Cominissie BZK
Aan de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties

Plaats en datum:
Betreft:
Ons kenmerk:

Den Haag, 21 januari 2010
Verslag van de rapporteur over het Groenboek over een Europees burgerinitiatief
COM(2009)622
2010Z00528/2010D03449

Geachte mevrouw Ter Horst,
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in de procedurevergadering op
3 december 2009 besloten het lid Kalma te benoemen tot rapporteur bij het Groenboek Europees
burgerinitiatief COM(2009)622.
Mede op basis van de inbreng vanuit de commissie en de kabinetsreactie (30184, nr. 30) heeft de
rapporteur verslag uitgebracht. Dit verslag is besproken in de procedurevergadering op 14 januari jl. en in
een gesprek tussen de commissie en de rapporteur op 19 januari jl. In dat gesprek is besloten dat het
verslag van de rapporteur wordt overgenomen door de commissie. Tevens is besloten dit verslag aan u te
zenden, zodat u het standpunt van de commissie, zoals verwoord in het verslag, kan betrekken bij het
definitieve kabinetsstandpunt.
De commissie ontvangt de definitieve kabinetsreactie graag zo spoedig mogelijk en verzoekt u deze te
voorzien van een begeleidende brief, waarin u aangeeft hoe in de kabinetsreactie rekening is gehouden met
het verslag van de rapporteur.

Hoogachtend,
De griffiev^n de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Tweede kamer der Scatcn-Cenenml
PDSHIUK 20018

0
1^4

2500 EA Dcii Haay
T.070-.U82211
E. cie.b/k(«.;twe()clekamer.al

p

Verslag van de rapporteur, houdende zijn bevindingen inzake het Groenboek over een Europees
burgerinitiatief COM(2009)622

Inhoudsopgave
1. Werkwijze
2. Inleiding
3. Bevindingen
3.1 Algemeen
3.2 Vragen
4. Conclusies en aanbevelingen
Bijlage I
Bijlage 2

1
2
3
3
4
8
10
16

1. Werkwijze
Op 11 november 2009 publiceerde de Europese Cominissie het Groenboek over een Europees
burgerinitiatief COM(2009)622'. De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreiaties
(hiema: BZK) heeft in haar procedurevergadering van 3 december 2009 besloten het lid Kalma als
rapporteur namens de commissie aan te stellen. De commissie voor BZK heeft besloten zo spoedig
mogelijk na het kerstreces een standpunt over het Groenboek kenbaar te maken, mede op basis van de
kabinetsreactie^. Dit verslag geeft een overzicht van de bevindingen van de rapporteur,
In het algemeen reageert het kabinet op Europese Groenboeken. Er is een staande afspraak tussen de
regering en de Tweede Kamer dat de regering haar reactie op een Groenboek 30 dagen voor sluiting
van de reactietermijn aan de Kamer zendt opdat de Kamer daarop kan reageren. De regering neemt
deze reactie mee in haar uiteindelijke reactie op het Groenboek aan de Commissie. De Kamer reageert
met het overgenomen verslag van de rapporteur schriftelijk richting het kabinel.
Bij de behandeling in de Kamer van het Groenboek en de kabinetsreactie zijn de volgende data van
belang:
De reactietermijn op het Groenboek sluit op 31 januari 2010.
De kabinetsreactie is gedateerd 18 december 2009.
De fi-acties is verzocht om vóór woensdag 6 januari 2010 inbreng te leveren ten behoeve van
de rapporteur. De fracties van CDA, PvdA, SP en W D hebben inbreng geleverd. Het verslag
naar aanleiding van de inbreng is als bijlage bij dit verslag gevoegd.
De rapporteur heeft zijn conceptverslag op 13 januari 2010 aan de vaste commissie voor BZK
gezonden.
Ter voorbereiding op dit verslag is de regeling van het Europees burgerinitiatief in het Verdrag van
Lissabon (Verdrag betreffende de Europese Unie) en de Nederlandse regeling van het burgerinitiatief,
evenals de evaluatie daarvan^, bestudeerd. Daamaast is de resolutie van het Europees Parlement d.d. 9
mei 2009 ('Uitvoering van het burgerinitiatief) in de beschouwing betrokken.

