Actieplan Sneller en Beter
2 oktober 2008

Actieplan Sneller en Beter

Projectdirectie Versnelling Besluitvorming Infrastructurele Projecten
Den Haag, 2 oktober 2008

Inhoudsopgave

1

Sneller én beter

1

2

Vlottrekken vastgelopen wegenprojecten

3

3

Naar een doorleefde praktijk

5

4

Naar getrechterde besluitvorming

8

5

Naar een brede en vroegtijdige participatie

11

6

Naar een betere voorbereiding

13

7

Naar een helder budgettair kader

17

8

Naar zinvolle effectbepaling

19

9

Aan de slag

21

Bijlagen
1. Overzicht acties en planning
2. Betrokken omgevingspartijen
3. Eerste scan niet-wegen sectoren

1

Sneller én beter

Een goede bereikbaarheid is belangrijk voor de economische groei en sociale
ontwikkeling in Nederland. In de huidige praktijk verloopt de besluitvorming
over de aanpak van belangrijk infrastructurele knelpunten traag en schiet de
kwaliteit ervan, zeker als het gaat om de afstemming met ruimtelijk economische afwegingen, vaak tekort. Met dit Actieplan Sneller en Beter geven
de ministers van VenW en VROM invulling aan de ambitie van het kabinet om
te komen tot én snellere én betere besluitvorming bij het realiseren van
infrastructurele projecten.
Op 21 april 2008 heeft de Commissie Versnelling Besluitvorming
Infrastructurele Projecten onder voorzitterschap van de heer Elverding, hierna
verder aangeduid als de Commissie, haar advies Sneller en Beter gepresenteerd. De Commissie doet een groot aantal aanbevelingen, die het samen
mogelijk maken de gemiddelde doorlooptijd van de besluitvorming over
nieuwe infrastructurele projecten te halveren en tegelijkertijd een forse kwaliteitsslag te maken. Ook de besluitvorming over lopende projecten kan met
behulp van deze aanbevelingen worden verbeterd en versneld.
In het op 23 mei 2008 uitgebracht Kabinetsstandpunt heeft het kabinet de
intentie uitsproken om de aanbevelingen uit het advies van de Commissie
integraal over te nemen. Dit Actieplan geeft concrete invulling aan de kabinetsambities door het benoemen van acties die in de komende twee jaar zullen
worden uitgevoerd.
De uitvoering van de door de Commissie aanbevolen integrale verbetering van
de besluitvorming vergt de nodige tijd. Een aantal vastgelopen wegenprojecten
kan hierop niet wachten, die moeten op korte termijn worden vlotgetrokken.
Hiertoe is door het kabinet een wetsvoorstel ‘Versnelling besluitvorming
wegprojecten’ voorbereid. Dit voorstel is inmiddels ingediend bij de Tweede
Kamer.
Om de besluitvorming structureel te verbeteren is aanpassing nodig van de
bestuurlijke samenwerking, de ambtelijke voorbereiding en de wetgeving.
Daartoe moeten op zes gebieden fundamentele transities in het denken en
handelen van alle betrokkenen worden gerealiseerd:
1. naar een doorleefde praktijk
2. naar getrechterde besluitvorming
3. naar brede vroegtijdige participatie
4. naar een betere voorbereiding
5. naar een helder budgettair kader
6. naar zinvolle effectbepaling.

1

Samen bieden deze transities een integrale oplossing. Selectief winkelen in de
verbeteringen betekent dat het gewenste resultaat niet wordt bereikt. Deze
transities laten zich niet afkondigen en vervolgens invoeren. Nadrukkelijk
wordt daarom in dit Actieplan het gezamenlijk onderzoeken, experimenteren
en werkende weg veranderen als hoofdkoers aangehouden. Het eerste jaar van
de uitvoering van het Actieplan ligt het accent op een brede verkenning en
uitwerking van voorstellen met de betrokken partijen voor een betere besluitvormingsarchitectuur. In het tweede jaar verschuift het accent naar de implementatie van deze voorstellen in de staande projectenpraktijk.
Met de uitvoering van dit Actieplan willen de minister van Verkeer en
Waterstaat (VenW) en de minister van Volkhuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer (VROM) de aanbevelingen van de commissie toepassen voor
alle ruimt elijke investeringen, die onder de Tracéwet, dan wel de Spoedwet
wegverbreding vallen: hoofdwegen, spoorwegen en hoofdvaarwegen. Daarnaast vinden de ministers van VenW en VROM dat het advies Sneller en Beter
ook goede aanknopingspunten bevat voor projecten op het gebied van luchthavens, zeehavens, waterkeringen, projecten in het kader van waterbeheer en
infrastructurele projecten met een beperkte ruimtelijke ingreep.
Bij de uitwerking van de implementatie van de aanbevelingen van de Commissie zal bezien worden hoe andere relevante politieke en maatschappelijke
ontwikkelingen die raken aan de besluitvorming over infrastructuur worden
meegeno men. Daarbij spelen in ieder geval een rol:
- het komende advies van de Reviewcommissie Meten en Rekenen, onder
voorzitterschap van de heer Verheijen rondom effectbepaling
- het advies “Op de goede weg en het juiste spoor” van de Commissie Private
Financiering van Infrastructuur, onder voorzitterschap van de heer Ruding
- het advies “Weg belemmeringen” van de Commissie Fundamentele Verkenning Transportbelemmeringen, onder voorzitterschap van de heer
Noordzij
- het advies “Samen werken met water” van de Deltacommissie, onder
voorzitterschap van de het Veerman
- het rapport “Passende publieksparticipatie leidt tot betere besluitvorming”
dat in september aan de ministers van VenW, LNV en VROM is aangeboden en dat op korte termijn wordt doorgeleid naar de Tweede Kamer.
Hoofdstuk twee van dit Actieplan beschrijft de acties die nodig zijn om
vastgelopen urgente projecten vlot te trekken. In hoofdstuk drie wordt uitgewerkt op welke wijze de aanbevelingen van de Commissie op korte termijn
vertaald gaan worden naar al lopende projecten. De daarbij opgedane leerervaringen zullen worden benut bij het uitwerken en implementeren van de structurele verbetering van het besluitvormingsproces. In hoofdstuk vier tot en met
acht worden de daarvoor benodigde, hierboven genoemde transities nader
uitgewerkt en in de tijd uitgezet. In hoofdstuk negen tenslotte wordt een korte
schets gegeven van de uitvoeringsorganisatie van dit Actieplan.

2

2

Vlottrekken vastgelopen wegenprojecten

Per 1 januari 2009 treedt met terugwerkende kracht het wetsvoorstel ‘Versnelling besluitvorming wegprojecten’ in werking. Op basis daarvan zijn medio
2010 alle op het gebied van de luchtproblematiek vastgelopen urgente wegenprojecten weer vlotgetrokken.
Nog voorafgaande aan het opstellen van dit Actieplan is de eerste actie al in
uitvoering genomen. Voor vastgelopen urgente wegenprojecten, die niet
kunnen wachten op een structurele verbetering van de besluitvorming, heeft het
kabinet met voorrang een wetsvoorstel ‘Versnelling besluitvorming wegprojecten’ ingediend. Dit wetsvoorstel beoogt een beperkte wijziging van de Spoedwet wegverbreding en de Tracéwet. Met deze wetswijziging kunnen urgente
wegenprojecten, die sterk vertraagd zijn of stil zijn komen te liggen door
complexe procedures rond luchtkwaliteit, worden vlotgetrokken. Concreet gaat
het bij de wetswijziging om de volgende aanpassingen:
- vereenvoudiging van de milieueffectrapportage tot die elementen die
rechtstreeks voortvloeien uit de Europese m.e.r.-richtlijn
- het ontwerp-NSL dient als grondslag voor het besluit. Met het wetsvoorstel
wordt geanticipeerd op het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), het landelijke programma om de luchtkwaliteit te verbeteren
- het onderzoeksgebied wordt wettelijk begrensd tot het gebied tot aan de
eerstvolgende aansluiting in de lengterichting en 1 km vanaf de weg in de
breedterichting Dit is naar analogie van de anticumulatiebepaling in het
Besluit niet in betekenende mate (luchtkwaliteitseisen)
- de houdbaarheid van gegevens wordt wettelijk geregeld. Het WegAanpaanpassingsBesluit/Tracébesluit (WAB/TB) wordt op dezelfde onderzoeksgegevens gebaseerd als het ontwerp WAB/TB onder de voorwaarde dat het
WAB/TB binnen twee jaar wordt vastgesteld.
Actie 1

Spoedaanpak wegprojecten
Recent is het voorstel van wet ‘Versnelling besluitvorming wegprojecten’ ter
behandeling ingediend bij de Tweede Kamer. De inwerkingtreding van de
nieuwe wet is afhankelijk van aanvaarding door het parlement. In het wetsvoorstel is als vaste datum van inwerkingtreding opgenomen 1 januari 2009,
zonodig met terugwerkende kracht.
Actie:
inwerkingtreding Wet Versnelling besluitvorming wegprojecten
Planning: 1 januari 2009

Actie 2

Anticiperen op de nieuwe wetgeving
Als bijlage bij het wetsvoorstel ‘Versnelling besluitvorming wegprojecten’ is
een lijst opgenomen van 30 specifieke projecten, waarvan:

