Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 261

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 januari 2017
1. Inleiding
Tijdens het VAO over de kwaliteit van de verpleeghuiszorg, op 8 december
2016 (Handelingen II 2016/17, nr. 33, item 7), heb ik de motie, waarin de
Kamer het manifest «Scherp op Ouderenzorg» omarmt en de regering
verzoekt om puntsgewijs aan te geven op welke wijze zij hier invulling aan
geeft, overgenomen1. Met voorliggende brief geef ik uitvoering aan
genoemde motie.
Een belangrijk onderdeel van het manifest is de oproep om normen vast
te stellen voor personeelsbezetting en het budget hierop aan te passen.
Deze normering is vastgelegd in het bijgevoegde kwaliteitskader verpleeghuiszorg, zoals dat op 13 januari 2017 is vastgesteld door het Zorginstituut. Ik heb u in het debat van 8 december 2016 tevens toegezegd dit
kwaliteitskader aan uw Kamer te sturen en hierop te reageren. Vanwege
de samenhang tussen het kwaliteitskader en het manifest zal ik eerst kort
de ingezette ontwikkelingen ter verbetering van de verpleeghuiszorg
schetsen. Daarna ga ik in op de wijze waarop het kwaliteitskader in wordt
gevoerd en reageer ik puntsgewijs op het manifest.
2. Structurele verbeteringen verpleeghuiszorg
De structurele verbeteringen van de verpleeghuiszorg zijn ingezet met het
plan «Waardigheid en Trots» dat samen met de leden van de Taskforce
verpleeghuiszorg (de Patiëntenfederatie, LOC, V&VN, Verenso, ActiZ, BTN,
het Zorginstituut, Zorgverzekeraars Nederland en de IGZ) is opgesteld. De
kernelementen daarvan zijn.
1. Direct ingrijpen daar waar de kwaliteit onvoldoende is: De IGZ heeft
sinds 2015 toezicht gehouden op 150 hoog risico-instellingen, met
een vervolgfase van intensief toezicht op verpleeghuizen waar een
1

kst-31765-261
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 31 765, nr. 254

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

1

2.

3.

4.

risico bestond op onverantwoorde zorg (bijvoorbeeld met betrekking
tot medicatieveiligheid) en ingegrepen als dat nodig bleek. Daarnaast
is er een grotestedenaanpak in Amsterdam en Rotterdam, is er een
interventieteam ingezet bij Careyn en worden 50 zorgorganisaties
ondersteund bij het oplossen van kwaliteitsproblemen.
Investeren in personeel, bezuinigingen geschrapt: Er is vanaf vorig
jaar structureel € 200 mln beschikbaar gesteld voor dagactiviteiten
van ouderen en het bevorderen van deskundigheid van de professionals. Voorts is de voorgenomen bezuiniging van € 500 miljoen op de
Wet langdurige zorg (Wlz) met ingang van 2017 geschrapt.
Goede verpleeghuizen zijn de norm: Blijvende verbetering en
vernieuwing kan alleen worden bereikt als deze uit de sector zelf
komt en goede voorbeelden de norm worden voor allen. Door circa
175 verpleeghuizen wordt hard gewerkt aan vernieuwing. Ook
hebben duizenden mensen op www.zorgkaartnederland.nl hun
cliëntervaringen gedeeld. Begin 2017 worden indicatoren over
basisveiligheid openbaar gemaakt waarmee verbetering verder kan
worden gestimuleerd. Meer toekomstgericht is recent de bundel
«Verpleeghuiszorg 2025» gepresenteerd.
Verbetering is duurzaam en niet vrijblijvend: Belangrijk voor de
bestendiging van de kwaliteitsverbeteringen is het nieuwe kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Daarmee wordt de lat voor de gehele sector
hoog gelegd en is het verbeteren van kwaliteit niet meer vrijblijvend.
Hierbij gaat het om het verbeteren van de kwaliteit en waardigheid
door de ogen van de cliënt: het gaat om aandacht, niet om vinklijstjes. Dit is waar de hiervoor genoemde 175 verpleeghuizen ook aan
werken. Hun ervaringen hebben bijgedragen aan de totstandkoming
van het kwaliteitskader.

