Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 066

Belastingdienst

Nr. 498

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2019
In mijn Kamerbrief van 21 juni 2019 (Kamerstuk 31 066, nr. 497) ben ik
ingegaan op de vragen van de leden Omtzigt (CDA) en Leijten (SP) over
welke opdracht aan de EDP-auditors is gegeven om de systemen van
Toeslagen te doorzoeken op stukken over het CAF 11-project en hoe dit
proces verlopen is. Ik heb in deze brief toegelicht dat naast de door
Toeslagen aangedragen informatie aanvullende zoekacties zijn uitgevoerd
op de persoonlijke netwerkschijf van de projectleider en de samenwerkings-gebieden op de Q-schijf van Toeslagen. Daarbij concludeerden
de EDP-auditors dat de zoekacties telkens tot vrijwel dezelfde resultaten
leidden. Op basis daarvan is geconcludeerd dat de inhoud van de Q-schijf
«FIOD-CAF» niet nader doorzocht hoefde te worden.
Zoals ik in mijn brief van 28 juni 2019 (2019Z13801/2019Z13802) aan uw
Kamer heb medegedeeld wil ik echter geen onduidelijkheid laten bestaan
over de inhoud van deze schijf. Daarom is deze schijf alsnog onderzocht
en deel ik hierbij met uw Kamer de resultaten van het onderzoek.
Het gaat hierbij dus om documenten van het samenwerkingsgebied van
het Belastingdienstbrede CAF-team (Belastingdienst blauw, Toeslagen en
FIOD). Naar aanleiding van deze zoekactie leg ik u ter vertrouwelijke
inzage vijf documenten voor.1 Deze documenten werpen geen nieuw licht
op de hoofdlijn zoals ik al eerder heb beschreven, maar verscherpen en
verdiepen het beeld van de tunnelvisie en de te legalistische werkwijze.
Opnieuw wordt duidelijk dat deze gezinnen door het optreden van de
Belastingdienst/Toeslagen tekort zijn gedaan en dat zij daardoor in
problemen zijn geraakt.

1

kst-31066-498
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 498

1

Beschrijving van de documenten
Hieronder treft u een korte feitelijke beschrijving van elk van de vijf
documenten.
Het eerste document bevat aandachtspunten ten behoeve van een interne
briefing voor de actualiteitsbezoeken aan de gastouders in november
2013. Het document dateert van oktober 2013 en betreft een algemene
voorbereiding voor de controlemedewerkers van Belastingdienst MKB
voor de te plannen bezoeken aan de gastouders van het gastouderbureau.
In het document worden onder meer de werkwijze, de actiedatum en de
wijze van vastlegging beschreven.
Het tweede document is een interne terugkoppeling van de bezoeken aan
de gastouders van november 2013. Het document is een samenvatting
van de bevindingen van de actualiteitsbezoeken bij de zestien gastouders.
Er is beschreven dat het moeilijk is een algemeen beeld te schetsen,
omdat er bij diverse gastouders verschillende constateringen zijn gedaan.
De constateringen betreffen bijvoorbeeld gebreken in de administratie,
afwezigheid van opvangkinderen en hoge opvanguren.
Het derde document betreft een intern document uit juli 2014 en beschrijft
de werkwijze van het gastouderbureau in kwestie. De werkwijze is
besproken tijdens het bezoek aan het gastouderbureau in mei 2014. In het
document wordt aangegeven dat het gastouderbureau geen controle
heeft gedaan of de bedragen van de facturen voor de gastouderopvang
overeenkomen met de bedragen die op de derdenrekening binnenkomen.
Ook wordt geconstateerd dat het gastouderbureau uitgaat van onjuiste
hoge urenlijsten waarbij overzichten en afrekeningen worden verstrekt die
onjuist zijn. Verder is verwoord dat er nog geen strafrechtelijke mogelijkheden werden gezien.
Het vierde document betreft een intern overdrachtsdocument uit
september 2015 tussen behandelaars van de bezwaarschriften bij
Toeslagen. Het verloop van de CAF-11 zaak is hierin beschreven. Een
aantal fasen in het proces komt aan bod, waaronder de gastouderbezoeken in 2013, de stopzettingen en uitvraag van informatie bij de
vraagouders in de zomer van 2014 en de stand van de bezwaarprocedures
op dat moment. Ook wordt ingegaan op de relatie van het betreffende
gastouderbureau met een ander gastouderbureau waarvan vraagouders
en gastouders zijn overgenomen. In het document komt onder meer aan
de orde dat al moeite werd ervaren om de kinderopvangtoeslag stop te
zetten omdat dit op basis van kleine onvolkomenheden was gedaan.
Tevens werd moeite ervaren om in de bezwaarfase de beslissing in stand
te houden, omdat ouders nogmaals aanvullende informatie konden
aanleveren en de kleine onvolkomenheden juridisch moeilijk te verdedigen waren. Ook is aangegeven dat op papier de rechtmatigheid
aantoonbaar is en hoewel dat in de meeste dossiers vermoedens van
onjuistheden zijn, maar dat deze niet hard zijn te maken. Vrijwel alle
betrokken ouders waarbij de kinderopvangtoeslag na beoordeling van
bewijsstukken niet is toegekend, hebben bezwaar gemaakt.
Het vijfde ongedateerde document bevat een logboek van het CAF-team
in de periode 2013 t/m 2016 met aantekeningen over drie fasen in de CAF
11-zaak: het onderzoek bij het gastouderbureau in kwestie, de actualiteitsbezoeken bij de gastouders en de behandeling door Toeslagen van de
vraagouders vanaf de zomer van 2014. In het document is een passage
over de gastouderbezoeken overgenomen uit de interne terugkoppeling
van 2013 (dit betreft het tweede document hierboven). Ook is een passage
over de bezwaarbehandeling uit het interne overdrachtsdocument uit
september 2015 overgenomen (dit betreft het vierde document