3

-

de besluitvorming op basis van de voorgestelde aanpassingen in de Tracéwet en Spoedwet wegverbreding weer wordt vlotgetrokken;
- de besluitvorming, ten opzichte van de huidige planning, als gevolg van de
nieuwe wetgeving met drie tot zes maanden wordt versneld
- maximale inzet wordt gepleegd om naast versnelling van de besluitvorming
ook de realisatie te versnellen, door onorthodoxe maatregelen te treffen,
waaronder het eerder opstarten van de aanbesteding, de realisatieperiode
verkorten en het parallel schakelen van de besluitvormingsprocedure en de
aanbesteding/realisatie etc.
- nog in 2008 samen met de markt voorbereidingen worden getroffen met
betrekking tot veranderingen die de nieuwe wetgeving met zich meebrengt.
Als onderdeel daarvan zullen voor deze projecten de mogelijkheden,
(meer)kosten en baten van een versnelde aanbesteding in kaart worden gebracht. Twee keer per jaar zal de Tweede Kamer in het kader van de voortgangsrapportage tracéwetprojecten worden geïnformeerd over de resultaten.
Actie:
voorbereiden versnellingsmogelijkheden 30 projecten
Planning: najaar 2008
Actie 3

Vlottrekken A74
Het kabinet zet alles op alles om de A74 uiterlijk april 2012 te openen. Daartoe
is het noodzakelijk dat ultimo juni 2010 een start gemaakt kan worden met de
realisatie. Belangrijk probleem bij de A74 is de omvang van het studiegebied
voor de luchtkwaliteit. In het recent aan de Kamer toegezonden wetsvoorstel
"versnelling vereenvoudiging onderzoekslast" is een wettelijke begrenzing van
het studiegebied gegeven die voor de A74 mogelijk soelaas kan bieden. De
invoering is zo vormg egeven dat een ontwerp-tracébesluit direct, na 1 januari,
gebruik kan maken van deze wettelijke begrenzing en overige bepalingen ter
vereenvoudiging van de onderzoekslast.
In het kabinetsstandpunt van 23 mei 2008 (Kamerstukken II 2007/08, 29 385,
nr. 19) wordt enerzijds aangegeven dat voor de A74 een lex specialis wordt
uitgewerkt voor het geval de lopende tracéwetprocedure voor dit project
onverhoopt vertraging oploopt. Onderzocht wordt of het wetsvoorstel ‘Versnelling besluitvorming wegprojecten’ voldoende oplossend vermogen biedt voor
de A74. Wanneer dit niet het geval is zal hiervoor alsnog een lex specialis
ontwikkeld worden. De lex specialis biedt tevens de mogelijkheid een aantal
andere projectspecifieke knelpunten op te lossen. Naast versnelling van de
besluitvorming zet het kabinet ook in op versnelling van de realisatie, door het
treffen van onorthodoxe maatregelen, waaronder het eerder opstarten van de
aanbesteding door het parallel schakelen van de besluitvormingsprocedure en
de realisatie. Bekeken zal worden of de lex specialis ook in dit opzicht versnelling kan bieden.
Actie:
uitbrengen analyse lex specialis A74 in wetgevingsnota
Planning: najaar 2008

4

3

Naar een doorleefde praktijk

Lopende projecten hebben de aanbevelingen van de Commissie Elverding, die
geen wijziging van het wettelijke kader vragen op maat toegepast, daar waar
deze daadwerk elijk kunnen bijdragen aan versnelling en verbetering van de
besluitvorming over deze projecten.
De beoogde structurele verbetering van besluitvorming is niet louter een
kwestie van het aanpassen van de wet- en regelgeving. De aanbevelingen van
de Commissie hebben ook betrekking op het beter organiseren van het besluitvormingsproces en professionalisering van de voorbereiding. Dit betekent dat
veel in de afgelopen tijd opgestarte initiatieven binnen VenW op het gebied
van de professionalisering, verbetering van de interne afstemming en de
versterking van de projectbeheersing en kwaliteitsborging met kracht zullen
worden doorgezet.
Andere benodigde vernieuwingen worden in de komende tijd werkende weg
ontwikkeld. Lopende projecten en nieuwe projecten gaan of zijn, vooruit
lopend op de beoogde structurele verbetering van de besluitvorming, aan de
slag met een aantal door de Commissie voorgestelde verbeteringen in de
werkwijze. Voorbeelden van deze verbeteringen zijn:
- een vroegtijdige richtinggevende keuze uit alternatieven, zodat de onderzoekslast kan worden beperkt tot één of enkele alternatieven
- bestuurders worden gemotiveerd om daartoe hun rug recht houden en
wanneer nodig bestaande instrumenten voor ‘doorzettingsmacht’ te gebruiken,
- ambtenaren gaan aan de slag met verbeteringen op het gebied van procesmanagement
- hanteren van realistische planningen en handhaven van de daarin afgesproken doorlooptijden
- in de verkenningsfase wordt waar nodig gebiedsgericht gewerkt en
- de markt wordt eerder en beter betrokken
Voorwaarden voor het invoeren van deze verbeteringen bij de uitvoering van
projecten, zijn
- ruimte en commitment om daadwerkelijk anders te werken
- zekerstelling dat de nieuwe werkwijze niet leidt tot vertraging of afbreuk
van de maatschappelijke consensus over nut en noodzaak
- voldoende capaciteit in de organisatie.
Dit vraagt om een aanpak per project op maat.
Actie 4

Inventarisatie versnellingsmogelijkheden lopende projecten
Nog in 2008 wordt een inventarisatie uitgevoerd of en zo ja welke
verbeteringen conform de aanbevelingen van de Commissie mogelijk zijn bij

5

specifieke lopende projecten, vooruitlopend op een structurele herziening van
het besluitvormingsproces. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen wegenprojecten en projecten in de sectoren spoor en vaarwegen. De rapportage over
de uitkomsten van deze inventarisatie zal onderdeel uitmaken van de voortgangsrapportage tracéwetprojecten aan de Tweede Kamer in het eerste kwartaal van 2009.
Actie:
inventarisatie versnellingsmogelijkheden lopende projecten
Planning: najaar 2008
Actie 5

Nieuwe verkenningen
Nieuwe verkenningen zullen in de komende twee jaar conform de
aanbevelingen van de Commissie worden uitgevoerd. Zij lopen daarmee
vooruit op de beoogde wettelijke verankering van het structureel verbeterde
besluitvormingsproces conform de aanbevelingen van de Commissie in 2010.
Vanaf het moment van vaststelling van het Actieplan voldoen nieuw op te
starten verkenningen aan de volgende voorwaarden
- de verkenning start met een startbesluit van de minister van Verkeer en
Waterstaat en de minister van VROM
- de beide ministers richten zich op een doorlooptijd van de verkenningsfase
van twee jaar voor complexe projecten
- stakeholders worden vroegtijdig betrokken
- indien relevant wordt de verkenning integraal en gebiedsgericht uitgevoerd
- de verkenning wordt afgerond met een voorkeursbesluit, dat aan de Tweede
Kamer wordt voorgelegd.
Actie:

uitvoeren nieuwe verkenningen conform de aanbevelingen van de
Commissie
Planning: vanaf heden
Actie 6

Doorvertaling advies Sneller en Beter naar andere infrastructurele projecten
Wat betreft de besluitvorming over infrastructuur in andere sectoren, die niet
onder de Tracéwet of Spoedwet vallen, bijvoorbeeld luchthavens, zeehavens,
waterkeren en waterbeheer en infrastructurele projecten met een beperkte
ruimtelijke ingreep zal een passende doorvertaling worden gemaakt van het
advies Sneller en Beter. Binnen twee jaar moet hierdoor ook in die sectoren een
helder zicht zijn op betere en snellere besluitvorming. Per sector zal worden
onderzocht
- welke aanbevelingen uit het advies direct toepasbaar zijn en integraal
kunnen worden overgenomen.
- op welke punten voorstellen op maat moeten worden ontwikkeld
- hoe die voorstellen worden ontwikkeld en
- hoe deze voorstellen worden geïmplementeerd.
De uitkomsten van deze onderzoeken worden vertaald naar een Actieplan voor
niet-tracéwetplichtige projecten, dat medio 2009 aan de Tweede Kamer zal
worden aangeboden.

6

Actie:
Actieplan niet-tracéwetplichtige projecten
Planning: medio 2009
Actie 7

Kennisnetwerk Sneller en Beter
Ten behoeve van het uitwisselen, analyseren en breed toegankelijk maken de
opgedane leerervaringen met de toepassing van de aanbevelingen van de
Commissie in de projectenpraktijk zal nog dit jaar een kennisnetwerk Sneller
en Beter worden ingericht. Andere betrokken departementen, decentrale
overheden en maatschappelijke organisaties zullen worden uitgenodigd om
mee te denken en mee te werken. Vanuit dit kennisnetwerk zullen specifieke
projecten via advies op maat worden ondersteund bij de toepassing van de
beoogde aanbevelingen en de wijze waarop deze toepassing vorm kan krijgen.
Tevens zorgt dit kennisnetwerk voor de bundeling van alle bij de uitvoering
van de projectadviezen opgedane ervaring. Deze verzamelde ervaring wordt
vervolgens door de betreffende verantwoordelijke lijnen toegepast in nieuwe
projectopdrachten, in professionele documentatie en in opleidingen.
Actie:

verzamelen, bundelen en delen van praktijkervaringen met de
aanbevelingen van de Commissie in lopende projecten
Planning: vanaf 2009

7

4

Naar getrechterde besluitvorming

In 2010 is de kwaliteit van de besluitvorming over infrastructurele projecten
structureel verbeterd en is het mogelijk de totale doorlooptijd substantieel te
verkorten. De rollen en verantwoordelijkheden van alle betrokkenen zijn helder
en verankerd via aangepaste wetgeving. Ook is een aantal van de bestaande
juridische knelpunten opgelost.
In de komende twee jaar zal het besluitvormingsproces voor infrastructuurprojecten worden geoptimaliseerd langs de lijnen van de aanbevelingen van de
Commissie. Deze aanbevelingen kenmerken zich door een groot aantal nieuwe
elementen in de besluitvormingsopbouw. De inhoud en vormgeving van deze
elementen en de wijze waarop ze worden gehanteerd is op dit moment schetsmatig uitgewerkt. In overleg met alle betrokkenen zal worden uitgewerkt welke
partijen op welk moment welke verantwoordelijkheid dragen en hoe zij die het
best uitoefenen om te komen tot betere en snellere besluitvorming.
Actie 8