Een Groenboek is een beleidsstuk van de Commissie waarin wordt ingegaan op een bepaald onderdeel van het
te voeren beleid. Groenboeken houden het midden tussen een inventarisatie van een bepaalde problematiek en
beleidsaanbevelingen. Het Groenboek Is tevens een consultatiedocument; de Commissie nodigt overheden,
organisaties en belanghebbenden altijd uitdrukkelijk uit om daarop vóór een bepaalde damm te reageren. De
Commissie gebruikt de reacties bij haar beleidsaanbevelingen en voorstellen.
- Zie: Kamerstuk 30 184, nr. 30
^ Zie: Kamerstuk 30 140, nr. 14

. ,
^m
^
u*
j^j
Q

Voorts heeft de rapporteur gesprekken gevoerd met onderstaande personen:
mw. Prof dr. M.H. Leyenaar, lid van de Kiesraad en van de Raad voor het Openbaar Bestuur •*;
dhr. J.W. Remkes, voorzitter van de Commissie voor de verzoekschriften en de burgerinitiatieven;
dhr. A. Nijeboer, mede-organisator van lokale burgerinitiatieven in Nederland en publicist op het
gebied van de burgerparticipatie.
Leeswijzer
De reacties die op het Groenboek ingediend worden, volgen in het algemeen de (volgorde van de)
vragen die de Europese Commissie stelt, zodat de Commissie kan vergelijken en conclusies kan
trekken die weer tot vervolgacties kunnen leiden. Dit verslag volgt daarom ook de vragen die in het
Groenboek worden gesteld. Aan het eind van dit verslag worden conclusies getrokken en enkele
aanbevelingen gedaan ten behoeve van de definitieve kabinetsreactie op het Groenboek.

2. Inleiding
Verdrag van Lissabon
Het Verdrag van Lissabon bestaat uit twee substantiële onderdelen: het Verdrag betreffende de
Europese Unie (hiema: VEU) en het Verdrag betreffende werking van de Unie (hiema: VWU).
Europees burgerinitiatief
Het Europees burgerinitiatief is ingevoerd door het Verdrag van Lissabon; artikel 11, lid 4 VEU
bepaalt dat "wanneer ten minste één miljoen burgers van de Unie, afkomstig uit een significant aantal
lidstaten, van oordeel zijn dat inzake een aangelegenheid een rechtshandeling van de Unie nodig is ter
uitvoering van de Verdragen, zij het initiatief kutmen nemen de Europese Commissie le verzoeken
binnen het kader van de haar toegedeelde bevoegdheden een passend voorstel daartoe in te dienen."
De procedures en voorwaarden voor de indiening van een dergelijk initiatief worden
vastgesteld overeenkomstig artikel 24, eerste alinea, van het VWU. Hierin is bepaald dat het Europees
Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verordeningen de bepalingen
vaststellen voor de procedures en voorwaarden voor de indiening van een burgerinitiatief, met
inbegrip van het minimum aantal lidstaten waaruit de burgers die het verzoek indienen, afkomstig
dienen te zijn.
De gewone wetgevingsprocedure houdt in dat de Raad, op voorstel van de Europese
Commissie, besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, na instemming van het Europees
Parlement.
Groenboek over een Europees burgerinitiatief
Doel van het Groenboek is na te gaan hoe de betrokken partijen denken over de kernpunten die
bepalend zijn voor de toekomstige verordening waarin het Europees burgerinitiatief wordt geregeld.
De Commissie roept belanghebbenden op om vóór 31 januari 2010 te reageren en heeft daartoe in het
Groenboek vragen gesteld die betrekking hebben op:
1. minimumaantal lidstaten waaruit de burgers afkomstig moeten zijn;
2. minimumaantal handtekeningen per lidstaat;
3. minimumleeftijd voor het ondersteunen van een burgerinitiatief;
4. vorm en formulering van een burgerinitiatief;
5. voorwaarden voor de verzameling, de verificatie en de authenticatie van handtekeningen;
6. termijn voor het verzamelen van handtekeningen;
7. aanmelding van geplande initiatieven;
8. voorwaarden voor organisatoren, zoals transparantie en financiering;
9. behandeling van burgerinitiatieven door de Cominissie;
10. initiatieven over hetzelfde onderwerp.

