteuning nodig. Bij mensen met een (zeer)
ernstig verstandelijke beperking is er over het algemeen meer behoefte aan
ondersteuning en/of overname van taken met betrekking tot ADL.
‒ In de afgelopen jaren is de onderliggende problematiek binnen de VG7-doelgroep
complexer geworden. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het groeiend aantal mensen met tripleproblematiek (combinatie van verstandelijke beperking, psychiatrische problematiek
en verslaving). Naar schatting heeft ongeveer 30% van de bewoners binnen de
verstandelijke gehandicaptenzorg te kampen met psychiatrische problematiek17.
Daarnaast neemt door het ouder worden de complexiteit van de zorgvraag veelal ook
toe door bijkomende problematiek, zoals dementie en toenemende fysieke zorg.
Betrokken zorgaanbieders geven aan dat bij deze groep sprake is van diverse,
complexe en ingrijpende problematiek en dat de toenemende mate van onderliggende
problematiek onvoldoende naar voren komt in het huidige profiel.
22

Resultaten

3.

Behoefte aan nabijheid wordt geïdentificeerd als een mogelijk onderscheidend
kenmerk binnen de schaal (1/2)

Zorg- en
ondersteuningsbehoefte

B

Mensen met een VG7-indicatie hebben een intensieve zorg- en ondersteuningsbehoefte

1. Behoefte aan nabijheid wordt geïdentificeerd als een onderscheidend kenmerk
binnen de schaal.

De ondersteuningsbehoefte is afhankelijk van iemand zijn/haar (beperkingen in)
adaptieve vaardigheden, lichamelijke en psychische gezondheid, emotionele draagkracht
en de algehele context18. Mensen met een VG7-indicatie zijn intensief begeleidingsbehoeftig en hebben ondersteuning nodig bij dagelijkse activiteiten, zoals persoonlijke
verzorging, eten en drinken, en communicatie. Complex gedrag, zoals agressie,
destructief gedrag of ongepaste seksuele gedragingen, kan extra aandacht en
professionele begeleiding vereisen. Behoefte aan een intensieve vorm van nabijheid is
kenmerkend voor vrijwel alle personen met een VG7-indcatie.

De resultaten van de data-analyse laten een sterke relatie zien voor de mate waarin
iemand behoefte heeft aan beschikbaarheid en nabijheid (correlatiecoëfficiënt = 0,729 en
Z-score = 7,293). Personen aan de rechterkant van de schaal worden gekenmerkt door
een grotere behoefte aan continue beschikbaarheid en behoefte aan nabijheid (84%) ten
opzichte van personen aan de linkerkant (29%). Daarnaast worden enkele verschillen
geïdentificeerd tussen de linker- en rechterkant van de schaal; deze hebben echter geen
van alle een correlatie hoger dan 0,4:

-

-

Er is gekeken naar de activiteiten waarbij ondersteuning nodig is, de vorm van de
benodigde ondersteuning, en de behoefte aan nabijheid en beschikbaarheid. In dit
onderzoek is de definitie van nabijheid van Zorginstituut Nederland gehanteerd: “Een
vorm van beschikbaarheid van zorg waarbij op initiatief van de zorgverlener zowel op
geplande als op ongeplande momenten zorg wordt geboden.”19 Dit hoeft niet per se in
de vorm van fysieke aanwezigheid te zijn.
Bij de uitvraag naar behandeling is gekeken naar geneeskundige zorg van medische,
gedragswetenschappelijke of paramedische aard die noodzakelijk is in verband met
de aandoening, beperking, stoornis of handicap van de cliënt. Dit betreft specifieke
individuele behandelingen zoals traumabehandeling en inzet van behandelaren in het
systeem, zoals het ondersteunen en coachen van begeleiders om passende
ondersteuning te kunnen bieden. Bij diagnostiek is gekeken naar onderzoeken en
aanvullende functionele diagnostiek welke vooral is gericht op het verbeteren van het
functioneren of het voorkomen van verergering.

Conclusie van de data-analyse
1. Behoefte aan nabijheid wordt geïdentificeerd als een onderscheidend kenmerk
binnen de schaal.

-

Kleine nuances zijn te vinden in de verdeling van enkele kenmerken die onder ADL
vallen. Zo hebben personen aan de rechterkant van de schaal vaker ondersteuning
nodig op relationeel, emotioneel en seksueel vlak (41%) dan personen aan de
linkerkant van de schaal (25%).

-

Binnen de VG7-populatie is er sprake van een hoge ondersteuningsbehoefte bij
dagelijkse activiteiten. Aan zowel de linker- als de rechterkant is dit meer dan 50% van
de mensen die daar zijn ingeschaald. Bij meer dan 40% van de mensen is een vorm
van controleren en monitoren noodzakelijk.

-

Personen aan de rechterkant hebben vaker continue nabijheid en directe aansturing
nodig bij dagbesteding (47%) in verhouding tot personen aan de linkerkant (18%).
Hetzelfde geldt voor de overname van activiteiten. Bij personen aan de rechterkant
komt dit vaker voor (42%) dan aan de linkerkant (18%).

2. Er is geen onderscheid geïdentificeerd met betrekking tot de inzet van behandelaren.
De resultaten van de data-analyse laten geen sterke relatie zien voor de inzet van
behandelaren. Bij het merendeel van de onderzoekspopulatie (meer dan 80% rechts en
70% links) is op het moment van invullen sprake van inzet diagnostiek, specifieke
individuele behandeling en behandeling in de context en via het team.

2. Er is geen onderscheid geïdentificeerd met betrekking tot de inzet van behandelaren.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

23

Resultaten

3.

Behoefte aan nabijheid wordt geïdentificeerd als een mogelijk onderscheidend
kenmerk binnen de schaal (2/2)

Zorg- en
ondersteuningsbehoefte

B

Interpretatie resultaten van de data-analyse
‒ Uit dit onderzoek komt naar voren dat de mate van nabijheid en beschikbaarheid is
geïdentificeerd als een mogelijk onderscheidend kenmerk. Hierbij worden de mensen
aan de rechterkant van de schaal gekenmerkt als een groep die vaker behoefte heeft
aan continue beschikbaarheid en nabijheid. Deze behoefte is voortdurend, waarbij
zeer intensieve zorg/begeleiding in directe nabijheid nodig is. Dit is nodig om deel te
kunnen nemen aan de dagelijkse activiteiten of deze mee te beleven op alle gebieden
van zelfzorg, huishouden, dagbesteding/werk en vrije tijd. Aanbieders geven aan dat
de behoefte aan nabijheid afhankelijk is van de manier waarop aanbieders dit per
persoon interpreteren en hier invulling aan geven. Sommige aanbieders geven hier in
de vorm van een-op-een- of een-op-tweebegeleiding invulling aan, waardoor er
continu iemand beschikbaar en nabij is. Echter, andere aanbieders geven aan dat zij
geen een-op-eenbegeleiding inzetten, maar op zoek gaan naar mogelijke
aanpassingen in de context. Dit zodat het mogelijk is om de behoefte aan
beschikbaarheid en nabijheid op een andere manier vorm te geven.
‒ Behandelaren zijn naast een-op-een-behandeling en diagnostiek grotendeels
betrokken in de context van de cliënt, waarbij de behandelaren nauw samenwerken
met begeleiding en gericht zijn op de alledaagse ondersteuning van de cliënt. De mate
van en specifieke behoefte aan zorg- en ondersteuning in de vorm van diagnostiek en
behandeling variëren, afhankelijk van een combinatie van factoren. Uit de
werkgroepen komt naar voren dat de zorg- en ondersteuningsbehoefte van de
doelgroep niet altijd duidelijk is. Hierdoor is het van belang dat het team samen met de
betrokken behandelaren op zoek gaat naar een manier om aan te sluiten bij de zorgen ondersteuningsbehoefte. Dit vraagt om multidisciplinaire samenwerking tussen
behandelaren en het hebben van de juiste kennis en expertise om de zorg passend in
te richten. De multicausaliteit en intensiteit van de problematiek van deze cliënten
vragen om multidisciplinaire samenwerking en specifieke competenties van het team.
Daarnaast is er regelmatig sprake van het op- en afschalen van zorg en
ondersteuning en dus ook de inzet van behandelaren.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

24

Resultaten

3.

Mensen met een VG7-indicatie zijn (zeer) contextgevoelig

(Niet-)beïnvloedbare
contextuele factoren

C

Context heeft invloed op het welbevinden van de cliënt

Interpretatie resultaten van de data-analyse

Eerder onderzoek toont aan dat er een significante relatie bestaat tussen contextfactoren
en onbegrepen gedrag16. Contextuele factoren (zoals veranderingen in het leefmilieu of
sociale relaties, of onduidelijkheid over verwachtingen en regels of niet-beïnvloedbare
factoren) kunnen leiden tot verhoogde stress/angst, spanning of onzekerheid, wat
vervolgens kan leiden tot probleemgedrag. De fysieke omgeving en de sociale context
waarin mensen met een verstandelijke beperking zich begeven, kunnen van grote invloed
zijn op eventueel probleemgedrag. In dit eerdere onderzoek is gekeken naar de invloed
van context op de onderzoekspopulatie, welke pogingen zijn gedaan om de context van
de cliënt te veranderen en of er binnen het team sprake is van handelingsverlegenheid.
Handelingsverlegenheid houdt in dat de professional niet handelt of weet te handelen
ondanks dat er zorgen of signalen zijn over de betreffende cliënt. Handelingsverlegenheid
ontstaat uit onvermogen om (nog) adequaat te handelen en komt voort uit aarzelingen bij
de professional zelf20.