Wetgevingsnota
In het najaar wordt de wetgevingsnota aan de Kamer aangeboden. Op basis van
de uitkomsten van de behandeling van deze nota worden nadere acties geformuleerd ten aanzien van het wetgevingstraject, gericht op de verankering van
de aanbevelingen van de Commissie, ten aanzien van de structurele herziening
van de besluitvorming. In de wetgevingsnota wordt een doorkijk gegeven naar
de reikwijdte van de voorgenomen juridische uitwerking van de voorstellen
voor een structurele verbetering van de besluitvorming en wordt gemotiveerd
of één en ander wettelijk geregeld moet worden. En indien wel, hoe zo’n
wettelijke regeling er qua reikwijdte en inhoud op hoofdlijnen uitziet. Specifiek
wordt daarbij aandacht geschonken aan de samenhang van de volgende zaken:
- Startbesluit. Het startbesluit geeft inzicht in de keuze voor een vormvrije
verkenning of een structuurvisie, de benodigde tijd om de verkenningsfase te
doorlopen, de personele capaciteit, de middelen (en wie daaraan bijdragen),
de wijze van participatie van de betrokkenen en benoeming van de bestuurlijke projecteigenaar.
- Voorkeursbesluit. In het voorkeursbesluit wordt ter afsluiting van de
verkenningsfase één alternatief ter verdere uitwerking in de planuitwe rkingsfase voorgedragen voor uitwerking in een tracébesluit, of vastgesteld
dat geen tracéwetplichtige aanleg of wijziging van infrastructuur aan de orde
is. Met gebruikmaking van relatief eenvoudige bepalingsmethoden wordt
met betrekking tot het voorgestelde alternatief aannemelijk gemaakt dat dit
kan voldoen aan de milieuwetgeving en dat het kan worden gerealiseerd
voor het aangegeven budget.

8

- Opleveringstoets. Bij de opleveringstoets wordt na oplevering nagegaan of
de vooraf berekende milieueffecten kloppen met de werkelijkheid. Op basis
daarvan kan worden overgegaan tot de inzet van extra maatregelen of het
beëindigen van reeds genomen maatregelen. Vanaf het moment van inwe rkingtreding van het NSL zal een projectgewijze toetsing opgaan in het landelijke monitoringsysteem luchtkwaliteit. Zo wel de effectbepaling als de
inzet van eventuele maatregelen verloopt dan niet meer per project, maar op
programmaniveau. Mutatis mutandis geldt hetzelfde voor geluid na invoering van de geluidproductieplafonds. Zowel voor lucht als geluid geldt dat
de beoogde systematiek overeen lijkt te komen met de gedachte achter de
opleveringstoets. In dit licht beziet het kabinet in hoeverre de aanbeveling
inzake de oplevertoets bestuurlijk kan worden vormg even.
In de wetgevingsnota zal verder worden ingegaan op:
- de mo gelijkheden voor inspraak en beroep, passend bij de stand van de
besluitvorming, de relatie met de vergunningen en de verkorting van de
termijn waarbinnen de Raad van State beslist op beroepen.
- de mogelijkheden om in de planuitwerkingsfase uit te gaan van één voorkeursalternatief in de MER
- of en zo ja welke vergunningen in gemeentelijke en provinciale verordeningen en plannen door het tracébesluit opzij kunnen worden gezet
- de mogelijkheid de beroepsmogelijkheden ten aanzien van het Tracébesluit
tussen overheden onderling in te perken en
- overgangsrechtelijke zaken.
In de wetgevingsnota worden tenslotte ook oplossingsrichtingen gegeven voor
de juridische knelpunten zoals gesignaleerd door de Commissie. Hierbij moet
worden gedacht aan:
- de introductie van de bestuurlijke lus
- versterking van de mogelijkheden voor de bestuursrechter voor instandhouding van rechtsgevolgen bij (gedeeltelijke) vernietiging van besluiten
- meer marginale toetsing door de bestuursrechter van onderzoeken/adviezen.
- inkorting van de termijn waarop de afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State beslist over beroepen tegen een Tracébesluit van twaalf naar
zes maanden.
Actie:
wetgevingsnota
Planning: najaar 2008
Actie 9

Wetgevingstraject, met o.a. de herziening van de Tracéwet
De in de wetgevingsnota benoemde wijzigingen in de besluitvorming zullen
leiden tot wetswijziging. Een belangrijk onderdeel daarvan zal de herziening
van de Tracéwet betreffen. Het streven is er op gericht in 2009 een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer in te dienen en deze in 2010 in werking te kunnen
laten treden. Inhoud en planning van dit wetgevingstraject is het onderwerp van
de wetgevingsnota.

9

Actie:
wetgevingstraject met o.a. herziening van de Tracéwet
Planning: voorstel eerste kwartaal 2009 in de Ministerraad
inwerkingtreding eind 2010
Actie 10

Actualiseren MIRT-spelregelkader
De door de Commissie aanbevolen integrale benadering van de besluitvorming
over aspecten als leefbaarheid, inpassing, ruimtelijke en economische ontwikkeling en infrastructuur heeft het kabinet al opgepakt met de realisatie van het
MIRT. Nog dit jaar wordt een MIRT-spelregelkader, waarin de bestaande
besluitvormingsprocessen over financiering en investeringen ten behoeve van
deze aspecten op elkaar worden afgestemd, aangeboden aan de Tweede Kamer.
In 2009 wordt dit MIRT-spelregelkader verder doorontwikkeld langs de lijnen
van de overige aanbevelingen van de Commissie. Conform het advies van de
Commissie zullen de meer complexe projecten worden vormgegeven als
structuurvisie 1 . Alle andere relatief eenvoudige ‘reguliere’ verkenningen
worden vormvrij uitgevoerd. De rollen en verantwoordelijkheden van de
betrokken partijen in het besluitvormingsproces zullen daarin verder worden
uitgewerkt. Bij het actualiseren van het MIRT-spelregelkader zal de uitwerking
van de te doorlopen processtappen in het samenwerkingsproces tussen de
betrokken overheden in de verkenningsfase worden meegenomen. Het kabinet
schept immers met de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro) en de voorgestelde Wet milieubeheer de condities voor een andere manier van bestuurlijke
samenwerking. De Commissie introduceert het principe van bestuursakkoorden
om de getrapte besluitvorming bestuurlijk te borgen.
De actualisering van het MIRT-spelregelkader wordt afgestemd met de
beoogde wijziging van de Tracéwet. Bij de uitwerking wordt intensief gebruik
gemaakt van de leerervaringen, die worden opgedaan in de lopende projecten.
Het geactualiseerde kader wordt medio 2010 aan de Kamer aangeboden.
Actie:
actualiseren MIRT-spelregelkader
Planning: in 2008 eerste versie en in 2010 de geactualiseerde versie naar de
Tweede Kamer

1

Een verkenning in de vorm van een structuurvisie bestaat uit vier stappen met actieve betrokken-

heid van alle stakeholders. De eerste stap is de probleemanalyse. Vervolgens wordt een brede range
van oplossingrichtingen globaal bekeken; de verkeerskundige werking van deze oplossingen staat
hierbij centraal. Zowel bij structuurvisies als vormvrije verkenningen worden alternatieven
vergeleken. Uit al deze mogelijkheden wordt een beperkt aantal reële alternatieven geselecteerd,
waarover meer informatie wordt verzameld (probleemoplossend vermogen, overige baten, kosten,
effecten, (M)KBA, inclusief beoordeling door de planbureaus en bij complexe integrale opgaven
mogelijk door het College van Rijksadviseurs). De vierde stap is de keuze van één van deze
alternatieven als het voorkeursalternatief.

10

5

Naar een brede en vroegtijdige participatie

Betere en snellere besluitvorming vraagt om goede besluiten, die maatschappelijk breed worden gedragen. Een intensieve, vroegtijdige betrokkenheid van
alle betrokkenen is daarvoor een vereiste. Alleen dan kunnen deze besluiten
ook én snel én zorgvuldig worden genomen.
Het oplossen van mobiliteitsvraagstukken is een zoektocht naar een goed
evenwicht tussen welvaartsgroei en een schone, mooie en veilige leefomg eving. Verschillende instanties waken op basis van veel verschillende afwegingskaders en regels over de verschillende deelbelangen. Bovendien komen
burgers steeds vaker actief op voor hun belangen, zowel individueel als
collectief.
Het voortvarend realiseren van kwalitatief goede en maatschappelijk breed
gedragen besluiten staat of valt met investeringen in het proces. Het advies
Sneller en Beter richt zich op het realiseren van goede besluiten, die maatschappelijk breed worden gedragen. Alleen dan kunnen deze besluiten ook én
snel én zorgvuldig worden genomen. Tegelijkertijd ontstaat zo ruimte voor
inperking van de mogelijkheden voor beroep en bezwaar.
Brede participatie vergt meer organisatie en kan zo op zich weer een oorzaak
voor vertraging van de besluitvorming vormen. Dat vraagt om een uitvoering
op maat van de besluitvorming en een robuust procesontwerp voor de uitvoering. In het advies wordt aanbevolen een vroegtijdige en intensieve samenwerking tussen alle betrokkenen burgers, bedrijven, belangenorganisaties en
overheden in de verkenningsfase te realiseren en in de planuitwerkingsfase de
focus te leggen bij de direct belanghebbenden.
Een integrale, gebiedsgerichte benadering van infrastructuurontwikkeling
betekent ook dat op een gelijkwaardiger manier (bestuurlijk) zal worden
samengewerkt tussen de betrokken overheden. Daarmee wordt voorkomen dat
later in het proces andere alternatieven worden aangebracht dan onderzocht in
de verkenning (en vastgelegd in het voorkeursbesluit) en dat de vergunningverlening nog verassingen oplevert. Er zal meer geschakeld worden tussen Rijk en
regio, zodanig dat in het gehele proces van startbesluit tot uitvoering er draagvlak is bij alle betrokken overheden ten aanzien van de probleemanalyse en de
gekozen oplossing.
Actie 11

