Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

17 050

Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied
van belastingen, sociale zekerheid en subsidies

Nr. 534

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2016
Ik heb u toegezegd een overzicht te geven van de nationale en bilaterale
maatregelen om het beginsel van «gelijk loon voor hetzelfde werk op de
zelfde plaats» dichterbij te brengen (Kamerstuk 17 050, nr. 532). Met deze
brief voldoe ik aan deze toezegging. Omdat de toezegging daar niet om
vraagt gaat deze brief niet in op alle maatregelen en initiatieven die ik in
Europees verband heb genomen en nog bepleit, zoals de Handhavingsrichtlijn, de aanpassing van de Detacheringsrichtlijn en de oprichting van
het Europese Platform tegen Zwart Werk.
Meldingsplicht voor zelfstandigen en controle door dienstontvanger
Op 18 juni 2016 is de Wet arbeidsvoorwaarden gedetacheerde werknemers in de Europese Unie (WagwEU) in werking getreden. Met deze
wet is de Handhavingsrichtlijn binnen de daarvoor gestelde termijn
geïmplementeerd. Deze richtlijn bevat, zoals bekend, de mogelijkheid een
meldingsplicht in te voeren voor buitenlandse bedrijven met werknemers
in dienst. Op dit moment ben ik met de uitvoeringsorganisaties in gesprek
hoe deze meldingsplicht het best kan worden ingericht.
Met de WagwEU hebben we nationaal een extra stap gezet: ook zelfstandigen in risicosectoren zullen een melding moeten doen. Daarmee snijden
we een alternatieve route voor bedrijven die willen concurreren op
arbeidsvoorwaarden eveneens af. Wanneer zij de detacheringsrichtlijn
willen ontduiken door met schijnzelfstandigen te werken, komt dat door
de meldingsplicht voor zelfstandigen makkelijker aan het licht.
De WagwEU bevat bovendien een verplichting voor de ontvanger van de
dienst om te verifiëren of de melding gedaan is door de buitenlandse
dienstverrichter en of de gedane melding juist is. Deze verplichting vloeit
evenmin voort uit de handhavingsrichtlijn, maar is door het kabinet
toegevoegd om de betrouwbaarheid van het meldingsysteem te

kst-17050-534
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 17 050, nr. 534

1

vergroten. Zonder de verificatieplicht zouden kwaadwillende bedrijven de
meldingsplicht immers eenvoudig kunnen ontduiken.
Bouwplaats-ID
Niet alleen de overheid maakt werk van de aanpak van oneerlijke
concurrentie. Sociale partners in de bouw- en infrasector werken
bijvoorbeeld aan de invoering van de bouwplaats-ID. Iedereen op de
bouwplaats moet zich straks aan- en afmelden met deze pas. De
bouwplaats-ID kan de controle op de naleving van de cao en de arbeidswetgeving eenvoudiger maken.
Inspectie SZW
Het Kabinet en de sociale partners hebben in april 2013 in het Sociaal
Akkoord afgesproken de aanpak van schijnconstructies te intensiveren en
het toezicht op de naleving van cao’s door sociale partners te ondersteunen. De Inspectie heeft een speciaal programma ingericht voor de
aanpak van schijnconstructies en de ondersteuning van sociale partners
bij het toezicht op de naleving van cao-voorwaarden.
Onderdeel van het programma is de ondersteuning van de sociale
partners bij het toezicht op naleving van cao-voorwaarden. Cao-partijen
zijn zelf verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van cao’s. Als zij
vermoeden dat een werkgever bepalingen uit de cao niet naleeft, kunnen
zij bij de Inspectie een verzoek indienen om een onderzoek in te stellen op
grond van de Wet op het algemeen verbindend en onverbindend
verklaren van bepalingen van cao’s (Wet Avv). De feiten en omstandigheden uit het onderzoek worden verwerkt in een rapport van bevindingen
van de Inspectie ten behoeve van de verzoeker. De verzoeker kan dit
rapport voegen bij het dossier dat hij wil gebruiken om de werkgever tot
naleving van de cao-bepalingen te bewegen.
De Inspectie SZW verwacht ook de komende jaren aan de verzoeken van
de sociale partners om cao-ondersteuning te voldoen. De onderzoeken
van de Inspectie en de vervolgacties van de cao partijen leveren een
bijdrage aan het creëren van een eerlijk speelveld en het voorkomen van
oneerlijke concurrentie.
Daarnaast is de Inspectie SZW voortdurend bezig met de verdere
ontwikkeling van haar werkwijze. In de analyses over uitwassen op de
arbeidsmarkt is het risico op onderbetaling de afgelopen tijd steeds meer
centraal komen te staan. Dit heeft geleid tot een herijking van de
werkwijze van de Inspectie waarbij de focus nadrukkelijker gelegd wordt
op onderbetaling en mogelijke overtreding van de Wet minimumloon en
minimumvakantiebijslag. Het voorlopige beeld is dat deze aanpak leidt tot
intensiever onderzoek en meer overtredingen per onderzochte zaak.
Voorlichting
Ook voorlichting zowel aan werkgevers als aan arbeidsmigranten speelt
een belangrijke rol bij het bevorderen van gelijk loon voor gelijk werk. Niet
alleen om potentiële arbeidsmigranten op hun rechten te wijzen, maar
ook om deze werknemers een reëel beeld te geven van wat zij in Nederland kunnen verwachten.
Naast informatie op de website rijksoverheid.nl, het Ondernemersplein en
Inspectie SZW zijn en worden voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd
in samenwerking met werkgeversorganisaties over de Wet Aanpak
Schijnconstructies en de aanpassingen in de Wet minimumloon en
minimumvakantiebijslag (WML). Specifiek voor arbeidsmigranten is de
brochure Nieuw in Nederland uitgegeven in diverse talen en heeft de
Inspectie de flyer «Eerlijk werk voor een eerlijk loon» ontwikkeld met tips
voor werknemers die tijdelijk in Nederland komen werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 17 050, nr. 534

