Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 1052

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 mei 2019
Op 2 april 2019 heeft het lid Bromet (GL) het verzoek ingediend om u
nader te informeren over de kalversterfte (Handelingen II 2018/19, nr. 69,
item 22). Met deze brief kom ik tegemoet aan dit verzoek. Tevens doe ik u
de antwoorden toekomen op vragen van de heer de Groot (D66) met
(Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 2632) en mevrouw Ouwehand
(PvdD) (Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 2633) betreffende de
sterfte van kalveren.
In mijn beleidsbrief dierenwelzijn van 4 oktober 2018 heb ik mijn zorg
uitgesproken over de sterfte onder jonge dieren in verschillende sectoren
(Kamerstuk 28 286, nr. 991). Ik heb sindsdien intensief gesproken met de
sectoren, ook de melkveehouderij, over dit onderwerp. Deze zomer spreek
ik hierover concrete doelstellingen af samen met de sectoren om de
sterfte onder jonge dieren terug te brengen. In mijn stand van zaken brief
dierenwelzijn die ik u eind mei toezend, zal ik nader ingaan op de acties
die de diverse sectoren tot nu toe al hebben genomen. In deze brief zal ik
kort ingaan op de sterftecijfers van kalveren en de activiteiten die de
melkveehouderij en kalverhouderij tot nu toe hebben ondernomen. Tot
slot zal ik ingaan op de berichtgeving in de media.
Cijfers
De sterfte van kalveren wordt gemonitord als onderdeel van de basismonitoring diergezondheid. Dit programma wordt 50/50 gefinancierd door
overheid en rundveesector en heeft als doel om trends en ontwikkelingen
op het gebied van diergezondheid bij te houden. Binnen dit programma is
al langer zichtbaar dat sprake is van hoge sterfte bij kalveren. De sterfte
van kalveren tot 14 dagen (inclusief doodgeboren dieren) schommelt al
jaren rond de 11,5%. Dit is ook de reden dat de sector, mede op
aandringen van mijn ministerie, twee jaar terug met een pakket aan
maatregelen is gestart (zie verderop in deze brief). Daarnaast heeft de
overheid beschikking over cijfers uit de I&R-databank. Dit systeem is

kst-28286-1052
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1052

1

ontworpen voor het tracking and tracing van dieren voor verschillende
doeleinden bijvoorbeeld diergezondheid en niet voor het bijhouden van
sterftecijfers, maar er kan wel enige informatie uit worden gehaald. De
I&R-databank maakt bovendien geen onderscheid tussen verschillende
type rundveebedrijven waardoor de data het beeld geven over alle
melkveebedrijven, vleesveebedrijven, opfokbedrijven en kalvermesterijen
en ook hobbymatige houders. Daarnaast worden dieren die sterven
voordat het oormerk is aangebracht geregistreerd als doodgeboren
kalveren. In de I&R-databank is een verschuiving zichtbaar van het aantal
doodgeboren kalveren naar sterfte van geoormerkte kalveren tot 14
dagen. Deze verschuiving is te verklaren door maatregelen die de sector
heeft genomen waardoor dieren eerder geregistreerd worden. De
verschuiving laat zien dat melkveehouders nauwkeuriger met merken en
melden van kalveren in het I&R-systeem omgaan.
De media heeft mijn ministerie gevraagd om de absolute sterftecijfers op
rundveebedrijven en de hoeveelheid bedrijven met een kalversterfte
(binnen de eerste 14 dagen) boven de 13% en boven de 20% uit de
I&R-databank.
Uit de analyse blijkt dat er 5547 bedrijven zijn waar de kalversterfte boven
de 13% ligt en 1.265 bedrijven waar deze boven de 20% sterfte ligt (resp.
33% en 8% van de 16.793 bedrijven). Het betreft hier de kalversterfte op
alle rundveebedrijven waar in 2018 meer dan 20 kalveren zijn geboren.
Deze kalversterfte tot 14 dagen leeftijd bestaat uit doodgeboren kalveren
(inclusief kalveren die voor het oormerken gestorven zijn) en kalveren die
na geboorte geleefd hebben en alsnog gestorven zijn (geoormerkte
dieren).
Deze cijfers bevestigen nogmaals dat er bedrijven zijn waarbij er meer
aandacht moet zijn voor de sterfte onder jonge dieren. Ik heb hierover
mijn zorgen geuit en de sector heeft inmiddels een goede basis gelegd
voor het oppakken van dit vraagstuk en is in overleg met mijn ministerie
actief aan het kijken waar er nog aanscherping van de maatregelen kan
plaatsvinden.
Inzet
De sector is twee jaar geleden met een pakket aan maatregelen begonnen
dat moet leiden tot verbetering van de zorg voor jonge dieren. Een aantal
van deze maatregelen zijn in januari 2018 zelfs door de zuivelsector als eis
in de private zuivelkwaliteitssystemen opgenomen.
Het eerste initiatief is het Kalf Volg Systeem, een gezamenlijk initiatief van
de melkveehouderij, de kalverhouderij en de transportsector. Het doel is
het borgen van de kwaliteit van de kalveren bij de overgang van het
melkvee- naar het kalverbedrijf. Informatie over de kwaliteit van de
kalveren wordt met alle schakels van de keten gedeeld waarmee de
verantwoordelijkheid voor de zorg voor door de gehele keten gevoeld
wordt. Verder hebben sinds 1 januari 2018 alle melkveebedrijven inzicht in
het sterftekengetal op hun bedrijf via het zuivelkwaliteitssysteem. Het
sterftekengetal is de sterfte van kalveren van geboorte tot en met 14
dagen leeftijd ten opzichte van het aantal geboren kalveren. Bij bedrijven
met een hoger sterftekengetal wordt actie ondernomen. Bedrijven met
een kalversterfte boven de 20% worden aangeschreven om samen met
hun dierenarts aan de slag te gaan om de sterfte terug te brengen.
Bedrijven met een kalversterfte boven de 25% dienen zelfs verplicht een
plan van aanpak op te stellen met hun dierenarts. Deze aanpak is
gefaseerd ingevoerd waarbij de grens waarboven een plan van aanpak
moet worden opgesteld telkens naar beneden wordt bijgesteld, om zo de
kalversterfte steeds verder terug te dringen. Afhankelijk van de ontwikkelingen in de komende periode wordt deze grens naar beneden bijgesteld.
Een deel van de zuivelondernemingen heeft daarnaast extra maatregelen
opgenomen in de kwaliteitssystemen waar veehouders aan moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1052