Uitwerking gedragscode publieksparticipatie
Voor het bevorderen van een effectieve participatieaanpak is het belangrijk om
voort te bouwen op de ervaringen met de aanpak van processen, methoden en
resultaten van participatie van alle betrokkenen bij concrete plannen en
projecten. Veel van deze ervaringen in de afgelopen jaren zijn neergeslagen in

11

Inspraak Nieuwe Stijl (INS). In de afgelopen twee jaar is INS toegepast door
het Inspraakpunt VenW bij een aantal ruimtelijk economische plannen en
projecten waarbij het rijk betrokken is. Het Inspraakpunt VenW werkt nu al
interdepartementaal en ontwikkelt zich in 2009 tot een interdepartementaal
Expertisecentrum Publieksparticipatie. Door het Inspraakpunt zal voor het eind
van dit jaar een gedragcode voor publieksparticipatie voor infrastructuurprojecten worden opgesteld. Deze gedragscode biedt handvatten voor vormvrije
consultatie. Tevens biedt deze gedragscode een vrijwillig kader waaraan alle
betrokkenen zich kunnen committeren en waaraan het proces, zoals ook
voorgeschreven in de nieuwe Wro en de voorgestelde Wet milieubeheer,
achteraf kan worden getoetst. Een eerste versie van de gedragscode komt begin
2009 beschikbaar.
Actie:
opstellen gedragscode publieksparticipatie infrastructuurprojecten
Planning: begin 2009
Actie 12

Toepassing participatiemethoden
Het Inspraakpunt VenW werkt nu al interdepartementaal en ontwikkelt zich in
2009 tot een interdepartementaal Expertisecentrum Publieksparticipatie. VenW
is reeds begonnen met het ontwikkelen van nieuwe vormen van participatie.
Het Inspraakpunt zal worden gevraagd een participatieaanpak conform aanbevelingen van de Commissie uit te werken en projecten in 2009 te ondersteunen
bij uitvoering.
Actie:
toepassing participatieaanpak
Planning: 2009

Actie 13

Handreiking participatie infrastructuurprojecten
De ervaringen met de verschillende participatiemodellen in de projectenpraktijk worden eind 2009 geëvalueerd. Op basis daarvan wordt in de eerste helft
van 2010 een handreiking ‘participatie infrastructuurprojecten’ ontwikkeld. In
deze handreiking vormt de wisselwerking tussen participatie, de mogelijkheden
voor beroep en de doorzettingsmacht van de overheid een belangrijke invalshoek.
Actie:
opstellen handreiking stakeholderparticipatie
Planning: medio 2010

12

6

Naar een betere voorbereiding

Over twee jaar wordt door bestuurders en ambtelijke voorbereiders op een
andere manier (samen)gewerkt. Dit is te merken aan een betere bestuurlijke en
politieke borging van projecten, betere ambtelijke voorbereiding en een andere
manier van effectbepaling.
Dit traject is gericht op verandering van de bestuurscultuur en de ambtelijke
voorbereiding van projecten, als harde randvoorwaarde voor snellere én betere
besluitvorming over infrastructurele projecten. Een goede voorbereiding van
besluitvorming vraagt een bestuurlijk-ambtelijke organisatie die proactief
stuurt. Bij een project dient de inhoudelijke visie op een ruimtelijk gebied
voorop te staan, en niet de beheersmatige randvoorwaarden. Dit stelt zowel
eisen aan de organisatie als aan de comp etenties van betrokkenen: ander
opdrachtgeverschap, mandaat en verantwoording, maar ook projectmanagers
met een proactieve houding.
Deze beoogde veranderingen stroken met de ambities van de programma’s
Vernieuwing VenW en de Agenda 2012 2 van Rijkswaterstaat. Dit vraagt om
concrete initiatieven die direct stoelen op de uitgangspunten en ambities
“sneller, beter, met minder mensen, en ondernemerschap gebaseerd op onderling vertrouwen en verbondenheid”. Het kabinet treft een pakket maatregelen
om de ambtelijke voorbereiding en samenwerking tussen diverse betrokkenen
te verbeteren.
Actie 14

Verbeteren bestuurscultuur
Bestuurscultuur is een zaak van alle betrokken bestuurders en volksvertegenwoordigers, zowel op rijksniveau als bij de decentrale overheden. Slagvaardig
optreden vraagt een andere aanpak dan tot nu toe is gevolgd. Het kabinet zal
zelf goed voorbeeldgedrag vertonen, maar deze vernieuwing is een gezamen lijke verantwoordelijkheid van bestuurders, volksvertegenwoordigers en
ambtenaren. Om in een project om te kunnen gaan met de diversiteit van
bestuurlijke belangen en standpunten heeft het project een bestuurlijke eigenaar
nodig. Deze bestuurlijke eigenaar is verantwoordelijk voor de voortgang van
de besluitvorming en de programmatische afstemming met andere projecten in
2

Vernieuwing VenW behelst een vernieuwingsoperatie van VenW waarbij het doel is integraler,

compacter, met betere kwaliteit, minder drukte, meer vertrouwen en minder mensen te gaan
werken. De Agenda 2012 van Rijkswaterstaat betreft vier pijlers (toonaangevende opdrachtgever,
publieksgerichte netwerkmanager, betrouwbare en efficiënte partner, mensen zijn doorslaggevend)
die samen Rijkswaterstaat vorm moeten geven tot dé toonaangevende, publieksgerichte en
duurzame uitvoeringsorganisatie van de overheid.

13

een gebied. Deze andere aanpak krijgt reeds handen en voeten in het programma Randstad Urgent waar gewerkt wordt met bestuurlijke duo’s: een minister
of staatssecretaris en één regionale bestuurder. Het duo vervult gezamenlijk de
rol van bestuurlijk projecteigenaar en wordt op die verantwoordelijkheid
aangesproken (‘naming en faming’).
Aan de hand van de ervaringen in het programma Randstad Urgent wordt in de
komende drie maanden deze aanpak verbreed naar alle infrastructurele projecten in Nederland. De bevindingen zullen voor de complexe projecten hun
beslag krijgen in de bestuurlijke overleggen in 2009. Voor de zomer van 2009
zal een voorstel worden gedaan over de reikwijdte en invulling van het bestuurlijk projecteigenaarschap voor alle projecten.
Actie:
benoemen bestuurlijke eigenaren infrastructuurprojecten
planning: vanaf 2009
Actie 15

Verbetering ambtelijke voorbereiding
- Doorzetten bestaande vernieuwingsprogramma’s. Het pakket maatregelen
dat de ambtelijke voorbereiding gaat verbeteren bestaat deels uit het met
kracht doorzetten van lopende acties in het kader van de genoemde vernieuwingsprogramma’s. Deze zijn gericht op
- het verder professionaliseren van de organisaties
- het professionaliseren van de interne opdrachtgever en -nemerrelatie
- het verbeteren van de organis atiecultuur en de houding en het gedrag van
de medewerkers
- het versterken van de kennisuitwisseling, de projectbeheersing en de
kwaliteitsborging bij lopende projecten
- het in balans brengen van het werkpakket en de capaciteit van VenW en
de markt en
- het versterken van bestaande kennisnetwerken als bijv. het Landelijk
Afstemoverleg Planstudies Droog binnen de RWS en aanhaken hiervan
bij het Kennisnetwerk Sneller en Beter, zoals vermeld in actie 6.
Deze bestaande trajecten en initiatieven krijgen in het licht van Sneller en
Beter een extra opdracht: hoe draagt dit direct of indirect bij aan een betere
en sneller besluitvorming, hoe kan nieuwe kennis en ervaring vanuit de
praktijk maar ook vanuit nieuwe wet- en regelgeving vertaald worden naar
betere werkwijzen, kwaliteitsborging en samenwerking.
Actie:

bestaande initiatieven inzetten voor betere en snellere besluitvorming
Planning vanaf heden
- Samenwerking tussen de departementen VROM, Verkeer en Waterstaat en
Financiën. Voor eind 2008 worden afspraken gemaakt tussen deze departementen over een meer eenduidige verantwoordelijkheidverdeling, passend

14

bij de voorgestelde herstructurering van het besluitvormingsproces. Projec ten worden in de ambtelijke voorbereiding nu vaak vanuit verschillende
organisatieonderdelen vanuit verschillende verantwoordelijkheden min of
meer parallel aangestuurd. MIRT-projecten moeten organisatorisch vormgegeven worden als projecten die veel minder gebonden zijn aan de staande
organisaties en vooral gebonden zijn aan het op te leveren projectresultaat.
We gebruiken daarvoor de ervaringen die eerdere zijn opgedaan in de ZuiderZeelijn, Noordvleugel en Randstad Urgent.
Ook wordt nagegaan hoe de interne verantwoordelijkheidsverdeling van
verkenningen en planstudies meer in onderling verband kan worden gebracht
tussen Beleid en Uitvoering. De prioriteit ligt hierbij niet direct bij een organisatorische structuurwijziging, maar op korte termijn wel bij het bij elkaar
brengen van mensen, activiteiten, werkwijzen en vereenvoudigen van sturingslijnen. De samenwerking tussen betrokken organisaties in het project
wordt strakker georganiseerd, zodat het projectteam kan doen waarvoor het
besteld is: de klus klaren met voldoende kwaliteit, in het hoogst mogelijk
tempo en met het minste energieverlies in de werkwijze.
Actie:

afspraken VROM, VenW, FIN en interne verantwoordelijkheidsverdeling VenW
Planning: begin 2009
- Verbetering onderliggende werkprocessen. Vooral de interne processen van
verschillende deelnemers aan hetzelfde project kunnen op onderdelen sneller, simpeler en met minder inspanning meer effect geven, zeker als deze
beter op elkaar aansluiten. De verantwoordingsdruk is groot maar de verschillende Planning en Control cycli interfereren regelmatig met elkaar.
Deze worden beter op elkaar aangesloten en bij voorkeur buiten het project
zelf gehouden. Voor alle onderliggende ambtelijke processen, planning,
stappen, overleggen, informatiehuishouding en uitwisseling van documenten
worden waar nodig verbetervoorstellen ontwikkeld.
Actie:
stroomlijnen verantwoording en informatiehuishouding
Planning: voorjaar 2009
- Tijdige inschakeling juridische expertise. Er vindt een onderzoek plaats naar
de verankering van juridische expertise binnen de primaire processen van
Rijkswaterstaat. Nog dit jaar wordt een besluit genomen over de resultaten
en aanbevelingen van het onderzoek.
Actie:
besluit aanbevelingen verankering juridische expertise
Planning: najaar 2008
- Goed voorbeeld doet volgen. Goede voorbeelden van gewenst gedrag en
behaalde resultaten worden zichtbaar erkend, beloond en gecommuniceerd.