2

In drie landen van herkomst van arbeidsmigranten (Polen, Bulgarije en
Roemenië) is in 2014 in een samenwerking met de Nederlandse ambassades en de SVB een project opgezet om (potentiële) arbeidsmigranten al
in een vroeg stadium, voor hun komst naar Nederland, te informeren over
hun rechten en plichten om zo arbeidsuitbuiting te voorkomen en tegen te
gaan dat zij het slachtoffer worden van malafide praktijken.
Via een netwerk van lokale organisaties wordt de moeilijk te bereiken
doelgroep van laagopgeleiden geïnformeerd over de risico’s die men
loopt als men zich niet goed voorbereidt voor men gaat werken in
Nederland. Ook worden sociale media en lokale radio en tv en google
adwords ingezet om arbeidsmigranten te bereiken.
Het signaleren van uitbuiting en misstanden is van groot belang.
Onderdeel van de voorlichting is ook het trainen van professionals
(medewerkers van arbeidsbureaus, EURES, gemeenten, inspecties, politie
etc.) in het herkennen van signalen van arbeidsuitbuiting. Dit in samenwerking met NGO’s in Nederland en in landen van herkomst.
De voorlichting in de landen van herkomst verloopt steeds in samenwerking met de landelijke overheid en uitvoeringsorganisaties met een
positief effect op de bilaterale verhoudingen.
Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag
Met de nieuwe voorstellen voor de aanpassing van de Wet minimumloon
en minimumvakantiebijslag, die onlangs bij uw Kamer zijn ingediend,
wordt deze wet beter handhaafbaar. Het huidige criterium bij stukloon, dat
als arbeidsduur waarover minimumloon moet worden betaald, de tijd
wordt aangemerkt die «redelijkerwijs met de verrichte arbeid is gemoeid»
komt te vervallen. Voor de vraag hoeveel loon de werknemer op grond
van de WML dient te ontvangen, wordt bepalend de daadwerkelijke tijd
die de werknemer heeft besteed aan de uitvoering van de verrichte arbeid.
De Inspectie SZW kan aan de hand van de loonstroken en de urenadministratie vaststellen of het minimumloon wordt uitbetaald. Daardoor wordt
voorkomen dat de werkgever door stukloon te betalen onduidelijkheid kan
creëren over de mate waarin hij de wet naleeft en daarmee oneerlijk kan
concurreren op arbeidsvoorwaarden.
Een andere wijziging van de WML schrijft voor dat ook over meerwerk,
dat wil zeggen de uren waarop wordt gewerkt buiten de normale
arbeidsduur per week, het minimumloon moet worden uitbetaald. Dit
voorkomt dat werkgevers kunnen concurreren door hun werknemers
lange werkweken te laten maken tegen relatief lage loonkosten.
Wet aanpak schijnconstructies
Sinds 1 januari 2016 gelden, zoals bekend, de volgende maatregelen uit
de Wet aanpak schijnconstructies:
– De werknemer kan ook de opdrachtgever van de werkgever aansprakelijk stellen voor betaling van loon waarop hij recht heeft (ketenaansprakelijkheid) Eerder was alleen de formele werkgever hiervoor aansprakelijk. Met ingang van 1 januari 2017 geldt deze ketenaansprakelijkheid
ook voor het goederenvervoer over de weg.
– Werkgevers moeten zorgen dat de loonstrookjes volledig en begrijpelijk zijn voor de werknemer en ook vanuit het oogpunt van handhaving.
De Inspectie SZW kan werkgevers een boete geven als de loonstrook
niet klopt.
– Werkgevers mogen het minimumloon niet meer contant betalen.
– De Inspectie SZW controleert onder meer of werkgevers zich aan de
regels voor minimumloon houden. De Inspectie maakt de namen
bekend van de bedrijven die zijn gecontroleerd of beboet op de site
www.inspectieresultatenszw.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 17 050, nr. 534