'* Mw. Leyenaar heeft tevens schriftelijk commentaar geleverd; dit is als bijlage bij dit verslag gevoegd.

Kabinetsreactie
Het kabinet verwelkomt het Groenboek en juicht het Europees burgerinitiatief toe. Voor het kabinet is
een belangrijk uitgangspunt dat het instmment van het burgerinitiatief zo uitvoerbaar en simpel
mogelijk dient te zijn.
Het kabinet stelt dat het Europees burgerinitiatief sterk lijkt op het Nederlandse parlementaire
burgerinitiatief Een belangrijk verschil is dat het Europees burgerinitiatief niet rechtstreeks aanspraak
geeft op openbare behandeling van een voorstel in het Europees Parlement, maar dat het een verzoek
betreft aan de Commissie om een voorstel in te dienen. Mede omdat het risico van overbelasting van
de parlementaire agenda hierdoor zeer gering is, ziet het kabinet geen reden om hogere eisen te stellen
aan het Europees burgerinitiatief dan de eisen die voor het Nederlandse burgerinitiatief gelden. Wel
dient een eventueel naar aanleiding van een succesvol Europees burgerinitiatief in te dienen Europees
voorstel le voldoen aan de Europees-rechtelijke vereisten, zoals het subsidiariteitsbeginsel.
Met betrekking tot het door de Cominissie in te dienen verordeningsvoorstel inzake het
Europees burgerinitiatief merkt het kabinet op dat de subsidlariteitsvraag niet aan de orde is omdat het
een exclusieve bevoegdheid betreft van de Commissie. Wel is het kabinet van mening dat de
verordening, gelet op de proportionaliteitsvraag, een redelijke mate van medeverantwoordelijkheid
voor de uitvoering bij de lidstaten dient te laten.

3. Bevindingen
3.1 Algemeen
Graag wordt gebmik gemaakt van de mogelijkheid om te reageren op de conceptreactie van het
kabinet inzake het EU-Groenboek Europees burgerinitiatief Daarbij vormden de vermelde bijdragen
van fracties en van geraadpleegde personen een vruchtbare basis.
De introductie van het Europees burgerinitiatief is in democratisch opzicht een positieve
ontwikkeling, die de betrokkenheid van burgers bij de menings- en besluitvorming van de Europese
Unie kan bevorderen. De mate waarin dat ook werkelijk het geval zal zijn, hangt enerzijds af van de
burgers zelf en van simpele, gebruiks vriendelij ke procedures; anderzijds van de bereidheid van de
bestuurlijke organen van de EU om burgerinitiatieven die de procedures succesvol doorlopen hebben,
open tegemoet te treden.
In dat verband moet, zoals het kabinet in zijn conceptreactie terecht doet, gewezen worden op
een niet onbelangrijk verschil met burgerinitiatieven zoals Nederland en veel andere EU-landen die
kennen. Een succesvol Europees burgerinitiatief leidt niet automatisch tot openbare behandeling van
het betreffende voorstel in het Europees Parlement, maar houdt slechts een verzoek in aan de Europees
Commissie om over een in het initiatief omschreven onderwerp wetgeving in gang te zetten ('een
passend voorstel daartoe in te dienen', zoals het Verdrag van Lissabon het formuleert).
De Euiopese variant houdt, zou men kunnen zeggen, het midden tussen een burgerinitiatief en
een petitie. Dat is onvermijdelijk, gezien de bestuurlijke inrichting van de EU (die de Commissie het
exclusieve recht op wetgevingsinitiatieven geeft). Maar het maakt een open opstelling van Commissie
en Europees Parlement des te belangrijker. En het vraagt om een procedurele uitwerking die een al te
grote vrijblijvendheid van deze vorm van burgerparticipatie helpt voorkomen en de betrokkenen
helderheid en houvast geeft. Wie het Europees burgerinitiatief serieus neemt, dient ook serieuze eisen
aan alle betrokken partijen te stellen.
Drie aspecten vragen vanuit dit gezichtspunt om bijzonder aandacht. Deze worden bij de
beantwoording van de tien in het Groenboek gestelde vragen nader uitgewerkt:
omvang en spreiding van het aantal handtekeningen dat voor indiening noodzakelijk is. Van
burgers mag in dat opzicht het nodige gevraagd worden. Relatief hoge drempels vergroten de
legitimiteit van een burgerinitiatief en versterken de positie van de initiatiefnemers ten
opzichte van de besluitvormende organen van de EU. De drempels die het Groenboek
voorstelt zijn wat dat betreft aan de lage kant - zeker als, zoals de Commissie bepleit, online
tekenen morgelijk wordt (vraag 1);

