Veelgestelde vragen
over online onderzoek
door gemeenten
in het kader van de
handhaving van de
openbare orde
Versie 1.0 | Oktober 2023

Veelgestelde vragen
over online onderzoek
door gemeenten
in het kader van de
handhaving van de
openbare orde

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

2

Inhoud
1 Afbakening van definities

4

2 Grondslagen

5

3 Stelselmatigheid en onderzoek

7

4 Online onderzoek in de praktijk

8

5 Governance, beleid en de interne afweging

12

6 Opslag en bewaren

14

7 Wat moet er worden vastgelegd?

17

8 Communicatie

18

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

3

Thema:

Afbakening van definities
1

Wat is online onderzoek in publiek toegankelijke
bronnen en in hoeverre verschilt onderzoek van
monitoring? Welke bronnen vallen onder publiek
toegankelijke bronnen?

In het juridisch kader en de handreiking wordt ingegaan op online
onderzoek in publiek toegankelijke bronnen in het kader van de handhaving
van de openbare orde. Om te beoordelen wat in dit kader wel en niet is
toegestaan is het van belang om te begrijpen wanneer sprake is van ‘online
monitoring’ en wat een ‘publiek toegankelijke bron’ is. Online monitoring is
namelijk niet toegestaan in het kader van de handhaving van de openbare
orde. Het is ook niet toegestaan om in dit kader online onderzoek te doen in
afgesloten bronnen.
Eerst het begrip ‘online monitoring’. Ter verduidelijking wordt in dit document
de term stelselmatig online onderzoek gehanteerd. Online onderzoek kan
meer of minder intensief zijn. Intensief online onderzoek kan kwalificeren
als stelselmatig online onderzoek, wanneer op voorhand redelijkerwijs
voorzienbaar is dat een min of meer volledig beeld van bepaalde aspecten
van iemands privéleven kan ontstaan. De vraag of ‘op voorhand redelijkerwijs
voorzienbaar’ is dat een min of meer volledig beeld van bepaalde aspecten
van het privéleven van betrokkene kan worden verkregen, dient te worden
beantwoord voorafgaand aan het verrichten van het desbetreffende
onderzoek. Bij die beoordeling speelt de gerichtheid van het voorgenomen
onderzoek, en dus de specificiteit van de zoekvragen, een belangrijke rol. Het
zal dan ook afhangen van het type zoekvragen, de typen bestanden waarin
zal worden gezocht en de intensiteit en omvang van het voorgenomen
onderzoek, en of redelijkerwijs voorzienbaar is dat gegevens naar voren
komen die (afzonderlijk of in samenhang) een bepaald deel van iemands

privéleven min of meer volledig blootleggen. Artikel 172 Gemeentewet en de
algemene en specifieke openbare-ordebevoegdheden uit de Gemeentewet,
artikel 13b van de Opiumwet en artikel 5 van de Wet openbare manifestaties
in samenhang met de artikelen 3:2 en 3:46 en, voor zover van toepassing,
titel 5.2 van de Awb bieden een onvoldoende specifieke grondslag voor
stelselmatig online onderzoek.
Dan het begrip ‘publiek toegankelijke bron’. In principe zijn alle bronnen die
op een geautomatiseerd werk staan dat bereikbaar is vanaf het internet,
die gepubliceerd (in geval van een webpagina) of gedeeld (in geval van
bestanden delen) zijn en niet voorzien zijn van een beveiliging, ‘publiek
toegankelijk’. Daarnaast zijn bronnen publiek toegankelijk waarbij wel
sprake is van enige beperking wat betreft het geven van toegang, maar
er geen effectieve controle plaatsvindt bij het verstrekken van toegang
(bijvoorbeeld in geval van chatomgevingen). Gedacht kan dus worden aan
openbare sociale media-accounts, blogs, vlogs, online media en reacties
of het darkweb. Ook betaaldiensten zonder nadere toegangscontrole,
zoals toegang tot LexisNexis en het Handelsregister, worden gezien als
publiek toegankelijke bronnen. Publiek toegankelijke bronnen zijn de
tegenhanger van afgeschermde bronnen. Bij afgeschermde bronnen gaat
het bijvoorbeeld om privé-accounts op sociale media, besloten groepen of
kanalen en een-op-een-communicatie.
Zie ook paragraaf 1.3 en 1.4 van het juridisch kader voor de definities van
‘online onderzoek’ en ‘publiek toegankelijke bronnen’.

2

Is iedere raadpleging van publiek toegankelijke
bronnen ook online monitoring/onderzoek? Zo nee,
wat maakt dat iets onderzoek/monitoring is?

Dit hangt samen met de intensiteit van het onderzoek. Zie paragraaf 1.3 van
het juridisch kader.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

4

Thema:

Grondslagen
3

Is er een adequate wettelijke basis voor online
onderzoek door gemeenten in het kader van
openbare orde en in hoeverre mogen daarbij
persoonsgegevens worden verwerkt? Dit betreft de
vraag of er een verwerkingsgrondslag is in het kader
van de AVG en of er een gerechtvaardigde inbreuk
wordt gemaakt op de privacy.

Verondersteld wordt dat artikel 172, eerste lid, van de Gemeentewet
een voldoende duidelijke taak bevat om enige inbreuk te maken op
de persoonlijke levenssfeer. Echter, nu dit artikel weinig specifiek is en
weinig (wettelijke) waarborgen biedt ter bescherming van de persoonlijke
levenssfeer, waaronder ook persoonsgegevens kan deze bepaling niet
voor elke inbreuk als rechtsgrondslag dienen. De vraag of online onderzoek
in publiek toegankelijke bronnen is toegestaan op basis van artikel 172,
eerste lid, van de Gemeentewet, en zo ja – in welke mate, vergt een weging
van wat een noodzakelijke verwerking van persoonsgegevens is, gelet op
het doel om de openbare orde te handhaven. Wanneer uit de aard van de
signalen al min of meer duidelijk wordt van welke algemene en/of specifieke
openbare-ordebevoegdheden mogelijk gebruik zal worden gemaakt, dan is
de rechtsgrondslag om online onderzoek te doen waarbij persoonsgegevens
worden verwerkt daarin gelegen.
Zie voor een uitgebreidere beantwoording van deze vraag hoofdstukken 3
en 4 en in het bijzonder paragraaf 4.2 van het juridisch kader.