3

Op dit moment worden de effecten van de Wet aanpak schijnconstructie
geëvalueerd. De resultaten van deze evaluatie verwacht ik voor het einde
van dit jaar naar uw Kamer te sturen (de Was-monitor).
Arrest Essent
Op 1 januari 2017 treedt een amvb in werking waarmee de gevolgen van
het arrest Essent (C-91/13) worden beperkt. In dit arrest heeft het Europese
Hof van Justitie beslist dat voor uitzendkrachten van buiten de EU geen
tewerkstellingsvergunning nodig is als zij worden uitgeleend via een
uitzendbureau naar een andere lidstaat mits de uitzendkrachten legaal
wonen en werken in de lidstaat waar het uitzendbureau (de dienstverlener) is gevestigd. De eis van een additionele tewerkstellingsvergunning
acht het Hof in strijd met het vrije dienstenverkeer.
Het arrest Essent laat wel nadrukkelijk toe dat de dienstverrichter/
uitzender de verplichting kan worden opgelegd om van te voren aan de
Nederlandse autoriteiten inlichtingen te verschaffen die bevestigen dat de
betrokken uitzendkrachten in de lidstaat waar zij door de onderneming
worden tewerkgesteld, voldoen aan alle voorschriften met betrekking tot
het verblijf, arbeid en sociale zekerheid in het land waar de arbeid eerder
bij de dienstverrichter werd verricht. Daardoor kan worden gewaarborgd
dat de desbetreffende werknemers legaal binnen de EU verblijven en
werken en dat zij gewoonlijk arbeid verrichten in de lidstaat waar de
dienstverrichter is gevestigd. In de amvb die op 1 januari 2017 in werking
treedt, wordt opgesomd welke gegevens de dienstverrichter bij het UWV
moet aanleveren.
Benelux
–

In de Benelux wordt sedert enige tijd bij de bestrijding van sociale
dumping en grensoverschrijdende fraude structureel samengewerkt.
De prioriteiten binnen de Benelux-samenwerking voor de komende
periode zijn:
– gezamenlijke inzet van de inspectiediensten ter bestrijding van
grensoverschrijdende schijnconstructies;
– grensoverschrijdende gegevensuitwisseling van uitkeringsgegevens,
en het verkennen van de mogelijkheden tot wederzijdse inzage in de
uitkeringsadministraties;
– gecoördineerd optreden in, en het delen van ervaringen met het
Europees Platform tegen Zwartwerk.
Daarnaast zal vanuit Nederland worden bezien welke mogelijkheden er in
Benelux-verband zijn om sociale dumping in de transportsector te
bestrijden, en of het mogelijk is te komen tot een vorm van samenwerking
met de Nordics en de Baltics bij de bestrijding van sociale dumping.
Bilaterale samenwerking
Ook de bilaterale samenwerking tussen de Inspecties van de lidstaten is
verbeterd. De Inspectie SZW participeert tin het Europese project
Eurodetachent waarin meerdere lidstaten leren van elkaars werkwijzen op
basis van gezamenlijke onderzoeken. Dit jaar vinden uitwisselingen plaats
met België, Roemenië en Polen. Samen met de Roemeense Inspectie zijn
Nederlandse scheepswerven onderzocht die via Roemeense ondernemingen gebruik maken van Roemeense arbeidskrachten. Verder is er het
voornemen om samen met de Poolse Inspectie in Polen een onderzoek te
doen in de transportsector evenals nader onderzoek naar de situatie rond
Poolse studenten die als stagiaires naar Nederland worden gezonden
maar waarbij er twijfel is over hun status.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 17 050, nr. 534

4

Tot slot
Zoals deze brief laat zien is er veel gebeurd om het beginsel van «gelijk
loon voor gelijk werk op dezelfde plaats» dichterbij te brengen. Maar deze
brief laat ook zien dat het nog maar een tussenstand is. Het is daarom nog
geen tijd om achterover te leunen, ondanks alle stappen die zijn gezet.
Ook in de komende tijd zal ik mij sterk maken voor fatsoenlijk werk voor
iedereen en mij inzetten om onderbetaling, uitbuiting en te bestrijden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 17 050, nr. 534

5