15

In de HR-zorg wordt meer aandacht gegeven aan ontwikkeling van projectmanagers en medewerkers op sleutelposities. Ook de (toekomstige) vervangbaarheid krijgt nadrukkelijk aandacht zodat de continuïteit van het
project beter gewaarborgd wordt in de gevallen dat medewerkers en managers het project verlaten. Dit wordt vastgelegd in interne managementcontracten zodat sturing op deze kwaliteitsaspecten wordt geborgd, te starten
met de contracten voor 2009 die dit najaar worden gemaakt.
Actie:
verankering managementcontracten
Planning: vanaf 2009
Actie 16

Bestuurlijk -ambtelijke samenwerking
Tot slot is ook de samenwerking tussen bestuurders en ambtenaren relevant en
verdient nadere reflectie. De implementatie van de aanbevelingen van de
Commissie op het gebied van bestuurlijk-ambtelijke samenwerking vormt dan
ook een uitdagend onderzoeksterrein. Een aantal fundamentele vragen die
direct ingaan op de werking van het openbaar bestuur die hierbij spelen zijn
- welk bestuurlijk en ambtelijk gedrag te onderkennen is
- welk effect dit gedrag heeft op besluitvorming
- hoe actoren elkaar beïnvloeden en hoe bestuurlijke ambities en
(on)mogelijkheden en ambtelijk werk elkaar ontmo eten
De beantwoording van deze vragen is belangrijke voor de langere-termijnontwikkeling van het besluitvormingsproces, maar overstijgt de directe scope
van dit Actieplan. Er wordt daarom de gelegenheid geboden aan geïnteresseerde universiteiten om onderzoek naar deze vragen uit te voeren. Als tegenprestatie wordt gevraagd dat zij hun inzichten delen met de betrokken bestuurlijke en
ambtelijke organisaties zodat op dit terrein wordt bijgedragen aan de versterking van de bestuurlijke en ambtelijke professionaliteit.
Actie:
bestuurlijk -ambtelijke samenwerking op decentraal niveau
Planning: vanaf 2009

16

7

Naar een helder budgettair kader

In 2010 gaat ieder voorkeursbesluit gepaard met een helder budgettair kader.
Ook voor het klaargezette pakket inpassingsmaatregelen wordt budget geraamd en gereserveerd. De huidige afwegingsmethoden zijn aangepast aan de
nieuwe werkwijze. Voor de financiering zijn nieuwe constructies tussen Rijk,
regio en markt toegepast.
Met de Commissie is het kabinet van mening dat een helder budgettair kader
beschikbaar dient te zijn op het moment van het te nemen voorkeursbesluit. Op
dat moment dient duidelijk te zijn hoeveel geld beschikbaar is voor de gekozen
oplossing, inclusief de benodigde inpassing. De maatschappelijke kosten baten
analyse (MKBA) is en blijft in dit proces een belangrijk instrument voor de
afweging van alternatieven en vervolgens voor het verkrijgen van een kwalitatief goed en breed gedragen voorkeursbesluit. Tijdens de verdere uitwerking
van dit besluit en tijdens de realisatie van het project is het vervolgens belangrijk dat het gereserveerde budget tijdig en voldoende flexibel kan worden
aangewend en dat in de begroting voldoende rekening wordt gehouden met de
onzekerheden van de kostenraming.
Actie 17

Toepassing kosten-baten systematiek in de verkenningsfase
In de huidige situatie wordt voor een MIRT-project een maatschappelijke
kosten/baten-analyse opgesteld volgens de OEI (Onderzoek Effecten Infrastructuur)-systematiek. Deze analyse wordt al naar gelang het type (speciaal
rijksproject, regulier project, regionaal project), de omvang en de fase (verkenning, planstudie) van een project meer of minder gedetailleerd uitgewerkt. De
toepassing van de OEI -systematiek, waarbij informatie met betrekking tot
maatschappelijke kosten en baten systematisch wordt gerangschikt, wordt
toegespitst op de nieuwe verkenningenfase. Het is van belang om te bepalen
welke informatie, met bijbehorend detailniveau in welk stadium van de
verkenning nodig is om uiteindelijk te komen tot een voorkeursbesluit. Ve rtrekpunt voor deze exercitie is het beoordelen van bruikbaarheid van de nu
beschikbare instrumenten en werkwijzen. Dit geldt zowel voor speciale
rijksprojecten, reguliere projecten als regionale projecten.
Actie:
toespitsen huidige OEI-systematiek op nieuwe werkwijze verkenning
Planning: gereed eerste kwartaal 2009

Actie 18

Verbetervoorstel inpassingskosten
In het voorkeursbesluit moet duidelijk zijn hoeveel geld beschikbaar is voor de
gekozen oplossing inclusief inpassing. VenW is een onderzoek gestart dat
gericht is op het verkrijgen van een beter zicht op de huidige kosten van
inpassingsmaatregelen. Hierbij wordt onder meer gekeken naar methodieken,
afspraken en ervaringen bij een aantal lopende en afgeronde MIRT-projecten.

17

In het onderzoek zal samen werking met het ministerie van Financiën worden
gezocht. Begin 2009 zullen op basis van de resultaten van het onderzoek
voorstellen worden opgesteld ten aanzien van het in de verkenningsfase ramenen financieren van inpassingsmaatregelen.
Actie:

onderzoek naar inpassingkosten in de praktijk en omzetten
resultaten in een handreiking ‘bepaling inpassingkosten’
Planning: onderzoek gereed 1 e kwartaal 2009; handreiking gereed in 2009
Actie 19

Afstemming van ramings- en begrotingssystematiek
Een helder budgettair kader stelt onder meer eisen aan de nauwkeurigheid van
de ramingen van een project. In de huidige verkenningen ligt deze onzeke rheidsmarge rond de 50%. Allereerst wordt bekeken hoe binnen de begrotingssystematiek met een dergelijke bandbreedte kan worden omgegaan. Vervolgens wordt nagegaan of het mogelijk en wenselijk is om in de verkenning te
komen tot kostenramingen met kleinere onzekerheidsmarges en in hoeverre de
daardoor veroorzaakte extra onderzoekslast acceptabel is. Ook worden de
huidige werkwijzen en leidraden nagelopen en waar nodig bijgesteld zodat in
de verkenningsfase geraamd wordt in lijn met de eisen aan het voorkeursbesluit. In deze actie zal tevens aandacht worden besteed aan de raming van de
life-cyclekosten.
Actie:
check/bijstellen van de huidige begrotings- en ramingssystematiek
Planning: 2009

Actie 20

Verkennen van nieuwe bekostigingsconstructies
Bij het voorkeursbesluit is het van belang om inzicht te hebben in de vraag hoe
de investerings- en exploitatiekosten (inclusief inpassing) worden verdeeld
over de verschillende partijen. Het gaat dan zowel om private (PPSconstructies) als publieke partijen (rijk-regio). Toewerken naar nieuwe soorten
van samenwerking met de markt via PPS-constructies strookt met de aanbevelingen van de Commissie Ruding. In samenspraak met de uitwerking en
implementatie van de aanbevelingen van de Commissie Ruding, wordt verkend
welke bekostigingsconstructies wenselijk zijn in de Elverding aanpak. In dat
kader wordt nagegaan onder welke voorwaarden er bij private partijen bereidheid is om te participeren in een project. Ook wordt in ieder geval bij projecten
van meer dan 62,5 miljoen euro over het voorkeursbesluit, conform het
Kabinetstandpunt op het advies van de Commissie Ruding een PPC (Public
Private Comparator) uitgevoerd om te bezien op welke wijze het project in de
markt gezet moet worden . Dit gebeurd voordat de planuitwerkingsfase wordt
gestart. Naast aandacht voor private partijen, worden in de verkenning ook
andere publieke partijen (regio) meegenomen.
Actie:

verkennen van nieuwe bekostigingsconstructies tussen Rijk, private
partijen en regio
Planning: 2009