4

Voor welke doelen mag online onderzoek door
gemeenten in het kader van de openbare orde en
veiligheid worden ingezet?

De taak van de burgemeester in het kader van artikel 172, eerste lid,
Gemeentewet om de openbare orde te handhaven wordt geactiveerd op het
moment dat er sprake is van een (dreigende) verstoring van de openbare
orde. Er moet dan ook een concrete aanleiding zijn om uitvoering te geven
aan die wettelijke taak. Aan deze taak kan al uitvoering worden gegeven
zonder dat de burgemeester op dat moment al precies weet of hij een
openbare-ordebevoegdheid inzet, en zo ja: welke.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

Bij uitoefening van de taak bedoeld in artikel 172, eerste lid, van de
Gemeentewet dient de burgemeester zorgvuldig te werk te gaan.
Dit betekent dat de burgemeester de situatie die zich voordoet of zich
dreigt voor te doen moet onderzoeken om zo een beeld te vormen op
welke wijze zal moeten worden gehandeld en of de situatie mogelijk noopt
tot het inzetten van algemene of specifieke bevoegdheden om de openbare
orde te bewaren of te herstellen. Hiervoor kan het noodzakelijk zijn dat de
burgemeester online onderzoek doet in publiek toegankelijke bronnen.
Wanneer de burgemeester overgaat tot het inzetten van algemene en/of
specifieke openbare-ordebevoegdheden, neemt de burgemeester daartoe
een besluit als bedoeld in artikel 1:3, eerste lid, Awb. Bij de voorbereiding
van dit besluit vergaart de burgemeester kennis over de relevante feiten en
de af te wegen belangen als bedoeld in artikel 3:2 van de Awb. De vergaarde
informatie draagt bij om te komen tot een deugdelijke motivering van een
besluit als bedoeld in artikel 3:46 van de Awb. Om te komen tot de inzet van
de openbare-ordebevoegdheden kan in dat licht ook onderzoek worden
gedaan in online publiek toegankelijke bronnen.
De vraag of online onderzoek in publiek toegankelijke bronnen is
toegestaan, en zo ja – in welke mate, vergt vervolgens een weging van wat
een noodzakelijke verwerking van persoonsgegevens is, gelet op het doel
om de openbare orde te handhaven.

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

5

Zie hoofdstuk 3 van het juridisch kader voor meer informatie over online
onderzoek op basis van artikel 172 van de Gemeentewet. In hoofdstuk 4
(met name in paragraaf 4.1 en 4.2) van het juridisch kader wordt concreet
uitgewerkt in hoeverre persoonsgegevens mogen worden verwerkt bij
online onderzoek.

5

7

Wat moet vooraf over dit doel worden vastgelegd?

Naast de grondslag moet ook het doel van het onderzoek in publiek
toegankelijke bronnen voorafgaand aan ieder onderzoek zo nauwkeurig
mogelijk worden bepaald. Verder moet worden nagegaan of,
en zo ja: welke, persoonsgegevens mogelijk verwerkt zullen worden,
welke soort persoonsgegevens niet verwerkt mogen worden en welke
methoden gebruikt zullen worden. Dit is van belang met het oog op de
verantwoordingsplicht als bedoeld in artikel 5, tweede lid, AVG en het
beginsel van doelbinding als bedoeld in artikel 5, eerste lid, onder b, AVG.
Hierin staat dat de verwerkingsverantwoordelijke verantwoordelijk
is voor de naleving van de beginselen, zoals dataminimalisatie en
doelbinding. Vervolgens moet de verwerkingsverantwoordelijke ook
kunnen aantonen dat hij zich houdt aan deze beginselen, op welke manier
en welke waarborgen in acht zijn genomen. Het verdient aanbeveling
heldere afspraken te maken over de werkwijze en deze vast te leggen in
een protocol, zodat vooraf duidelijk is welke stappen moeten worden gezet
en op welke wijze verantwoording wordt afgelegd.

6

belangrijk om de volgende vraag te stellen: ‘rechtvaardigt het uiteindelijke
doel het doen van online onderzoek?’ Zie ook hoofdstuk 3 en 4 van het
juridisch kader.

Zijn er OOV-gerelateerde doelen die geen online
onderzoek rechtvaardigen?

Nee, er zijn geen concrete openbare orde gerelateerde doelen aan te
wijzen die geen onderzoek rechtvaardigen. Wel geldt in principe: als
online onderzoek niet noodzakelijk is om het onderzoeksdoel te bereiken,
dan rechtvaardigt het doel dus geen online onderzoek. Het is daarom

Zo ja, wat mag (welke bronnen/zoekslagen/
frequentie/intensiteit) voor welk doel en met welke
aanleiding (drempel)?

Op deze vraag is geen eenduidig antwoord te geven. Het vergt steeds
weer een afweging. In hoofdstuk 4 van het juridisch kader is inzichtelijk
gemaakt wat wel is toegestaan en wat niet, en in welke gevallen een nadere
afweging nodig is. Daarbij is uitgewerkt welke rol de in de vraag genoemde
factoren spelen.

8

Welke factoren bepalen de mate van inbreuk op
grondrechten (privacy/vrijheid van meningsuiting)
bij een online onderzoek?

De meest bepalende factor is de mate waarin er een min of meer compleet
beeld ontstaat van het privéleven van de betrokkene. Daarbij moeten de
volgende factoren in aanmerking worden genomen:
• De aard, intensiteit en de duur van de inmenging. Zie voor een nadere
duiding paragraaf 2.2 van het juridisch kader;
• Of het wel of niet gaat om bijzondere persoonsgegevens. Voor de
verwerking van bijzondere persoonsgegevens gelden extra eisen;
• Welke waarborgen worden getroffen. Denk bijvoorbeeld aan logging.
Logging is een geautomatiseerde registratie van gegevens, die bedoeld
is om bij te houden en te controleren welke gebeurtenissen/handelingen
binnen een systeem hebben plaatsgevonden.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

6

Thema:

Stelselmatigheid
en onderzoek
9

Waar ligt de grens tussen stelselmatig en nietstelselmatig? Hoe vertaalt zich dit onderscheid
naar de praktijk bij gemeenten? Hoe kan een
gemeenteambtenaar weten of een bepaalde
onderzoekshandeling of onderzoeksstrategie
(juridisch) wordt aangemerkt als stelselmatig
onderzoek?