Mensen met een VG7-indicatie zijn over het algemeen zeer contextgevoelig. Context
wordt dus gezien als een belangrijke factor die van grote invloed kan zijn op het
welbevinden en functioneren van de cliënt. Probleemgedrag bij mensen met een
verstandelijke beperking treedt vaak op als reactie op stressvolle situaties in de
omgeving. Deze stressvolle situaties kunnen bijvoorbeeld veroorzaakt worden door een
gebrek aan structuur of voorspelbaarheid, overstimulatie of onvoldoende ondersteuning
bij het omgaan met moeilijke situaties. Context kan hier op zowel een positieve als
negatieve manier aan bijdragen. Op basis van de data-analyse en kwalitatieve inzichten
uit werkgroepen zijn enkele aspecten naar voren gekomen die van invloed kunnen zijn op
het welbevinden en functioneren van mensen met een VG7-indicatie. Deze punten
worden onderschreven door eerder onderzoek naar de invloed van context op
probleemgedrag18. Zo worden de volgende punten gezien als factoren die een positieve
invloed kunnen hebben op het welbevinden van de cliënt:

Conclusie van de data-analyse:

– een stabiel team;

1. Aan de rechterkant van de schaal lijkt vaker sprake te zijn van handelingsverlegenheid binnen het team.

– expertise in het team;

1. Aan de rechterkant van de schaal lijkt vaker sprake te zijn van handelingsverlegenheid
binnen het team.
De resultaten van de data-analyse laten een relatie zien ten aanzien van
handelingsverlegenheid binnen het team voor de mate waarin iemand behoefte heeft aan
beschikbaarheid en nabijheid (correlatiecoëfficiënten = 0,408 en Z-score = 2,581).
– Bij 53% van de onderzoekspopulatie die is ingeschaald in sprake van handelingsverlegenheid binnen het team; dit is bij 25% van de gevallen aan de linkerkant van de
schaal.
– Aan zowel de linker- als de rechterkant van de schaal wordt bij meer dan 50% van de
mensen aangegeven dat context invloed heeft op het welbevinden van de cliënt.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

– een fysieke ruimte die aansluit bij behoeften van de persoon;
– maatwerkaanpassingen in de woning;
– werken middels een gezamenlijk vastgestelde methodiek en visie.
De volgende punten worden gezien als factoren die een negatieve invloed kunnen
hebben op het welbevinden van de cliënt:
– verandering leefwereld binnens- en buitenhuis, waardoor iemand het houvast en
de structuur die hij/zij gewend is kwijtraakt;
– drukte op de groep kan leiden tot een onveilig gevoel bij de persoon, waardoor
deze spanning en stress opbouwt;
– (te) veel prikkels.
25

Resultaten

3.

Handelingsverlegenheid binnen het team heeft impact op het welbevinden van de
cliënt

(Niet-)beïnvloedbare
contextuele factoren

C

Handelingsverlegenheid binnen het team kan leiden tot verminderde kwaliteit van
zorg wat een negatieve invloed kan hebben op probleemgedrag
Begeleiders die handelingsverlegenheid ervaren, kunnen zich onzeker voelen over hoe
ze moeten reageren op moeilijke situaties. Hierdoor kan men minder effectief zijn in het
bieden van de juiste zorg en ondersteuning. Er zijn verschillende factoren die bijdragen
aan handelingsverlegenheid. Dit kan bijvoorbeeld te maken hebben met onvoldoende
kennis of vaardigheden, gebrek aan ervaring, beperkte ondersteuning vanuit de
organisatie, angst voor aansprakelijkheid of onvoldoende communicatievaardigheden.
Handelingsverlegenheid bij begeleiders kan leiden tot verminderde kwaliteit van zorg en
verminderd welzijn van de cliënt, wat vervolgens weer kan leiden tot uiting van (complex)
probleemgedrag.
Het is van belang om de omgeving van mensen met een verstandelijke beperking
zodanig aan te passen dat deze stressvolle situaties zo veel mogelijk worden voorkomen.
Deze contextuele factoren zijn echter niet concreet te vangen in een profiel voor een
persoon.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

26

Resultaten

3.

Er zijn een aantal sterke relaties geïdentificeerd bij de mensen die meerzorg
ontvangen
Aanbieders kunnen meerzorg aanvragen voor cliënten van wie de zorgbehoefte minimaal
25% in uren hoger is dan de zorg die op grond van de indicatie mogelijk is21.
Onderstaande tabellen geven inzicht in de groep in de onderzoekspopulatie die meerzorg
ontvangt. In de meerzorganalyses is gekeken naar de populatie die meerzorg ontvangt;
de mensen die geen meerzorg ontvangen zijn hier niet in meegenomen. De data van de
vragenlijsten is tevens naast de data van de zorgkantoren geanalyseerd.
– De resultaten van de data-analyse laten een relatie zien ten aanzien van inzet
meerzorg. Bij 13% van de onderzoekspopulatie die is ingedeeld aan de linkerkant van
de schaal is er sprake van meerzorg, aan de rechterkant betreft dit 84%
(correlatiecoëfficiënt = 0,414 en Z-score = 9,613).
– Vergelijking van de data uit de onderzoekspopulatie en zorgkantoren laat zien dat de
verhouding somatisch en gedrag representatief is voor de VG7-doelgroep.

Reden om meerzorg in te zetten

Somatisch
Gedrag
Beiden

Onderzoekspopulatie
Reden
%
0
0,0%
104
86,7%
16
13,3%

– Bij 49% van de cliënten die zijn ingeschaald aan de rechterkant, is de meerzorg
structureel van aard en ziet men geen perspectief op verbetering (correlatiecoëfficiënt = 0,459 en Z-score = 8,958).
– Bij cliënten met meerzorg die aan de rechterkant zijn ingeschaald, kan afschaling van
meerzorg volgens de aanbieders leiden tot:
– een negatieve impact op de kwaliteit van leven van de cliënt (52%) (correlatiecoëfficiënt = 0,791 en Z-score = 9,249);
– onveilige situaties voor de cliënt en/of medewerkers (52%) (correlatiecoëfficiënt = 0,462 en Z-score = 9,107);
– inzet
of
toename
van
vrijheidsbeperkende
(correlatiecoëfficiënt = 0,797 en Z-score = 9,571).

(22%)

Duur inzet meerzorg
Populatie data zorgkantoren
Reden
%
62
1,1%
4714
83,8%
847
15,1%

35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

Korter dan 1
jaar

Tussen 1 en 2 Tussen 2 en 3 Tussen 3 en 4 Langer dan 5
jaar
jaar
jaar
jaar
Populatie

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

maatregelen

Zorgkantoren

27

Resultaten

3.

Binnen het huidige profiel wordt onvoldoende ruimte ervaren om zorg flexibel op-en af
te schalen
Ondanks dat dit onderzoek zich richtte op mogelijk onderscheidende
(persoons)kenmerken en niet op een passend tarief, werd ook in dit onderzoek door
zorgaanbieders aangegeven dat voor een deel van de cliënten het huidige tarief voor
VG7 ontoereikend is. Dit knelpunt is bekend en komt naar voren in diverse
onderzoeken5,15,16. Aanbieders ervaren daardoor onvoldoende ruimte om zorg flexibel open af te schalen. Daarbij ervaren de zorgaanbieders dit knelpunt bij de groep cliënten die
(net) niet in aanmerking komen voor meerzorg. De tarieven van de huidige zorgprofielen
zijn gebaseerd op een populatiegemiddelde, waarbij een cliënt met een lagere
zorgbehoefte compenseert voor een cliënt met een hogere zorgbehoefte. Hierdoor zou
het tarief VG7 gemiddeld genomen toereikend moeten zijn.

Gemiddeld tarief VG7

Zorgvraag tussen
0-25% meer t.o.v.
huidig tarief

Zorgvraag 25% meer
t.o.v. huidig tarief

Meerzorg

Flexibele op- en afschaling

Zorgaanbieders verwachten dat de mogelijkheid om op- en af te schalen leidt tot meer tijd
om te besteden aan het leren begrijpen van de cliënt, het creëren van meer rust en het
afstemmen tussen de diverse betrokken professionals. Ook verwachten zij voldoende tijd
te kunnen besteden aan opleiding, intervisie, coaching en binding van het team.
Daarnaast is de verwachting dat betere (financiële) mogelijkheden voor op-en afschaling
leidt tot minder inzet van meerzorg. Dit omdat ze hierdoor flexibeler kunnen inspelen op
de veranderende zorg- en ondersteuningsbehoefte van mensen met een VG7-indicatie.
De omvang van dit effect is niet kwantitatief gemaakt.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

28

04

Conclusie en
aanbevelingen
vervolgstappen

Conclusie en aanbevelingen vervolgstappen

4.