3. Een nieuw kwaliteitskader
Op 13 januari 2017 heeft het Zorginstituut het kwaliteitskader verpleeghuiszorg, inclusief normen voor personeel, opgenomen als kwaliteitsstandaard in haar register. Ik vind het van groot belang dat nu voor het eerst
een alomvattend kwaliteitskader voor de gehele sector vast is gesteld.
Niet alleen wordt hiermee de lat voor goede kwaliteit van zorg en leven
hoger gelegd: ook is nu voor iedereen duidelijk aan welke normen moet
worden voldaan en waarop hij mag rekenen. Tevens wordt op deze
normen gehandhaafd: van vrijblijvendheid is geen sprake meer. U treft het
kwaliteitskader bijgevoegd bij deze brief aan2.
Het kwaliteitskader neemt – zo schrijft het Zorginstituut – de bewoner als
vertrekpunt. Iemand met een zorgbehoefte is iemand met een eigen
geschiedenis, een eigen toekomst, eigen doelen, eigen context en eigen
naaste(n). Om voor de cliënt tot goede kwaliteit te komen, legt het
kwaliteitskader de nadruk op kwaliteitsverbetering als continu proces. «De
verpleeghuiszorg is immers gebaat bij een stimulerende benadering, met
vertrouwen in de betrokkenheid, trots en kracht van zorgverleners en met
respect voor de lokale en persoonlijke context». Ook voorziet het kwaliteitskader in transparantie vanuit de zorgaanbieders. Door het vaststellen
van het kwaliteitskader wordt uitvoering gegeven aan de motie
Dik-Faber3, de motie Potters4 en de motie Dik-Faber5.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 31 765, nr. 256
4
Kamerstuk 31 765, nr. 257
5
Kamerstuk 31 765, nr. 241
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

2

Het kader geeft duidelijkheid aan cliënten waarop zij kunnen rekenen als
zij zijn aangewezen op verpleeghuiszorg. Hierbij behoren ook harde
normen voor de basisveiligheid (hoofdstuk 3 van het kwaliteitskader) en
de personeelssamenstelling: totdat de sector context afhankelijke en
doelgroep-gebonden normen heeft ontwikkeld voor de personeelssamenstelling gelden daarvoor de minimum normen. In § 6.3 van het kwaliteitskader is daartoe o.a. het navolgende opgenomen.
Aandacht, aanwezigheid en toezicht
•

•

•

•

Tijdens de zorg en ondersteuning bij intensieve zorgmomenten
(zoals opstaan, naar bed gaan, intake en rond het sterven) zijn er
minimaal twee zorgverleners beschikbaar.
Tijdens de dag en avond is er permanent iemand in de huiskamer
of gemeenschappelijke ruimte om de aanwezige bewoners de
benodigde aandacht en nabijheid te bieden en toezicht te
houden.
In iedere dagdienst (ook in het weekend) is er per groep iemand
aanwezig met de juiste kennis en competenties heeft om separaat
van de zorgtaken ook aandacht te besteden aan zingeving/
zinvolle dag-invulling van cliënten.
De zorgverleners die direct in contact zijn met de cliënten kennen
hun naam en zijn op de hoogte van hun achtergrond en persoonlijke wensen.

Specifieke kennis, vaardigheden
•

•
•

•

Er is altijd iemand aanwezig die met zijn of haar kennis en
vaardigheden aansluit bij de (zorg)vragen en (zorg)behoeften van
de cliënten en bevoegd en bekwaam is voor de vereiste zorgtaken.
in iedere locatie voor cliënten 24/7 een BIG geregistreerde
verpleegkundige binnen 30 minuten ter plaatse.
Er is in iedere locatie 24/7 een arts bereikbaar en oproepbaar.
Deze arts reageert direct en is uiterlijk binnen 30 minuten ter
plaatse.
Er zijn 24/7 aanvullende voorzieningen beschikbaar voor
(on)geplande zorg, vragen of toenemende complexiteit zoals:
opschalen van personeel (inzetten mobiel team).

