Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 783

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 november 2019
Hierbij bied ik u mede namens de Minister voor Milieu en Wonen de
geannoteerde agenda aan voor de formele Energieraad die op
4 december a.s. in Brussel zal plaatsvinden.
Op het moment van schrijven is er door het Finse voorzitterschap nog
geen definitieve agenda vastgesteld. Naar verwachting zal tijdens de
Energieraad een discussie plaatsvinden over sector coupling/
systeemintegratie.
Hiernaast zal de Energieraad waarschijnlijk geïnformeerd worden over de
volgende onderwerpen:
– Bandenetikettering
– Leveringszekerheid gas winter 2019/2020
– Integrale Nationale Energie- en Klimaatplannen (INEKs)
Gezien het feit dat er geen punten ter besluitvorming geagendeerd staan
zal vertegenwoordiging op de komende Energieraad waarschijnlijk op
hoogambtelijk niveau plaatsvinden.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

kst-21501-33-783
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 783

1

BIJLAGE:

GEANNOTEERDE AGENDA ENERGIERAAD 4 DECEMBER
Tafel ronde: Sector Coupling/Systeemintegratie
Met «sector coupling» (systeemintegratie) wordt gedoeld op de toenemende mate van «koppeling» tussen de elektriciteitssector en de
verschillende vraagsectoren (mobiliteit, gebouwde omgeving, industrie).
Door verdergaande integratie door middel van (flexibele, hybride1)
elektrificatie van de vraag, ontstaat een robuuster energiesysteem en
dalen de kosten van decarbonisatie. Conversie van elektriciteit naar
waterstof zodat met (groene) waterstof verschillende eindverbruikstoepassingen kunnen worden verduurzaamd, is onderdeel van systeemintegratie
en hieraan randvoorwaardelijk.
Mede omdat de Europese discussie over sector coupling nog weinig
concreet is, brengt Nederland in discussies over sector coupling de
waterstofagenda naar voren. Nederland is dankzij het grote potentieel
voor wind op zee, de sterke industriële clusters langs de kust, de
internationale havens en de uitgebreide en grensoverschrijdende
gasinfrastructuur goed gepositioneerd om een koplopersrol te vervullen
op het gebied van waterstof. In EU-verband is er steeds meer erkenning
dat duurzame waterstof een belangrijke schakel is in de energietransitie.
De nadruk ligt daarbij op het inzetten van duurzame waterstof voor het
reduceren van het gebruik van fossiele brandstoffen en grondstoffen in de
industrie en zwaar transport en op de opslag van hernieuwbare elektriciteit in de vorm van waterstof (systeemintegratie, seizoensopslag). Ook
wordt waterstof gezien als een belangrijk hernieuwbaar gas voor de
verduurzaming van het gassysteem, onder meer als een optie voor de
gebouwde omgeving. De verwachting is dat de Europese Commissie
(hierna: de Commissie) waterstof een prominent thema zal maken in
nieuw beleid.
Inzet Nederland
Nederland vindt dat elektrificatie van eindverbruik bijdraagt aan het
inpassen van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Helemaal als deze
elektrificatie slim wordt vorm gegeven: slim laden van elektrische auto’s
of hybride elektrificatie van warmtevraag in de industrie waarbij kan
worden gewisseld tussen de inzet van elektriciteit en gas (bij lage
productie van elektriciteit uit weersafhankelijke bronnen). De opslag van
energie over de seizoenen heen is zeer belangrijk voor een functionerend
duurzaam energiesysteem. Opslag in de vorm van groene moleculen (met
als belangrijkste kandidaat waterstof) is onontbeerlijk.
Nederland is positief over de aandacht die de Commissie is begonnen te
besteden aan sector coupling. De Commissie heeft een (vooralsnog
vertrouwelijke) studie laten uitvoeren naar «potentials for sector coupling
for decarbonisation – assessing regulatory barriers in linking the gas and
electricity sectors in the EU». Het is goed dat de Commissie inventariseert
welke (Europese) belemmeringen er zijn in de regelgeving en Nederland
verwelkomt voorstellen van de nieuwe Commissie om deze belemmeringen weg te nemen.

