Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 430

Tijdelijke regels voor experimenten met een
gebiedsgerichte bestemmingsheffing ten
behoeve van aanvullende activiteiten van
samenwerkende ondernemers mede in het
publiek belang (Experimentenwet BGV-zones)

Nr. 16

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 oktober 2008
Tijdens de eerste termijn van het debat over het wetsvoorstel experimenten BGV-zones1 heb ik u toegezegd dat ik de nog openstaande punten
schriftelijk zou beantwoorden voor de tweede termijn. Hierbij stuur ik u
mede namens de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een nadere toelichting op deze punten. Van de gelegenheid maak
ik gebruik mijn argumenten voor de in het wetsvoorstel opgenomen
draagvlakvereisten nader aan u toe te lichten. Hieronder ga ik achtereenvolgens in op 1. de perceptiekosten, 2. de gevolgen van een verlaging van
de WOZ-waarde na bezwaar, 3. de BTW bij omzetting van een bestaand
fonds in een BGV, 4. de draagvlakvereisten en 5. de evaluatiecriteria.
1. Perceptiekosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 430, nr. 2.

Mevrouw Blanksma-Van den Heuvel (CDA) vroeg om een indicatie van de
perceptiekosten. De perceptiekosten zijn de kosten voor heffing en inning
die de gemeente af mag trekken van de opbrengst van een BGV-heffing.
De uitkomst van deze verrekening is de totale subsidie die de BGV-stichting of -vereniging ontvangt. Andere kosten voor de gemeente, bijvoorbeeld voor de draagvlakmeting, mogen niet worden verrekend. De
perceptiekosten die gemoeid zijn met het BGV zijn op voorhand niet exact
in te schatten. Ze zijn mede onderdeel van het experiment, om te kijken of
het middel van de BGV-heffing voldoende effectief en kostenefficiënt is.
Het reeds bestaande Leidse model is, anders dan de BGV-heffing, een
opslag op de Onroerende Zaakbelasting (OZB) en is derhalve verweven
met de reguliere OZB-heffing en de perceptiekosten daarvan. In het Leidse
model zijn bij de oprichting door de gemeente € 10 000,– in rekening
gebracht voor perceptiekosten. Sindsdien zijn geen perceptiekosten meer
gerekend bij wijze van «service» van de gemeente aan het ondernemersfonds. Gemeente en de BGV-organisatie zijn ook vrij daar nadere afspraken over te maken. De perceptiekosten zijn bij het Leidse model in het
algemeen laag. Een keer per jaar wordt een Excelsheet gemaakt met twee
extra kolommen: één voor het opslagpercentage op de OZB en één voor
het bedrag dat overgemaakt moet worden aan het ondernemersfonds. Het

KST123179
0809tkkst31430-16
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 430, nr. 16