Ik meen dat het Zorginstituut een goede balans heeft gevonden tussen
deze normen en de nadruk op leren en verbeteren alsmede op transparantie over kwaliteit voor partijen en (toekomstig) bewoners en verwanten. Een belangrijke stap daarbij is dat deze informatie ook centraal en
laagdrempelig ontsloten wordt.
Het kwaliteitskader beschrijft – voor het eerst in de geschiedenis van de
langdurige zorg – wat goede en doelmatige verpleeghuiszorg betekent en
wat verwacht wordt van zorgverleners en zorgorganisaties als het gaat
om kwaliteit van verpleeghuiszorg. Ik acht het van groot belang dat
hiervoor ook draagvlak en eigenaarschap bestaat, in het bijzonder bij
cliëntorganisaties, de betrokken beroepsgroepen alsmede de brancheorganisaties. Van het Zorginstituut heb ik vernomen dat er voldoende
draagvlak is. Uitgangspunten en doelen worden breed onderschreven, als
motiverend beschouwd en ondersteunend aan de in gang gezette
beweging. Ook het dynamisch ontwikkelproces van samen leren en
verbeteren van kwaliteit in de implementatiefase is daarbij van belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

3

Invoering: vanaf heden gestart
Het kwaliteitskader is vanaf heden van kracht. Het kwaliteitskader stelt een
nieuwe en ambitieuze norm voor alle verpleeghuizen. Het is de verantwoordelijkheid van alle verpleeghuizen om hier onmiddellijk mee aan de
slag te gaan6. Het zal wel enige tijd vergen voordat alle verpleeghuizen
hieraan kunnen voldoen. Het kwaliteitskader vraagt aanpassingen van alle
partijen die een verantwoordelijkheid hebben voor verpleeghuiszorg.
De regie op het proces van implementatie ligt bij het Zorginstituut, de
verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij de sectorpartijen. Om dit
te bereiken richt het Zorginstituut een stuurgroep in die de uitvoering van
de opdrachten ondersteunt en bewaakt. Deze stuurgroep bestaat uit
vertegenwoordigers van de relevante sectorpartijen, inclusief cliënten en
zorgkantoren.
Hieronder schets ik de verschillende verantwoordelijkheden bij de
invoering hiervan.
– Zorgaanbieders
Zorgaanbieders zullen – met maatwerk in de praktijk – de concrete
vertaalslag moeten maken van het kader naar hun governance, organisatie, beleid en uitvoering. De raad van bestuur dient zijn aandacht te
richten op zowel de continuïteit van de organisatie als op de kwaliteit van
zorg op basis van het kwaliteitskader, zoals het voldoen aan de personeelsnorm. Ook behoort tot verantwoordelijkheid van de raad van bestuur
dat mantelzorgers, de cliëntenraad en professionals uitdrukkelijk
betrokken te worden bij invoering van het kwaliteitsverslag in de eigen
organisatie. De raden van toezicht dienen hiervoor nadrukkelijk aandacht
te hebben.
– Zorgkantoren
De zorgkantoren zullen verpleeghuiszorg inkopen op basis van het
kwaliteitskader. Daarmee brengt het kwaliteitskader een standaardisering
in inkoopvoorwaarden, waardoor een bijdrage wordt geleverd aan de
vermindering van de administratieve lastendruk en registratielast voor de
zorgverleners. Ik stuur de Tweede Kamer binnenkort een amvb over de
zorginkoop om dit te reguleren. Voorts informeer ik uw Kamer in februari
2017 over de aanpak administratieve lasten in de Wlz.
– Inspectie voor de Gezondheidszorg
De IGZ zal het kwaliteitskader als volgt verwerken in haar toezicht.
– In 2016 heeft de IGZ haar toezichtskader voor verpleeghuiszorg
gepresenteerd onder de titel «Zo houdt de inspectie de komende jaren
toezicht op de verpleeg(huis)zorg»7. Omdat de nieuwe benadering van
de IGZ al gebaseerd was op de uitgangspunten van het kwaliteitskader
zal dat al per 1 maart 2017 geoperationaliseerd kunnen zijn.
– Omdat het kwaliteitskader een nieuwe norm stelt voor alle verpleeghuizen zal naast het risicogestuurde toezicht de IGZ in een meerjarencyclus van 4 jaar de gehele sector in beeld houden door inspectiebezoeken, kwaliteitsinformatie van de sector zelf en andere databronnen.
Op deze wijze ontstaat een integraal beeld, rekening houdend met
context en groepszwaarte van het zorgaanbod van de verpleeghuiszorg. Hierbij zal de IGZ o.a. samenwerken met de zorgkantoren.
6

Bijvoorbeeld met het instrument leidraad personeel ontwikkeld door V&VN en de Patiëntenfederatie.
7
Kamerstuk 31 765, nr. 215