Zie paragraaf 1.3 en hoofdstuk 4 van het juridisch kader. Online onderzoek
kan meer of minder intensief zijn. Intensief online onderzoek kan
kwalificeren als stelselmatig onderzoek of monitoring wanneer op
voorhand redelijkerwijs voorzienbaar is dat een min of meer volledig beeld
van bepaalde aspecten van iemands privéleven kan ontstaan. De vraag of
‘op voorhand redelijkerwijs voorzienbaar’ is dat een min of meer volledig
beeld van bepaalde aspecten van het privéleven van betrokkene kan
worden verkregen, dient te worden beantwoord voorafgaand aan het
verrichten van het desbetreffende onderzoek.
Het is aan gemeenten om een protocol op te stellen waarmee nadere
invulling wordt gegeven aan het afwegingskader dat is opgenomen in
paragraaf 4.2 van het juridisch kader.

10

Wat zijn de gevolgen als sprake is van
stelselmatigheid? Welke eisen worden dan gesteld
door wetten en verdragen (b.v. EVRM) aan de
grondslag van het optreden?

Er geldt een buitengrens aan wat is toegestaan. Zo is het niet mogelijk om
stelselmatig online onderzoek (zie paragraaf 1.3 van het juridisch kader
voor de definitie) toe te passen, omdat dit zeer ingrijpend is en, gelet op
artikel 8 EVRM, artikel 10 van de Grondwet en de AVG, potentieel dus ook
het meest problematisch. Als sprake is van stelselmatig online onderzoek
worden hogere eisen gesteld aan de wettelijke grondslag. Stelselmatig
online onderzoek gericht op specifieke personen kan daarom niet kan
plaatsvinden op basis van artikel 172, eerste lid, van de Gemeentewet en de
algemene en specifieke openbare-ordebevoegdheden uit de Gemeentewet,
artikel 13b van de Opiumwet en artikel 5 van de Wet openbare manifestaties
in samenhang met de artikelen 3:2 en 3:46 en, waar van toepassing,
titel 5.2 Awb. Deze grondslagen zijn daarvoor te weinig specifiek en bieden
te weinig (wettelijke) waarborgen ter bescherming van de persoonlijke
levenssfeer, waaronder ook persoonsgegevens.
Zie ook paragraaf 4.3 van het juridisch kader.

11

In hoeverre mag het onderzoek zich richten op
specifieke personen of groepen?

In paragraaf 4.2 van het juridisch kader wordt toegelicht hoe een nadere
afweging gemaakt kan worden als de focus van het onderzoek verschuift
van het verkrijgen van een beeld bij een concrete situatie van een (al dan
niet dreigende) verstoring van de openbare orde, naar het verzamelen van
informatie over personen.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

7

12

Welke impact hebben het gebruik van tools als
OBI4wan, Coosto, HowAboutYou op de mate van
inbreuk? Hoe moeten deze tools worden ingesteld
en gebruikt om een zo licht mogelijke inbreuk te
maken?

Zie paragraaf 4.4 van het juridisch kader voor meer informatie over
monitoringstools en de inzet daarvan in het kader van de handhaving
van de openbare orde.
Thema:

Online onderzoek
in de praktijk
13

Kan je als stelregel voor de uitvoerders hanteren:
wat je offline mag, mag ook online?

Nee, dat kan niet als stelregel worden aangehouden. Wat offline mag en
kan, is in de praktijk vaak een stuk duidelijker. Dat heeft met name te maken
met territorialiteit, kenbaarheid en intensiteit van onderzoek (en daarmee
de zwaarte van de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer).
Ten aanzien van territorialiteit geldt dat de handhaving van de openbare
orde territoriaal gebonden is aan de gemeentegrens. Een online
omgeving is in principe onbegrensd en kent geen territoriale afbakening.
Wel kan er offline worden ingegrepen in situaties waarbij bijvoorbeeld
een online dreigement gevolgen kan hebben voor de fysieke, binnen de
gemeentegrens liggende openbare ruimte. Als online wordt opgeroepen
om te gaan rellen op een specifieke plaats en deze oproep is voldoende
concreet, dan kan dat uiteindelijk aanleiding zijn om algemene en/of

specifieke openbare-ordebevoegdheden uit te oefenen ter voorkoming van
een openbare ordeverstoring.
Het tweede verschil ziet met name op de kenbaarheid. Uitvoerders,
zoals Buitengewoon Opsporingsambtenaren (BOA’s) en politie, zullen in de
fysieke openbare ruimte sneller herkenbaar zijn dan op het internet. Het kan
hierbij helpen om gebruik te maken van gemeenteaccounts voor toezicht op
sociale media. Ook dan zijn er situaties waarbij een burger niet weet of zijn
of haar sociale media-account bekeken wordt, maar is de gemeente in ieder
geval online zichtbaar als handhaver van de openbare orde.
Veel gemeenten hebben overigens een of meerdere algemene sociale
media-accounts, maar deze worden voor zover de praktijk uitwijst niet
ingezet om te monitoren. Hiervoor worden nog te vaak privéaccounts
gebruikt en dat is onwenselijk met het oog op kenbaarheid. Bovendien
stelt de betreffende gemeenteambtenaar zichzelf aldus kwetsbaar op.
Gemeentelijke accounts zijn bovenal als zodanig beter herkenbaar,
waardoor de burger beter op de hoogte is van het bestaan en het
gebruik ervan. Bij online onderzoek door de gemeente dient dus gebruik
te worden gemaakt van een gemeente-account en dient men aldus kenbaar
te zijn. Ook dient geen geen valse hoedanigheid te worden aangenomen
(zie ook hierna).
Als laatste wordt opgemerkt dat online onderzoek sneller een stelselmatig
karakter krijgt, dan fysiek onderzoek. Het is mogelijk om in korte tijd relatief
veel informatie over iemand via het internet te verzamelen. Daarmee gaat
het dus ook al sneller om een zwaardere inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer, waaraan striktere eisen zijn verbonden. Zie voor meer
informatie hierover hoofdstuk 2 van het juridisch kader.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

8

14

Is het gebruik van privé- en/of nepaccounts
toegestaan? Zo ja, in welke gevallen en onder welke
voorwaarden?