1

1

opslagpercentage in het Leidse model is 5,3% van het tarief OZB nietwoningen. In 2006 was bij een totale opbrengst van de OZB voor nietwoningen in de gemeente Leiden van circa € 15,6 miljoen, de opbrengst
voor de Leidse ondernemersvereniging circa € 825 000,–. De verrekende
€ 10 000,– voor perceptiekosten vormen ongeveer 1,2% van dit bedrag.
De BGV betreft weliswaar een aparte heffing, maar is om de uitvoeringslasten voor gemeenten zo laag mogelijk te houden wel net als het Leidse
model zoveel mogelijk gekoppeld aan de systematiek van de WOZ. Omdat
de gemeenten hier reeds een administratie voor bijhouden, mag worden
verwacht dat de kosten laag zijn.
2. Bezwaar en beroep (WOZ-waarde)
De heer Aptroot (VVD) vroeg zich af wat er gebeurt als iemand bezwaar
maakt tegen de WOZ-waarde en deze naderhand lager wordt vastgesteld.
Voor de BGV-heffing kan er gekozen worden voor een heffing naar rato
van de WOZ-waarde of voor een vast bedrag. Indien wordt gekozen voor
een vast bedrag bestaat bovenstaande problematiek niet. Indien wordt
geheven op basis van de WOZ-waarde kan het inderdaad zo zijn dat door
een bezwaar tegen de WOZ-waarde, de waarde alsnog wordt verlaagd. In
een dergelijk geval wordt net als bij andere heffingen die gebruik maken
van de WOZ-waarde (OZB, waterschapslasten, eigenwoningforfait) de
heffing lager vastgesteld. Gemeenten kunnen een eigen beleidsbeslissing
nemen over de vraag hoe dit wordt opgevangen. Men kan bijvoorbeeld
een voorschotregime zodanig vormgeven dat er rekening mee gehouden
kan worden. Eventuele lagere heffingsopbrengsten kunnen dan verrekend
worden met het nog niet aan de BGV-stichting of -vereniging uitgekeerde
(bevoorschotte) bedrag. In het Leidse model is de afspraak gemaakt met
de gemeente dat 3% van de opbrengst wordt gereserveerd voor het geval
de definitieve OZB aanslag tegenvalt als gevolg van bezwaren op de
WOZ-waarde. Een definitieve afrekening vindt dan na 3 jaar plaats of
zoveel eerder als eventuele bezwaar- en beroepsprocedures zijn afgerond.
Een gemeente kan er ook voor kiezen deze kosten te dekken uit de algemene middelen.
3. BTW
Mevrouw Smeets vroeg of de activiteiten die door de vereniging of stichting verricht worden in de BGV-zone recht geven op BTW-aftrek. Zij trekt
daarbij een vergelijking met bestaande ondernemersfondsen. Als de thans
bestaande ondernemersfondsen activiteiten financieren, is BTW-aftrek
mogelijk omdat sprake is van met BTW belaste werkzaamheden die
worden uitgevoerd in opdracht van ondernemers. De ondernemers
kunnen in de regel zelf de BTW in aftrek brengen omdat zij zelf ook met
BTW belaste prestaties verrichten. Indien diezelfde ondernemers als
bijdrageplichtige een heffing gaan betalen, leidt betaling van die heffing
als zodanig uiteraard niet tot recht op aftrek in de BTW-sfeer. Of dit ook
per saldo leidt tot een hogere bijdrage hangt af van de vraag of in de
heffing een BTW-component moet worden meegenomen. Dit zal het geval
zijn als de BGV-vereniging ofstichting niet als BTW-ondernemer optreedt.
Zij kan dan de aan haar in rekening gebrachte BTW niet in aftrek brengen
waardoor deze een kostencomponent wordt van haar activiteiten. Dat ligt
mogelijk anders als de BGV-vereniging of -stichting zelf prestaties tegen
vergoeding verricht en daarom aangemerkt kan worden als BTW-ondernemer. Of dit het geval is hangt af van de omstandigheden van het geval
en is ter beoordeling aan de inspecteur. Van een prestatie tegen vergoeding in de zin van de BTW-regelgeving jegens de gemeente kan sprake
zijn nu in de uitvoeringsovereenkomst met de gemeente nauwgezet
omschreven activiteiten kunnen zijn vastgelegd waarvan nakoming gevorderd kan worden en waar subsidie tegenover staat. Voor een relevante