18

8

Naar zinvolle effectbepaling

In 2010 worden de relevante effecten van infrastructuurprojecten op milieu,
natuur en water zinvol bepaald, met methoden die niet complexer zijn dan
nodig.. De besluitvorming over de projecten en over de daarbij behorende
milieubeschermende maatregelen wordt gebaseerd op de aldus bepaalde
effecten én op de onzekerheden daarin.
De opgave is hoe op een meer eenvoudige en transparante wijze tot de bepaling
van de effecten van infrastructuuruitbreidingen op milieu, natuur en water kan
worden gekomen. Deze opgave valt in een aantal aspecten onder te verdelen:
- eenvoudiger rekenen: hoe kunnen gebruiksafhankelijke milieueffecten van
weguitbreidingen op eenvoudiger wijze worden bepaald
- welke effectreducerende maatregelen staan ter beschikking en welke
concrete reductie leveren ze op
Centraal in deze opgave staat het terugbrengen van de onderzoekslast tot
zinvolle proporties. Daaraan wordt in sterke mate bijgedragen door drie
ingrepen:
- door de introductie van het voorkeursbesluit na de verkenning hoeft in de
planuitwerkingsfase nog maar één alternatief te worden onderzocht
- langere houdbaarheid van onderzoeken, onder meer zoals nu wordt voorgesteld in het wetsvoorstel ‘Versnelling besluitvorming wegprojecten’
- zinvolle effectbepaling, rekening houdend met onzekerheden in voorspellingen.
Specifiek voor de aspecten lucht en geluid dragen de aanstaande systeemveranderingen (NSL respectievelijk de invoering van geluidproductieplafonds in
de Wet milieubeheer voor rijkswegen en landelijke spoorwegen) ook sterk bij
aan het beperken van de onderzoekslast.
Belangrijke input voor deze actie wordt gevormd door het advies “Meten en
berekenen luchtkwaliteit” van de door de minister van VROM ingestelde
Reviewcommissie Meten en Rekenen. Deze Reviewcommissie heeft als doel
om voorstellen te ontwikkelen voor de verbetering van de wijze waarop in
Nederland de luchtkwaliteit wordt bepaald en voor de wijze waarop met de
resultaten wordt omgegaan. Het advies van de Reviewcommissie zal nog dit
najaar met een Kabinetsreactie worden aangeboden aan de Tweede Kamer.
Vanwege de grote samenhang tussen beide adviestrajecten is de laatste maanden regelmatig overleg gevoerd tussen de Reviewcommissie en de werkgroep
Zinvolle effectbepaling.
Actie 21

Eenvoudiger rekenen
In het rapport “Zinvol effecten bepalen” zal voor infrastructuurprojecten
worden aangegeven hoe de effectbepaling er uit ziet in de verkenningsfase, de

19

planstudiefase en in de realisatie- en de beheersfase. Per fase zal worden
aangegeven:
- wat het doel is van de effectbepaling;
- welke invoergegevens nodig zijn en hoe deze worden verkregen
- hoe het onderzoeksgebied wordt afgebakend
- welke methode van effectbepaling wordt gebruikt (model, extrapolatie,
expert judgement, aantal rekenpunten, aantal situaties etc.)
- hoe wordt omgegaan met bandbreedtes en onzekerheden
- hoe de inzet van eventuele maatregelen wordt bepaald
- waar aan wordt getoetst
- en tenslotte wat de houdbaarheid van de gegevens is.
Het eindresultaat van deze actie wordt gevormd door een rapportage “Vereenvoudiging methoden voor de bepaling van effecten bij infrastructuurprojecten".
De deelrapportage Lucht is gereed in oktober 2008. De afzonderlijke deelrapportages Geluid, Natuur en Verkeer zijn gereed in maart 2009.
Actie:
deelrapportages Lucht, Geluid, Natuur en Verkeer
Planning: Lucht oktober 2008, overig maart 2009
Actie 22

Implementatie zinvolle effectbepaling
De implementatie van de vereenvoudigde effectbepalingsmethoden op het
gebied van Lucht, Geluid, Natuur en Verkeer bij infrastructuurprojecten zal
naar verwachting onder andere bestaan uit het aanpassen van bestaande
ministeriële regelingen van VROM waarin de effectbepalingsmethoden zijn
geregeld. Een voorstel daartoe zal medio 2009 aan de Kamer worden voorgelegd. In dit voorstel wordt tevens de noodzaak voor een eventuele uitbreiding
van het onderzoek naar vereenvoudigde effectbepalingsmethoden op andere
gebieden, zoals bijvoorbeeld externe veiligheid, afgewogen.
Actie:
voorstel implementatie zinvolle effectbepaling
Planning: medio 2009

20

9

Werkwijze uitvoering

Aan de slag

In lijn met de aanbevelingen in het advies Sneller en Beter hebben de ministers
van VenW en VROM een interdepartementale projectdirectie Versnelling
Besluitvorming Infrastructuur ingesteld. Deze projectdirectie is verantwoordelijk is voor de uitvoering van dit Actieplan in de komende twee jaar. Zij is voor
een goede uitvoering daarbij afhankelijk van een groot aantal andere partijen,
die vanuit hun eigen positie, belang en expertise in staat zijn en mede verantwoordelijkheid dragen voor het realiseren van de beoogde veranderingen.
Hoewel het Rijk het uiteindelijk voor een belangrijk deel zelf moet doen, kan
er niet sneller en beter gewerkt worden als andere partijen niet meedoen of dit
mede mogelijk maken. Het ambities in het Actieplan Sneller en Beter is slechts
dan te realis eren als intensief wordt samengewerkt tussen alle betrokken
externe partijen. Bij de uitvoering van het Actieplan wordt ook alle omg evingspartijen vroegtijdig betrokken. Daarbij worden de volgende vormen
gehanteerd:
- gelijkschakelen van alle betrokken partijen, als voorfase voor de politieke
besluitvorming, door het informeren en toetsen van voorstellen via de overlegstructuur van de Overlegorganen Verkeer en Waterstaat (OVW)
- verdiepen via themagerichte samenwerking met betrokken partijen, die
vanuit eigen ervaring, expertise en belangen actief meedenken bij de concrete uitwerking van specifieke acties
- verbinden van standpunten en belangen door gericht regulier overleg met de
betrokken besluitvormende partijen. Het Nationaal MobiliteitsBeraad
(NMB) zal daarbij als centraal platform fungeren.
De feitelijke uitvoering van de in het kader van het Actieplan Sneller en Beter
uit te voeren acties gebeurt binnen de rijksoverheid door de lijnorganis atie van
Verkeer en Waterstaat en VROM. De projectdirectie werkt op de specifieke
acties uit het Actieplan taakgericht samen met de betreffende organisatieonderdelen in de staande lijnorganisatie. Zij stuurt de uitvoering aan via opdrachtverlening en bewaakt de samenhang van het geheel van acties.
In het eerste jaar ligt het accent van de uitvoering van de acties in het Actieplan
op de ontwikkeling en toetsing van voorstellen voor een betere besluitvormingsarchitectuur. Na vaststelling daarvan in een voorkeursbesluit ligt in
tweede fase het accent op de uitwerking van de elementen van de nieuwe
besluitvormingsarchitectuur in de staande projectenpraktijk. De spoedaanpak
wegprojecten, gericht op het vlottrekken van vastgelopen urgente wegprojecten, loopt hierop vooruit.

21

Organisatie

Veranderen binnen de hierboven geschetste context vraagt om een combinatie
van slagkracht, flexibiliteit en toegankelijkheid. De projectdirectie is een kleine
en slagvaardige organis atie, die snel kan schakelen via korte lijnen naar de
opdrachtgevers, de overige betrokken partijen en de uitvoering. Zij initieert,
betrekt, verbindt, formuleert visie en koers, jaagt aan en monitort. De projectdirecteur rapporteert periodiek aan de minister van Verkeer en Waterstaat en de
minister van VROM over de bereikte (tussen)resultaten. Over de wijze van
uitvoeren legt hij verantwoording af aan de Directeur-generaal Mobiliteit van
Verkeer en Waterstaat, de Directeur-generaal Ruimte van VROM en de
plaatsvervangend Directeur-generaal van Rijkswaterstaat.
Voor de gecoördineerde uitvoering van de acties in het Actieplan werkt de
projectdirectie met de lijnorganisatie van Verkeer en Waterstaat en VROM
samen met in het kennisnetwerk Sneller en Beter. Een apart onderdeel van het
kennisnetwerk wordt gevormd door een juridische taskforce (bestaande uit
juristen van VROM en VenW), die samen met de projectdirectie werkt aan de
wetgevingsnota en het daaruit voortvloeiende wetgevingstraject
Het kabinet wil snel zichtbare en concrete resultaten boeken. Een brede aanpak
wordt daarom gekoppeld aan het identificeren van concrete toepassingsmogelijkheden in de lopende projecten, zodat verbeteringen, die geen herziening van
de wetgeving vragen, direct kunnen worden getoetst aan de praktijk en van
daaruit doorontwikkeld en geïmp lementeerd kunnen worden.
Om te controleren of de verbeteringen zijn uitgevoerd en daadwerkelijk leiden
tot een aanpassing van het werken aan infrastructurele projecten, werkt de
projectdirectie zelf met een opleveringstoets in 2009 en 2010.