Het aannemen van een valse hoedanigheid is niet toegestaan, omdat het
zich niet verhoudt tot de ingevolge artikel 8 EVRM vereiste voorzienbaarheid.
Artikel 172, eerste lid, van de Gemeentewet en de algemene en/of specifieke
openbare-ordebevoegdheden uit de Gemeentewet, artikel 13b van de
Opiumwet en artikel 5 van de Wet open­bare manifestaties in samenhang
met de artikelen 3:2 van de Awb en artikel 3:46 van de Awb en, waar van
toepassing titel 5.2 Awb zijn namelijk te algemeen omschreven om als
grondslag te dienen voor het aannemen van een valse hoedanigheid.
Hiervoor is een specifiekere rechtsgrondslag nodig. Dit staat ook op
gespannen voet met het transparantiebeginsel in artikel 5 AVG.

15

Moeten onderzoeken vanaf een specifiek (werk)
IP adres/PC worden uitgevoerd of mag het ook
vanaf huis?

Als het onderzoek op dezelfde wijze vanuit huis kan worden uitgevoerd
als vanaf kantoor hoeft dat niet problematisch te zijn. Dat betekent dat
het beveiligingsniveau thuis minimaal hetzelfde moet zijn als wanneer
onderzoeken vanaf kantoor worden uitgevoerd. Het kan hierbij helpen
als vanuit huis op dezelfde wijze toegang wordt verkregen tot de digitale
werkomgeving als op kantoor. Er zal in ieder geval adequate logging
moeten plaatsvinden en er dient geen afbreuk te worden gedaan aan
de verantwoordingsplicht op grond van artikel 5, tweede lid, van de
AVG. Onderzoek doen vanaf een privéapparaat is niet uitgesloten, mits
hetzelfde beveiligingsniveau kan worden geboden. Als daaraan niet wordt
voldaan wordt het afgeraden vanaf een privéapparaat onderzoek in
publiek toegankelijke bronnen uit te voeren. In alle gevallen moet van het
gemeente-account gebruik worden gemaakt.

16

Welke OOV-gerelateerde onderwerpen vallen buiten
het domein van de gemeente?

De burgemeester bedient zich bij zijn taak om de openbare orde te bewaren
of te herstellen van de onder zijn gezag staande politie (dit staat in artikel
172, tweede lid, van de Gemeentewet). Belangrijk om daarbij in aanmerking
te nemen is dat bijvoorbeeld de opsporing van strafbare feiten niet binnen
het openbare orde-domein valt, maar in het strafrechtelijke domein waar
niet de burgemeester – maar de politie en het OM over gaan.
Zie paragraaf 1.5 van het juridisch kader voor de definitie van het begrip
‘openbare orde’ als bedoeld in artikel 172, eerste lid, van de Gemeentewet.
Omdat ‘openbare orde’ een open begrip is, moet steeds worden bezien of
een bepaald onderwerp binnen dit domein valt.

17

Op welk moment zou een lopend online onderzoek
moeten worden overgedragen aan de politie?

Het antwoord op deze vraag is afhankelijk van de omstandigheden van
het geval. Wanneer duidelijk wordt dat strafbare feiten gepleegd (zullen)
worden en/of concrete daders in beeld zijn dient het onderzoek te worden
overgedragen aan de Officier van Justitie. Ook ligt het voor de hand om
een onderzoek over te dragen wanneer min of meer duidelijk is dat de
aard van de gedragingen van dien aard zijn, dat handhaving op grond
van het strafrecht is aangewezen en niet op grond van het bestuursrecht.
De opsporing van strafbare feiten is namelijk een taak van de politie en
het OM.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

9

18

Welke rol zou de lokale driehoek hierbij moeten of
kunnen spelen?

Als de politie in het kader van de uitoefening van haar taak constateert
dat de openbare orde wordt of dreigt te worden verstoord, kan zij
in voorkomende gevallen zelf optreden op basis van haar eigen
politiebevoegdheden. Ook kan zij een bestuurlijke rapportage opstellen ten
behoeve van de burgemeester, met feiten en bevindingen. Deze informatie
deelt de politie met de burgemeester met als doel om eventueel tot
bestuurlijke handhaving te kunnen overgaan. Vervolgens bekijkt
de burgemeester welke handhavingsinstrumenten in dat geval tot zijn
beschikking staan en welke daarvan hij eventueel zal inzetten. Voor de
handhaving van de openbare orde is de APV bij gemeenten de basisregeling.
De APV is een besluit van algemene strekking (algemeen verbindend
voorschrift), waarvan een overtreding door de gemeente kan worden
gehandhaafd, zowel bestuursrechtelijk (artikel 125 van de Gemeentewet)
als strafrechtelijk (artikel 154 van de Gemeentewet). De burgemeester en
de officier van justitie stemmen in dit licht de bestuurlijke en justitiële lijn
af binnen de lokale driehoek (artikel 13 van de Politiewet). In de praktijk
kunnen de taak van de politie om de openbare orde bestuursrechtelijk te
handhaven (onder het gezag van de burgemeester) en de taak van de politie
om strafrechtelijk te handhaven (onder het gezag van de officier van justitie)
tegelijkertijd moeten worden uitgeoefend. Het verstoren van de openbare
orde kan immers samengaan met het plegen van strafbare feiten. Ook om
die reden ligt afstemming in de lokale driehoek voor de hand. De politie
heeft in het kader van haar openbare orde-taken overigens uitsluitend te
maken met de Wet politiegegevens, niet met de AVG.

19

Welke ambtenaren (of functiegroepen) mogen
de onderzoeken uitvoeren? N.B. Geldt hiervoor een
best practice?

Alleen ambtenaren van de afdeling belast met de handhaving van de
openbare orde kunnen worden belast met het uitvoeren van onderzoek in
publiek toegankelijke bronnen. Zij zijn immers belast met het uitvoeren van
de wettelijke taak die volgt uit artikel 172, eerste lid, van de Gemeentewet
en de algemene en/of specifieke openbare-ordebevoegdheden uit de
Gemeentewet, artikel 13b van de Opiumwet en artikel 5 van de Wet
openbare manifestaties. Uit de praktijk blijkt dat het voorkomt dat
communicatieafdelingen op aanvraag van de afdeling die belast is met de
handhaving van de openbare orde bepaalde zoektermen in het kader van
de openbare orde monitoren. Dit valt in beginsel niet onder de taak van
een afdeling Communicatie.
Dit geldt niet voor situaties waarbij communicatiemedewerkers tijdens
hun reguliere werkzaamheden signalen opvangen die (mogelijk) tot een
verstoring van de openbare orde kunnen leiden. Deze signalen mogen
worden gedeeld met een afdeling die belast is met de handhaving van de
openbare orde. Eigen onderzoek met betrekking tot de openbare orde door
communicatieafdelingen is uitgesloten.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

10

20

Maakt het verschil of de uitvoerder een opsporings­
ambtenaar of een gemeenteambtenaar is?

