Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3426
Vragen van het lid Akerboom (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over de toelating van een nieuw bijengif in de landbouw:
de pesticide flupyradifurone (ingezonden 20 juni 2023).
Antwoord van Minister Adema (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 24 augustus 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 3155.
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat de insectensterfte alarmerend hoog is, met een verlies
van 75 procent van het aantal insecten in de afgelopen 30 jaar en met ook dit
jaar, voorjaar 2023, opnieuw een dramatische achteruitgang? Hoe beoordeelt
u dit?1, 2
Antwoord 1
De genoemde afname van aantallen insecten in de afgelopen 30 jaar is
gebaseerd op enkele lokale onderzoeken in Duitsland en Nederland (Kamerstuk 33 576, nr. 117). Hoe representatief die zijn voor de algehele situatie, is
door gebrek aan vergelijkbare onderzoeken niet vast te stellen. Op basis van
de beperkte beschikbare gegevens is echter geen twijfel dat de afname van
insecten gemiddeld genomen groot is. Daarnaast zijn de lage aantallen
waargenomen insecten dit voorjaar opvallend. Er zijn door deskundigen
suggesties gedaan over de oorzaak, zoals de droge zomer van 2022, maar
definitieve duidelijkheid is er nog niet. In ieder geval is er alle reden om het
beleid ten aanzien van het stimuleren van herstel van insectenpopulaties
voort te zetten.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat het landbouwgif flupyradifurone een insectenverdelger
is dat in Nederland mag worden gebruikt bij de teelt van aardappelen, vele
soorten fruit, zoals aardbeien, appels, bramen, druiven, frambozen, peren,
watermeloenen en groentes, zoals aubergines, bonen, courgettes, erwten,
1

Plos, 18 oktober 2017, «More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect
biomass in protected areas» (https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/
journal.pone.0185809).
2
Nu.nl, 5 juni 2023, «Dramatisch jaar voor vlinders, hommels en bijen: «Planten worden niet
bestoven»» (https://www.nu.nl/klimaat/6266470/dramatisch-jaar-voor-vlinders-hommels-enbijen-planten-worden-niet-bestoven.html).

ah-tk-20222023-3426
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

komkommers, koolgewassen, paprika’s, sla en tomaten en van bloembollen,
snijbloemen, kerstbomen en vaste planten?3
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Klopt het dat middelen met flupyradifurone zelfs mogen worden gebruikt
tijdens de bloei van gewassen, dus wanneer zij het meest aantrekkelijk zijn
voor bestuivende insecten?
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Kunt u bevestigen dat flupyradifurone een insecticide is uit de chemische
klasse butenoliden, die zeer vergelijkbaar zijn met neonicotinoïden, omdat:
a. beide dezelfde werking hebben in de plant (systemisch) en;
b. beide binden aan dezelfde receptoren van insecten (nicotinerge
acetylcholinereceptoren) en dus op dezelfde manier insecten doden?4
Antwoord 4
Ja. Het is ook bekend dat verschillende stoffen een verschillende mate van
toxiciteit voor bijen hebben. Daarom voert het College voor de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) een risicobeoordeling uit om
te bepalen of de blootstelling bij de door een aanvrager voorgestelde
toepassing leidt tot een aanvaardbaar risico of niet.
Vraag 5
Kunt u bevestigen dat van het gebruik van neonicotinoïden is vastgesteld dat
het verband houdt met de dramatische insectensterfte in en rond landbouwgebieden?5
Antwoord 5
Er zijn verschillende factoren die leiden tot de achteruitgang van insecten in
Nederland. Een van deze factoren is het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Vraag 6
Kunt u bevestigen dat verschillende neonicotinoïden (clothianidine,
imidacloprid en thiametoxam) reeds verboden zijn in de Europese Unie (EU)
voor open teelten vanwege hun giftigheid voor insecten?
Antwoord 6
Ja.
Vraag 7
Wanneer is flupyradifurone beoordeeld voor toelating, en eventuele
vernieuwingen van de toelating, door de European Food Safety Authority
(EFSA)?
Antwoord 7
Het EFSA-peerreviewrapport voor de stofgoedkeuring is gepubliceerd in
februari 20156. De stof is goedgekeurd in november 20157.