IO
"^

H

-

de'voorwaarden voor verzamelingen verijicatievande handtekeningen. De Commissie stelt
voor om op dat vlak bestaande nationale wetgeving tbt uitgangspunt te nêmèn en öp Europees
niveau enkele basisbepalingen te formuleren. Maar de kracht van een Europees burgerinitiatief
zai in belangrijke mate afliangen van èen relatief gelijk speelveld. In de ene lidstaat wel online
kunnen lekenen, maar in de andere lidstaat niet, is geen optie. Dat vraagt om een krachtiger
harmonisatie van de nationale regels dan het Groenboek en de conceptreactiè van het kabinet
suggereren (vraag 5);
de rol van de Commissie bij de behandelingyan succesvolle burgerinitiatieven. Het
Groenboek stelt wel een termijn van behandelmg voor, maar laat bijvoorbeeld de verdere
betrokkenheid van de initiatiefiiemers en de verantwoording van de Commissie voor het door
haar genomen besluit buiten beschouwing - terwijl die voor de geloofwaardigheid van deze
vorm van burgerparticipatie toch.niet onbelangrij k zijn (Vraag 9).
Het is geen gemakkelijke discussie die daarmee wordt aangegaan. Initiatiefnemers zitten niet te
wachten op hogere drempels, de Commissie niet op inperking van haar handelingsvrijheid, en veel
lidstaten niet op meer Europese regels. Maar het slagen van het "Europees burgerinitiatief als
instrument om burgers op een nieuwe en directe manier te betrekken bij :Europese besluitvorming zal
in hoge mate afhangen van de wijze waarop met bovengenoemde aspecten wordt omgegaan.

3,2 Vragen
In deze paragraaf worden de tien vragen van de Commissie in het Groenboek Europees burgerinitiatief
beantwoord.
Vooraf wordt opgemerkt dat een spoedige evaluatie vande dppr de Europese Unie op te stellen
verordening, zoals door het kabinet bepleit, wenselijk is, mits zij niet op te korte tenmjn plaatsvindt én
zij niet leidt tot uitstel van wat nu reeds geregeld dient te worden. Er moet eerst EUrbreed ervaring
worden opgedaan met het instrument.
Vragen I en 2
Minimumaantal lidstaten waaruit de burgers afkpmstig;moeten zijn enhetminimiunaaDtal
handtekeningen per lidstaat
Bentu van mening dat een derde van het totale aantai lidstaten het in het Verdrag vereiste "significant
aantal lidstaten" zou vormen? Zo nee, watzou.udan welals een.goede drempel bëschouwenen
waarom? Vindt uddt 0,2% vari de tótdlé bevolking van iedere lidstaat een goede drempel is? Zoniet,
heeft u dan andere voorstellen omte waarborgen dat eenMrgenniiiatief echt representatief is vpor
èenbeldhgvande Unie?
Volgens het Verdrag van Lissabon moet voor een Europees bui^erinitiatief een minimumaantal
handtekeningen worden verzarneld (ï miljoen). Dit aantal móet ook gespreid zijn over wat het Verdrag
omschrijft als *eên significant aantal lidstaten'. Wat de Commissie betreft moet in minimaal een derde
van de lidstaten 0,2% van de bevolking voor het initiatief tekenen. Het percentage van 0j2% berekent
de Commissie door het vereiste minimumaantal handtekeningen (1 miljoen) door de totale bevolking
vaixde'Unie (500 miljoen) te delen.
Een dergelijke dubbele drempel.is wenselijk, maar het percentage van 0,2% isaan de lage
kant..Los van feit dat de keuze voor een percentage van de bevolking zich moeizaarh verhoudt tot het
leeftijdscriterium dat wordt voorgesteld bij deelname aan het burgerinitiatief, gaat de Commissie
voorbij aan de wenselijkheid van relatief hoge drempels; Die geven burgerinitiatieven een behoorlijke
mate vian representativiteit, wat depositie van de initiatiefiiemers t.o.v. de.besluitvormende organen
van de EU helpt te versterken. Bij burgerinitiatieven als het Nederlandse, waarbij na het succesvol
doorlopen van dè procedures automatisch behandeling volgt, is representativiteit van wat minder grote
betekenis. Daar gaat het vooral, zoals het kabinet opmerkt, om 'een afweging tussen het belang van
laagdrempeligheid en het belang yan de,bescherming van de parlementaire agenda*;