Het is niet relevant of de uitvoerder een politieambtenaar of een
gemeenteambtenaar is. Het is belangrijker onder wiens gezag een bepaald
onderzoek in een concrete situatie wordt uitgevoerd. Wanneer een
opsporingsambtenaar optreedt ter handhaving van de openbare of ter
uitvoering van de hulpverleningstaak, dan staat zij onder het gezag van
de burgemeester. De handhaving van de openbare orde bestaat vrijwel
steeds uit het voorkomen, het bestrijden en het beëindigen van strafbare
feiten. Daarbij kan gedacht worden aan surveilleren en optreden in
bijvoorbeeld een uitgaansgebied of gedragingen als diefstal, wildplassen,
vernieling, geluidsoverlast of geweld te voorkomen of te beëindigen. Het
gaat dus veelal om fysiek/feitelijk optreden van de politie naar aanleiding
van acuut dreigende problemen. Treedt de politie op ter strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde, dan staat zij onder gezag van de officier
van justitie. In dat geval gaat het om het verbaliseren van verdachten en
opsporingsonderzoek.
Als een uitvoerder van online onderzoek de status van
opsporingsambtenaar heeft (politieambtenaar of boa) en hij treedt
op in kader van strafrechtelijke handhaving dan valt hij onder het
gezag van het OM. Hij mag qua bevoegdheden ook meer, denk aan de
politiebevoegdheden in de Politiewet etc. en strafvorderlijke bevoegdheden.
Als een uitvoerder van online onderzoek geen opsporingsambtenaar is,
heeft hij die bevoegdheden sowieso niet. Ambtenaren bij de gemeente die
online onderzoek doen zijn veelal geen opsporingsambtenaar. Alleen boa’s
in gemeentedienst zijn dat dan. Alleen mogen zij, gelet op hun taak, nimmer
belast zijn met openbare ordehandhaving.

21

Mag een externe partij het onderzoek uitvoeren?
Zo ja, onder welke voorwaarden?

De publieke taak om de openbare orde te handhaven is exclusief belegd
bij de burgemeester. De verantwoordelijkheid voor de uitoefening van
die publieke taak kan niet aan een externe partij worden opgedragen.
Deze bestuurlijke bevoegdheid kan, gelet op haar aard, niet worden
gemandateerd of gedelegeerd (artikel 177, tweede lid, Gemeentewet).
Wat wel kan is dat een extern bureau in opdracht van de burgemeester
– in het kader van voornoemde taak – onderzoek doet. Dit kan alleen
binnen de gestelde kaders (zie hoofdstuk 2 en 4 van het juridisch kader)
en de burgemeester blijft uiteindelijk verantwoordelijk. Dit geldt ook voor
de verwerking van persoonsgegevens in het kader van dergelijk onderzoek.
In AVG-termen blijft de burgemeester dus verwerkingsverantwoordelijke,
en kan de externe partij alleen een verwerker (en geen zelfstandig
verwerkingsverantwoordelijke) zijn. De partij mag immers niet zelf
de doeleinden van de verwerking van persoonsgegevens bepalen en
is gebonden aan de instructies van de verwerkingsverantwoordelijke
burgemeester.
Zie ook de beantwoording van vraag 33 (‘Indien onderzoek wordt
uitgevoerd door een externe partij, welke afspraken op het gebied van
gegevensbescherming moeten er worden gemaakt?’).

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

11

Thema:

Governance, beleid en
de interne afweging
22

Op welke momenten en op welke manier moet de
functionaris gegevensbescherming (FG) betrokken
worden bij het online onderzoek? N.B. Geldt hiervoor
een best practice?

De functionaris gegevensbescherming (FG) zal een belangrijke rol moeten
spelen bij de totstandkoming van interne protocollen en het vastleggen van
werkwijzen. Zo kan de FG aan de voorkant adviseren over de rechtmatigheid
van online onderzoeken en bij de ontwikkeling van algemene werkwijzen.
Het is echter aan de afdeling die belast is met de handhaving van de
openbare orde om hierin eerst zelf een beeld te vormen. De privacy officer
kan hierbij al betrokken worden om inhoudelijk mee te kijken. De FG kan
advies geven over de uitkomst daarvan. De inrichting van de privacyorganisatie is dus bij uitstek een onderwerp waar de FG nauw bij betrokken
moet worden, met name vanwege zijn rol als interne toezichthouder. De
FG hoeft niet bij ieder onderzoek betrokken te worden, zolang duidelijk
is op welke manier het onderzoek rechtmatig kan worden uitgevoerd. Bij
onduidelijkheden, twijfels of vragen kan de FG om advies gevraagd worden.
Zie het onderdeel Inbedding in de privacyorganisatie : organisatorische
voorwaarden en uitgangspunten van de handreiking voor meer informatie over
organisatorische voorwaarden en uitgangspunten voor de inbedding van
processen in de privacy organisatie.

23

Wie geeft toestemming voor het onderzoek?
(mogelijk onderscheid toestemmingsniveau
afhankelijk van zwaarte onderzoek) N.B. Geldt
hiervoor een minimum toestemmingsniveau en/of een
best practice?

