Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 353

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juli 2019
Met deze brief informeer ik u over een tweetal recente rapporten op het
terrein van arbeidsomstandigheden. Het betreft de nieuwe monitor «Arbo
in bedrijf 2018»1 en het kwalitatieve onderzoek «De nieuwe Arbowet:
stand van zaken van de implementatie en uitvoering»2.
Door middel van deze brief wil ik uw Kamer over de belangrijkste
bevindingen informeren.
De onderzoeken laten zien dat de naleving van de arbozorgverplichtingen
verbetert, maar nog niet op voldoende niveau is. Vervolgens geef ik aan
welke activiteiten de Inspectie SZW de komende periode uitvoert om deze
naleving te verbeteren.
Hoe is de huidige naleving van de Arbozorgverplichtingen
Werkgevers hebben een zorgplicht ten aanzien van hun werknemers. Dit
houdt in dat zij, in samenspraak met werknemers, moeten zorgen voor
een veilige en gezonde werkomgeving. Om veilig en gezond werken te
borgen is een goede beheersing van veiligheidsrisico’s van groot belang.
Uit eerdere onderzoeken van de Inspectie blijkt dat deze beheersing vooral
gebaat is bij het hebben van een toereikende RI&E in combinatie met een
plan van aanpak en regulier overleg met werknemers.3 Om zicht krijgen
op de naleving van de arbozorgverplichtingen voert de Inspectie sinds
1998 periodiek de monitor Arbo in bedrijf uit. In Arbo in bedrijf 2018 staan
de nationale kerncijfers over de naleving van de Arbeidsomstandighe-

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Staat van arbeidsveiligheid, Inspectie SZW 2018; Kamerstuk 25 883, nr. 325
2

kst-25883-353
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 883, nr. 353

1

denwet (de Arbowet) door bedrijven en een overzicht van de arbeidsomstandigheden die betrekking hebben op gezond en veilig werken.4
Uit de monitor Arbo in bedrijf 2018 blijkt dat:
• De naleving van de Arbowet en -regelgeving zich over het algemeen
positief heeft ontwikkeld. Dit wordt zichtbaar in de nalevingsindicator
voor G&VW die sinds 2010 een stijging laat zien van vijf procentpunt.
• Het aandeel bedrijven met een RI&E voor het eerst sinds 2012 weer
significant is toegenomen, maar relatief laag blijft. Waar in 2016 45%
van de bedrijven voldeed aan deze verplichting, voldoet in 2018 49%
van de bedrijven hieraan. Niet alle RI&E’s zijn echter volledig. Van de
RI&E’s bevat 61% alle belangrijke risico’s van het bedrijf, de rest mist
een aantal belangrijke risico’s (37%) of beschrijft geen enkel belangrijk
risico (1%). Van alle Nederlandse bedrijven heeft 30% (49%*61%) dus
een RI&E waarin daadwerkelijk alle belangrijke risico’s zijn geïnventariseerd.
• Het aantal bedrijven dat gelijktijdig voldoet aan meerdere kernbepalingen in 2018 eveneens is gestegen. Meer bedrijven hebben zowel een
RI&E als een contract met een arbodienstverlener, organiseren
bedrijfshulpverlening en hebben een preventiemedewerker. Waar in
2016 nog 27% van de bedrijven aan deze vier belangrijke kernbepalingen voldeed, is dit in 2018 het geval bij 33% van de bedrijven. Bij deze
bedrijven werkt 67% van de werknemers in Nederland. Dat laat zien
dat met name grotere bedrijven aan de verplichtingen voldoen. Van de
bedrijven met minder dan 10 werknemers heeft 40% een RI&E. Hoewel
dit betekent dat relatief veel werknemers in een bedrijf werken met een
RI&E, is het zo dat als wordt gekeken naar bijvoorbeeld arbeidsongevallen deze zich met name voordoen bij kleine bedrijven.5
In 2018 heeft de Inspectie ook kwalitatief onderzoek laten uitvoeren naar
mechanismen die van invloed zijn op de implementatie en uitvoering van
de nieuwe verplichte elementen in de Arbowet per 1 juli 2017. Dit
onderzoek geeft op een aantal onderdelen een nadere duiding aan de
uitkomsten van Arbo in bedrijf en laat zien wat mede bepaalt of
werkgevers de nieuwe verplichtingen al hebben geïmplementeerd.
• De implementatie blijkt afhankelijk van de prioriteit die werkgevers
eraan geven. Bij bedrijven waar werkgevers intrinsiek gemotiveerd zijn
of waar er sprake is van hoge arbeidsrisico’s, is er (al langer) aandacht
voor preventie en samenwerking. Motieven voor niet-naleving zitten in
zaken als «vinden de regels niet belangrijk»; of men maakt een
kosten-baten afweging.
• Ook de bedrijfsgrootte speelt een rol: bij grote bedrijven zijn arbotaken
specifiek belegd, bij kleinere bedrijven heeft vaak de directeur of een
administratief medewerker het extra in het takenpakket. Door de
grotere span of control raakt aandacht voor arbozorg op de achtergrond, zeker als er sprake is van een laag ziekteverzuim in combinatie
met weinig arbeidsrisico’s.
• Factoren die bevorderend werken voor de implementatie van de
nieuwe bepaling zijn de aanwezigheid van een specifieke functionaris
of OR, veel arbeidsrisico’s en een goede preventiecultuur (elkaar
aanspreken). Ook een proactieve arbodienstverlening, eisen van