Er kunnen geen subdoelgroepen worden onderscheiden binnen de VG7-populatie; hierdoor is het niet mogelijk toe te werken naar subprofielen binnen het huidige VG7-profiel
Uit dit onderzoek blijkt dat er binnen het VG7-profiel geen subdoelgroepen geïdentificeerd
kunnen worden op basis van onderscheidende (persoons)kenmerken. Deze uitkomst
biedt daarmee niet de gewenste handvatten om te komen tot een passend tarief en
daarmee een bijdrage te leveren aan het oplossen van de knelpunten voor de zorg voor
mensen met een VG7-indicatie.
In dit rapport formuleren we een aantal aanbevelingen voor vervolg.
Een inhoudelijke aanpassing van het VG7-profiel die beter aansluit bij de
doelgroep en professionele ruimte biedt om in te spelen op veranderende context
en passende zorg te bieden
Het huidige VG7-profiel is inhoudelijk niet meer passend voor de doelgroep en een
inhoudelijke aanpassing wordt daarom aanbevolen. Dit is in lijn met eerdere onderzoek
15
naar actualisatie zorgprofiel .Het huidige profiel richt zich voornamelijk op de
zorgzwaarte van een persoon en minder op de individuele behoeften en wensen van de
zorgontvanger. Dit betekent dat er bij het toewijzen van een zorgzwaartepakket vooral
wordt gekeken naar de mate van zorg die nodig is. Hoewel de zorgzwaarte een belangrijk
aspect is om te bepalen hoeveel zorg iemand nodig heeft, kan dit ook leiden tot een
standaardisering van de zorg. Dit kan ten koste gaan van de persoonlijke voorkeuren en
behoeften van de cliënt, zoals bijvoorbeeld wensen ten aanzien van de daginvulling of
sociale contacten.
Daarnaast kan de focus op zorgzwaarte ervoor zorgen dat er minder aandacht is voor
preventie en het voorkomen van gezondheidsproblemen. Het profiel is gericht op het
verlenen van zorg en ondersteuning aan mensen die al zorgbehoevend zijn. Er is minder
aandacht voor het bevorderen van gezondheid en welzijn van.
Enkele punten zijn geïdentificeerd waarop het VG7-profiel geactualiseerd kan worden,
zodat deze beter aansluit bij de doelgroep:

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

a. Integratie van de schaal in het huidige profiel
De complexiteit en intensiteit van zorg bij de VG7-doelgroep kunnen toe- en afnemen bij
een (dis)balans van verschillende factoren. Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dat
contextuele factoren een belangrijke rol spelen bij deze doelgroep. Cliënten met een
VG7-profiel zijn (zeer) contextgevoelig en de context heeft invloed op de mate van
complexiteit van (het organiseren van) de zorgvraag. In het huidige profiel wordt gesteld
dat het corrigeren van gedrag zeer moeilijk is, doordat cliënten niet of moeilijk
beïnvloedbaar zijn. Hoewel contextuele factoren niet opgenomen kunnen worden in het
cliëntprofiel, wordt het van belang geacht dat er voldoende aandacht is voor de
contextgevoeligheid van de VG7-doelgroep aangezien dit de doelgroep kenmerkt.
Daarnaast hebben VG7-cliënten te maken met diverse, complexe en ingrijpende
problematiek, waarbij regelmatig sprake is van psychiatrische problematiek. Aanbieders
ervaren dat de toenemende mate van onderliggende problematiek onvoldoende naar
voren komt in het huidige profiel. Bij een mogelijke aanpassing van het cliëntprofiel is het
van belang rekening te houden met de complexiteit en ingrijpende problematiek, en de
zorg- en ondersteuningsbehoefte van de cliënt hierop af te stemmen.
b. Gebruik van terminologie passend bij de doelgroep
Er zijn in de afgelopen jaren veranderingen geweest in de terminologieën die worden
gebruikt binnen de gehandicaptenzorg. Zo wordt er niet meer gesproken van de term
‘gedragsgestoord’, maar van ‘probleemgedrag’. Termen zoals gedragsgestoord werden
zowel stigmatiserend als beledigend ervaren door mensen met een verstandelijke
beperking en hun naasten. In het huidige VG7-profiel worden vooral de beperkingen van
de persoon benadrukt en waar iemand niet toe in staat is, terwijl tegenwoordig meer
nadruk wordt gelegd op de mogelijkheden en kwaliteiten van de persoon. Daarnaast
wordt ook steeds meer gesproken over ‘inclusie’ en ‘participatie’ van mensen met een
verstandelijke beperking in de samenleving. Dit impliceert dat zij volwaardig lid zijn van
de samenleving en niet apart gezet moeten worden in instellingen. Het gebruik van
positieve en respectvolle termen kan helpen om de visie op inclusie en participatie te
benadrukken en te bevorderen.
30

Conclusie en aanbevelingen vervolgstappen

4.

Aanpassing van het VG7-profiel heeft impact op het systeem en de betrokken partijen
Impact
De aanbevelingen van het onderzoek richten zich op de inhoudelijke actualisatie van het
VG7-profiel. Dit heeft impact op de betrokken partijen en moet nader uitgewerkt worden
op impact en haalbaarheid:
– VWS: Het aanpassen van het VG7-profiel heeft impact op de hele ZZP-systematiek,
omdat de systematiek op eenzelfde wijze is opgebouwd. Een mogelijke actualisatie
dient daarom in de context van de gehele systematiek binnen de gehandicaptenzorg,
maar ook domeinoverstijgend (zoals de profielen in de GGZ) bekeken te worden.
Wanneer wordt besloten tot het aanpassen van het profiel, is het aan te bevelen dit te
doen in samenhang met de leidraad passende zorg en uitkomsten uit het onderzoek
naar passende zorg voor mensen met een VG7-indicatie van het onderzoeksbureau
22
HHM .
– NZa: Er staat een kostprijsonderzoek voor het VG7 tarief door de NZa gepland, dat
meer duidelijkheid kan geven over de passendheid van het tarief. Ondanks dat het niet
mogelijk is om specifieke doelgroepen mee te nemen in het kostprijsonderzoek, is het
wel mogelijk de kenmerken met betrekking tot intensiteit, behoefte aan nabijheid, en
beschikbaarheid en context mee te nemen. Dit zijn kenmerken die als mogelijk
onderscheidend zijn bevonden. Op basis van de resultaten van dit onderzoek is de
aanbeveling dan ook om nader de verkennen of en op welke manier dit meegenomen
kan worden in het kostprijsonderzoek.
– CIZ: Een inhoudelijke wijziging van het huidige VG7-profiel heeft impact op de
uitvoerbaarheid van de indicatiestelling vanuit het CIZ. Er is in dit onderzoek niet
gekeken naar het effect van aanpassing van één enkel zorgprofiel op de afbakening
met andere zorgprofielen (zoals VG 6 maar wellicht ook profielen uit andere reeksen).
Aanpassing van 1 zorgprofiel zonder de systematiek en opbouw van alle zorgprofielen
(in de reeks VG maar ook in andere reeksen) mee te nemen is ongewenst, zeker als
de effecten niet in kaart zijn gebracht.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Vervolgonderzoek ZZP-systematiek
Gezien de mogelijke impact van een inhoudelijke wijziging van het VG7-profiel wordt
aanbevolen om vervolgonderzoek te doen naar manieren waarop de ZZP-systematiek
beter kan worden aangepast op de individuele behoeften en wensen van de
zorgontvangers, terwijl de kostenbeheersing en kwaliteit van de zorg worden behouden.
Dit onderzoek zou zich kunnen richten op:
1. de mogelijkheden om meer maatwerk te bieden binnen de zorgzwaartepakketten,
bijvoorbeeld door meer ruimte te geven voor individuele invulling van de
dagbesteding en behoefte aan nabijheid.
2. hoe er meer nadruk kan worden gelegd op het voorkomen van
gezondheidsproblemen en het bevorderen van een gezonde leefstijl, bijvoorbeeld
door meer aandacht te geven aan beweging, gezonde voeding en sociale activiteiten.
Dit kan bijdragen aan het verminderen van de zorgzwaarte en de behoefte aan
langdurige zorg.
Door middel van dit onderzoek kan er inzicht worden verkregen in de mogelijkheden om
het ZZP-systeem te verbeteren en beter aan te passen op de individuele behoeften en
wensen van zorgontvangers, terwijl tegelijkertijd de kostenbeheersing en kwaliteit van de
zorg worden behouden. De uitkomsten van het onderzoek kunnen bijdragen aan het
optimaliseren van het ZZP-systeem en het verbeteren van de zorg voor zorgontvangers.

31

05

Bijlagen
Bijlage A

Aanvullende beschrijving clusteringsanalyse

33

Bijlage B

Betrokken stakeholders

35

Bijlage C

Resultaten clusteringsanalyse

38

Bijlage D

Resultaten correlatieanalyse

40

Bijlage E

Resultaten aanvullende correlatieanalyses

48

Bijlage F

Referenties

53

Bijlage G

Vragenlijst

55

A5.1

Aanvullende
Details
beschrijving
onderzoeksopzet
clusteringsanalyse
en data model

Bijlage: Aanvullende beschrijving clusteringsanalyse
5.

Clusteringsanalyse om mogelijke subdoelgroepen te identificeren
Clusteringsanalyse

1. Elbow-methode

Voor de clusteringsanalyse is gebruikgemaakt van K-modes-clustering. Dit is een
clusteringsmethode die, anders dan het breed toegepaste K-means-clustering, toegepast
kan worden op categorische data. Het clusteringsalgoritme is een vorm van unsupervised
machine learning, waar het doel is een K aantal clusters te identificeren in de data.
Aangezien een hoge dimensionaliteit het clusteren bemoeilijkt, is een aantal sets met
gelijksoortige vragen samengesteld op basis van inhoudelijke zorgkennis. Binnen ieder
van deze sets zou, op basis van domeinkennis, de aanwezigheid van clusters mogelijk
zijn. Dit brengt een dimensionaliteitsreductie van het aantal parameters teweeg en
verhoogt de kans op een betekenisvolle clustering. Aangezien het clusteringsalgoritme
dat voor dit onderzoek gebruikt is een willekeurige initialisatie gebruikt, is het algoritme
10 maal herhaald om voor deze willekeur te compenseren. De foutmarge die deze
onzekerheid in de analyse met zich meebrengt, is in de resultaten meegenomen. De
kwaliteit van de clustering is bepaald aan de hand van twee veelgebruikte methodes: de
Elbow-methode en de Silhouette-methode.