Het toestemmingsniveau is afhankelijk van de zwaarte van het onderzoek
en in welke mate er inbreuk op privacy-rechten wordt gemaakt.
Gedetailleerdere aanwijzingen over in welke situaties toestemming nodig
is en wie vervolgens die toestemming mag geven, kunnen het best worden
geregeld door middel van een intern protocol dat is toegesneden op de
eigen organisatie. Uit de praktijk blijkt dat het bij gemeenten nog vaak
ontbreekt aan interne governance en privacybewustzijn. Interne afspraken
in de vorm van richtlijnen kunnen bijdragen aan het bewustzijn over wat wel
en niet is toegestaan.
Samenvattend kan een gemeente de volgende algemene stelregel
gebruiken: hoe ingrijpender het onderzoek, hoe hoger in de lijn
toestemming vereist is. Hoe deze lijn eruit ziet, is onder andere afhankelijk
van de grootte van de gemeente en de inrichting van diens privacyorganisatie. Bij ernstige te verwachten privacy-inbreuken is het verstandig
om de burgemeester te betrekken. De handhaving van de openbare orde en
het inzetten van openbare-orde bevoegdheden komt immers exclusief toe
aan de burgemeester en is uiteindelijk ook zijn eindverantwoordelijkheid.
Daarnaast is de burgemeester de verwerkingsverantwoordelijke voor de
persoonsgegevens die tijdens online onderzoeken worden verzameld.
Zie het onderdeel Inbedding in de privacyorganisatie : organisatorische
voorwaarden en uitgangspunten van de handreiking voor meer informatie over
organisatorische voorwaarden en uitgangspunten voor de inbedding van
processen in de privacy organisatie.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

12

24

Moet hiervoor een onafhankelijke (interne of
externe) privacyfunctionaris worden geraadpleegd?
N.B. Geldt hiervoor een best practice?

De FG dient onafhankelijk te zijn. Dit is zo geregeld in de AVG. Het maakt
niet uit of de FG intern of extern is. Naast de FG als adviseur en interne
toezichthouder, is het raadzaam om een privacy officer (PO) aan de afdeling
die belast is met handhaving van de openbare orde te koppelen. De privacy
officer kan meedenken over de inhoudelijke en beleidsmatige keuzes die
door de afdeling moeten worden gemaakt. Een best practice is in ieder geval
dat de FG en de PO aan de voorkant worden betrokken bij besluitvorming
rondom dit soort privacy gerelateerde onderwerpen en het opstellen van
protocollen en beleid.
Zie het onderdeel Inbedding in de privacyorganisatie : organisatorische
voorwaarden en uitgangspunten van de handreiking voor meer informatie over
organisatorische voorwaarden en uitgangspunten voor de inbedding van
processen in de privacy organisatie.

25

Wie geeft toestemming voor ‘verzwaring’ lopend
onderzoek? N.B. Geldt hiervoor een minimum
toestemmingsniveau en/of een best practice?

Bij het beantwoorden van deze vraag zal eerst moeten worden bekeken
hoe ingrijpend de verzwaring is en wat de mogelijke gevolgen voor de mate
van inbreuk op de rechten van de betrokkene(n) zijn. Hierbij kunnen het
juridisch kader en de handreiking behulpzaam zijn. Niet iedere vorm van
opschaling hoeft met de burgemeester te worden afgestemd. Bij kleinere
onderzoeken met een beperkte inbreuk kan worden volstaan met een
lager toestemmingsniveau, bijvoorbeeld op het niveau van teamleider.
Grootschalige onderzoeken met een zwaardere inbreuk vereisen een hoger
toestemmingsniveau, waarbij de burgemeester geldt als hoogste niveau.
Er bestaan geen uniforme regels op dit punt. Het niveau is daarom

afhankelijk van de wijze waarop de interne organisatie van een gemeente
is ingericht en hoe de interne mandaatverlening (governance) eruit ziet.
Binnen kleinere gemeenten zal men eerder uitkomen bij de burgemeester
dan bij grotere gemeenten.

26

Wie geeft toestemming voor het delen van gegevens
intern/extern? N.B. Geldt hiervoor een minimum
toestemmingsniveau en/of een best practice?

Afspraken over het intern delen van gegevens kan geregeld worden door
middel van intern (privacy)beleid en/of protocollen. Hiervoor geldt in
principe hetzelfde als het antwoord op vraag 25, zij het dat gegevens
alleen gedeeld mogen worden als dat noodzakelijk is in het kader van
het onderzoek. Daarbij moet in aanmerking worden genomen dat
alleen de relevante gegevens mogen worden gedeeld (doelbinding en
dataminimalisatie). Als het gaat om verzamelde gegevens die een meer
dan beperkte inbreuk op een persoonlijk leven opleveren, zal een hoger
toestemmingsniveau nodig zijn. Hoe hoog in de lijn deze toestemming
zich bevindt, is afhankelijk van de interne organisatiestructuur en de
grootte van de gemeente. Ga daarbij ook na of het wettelijk kader op basis
waarvan de gegevens verzameld zijn het toelaat om binnen de gemeente
persoonsgegevens te delen. Zo laat bijvoorbeeld de Participatiewet het
niet toe dat verkregen informatie vanuit de toepassing van die wet met
anderen wordt gedeeld. Voor het delen met externe partijen zal zowel de
verstrekkende partij als ook de ontvangende partij dienen te beschikken
over een grondslag, bedoeld in artikel 6 van de AVG. Zie ook het antwoord
op vraag 23 en 25.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

13

Thema:

Opslag en bewaren
27

Welke gegevens mogen worden opgeslagen?

Zie hierover paragraaf 2.4.3 van het juridisch kader, onder het kopje
‘Opslagbeperking’.

28

Welke gegevens zijn extra gevoelig en (wanneer)
mogen deze gegevens ook worden opgeslagen?

Gevoelige gegevens zijn bijvoorbeeld gegevens over iemands financiële
situatie, maar ‘gevoelige’ gegevens zijn geen juridisch begrip. In de AVG zijn
wel extra strikte eisen opgenomen voor de verwerking van zogenoemde
‘bijzondere categorieën van persoonsgegevens’, zoals gegevens over ras
en etniciteit en gegevens over iemands politieke opvattingen. Speciale
AVG-eisen gelden ook voor de verwerking van persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard. Zie voor meer informatie paragraaf 2.4.3 van het
juridisch kader, onder het kopje ‘Bijzondere categorieën van
persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard’.

29

In welke vorm mogen deze gegevens worden
opgeslagen?

