Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 405

Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001
en enige andere wetten in verband met de
herziening van de fiscale behandeling van de
eigen woning (Wet herziening fiscale
behandeling eigen woning)

Nr. 25

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 november 2012
Hierbij stuur ik u, mede namens de Staatssecretaris van Financiën, naar
aanleiding van de plenaire behandeling op 15 november jl. van het
wetsvoorstel Wet herziening fiscale behandeling eigen woning (33 405)
(Handelingen II 2012/2013, nr. 23, item 4, blz. 4–30 en item 7, blz. 36–58) de
toegezegde nadere informatie over de navolgende onderwerpen:
1. Terugkoppeling van het gesprek met het Verbond van Verzekeraars
over de tijdklemmen in het KEW-regime;
2. Renseignering bij wijziging maandelijkse rentevoet, en
3. Aflossingsschema bij een annuïteit van 40 jaar.
Tevens stuur ik u de vierde nota van wijziging op het wetsvoorstel over
maatregelen ter tijdelijke ondersteuning van de woningmarkt.
1) Terugkoppeling gesprek met het Verbond van Verzekeraars
over de tijdklemmen in het KEW-regime
Op 16 november jl. heb ik gesproken met het Verbond van Verzekeraars
(hierna: Verbond). Aanleiding voor dat gesprek is het door de Nederlandsche Bank (DNB) uitgevoerde impact assessment naar de effecten van
het laten vervallen van tijdklemmen in het KEW-regime en het door het lid
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal mevrouw Schouten van de
fractie van de ChristenUnie (hierna: het lid Schouten) ingediende
amendement waarin wordt voorgesteld de tijdklemmen te laten
vervallen.1
Het Verbond blijft tegenstander van het volledig laten vervallen van de
tijdklemmen. Hoewel volgens DNB het vervallen van de tijdklemmen voor
de sector op macro-niveau niet tot problemen zal leiden, kan DNB niet
uitsluiten dat dat op micro-niveau wel het geval kan zijn. Daar staat
tegenover dat het laten vervallen van de tijdklemmen de keuzevrijheid
1

kst-33405-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Kamerstukken II 2012/13, 33 405, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 405, nr. 25

1

vergroot, maar dat neemt niet weg dat het voor belastingplichtigen
doorgaans niet aantrekkelijk is om tot vervroegde afkoop over te gaan.
Gezien het feit dat het KEW-regime ook nu al mogelijkheden kent
waardoor vroegtijdige onbelaste afkoop onder omstandigheden mogelijk
is2, heb ik tijdens de plenaire behandeling op 15 november jl. het
amendement van het lid Schouten ontraden. Dat herhaal ik op deze
plaats. Desalniettemin is een e-mailbericht van het Verbond aan het lid
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal de heer Dijkgraaf van de
fractie van de SGP (hierna: het lid Dijkgraaf), dat tijdens het plenaire debat
ter sprake is gekomen, aanleiding geweest om met het Verbond het
gesprek aan te gaan. Het doel van dat gesprek was bezien of het mogelijk
is om de mogelijkheden tot vervroegde onbelaste afkoop van een
kapitaalverzekering eigen woning (KEW), spaarrekening eigen woning
(SEW) of beleggingsrecht eigen woning (BEW) uit te breiden zonder dat
de tijdklemmen in zijn geheel zouden moeten vervallen. Dat gesprek met
het Verbond heeft mij hoopvol gestemd. Naar aanleiding van het gesprek
ben ik, in samenspraak met de staatssecretaris van Financiën,
voornemens door middel van een begunstigend beleidsbesluit in
specifieke gevallen, bijvoorbeeld in geval van echtscheiding (of beëindiging van fiscaal partnerschap) en bij schuldenproblematiek (zoals bij
restschulden of betalingsonmacht), de onbelaste vrijval van beklemd
KEW, SEW of BEW kapitaal mogelijk te maken. Aan de hand van de aan de
Belastingdienst voorgelegde gevallen wordt in 2013 bezien of, en zo ja op
welke wijze, dit beleidsbesluit zal worden omgezet in wetgeving.
Naar aanleiding van het voorgaande spreek ik de hoop uit dat bovenstaande toezegging voor het lid Schouten aanleiding kan vormen om het
ingediende amendement op dit punt te heroverwegen.
2) Renseignering bij wijziging maandelijkse rentevoet
Het lid Schouten heeft voorts gevraagd op welke wijze de renseignering
verloopt bij een annuïtaire hypotheek waarbij de maandelijks rentevoet
tijdens het jaar een of meerdere keren wijzigt (bijvoorbeeld bij een
hypotheek met een variabel rentepercentage of een hypotheek waarvan
de rentevastperiode in dat jaar afloopt). Dit omdat een wijziging van de
maandelijkse rentevoet een toetsmoment is als voorzien in artikel 3.119c,
tweede lid, van de Wet IB 2001. Het lid Schouten heeft hierover ook een
motie ingediend.3
In het wetsvoorstel is gekozen voor een systeem waarbij huiseigenaren in
beginsel alle op een lening die contractueel aan de aflossingseis voldoet,
betaalde rente in aftrek kunnen brengen. De Belastingdienst wil zich
richten op het toezicht vooraf, zodat de burger ervan uit kan gaan dat de
vooraf ingevulde gegevens voor aftrek in aanmerking komen. De banken
kunnen hun producten daarom ook vooraf voorleggen aan de Belastingdienst, zodat de burger weet dat het product voor aftrek kwalificeert. Zo
hoeven zij zelf geen herberekening te maken van de rente die zij hebben
betaald in een jaar naar de rente die zij over dat jaar kunnen aftrekken.
Indien die lening wordt afgesloten bij een instelling die onder de
renseigneringsplicht valt (hierna eenvoudigweg: bank) geeft de bank
uiterlijk 31 januari volgend op het kalenderjaar waarop de gegevens en
inlichtingen betrekking hebben, het over het kalenderjaar betaalde
rentebedrag en de hoogte van de schuld op 31 december 2012 door aan
de Belastingdienst. Indien voor een lening(deel) andere voorwaarden
gelden, zoals een verschillende rentevoet, een verschillende wijze van
aflossing of een verschillend startmoment, wordt dit deel in de renseignering als afzonderlijke schuld doorgegeven. De Belastingdienst zal de
2
3