De Elbow-methode is een methode die gebruikmaakt van het analyseren van de score
van de clustering als functie van het aantal clusters. Deze score is een inverse maat van
hoe goed de clusters de data beschrijven met weinig verlies van informatie. Een hoge
score houdt in dat de clusters de gehele dataset slecht kunnen beschrijven, waar een
lage score juist een teken is dat de gehele dataset goed beschreven wordt door de
berekende clusters. Wanneer er in de curve van deze score als functie van het aantal
clusters een duidelijke afname waar te nemen is in de vorm van een knik, dan is het
aantal clusters waar dat gebeurt een kandidaat voor het optimale aantal clusters
waarmee de data goed beschreven kan worden met weinig informatieverlies.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

2. Silhouette-methode
De Silhouette-methode is een mate van hoe verschillend de onderlinge clusters zijn.
Deze is aangeduid in een coëfficiënt tot 1, waar een score van 1 betekent dat de
geïdentificeerde clusters compleet onafhankelijk zijn, terwijl een coëfficiënt van 0 een
totale overlap tussen de clusters betekent. Wanneer de data overduidelijke tekenen heeft
van een optimaal aantal clusters, is daarvoor in de grafiek van het Silhouette-coëfficiënt
als functie van het aantal clusters een scherpe piek waar te nemen rond de 1. Echter,
wanneer er geen duidelijke pieken waar te nemen zijn, is dat een indicatie dat de
gevonden clusters dermate veel overlap hebben en dat er niet een optimaal aantal
clusters te bepalen is.

34

B5.1

Betrokken
Details
onderzoeksopzet
stakeholders
en data model

Bijlage: Betrokken stakeholders

5.

Meer dan 50 organisaties zijn benaderd om data aan te leveren om te komen tot een
representatief beeld
42 organisaties hebben aangegeven data aan te leveren
Tijdens het onderzoek is data opgehaald bij zorgaanbieders over cliënten met een VG7profiel. Naast de aanbieders uit de werkgroep, is door de VGN een oproep gedeeld onder
haar leden. In totaal is met meer dan 50 aanbieders contact geweest, deze aanbieders
hebben informatie ontvangen over de data-uitvraag waarna 42 aanbieders hebben
toegezegd data aan te leveren. Dit betreft zowel kleine als (middel)grote organisaties.
Verwerking van de data
Aangezien er data op cliëntniveau is uitgevraagd, zijn meerdere voorzorgsmaatregelen
genomen tijdens de dataverzameling om de kans op de herleidbaarheid van de data te
minimaliseren. Bij het aanleveren van data was het voor KPMG niet bekend welke
organisaties data hebben aangeleverd, waardoor de data niet te koppelen is aan
Zorgaanbieders
de Trans

Lievegoed

Sherpa

Abrona

de Zijlen

Middin

Siloah

Alliade

Dichterbij

Nieuw Woelwijck

Tragel

Amarant

Dit Koningskind

Olmenes

Trajectum

Amerpoort

Esdégé-Reigersdaal

Ons Tweede Thuis

Triade Vitree

Avelijn

Hartekampgroep

Pergamijn

Twentse Zorgcentra

Baalderborggroep

Het Houvast

Philadelphia

Vanboeijen

Buro Lima

Humanitas

Pluryn

Cello

Ipse de Bruggen

PrinsenStichting

Wilgaerden
Leekerweide Groep

Cordaan

Koraal

Reinaerde

‘t Lantaarntje

SEIN

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Data zorgkantoren
Zeven zorgkantoren hebben data aangeleverd. Dit betrof data over het aantal mensen
met een VG7-profiel, aantallen meerzorgaanvragen en de gemiddelde looptijd van
meerzorgaanvragen. Door deze data te vergelijken met dezelfde inzichten uit de door de
zorgaanbieders aangeleverde data, is de representativiteit van de opgehaalde data
gevalideerd.
Aangeschreven zorgkantoren

’s Heeren Loo

De Driestroom

individuele organisaties of personen. Daarnaast zijn geen persoonsgegevens
uitgevraagd. Het behandelen, verwerken en opslaan van de data is conform de huidige
Nederlandse wetgeving met betrekking tot het opslaan en verwerken van data gebeurd.
De data wordt niet gedeeld met derden en wordt na afronding van het project vernietigd.
Aanbieders konden, indien gewenst, gebruikmaken van een toestemmingsverklaring.

Zozijn

36

Bijlage: Betrokken stakeholders

5.

Door middel van werkgroepsessiesen klankbordgroepsessieszijn opgehaalde
inzichten gevalideerd en aangescherpt
Door middel van vier werkgroepsessies met inhoudelijk deskundigen en zorgaanbieders
zijn opgehaalde inzichten tijdens het onderzoek gevalideerd en aangescherpt. Onder
andere door middel van de eerste werkgroep zijn inzichten opgehaald waarmee het
conceptueel kader is opgesteld. Tijdens de tweede werkgroepsessie is de schaal
opgesteld waarop cliënten met een VG7-indicaitie zich kunnen bevinden. Tijdens de
derde en vierde werkgroepsessie zijn de resultaten van de data-analyse gevalideerd en
aangescherpt.

Deelnemers klankbordgroep

In aanvulling op de werkgroep zijn zes klankbordgroepsessies georganiseerd, waar de
(tussentijdse) resultaten, conclusies en impactanalyse zijn besproken.

Deelnemers

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

’s Heeren Loo

Ipse de Bruggen

Ons Tweede Thuis

ASVZ

Kans Plus

ORO

CCE

Kennisplatform EVB+

PrinsenStichting

Dit Koningskind

Koraal

Vanboeijen

EMB Nederland

Lunet

VGZ

Het Houvast

Menzis

Zilveren Kruis

37

C5.1

Resultaten
Details
onderzoeksopzet
clusteringsanalyse
en data model

Bijlage: Resultaten clusteringsanalyse

5.

Op basis van de Elbow-curve en Silhouette-coëfficiëntmethodiek zijn er geen clusters
geïdentificeerd
De grafieken rechts geven de resultaten van de
clusteringsanalyses weer. Elke grafiek illustreert de
resultaten van de Elbow-curve (blauw) en het
Silhouette-coëfficiënt
(rood).
Typisch
gezien
complementeren deze twee analyses elkaar. Beide
methoden bieden inzicht in de potentiële aanwezigheid van een cluster. Dit is echter in dit onderzoek
niet aangetroffen.
– Elbow-curve: Bij de aanwezigheid van een cluster
zou de blauwe lijn snel dalen en daarna relatief
snel afvlakken, zonder dat deze verder daalt. Dit is
in geen van de grafieken het geval.
– Silhouette-coëfficiënt: Bij de aanwezigheid van een
cluster zou de rode lijn een duidelijke piek
vertonen. Deze piek zou minimaal een Silhouettescore van 0,6 moeten vertonen om interessant te
zijn. Idealiter zou een piek optreden rondom
hetzelfde aantal clusters (plek op de X-as) als de
plek waar de Elbow-curve afvlakt.
Omdat geen van beide bovenstaande beschreven
resultaten zich voordoen, kan geconcludeerd worden
dat er voor de samengestelde categorieën in
combinatie met de beschikbare data geen betekenisvolle clusters te vinden zijn.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

39

D5.1

Resultaten
Details
correlatieanalyse
onderzoeksopzet
en data model

Bijlage: Resultaten correlatieanalyse

5.

De resultaten zijn op basis van een onderling, procentueel vergelijk en een
correlatiecoëfficiënt weergegeven binnen de schaal
De resultaten worden op drie manieren weergegeven. De correlatie geeft aan of, en zo ja hoe, de onderscheidenheid van het kenmerk sterk is. De Z-score geeft aan hoe groot de
mate van zekerheid van de correlatie is. De procentuele verhouding illustreert de verdeling van het kenmerk over de schaal.
– Correlatie: De correlatiecoëfficiënt wordt weergegeven als een getal tussen de 0 en de 1, waarbij 0 geen correlatie en 1 een perfecte correlatie betekent. Een voorbeeld van een
perfecte correlatie is het ontvangen van meerzorg en het doel van de inzet van meerzorg. Er kan alleen een doel zijn als er meerzorg is. Hoe hoger de correlatie, hoe sterker het
onderscheidend vermogen van het desbetreffende kenmerk. Een hogere correlatie hoeft echter niet per definitie te betekenen het kenmerk daadwerkelijk in de praktijk inzetbaar is
om een onderscheid op de schaal aan te geven. Dit komt doordat een hoge correlatie bijvoorbeeld ook kan ontstaan als het antwoord ‘Onbekend’ vaak wordt gegeven, terwijl dit
antwoord geen duiding geeft over de onderscheidenheid van het kenmerk. Een waarde groter dan 0,7 wordt typisch gezien als een sterke relatie tussen variabelen. Binnen dit
onderzoek zijn waarden vanaf 0,4 verder beoordeeld op mogelijk interessante correlatie.
Sociale vaardigheden
Behoefte aan (fysiek) contact/gaat sociale contacten aan
Sociale vaardigheden (in beperkte mate) aanwezig
Sociale vaardigheden aanwezig, maar handelt er niet naar
Inlevingsvermogen (in beperkte mate) aanwezig
Vertoont sociaal wenselijk gedrag
Beïnvloedbaar
Praktische vaardigheden
Relatief intensieve toezicht/ondersteuning nodig bij uitvoeren ADL
Redelijk tot goed in staat om ADL uit te voeren bij juiste ondersteuning en sturing
Conceptuele vaardigheden
Communicatief relatief sterk
Communicatie (beperkt) mogelijk met ondersteuning
Kan lezen en/of schrijven
Communicatie kenmerkend zich door standaard en/of repeterend patroon

Linkerkant
33%
40%
27%
0%
13%
9%
Linkerkant
27%
65%
Linkerkant
56%
22%
36%
20%

Midden
31%
49%
23%
6%
20%
9%
Midden
51%
43%
Midden
49%
29%
26%
3%

Rechterkant
24%
31%
30%
4%
9%
6%
Rechterkant
55%
33%
Rechterkant
46%
20%
28%
15%

Correlatie
0,044
0,131
0,000
0,034
0,182
0,000
Correlatie
0,194
0,457
Correlatie
0,000
0,120
0,170
0,219

Z-score
0,615
0,409
-0,184
0,836
0,760
0,263
Z-score
2,975
2,877
Z-score
0,015
1,386
0,415
1,491

De Z-score: Voor een betrouwbaarheidsinterval van 95% is de
bijbehorende Z-score 1,96. Voor een
Z-score hoger dan 1,96 kun je dan
zeggen dat het verschil voor een pwaarde van 0,05 statistisch significant
is.