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

4

Arbeidsmarkt, opleidingen, technologie en financiën
– Arbeidsmarkt
Voldoende professionals van het juiste opleidingsniveau zijn een sleutelvoorwaarde voor goede kwaliteit van zorg. Het is daarom van groot
belang dat organisaties via strategisch personeels- en opleidingsbeleid
investeren in goed opgeleide en duurzaam inzetbare medewerkers en een
juiste personeelsmix. Dat vraagt om een scherpe, veelal regionale
arbeidsmarktanalyse over de domeinen heen en een sociale dialoog
gericht op vernieuwing. Ik heb in overleg met sociale partners in de
ouderenzorg het CAOP gevraagd en bereid gevonden om onder leiding
van dhr. Uijlenbroek (bijzonder hoogleraar Albeda-leerstoel) met
betrokken partijen een strategie te ontwikkelen voor deze opgaven en
oplossingsrichtingen in een integrale arbeidsmarktagenda voor de
ouderenzorg. Binnenkort komen geactualiseerde arbeidsmarktprognoses
van het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn
beschikbaar. Deze worden daarbij uiteraard betrokken.
– Technologie
Het kwaliteitskader stelt in hoofdstuk 7 terecht dat technologische
hulpbronnen zoals ICT en gebruik van domotica, wearables, telemonitoring en e-health van groot belang zijn. Innovatieve technologie draagt
bij aan betere kwaliteit van zorg, efficiëntere organisatie van werkprocessen, en kan het gevoel van veiligheid bij bewoners vergroten. En geeft
mogelijkheden mantelzorgers te betrekken bij de zorg. Aan adequate inzet
van technologie moet aandacht worden besteed zowel in de organisatie
van de zorginstellingen als in de opleidingen.
– Opleidingen
De veranderingen in de verpleeghuiszorg vragen om andere, nieuwe
vaardigheden van de mensen die in de zorg werken. En dus ook om goed
zorgonderwijs. Het Zorgpact stimuleert samenwerking tussen zorg- en
onderwijsinstellingen en gemeenten, zodat zij daar kunnen inspelen op
die veranderingen. Op regionaal niveau zal de samenwerking tussen
opleidingsorganisaties en zorgaanbieders gestimuleerd worden en
eventuele (vermeende) belemmeringen worden weggenomen. Zorgaanbieders kunnen, (eventueel in overleg met opleidingsorganisaties)
bovendien moderne inservice- concepten ontwikkelen zodat professionals
deskundigheidsbevordering op maat verkrijgen. Het gaat hierbij niet
alleen om medisch personeel maar ook om personeel dat op een andere
wijze bijdraagt aan de kwaliteit van leven van ouderen in verpleeghuizen.
– Financiën
Een belangrijke randvoorwaarde voor de kwaliteit zijn uiteraard de
financiële middelen. Zoals hiervoor genoemd, heb ik voor een betere
kwaliteit van verpleeghuiszorg met ingang van 2016 structureel € 200 mln
beschikbaar gesteld voor dagbesteding en deskundigheidsbevordering.
Daarnaast is de ombuiging op de Wlz van € 500 mln geschrapt.
Het kwaliteitskader stelt een nieuwe en ambitieuze norm voor alle
verpleeghuizen. Het is de verantwoordelijkheid van alle verpleeghuizen
om hier onmiddellijk mee aan de slag te gaan. Dit in een situatie waarbij
de zorgvraag en de zwaarte daarvan blijft toenemen de komende jaren.
Daarom heb ik eerder aangegeven te zullen bezien of de middelen voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

