Iv1steie van Binnenlandse Zaken en
ninkrijksrelaties

>

Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

DGBK/Directie
Arbeidszaken Publieke
Sector
Afdeling Politieke
ambtsdragers
Turfmarkt 147
Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
www.facebook.com/minbzk
www.twitter.com/minbzk
Contactpersoon
E. van der Meyden

Datum
Betreft

7 uh 2014
Advies Commissie Toezicht Financiën politieke partijen

T 06 52809260
frank.meyden@minbzk.nl
Kenmerk
Uw kenmerk

Bij brief van 5 juni 2014, nummer 2014-0000289286, heeft u de Commissie
toezicht financiën politieke partijen op grond van artikel 35, derde lid, sub a. van
de Wet financiering politieke partijen (Wfpp) verzocht advies uit te brengen over
de vraag of stichtingen die tot doel hebben om donaties in te zamelen voor
individuele kandidaat-Tweede Kamerleden, kwahificeren als neveninstelhing in de
zin van de Wfpp.
Achtergrond adviesverzoek
U heeft in uw adviesverzoek de volgende achtergrond beschreven.
In de periode voorafgaand aan Tweede Kamerverkiezingen heeft de Wfpp een
verbrede toepassing. Als een kandidaat bijdragen van een donateur ontvangt van
in totaal € 4.500 of meer, moet zijn of haar politieke partij een overzicht van de
herkomst van die bedragen sturen aan de minster van Binnenlandse Zaken en
Kon in krij ksrelaties.
Geen enkele politieke partij heeft een stichting aangemeld die tot doel heeft
donaties in te zamelen voor individuele kandidaat-Tweede Kamerleden. Het valt
evenwel niet uit te sluiten dat deze stichtingen bestaan of in de nabije toekomst
worden opgericht.
De vraag of een dergelijk stichting moet worden aangewezen als neveninstehling,
is afhankelijk van de overige activiteiten die zij verricht. Maar ook van belang is
het antwoord op de vraag of een stichting die er uitsluitend of in hoofdzaak op is
gericht stelselmatig of structureel geld in te zamelen ten behoeve van de
verkiezingscampagne van een kandidaat-Tweede Kamerlid kwalificeert als
neveninstelhing, nu een dergelijke stichting tot doel heeft om een persoon te
steunen en niet een politieke partij.
Een ruimere uitleg van de Wfpp kan inhouden dat een dergelijke stichting wel
kwalificeert als neveninstehling, namelijk voor zover de politieke partij voordeel
heeft bij de activiteiten die deze stichting verricht voor de betreffende kandidaat.
In verkiezingstijd zal daarvan al snel sprake zijn, zeker als de donaties worden
aangewend voor een campagne.

Pagina 1 van 3

Overweginaen van de Commissie toezicht financiën rolitieke iartiien
De Commissie is van oordeel dat de haar voorgelegde vraag ziet op interpretatie
van het begrip “neveninstelling”, zoals genoemd in artikel 1 van de Wfpp.