3

Ctgb, april 2018, «Sivanto Prime» (https://toelatingen.ctgb.nl/nl/authorisations/13953).
Bayer Crop Science België, «Sivanto Prime» (https://www.cropscience.bayer.be/nl-NL/
AllProducts/Insecticides/Sivanto-Prime).
5
Follow the Money, 18 april 2020, «Toxicoloog Tennekes had al die tijd gelijk over bijensterfte»
(https://www.ftm.nl/artikelen/toxicoloog-tennekes-had-al-die-tijd-gelijk-overbijensterfte?share=NJN7MLByA%2B7rGpM%2BKPsK3636IzxmYxSLcMP4jo%2
FZUn4pS6L8QCqQoWLqPAcgMw%3D%3D).
6
https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4020.
7
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32015R2084.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 8
Is hierbij de giftigheid voor zowel honingbijen als voor wilde bijen en
hommels onderzocht?
Antwoord 8
EFSA heeft gekeken naar de beschikbare data voor honingbijen en hommels.
EFSA concludeerde dat de voorgenomen toepassingen geen onaanvaardbaar
risico met zich meebrengen voor honingbijen. De data over hommels lieten
geen hogere gevoeligheid zien. Data over andere bijensoorten waren niet
beschikbaar.
Vraag 9
Is hierbij zowel de acute als de chronische schadelijkheid voor verschillende
bijensoorten onderzocht?
Antwoord 9
Voor honingbijen is zowel de acute als de chronische toxiciteit onderzocht.
Op basis van deze studies werd geconcludeerd dat er geen indicaties zijn
voor acute of lange termijn schadelijke effecten op honingbijen. De chronische schadelijkheid voor andere bijensoorten is niet onderzocht; daar waren
destijds geen testmethoden voor beschikbaar.
Vraag 10
Welke middelen op basis van flupyradifurone zijn in Nederland toegelaten
door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (Ctgb)?
Antwoord 10
In Nederland zijn 4 middelen op basis van flupyradifurone toegelaten,
3 middelen voor particulier gebruik in huis, (volks)tuin of kas (Sanium,
Sanium Stick en Sanium Spray) en 1 middel voor professioneel gebruik,
Sivanto Prime.
Vraag 11
Wanneer zijn deze middelen voor het laatst beoordeeld door het Ctgb?
Antwoord 11
De middelen voor particulier gebruik zijn toegelaten in 2018 en 2020. Sivanto
Prime is toegelaten in 2018, gevolgd door enkele wijzigingen en een
uitbreiding met kleine toepassing in de jaren 2019–2022.
Vraag 12
Kent u dit onderzoek waaruit blijkt dat flupyradifurone schadelijk (sub-letaal)
is voor bestuivende insecten? Deelt u de conclusies van deze studie?8
Antwoord 12
Ik deel de conclusie van de auteurs dat het belangrijk is om ook subletale
effecten mee te wegen in de risicobeoordeling voor werkzame stoffen
gebruikt in gewasbeschermingsmiddelen. Dit is opgenomen in het herziene
bijenrichtsnoer dat recent is gepubliceerd door EFSA en waarover ik uw
kamer recent heb geïnformeerd (Kamerstuk 27 858, nr. 613).
Vraag 13
Kent u deze onderzoeken waaruit blijkt dat flupyradifurone bij realistische
niveaus van blootstelling in het veld schadelijk is voor honingbijen? Deelt u
de conclusies van beide studies?9, 10

