Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 883

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 februari 2012
Op 9 februari vond een ingelaste Eurogroep plaats die volledig in het
teken stond van Griekenland. Tijdens de Eurogroep hebben de Trojka en
de Griekse Minister van Financiën een toelichting gegeven op de inhoud
van een Memorandum of Understanding over de invulling van het
aanvullende leningenprogramma, inclusief de daaraan verbonden
voorwaarden alsmede de vormgeving van de private sector betrokkenheid
(PSI) en de te nemen maatregelen om weer on track te raken («prior
actions»).
De ministers van Financiën maakten eerder al, tijdens een ingelaste
teleconferentie op zaterdag 4 februari, duidelijk dat PSI, directe implementatie van prior actions, de invulling van het aanvullende leningenprogramma en een brede politieke steun in Griekenland voor dit pakket
onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Alleen wanneer aan deze
voorwaarden wordt voldaan en de bijdrage van de private sector de
Griekse schuld terugbrengt richting 120% BBP in 2020, is de publieke
sector bereid maximaal 100 miljard euro ter beschikking te stellen ten
behoeve van een aanvullend leningenprogramma voor de periode tot en
met 2014 en maximaal 30 miljard euro als zogenaamde sweeteners. De
Eurogroep op 9 februari heeft deze lijn nogmaals onderschreven en het
doel van de bijeenkomst was dan ook om te bezien of Griekenland
voldoende stappen in die richting had gezet.
Proces
De Eurogroep van 9 februari heeft geen beslissingen genomen en slechts
een inventarisatie gemaakt van de stand van zaken ten aanzien van de PSI
en de te nemen maatregelen door Griekenland. Er waren in de Eurogroep
nog geen definitieve documenten beschikbaar van de Trojka, alleen een
concept Memorandum of Understanding, waarin de beleidscondities
worden vastgelegd, maar geen schuldhoudbaarheidsanalyse en/of een
schriftelijke committering van de partijen uit de huidige Griekse coalitieregering. Er bestond dan ook brede overeenstemming in de Eurogroep over

kst-21501-07-883
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 883

1

de noodzaak voor nadere invulling van het pakket. In het vervolg op deze
Eurogroep zal nieuwe informatie beschikbaar komen. Indien voldoende
informatie beschikbaar is, wordt hierna een volgende Eurogroep
bijeengeroepen om het totaalpakket af te ronden. Deze procedure is
gekozen om de nationale parlementen ruim voldoende gelegenheid te
geven tussen deze twee Eurogroepen door de parlementaire procedures
te volgen. Ik zal de Kamer voor de laatste Eurogroep waar besluitvormend
gesproken zou kunnen worden over Griekenland het totaalpakket
aanbieden. Het verslag van een volgende Eurogroep en de documenten
die hopelijk beschikbaar zullen zijn zal ik u zo spoedig mogelijk doen toe
komen, zodat de Tweede Kamer zich kan uitspreken over het aanvullende
leningenprogramma aan Griekenland tijdens het reguliere Algemeen
Overleg Eurogroep / Ecofin Raad van donderdag 16 februari.
Het kabinet heeft steeds gesteld dat het totaalpakket, waar de bijdrage van
de private sector deel van uit maakt, moet resulteren in een duurzame en
houdbare Griekse schuld, en dat deze daarop beoordeeld moet worden. Ik
hecht er aan om nogmaals te benadrukken dat ik niet zal instemmen met
besluitvorming omtrent een aanvullend leningenprogramma aan
Griekenland voordat ik hierover met de Tweede Kamer heb gesproken.
Stand van zaken
Programma
In de aanloop naar de ingelaste Eurogroep is er in Athene nog volop
onderhandeld tussen de Griekse autoriteiten en de drie partijen uit de
Trojka. De Trojka heeft hierover tijdens de Eurogroep verslag gedaan en er
is tevens een draft Memorandum of Understanding beschikbaar gesteld
aan de lidstaten, waarin wordt vastgelegd aan welke condities
Griekenland moet voldoen om in aanmerking te komen voor een
aanvullend steunprogramma. De versie die ter beschikking is gekomen op
9 februari is gebaseerd op een staff level agreement die thans nog niet
door alle politieke partijen in Griekenland is aanvaard.
Gegeven het feit dat Griekenland achterstand heeft opgelopen in de
implementatie van maatregelen die zijn overeengekomen in het oorspronkelijke leningenprogramma hebben de Trojka en de lidstaten richting
Griekenland duidelijk gemaakt dat Griekenland eerst een aantal maatregelen moet doorvoeren (zogenaamde prior actions). Deze prior actions
richten zich o.a. op de arbeidsmarkt, het pensioenstelsel, de financiële
sector en budgettaire consolidatie. De Eurogroep heeft benadrukt dat deze
prior actions in wetgeving dienen te worden omgezet als een van de
voorwaarden voor goedkeuring .
Tijdens de Eurogroep werd duidelijk dat er over een aantal elementen met
betrekking tot de prior actions en de beleidscondities die gepaard dienen
te gaan met een eventueel aanvullend leningenprogramma nog onduidelijkheid bestond. Zo is nog niet de gehele noodzakelijke consolidatie voor
2012 ingevuld. Griekenland zet hier in op verdere reductie van onder
andere de investeringen terwijl de Trojka benadrukt dat dit gat opgevuld
dient te worden door een verlaging van de pensioenen. Nederland heeft
in dit kader benadrukt dat het essentieel is dat met het totaalpakket aan
maatregelen de Griekse economie op een duurzame wijze hervormd
wordt en het concurrentiepotentieel significant wordt verbeterd.
Nederland heeft hierbij gewezen op de noodzaak van verdere hervorming
van de arbeidsmarkt en het pensioenstelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 883