Datum
7juli 2014
Kenmerk

Wettelijk kader
Artikel 1, onderdeel f neveninstelling: politiek-wetenschappelijk Instituut als
bedoeld in artikel 2, een politieke jongerenorganisatie als bedoeld in artikel 3, een
instelling voor buitenlandse activiteiten als bedoeld in artikel 4 of een rechts
persoon als bedoeld in artikel 5 Wfpp.
Artikel 5, eerste lid: indien een rechtspersoon uitsluitend of in hoofdzaak erop is
gericht stelselmatig of structureel ten bate van een politieke partij activiteiten of
werkzaamheden te verrichten en de partij daar kennelijk voordeel bij heeft, wijst
de partij deze rechtspersoon aan als neveninstelling.
In haar advies van 14 mei 2014, waar het de vraag betrof of fractiestichtingen
(van landelijke politieke partijen) onder het begrip neveninstelling konden worden
gebracht, heeft de Commissie overwogen dat het beeld van politieke partijen van
essentiële betekenis is voor het vertrouwen van de burger in de politiek. Alleen al
de schijn van belangenverstrengeling kan het aanzien van de democratie schaden.
Om deze reden is het noodzakelijk dat politieke partijen inzicht verschaffen in de
bijdragen die zij naast de overheidssubsidie ontvangen. Transparantie van
inkomsten heeft tot doel zichtbaar te maken hoe partijen aan hun middelen
komen. Dit inzicht helpt (de schijn van) belangenverstrengeling te voorkomen. De
Commissie kwam in het licht van de concrete, specifiek geschetste
omstandigheden van de haar voorgelegde vraag, tot een extensieve interpretatie
van wet- en regelgeving en vond daarvoor steun in de wetsgeschiedenis en de
door de minister opgestelde beleidsregels.
De Commissie leest in de wetsgeschiedenis de intentie van de wetgever om zoveel
mogelijk ‘omwegfinanciering’ te voorkomen. Voorkomen dient te worden dat
schenkingen die niet aan de partij zelf, maar aan een gelieerde instelling zijn
gedaan, zich onttrekken aan de openbaarmaking. Geldstromen dienen zichtbaar te
zijn. De Commissie kan zich voorstellen, dat deze zichtbaarheid ook wenselijk
wordt geacht waar het betreft de financiering van een kandidaat voor de Tweede
Kamer.
Onderhavige vraag of stichtingen die tot doel hebben om donaties in te zamelen
voor individuele kandidaat-Tweede Kamerleden, kwalil9ceren als neveninstelling in
de zin van de Wfpp kan in zijn algemeenheid echter niet met ja of nee worden
beantwoord. Immers, een veelheid aan constructies is mogelijk waar het
stichtingen betreft die ten doel hebben om donaties in te zamelen voor individuele
kandidaat-Tweede Kamerleden. Zo kan een stichting gelieerd zijn aan een lokale
politiek partij en zou alleen al om die reden buiten de reikwijdte van de wet
vallen; deze ziet alleen op landelijke politieke partijen. Maar ook als het gaat om
een landelijke politieke partij die voor het eerst deelneemt aan de verkiezingen,
geldt dezelfde conclusie. Ook deze partij valt niet onder de reikwijdte van de wet
(vanwege haar eerste deelname’). De Commissie vindt noch in de huidige
1

Artikel 1, sub b. politieke partij: vereniging die met haar conform artikel G 1 of Q 6 van de
Kieswet geregistreerde aanduiding boven de kandidatenlijst heeft deelgenomen aan de
laatstgehouden verkiezing van de Tweede Kamer of de Eerste Kamer der Staten-Generaal,
Pagina 2 van 3

wetsbepalingen noch in de wetgeschiedenis voldoende basis om te concluderen
dat stichtingen die tot doel hebben om donaties in te zamelen voor individuele
kandidaat-Tweede Kamerleden, altijd zullen kwalificeren als neveninstelling in de
zin van de Wfpp.

Datum

7Juli 2014
kenmerk

Conclusie
De Commissie is van oordeel dat de huidige wet onvoldoende basis biedt voor
positieve beantwoording van de haar voorgelegde vraag. Wil elke twijfel omtrent
toepasselijkheid van de wet op de in het adviesverzoek omschreven situatie (in
zijn verschillende verschijningsvormen) worden weggenomen, dan dient daarvoor
een expliciete verankering in de wet te worden opgenomen. Het huidige wettelijke
kader biedt daarvoor onvoldoende grondslag.

ADVIES
Gelet op het bovenstaande kan de Commissie met betrekking tot de haar
voorgelegde vraag niet positief adviseren. Indien het wenselijk wordt geacht om
een stichting die tot doel heeft om donaties in te zamelen voor individuele
kandidaat-Tweede Kamerleden, in alle gevallen onder de reikwijdte van de Wfpp
te brengen, dan is het aan de wetgever om daarvoor een grondslag in de wet op
te nemen.

Voorzitter,

?iFEdrs. J.W.E. Spies

Mede namens de leden
drs. E. Irrgang
drs. E.W. Anker

waarbij aan die lijst ten minste een kamerzetel is toegewezen.
Pagina 3 van 3