Bestuurlijk Critical Supportteam

Betrekken omgevingspartijen

Om de projectdirectie van buitenaf uit scherp te houden wordt een
onafhankelijk Critical Supportteam (CST) ingesteld. Het CST kijkt kritisch
naar de aanpak op onderdelen en de samenhang van de totale versnellings- en
verbeteropgave. Op gezette tijden rapporteert zij aan de ministers van VROM
en VenW of de invoering van het kabinetsstandpunt nog op schema ligt en alle
betrokkenen hun afspraken nakomen. Deze rapportages worden naar de Kamer
gestuurd en zijn daarmee openbaar.
Aan het begin van het proces wordt nadrukkelijk geïnvesteerd in het
vroegtijdig betrekken van alle omgevingspartijen. Bij tot stand komen van dit
Actieplan hebben veel omgevingspartijen de ruimte gekregen om hun inbreng
te leveren, zodat tot een gedragen aanpak en inhoud kon worden gekomen.
Deze standpunten en beelden vanuit de omgeving zullen gedurende het proces
steeds scherper kunnen worden ingevuld en zullen naar verwachting het
krachtenveld transparant maken. Omgekeerd gaan we er vanuit dat partijen uit
de omgeving ook hun eigen verantwoordelijkheden nemen door – waar
mogelijk – bij de uitvoering van dit Actieplan zelf bij te dragen aan snellere en

22

betere besluitvorming. Een positieve, open en constructieve grondhouding van
alle partijen is een randvoorwaarde om het project tot een succes te maken.
In lijn met de verschuiving van ontwikkeling en toetsen in het eerste jaar naar
implementatie in het tweede jaar, zullen de accenten in het betrekken van de
omgeving ook enigszins verschuiven gedurende het project. Het eerste jaar
kenmerkt zich door meedenken m.b.t. ontwikkelingen op strategisch niveau. In
het tweede jaar zullen de omgevingspartijen worden betrokken bij de uitvoering van de voorgenomen verbeteringen. Er zullen bestuursakkoorden gesloten
worden en afspraken worden gemaakt met marktpartijen.

23

Bijlagen

24

Overzicht acties en planning

Vlottrekken vastgelopen wegenprojecten
- Actie 1: Spoedaanpak wegprojecten
- Actie 2: Anticiperen op de nieuwe wetgeving
- Actie 3: Vlottrekken A74
Naar een doorleefde praktijk
- Actie 4: Inventarisatie versnellingsmogelijkheden lopende projecten
- Actie 5: Nieuwe verkenningen
- Actie 6: Doorvertaling advies Sneller en Beter naar ander infrastructurele
projecten
- Actie 7: Kennisnetwerk Sneller en Beter
Naar getrechterde besluitvorming
- Actie 8: Wetgevingsnota
- Actie 9: Wetgevingstraject met onder andere de herziening van de Tracéwet
- Actie 10: Actualiseren MIRT-spelregelkader
Naar brede vroegtijdige participatie
- Actie 11: Uitwerking gedragscode publieksparticipatie
- Actie 12: Toepassing participatiemethoden
- Actie 13: Handreiking participatie infrastructuurprojecten
Naar een betere voorbereiding
- Actie 14: Verbeteren bestuurscultuur
- Actie 15: Verbetering ambtelijke voorbereiding
- Actie 16: Bestuurlijk-ambtelijke samenwerking
Naar een helder budgettair kader
- Actie 17: Toepassing kosten-baten systematiek in de verkenningsfase
- Actie 18: Verbetervoorstel inpassingskosten
- Actie 19: Afstemming van ramings- en begrotingssystematiek
- Actie 20: Verkennen van nieuwe bekostigingsconstructies
Naar zinvolle effectbepaling
- Actie 21: Eenvoudiger rekenen
- Actie 22: Implementatie zinvolle effectbepaling

Bijlage 1

blad 1

Transities
Vlottrekken vastgelopen wegenprojecten
Naar een doorleefde praktijk

Naar getrechterde besluitvorming:

Naar brede vroegtijdige participatie
Naar een betere voorbereiding

Naar een helder budgettair kader

Naar zinvolle effectenbepaling

Acties
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22

2008

2009

2010

Bijlage 1

blad 2

Betrokken omgevingspartijen

Bij de besluitvorming over infrastructurele projecten zijn veel omgevingspartijen betrokken. Naast de partijen die het moeten doen (de direct verantwoordelijke delen van de Rijksoverheid), kent de omgeving partijen die meedoen
(bestuurlijke partijen als decentrale overheden ) en partijen die het mogelijk
maken (brancheverenigingen en maatschappelijke organisaties). Samen met
hen wordt gewerkt aan een structurele verbetering van het besluitvormingsproces.
De decentrale overheden, diverse brancheverenigingen en maatschappelijke
organisaties zijn al betrokken geweest bij het tot stand komen van dit Actieplan. Met hen zijn gesprekken gevoerd en tijdens een drietal startsessies is van
gedachten gewisseld over hun betrokkenheid bij de uitvoering van het Actieplan. De burger wordt betrokken door middel van het politieke besluitvormingproces en via de maatschappelijke organisaties.
In voorbereiding van het tot stand komen van dit Actieplan is gesproken met
vertegenwoordigers van de volgende omgevingspartijen:
- ANWB
- Bouwend Nederland
- EVO
- IPO
- Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV)
- Milieudefensie
- MKB
- Natuurmonumenten
- SKVV
- Staatsbosbeheer
- Stichting Natuur en Milieu
- Transport en Logistiek Nederland (TLN)
- VNO/NCW
Op 4 en 5 september zijn drie startbijeenkomsten georganiseerd waarbij
vertegenwoordigers van de volgende omgevingspartijen aanwezig waren:
- Decentrale overheden:
. SKVV
. VNG
. Provincie Zuid-Holland
. Provincie Gelderland
. Provincie Noord-Holland
. Stadregio Eindhoven
. gemeente Dordrecht
. gemeente Apeldoorn

blad 1

. gemeente Heerlen
. gemeente Zutphen
. gemeente Groningen
- Brancheverenigingen en maatschappelijke organisaties
. ANWB
. Bouwend Nederland
. EVO
. Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV)
Koninklijke Schuttevaer
. MKB-Nederland
. ProRail
. Stichting Natuur en Milieu
. Transport en Logistiek Nederland (TLN)
. VNO/NCW
We schetsen hieronder op basis van officiële reacties en gevoerde gesprekken
de rode draden in de opvattingen die leven bij de omg evingspartijen ten
aanzien van betere en snellere besluitvorming. Deze beelden geven een eerste
schets van het speelveld van de komende jaren.
Probleemanalyse

Het vertrekpunt van het traject dat besluitvorming sneller en beter moet maken
is het advies “Sneller en Beter” van de Commissie en het kabinetsstandpunt op
hoofdlijnen. Betrokken partijen vanuit de omgeving hebben nagenoeg allemaal
positief gereageerd op de analyse van Sneller en Beter. Ook zijn de meeste
partijen tevreden over de ambitie om besluitvorming sneller en beter te maken,
hoewel men de genoemde termijnen van de te bereiken versnelling wel ambit ieus noemt. Een groot deel van de omgevingspartijen kunnen zich ook vinden in
de oplossingen die de Commissie aandraagt, waarbij een betere bestuurscultuur
en ambtelijke voorbereiding, een brede verkenning en brede participatie en het
voorkeursbesluit er als positieve accenten uitspringen. Met name over de
oplossingen hebben omgevingspartijen echter niet allemaal dezelfde opvattingen, gerelateerd aan hun verschillende belangen.

Implementatie

Hoewel de omgevingspartijen delen dat er iets moet veranderen aan
besluitvorming van infrastructuur en zich ook schaart achter (een groot deel
van de) oplossingen, worden de meeste zorgen geuit over haalbaarheid van de
implementatie van de veranderingen. Los van het structureel verbeteren van
besluitvorming en de herinrichting die hiermee gepaard gaat, moet er bij de
mensen en organisaties die het moeten gaan doen ècht iets veranderen om
besluitvorming sneller en beter te maken, en dat zal niet gemakkelijk zijn. Er
zijn veranderingen nodig van bestuurders en ambtenaren, terwijl zij opereren in
bestaande organisaties met een heersende cultuur, geldende beleidslijnen en
soms met verkokering. Dat vereist een cultuuromslag, een rechte rug, oog voor
continuïteit ondanks bestuurlijke termijnen, ruimte voor kennisontwikkeling,
lerend vermogen en een open blik. Hoewel het volgens de omgevingspartijen
niet gemakkelijk zal zijn om de bestuurscultuur en de ambtelijke voorbereiding

blad 2

te veranderen, zien vrijwel alle partijen hier de grootste verbeterslag die ook
voorwaardelijk is aan andere veranderingen en leggen zij daar het accent.
Brede verkenning

Daarnaast is de omgeving te spreken over de ideeën rondom een brede,
gebiedsgerichte verkenning en vroege participatie van betrokkenen. Men is het
erover eens dat veel tijd en energie in een brede beginfase zich zal uitbetalen en
de kwaliteit ten goede komt. Men ziet ook kansen ten aanzien van brede
participatie, waarbij naast medeoverheden, ook burgers, belangengroepen en
bedrijfsleven betrokken dienen te worden.

Beroep

Over de aanpassingen met betrekking tot beroep die hiermee samenhangen,
leeft een wisselend beeld. Sommige partijen zijn bereid deze op te geven in ruil
voor meer en goede betrokkenheid in de beginfase, andere partijen hechten aan
de mogelijkheden bij de rechter. Andere of minder beroepsmogelijkheden raakt
sommige partijen in hun belangen. In het algemeen heerst er onduidelijkheid
over de aanpassing van de mogelijkheden voor beroep:
- waartegen kan straks nog beroep gemaakt worden
- voor wie staat beroep open
- op welke moment kan men nog beroep uitoefenen?

Voorkeursbesluit

Het voorkeursbesluit wordt als positief element genoemd, hoewel ook hier de
teneur is dat een goede uitvoering ervan nogal wat eist van betrokkenen. Men
vraagt zich hier soms ook af of en hoe het in de praktijk gaat werken. Leidt het
komen tot een voorkeursbesluit niet juist weer tot vertraging? En wat zal
precies de politieke status van het voorkeursbesluit worden? Voorwaarden voor
succes die genoemd worden, zijn de robuustheid van partijen en doorzettingsmacht. Tot slot wordt door omgevingspartijen gewezen op de verhouding
tussen het voorkeursbesluit en de rechtsbescherming. Men pleit ervoor dat het
nog mogelijk moet zijn om terug te komen op een voorkeursbesluit als dat
nodig moet zijn.