5

verpleeghuiszorg8 structureel nog in lijn liggen met de toegenomen
zorgzwaarte en de normstelling in het kwaliteitskader, zoals inmiddels
vastgelegd door het Zorginstituut. Eerder was voorzien dat de NZa dit
advies eind 2017 op zou leveren. Dat zou te lang duren. Daarom zal ik uw
Kamer hierover conform u verzoek, mede op advies van de NZa, eind
februari nader informeren over de impact van het kwaliteitskader. Ik vind
het echter belangrijk dat daar waar verbetering van kwaliteit het hardst
nodig is, alvast kan worden begonnen. Hiervoor is in 2017 € 100 mln
beschikbaar. Het voor zorgkantoren beschikbare Wlz-kader stijgt hierdoor
van € 19,3 mld naar € 19,4 mld.
Belangrijk is dat de zorgkantoren eenduidig over de inzet van deze
middelen besluiten. Ik ga in gesprek met de zorgkantoren om tot
gezamenlijke uitvoering te komen. Dit alles onder de voorwaarde dat per
verpleeghuis een beoordeling plaatsvindt over de eigen mogelijkheden en
maatregelen ten aanzien van benutting van reserves, minimalisering van
de overhead, betrokkenheid cliëntenraad en personeelsvertegenwoordiging en transparantie over de te nemen maatregelen en resultaten.
Hierbij wordt ook gebruik gemaakt van reguliere informatie over de
kwaliteit van zorg, zoals de IGZ die beschikbaar stelt.
De NZa zal zoals gebruikelijk de benutting van het Wlz-kader 2017
nauwlettend monitoren en daarover advies uitbrengen, waarna ik een
besluit zal nemen over het advies.
4. Reactie op «Scherp op ouderenzorg»
In een eerdere reactie op het manifest9 heb ik aangegeven dat ik het
manifest beschouw als een stimulans en katalysator voor de verbetering
van de verpleeghuiszorg. De op 8 december 2016 overgenomen motie van
het lid Klever cs10 verzoekt mij puntsgewijs aan te geven op welke wijze
het kabinet invulling geeft aan het manifest. Dat doe ik onderstaand.
1. Stop met politiseren van de verpleeghuiszorg
De reacties uit politiek en maatschappij hebben duidelijk gemaakt dat het
manifest aansluit bij een breed gedeeld gevoel van urgentie over de
noodzaak tot het verbeteren van de verpleeghuiszorg voor onze ouderen.
Het manifest is door de Tweede Kamer en het kabinet omarmd. De
opstellers zelf hebben daarmee een grote bijdrage geleverd aan het
depolitiseren van dit onderwerp en dat waardeer ik zeer.
2. Stel vast hoeveel zorgpersoneel nodig is om complete zorg te leveren
3. Hanteer totdat deze norm is vastgesteld als vuistregel: minimaal twee
bevoegde en bekwame zorgmedewerkers op een groep van maximaal
acht bewoners
Het personeel is het kapitaal van de zorg. De aanwezigheid van voldoende
professionals met de juiste competenties en vaardigheiden, die zijn
afgestemd op de zorgbehoefte van een groep cliënten, is essentieel om
goede kwaliteit te kunnen leveren. Het manifest roept op om vast te
stellen «hoeveel zorgpersoneel nodig is om complete zorg te leveren»,
voegt toe «pas het budget aan, aan die norm». Tevens stelt het manifest
«Hanteer totdat deze norm is vastgesteld als vuistregel: minimaal
bevoegde en bekwame zorgmedewerkers op een groep van maximaal
acht bewoners.» Het Zorginstituut stelt, net zoals het veld, dat de
8

Het NZa onderzoek betreft naast de verpleeghuiszorg ook de GGZ en de gehandicaptenzorg.
In Kamerstuk 31 765, nr. 245 en Kamerstuk 31 765, nr. 250
10
Kamerstuk 31 765, nr. 254
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