Zie hiervoor in het bijzonder artikel 3.118, tweede lid, van de Wet IB 2001.
Kamerstukken II 2012/13, 33 405, nr. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 405, nr. 25

2

betaalde rente en de hoogte van de schuld op 31 december daardoor
kunnen gaan voorinvullen in de aangifte. Op deze manier is geprobeerd
het systeem voor de huiseigenaren, de banken en de Belastingdienst zo
begrijpelijk en werkbaar mogelijk te maken.
Naast de gegevens die de banken nu al renseigneren, is – als gevolg van
het wetsvoorstel herziening fiscale behandeling eigen woning – overleg
geweest met de banken over uitbreiding van de te renseigneren
gegevens. Hierin is besproken welke additionele gegevens de banken in
beginsel vanaf 1 januari 2013 per schuld aan de Belastingdienst zullen
doorgeven: de datum van aangaan van de schuld, het startbedrag van de
schuld, de resterende maximale looptijd in maanden aan het einde van
het kalenderjaar en de maandelijkse rentevoet aan het einde van het
kalenderjaar. Deze uitbreiding wordt opgenomen in artikel 22 van het
Uitvoeringsbesluit inkomstenbelasting 2001. De Belastingdienst beschikt
op basis van deze gegevens, in combinatie met de ontvangen aangifte,
over voldoende informatie om controles achteraf gericht te kunnen
uitvoeren indien daar aanleiding voor is. Aan de hand van die gegevens
kan de Belastingdienst immers nagaan of er reden is tot het stellen van
vragen over de aangifte. Bijvoorbeeld als de omvang van de schuld op
31 december te hoog is, gezien het dan geldende rentepercentage, of
bijvoorbeeld als de betaalde rente in een jaar niet voldoende afneemt ten
opzichte van het vorige jaar. Pas op dat moment wordt een gerichte
gegevensuitvraag met betrekking tot de wisselingen van de rentevoet
gedurende het jaar relevant en zal bij de betreffende controle de voor die
belastingplichtige relevante toetsmomenten worden bezien. Vanuit
uitvoeringsperspectief, alsook met het oog op de administratieve lasten
voor de betrokken financiële instellingen, is dit systeem duidelijk te
prefereren boven een systeem waarbij iedere rentewisseling gedurende
het jaar moet worden gerenseigneerd. Verder voert de Belastingdienst
met de banken regelmatig overleg over de renseignering en verstrekken
de banken elk jaar een accountantsverklaring aan de Belastingdienst
waardoor een en ander in de gaten wordt gehouden en indien nodig kan
worden ingegrepen. Om deze redenen ontraad ik de motie van het lid
Schouten.
3) Aflossingsschema bij een annuïteit van 40 jaar
De looptijd van leningen die op basis van het wetsvoorstel herziening
fiscale behandeling eigen woning voor renteaftrek in aanmerking kunnen
komen, bedraagt ten hoogste 360 maanden, ofwel 30 jaar. Het lid
Dijkgraaf heeft gevraagd naar de budgettaire gevolgen indien voor
starters een looptijd van maximaal 40 jaar zou gelden, waarbij over ten
hoogste 30 jaar renteaftrek verleend zou worden. Het lid Dijkgraaf heeft
hiervoor ook een motie ingediend.4
In deze brief ga ik niet nader in op de afbakeningsproblemen die bestaan
bij het begrip starter. Hoewel in het spraakgebruik wel min of meer
duidelijk is wat er mee wordt bedoeld, bestaat in de belastingwetgeving
geen definitie van starter. In de nota naar aanleiding van het verslag en de
nota naar aanleiding van het nader verslag is daar uitgebreid op
ingegaan. Ik verwijs daar kortheidshalve naar.
Bij een annuïtaire lening met een looptijd van 40 jaar daalt de schuld
minder snel dan wanneer een looptijd van 30 jaar wordt gehanteerd. De
vlakkere curve betekent dan ook automatisch een soepeler aflossingsschema. De eerste jaren van de looptijd hoeft bij een annuïtaire lening van
30 jaar al relatief weinig te worden afgelost, maar bij een annuïtaire lening
met een looptijd van 40 jaar is dat nog minder. Gedurende deze jaren
4