2

voldoen om melk te mogen leveren. Naast deze verplichte maatregelen is
er een vrijwillig benchmarksysteem opgezet, het KalfOK-systeem. Hierin
worden meerdere aspecten van kalveropfok meegenomen, waaronder
ook sterfte van kalveren. Het doel is dat elke veehouder inzicht heeft in
hoe hij of zij zich verhoudt ten opzichte van andere veehouders. Ongeveer
85% van de melkveehouders heeft zich hiervoor al vrijwillig aangemeld,
wat voor mij een teken is dat de urgentie bij veehouders wordt gezien.
Deze initiatieven worden nu ruim een jaar toegepast en dat is nog te kort
om in de cijfers al resultaten terug te zien. De komende maanden vindt
overleg met de sector plaats om concrete doelstellingen vast te stellen
omtrent de zorg voor jonge dieren, te bezien wat daarvoor nog aan
aanvullende maatregelen nodig is, en meer duidelijkheid te krijgen op
welke termijn verbetering van de sterftecijfers te verwachten is.
Berichtgeving media
Op 1 april jl. is er een mediabericht uitgebracht over kalversterfte. Het
persbericht start met beelden van verwaarloosde dieren, afkomstig uit
rapporten van NVWA-welzijnsinspecties en koppelt dit beeld aan
sterftecijfers uit de I&R-databank rundvee, zoals deze door mijn ministerie
met de media zijn gedeeld.
Uit het persbericht ontstaat het beeld dat op alle 1.265 bedrijven met een
sterfte boven de 20% verwaarlozing de oorzaak zou zijn. Hoe ernstig deze
cijfers ook zijn, deze conclusie kan niet worden getrokken. Welzijnsinspecties worden vaak risicogericht gedaan, waardoor de inspectierapporten dus geen doorsnede van de sector weergeven. Uit het nalevingsoverzicht NVWA en de «integrale risicoanalyse zuivelketen» van de NVWA
uit 2017, blijkt dat naleving van dierwelzijnsregels in de melkveehouderij
rond de 90% is. Op 1% van de bedrijven (160–170 bedrijven) is sprake van
structureel niet-naleven. De NVWA voert risicogerichte inspecties uit bij
(een gedeelte van) deze bedrijven. Het geschetste beeld als zou er op
1.265 bedrijven sprake zijn van dierverwaarlozing, komt dus niet overeen
met het nalevingsbeeld van de NVWA. De sterfte van kalveren is een
resultante van velerlei factoren. Niettemin is een sterfte van meer dan
20% op 1.265 bedrijven zeer ernstig, vandaar dat ik hier ook samen met de
sector bovenop zal zitten om deze cijfers naar beneden te brengen.
Net als uw Kamer heb ik dus eveneens grote zorgen over de hoge sterfte
onder kalveren. Ik span mij er voor in dat deze sterfte omlaag wordt
gebracht. Deze verantwoordelijkheid wordt gelukkig ook gevoeld door de
sector. Zoals aangegeven leg ik deze zomer samen met de sector concrete
doelstellingen vast. Daarnaast wil ik ook duidelijkheid krijgen op welke
termijn verlaging van de sterftecijfers te verwachten is. Ik houd uw Kamer
op de hoogte van de ontwikkelingen op dit dossier.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1052

3