8

The Royal Society, 30 september 2020, «Do novel insecticides pose a threat to beneficial
insects?» (https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2020.1265).
9
Communications Biology, 28 juni 2021, «Long-term field-realistic exposure to a next-generation
pesticide, flupyradifurone, impairs honey bee behaviour and survival»
(https://www.nature.com/articles/s42003-021-02336-2).
10
Frontiers, 11 juli 2022, «Butenolide Insecticide Flupyradifurone Affects Honey Bee Worker
Antiviral Immunity and Survival» (https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/
finsc.2022.907555/full).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 13
De werkzame stof flupyradifurone wordt op dit moment op Europees niveau
herbeoordeeld. Bij deze herbeoordeling zullen ook de laatste wetenschappelijke inzichten uit de wetenschappelijke literatuur worden betrokken,
waaronder de genoemde onderzoeken.
Vraag 14
Kunt u bevestigen dat de EFSA in een verklaring in januari 2022 concludeerde
dat de schade van flupyradifurone op solitaire bijen oorspronkelijk niet is
meegenomen in de risicobeoordeling, maar dat er wel degelijk bewijs is dat
solitaire bijen hierdoor worden geschaad?11
Antwoord 14
Ja. Het huidige kader bevat alleen criteria voor honingbijen die ook beschermend werken voor andere bestuivers. Hommels en solitaire bijen zijn formeel
nog geen specifiek onderdeel van het beoordelingskader. Daarvoor is
implementatie van het herziene EFSA-bijenrichtsnoer en bijbehorende
aanpassing van de Europese uniforme beginselen en datavereisten nodig.
Vraag 15
Welke acties zijn door de EFSA, de Europese Commissie (EC), het Ctgb en/of
u ondernomen naar aanleiding van deze recente wetenschappelijke studies
en de verklaring van de EFSA?
Antwoord 15
De EFSA-verklaring is tot stand gekomen naar aanleiding van de beoordeling
van nieuwe informatie over mogelijk schadelijke effecten op solitaire bijen
door het Ctgb. Na overleg met de lidstaten heeft de Europese Commissie
besloten om een zogenaamde artikel 21-procedure te starten; dit betreft de
bevoegdheid van de Europese Commissie om de goedkeuring van de stof te
herzien in het licht van nieuwe wetenschappelijke en technische kennis en
monitoringsgegevens waarbij er aanwijzingen zijn dat de stof niet langer
voldoet aan de goedkeuringscriteria. De Europese Commissie heeft de
producent van de werkzame stof verzocht hiertoe alle informatie te verzamelen en de beoordelend lidstaat van de herbeoordeling om deze te beoordelen.
Deze beoordeling is in een afrondende fase en zal worden gevolgd door een
toetsing door EFSA. Indien niet langer wordt voldaan aan de goedkeuringscriteria, dan zal de goedkeuring worden ingetrokken of gewijzigd. In een
dergelijk geval zal het Ctgb ook de toelating van de middelen intrekken of
wijzigen overeenkomstig de door de Europese Commissie vastgestelde
voorwaarden.
Vraag 16
Kunt u de gebruiks- en/of verkoopgegevens van middelen met
flupyradifurone in Nederland delen?
Antwoord 16
De verkoopcijfers van flupyradifurone:
2018 = 3.175 kg werkzame stof
2019 = 2.783 kg werkzame stof
2020 = 3.194 kg werkzame stof
2021 = 2.935 kg werkzame stof
Vraag 17
Deelt u de zorg dat het gebruik van flupyradifurone mogelijk is toegenomen
na het verbod op de hierboven genoemde neonicotinoïden?
Antwoord 17
Uit de cijfers blijkt dat de verkoop van de stof flupyradifurone sinds de
toelating op de Nederlandse markt redelijk constant is gebleven.

11

Efsa journal, 24 januari 2022, «Statement on the active substance flupyradifurone»
(https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2022.7030).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 18
Kunt u uitsluiten dat het gebruik van flupyradifurone bijdraagt aan de
dramatische insectensterfte van 2022 en 2023?
Antwoord 18
Er is geen indicatie dat het gebruik van flupyradifurone bijdraagt aan de lage
aantallen waargenomen insecten.
Vraag 19
Deelt u de mening dat de toelating van (middelen met) flupyradifurone zo
snel mogelijk moeten worden herbeoordeeld, met inachtneming van de
laatste wetenschappelijke inzichten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke
stappen gaat u hiertoe zetten?
Antwoord 19
Zie ook het antwoord op vraag 15. De tussentijdse herzieningsprocedure op
basis van artikel 21 van verordening 1107/2009 is al in gang gezet en in
vergevorderd stadium. De uitkomst hiervan zal bepalen of de toelating van de
middelen door Ctgb zal moeten worden herzien. Ook de reguliere herbeoordelingsprocedure is inmiddels gestart.
Vraag 20
Deelt u de mening dat in de tussentijd, vanuit het voorzorgsbeginsel, de
toepassing van middelen met flupyradifurone op open teelten moet worden
verboden, om de ernstig bedreigde insecten te beschermen? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, welke stappen gaat u hiertoe zetten?
Antwoord 20
Ik heb vertrouwen in de Europese toelatingssystematiek waarbij een
goedkeuring, op basis van nieuwe wetenschappelijke informatie, kan worden
herzien. Ik wacht de lopende herzieningsprocedure daarom af. Mocht echter
blijken dat er directe onaanvaardbare risico’s zijn bij het gebruik van
flupyradifurone, dan zal het Ctgb direct ingrijpen op de bestaande toelatingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5