– Procentueel over de linkerkant, midden en rechterkant: In de kolommen Linkerkant, Midden en Rechterkant staat het percentage weergegeven dat Ja heeft geantwoord op het
desbetreffende label.
– In de meerzorganalyses is gekeken naar de populatie die meerzorg ontvangt, de mensen die geen meerzorg ontvangen zijn niet meegenomen.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

41

Bijlage: Resultaten correlatieanalyse

5.

Resultaten kenmerken individu (1/3)
Sociaal-emotionele ontwikkeling
0-6 maanden
6-12 maanden
12-36 maanden
3-7 jaar
7-12 jaar
Cognitieve beperking
Licht verstandelijke beperking
Matig verstandelijke beperking
Ernstig verstandelijke beperking
Zeer ernstig verstandelijke beperking
Leeftijdsgroep
0-18
18-30
30-50
50+

(Correlatie = 0,159 en Z-score = 1,407)

(Correlatie = 0,108 en Z-score = 1,176)

(Correlatie = 0,000 en Z-score = -0,504)

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Linkerkant
5%
25%
55%
11%
4%

Midden
6%
47%
35%
12%
0%

Rechterkant
17%
33%
42%
6%
2%

Linkerkant
44%
25%
25%
5%

Midden
20%
46%
29%
6%

Rechterkant
32%
30%
24%
14%

Linkerkant
0%
29%
44%
24%

Midden
6%
34%
40%
20%

Rechterkant
9%
34%
32%
25%

42

Bijlage: Resultaten correlatieanalyse

5.

Resultaten kenmerken individu (2/3)
Sociale vaardigheden
Behoefte aan (fysiek) contact/gaat sociale contacten aan
Sociale vaardigheden (in beperkte mate) aanwezig
Sociale vaardigheden aanwezig, maar handelt er niet naar
Inlevingsvermogen (in beperkte mate) aanwezig
Vertoont sociaal wenselijk gedrag
Beïnvloedbaar

Linkerkant
33%
40%
27%
0%
13%
9%

Midden
31%
49%
23%
6%
20%
9%

Rechterkant
24%
31%
30%
4%
9%
6%

Correlatie
0,044
0,131
0,000
0,034
0,182
0,000

Z-score
0,615
0,409
-0,184
0,836
0,760
0,263

Praktische vaardigheden
Relatief intensieve toezicht/ondersteuning nodig bij uitvoeren ADL
Redelijk tot goed in staat om ADL uit te voeren bij juiste ondersteuning en sturing

Linkerkant
27%
65%

Midden
51%
43%

Rechterkant
55%
33%

Correlatie
0,194
0,457

Z-score
2,975
2,877

Conceptuele vaardigheden
Communicatief relatief sterk
Communicatie (beperkt) mogelijk met ondersteuning
Kan lezen en/of schrijven
Communicatie kenmerkend zich door standaard en/of repeterend patroon

Linkerkant
56%
22%
36%
20%

Midden
49%
29%
26%
3%

Rechterkant
46%
20%
28%
15%

Correlatie
0,000
0,120
0,170
0,219

Z-score
0,015
1,386
0,415
1,491

Participatie
Sociale relaties aanwezig (in de vorm van familie, sociaal netwerk etc.)
Zinvolle daginvulling
Participatie alleen mogelijk onder bepaalde conditie (bijvoorbeeld 1 op 1 begeleiding)

Linkerkant
69%
87%
25%

Midden
43%
89%
34%

Rechterkant
59%
86%
41%

Correlatie
0,094
0,000
0,096

Z-score
1,082
-2,918
0,309

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

43

Bijlage: Resultaten correlatieanalyse

5.

Resultaten kenmerken individu (3/3)
Aanwezigheid en uiting van probleemgedrag
Verbale agressie
Fysieke agressie
Internaliserend gedrag

Linkerkant
55%
75%
40%

Genetische aandoeningen
Ja
Nee

Linkerkant
36%
64%

Midden
29%
71%

Rechterkant
30%
70%

Somatische aandoeningen
Ademhalingsproblemen
Bijwerkingen medicatie
Epilepsie
Infectieziekten
Kanker
Oog- of oorziektes
Overig
Pijn
Slaapstoornis
Voedings- en stofwisselingsstoornissen
Ziekten aan maag of darmen
Ziekten van bloed en bloedvormende organen of
van het immuunsysteem

Linkerkant
2%
11%
20%
0%
2%
9%
53%
13%
18%
5%
7%

Midden
6%
11%
26%
0%
3%
6%
49%
6%
9%
11%
0%

Rechterkant
3%
28%
22%
3%
2%
14%
50%
20%
22%
15%
7%

4%

3%

3%

Aantal somatische aandoeningen
Links
Midden
Enkele
71%
80%
2
18%
17%
3
7%
0%
4
4%
0%
5
0%
3%

Rechts
53%
26%
7%
7%
7%

Midden
57%
77%
29%

Rechterkant
57%
91%
46%

Psychische problematiek
Autismespectrumstoornis
Overig
PTSS
Stress
Angststoornissen
ADHD
Trauma
Depressie
Verslaving
NAH
Hechtingsproblematiek
Psychose
Persoonlijkheidsstoornis
Schizofrenie
Dementie
Eetstoornissen
Normoverschrijdende gedragsstoornis (CD)
Persoonlijkheidsstoornissen

Correlatie
0,000
0,373
0,069

Linkerkant
49%
25%
7%
18%
9%
4%
25%
7%
7%
2%
31%
15%
16%
9%
0%
5%
4%
2%

Midden
46%
23%
9%
11%
14%
3%
20%
6%
3%
9%
23%
9%
3%
0%
3%
6%
6%
9%

Z-score
-0,004
2,194
-1,132
Rechterkant
60%
28%
12%
24%
14%
11%
41%
12%
4%
4%
37%
7%
10%
6%
2%
5%
12%
6%

Aantal psychiatrische aandoeningen
Links
Midden
Rechts
Enkele
31%
46%
16%
2
20%
17%
26%
3
22%
17%
19%
3-5
22%
17%
28%
5+
5%
3%
11%

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

44

Bijlage: Resultaten correlatieanalyse

5.

Resultaten kenmerken zorg-en ondersteuningsbehoefte
Activiteiten waar ondersteuning bij nodig is (ADL)
Ondersteuning bij dagelijkse activiteiten
Ondersteuning bij structureren en verbale aansturing
Ondersteuning bij begeleiding op relationeel, emotioneel en seksueel vlak

Linkerkant
69%
87%
25%

Midden
43%
89%
34%

Rechterkant
59%
86%
41%

Correlatie
0,435
0,084
0,000

Z-score
2,525
1,635
-1,486

Vorm van ondersteuning
Controleren/monitoren is noodzakelijk
Verbale instructies en aansturing van afstand mogelijk
Taken worden overgenomen in de vorm van fysieke nabijheid

Linkerkant
42%
51%
25%

Midden
57%
74%
37%

Rechterkant
54%
52%
51%

Correlatie
0,040
0,398
0,123

Z-score
0,761
2,777
2,619

Vorm ondersteuning bij dagbesteding
Begeleiding dient aanwezig te zijn in ruimte maar kan bijv. korte momenten (max. 10-15 min) ruimte verlaten
Verbale instructies en aansturing van afstand mogelijk
Altijd nabij en directe aansturing en begeleiding nodig
Dagbesteding in eigen woonomgeving
Overname van activiteiten

Linkerkant
7%
45%
18%
13%
18%

Midden
6%
74%
26%
14%
34%

Rechterkant
4%
50%
47%
19%
42%

Correlatie
0,360
0,398
0,179
0,380
0,116

Z-score
2,058
3,173
2,730
1,533
2,517

Inzet behandelaren
Diagnostiek
Specifieke individuele behandeling
Behandeling in context en via het team

Linkerkant
75%
73%
75%

Midden
89%
86%
83%

Rechterkant
89%
89%
82%

Correlatie
0,158
0,130
0,176

Z-score
1,856
1,936
2,151

Ondersteuningsbehoefte cliënt
Wordt voldaan aan de ondersteuningsbehoefte?

Linkerkant
71%

Midden
46%

Rechterkant
32%

Correlatie
0,268

Z-score
3,397

Behoefte aan nabijheid
(Correlatie = 0,729 en Z-score = 7,293)
Er is continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst
Er is continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst
Er is vaak nabijheid nodig: 1 keer per dag gedurende 5-7 per week

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Linkerkant
29%
56%
15%

Midden
46%
51%
0%

Rechterkant
84%
16%
0%

45

Bijlage: Resultaten correlatieanalyse

5.