1

Flexibele elektrificatie betekent dat de vraag naar elektriciteit gestuurd kan worden, zoals
bijvoorbeeld bij het laden van elektrische auto’s. Hybride elektrificatie houdt in dat
omgeschakeld kan worden van het gebruik van elektriciteit naar een andere energiedrager
zoals bijvoorbeeld gas. Hierdoor wordt de vraag naar elektriciteit ook beïnvloed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 783

2

Waterstof
Nederland heeft de Commissie opgeroepen om tot een bredere strategie
en concreet actieplan te komen voor waterstof en hernieuwbaar gas. De
verwachting is dat de nieuwe Commissie waterstof ook hoog op de
EU-agenda zal plaatsen, mede in kader van het decarboniseren van het
gassysteem. Vele lidstaten zullen dit steunen.
Nederland heeft de Commissie opgeroepen om een ambitieus actieplan te
formuleren. Een belangrijk bijkomend motief is dat Europa de
mogelijkheid heeft een wereldwijde koplopersrol te vervullen op het
gebied van waterstof. Nederland werkt daarnaast actief in Noordwest
Europa aan een gezamenlijke benadering van een toekomstige geïntegreerde waterstofmarkt. Daarnaast heeft Nederland samen met Oostenrijk
waterstof in 2019 op de agenda gezet van het Pentalaterale Forum. Samen
met Frankrijk, Duitsland, Zwitserland, België en Luxemburg wordt een
gedeelde visie ontwikkeld op marktordening en zaken als certificering en
standaardisering.
Krachtenveld sector coupling/sector integration
Vooralsnog zijn de activiteiten van de Commissie op het gebied van sector
coupling inventariserend en analyserend.
Er bestaat wel een snel groeiende belangstelling van Europese landen
voor duurzame waterstof. Dit werd o.a. duidelijk door de inmiddels door
27 EU-landen ondertekende Hydrogen Initiative verklaring van Linz
(oktober 2018). Het belang van waterstof wordt door steeds meer lidstaten
gedeeld. Landen als Duitsland, Nederland, Frankrijk en Oostenrijk worden
beschouwd als koplopers. Recentelijk is er met name vanuit de Duitse
politiek veel aandacht voor de potentie van waterstof.
Bandenetikettering
De Raad zal door de Commissie worden geïnformeerd over een Algemene
Oriëntatie die begin dit jaar is aangenomen ten aanzien van het voorstel
van de Commissie COM(2018)296 tot herziening van het bandenlabel of
bandenetiket. De onderhandelingen over dit voorstel zitten in de eindfase
van de trilogen en zijn naar verwachting ten tijde van de Energieraad van
4 december inmiddels afgerond. Het bandenlabel gaat over brandstofefficiëntie en andere essentiële parameters van banden. De Commissie heeft
op 18 mei 2018 het voorstel uitgebracht. Hierover heeft de Tweede Kamer
op 22 juni 2018 het BNC-fiche ontvangen (Kamerstuk 22 112, nr. 2599).
De voorgestelde herziening van de Commissie had tot doel om het
bandenlabel te verbeteren, nieuwe banden aan strengere eisen te laten
voldoen om voor eenzelfde labelcategorie in aanmerking te komen en om
nieuwe parameters toe te voegen zoals grip op sneeuw en ijs en (op
termijn) informatie over kilometrage en/of slijtage. Voor kilometrage en
slijtage is op dit moment nog geen testprocedure beschikbaar en gelden
ook nog geen technische eisen.
De Commissie heeft daarnaast een aantal wijzigingen voorgesteld om de
controle en handhaving te versterken. De huidige verordening gaat uit van
zelfregulering door de sector met toezicht daarop door de lidstaten. Ten
behoeve van het markttoezicht is het de bedoeling dat er een centrale
database komt met technische informatie over de banden die op de markt
worden gebracht en certificering van controlerende instanties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 783