6

personeelsbezetting groeps- en contextgebonden moet zijn. Zorgzwaarte
en de omgeving waarin de verpleeghuiszorg wordt gerealiseerd is immers
in hoge mate bepalend voor de personeelsinzet. Mensen met dementie,
de ziekte van Huntington, niet-aangeboren hersenletsel of een somatisch
probleem hebben verschillende zorgbehoeftes en daarmee een andere
inzet van personeel nodig.
Tegelijk is in het kwaliteitskader een aantal minimumnormen opgenomen.
Hiermee is een balans gevonden tussen noodzakelijke ruimte voor
differentiatie en de noodzaak tot minimumnormen.
Ik heb eerder aan de NZa gevraagd tarievenonderzoek te doen met het
oog op de ontwikkeling van de zorgzwaarte. Het nieuwe kwaliteitskader
wordt daarbij uiteraard meegenomen. Omdat tarievenonderzoek naar zijn
aard de nodige tijd in beslag neemt zal ik mede op verzoek van uw Kamer
in februari alvast een eerste voorlopig beeld van de verwachte ontwikkeling aangeven.
Daarnaast stel ik, zoals hiervoor aangegeven, aanvullend € 100 mln in
2017 beschikbaar zodat de verpleeghuizen waar verbetering van kwaliteit
het hardst nodig is, alvast kunnen beginnen.
4. Stop de overdaad aan registratie
Zorgverleners moeten zo veel mogelijk tijd kunnen besteden aan het vak
waarvoor ze hebben gekozen: het verlenen van zorg. Dit neemt niet weg
dat er een aantal registraties is, noodzakelijk voor het kunnen leveren van
goede en veilig zorg, bijvoorbeeld rondom medicatieveiligheid. Het
Kwaliteitskader geeft in § 8.2 aan dat gegevensverzamelingen die niet
nodig zijn voor het zorgproces niet of slechts bij uitzondering plaats
mogen vinden. Daarin kan ik mij goed vinden. In mijn brief van medio juni
jl. heb ik uw Kamer laten weten hoe ik daar zelf mee aan de slag ga
(Kamerstuk 31 765, nr. 211). Ik zet hierbij in op zowel versimpeling van
wet- en regelgeving als mogelijke afschaffing. Daarnaast streef ik naar
vermindering van administratieve lasten op de werkvloer (ook als deze
door de zorgaanbieders zelf in het leven zijn geroepen). Kernelementen
hierbij zijn dat de zorgkantoren bij de inkoop slechts de kwaliteitseisen uit
het kwaliteitskader gebruiken. De Tweede Kamer ontvangt binnenkort een
amvb over de zorginkoop om dit te reguleren. Over de aanpak administratieve lasten in de Wlz informeer ik uw Kamer in februari 2017.
5. Voer een verplichte ballotage in voor bestuurders en toezichthouders
In het manifest wordt gepleit voor gemotiveerde bestuurders en toezichthouders die beseffen wat zorg is en moeten beschikken over een goed
werkend moreel kompas. Ook ik ben van mening dat hun manier van
besturen de maatstaf moet zijn voor de sector. Dat is ook wat de beroepsverenigingen van bestuurders en toezichthouders in de zorg (respectievelijk de NVZD en de NVTZ) beogen met de accreditatietrajecten die
worden uitgevoerd. Die steun ik van harte. Sterker: we moeten er op
termijn naar toe dat raden van toezicht slechts bestuurders aanstellen die
over een accreditatie beschikken, of bereid zijn zich te laten accrediteren.
Bestuurders en toezichthouders zullen getoetst moeten worden op
kwaliteiten die van belang zijn om zorgorganisaties goed te kunnen
besturen of toezicht daarop te houden. Concrete acties daartoe zijn:
• De NVZD is in 2013 gestart met een accreditatietraject voor bestuurders in de zorg. Inmiddels zijn ruim 100 zorgbestuurders geaccrediteerd. De NVZD heeft zich gecommitteerd aan het doel dat in 2021 alle
bestuurders in de zorg zijn geaccrediteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