Resultaten kenmerken (niet-)beïnvloedbare contextuele factoren
Invloed context
Beïnvloedbare contextuele factor: verandering of een te veel aan prikkels wordt negatief ervaren
Niet-beïnvloedbare contextuele factor: Ervaring vanuit context vanuit verleden
Beïnvloedbare contextuele factor: heeft (stabiel) expertiseteam nodig

Linkerkant
62%
9%
53%

Midden
54%
3%
57%

Rechterkant
50%
9%
62%

Correlatie
0,196
0,105
0,000

Z-score
0,949
0,601
0,390

Handelingsverlegenheid
Is er sprake van handelingsverlegenheid?

Linkerkant
25%

Midden
46%

Rechterkant
53%

Correlatie
0,408

Z-score
2,581

Veranderingen in context
Pogingen aanpassingen context
Voldoende begeleiding

Linkerkant
25%
62%

Midden
17%
46%

Rechterkant
26%
40%

Correlatie
0,082
0,403

Z-score
0,438
3,008

Aanwezigheid en uiting van probleemgedrag
Verbale agressie
Fysieke agressie
Internaliserend gedrag

Linkerkant
55%
75%
40%

Midden
57%
77%
29%

Rechterkant
57%
91%
46%

Correlatie
0,000
0,373
0,069

Z-score
-0,004
2,194
-1,132

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

46

Bijlage: Resultaten correlatieanalyse

5.

Resultaten kenmerken meerzorg
Inzet meerzorg
Meerzorg is structureel / er is geen perspectief op verbetering
Huidige intensiviteit van begeleiding en nabijheid sluit aan bij behoefte cliënt
Mogelijkheid om meerzorg af te bouwen

Linkerkant
29%
43%
14%

Midden
60%
30%
40%

Rechterkant
49%
35%
12%

Correlatie
0,459
0,457
0,776

Z-score
8,958
8,994
8,743

Als meerzorg wordt afgebouwd, dan…
Veiligheid cliënt als begeleiders in het geding
Leid tot inzet of toename van vrijheidsbeperkende maatregelen
Negatieve impact kwaliteit van leven cliënt
Stagnatie ontwikkeling

Linkerkant
43%
0%
43%
43%

Midden
70%
0%
60%
50%

Rechterkant
52%
22%
52%
29%

Correlatie
0,462
0,797
0,791
0,459

Z-score
9,107
9,571
9,249
8,979

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

47

E5.1

Resultaten
Details
onderzoeksopzet
aanvullende
en data model
correlatieanalyses

Bijlage: Resultaten aanvullende correlatieanalyses

5.

Enkele verdiepende analyses zijn uitgevoerd om de resultaten vanuit een perspectief
te analyseren
Naast de correlatieanalyses naar de indeling op de schaal zijn er drie verdiepende
analyses uitgevoerd. Deze verdiepende analyses zijn uitgevoerd op drie thema’s:
meerzorg, behoefte aan nabijheid en handelingsverlegenheid. Op de volgende pagina’s
zijn de resultaten van deze verdiepende analyses weergegeven. Per aanvullende analyse
zijn alle kenmerken via dezelfde Phik-methode vergeleken met een enkel kenmerk:

01
Meerzorg

02
Behoefte aan
nabijheid

03
Handelingsverlegenheid

Vergelijking tussen de groepen mensen die wel en geen
gebruikmaken van meerzorg.

Vergelijking tussen de groepen mensen die in
verschillende mate behoefte aan nabijheid hebben.

Vergelijking tussen de groepen mensen bij wie er wel en
geen sprake is van handelingsverlegenheid binnen het
team.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

49

Bijlage: Resultaten aanvullende correlatieanalyses

5.

Er zijn geen gemiddelde of sterke correlaties ( >0,4) geïdentificeerd bij de analyse op
basis van meerzorg
Conclusie

Onderzoekspopulatie

Uit de analyse blijkt dat er geen relevante correlaties (met een correlatie van >0,4) zijn
geïdentificeerd. Ter illustratie van minst zwakke geïdentificeerde correlaties staan de drie
hoogste correlatiecoëfficiënten in onderstaande tabel beschreven.

-

120 personen ontvangen meerzorg.

-

93 personen ontvangen geen meerzorg.

B. Zorg- en ondersteuningsbehoefte

Correlatie

Z-score

Toelichting

Diagnostiek

0,296

2.226

-

Bij de mensen die meerzorg ontvangen is er bij 92% sprake van inzet diagnostiek.
Bij de mensen die geen meerzorg ontvangen is er bij 77% sprake van inzet diagnostiek.

Specifieke individuele behandeling

0,332

2779

-

Bij de mensen die meerzorg ontvangen is er bij 90% sprake van inzet van specifieke individuele behandeling.
Bij de mensen die geen meerzorg ontvangen is er bij 77% inzet van specifieke individuele behandeling.

Correlatie

Z-score

Toelichting

0,392

3.275

-

C. (Niet-)beïnvloedbare contextuele factoren
Pogingen aanpassing context

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Bij de mensen die meerzorg ontvangen zijn er bij 91% pogingen gedaan om de context aan te passen. Dit kunnen aanpassingen in de fysieke
omgeving, het team of de zorg betreffen. Bij de mensen die geen meerzorg ontvangen is dit 76%.

50

Bijlage: Resultaten aanvullende correlatieanalyses

5.

Er zijn een aantal relevante correlaties geïdentificeerd bij de analyse op basis van
handelingsverlegenheid
Conclusie

Onderzoekspopulatie

Op basis van deze analyse is een sterke correlatie gevonden in het onderdeel voldoende
begeleiding. Bij 72% van de mensen bij wie geen sprake is van handelingsverlegenheid
binnen het team wordt volgens aanbieders voldoende begeleiding geboden. Bij 18% van
de mensen bij wie wel sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team wordt
volgens aanbieders voldoende begeleiding geboden. Vier kenmerken met de hoogste
correlaties staan in onderstaande tabel beschreven.

-

Bij 95 cliënten ervaart het behandelingsteam handelingsverlegenheid.

-

Bij 109 cliënten ervaart het behandelingsteam geen handelingsverlegenheid.

B. Zorg- en ondersteuningsbehoefte
Behoefte aan nabijheid

Correlatie

Z-score

Toelichting

0,426

2,484

-

C. (Niet-)beïnvloedbare contextuele factoren
Voldoende begeleiding

59% van de mensen bij wie geen sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team heeft behoefte aan continue beschikbaarheid en
nabijheid. Bij de groep waar wel sprake is van handelingsverlegenheid, is dit 68%.
35% van de mensen bij wie geen sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team heeft behoefte aan continue beschikbaarheid, maar
niet aan continue nabijheid. Bij de groep waar er wel sprake is van handelingsverlegenheid, is dit 32%.

Correlatie

Z-score

Toelichting

0,708

7,143

-

Bij 72% van de mensen bij wie geen sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team, wordt volgens aanbieders voldoende begeleiding
geboden.
Bij 18% van de mensen bij wie wel sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team, wordt volgens aanbieders voldoende begeleiding
geboden.

Verbale agressie

0,537

1,956

-

Bij 51% van de mensen bij wie geen sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team, is sprake van verbale agressie. Dit is 61% bij de
mensen bij wie er wel sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team.

Fysieke agressie

0,521

1,469

-

Bij 83% van de mensen bij wie geen sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team, is sprake van fysieke agressie. Dit is 87% bij de
mensen bij wie er wel sprake is van handelingsverlegenheid binnen het team.

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

51

Bijlage: Resultaten aanvullende correlatieanalyses

5.

Er zijn een aantal relevante correlaties geïdentificeerd bij de analyse op basis van
behoefte aan nabijheid
Conclusie

Onderzoekspopulatie

Uit de analyse blijkt dat er geen sterke correlaties (met een correlaties van >0,7) zijn
geïdentificeerd.

-

Bij 135 personen is continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst.

-

Bij 69 personen is continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst.

-

Bij 8 personen is vaak nabijheid nodig: 1 keer per dag gedurende 5-7 dagen per week.

A. Kenmerken individu

Correlatie

Z-score

Redelijk tot goed in staat om ADL uit te voeren bij juiste
ondersteuning en sturing

0,515

3,666

Communicatief relatief sterk

0,455

2,716

Correlatie

Z-score

0,426

2,484

Toelichting
-

C. (Niet-)beïnvloedbare contextuele factoren
Handelingsverlegenheid

Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst is, is 30% redelijk in staat ADL uit te voeren. Bij 55% van de mensen is hier nee op
geantwoord.
Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst is, is 62% redelijk in staat ADL uit te voeren. Bij 30% van de mensen is hier
nee op geantwoord.
Van de mensen bij wie vaak nabijheid nodig is, is 75% redelijk in staat ADL uit te voeren. Bij 25% van de mensen is hier nee op geantwoord.
Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst is, is 43% communicatief relatief sterk. Bij 48% van de mensen is hier nee op geantwoord.
Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst is, is 61% communicatief relatief sterk. Bij 23% van de mensen is hier nee
op geantwoord.
Van de mensen bij wie vaak nabijheid nodig is, is 38% communicatief relatief sterk. Bij 25% van de mensen is hier nee op geantwoord.

Toelichting
-

-

Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst is, is bij 48% sprake van handelingsverlegenheid binnen het team en bij 47% is dit niet het
geval.
Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst is, is bij 43% sprake van handelingsverlegenheid binnen het team en bij 55%
is dit niet het geval.
Van de mensen bij wie vaak nabijheid nodig is, is bij 75% sprake van handelingsverlegenheid binnen het team en bij 25% is dit niet het geval.