3

In de voorliggende verordening worden geen technische eisen aan
banden gesteld. Deze worden geregeld in Verordening (EG) nr. 661/2009
betreffende typekeuringsvoorschriften voor de algemene veiligheid van
motorvoertuigen.
Inzet Nederland
Nederland was groot voorstander van het Commissievoorstel, maar
helaas is deze op een aantal punten afgezwakt in de Algemene Oriëntatie.
De Nederlandse inzet in de trilogen is er op gericht om op drie elementen
van de verordening een verbetering te krijgen ten opzichte van de
Algemene Oriëntatie: opschoning lege klassen voor bestaande
parameters, toekomstige aanscherping van bestaande parameters bij
nieuwe technologische ontwikkelingen en het toevoegen van kilometrage
en/of slijtage zodra er een geschikte testmethode beschikbaar is. Een
opschoning van de klassen lijkt het maximaal haalbare. Hiervoor zet
Nederland zich dan ook in.
Ook het Europees parlement heeft in haar amendementen het oorspronkelijke Commissievoorstel afgezwakt. De verwachting is daarom dat de
trilogen betrekkelijk snel kunnen worden afgerond en er geen sprake zal
zijn van een grote wijziging ten opzichte van bestaande positie van Raad
en Europees parlement.
Krachtenveld
Een meerderheid van de lidstaten en het Europees parlement zijn tegen
aanscherping van de eisen van het bandenetiket gebleken. Hoewel de
klassen in deze herziening niet worden aangescherpt, wil Nederland wel
dat dit in de toekomst bij nieuwe technologische ontwikkelingen relatief
snel kan. Er zijn daarvoor twee oplossingsrichtingen: een gedelegeerde
handeling of een vroege herziening van de richtlijn. Nederland is
voorstander van de eerste optie. Dit is ook de wens van het Europees
parlement en de Commissie.
In de Algemene Oriëntatie staat dat de parameters kilometrage en slijtage
aan het label mogen worden toegevoegd door middel van een normale
wetgevende procedure zodra goede testmethodes beschikbaar zijn.
Nederland en enkele andere lidstaten willen juist dat dit per gedelegeerde
handeling kan, omdat dit sneller gaat.
Vanuit het Europees parlement is er steun voor het toevoegen van deze
parameters aan het label. Het Europees parlement lijkt de oplossing
echter meer te zoeken in een vroege datum voor review (waarmee druk
zou worden vergroot om met nieuwe testmethodes te komen) en in een
politieke verklaring van de Commissie.
Leveringszekerheid gas winter 2019/2020
De Raad zal door de Commissie worden geïnformeerd over de stand van
zaken in de onderhandelingen die onder auspiciën van de Commissie
worden gevoerd tussen Gazprom, Naftogaz, de Russische Federatie en
Oekraïne over gecontinueerd gastransport door Oekraïne vanaf 1 januari
2020. Tevens zal de Raad door de Commissie worden geïnformeerd over
de uitkomsten van de simulaties die de Commissie heeft laten uitvoeren
naar de mogelijke gevolgen van het onverhoopt stil vallen van de
gasleveringen via Oekraïne.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 783

4

Dit onderwerp staat op de agenda als vervolg op eerdere bespreking in de
Energieraad van 24 september jl. Ook toen werd de Raad door de
Commissie geïnformeerd over de gesprekken over gecontinueerd
transport van Russisch gas door Oekraïne vanaf 1 januari 2020. De Raad
heeft de Commissie toen verzocht om in kaart te brengen wat de
consequenties zouden kunnen zijn van het wegvallen van dit transport. Uit
de simulaties die de Commissie nu met ENTSOG en het Joint Research
Center heeft uitgevoerd komt naar voren dat het wegvallen van de
gasaanvoer door Oekraïne in gevallen van extra hoge vraag of bij een
duur van enkele weken tot problemen kan leiden in Bulgarije, Roemenië
en Griekenland, waardoor tot afsluiting van afnemers zal moet worden
overgegaan. Dit is vooral het gevolg van onvoldoende infrastructuur om
in naburige landen opgeslagen gas naar deze landen te brengen en niet
het gevolg van een fysiek tekort aan gas. Daarnaast zijn problemen in
Italië niet uit te sluiten, dit als gevolg van een gebrek aan flexibiliteit
waardoor de gaslevering op momenten van extra hoge vraag in het
geding kan komen.
Wat betreft het gecontinueerd gastransport door Oekraïne geldt dat
daarover op 28 oktober jl. opnieuw overleg heeft plaatsgevonden tussen
Gazprom, Naftogaz, de Russische Federatie, Oekraïne en de Commissie.
Tijdens dit overleg heeft de Commissie een voorstel gepresenteerd met,
voor zover bekend gemaakt, de volgende uitgangspunten voor een nieuw
langetermijncontract voor de transit van Russisch gas:
– het contract is gebaseerd op de energiewetgeving van de Unie,
inclusief de regels t.a.v. het vaststellen van tarieven;
– een looptijd van tenminste 10 jaar en een hoeveelheid te transporteren
gas van minimaal 40 tot 60 miljard m3 per jaar;
– een potentieel volume voor directe levering aan Oekraïne;
– het komen tot overeenstemming over de afwikkeling van geschillen
tussen Gazprom en Naftogaz, met inbegrip van de arbitrage uitspraken.
De vertegenwoordigers van Oekraïne hebben aangegeven hiermee te
kunnen instemmen, de vertegenwoordigers van Rusland waren daartoe
echter nog niet bereid. De Commissie heeft daarover zijn teleurstelling
uitgesproken en tegelijkertijd benadrukt dat de tijd nu echt begint te
dringen om tot een overeenkomst te komen. De Commissie heeft dan ook
al nieuw overleg aangekondigd dat tegen eind november zal plaatsvinden
en partijen opgeroepen om nu echt over hun schaduw heen te stappen.
Inzet Nederland
Het kabinet acht het behoud van gasdoorvoer door Oekraïne van groot
belang.
Krachtenveld
De inspanningen van de Commissie en de wens van gecontinueerd
gastransport worden breed gesteund. Met name Oost-Europese landen
maken zich zorgen over de mogelijke gevolgen van het onverhoopt
wegvallen van de transit voor hun leveringszekerheid.
Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplannen (INEKs)
De Raad zal worden geïnformeerd omtrent de definitieve Integraal
Nationaal Energie- en Klimaatplannen voor de periode 2021–2030, die alle
Europese lidstaten conform de Governance Verordening op 31 december
2019 moeten indienen. Uit de analyse van alle concept INEKs die de
Commissie in juni 2019 heeft uitgebracht is gebleken dat de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 783

