Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

590
Vragen van het lid Eerdmans (JA21) aan de Minister van Justitie en Veiligheid
en de Staatssecretaris van Financiën over de ANBI-status van Extinction
Rebellion (ingezonden 4 oktober 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rij (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst) (ontvangen 12 december 2023). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 233.
Vraag 1
Bent u ermee bekend dat Extinction Rebellion (Stichting Vrienden van XR)
over een algemeen nut beogende instelling (ANBI)-status beschikt, zoals
onder andere op de website en in de jaarverslagen van de organisatie zelf
wordt vermeld?
Antwoord 1
Ja, in het ANBI-register op de website van de Belastingdienst zijn drie
stichtingen vermeld met de naam Stichting vrienden van XR evenals de
ingangsdata waarop de stichtingen als ANBI kwalificeren.
Vraag 2
Kunt u aangeven welke belastingvoordelen Extinction Rebellion als gevolg
hiervan heeft (gehad) en welke bedragen hiermee gemoeid zijn?
Antwoord 2
Omdat de Belastingdienst is gehouden aan de geheimhoudingsplicht van
artikel 67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) kan geen
nadere informatie worden verstrekt over individuele instellingen.
Vraag 3 en 4
Deelt u de conclusie dat onder andere het illegaal betreden van verboden
terrein op Eindhoven Airport, het continu bezetten van de A12, het bekladden
van het Havenbedrijf Rotterdam en het dreigen met kantoorsluitingen van
Rabobank-filialen verwerpelijke acties zijn die geenszins van «algemeen nut»
getuigen? Zo nee, waarom?
Deelt u de mening dat het richting de samenleving niet te verantwoorden is
dat een club die zich schuldig maakt aan dergelijke onwettige, maatschappijontwrichtende en vandalistische acties belastingvoordelen krijgt? Zo ja,
waarom?

ah-tk-20232024-590
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Antwoorden 3 en 4
Om als ANBI te kunnen worden aangemerkt moet een instelling (onder meer)
uitsluitend of nagenoeg uitsluitend (ten minste 90%) het algemeen nut
beogen. Het begrip «algemeen nut» is in de wet neutraal vormgegeven en
wordt, zoals ook uit de jurisprudentie blijkt, neutraal getoetst. Dit is een
belangrijke eigenschap van de ANBI-regelgeving, maar kan soms ongemakkelijk voelen als sprake is van gedrag van ANBI’s dat conflicteert met gangbare
maatschappelijke waarden en opvattingen. Dit is echter inherent aan het
neutrale karakter van de ANBI-regelgeving. Naar aanleiding van zorgen van
Tweede Kamerleden de afgelopen jaren over zulk gedrag van ANBI’s, heeft
mijn ambtsvoorganger een raadgevende commissie van deskundigen
ingesteld om te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn, al dan niet door
aanpassing van ANBI-regelgeving, om het algemeen nut karakter beter tot
uitdrukking te laten komen. Het rapport «Toezicht op algemeen nut» van deze
raadgevende commissie biedt een waardevol inzicht in de maatschappelijke
waarde van ANBI’s en de wijze waarop toezicht kan worden gehouden op
ANBI’s zodat zij het algemeen nut (blijven) uitdragen. Het rapport bevat een
lijst met 25 sets Kamervragen over gedrag van ANBI’s dat conflicteert met
gangbare maatschappelijke waarden en opvattingen. Wat de casussen uit de
Kamervragen gemeen hebben, is dat het doorgaans gaat om zaken waar de
Belastingdienst niet op kan ingrijpen. Zoals aangegeven in de kabinetsreactie
op het rapport «Toezicht op Algemeen Nut» vindt het kabinet het belangrijk
dat burgers die zich voor maatschappelijke doelen willen inzetten, voldoende
keuze hebben en ook kunnen bepalen welke activiteiten van ANBI’s zij
wenselijk vinden. Tegelijkertijd vindt het kabinet het belangrijk om zich uit te
spreken over wat het kabinet als wenselijk maatschappelijk gedrag ziet en dit
uit te dragen. Daarom wordt langs verschillende lijnen gewerkt aan het
bestrijden van ongewenst gedrag door maatschappelijke organisaties, zoals
ANBI’s. De grens van de vrijheid van ANBI’s om hun doelen na te streven ligt
bij overtreding van de wet (of daar waar toepassing van de integriteitstoets
binnen de ANBI-regeling in beeld komt) of daar waar een instelling door de
rechter verboden wordt. Verdenkingen, niet-vervolgbare activiteiten of
handelingen die simpelweg niet aansluiten bij eenieders overtuiging van wat
behoort tot het «algemeen nut» zijn geen redenen om een instelling de
ANBI-status te ontnemen.
Vraag 5
Bent u bekend met de gronden waarop een ANBI-status kan worden
ingetrokken?1
Antwoord 5
Ja.
Vraag 6
Bent u ermee bekend dat het voldoen aan integriteitseisen een voorwaarde is
voor het verkrijgen en/of behouden van de ANBI-status en dat deze status kan
worden ingetrokken indien een stichting niet (meer) aan deze integriteitseisen
voldoet?
Antwoord 6
Ja.
Vraag 7
Bent u ermee bekend dat de Belastingdienst aangeeft een instelling niet
(langer) als ANBI te zien wanneer een «een bestuurder, een leidinggevende,
of een gezichtsbepalend persoon van de instelling is veroordeeld voor een
misdrijf en het misdrijf is gepleegd in de hoedanigheid van de betrokkene, de