De door de Commissie voorgestelde drempels van een derde van de EU-landen respectievelijk
0,2% van de bevolking van die landen moeten daarom als een absoluut minimum worden beschouwd.
Het kabinet zou moeten overwegen om in haar reactie op het Groenboek een hoger percentage in
discussie te brengen: 0,2% van de kiesgerechtigden bijvoorbeeld of 0,5% van de bevolking. Zeker als,
zoals door de Commissie en het kabinet bepleit, online adhesiebetuiging mogelijk wordt gemaakt, zijn
dit verre van onbereikbare grenzen. Het kabinet geeft zelf het voorbeeld van twee gemeenteraadsleden
die in tien dagen tijd 40.000 digitale steunbetuigingen ontvingen. Dat is een kleine 0,2% van de
Nederlandse bevolking.
Met een pleidooi voor relatief hoge drempels voor omvang en spreiding van de benodigde
handtekeningen is overigens niets ten nadele gezegd van onderwerpen met een regionaal karakter.
Maar steun voor een dergelijk initiatief dient voor een deel ook buiten de betreffende regio binnen de
EU te gevonden, wil het als Europees initialief voldoen. Relatief hoge drempels verdienen ook hier
grote voorkeur boven de in de kabinetsreactie geopperde mogelijkheid voor een lagere drempel dan
een derde van de lidstaten te kiezen en vervolgens de Commissie 'de eventuele beperktheid van een
behartigd belang (te laten) meewegen in haar reactie op een burgerinitiatief. Hier worden inhoud en
procedure ten oru^echte met elkaar vermengd (zie verder onder vraag 9).
Vraag 3

Minimumleeftijd voor het ondersteunen van een burgerinitiatief
Moet de minimumleeftijd voor het ondersteunen van een Europees burgerinitiatief in elke lidstaat
worden gekoppeld aan de stemgerechtigde leeftijd voor de verkiezingen voor het
Europees Parlement in die lidstaat? Zo nee, wat vindt u dan een goede oplossing, en waarom?
Het is van belang dat alle burgers die stemgerechtigd zijn voor de verkiezingen van het Europees
Pariement ook hun steun kunnen betuigen aan een Europees burgerinitiatief Het standpunt van de
Europese Commissie en het kabinet om de stemgerechtigde leeftijd als minimumleeftijd te hanteren
verdient daarom steun. Ook is het van belang dat overige vereisten gelijk zijn aan die voor deelname
aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. Ook Nederlanders woonachtig in één van de
overige landen van het Koninkrijk moeten aan een Europees burgerinitiatief kunnen deelnemen.
Indien de stemgerechtigde leeftijd voor de verkiezingen van het Europees Parlement als grens
voor deelname wordt gehanteerd, kan ook voor verdere bepalingen over stemgerechtigdheid
aansluiting worden gezocht bij deze systematiek. Dat houdt onder meer in dat EU-burgers kunnen
deelnemen aan een burgerinitiarief ongeacht in welke lidstaat zij verblijven, maar dat zij uiteraard
maar één keer een geldige handtekening mogen zetten. Dit dient bij de gemeenschappelijke
procedureregels voor het Europees burgerinitiatief te worden gewaarborgd. De handtekeningen van
buitenslands verblijvende burgers tellen mee in het land waarvan zij de nationaliteit bezitten, conform
bestaande Europese regelgeving.
Vraag 4