4

Tussen september 2017 en december 2018 zijn ruim 1.300 aselect getrokken vestigingen van
bedrijven bezocht. Hoewel dit minder is dan in eerdere jaren, kunnen op basis van 1.300
betrouwbare uitspraken gedaan worden over landelijke ontwikkelingen op het gebied van
naleving van de Arbowet- en regelgeving. Over sectoren en grootteklassen worden alleen
uitspraken gedaan, als er in de betreffende categorie meer dan 50 bedrijfsbezoeken zijn
afgelegd.
5
Staat van arbeidsveiligheid 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 883, nr. 353

2

•

klanten of opdrachtgevers (certificeringen) en inspecties hebben een
positieve invloed.
Belemmerende factoren zijn personeelstekorten, de uitbesteding van
arbozaken aan een administratiekantoor (waardoor werkgevers weinig
weten van de afspraken met de arbodienst en deze daardoor weinig
praktische gevolgen hebben), dreigend tekort aan bedrijfsartsen en de
verwachting dat de nieuwe elementen in de wet tot hoge kosten
leiden, zoals het open spreekuur en de second opinion.

Speerpunten huidig beleid: koplopers geven impuls aan RI&E
Ik heb eerder aangegeven dat ik het essentieel vind dat werkgevers meer
aan preventie doen en de naleving van de RI&E verbetert. Uit de resultaten van deze monitor blijkt dat inmiddels een goede ontwikkeling kan
worden waargenomen. Ik vind het van belang dat dit zich verder doorzet,
zowel in kwantiteit als kwaliteit van de RI&E. Zo is het alleen hebben van
een RI&E niet voldoende. De RI&E is een essentieel instrument in het
bedrijf om structuur te geven aan het arbobeleid.
De RI&E mag geen papieren tijger zijn.
Daarom heb ik eerder aangekondigd maatregelen te nemen om de
werking van de RI&E te versterken. In deze context was 2 juli jl. de
startbijeenkomst «Impuls RI&E» om werkgevers beter te bereiken en te
helpen met de RI&E. Bij deze bijeenkomst was een groep vertegenwoordigers van sociale partners, brancheorganisaties, zakelijke dienstverleners, kennisinstituten en arboprofessionals aanwezig. Zij zijn de
koplopers als het gaat om het versterken van de werking van de RI&E.
Sommige werkgevers «willen niet», maar meestal is het een kwestie van
«niet kunnen of weten», zeker bij kleine ondernemers. Ze weten niet hoe
ze een RI&E moeten opstellen of zijn zelfs helemaal niet op de hoogte van
het bestaan van de verplichting (Arbo in Bedrijf 2018, zie tabel 1). Om
ondernemers beter te bereiken en te ondersteunen is innovatie en
denkkracht nodig. De koplopers kunnen ervoor zorgen dat het aantal
bedrijven met een RI&E toeneemt door de ondersteuning en hulp aan
bedrijven te innoveren. Het kan dan gaan om het verder vereenvoudigen
van bestaande instrumenten maar ook het beter benutten van andere
wegen om bedrijven te bereiken.
Tabel 1. Redenen waarom bedrijven geen RI&E hebben (n=386)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 883, nr. 353