Kamerstukken II 2012/13, 33 405, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 405, nr. 25

3

wordt een relatief groot aandeel rente betaald en een relatief klein deel
aflossing. Schematisch is dit in onderstaande grafiek weergegeven
(waarbij op de y-as de hoogte van de aftrekbare rente wordt weergegeven, op de x-as het aantal verstreken jaren van de looptijd van de
lening, de onderste gekromde lijn een weergave is van de annuïtaire
lening met een looptijd van 30 jaar en de bovenste gekromde lijn een
weergave is van de annuïtaire lening met een looptijd van 40 jaar). Na 30
jaar loopt de annuïtaire lening met een looptijd van 40 jaar door (onderbroken lijn), terwijl vanaf dat moment geen recht op renteaftrek meer
bestaat (ononderbroken lijn).

Bij een annuïtaire lening met een looptijd van 40 jaar zal daarmee
gedurende langere tijd kans op een potentiële restschuld kunnen bestaan
dan bij een annuïtaire lening met een looptijd van 30 jaar. Bovendien is na
30 jaar bij een annuïtaire lening met een looptijd van 40 jaar pas ongeveer
55%5 van de oorspronkelijke schuld afgelost. Door de hogere renteaftrek
die over de periode van 30 jaar plaatsvindt, leidt dat tot een forse
budgettaire derving van structureel circa € 2,3 miljard. In de structurele
situatie is uiteindelijk iedereen een keer starter geweest. Op de dan
resterende 45% van de schuld na 30 jaar is de rente vanaf dat moment
niet meer aftrekbaar. Een voorbeeld ter illustratie:

Voorbeeld
Op een schuld van een starter van bijvoorbeeld € 200.000 met een
rente van 5% is de totale renteaftrek over een periode van 30 jaar ca.
€ 190.000 (fiscaal voordeel ca. € 80.000). Bij een looptijd van 40 jaar
is de totale renteaftrek na 30 jaar, in dit voorbeeld ca. € 240.000
(fiscaal voordeel ca. € 100.000), voor de periode na 30 jaar is de
resterende te betalen rente van ca. € 26.500 niet langer aftrekbaar.
Ten opzichte van het huidige wetsvoorstel leidt het voorstel van het lid
Dijkgraaf, naast de hiervoor genoemde budgettaire derving voor de
overheid, tot schuldrisico’s voor huizenbezitters, hetgeen ook gevolgen
heeft voor de financiële stabiliteit. Ik ben op basis van het bovengenoemde geen voorstander van dit voorstel en ontraad om die reden de
motie van het lid Dijkgraaf.
De minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

5

Het exacte percentage is afhankelijk van de rentevoet. Het percentage van 55% geldt bij een
rentevoet van 5%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 405, nr. 25

4