Vorm en formulering van een burgerinitiatief
Zou het voldoende en juist zijn te bepalen dat in een burgerinitiatief duidelijk moet worden
omschreven wat het onderwerp en de doelstellingen moeten zijn van het voorstel dai de
Commissie wordt verzocht in te dienen? Welke andere eisen moeten e\>entueel aan de vorm en
formulering van een burgerinitiatief worden gesteld?
Een nauwkeurige omschrijving van het onderwerp en de doelstellingen van een burgerinitiatief is van
groot belang. Dit geldt in de eerste piaats voor de initiatiefnemers en de burgers die het initiatief
ondersteunen. Zonder een duidelijke afbakening is het risico groot dat de initiatiefnemers en
ondersteuners zich niet in de uitwerking van de Commissie herkennen. Verregaande vormvereisten
zijn echter niet nodig of gewenst. De suggestie van het kabinet om geslaagde burgerinitiatieven op een
website te vermelden is waardevol. Echter, ook van niet geslaagde burgerinitiatieven kan men leren en
een website zal daamaast ook praktische informatie moeten bevatten over het opzetten van een
burgerinitiatief.

^
^
Q
p
M

a

Vraag 5

Voonvaarden voor de verzameling, de verificatie en de authenticatie van handtekeningen
Vindt u dat er gemeenschappelijke procedureregels moeten gelden voor de verzameling, de verificatie
en de authenticatie van handtekeningen door de autoriteiten van de lidstaten? In hoeverre moeten de
lidstaten specifieke bepalingen op nationaal niveau kunnen vaststellen?
Zijn er specifieke procedures nodig om ervoor te zorgen dat EU-burgers kunnen deelnemen aan een
burgerinitiatief ongeacht in welke lidstaat zij verblijven? Moeten burgers online aan een
burgerinitiatief kunnen deelnemen? Zoja, welke beveiligings- en authenticatiemaatregelen moeten er
dan worden genomen?
EU-organen beschikken niet over de bevoegdheid en de informatie om de echtheid van
handtekeningen te verifiëren en om te controleren of een bepaalde burger het recht heeft om aan een
burgerinitiatief deel te nemen. Deze taak zal dan ook door de nationale overheid worden uitgevoerd.
De commissie stelt echter voor om ook met betrekking tot de eisen die aan verzameling en verificatie
gesteld worden, bestaande nationale regelgeving tot uitgangspunt te nemen. Centrale Europese
regulering zou voor de hdstaten extra administratief werk met zich meebrengen en geen recht doen aan
nationale systemen en regels. Wel zouden op EU-niveau een aantal basisbepalingen moeten worden
vastgesteld.
Verificatie en controle kunnen inderdaad het beste door de lidstaten worden uitgevoerd. Een
relativering van regelgeving op EU-niveau roept echter vraagtekens op. Tegenover de extra
administratieve lasten van de lidstaten als gevolg van regulering op EU-niveau, staat het nadeel van
ongelijke toegang van burgers tot het burgerinitiatief Dat zou er bijvoorbeeld toe kunnen leiden dal
initiatiefiiemers zich in het bijzonder op landen met een relatief soepele wetgeving gaan richten. De
verschillen tussen de lidstaten zijn ook aanzienlijk. In sommige landen moeten een ambtenaar of een
notaris aanwezig zijn om handtekeningen te 'authenticeren'; in andere landen is alleen sprake van een
steekproefsgewijze verificatie achteraf
Dit is allerminst een pleidooi voor volledige hannonisering van de regelgeving ter zake. Maar
het kabinet zou de hier aangeduide problemen wel aan de orde moeten stellen en de Commissie
moeten vragen naar inhoud en uitwerking van de door haar voorgestelde 'basisbepalingen'. Ook zou
ze de Commissie moeten herinneren aan de uitspraak in het Groenboek dat lidstaten verplicht moeten
kunnen worden 'om het verzamelen van handtekeningen te vergemakkelijken en overbodige
beperkingen af te schaffen'. In dat verband vraagt een regeling op Europees niveau met betrekking tot
de aan online adhesiebetuiging te stellen eisen nadrukkelijk om aandacht.
Vraag 6
Termijn voor het verzamelen vao handtekeningen
Moet er een termijn worden vastgesteld voor het verzamelen van handtekeningen?
Zoja, vindt u eenjaar een goede termijn?
Hel kabinet stelt dal een termijn voor het verzamelen van handtekeningen niet nodig is, omdat het
Nederlandse burgerinitiatief ook niet een termijn kent. Dit argument overtuigt niet. Beter is om, naar
het voorstel van de Commissie, een termijn van eenjaar te stellen. De voomaamste reden hiervoor is
dat de burgers, die hun handtekening hebben gezet ook op de hoogte moeten worden gesteld van wat
er gebeurt. Zonder een dergelijke termijn verdwijnt dat uit zicht. Ook kan het gebeuren dat burgers die
getekend hebben, van mening veranderen. Het vaststellen van een te lange termijn vergroot die kans.
Vraag 7
Aanmelding van geplande initiatieven
Vindt u een verplicht aanmeldingssysteem van geplande initiatieven noodzakelijk? Zoja, bent u het
ermee eens dat deze aanmelding zou kunnen verlopen via een specifieke website die door de Europese
Commissie ter beschikking wordt gesteld?