1

De Belastingdienst, Aan welke voorwaarden moet een ANBI voldoen? (https://
www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/bijzondere_
regelingen/goede_doelen/algemeen_nut_beogende_instellingen/aan_welke_voorwaarden_
moet_een_anbi_voldoen/aan_welke_voorwaarden_moet_een_anbi_voldoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

veroordeling minder dan 4 jaar geleden plaatsvond en/of het misdrijf een
ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert»?2
Antwoord 7
Ja, dit is de hiervoor al genoemde integriteitstoets (artikel 5b, lid 8 AWR).
Vraag 8
Bent u er tevens mee bekend dat een «gezichtsbepalend persoon» binnen de
gehanteerde criteria van de Belastingdienst niet eens een juridische band
zoals een dienstbetrekking met de ANBI hoeft te hebben?
Antwoord 8
Ja.
Vraag 9
Deelt u de conclusie dat dit inhoudt dat de ANBI-status van Extinction
Rebellion (Stichting Vrienden van XR) kan worden ingetrokken op basis van
een veroordeling voor een misdrijf door één of meerdere betrokkenen bij
acties van Extinction Rebellion? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
De Belastingdienst is gehouden aan de geheimhoudingsplicht van artikel 67
van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) en kan daarom geen
nadere informatie verstrekken over individuele instellingen.
In het algemeen kan worden opgemerkt dat indien de instelling, een
bestuurder, feitelijk leidinggevende of gezichtsbepalend persoon van de
instelling zich in relatie tot de ANBI schuldig heeft gemaakt aan een in de
ANBI-regeling genoemd misdrijf3, zoals haatzaaiing of het aanzetten tot
geweld, de inspecteur – onder bepaalde voorwaarden – de ANBI-status niet
verleent of intrekt (integriteitstoets). De Belastingdienst verkrijgt deze
informatie niet automatisch, maar is daarvoor afhankelijk van externe partijen
zoals het Openbaar Ministerie of de FIOD.
Met ingang van 2021 is de integriteitstoets binnen de ANBI-regeling
uitgebreid en kan de inspecteur bij gerede twijfel over de integriteit van de
instelling, een bestuurder van de instelling, een persoon die feitelijk leiding
geeft aan de instelling of een voor de instelling gezichtsbepalende persoon
verzoeken om een verklaring omtrent het gedrag (VOG) te overleggen. Indien
de VOG niet binnen een termijn van zestien weken wordt verstrekt, bepaalt
de ANBI-regeling dat de ANBI-status wordt ingetrokken of niet wordt
verleend. Gerede twijfel bij de inspecteur kan onder andere volgen uit
berichten in de media.
Vraag 10
Hoeveel personen zijn de afgelopen vier jaar veroordeeld voor een misdrijf
rond acties van Extinction Rebellion, waaronder het blokkeren van wegen
(artikel 162 Wetboek van Strafrecht) en opruiing (Artikel 131 Wetboek van
Strafrecht)?
Antwoord 10
De rechtspraak houdt niet bij hoeveel personen zijn veroordeeld voor
misdrijven bij acties die verbonden zijn of georganiseerd zijn door specifieke
organisaties.
Vraag 11
Indien dit één of meerdere personen betreft, bent u dan bereid om over te
gaan tot het intrekken van de ANBI-status? Zo nee, waarom niet?

2

De Belastingdienst, Integriteitseisen (https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/
bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/bijzondere_regelingen/goede_doelen/
algemeen_nut_beogende_instellingen/aan_welke_voorwaarden_moet_een_anbi_voldoen/
integriteitseisen).
3
Zie artikel 5b, achtste lid van de AWR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Antwoord 11
De Belastingdienst is gehouden aan de geheimhoudingsplicht van artikel 67
van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) en kan daarom geen
nadere informatie verstrekken over individuele instellingen.
Vraag 12
Bent u ermee bekend dat op grond van artikel 2:20 lid 1 van het Burgerlijk
Wetboek een rechtspersoon waarvan de werkzaamheid in strijd is met de
openbare orde, door de rechtbank op verzoek van het openbaar ministerie
verboden kan worden verklaard en ontbonden kan worden?
Antwoord 12
Ja.
Vraag 13
Deelt u de mening dat dit artikel van toepassing kan worden verklaard op
Extinction Rebellion? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke consequenties
verbindt u hieraan?
Antwoord 13
Het is niet aan ons om deze afweging te maken. Artikel 2:20 lid 1 van het
Burgerlijk Wetboek schrijft voor dat het Openbaar Ministerie de rechtbank kan
verzoeken een rechtspersoon verboden te verklaren of te ontbinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4