Verbale agressie

0,550

1,725

-

Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst is, is bij 60% sprake van verbale agressie.
Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst is, is bij 52% sprake van verbale agressie.
Van de mensen bij wie vaak nabijheid nodig is, is bij 38% sprake van verbale agressie.

Fysieke agressie

0,631

3,502

-

Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst is, is bij 91% sprake van fysieke agressie.
Van de mensen bij wie continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst is, is bij 78% sprake van fysieke agressie.
Van de mensen bij wie vaak nabijheid nodig is, is bij 38% sprake van fysieke agressie.

Mogelijkheid om meerzorg af te bouwen

0,580

5,131

-

Bij 43% van de mensen bij wie continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst is, wordt aangegeven dat het niet mogelijk is om meerzorg af te bouwen. Bij 10% van
de mensen zou dit wel mogelijk zijn.
Bij 30% van de mensen bij wie continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst is, wordt aangegeven dat het niet mogelijk is om meerzorg af te
bouwen. Bij 17% van de mensen zou dit wel mogelijk zijn.

-

Negatieve impact kwaliteit van leven cliënt

0,620

5,452

-

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

Bij 54% van de mensen bij wie continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst is, wordt aangegeven dat afbouw van meerzorg een negatieve impact op kwaliteit van
leven heeft.
Bij 48% van de mensen bij wie continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst is, wordt aangegeven dat afbouw van meerzorg een negatieve impact
op kwaliteit van leven heeft.

52

F5.1

Referenties
Details
onderzoeksopzet
en data model

Bijlage: Referenties

5.

Referenties
1.

FWG. (2022). De maatschappij, dat zijn zij. De gehandicaptenzorg als spiegel en gids. FWG trendrapport gehandicaptenzorg. Stichting FWG

2.

VGN (2020). Visiedocument gehandicaptenzorg 2030. Een betekenisvol leven, gewoon meedoen

3.

CIZ databank. (2022). Aanspraak Zorgprofielen (VG) 1e kwartaal 2023

4.

VGN. (2023). Wachtlijsten blijven groeien voor mensen met verstandelijke beperking en gedragsproblemen

5.

HHM. (2021). Verkennende analyse VG7: Onderzoek naar input voor een korte termijn oplossing voor een mogelijk te laag tarief

6.

NZa. (2020). Monitor zicht op gehandicaptenzorg 2020

7.

Kamerstukken II. (2020). Programma gehandicaptenzorg Volwaardig Leven

8.

Zhexue Huang and M. K. Ng, "A fuzzy k-modes algorithm for clustering categorical data," in IEEE Transactions on Fuzzy Systems, vol. 7, no. 4, pp. 446-452, Aug. 1999, doi: 10.1109/91.784206

9.

Syakur, M & Khotimah, B & Rohman, Eka & Dwi Satoto, Budi. (2018). Integration K-Means Clustering Method and Elbow Method For Identification of The Best Customer Profile Cluster. IOP
Conference Series: Materials Science and Engineering. 336. 012017. 10.1088/1757-899X/336/1/012017

10. Rousseeuw, Peter. (1987). Rousseeuw, P.J.: Silhouettes: A Graphical Aid to the Interpretation and Validation of Cluster Analysis. Comput. Appl. Math. 20, 53-65. Journal of Computational and
Applied Mathematics. 20. 53-65. 10.1016/0377-0427(87)90125-7
11. Baak et al. (2018). A new correlation coefficient between categorical, ordinal and interval variables with Pearson characteristics
12. Zorginstituut Nederland. (2021). Meerzorg in de intramurale verstandelijke gehandicaptenzorg 2015-2019
13. Schalock, R.L. et al. (2010). Intellectual disability: Definition, classification, and system of supports (11th ed.). Washington, DC: American Association on Intellectual and Developmental Disabilities
14. Embregts et al. (2019). Multidisciplinaire Richtlijn Probleemgedrag bij volwassenen met een verstandelijke beperking. NVAVG, 2019.
15. HHM. (2019). Beschrijving zorgprofiel VG7: Actualisatie op inhoud en kosten
16. HHM. (2021). Probleemanalyse VG7: Onderzoek naar onderliggende signalen en knelpunten
17. Trimbos. (2022). Bewoners met gerontopsychiatrische problematiek in het verpleeghuis en bewoners in een instelling voor verstandelijk gehandicaptenzorg met psychiatrische problematiek: Schets
van de gewenste kennisdeling en samenwerking tussen woonvoorzieningen voor langdurige zorg en de geestelijke gezondheidszorg.
18. Olivier-Pijpers et al. (2018). Organisational environment and challenging behaviour in services for people with intellectual disabilities: A review of the literature. ALTER, European Journal of Disability
Research, 12, 238–253
19. Zorginstituut Nederland. (2023). Begeleiding (Wlz)
20. ZN. (2023). Voorschrift zorgtoewijzing 2023.
21. Artikel 2.2 Regeling langdurige zorg
22. VGN. (2021). Leidraad persoonsgerichte zorg.
© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

54

G5.1

Vragenlijst
Details
onderzoeksopzet
en data model

Achtergrond
In opdracht van VWS voert KPMG een onderzoek uit naar de herijking van het VG7-zorgprofiel.
Cliënten met een VG7-indicatie hebben vaak te maken met veel of ernstige gedrags- en/of
psychische/psychiatrische problematiek. Voor deze cliënten wordt regelmatig meerzorg ingezet om
de geleverde zorg op- en af te kunnen schalen. Daarbij lijkt een deel van de meerzorgaanvragen een
structureel karakter te hebben. De huidige knelpunten wijzen erop dat het huidige zorgprofiel niet
meer toereikend genoeg is en geactualiseerd dient te worden. Een andere indeling van het
zorgprofiel kan een deel van de langetermijnoplossing zijn.
Doel onderzoek
Het onderzoek is gestructureerd om de volgende doelstellingen te realiseren:
1. Actualisatie van het VG7-zorgprofiel;
2. Inzicht in (traditionele) cliëntkenmerken die mogelijk onderscheidend kunnen zijn voor
cliënten met een VG7-indicatie;
3. Inzicht in kenmerken buiten de cliënt die mogelijk onderscheidend kunnen zijn voor cliënten
met een VG7-indicatie en mogelijk toe zijn te schrijven aan het zorgprofiel;
4. Kenmerken die niet toe te schrijven zijn aan een zorgprofiel maar (mogelijk) wel informatie
geven over andere aspecten van de (inrichting van) zorg.
Conceptueel kader VG7
Aan de hand van literatuuronderzoek is een conceptueel kader ontwikkeld om mogelijke
cliëntprofielen binnen het VG7-zorgprofiel en de onderscheidende kenmerken inzichtelijk te maken.
Door middel van werkgroepsessies en interviews is een mogelijk onderscheid tussen individuele
personen met een VG7-indicatie inzichtelijk gemaakt. Daarnaast zijn mogelijk onderscheidende
kenmerken geïdentificeerd.
Bij cliënten met een VG7-indicatie is sprake van uiteenlopende, en vaak complexe problematiek die
zowel somatisch, persoonsgebonden als context gerelateerd kan zijn. Wanneer er sprake is van
disbalans in een aantal factoren, neemt de zorg- en ondersteuningsbehoefte toe. Op basis van
werkgroep sessies met zorgaanbieders en zorgkantoren, zijn inzichten opgehaald over de huidige
groep met een VG7-indicatie. Het veld geeft aan dat een ‘hard’ onderscheid tussen diverse
subgroepen binnen het VG7-zorgprofiel niet realiseerbaar, dan wel in de praktijk inzetbaar is. Echter
wordt ook erkend dat er sprake is van een schaal waarop cliënten zich kunnen bevinden:

Deze schaal is opgedeeld in twee uiteindes: Het “reguliere” VG7-zorgprofiel en het VG7+-zorgprofiel.
Voor de eerste groep is het huidige zorgprofiel toereikend. Voor de tweede groep is dit niet het
geval.

Doel van de uitvraag
Deze vragenlijst is opgesteld om aan de hand van de antwoorden en cliëntbeschrijvingen de schaal te
valideren of waar nodig verder aan te scherpen. De opgehaalde data worden gebruikt om eventueel
onderscheidende kenmerken inzichtelijk te maken. Hiermee draagt het invullen van de vragenlijst bij
aan de validatie van de schaal en het herijken van het VG7-zorgprofiel.

Werkwijze
We vragen u om op basis van een steekproef tien cliëntdossiers met een VG7-zorgprofiel te
selecteren en per cliënt het format in te vullen. De vragen die via dit format worden gesteld zijn gelijk
aan de vragen die we u eerder in PDF-format hebben gestuurd. Bij het invullen van de vragenlijst zijn
enkele elementen van belang:
1. Vul de lijst geanonimiseerd in. Er mogen geen gegevens worden ingevuld die herleidbaar zijn
naar een persoon of organisatie.
2. Gebruik duidelijke interpunctie. De ontvangen data worden geautomatiseerd verwerkt op
basis van leestekens. Daarom vragen we u zinnen af te sluiten met een punt of een ander
leesteken.
3. Voor elke case dient u een aparte vragenlijst in te vullen. Onderstaande vragen gaan over
een case. Door opnieuw op de link te drukken, kunt u in een nieuwe vragenlijst een nieuw
case beschrijven.
4. Tussentijds opslaan is helaas niet mogelijk.
Bij de selectie van de casuïstiek vragen we u om voldoende variatie aan te brengen op basis van de
volgende punten:
1. Mate van verstandelijke beperking (LVB versus EVB);
2. Wel/geen sprake van meerzorg.
Variatie in type casuïstiek is van belang om de schaal middels de steekproef voldoende in beeld te
brengen. Daarom vragen we u om aan de hand van casuïstiek input te leveren op de volgende
onderdelen:
1. Algemene kenmerken cliënt (anoniem)
2. Mate van verstandelijke beperking
3. Adaptieve vaardigheden
4. Somatische- en psychische problematiek
5. Participatie
6. Context
7. Ondersteuningsbehoefte
8. Probleemgedrag
9. Indeling schaal VG7
10. Meerzorg

Verwerking data
De opgehaalde data worden gebruikt voor het onderzoek Actualisatie zorgprofiel VG7, en
geanonimiseerd gerapporteerd. Het behandelen, verwerken en opslaan van de data gebeurt conform
aan de huidige Nederlandse wetgeving over het opslaan en verwerken van data. De data worden niet
gedeeld met derden en wordt na afronding van het project vernietigd.