3

Wat zijn de huidige en voorgenomen activiteiten van de Inspectie
SZW
Zoals ik u in mijn brief Uitbreiding Inspectieketen Inspectie SZW van
31 oktober 2018 heb aangekondigd, gaat in totaal 17% van de extra
middelen (50 mln. euro) naar gezond en veilig werk, en zal de besteding
van het totale budget (circa 146 mln. euro) van de Inspectie aan gezond en
veilig werk circa 45% zijn in 2023.6
Alle actieve inspectieprogramma’s op het terrein van gezond en veilig
werk kunnen hiermee worden geïntensiveerd. Behalve dat de gewenste
balans ontstaat tussen preventieve inspecties en ongevalsonderzoek en
klachten, biedt een grotere inzet ook meer mogelijkheden om intensiever
toezicht te houden op de kernverplichtingen voor goede arbozorg.
Hoewel de actieve inzet van arbocapaciteit in 2019 nog onder druk staat
van de reactieve inzet op arbeidsongevallen, heeft de Inspectie op
verschillende manieren aandacht voor de kernverplichtingen voor goede
arbozorg.
• Wanneer er sprake is van een overtreding wordt altijd gekeken of er
een RI&E is waarin het risico is benoemd en beheersmaatregelen zijn
aangegeven. De aanwezigheid van een RI&E is daarbij een matigingsgrond voor een eventuele boete.
• In het programma Psychosociale Arbeidsbelasting wordt verder
standaard de RI&E gecontroleerd op maatregelen ten aanzien van
werkdruk.
• Zoals ook beschreven in het Jaarverslag 2018 wil de Inspectie het
effect van haar ongevalsonderzoek vergroten, zodat er een grotere
preventieve werking vanuit gaat. Hiertoe zijn nieuwe werkwijzen
verkend, zoals het uitvoeren van een actieve interventie en het
opstellen van een verbeterplan door de werkgever. In beide interventies is de naleving van de kernverplichtingen een belangrijk onderwerp. Op dit moment verkent de Inspectie de verdere implementatie
van deze nieuwe interventies.
• Uiteraard wordt ook jaarlijks de monitor Arbo in bedrijf uitgevoerd,
waarin een grote aselecte groep werkgevers worden bevraagd over de
naleving van de kernverplichtingen.
• Nog dit jaar zal het niet hebben van een RI&E en/of plan van aanpak
direct beboetbaar worden en worden de boetes verhoogd. De
komende tijd gaat de Inspectie haar inzet op de naleving van de
arbozorgverplichtingen daarom intensiveren. Op basis van de
uitkomsten van de hierboven beschreven onderzoeken wordt een
interventiemix ontwikkeld. In de actieve inspecties zal worden
gecontroleerd op minimaal de aanwezigheid van de RI&E en het
basiscontract. Bij afwezigheid van de RI&E en/of het basiscontract zal
er een boete worden opgelegd.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

6

Kamerstuk 29 544, nr.846,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 883, nr. 353

4