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 430, nr. 16

2

prestatie is daarnaast in ieder geval van belang dat de vereniging of stichting zelf prestaties verricht en in rekening brengt en niet bijvoorbeeld
slechts opdracht geeft tot bepaalde activiteiten. Vervolgens is van belang
om te beoordelen of de gemeente de in rekening gebrachte BTW gecompenseerd kan krijgen uit het BTW-compensatiefonds. Hiervoor zijn de
regels van dat fonds van toepassing. Zo moet de prestatie (levering of
dienst) aan de gemeente worden bewezen en moet de gemeente die
prestatie zelf gebruiken voor haar handelen als overheid/niet-ondernemer.
In dat verband is het feit dat het wetsvoorstel eist dat de activiteiten zijn
gericht op bevordering van een publiek belang in de openbare ruimte een
indicatie dat van compensabele activiteiten sprake kan zijn.
4. Toelichting draagvlakvereisten
Mevrouw Blanksma-Van den Heuvel (CDA) en de heer Van Leeuwen (SP)
hebben amendementen ingediend die betrekking hebben op het vereiste
draagvlak.
Over de wijze waarop het draagvlak dient te worden bepaald is onderzoek
gedaan naar buitenlandse varianten1 en heeft uitgebreid afstemming
plaatsgevonden met het georganiseerde bedrijfsleven waarbij goed is
gekeken naar deze buitenlandse voorbeelden. Dit heeft geleid tot een
afgewogen keuze. Uit internationaal onderzoek blijkt ook dat het draagvlak
bij vergelijkbare initiatieven in de loop van de tijd groeit2. Het is in mijn
ogen de kunst om de draagvlakvereisten zo te kiezen dat er sprake is van
aantoonbaar draagvlak onder de ondernemers, maar niet dat de barrière
zo hoog wordt dat de initiatiefnemers in die mate ontmoedigd worden dat
het onbegonnen werk lijkt. Ik ben van mening dat mijn voorstel hieraan
voldoet. Dit is te meer van belang aangezien de draagvlakmeting pas aan
het eind van het proces plaatsvindt, het een experiment betreft (en er dus
nog geen best practices in Nederland zijn) en bovendien ten behoeve van
de experimentele periode is bepaald dat de experimenten binnen twee
jaar dienen te starten (de verordeningen dienen binnen twee jaar na
inwerkingtreding van de wet te zijn vastgesteld).
MKB-Nederland, VNO-NCW, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het
Platform Binnenstadsmanagement en Stichting CLOK (Centrum voor
Lokale Ondernemerskringen) steunen het wetsvoorstel, ook op het punt
van de draagvlakvereisten.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat er mag worden overgegaan tot de
heffing van de BGV-bijdrage als er aan 3 voorwaarden is voldaan:
1. De respons bij de draagvlakmeting is minimaal 50%;
2. Van de respondenten is minimaal 2/3 voor;
3. én de voorstemmers vertegenwoordigen meer WOZ-waarde dan de
tegenstemmers.
Hieronder zullen de relevante aspecten uit de draagvlakmeting nader
worden toegelicht.

1. Minimale respons 50%

1

Regioplan Beleidsonderzoek, 2006, Business
Improvement Districts in Nederland – draagvlak, vormgeving en voorwaarden voor toepassing.
2
Menger Advies en STOGO onderzoek, 2005,
Business Improvement District – Ondernemersinitiatief beloond.

De non respons is vaak aanzienlijk bij stemmingen en referenda, vaak
laten alleen uitgesproken voorstanders en uitgesproken tegenstanders
van zich horen. Vandaar dat in het buitenland (en ook in ons Nederlandse
model) uitgegaan wordt van een draagvlakmeting, waarbij alleen de
ondernemers die reageren meetellen in het resultaat. Als alle ondernemers goed geïnformeerd zijn en de gelegenheid hebben gehad om zich uit
te spreken, mag ten aanzien van diegenen die niet reageren tot op zekere
hoogte worden aangenomen dat ze zich zowel met instellen als met niet
instellen kunnen verenigen. In die zin is de respons representatief voor de
verhoudingen in het gebied. Dat alle ondernemers geïnformeerd worden
is gewaarborgd in het wetsvoorstel. Wie vervolgens niet reageert, telt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 430, nr. 16

3

simpelweg niet mee in de draagvlakmeting, niet als tegenstander, maar
ook niet als voorstander. Dat lijkt mij een eerlijk systeem. De vrees dat met
de huidige draagvlakvereisten – in het meest ongunstige scenario – een
minderheid een meerderheid kan dwingen mee te doen, lijkt mij ongegrond aangezien de tegenstanders zich net zo goed zullen laten horen als
de voorstanders.
De minimale respons die in het wetsvoorstel wordt vereist is vastgesteld
op 50%. Een responspercentage van 33% is vergelijkbaar bij wat bij referenda gebruikelijk is en op advies van de Raad van State is het responspercentage reeds verhoogd naar 50%. Ter vergelijking: het gemiddelde
responspercentage in het Verenigd Koninkrijk is 48%.