Vragenlijst
Algemene kenmerken cliënt
1. Welke woonvorm
o
o

VPT
Wonen bij een aanbieder (zorg in natura)
2. In welke leeftijdsgroep valt de cliënt?

o
o
o
o

0-18
18-30
30-50
50+

Verstandelijke beperking
3. Mate van cognitieve beperking
o
o
o
o

Licht verstandelijke beperking
Matig verstandelijke beperking
Ernstig verstandelijke beperking
Zeer ernstig verstandelijke beperking

4. Sociale emotionele ontwikkeling
o
o
o
o
o

0-6 maanden
6-12 maanden
12-36 maanden
3-7 jaar
7-12 jaar

Adaptieve vaardigheden
5. Hoe omschrijft u de sociale vaardigheden van de cliënt? (korte omschrijving)

6. Hoe omschrijft u de praktische/dagelijkse vaardigheden van de cliënt? (korte omschrijving)

7. Hoe omschrijft u de conceptuele vaardigheden (communicatie/taal/geletterdheid) van de
cliënt? (korte omschrijving)

Somatische- en psychische problematiek
8. Welke somatische aandoeningen kenmerken de cliënt? (meerdere antwoorden mogelijk)
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o

Infectieziekten
Kanker
Ziekten van bloed en bloedvormende organen of van het immuunsysteem
Epilepsie
Voedings- en stofwisselingsstoornissen
Pijn
Slaapstoornis
Oog- of oorziektes
Ademhalingsproblemen
Ziekten aan maag of darmen
Bijwerkingen medicatie

Overig, namelijk..

9. Is er sprake van een genetische aandoening?
o
o

Nee
Ja

10. Is er sprake van bijkomende, psychische/psychiatrische problematiek? (meerdere
antwoorden mogelijk)
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o

Autismespectrumstoornis
Depressie
Norm-overschrijdende gedragsstoornis (CD)
NAH
Psychose
Persoonlijkheidsstoornis
Stress
ADHD
PTSS
Trauma
Hechtingsproblematiek
Verslaving
Persoonlijkheidsstoornissen
Schizofrenie
Dementie
Angststoornissen
Eetstoornissen

Overig, namelijk..

Participatie
11. Hoe ziet de participatie van de cliënt eruit? Denk bijvoorbeeld zinvolle daginvulling, sociaal
netwerk, maatschappelijke integratie cliënt. (korte omschrijving)

Ondersteuningsbehoefte
12. Bij welke activiteiten is ondersteuning nodig voor de cliënt? (korte omschrijving)

In dit onderzoek wordt de definitie van nabijheid van Zorginstituut Nederland gehanteerd: “Een vorm
van beschikbaarheid van zorg waarbij op initiatief van de zorgverlener zowel op geplande als op
ongeplande momenten zorg wordt geboden” 1. Dit hoeft niet per se in de vorm van fysieke
aanwezigheid te zijn.
13. Hoe frequent is de behoefte aan nabijheid?
o
o
o

Er is vaak nabijheid nodig: 1 keer per dag gedurende 5-7 dagen per week
Er is continue beschikbaarheid, maar niet continue nabijheid gewenst
Er is continue beschikbaarheid en nabijheid gewenst

14. Aan welke vorm van nabijheid heeft de cliënt behoefte? Denk hierbij aan
controleren/monitoren, verbale instructies en/of met gebaren begeleiden, gedeeltelijke of
volledige fysieke begeleiding of volledig overnemen (korte omschrijving)

1

Zorginstituut Nederland. 2021. Begeleiding (Wlz)

15. Welke vorm van ondersteuning is er nodig bij dagbesteding? Denk hierbij aan
controleren/monitoren, verbale instructies en/of met gebaren begeleiden, gedeeltelijke of
volledige fysieke begeleiding of volledig overnemen (korte omschrijving)

In dit onderzoek wordt de definitie van behandeling van Zorginstituut Nederland gehanteerd:
“Geneeskundige zorg omvat van specifiek medische, specifiek gedragswetenschappelijke of specifiek
paramedische aard die noodzakelijk is in verband met de aandoening, beperking, stoornis of handicap
van de verzekerde.” 2
Onder diagnostiek worden de volgende activiteiten geschaard: “Onderzoek naar het feitelijke
beperkingenniveau van de cliënt en de mogelijkheden om te behandelen. Aanvullende functionele
diagnostiek is vooral gericht op het verbeteren van het functioneren of het voorkomen van
verergering.”2
16. Hoe ziet de inzet van de behandelaren eruit? (korte omschrijving)

17. Wat is de tijdsindicatie van de inzet van behandelaren voor behandeling en aanvullende
functionele diagnostiek per week?

2

Zorginstituut Nederland. 2022. Behandeling (Wlz)

18. Wordt er op dit moment voldaan aan de ondersteuningsbehoefte van cliënt? Waarom
wel/niet? (korte omschrijving)

Context
19. Op welke manier heeft context invloed op het functioneren van de cliënt? Denk hierbij aan
de fysieke omgeving, organisatie context, team- en werkklimaat. (korte omschrijving)

20. Is er sprake van handelingsverlegenheid binnen het team? Zo ja op welke manier? (korte
omschrijving)

21. Zijn er pogingen gedaan om de context waarin de cliënt zich bevindt te veranderen? Zo ja op
welke manier en welk effect had dit? (korte omschrijving)

22. Zijn er kenmerken met betrekking tot de (fysieke) locatie waar de cliënt verblijft die van
belang zijn om mee te nemen in dit onderzoek?

Probleemgedrag cliënt
23. Op welke manier is er sprake van probleemgedrag en hoe uit dit zich? (zoals angstig,
internaliserend, externaliserend of agressief gedrag, suïcidale gedachtes, zelfverwonding etc.)
(korte omschrijving)

Indeling schaal VG7-VG7+
24. Waar in de schaal zou u deze cliënt indelen?

o VG7
o Tussen VG7 en VG7+ in,
o VG7+
25. Waarom deelt u deze cliënt hier in de schaal in?

26. Is er nog iets over de casus te melden wat niet in bovenstaande is genoemd?

Meerzorg
27. Ontvangt de cliënt meerzorg?

o Ja
o Nee
28. Zo ja, hoelang ontvangt de cliënt al meerzorg?

o
o
o
o
o

Korter dan 1 jaar
Tussen 1 en 2 jaar
Tussen 2 en 3 jaar
Tussen 3 en 5 jaar
Langer dan 5 jaar, namelijk ….

29. Is de meerzorg op basis van somatisch of gedragsmatig aangevraagd?

o Gedrag
o Somatisch
o Beiden
30. Waarvoor wordt meerzorg ingezet? (meerdere antwoorden mogelijk)

o
o
o
o

Intensiteit nabijheid
Begeleiding
Behandeling
Diagnostiek

31. Is het mogelijk om meerzorg op den duur af te bouwen? Waarom en wanneer wel/niet?
(korte omschrijving)

32. Wat gebeurt er met deze cliënt als er geen meerzorg geboden wordt? Wat voor invloed heeft
dat op (de betrokkenen rondom) de cliënt? (korte omschrijving)

Contactgegevens
Marijke Ploegman

Hamasa Kasigar

Kees Stefels

KPMG Health

KPMG Health

KPMG Health

Director

Senior Consultant

Consultant

Tel: +31 6 4674 8697

Tel: +31 6 231 07354

Tel: +31 6 5172 3466

ploegman.marijke@kpmg.nl

kasigar.hamasa@kpmg.nl

stefels.kees@kpmg.nl

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

56

Disclaimer
Deze rapportage is tot stand gekomen met medewerking van deelnemende organisaties en in afstemming met
een ingestelde klankbordgroep. De bevindingen in dit rapport zijn met de grootste zorgvuldigheid opgesteld,
tegelijkertijd kunnen inzichten in de toekomst wijzigen.
De aard van de werkzaamheden houdt in dat wij geen accountantscontrole, beoordelingsopdracht of andere
assuranceopdracht hebben uitgevoerd op de aan ons aangeleverde cijfers door gemeenten en aanbieders.
Daarom kan aan onze rapportage geen zekerheid met betrekking tot de getrouwheid van financiële of andere
informatie worden ontleend.
Alle rechten voorbehouden. KPMG aanvaardt geen aansprakelijkheid voor het gebruik van dit rapport anders
dan waarvoor het is opgesteld en aanvaardt geen aansprakelijkheid jegens andere partijen dan het ministerie
van VWS dat als formeel opdrachtgever optreedt

Onze referentie: A2200026616

© 2023 KPMG Advisory N.V. Alle rechten voorbehouden.

57