5

2030 doelstellingen voor het aandeel hernieuwbare energie en energieefficiëntie nog niet in zicht zijn. Verschillende landen hebben sindsdien
aangegeven hun bijdrage bij te stellen.
Het INEK staat als informatiepunt op de agenda, omdat de Commissie de
lidstaten wil informeren over wat nog nodig is voor de indiening eind
december 2019 en naar verwachting ook welke acties de Commissie gaat
ondernemen mochten de doelstellingen met de definitieve versies nog
steeds niet bereikt zijn.
Uit het totaalbeeld van alle concept INEKs blijkt dat voor de doelstelling
hernieuwbare energie de kloof 1,6 procentpunten kan bedragen; voor de
doelstelling energie-efficiëntie kan dat 6,2 procentpunten zijn (uitgaande
van het primaire energieverbruik) of 6 procentpunten (als rekening wordt
gehouden met het eindenergieverbruik). Het Europese COi-reductiedoel
van ten minste 40% in 2030 is wél binnen bereik. Met betrekking tot de
streefcijfers voor broeikasgasemissies buiten het ETS, schiet de EU als
geheel nog steeds 2 procentpunten te kort om de afgesproken minimumbijdrage van de niet-ETS-sectoren te halen, namelijk -30%.
Inzet Nederland
Nederland is voorstander van een constructieve samenwerking met de
Commissie en de andere lidstaten op het gebied van energie- en
klimaatbeleid.
De Nederlandse doelstellingen in het concept INEK zijn als voldoende/
gematigd positief beoordeeld. Nederland werkt momenteel aan de
afronding van de definitieve versie van het INEK, op basis van de
afspraken die in het Klimaatakkoord zijn getroffen en de cijfers uit de
Klimaat- en Energieverkenning 2019 (KEV2019). De Nederlandse bijdrage
aan de Europese 2030 doelstellingen zijn licht gewijzigd voor
hernieuwbare energie (nu ten minste 27%; was bandbreedte 27–35%) en
energie-efficiëntie (primair blijft 1950 PJ; finaal wordt 1837 PJ, was 1864
PJ)2.
Indicatie krachtenveld
Het INEK staat op de agenda omdat de lidstaten dringend gevraagd is hun
bijdrage voor de 2030 doelen scherp te formuleren in de definitieve INEK.
Dit is met name belangrijk vanwege de discussie over een aanscherping
van de ambitie voor 2050. Het Europees parlement heeft klimaatneutraliteit in 2050 omarmd en de meeste lidstaten steunen dit inmiddels ook.
Om deze ambitie op lange termijn (2050) waar te maken, is het belangrijk
dat landen ook op kortere termijn (2030) hun doelstellingen nakomen.

2

Kamerstuk 32 813, nr. 324.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 783

6