2. Minimaal tweederde van het aantal respondenten is voor
In Nederland willen we graag dat een ruime meerderheid voor is. Vandaar
de keuze voor tweederde. Dit in tegenstelling tot het buitenland (Verenigd
Koninkrijk, Verenigde Staten, Canada) waar een krappe meerderheid van
51% van de respondenten al voldoende wordt geacht. De keuze voor
tweederde meerderheid hangt ook samen met het feit dat uit onderzoek
blijkt dat de groep ondernemers die niet meedoen aan gezamenlijke activiteiten op een bedrijvenlocatie gemiddeld 35% van het totale aantal
bedraagt1.

3. De voorstanders vertegenwoordigen meer WOZ-waarde dan de
tegenstanders
Het systeem van een dubbele meerderheid (in aantal en in WOZ-waarde)
waarborgt dat de verhouding tussen kleine en grote ondernemers in
balans is. Onevenredige verdeling van kosten wordt zo voorkomen.
Omdat de WOZ-waarde soms scheef verdeeld is (een kleine groep vertegenwoordigt een relatief groot deel van de WOZ-waarde) is minimaal 50%
van de WOZ-waarde voldoende. Het tarief is in principe ook gekoppeld
aan de WOZ-waarde. De grote ondernemers betalen in dat geval dus ook
meer dan de kleine ondernemers. Daarom acht ik het reëel dat de voorstanders ook een meerderheid van de WOZ-waarde dienen te vertegenwoordigen.
Het wetsvoorstel eist overigens niet dat de WOZ-waarde altijd meegewogen moet worden. Het is ook mogelijk dat de verordening een voor
iedere ondernemer gelijk bedrag vaststelt. In dat geval heeft iedere bijdrageplichtige ondernemer een gelijk gewicht in de draagvlakmeting («one
man, one vote») en is er geen meerderheid naar rato van de WOZ-waarde
vereist.
Het systeem van een dubbele en deels gewogen meerderheid heeft zich in
het Verenigd Koninkrijk reeds bewezen. Ik verwacht niet dat als gevolg
van deze systematiek een paar grote ondernemingen een BGV blokkeren
nu in normale gevallen ook de voorstanders naar verwachting een
behoorlijke WOZ-waarde vertegenwoordigen.

1

Decisio, 2004, Freeridersproblematiek en
-oplossingen: Naar structurele collectieve
beveiligingsmaatregelen voor bedrijven en
winkels.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

In de bijlage2 staat met een aantal rekenvoorbeelden uitgewerkt hoe de
huidige draagvlakvereisten en het voorgestelde amendement van
mevrouw Blanksma-Van den Heuvel (CDA) in de praktijk uitwerken. Daarnaast is een vergelijking gemaakt met de situatie in het Verenigd Koninkrijk. De draagvlakeisen die we in het huidige wetsvoorstel stellen zijn al
veel zwaarder dan in het buitenland. Mijn verwachting is dat een verdere
verhoging van de draagvlakeisen ertoe zal leiden dat er niet of nauwelijks
experimenten van de grond zullen komen. Hiermee blijft de status quo
gehandhaafd waarbij gezamenlijke initiatieven van ondernemers moeilijk
van de grond komen, het draagvlak voor bestaande initiatieven afkalft en
lasten onevenwichtig zijn verdeeld. Dat lijkt mij een onwenselijke situatie
waarvoor dit wetsvoorstel nu juist een oplossing beoogt te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 430, nr. 16