7

•

De NVTZ streeft er naar tot aan 2020 een landelijk dekkend accreditatiesysteem op te zetten waarbij de ambitie is dat uiteindelijk alle
toezichthoudende organen er aan deelnemen.
Het kwaliteitskader geeft in § 5.2 aan dat de zorgorganisaties volgens de
Zorgbrede Governance code moeten werken en het bestuur zich ondersteunend opstelt naar de professionals. Ook stelt het kwaliteitskader
bijvoorbeeld dat elke verpleeghuisorganisatie professionele inbreng in het
aansturen van de organisatie borgt, door opname van een specialist
ouderengeneeskunde, verpleegkundige of psychosociaal zorgverlener als
lid van de Raad van bestuur.
6. Maximeer de overheadkosten en de reserves: 10% aan overhead,
maximaal 25% aan reserves voor elk verpleeghuis, voor elke
zorginstelling
Over de overhead in de langdurige zorg wordt door een extern bureau in
opdracht van VWS een onderzoek uitgevoerd. Het rapport met de
bevindingen zal ik binnenkort, voorzien van een beleidsstandpunt, aan uw
Kamer verzenden. Eerder heb ik aangegeven dat ik geen voorstander ben
van een landelijke norm, die voor alle sectoren en zorgaanbieders geldt.
Immers: voor een zorgboerderij met een kleine groep medewerkers zal de
overhead anders zijn dan bij een organisatie met meerdere locaties. Wel
wil ik aan de hand van de onderzoeksresultaten komen tot een realistische
richtlijn op basis waarvan instellingen zelf kunnen bepalen welke aard en
omvang van de overhead in hun situatie het best bijdraagt aan goede
zorg.
Ook waar het gaat om reserves is sprake van variatie. Ook ik wil niet dat er
teveel reserves zijn bij de verpleeghuizen. Reserves van 25% zijn
inderdaad in de meeste gevallen genoeg. Ik vind het van belang dat
bestuurders en raden van toezicht van zorginstellingen een expliciete
afweging maken in het aanwenden van de financiële middelen om zorg
van goede kwaliteit te kunnen leveren. Uiteraard moet er voldoende
worden geïnvesteerd in de kwaliteit van zorg. Met de sector en financiële
instellingen zal ik overleggen hoe hier goede handvatten voor kunnen
worden ontwikkeld.
7. Maak een einde aan de angstcultuur die bij te veel zorginstellingen
heerst en garandeer een prettige werkomgeving
Ik verwacht van bestuurders dat zij luisteren naar de zorgen, klachten en
ervaringen van hun personeel. Zij dragen de verantwoordelijkheid om een
cultuur te scheppen en bewaken waarin het personeel en uiteraard ook
bewoners en hun verwanten zich vrij voelen om dit te doen. Immers, de
relatie tussen een bewoner en een zorgverlener kan alleen tot bloei komen
wanneer er sprake is van betrokken en goed toegerust personeel. Er mag
nooit sprake zijn van een angstcultuur. De ondernemingsraden, de
cliëntenraden, de verpleegkundig/verzorgende adviesraad en individuele
cliënt kunnen hiervan uiteindelijk meldingen doen via het Landelijk
Meldpunt Zorg (LMZ). De IGZ neemt deze meldingen mee in haar
toezicht.
8. Stel een eenvoudige norm op voor bijscholing
Professionals doen mooi maar ook zwaar werk. Het is belangrijk dat zij de
ruimte hebben om hun vak bij te houden. In het kwaliteitskader zijn ten
aanzien van scholing bepaalde vereisten opgenomen, te weten:
• Er is voldoende tijd en ruimte om te leren en te ontwikkelen via
feedback, intervisie, reflectie en scholing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

8

•

De EVV-er of contactverzorgende neemt deel aan multidisciplinair
overleg.

Bovendien zijn instellingen verplicht om in het kwaliteitsverslag vast te
leggen wat de omvang en aard is van de tijd en ruimte voor zorgverleners
om te leren en te ontwikkelen via feedback, intervisie, reflectie en
scholing. Op deze wijze is transparant hoe zorgorganisaties hier – mede in
het licht van hun verplichtingen in het kader van vastgestelde CAO’s –
invulling aan geven en kan een mening worden gevormd over de vraag of
dat voldoende is.
9. Geef mantelzorgers de mogelijkheid direct maatregelen af te dwingen
wanneer de kwaliteit van zorg tekortschiet
Het is van groot belang dat verpleegzorginstellingen luisteren naar de
mantelzorgers die de zorg van hun naaste aan een verpleeghuis toevertrouwen. Mantelzorgers en andere verwanten moeten uiteraard goed
betrokken worden bij de zorg voor hun naasten: zij zijn van grote waarde
voor de kwaliteit van leven van mensen in een verpleeghuis. Hun mening
moet dan ook medebepalend zijn bij de inrichting van de zorg. Een
hoeksteen van de Wet langdurige zorg is dan ook het versterken van de
driehoek cliënt, professional en mantelzorger. Vele van de 175 zorgaanbieders die werken aan vernieuwing hebben dit ook als focus. De meest
directe manier waarop de mantelzorger invloed heeft op de zorg is bij het
opstellen en bijstellen van het zorgleefplan voor de cliënt.
Om te borgen dat de mantelzorger ook echt gehoord wordt, is de Wet
kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) ingevoerd:
• Hierdoor kunnen klachten en geschillen beter kunnen worden
afgehandeld.
• De Wkkgz stimuleert zorgaanbieders om onvrede bij cliënten of
wettelijk vertegenwoordigers (waaronder mantelzorgers) snel en
informeel op te lossen; de termijn is zes weken.
• De verplichte klachtenfunctionaris kan daarbij een ondersteunende of
bemiddelende rol spelen.
• Komt de cliënt of wettelijk vertegenwoordiger er niet uit met de
zorgaanbieder, dan is er een laagdrempelig alternatief voor de gang
naar de burgerlijke rechter: de onafhankelijke geschilleninstantie. Deze
instantie kan bindende uitspraken doen.
10. Geef cliëntenraden in verpleeghuizen helder inzicht in de geldstromen
en meer invloed waar het gaat om het bewaken van de kwaliteit van leven
van verpleeghuis bewoners.
In het kader van «Waardigheid en Trots» experimenteren diverse van de
175 zorgaanbieders met het geven van inzicht in de middelen die
samenhang met hun zorgvraag. Ook geven zijn de cliënt meer beschikkingsmacht over deze middelen. In «Waardig Leven met Zorg» wordt in
Zuid-Limburg en Rotterdam geëxperimenteerd met persoonsvolgende
inkoop, waarbij de keuze van de cliënt bepalend is voor de bekostiging
van de zorgaanbieders.
In de brief van 22 januari 2015 over Goed bestuur hebben de Minister van
VWS en ik het belang van medezeggenschap benadrukt (Kamerstuk
32 012, nr. 23). We hebben ook aangegeven de regels ten aanzien van
medezeggenschap te willen verbeteren, zodat deze aansluiten bij wat er
op dit moment van medezeggenschap in de zorg mag worden verwacht.
In het manifest wordt gevraagd om helder inzicht en meer invloed voor
cliëntenraden. Ter versterking van de positie van cliënten in de zorg wordt
de Wet medezeggenschap momenteel gewijzigd. Deze wijzigingen richten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