De wet stelt geen eisen aan de vorm waarin gegevens worden opgeslagen.
Wel dient in dit verband te worden voldaan aan de technische en
organisatorische beveiligingsverplichtingen uit de AVG om te zorgen voor
een adequaat beveiligingsniveau. Het is dus niet relevant of gegevens
bijvoorbeeld in Excel worden opgeslagen. Dat zal immers afhangen
van de gebruikelijke manier van werken binnen gemeenten. Het is wel
van belang dat gegevens op zodanige wijze worden opgeslagen dat ze
gemakkelijk gecontroleerd kunnen worden op juistheid, dat ze eventueel

kunnen worden hersteld bij constatering van onregelmatigheden en dat
bewaartermijnen worden ingesteld en gehandhaafd.

30

Voor welke doelen mogen de gegevens worden
gebruikt?

Zie hierover paragraaf 2.4.3 van het juridisch kader, onder het
kopje ‘Doelbinding’.

31

Hoe moet worden omgegaan met bijvangst?
(b.v. relevante informatie die is verzameld op
grond van de Participatiewet)

In verband met het beginsel van dataminimalisatie en het beginsel
van doelbinding (paragraaf 2.4.3 van het juridisch kader) moet ernaar
gestreefd worden de hoeveelheid "bijvangst" (voor het doel niet relevante
persoonsgegevens) zoveel mogelijk te beperken. Bijvangst dient niet
te worden opgeslagen. Het delen van verkregen informatie, waaronder
persoonsgegevens, vanuit de Participatiewet is altijd uitgesloten. Dit is door
de wetgever uitdrukkelijk zo bepaald in de Participatiewet.

32

Wie mag toegang hebben tot de opgeslagen
gegevens?

De toegang moet worden beperkt tot een welbepaalde relevante groep.
Dat betekent dat alleen toegang mag worden verleend aan personen die in
het kader van de uitvoering van hun taak toegang nodig hebben. Vaak zullen
dit personen zijn die zijn belast met het verzamelen en verwerken van
informatie, maar dat kan bijvoorbeeld ook een systeembeheerder zijn.
Wie precies toegang heeft tot welke gegevens is afhankelijk van de
taakverdeling en de interne organisatiestructuur van de betreffende
gemeente. Hier ligt een opdracht voor gemeenten zelf.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

14

33

Indien onderzoek wordt uitgevoerd door een
externe partij, welke afspraken op het gebied van
gegevensbescherming moeten er worden gemaakt?

Bij het inschakelen van een externe partij voor online onderzoek
in het kader van de handhaving van de openbare orde zal de
gemeente verwerkingsverantwoordelijke zijn en de opdrachtnemer
verwerker. Essentieel voor de rol van verwerker is dat deze uitsluitend
persoonsgegevens verwerkt op initiatief en in overeenstemming met
de doeleinden en instructies van de verwerkingsverantwoordelijke.
Een verwerker hoeft niet onder het rechtstreekse gezag of controle van
de verwerkingsverantwoordelijke te handelen en kan een zekere mate
van autonomie betrachten, waar het gaat om de niet-essentiële elementen
van het verwerkingsproces. De grens ligt bij:
• het overschrijden van de grenzen van het mandaat dat de
verwerker door de verwerkingsverantwoordelijke is toegekend in
een verwerkingsovereenkomst (of een andere juridisch bindend
rechtshandeling), of
• het beslissen over het doel en essentiële elementen van een bepaald
verwerkingsproces.
Het belangrijkste uitgangspunt is dat de verwerkingsverantwoordelijke
alleen een beroep doet op een verwerker die voldoende waarborgen biedt
voor een rechtmatige verwerking. De verwerkingsverantwoordelijke heeft
een zorgplicht bij het kiezen van een verwerker. Bij de beoordeling van de
vraag of een verwerker geschikt is, moet de verwerkingsverantwoordelijke
kijken naar zaken zoals de technische expertise van de beoogde
verwerker en de betrouwbaarheid van de beoogde verwerker beschikt
om aan de vereisten van het voorstel te voldoen; bijvoorbeeld wat
betreft de toepassing van passende technische en organisatorische
maatregelen en de rechten van betrokkenen. Deze zorgplicht van de
verwerkingsverantwoordelijke volgt ook uit de verplichting die op de
verwerkingsverantwoordelijken rust om te kunnen aantonen dat de

verwerkingsactiviteiten waarvoor hij verantwoordelijk is, ten aanzien van
de betrokkenen rechtmatig, behoorlijk en transparant zijn. Om aan deze
verplichting te kunnen voldoen, zal de verwerkingsverantwoordelijke
moeten beoordelen en bepalen of de door de verwerker geboden garanties
toereikend zijn om in overeenstemming met het voorstel te kunnen
handelen. Daartoe kan de verwerkingsverantwoordelijke documentatie
opvragen, zoals gegevensverwerkingsbeleid, informatie-beveiligingsbeleid,
rapportages van externe audits. De verwerkingsverantwoordelijke en de
verwerker dienen een verwerkersovereenkomst te sluiten. De vereisten aan
de verwerker staan in artikel 28 van de AVG.
Zie ook het antwoord op vraag 21 (‘Mag een externe partij het onderzoek
uitvoeren? Zo ja, onder welke voorwaarden?’).

34

Met welke partijen binnen en buiten de gemeente
mogen de gegevens worden gedeeld? In welke
gevallen mag dit?

35

Wat mag er worden gedeeld?

36

Hoe mogen de gegevens worden gedeeld?
(mondeling/schriftelijk/bewerkt/onbewerkt)

37

Wanneer is er sprake van het delen van gegevens?
(b.v. meekijken op beeldscherm of even noemen in
een overleg)

De vragen 34 tot en met 38 zien op het delen van gegevens. Op dit punt
dient de algemene systematiek van de AVG gevolgd te worden. Voor
meer informatie kan worden verwezen naar de Handreiking AVG van de
Rijksoverheid en naar het Handvat Gegevensuitwisseling zorg en veiligheid
van de VNG. Zie meer in het algemeen het antwoord op vraag 26.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

15

38

Hoe lang mogen de gegevens worden bewaard?