4

Uiteraard is de draagvlakmeting een belangrijk onderdeel van de evaluatie
van de experimenten.
5. Evaluatiecriteria
Mevrouw Smeets (PvdA) vroeg mij naar de evaluatiecriteria en of ik daar
een rangorde in aan kan brengen. De experimenten zijn voor mij geslaagd
als:
1. Ondernemers en gemeenten tevreden zijn over het instrument;
2. Het instrument een positief effect heeft op het lokale ondernemingsklimaat en maatschappelijke thema’s zoals veiligheid en tegengaan van
verloedering;
3. Daarnaast ben ik uiteraard benieuwd naar de werking van de experimentenwet in de praktijk en of er nog aspecten zijn die aanpassing
zouden behoeven. Denk bijvoorbeeld aan de draagvlakvereisten.
Dit zijn voor mij de drie belangrijkste punten.
Om dit te kunnen bepalen zal ik de experimenten monitoren op de
volgende aspecten:
–

–

–

–

–

–

Aantal en kenmerken van BGV-zones: Hoeveel initiatieven zijn er
gestart? Hoeveel zijn er geslaagd? Welke locaties zijn niet geslaagd en
waarom? Wat zijn de draagvlakresultaten? Wat voor initiatieven betreft
het? Denk hierbij aan het soort locatie (bijv. winkelgebied, horeca,
bedrijventerrein), de grootte, de activiteiten (en dus welk doel), de
hoogte van de heffing, het totale budget en de looptijd (maximaal 5
jaar).
Resultaten en effecten BGV-zones: In hoeverre zijn er op lokaal niveau
doelstellingen geformuleerd? Worden deze doelstellingen gehaald?
Hierbij kan bijv. gedacht worden aan doelstellingen op het gebied van
criminaliteitscijfers, ruimtelijke kwaliteit, klanttevredenheid. Zijn er
overige positieve effecten?
Tevredenheid van ondernemers en gemeente over de BGV en de
samenwerking: Is men tevreden over het functioneren van de BGV?
Wil men de BGV-zone continueren na de looptijd? Zijn er afspraken
gemaakt tussen gemeente en ondernemers over het niveau van dienstverlening? Loopt dat naar tevredenheid?
Werkt de experimentenwet naar tevredenheid? Hoe verloopt het
proces van het oprichten van een BGV in de praktijk? Hoe lang duurt
het? Hoe wordt de experimentenwet gewaardeerd? Zijn er nog
aspecten die aanpassing zouden behoeven?
Wegen de kosten op tegen de baten? Wat zijn de administratieve
lasten/kosten voor ondernemers en in hoeverre zijn deze verder te
verminderen? Wat zijn de kosten voor gemeenten? Zijn deze verder te
verminderen? Zijn ondernemers en gemeenten van mening dat de
kosten opwegen tegen de baten?
Heeft BGV toegevoegde waarde? Hoe wordt een BGV gewaardeerd in
vergelijking met andersoortige ondernemersfondsen (gebaseerd op
OZB e.d.)? Wat zijn de voor- en nadelen?

Een BGV-zone is lokaal maatwerk, dus de maatregelen kunnen per experiment anders zijn. Dat is ook de reden dat ik vooraf geen generieke kwantitatieve doelstellingen kan formuleren. De resultaten zullen kwalitatief
worden gemeten door ondernemers en gemeenten hierover te bevragen.
De experimenten zijn een succes als de ondernemers en de gemeenten
zelf tevreden zijn over de resultaten en ze de doelstellingen hebben
bereikt die ze van tevoren voor ogen hadden. Ik zal monitoren of dit zo is
en of er generieke effecten meetbaar zijn. Voor 1 januari 2013 ontvangt u
van mij een evaluatie en ik zal u jaarlijks op de hoogte houden van de
voortgang. In de wet zijn ten behoeve van de monitoring een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 430, nr. 16

5

bepalingen opgenomen. Zo ontvang ik een afschrift van de uitvoeringsovereenkomst en de verordening van iedere BGV-zone die tot stand komt.
Daarnaast is bepaalt dat de BGV-verenigingen enstichtingen en de betreffende gemeenten medewerking dienen te verlenen aan de evaluatie. Aan
de hand van de evaluatie kan worden bezien of en zo ja in welke vorm een
wetsvoorstel voor een definitieve wet ingediend zal worden.
De staatssecretaris van Economische Zaken,
F. Heemskerk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 430, nr. 16

6