Spoedwet

Lucht en geluid

Tot slot noemen we nog enkele kritische noten. Enkele partijen hebben zich
kritisch uitgelaten over de herziening van de Spoedwet wegverbreding. Deze
heeft volgens sommigen een negatief effect op maatschappelijk draagvlak,
anderen zijn geen voorstander van ad-hoc wetgeving.
Ook hebben partijen zorgen geuit over de “groene” uitwerking van de
aanbevelingen in het advies Sneller en Beter. Sommige zien wel kansen om
een groene uitvoering van infrastructuur te bereiken, anderen zijn meer huiverig voor het effect op lucht en geluid. Inpassing is hierbij belangrijk. Er wordt
meegegeven dat het hierbij om een reëel pakket van inpassingsmaatregelen
moet gaan, dat met een open blik benaderd moeten worden. Met reëel wordt
verwezen naar waakzaamheid met betrekking tot welke maatregelen wel en
welke niet mogelijk zijn. Niet alle soorten inpassingsmaatregelen zijn achteraf
nog aan te brengen als er bijvoorbeeld al een weg aangelegd is.

blad 3

Budget

Hieraan gerelateerd wijzen enkele omgevingspartijen op het financiële kader
van infrastructuur projecten. Er dient, ook voor inpassingsmaatregelen, voldoende budget beschikbaar te zijn. Een bredere aanpak zoals voorgesteld door
de Commissie impliceert ook budgetruimte. Dit wordt dan ook gezien als een
noodzakelijke voorwaarde om sneller en beter te gaan werken.

blad 4

Eerste scan niet-wegen sectoren

Naast wegen projecten lijkt het voor de hand te liggen dat ook andere sectoren
de aanbevelingen van de Commissie – waar mogelijk - zoveel mogelijk
overnemen. Vooruitlopend op nader onderzoek hierover, presenteren we hier
een eerste scan van niet-wegen sectoren.
Vaarwegen en zeehavens
De meeste aanbevelingen van de Commissie zijn goed toepasbaar op vaarwegen zeehavenprojecten. Voor vaarwegen geldt dat er een grote diversiteit is in
omvang van projecten. Slechts een beperkt deel van de projecten is Tracéwetplichtig. Voor een ander deel is een (verkorte) m.e.r. procedure nuttig dan wel
noodzakelijk. Daarnaast is er een aantal kleinere projecten met een beperkte
ruimtelijke ingreep waardoor zij niet Tracéwetplichtig zijn. Het MIRT spelregelkader en bijbehorende beslismomenten worden hierbij gevolgd.
Zeehavens zijn zogenaamde ‘knooppuntinfrastructuur’ en in die zin anders dan
lijninfrastructuur. Investeringen in de knooppunten, de zeehaveninterne
infrastructuur, worden vaak gefinancierd door decentrale overheden en/of
private partijen. De rijksoverheid is wel verantwoordelijk voor de ontsluiting
van deze knooppunten voor zover het rijksinfrastructuur betreft; water, weg en
spoor. De projecten voor de maritieme toegankelijkheid van de zeehavens
betreffen vaargeulen en waterkeringen. Deze projecten hebben over het
algemeen een beperkte ruimtelijke impact en zijn daardoor niet Tracéwetplichtig. Een (verkorte) m.e.r. procedure is in deze gevallen soms nuttig of noodzakelijk. Voor deze investeringen geldt hetzelfde MIRT -kader als voor de
hoofdvaarwegen.
Een belangrijk aandachtpunt is te zorgen dat versnelling van procedures niet
alleen bij de grote, Tracéwetplichtige projecten gebeurt, maar dat ook naar de
kleinere en niet Tracwétplichtige infrastructurele projecten wordt gekeken.
Voorkomen moet worden dat projecten met een relatief beperkte ruimtelijke
ingreep een langere procedure moeten doorlopen dan de meer omvangrijke
Tracéwetplichtige projecten.
De vaarweg- en zeehavenprojecten vallen niet onder specifieke wetgeving voor
urgente infrastructuurprojecten (Spoedwet). De aanbevelingen op dit gebied
zijn dus ook niet van toepassing.
Luchthavens
De analyse van de Commissie over besluitvormingstrajecten is zeer herkenbaar
bij de besluitvorming over regionale luchthavens:
- de lange doorlooptijden

blad 5

- de moeizame zoektocht naar vereenvoudiging van de procedures voor
regionale luchthavens
- het hoge aantal (gedeeltelijke) vernietigingen van (regionale) luchthavenbesluiten bij de Raad van State de afgelopen tien jaar
- de “berekende werkelijkheid” (met gevolg technocratische besluiten gebaseerd op gedetailleerde berekeningen die een schijnzekerheid hebben).
Gezien de urgentie van de bovengenoemde punten is het meenemen van met
name de besluitvorming over regionale luchthavens in de uitwerking van de
Commissie van belang. Daarbij zou dan met name aandacht moeten zijn voor:
- versnelling doorlooptijd
- vergroten van juridisch succes.
Hiervoor is scherpere invulling van de 'bevoegd gezag'-rol (waaronder kaderstelling, kennis - en projectmanagement) een belangrijke randvoorwaarde. Ook
juridische vereenvoudiging is voor luchthavens een belangrijk aandachtpunt,
met name het onderwerp van de bestuurlijke lus.
Daarnaast wordt in het Plan van Aanpak voor de “Structuurvisie lange termijn
mainportontwikkeling” in lijn met de aanbevelingen van de Commissie ingezet
op:
- gebiedsgericht verkennen van (on)mogelijkheden van alternatieven
- afstemming met aanpalende ruimtelijke trajecten en zoeken van samenhang
- bepalen van ruimtelijk-economische effecten.
Op basis daarvan moet gekomen worden tot een politiek voorkeursbesluit voor
de lange termijn ontwikkeling. Ook hier kan aanknoping bij de uitwerking van
de Commissie winst opleveren.
Verandering van budgettaire kaderstelling is voor luchthavens minder relevant
aangezien financiering en uitvoering van luchthaveninfrastructuur door de
luchthavenexploitant plaatsvindt. Desalniettemin is het goed aan te haken bij
relevante budgettaire discussies en bewustwording. Ook is een aandachtspunt
dat landzijdige bereikbaarheid meegenomen wordt in verschillende trajecten.
Water
De toepassing van de Commissie aanbevelingen op water zijn bezien vanuit
hoogwaterbescherming en water(kwaliteits)beheer.
Voor hoogwaterbescherming lijken de meeste aanbevelingen toepasbaar, met
name bij grootschaligere projecten als Ruimte voor de Rivier. Kanttekeningen
hierbij zijn dat het Rijk meestal niet de initiatiefnemer en uitvoerder van
projecten is, dat vaak meerdere partijen bij besluiten betrokken zijn en dat
naast milieuwetgeving natuurwetgeving ook van belang is. Specifiek lijken de
volgende aanbevelingen relevant te zijn: minder bestuurlijke drukte en meer
bestuurlijke consistentie, verbetering in de ambtelijke voorbereiding, voorkom
onnodig gedetailleerd onderzoek, een verkenningenfase die uit mondt in een

blad 6

politiek gedragen voorkeursbesluit, een compacte en pragmatische planuitwerkingsfase en de gesuggereerde oplossingen voor enkele jurid ische knelpunten.
Hoewel waterkwaliteitsbeheer projecten minder grootschalig zijn en daardoor
minder relevant voor de Commissie aanbevelingen, is de tendens wel richting
integraal werken en inzetten op integrale gebiedsontwikkeling. De oorzaken
van vertraging zoals ze door de Commissie geschetst worden zijn dan ook in
toenemende mate herkenbaar bij het water(kwa liteit)beheer en de integrale
projecten daar omheen. De aanbevelingen van de Commissie zijn allemaal in
min of meerdere mate wel toepasbaar voor het water(kwaliteit)beheer als
bovengenoemde ontwikkelingen doorzetten. Bij waterbeheer zijn echter een
aantal andere wetten (rondom natuur en specifieke wetgeving voor sectoren als
recreatie, visserij en scheepvaart) belangrijk. Afhankelijk van hoe ver de
integrale aanpak zijn doorwerking gaat vinden in waterbeleid en –beheer, zal
de uitwerking van het rapport van de Commissie ook van toepassing kunnen
zijn.
Spoor
De infrastructuurprojecten bij het spoor worden gekenmerkt door een grote
diversiteit; van maatregelen op een bestaand emplacement tot spoorverdubbeling en aanleg van nieuwe spoorverbindingen. Bij het spoor is, meer dan in
andere sectoren, de samenhang binnen het netwerk een dwingend gegeven. Er
is geen direct verband tussen het belang van een project (of een aantal samenhangende maatregelen) voor het netwerk en de omvang van de ruimtelijke
ingreep. Voor alle spoorprojecten wordt het MIRT spelregelkader gevolgd. De
tracéwetplicht is duidelijk afgebakend en beperkt zich tot de grotere projecten,
waarbij sprake is van een voornemen van de minister om de bruikbaarheid te
vergroten. Voor zover sprake is van toepassing van de Tracéwet gaat het in het
overgrote deel van de gevallen om de verkorte procedure. De m.e.r.-procedure
is zelden van toepassing.
Juist vanwege de grote diversiteit is bij spoorprojecten maatwerk geboden.
Voor spoorprojecten wordt daarom groot belang gehecht aan het startbesluit
waarmee de aard en omvang van de verkenning wordt bepaald. De huidige
praktijk met de verkorte tracéwetprocedure zonder m.e.r. blijkt goed te werken;
bij verbreding van de probleemdefinitie bestaat het risico van vertraging.
Aangezien bij spoorprojecten de luchtproblematiek minder een rol van betekenis speelt en zeer weinig spoorprojecten onder de m.e.r.-plicht vallen, zal het
vlottrekken van spoorprojecten door toepassing van de Spoedwet (zoals
gevraagd in de motie Cramer; 29385 nr. 39) niet veel effect hebben.

blad 7