De AVG geeft geen concrete bewaartermijnen. Het uitgangspunt is dat
gegevens niet langer worden bewaard dan noodzakelijk voor het doel
waarvoor ze verzameld zijn. Als een vooraf bepaald onderzoeksdoel
behaald is, is er minder noodzaak om gegevens voor langere tijd te bewaren.
In het geval onderzoek wordt gedaan in publiek toegankelijke bronnen
om een beeld te krijgen wat er speelt in het licht van de handhaving van
de openbare orde, zal het niet snel noodzakelijk zijn om verzamelde
persoonsgegevens (als bijvangst) te bewaren.
Als bewaren niet noodzakelijk is en geen doel dient, dan mogen gegevens
niet worden opgeslagen of bewaard. Mocht de informatie nodig zijn
ter onderbouwing van de eventuele inzet van de bevoegdheden van de
burgmeester als bedoeld in artikel 172, derde lid, van de Gemeentewet
dan geldt daarvoor de bewaartermijn die gekoppeld is aan het aan
onderliggende dossier.

39

Welke waarborgen zijn er nodig op het gebied van
gegevensbescherming? (b.v. time stamp/registratie,
autorisatiebeleid, signaal dat bewaartermijn
verlopen is etc.)

Waarborgen die in ieder geval relevant zijn, zijn logging en autorisatiebeleid/
matrix. Dit schept duidelijkheid over ieders taken en bevoegdheden. Zo kan
met behulp van een autorisatiematrix worden bepaald wie in welke gevallen
toegang heeft tot bepaalde gegevens. Logging zorgt ervoor dat controle
kan plaatsvinden op welke gebeurtenissen en handelingen binnen een
systeem hebben plaatsgevonden. Verder moeten gegevens op zodanige
wijze worden opgeslagen dat deze adequaat beveiligd zijn tegen diefstal
en overige ongeautoriseerde toegang.

In principe dienen het gemeentelijk privacybeleid of vergelijkbare
protocollen te voorzien in bewaartermijnen. Bewaartermijnen hoeven
niet voor alle door gemeenten verzamelde gegevens hetzelfde te zijn.
Een gemeente kijkt hierbij naar hoe lang gegevens nodig zijn voor het
doel waarvoor ze zijn verzameld en dient haar keuze voor de gehanteerde
bewaartermijn te kunnen onderbouwen. Het is wel van belang dat burgers
weten hoe lang gegevens kunnen worden bewaard.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

16

Thema:

Wat moet er worden
vastgelegd?
40

Wat moet er worden vastgelegd over het doel van
het onderzoek?

Zie hierover paragraaf 2.4.3 van het juridisch kader, onder het kopje
‘Dataminimalisatie’.

41

Wat moet er worden vastgelegd over de uitvoering
van het onderzoek? (b.v. d.m.v. logging)

Alle genomen stappen in het onderzoek moeten zorgvuldig worden
vastgelegd. Hierbij moet het uitgangspunt zijn, dat toezichthouder het
onderzoek moet kunnen reconstrueren. Dit omvat in ieder geval logging,
maar ook een heldere omschrijving van het gehele onderzoekstraject en de
daarin genomen stappen. Zie ook het antwoord op de vragen 40 en 42.

42

onderzoek is gedaan, de noodzakelijkheid daarvan, welke relevante feiten
en omstandigheden zijn geconstateerd en hoe deze in de afweging om tot
de uitoefening van een bevoegdheid te komen een rol hebben gespeeld.

43

Wat moet er worden vastgelegd over het delen van
de gegevens?

Ten aanzien van het delen van gegevens dient in zijn algemeenheid het
volgende te worden vastgelegd:
• welke (categorieën) persoonsgegevens worden gedeeld;
• op welke wijze wordt gedeeld;
• en op basis van welke rechtsgrondslag als bedoeld in artikel 6, eerste lid,
van de AVG.
Ook de ontvanger van de gegevens dient een grondslag te hebben om de
gegevens te mogen verwerken.

Wat moet er worden vastgelegd over de uitkomst
van het onderzoek?

Het is belangrijk om voorafgaand aan ieder onderzoek duidelijk vast te
stellen wat wordt onderzocht, waarom, op welke wijze en door wie.
Het is daarnaast van belang het resultaat van het onderzoek vast te leggen.
Op deze manier kan later worden bepaald of het onderzoek gerechtvaardigd
en noodzakelijk was met het oog op het doel van dat onderzoek. Ook deze
vastlegging is onderdeel van de verantwoordingsplicht. In het geval het
online onderzoek wordt gedaan ter onderbouwing van de uitoefening
van algemene en/of specifieke openbare-ordebevoegdheden wordt in de
motivering van het besluit verantwoording afgelegd over het feit dat er

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

17

Communicatie
44

Hoe wordt het protocol intern en extern
gecommuniceerd? N.B. Geldt hiervoor een best practice?

Hierop bestaat geen eenduidig antwoord, dit kan per organisatie
verschillen. De vraag ziet op de begrippen transparantie en verantwoording.
Op welke manier een protocol intern gecommuniceerd wordt, is afhankelijk
van de interne inrichting van de organisatie. Het is wel belangrijk dat de bij
openbare orde betrokken medewerkers op de hoogte zijn van de gemaakte
interne afspraken rondom het doen van online onderzoek. Ook dient het
protocol naar de FG te worden gezonden. Dit ligt ook voor de hand, nu de
FG intern toezichthouder is. Vergeet niet de FG in het te betrekken bij de
totstandkoming van het protocol.
Daarnaast is het voor de burger van belang om te weten in welke situaties
de gemeente mogelijk gebruik maakt van online onderzoek. Hierbij hoeven
uiteraard niet alle mogelijke situaties te worden besproken. Het dient voor
burgers voldoende voorzienbaar te zijn in welke situaties de gemeente
gebruik maakt van online onderzoek in het kader van de openbare orde.
Dit kan bijvoorbeeld door informatie hierover te verschaffen in een
openbare privacyverklaring of een verwerkingsregister van de gemeente.
Zie het onderdeel Inbedding in de privacyorganisatie : organisatorische
voorwaarden en uitgangspunten van de handreiking voor meer informatie over
organisatorische voorwaarden en uitgangspunten voor de inbedding van
processen in de privacy organisatie.

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

18

1

Afbakening van
definities

2

Grondslagen

3

Stelselmatigheid
en onderzoek

4

Online onderzoek
in de praktijk

5

Governance,
beleid en
de interne
afweging

6

Opslag en
bewaren

7

Wat moet er
worden
vastgelegd?

8

Communicatie

veelgestelde vragen over online onderzoek door gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde

19

Auteurs:

Deze brochure is een uitgave van:
Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties
Postbus 20011 | 2500 EA Den Haag
Versie 1.0 | Oktober 2023