2

Compliance
Er is daarnaast tijdens de Eurogroep uitgebreid gesproken op de
noodzaak van versterkt toezicht in Griekenland. Gelet op de ervaringen
met de implementatie van het huidige leningenprogramma bepaalde de
Eurotop op 26 oktober 2011 reeds dat een regime van versterkt toezicht
zal gelden voor programmalanden die zich niet aan het tekortreductiepad
houden dat in het programma is gespecificeerd. Duidelijk is, dat in
dergelijke gevallen een nog striktere vorm van toezicht noodzakelijk is om
te zorgen dat landen correctieve maatregelen implementeren. De Trojka
heeft in dat kader inmiddels een permanent monitoring team in
Griekenland gestationeerd.
Tijdens de Eurogroep werd het belang van versterkt toezicht nogmaals
benadrukt en hebben Nederland en de andere lidstaten duidelijk gemaakt
dat alle denkbare waarborgen noodzakelijk zijn om zeker te stellen dat de
afspraken volledig worden nagekomen en alle noodzakelijke maatregelen
ook daadwerkelijk worden uitgevoerd. Er is in dit kader ook gesproken
over de mogelijkheid om het geld voor rente en aflossingen via een
zogenaamde escrow account te laten verlopen zodat Griekenland slechts
kan beschikken over de financiering uit het tweede programma na
expliciete goedkeuring van bijvoorbeeld een afgevaardigde van de Trojka.
De mogelijkheden hiertoe zullen in de komende periode verder worden
uitgewerkt.
Als onderdeel van de voorwaarden voor aanvullende steun hebben de
lidstaten eerder duidelijk kenbaar gemaakt dat er binnen Griekenland
sprake moet zijn van brede politieke steun. De drie partijen uit de huidige
coalitieregering dienen daartoe hun schriftelijke committering te geven
aan de prior actions als wel aan de beleidscondities die worden overeengekomen in het kader van het aanvullende leningenprogramma. Deze
schriftelijke committering hebben de Trojka en de lidstaten tot op heden
niet ontvangen. Griekenland heeft tijdens de Eurogroep aangegeven
aanstaande zondag het pakket aan beleidscondities ter stemming te
brengen in het parlement. De ministers hebben aangegeven dit een
vereiste te vinden voordat er verder gesproken kan worden, maar dit geen
instrument te vinden voor committering van de politieke partijen met het
oog op de aankomende verkiezingen.
Private sector betrokkenheid (PSI)
Zoals bekend hebben de regeringsleiders en staatshoofden op 26 oktober
2011 besloten dat Griekenland met zijn obligatiehouders overeenstemming moet bereiken over een obligatieomruil door middel van een
afschrijving van 50%. Dit moet leiden tot een daling van de Griekse schuld
richting 120% BBP in 2020. Conform de internationale praktijk is
Griekenland zelf verantwoordelijk om deze herstructurering vorm te geven
en met de private sector uit te onderhandelen. De Eurotop van 26 oktober
heeft wel de kaders bepaald waarbinnen Griekenland dat moet doen.
Nederland heeft altijd duidelijk gemaakt dat het zich alleen kan committeren aan een nieuw programma als Griekenland het eindresultaat van de
onderhandelingen met obligatiehouders heeft voorgelegd en het IMF
heeft geoordeeld dat de doelstelling van schuldhoudbaarheid hierdoor
gehaald zal worden. De Trojka heeft tijdens de Eurogroep verslag gedaan
van de stand van zaken rondom de PSI. Er was, zoals reeds aangegeven,
nog geen schuldhoudbaarheidsanalyse beschikbaar. Nederland, en
andere lidstaten, hebben benadrukt dat een nieuwe schuldhoudbaarheidsanalyse essentieel is om te bepalen of de operatie voldoet aan de
parameters die de regeringsleiders en staatshoofden hebben gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 883

3

Naar verwachting zal deze analyse in de loop van volgende week
beschikbaar komen.
Ten aanzien van het proces is tijdens de Eurogroep bevestigd dat de
lidstaten geen expliciete garanties hoeven af te geven voor het starten van
de PSI operatie. Ten aanzien van de tijdelijke garantiestelling van de
eurozone-lidstaten aan de ECB is benadrukt dat deze uiterlijk 23 of
24 februari beschikbaar moet worden gesteld zodat de garantieregeling
staat voor de daadwerkelijke obligatieomruil onder de PSI. Over de
noodzaak van deze tijdelijke garantiestelling aan de ECB voor het geval
dat de ECB Griekse schuldtitels niet langer als onderpand voor ECBleningen kan aanvaarden, heb ik de Tweede Kamer eerder geïnformeerd
(BFB2011-1571M). Deze situatie doet zich voor op het moment dat
Griekenland in een (selective) default zou geraken.
Conclusie
De Eurogroep heeft geen definitieve beslissingen genomen aangaande
aanvullende leningen aan Griekenland. Er bestond in de Eurogroep brede
overeenstemming over de noodzaak voor verder informatie, zowel op het
gebied van de invulling van het aanvullende programma, de prior actions,
als het brede politieke draagvlak. Griekenland moet hiertoe voor
woensdag stappen zetten. Alleen dan kan er verder gesproken worden
over het aanvullende leningenprogramma en de PSI operatie. Daarnaast
is er op dit moment nog geen schuldhoudbaarheidsanalyse beschikbaar.
Daarbij zal de monitoring van het programma verder worden aangescherpt, om betere naleving door Griekenland te waarborgen. Voor de
laatste Eurogroep waar besluitvormend gesproken zou kunnen worden
over Griekenland zal ik de Kamer het totaalpakket aanbieden.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 883

4