Een verplicht aanmeldingssysteem voor burgerinitiatieven is wenselijk. Dit sluit aan bij het bij vraag 6
verwoorde standpunt met betrekking tot de geldigheidstermijn. Vanaf het momenl dat een
burgerinitiatief is aangemeld kan worden begonnen met het verzamelen van de handtekeningen.
Daamaast kan verplichte aanmelding er voor zorgen dat doublures voorkomen worden. Voor burgers
die hun handtekening zetten is het ook nuttig dat zij op een website kunnen zien dat 'hun' initiatiefis
aangemeld. Het verhoogt de legitimiteit en transparantie van het hele proces. Het faciliteren van dit
proces m.b.l. het inrichten en beheren van een website door de Europese Commissie ligt voor de hand.
Vraag 8
Voorwaarden voor organisatoren, zoals transparantie en financiering
IVelke specifieke voorwaarden moeten voor organisatoren van een initiatiefgelden om te zorgen voor
transparantie en democratische controleerbaarheid? Bent u het ermee eens dat organisatoren moeten
worden verplicht infonnatie te verstrekken over de steun en definanciering die zij ontvangen voor een
initiatief?
Transparantie en democratische controleerbaarheid zijn in het huidige voorstel voldoende
gewaarborgd. Verplichte aanmelding maakt duidelijk wie de indiener is. Over de financiering hoeven,
zoals het kabinet ook betoogt, daarom geen aanvullende maatregelen te worden voorgesteld. Mocht dit
toch gebeuren, dan is vermelding van de financierende organisaties voldoende. Het valt te verwachten
dat initiatiefiiemers beschikken over een zekere organisatiegraad. In het geval dat initiatiefnemers
misleidende infonnatie verspreiden met betrekking tot hun identiteit, dan zal dat ongelwijfeld op het
initiatief temgslaan. De democratische controleerbaarheid wordt gewaarborgd door de verificatie van
de handtekeningen.
In de conceptkabinetsreactie wordt gesuggereerd dat de Commissie bij eventuele twijfels over
de financiering van een initiatief een nader onderzoek zou kunnen instellen, dat zij bovendien 'kan
laten meewegen in haar reactie op het initiatief. Het is echter onduideiijk welke bevoegdheden de
Commissie op het betreffende terrein heeft. Indien de Commissie twijfels over de financiering van een
initiatief een rol zou laten spelen bij haar reactie bestaat het risico dat inhoudelijke en procedurele
argumenten door elkaar gaan lopen. De conceptkabinetsreactie behoeft op dit punt verduidelijking.
Vraag 9
Behandeling van burgerinitiatieven door de Cominissie
Moet er een termijn wordt vastgesteld waarbinnen de Commissie een burgerinitiatief moet
behandelen?
De Commissie is niet royaal met het specificeren van de eigen taken en verantwoordelijkheden in het
geval een burgerinitiatief aan de gestelde eisen voldoet. In het Groenboek komt alleen de termijn van
behandeling aan de orde. Voorgesteld wordt om de Commissie te verplichten om een ingediend
burgerinitiatief binnen zes maanden te behandelen. 'Gedurende deze periode beoordeelt de Commissie
de ontvankelijkheid van een initiatief- dat wil zeggen ofhet initiatief binnen het kader van haar
bevoegdheden valt — en gaat zij na of het initiatief inhoudelijk verdere actie van haar kant verdient.'
De conclusies worden vervolgens publiek gemaakt en aan het Europese Parlement en de Europese
Raad toegezonden.
De voorgestelde termijn is op zichzelf zeer wel verdedigbaar. Maar andere belangrijke
aspecten van de besluitvorming door de Commissie (en van wat daar op volgl) ontbreken in het
Groenboek;
- relatie tot de initiatiefnemers. Van de Commissie mag worden verwacht dat zij,
voorafgaande aan de besluitvorming, publiekelijk met de initiatiefnemers van gedachten wisselt over
hun voorstel. De aanbeveling van het Europees Parlement om de Commissie bij elk ingediend
burgerinitiatief een hoorzitting te (aten organiseren, verdient steun. Ook zou de verdere rol van de
initiatiefiiemers verduidelijkt moeten worden. De burger heeft, zoals het kabinet opmerkt, niet alleen
recht op snelle besluitvorming, 'hij dient ook steeds over het vervolgtraject geïnformeerd te worden en
zo mogelijk daarbij te worden betrokken';