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 498

2

hierboven). Verder is verwoord dat in augustus 2014 de mogelijkheden
worden onderzocht om het gastouderbureau strafrechtelijk te vervolgen.
In februari 2015 wordt geconstateerd dat het geen strafzaak betreft, omdat
de aansprakelijkheid niet is vast te stellen. Begin 2015 wordt een externe
fraudemelding ontvangen en een maand later wordt geconstateerd dat
deze melding niet tot een nieuwe actie leidt. Ook is in het logboek
opgenomen dat in 2016 een rapport voor het gastouderbureau is
opgesteld waarin geconcludeerd wordt dat er geen fiscale gevolgen zijn.
Meer aandacht voor cultuur
Tijdens het Algemeen Overleg Belastingdienst op 19 juni jl. is de noodzaak
tot investeren in leiderschap en cultuur bij de Belastingdienst meerdere
malen ter sprake gekomen. Zoals uw Kamer weet, hecht ik daar zelf ook
zeer aan. De CAF 11-zaak kent zijn oorsprong in de tijd van de Bulgarenfraude, de oprichting van de ministeriële commissie Fraude en gerichte
acties om fraude tegen te gaan inclusief wetswijzigingen in de kinderopvangtoeslag. Juist in de tijdsgeest van 2013 en de geschetste context is er
grote spanning tussen enerzijds het zo goed mogelijk toegankelijk zijn
voor de goedwillende burger en anderzijds de maatschappelijke roep
destijds tot fraudebestrijding. In dit spanningsveld tussen dienstverlening
en fraudebestrijding heeft de tweede de overhand gekregen en is
uiteindelijk een tunnelvisie geworden waarbij de menselijke maat uit het
oog is verloren. Het is mijn ambitie om te komen tot een open en veilig
werkklimaat waar medewerkers in hun kracht gezet worden, zich veilig
voelen en fouten gemaakt mogen worden. Een klimaat waar fouten op het
juiste niveau worden gemeld, nadrukkelijk van die fouten wordt geleerd,
dilemma’s worden besproken en moreel leiderschap en rechtstatelijk
handelen de mores zijn. En waarbij in de relatie met burgers en bedrijven
oog is voor de menselijke maat. Cultuur is een wezenlijk onderdeel van
het fundament waarop vernieuwing kan plaatsvinden. Ik kom hierop terug
in de 1e Voortgangsrapportage Belastingdienst die ik voor het AO aan uw
Kamer zal sturen.
De Staatssecretaris van Financiën,
M. Snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 066, nr. 498

3