9

zich ook op genoemde punten van de indieners. Op 13 november jl. is de
internetconsultatie voor het wetsontwerp afgerond. Er zijn bijna 150
reacties op het voorstel binnengekomen. Deze worden nu verwerkt. Het
wetsvoorstel tot wijziging van de Wmcz wordt verder gereed gemaakt
voor verzending aan de Raad van State ter advisering. Zodra het
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer is ingediend, gaan de Minister en ik
graag met uw Kamer het gesprek hierover aan. Ik verwacht dat het
wetsvoorstel komend voorjaar kan worden ingediend.
5. Tot slot
Met het omarmen van het manifest «Scherp op Ouderenzorg» en de
totstandkoming van het Kwaliteitskader treedt een nieuwe tijd aan voor de
verpleeghuiszorg in Nederland. Met het inschrijven van het kwaliteitskader in het register van het Zorginstituut is een belangrijke en grote stap
gezet in de ontwikkeling en borging van de kwaliteit van de verpleeghuiszorg. Het kwaliteitskader is vanuit de cliënt en de professional
opgebouwd. Het geeft helderheid aan de cliënt, zijn verwanten, aan
zorgverleners, aan toezichthouders en inkopers. Allen kunnen nu vanuit
een kader werken aan hetzelfde doel: kwalitatief goede zorg voor
kwetsbare ouderen. De doelen van Waardigheid en Trots, het kwaliteitskader en het manifest versterken elkaar. Die kracht wil ik blijven benutten.
Het veld, en in het bijzonder de zorgverleners en zorgorganisaties zijn nu
primair aan zet. Daarvoor heeft men ook de ruimte. Daar waar hulp en
ondersteuning wenselijk of nodig is, zal die worden geboden. Om te
beginnen door het ter beschikking stellen van € 100 miljoen aan extra
middelen aan verpleeghuizen waar verbetering van kwaliteit het hardst
nodig is.
Tegelijkertijd zal ik de andere onderdelen van «Waardigheid en Trots»
onverminderd voortzetten, zoals het uitwisselen van goede voorbeelden,
aanspreken van zorgaanbieders waarbij de kwaliteit niet de maat is en
hulp bieden aan zorgaanbieders die dat nodig hebben. Juist in de
combinatie van vernieuwen, leren, normeren en toezicht houden ligt de
weg die leidt tot liefdevolle zorg voor kwetsbare ouderen. Ik kijk er naar uit
om de komende weken gesprekken hierover te voeren met verzorgenden
en verpleegden van tien aan «Waardigheid en Trots» deelnemende
zorgaanbieders te voeren.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 765, nr. 261

10