jj
\jr\
O
h*
1''"^

- veraniwoording doqr dè Commissie^ Dc Eliropese Commissie hoefi, zoals gezegd,
burgerinitiatieven die aan allé pföc&durele eisen voldoen,.niet automatisch naar het Europees
Parlement ende Europese Raad door te geleiden. Dat maakt het des te belangrijker dat, ze de redenen
voor afwijzing resp. voor. een andere invulling dan de initiatiefiiemers beoogden,zo expliciet mogelijk
formuleert, zoals besluiten.ook besproken en getoetst,dienen te worden door het Europees Parlement.
- scheiding van • inhoudelijke en procedurele besluiten. De inhoudelijke afweging die de
Gommissiemaakt, moet strikt gescheiden worden vah de-procedurele beoordeling van een
burgerinitiatief ,Om die redenplêit het Europees Parlement,-anders dan de Commissie zelf, voor
behandelingin tweefasen, waarbij eerst,de:representativiteiten dé .ontvankelijkheid van het
betreffende initiatief aan de Prde komen. Het kabinet wijst.in dezelfde richting als het stelt dat een
beslissing over de ontvankelijkheid vangeen initiatief'veel eerder' genomen moetkunhen wórden.
Èen intensief Contact met de organisatoren van een asmgemeld referendum; expliciete
veraniwoording van de inhoudelijke afweging van de Commissie; een strikte scheiding van
inhoudelijke en,procedurele besluiten; ze komen niet alleen de kwaliteit van de besluitvorming over
het Europese burgerinitiatief te goede, maar zijh ook onontbeerlijk om het vertrouwen van burgers in
deze vorm van participatie op te bouwen en overeind te,houden.
Vraag 10
Initiatieven over hetzelfde ondenverp
Moeten er regels wórden ingevoerd óm te voorkomen datherhaaldelijkburgerinitiatieyengyer
hetzelfde Onderwerp worden irigediend? Zoja, kan dat dan het beste inide vorm vanbepaalde
belemmeringen qf termijnen?
Het herhaaldelijk en onsuccesvol terugkeren van dezelfde onderwerpen is schadelijk voor hét
burgeriniriatief als instrument. Voorlopig hoeft er op dit punt echter geen regelgeving;te worden
voorgesteld. Wel moet worden ingezet op heldere communicatie. Eerder genoemde website vande
Commissie is daarbij cmciaal. Lopende initiatieven evenals afgeronde succesvolle en niet-succesvoUe
burgerinitiatieven dienen te worden vermeld. Ook moet duidelijk zijn waarover geen
burgerinitiatieven kunnen worden georganiseerd, zodat zo.min mogelijk initiatieven niet pntvMkelijk
wordt.verklaard. Nadere regelgeving,, zoals een teraiijn voor indiening vah,een biirgériniliatief^ovei^
een onderwerp waarover al eerder een,burgeriixitiatiefin.béhiahdeiiiig is.genomen, is,op dit moment
niet noodzakelijk. Wanneer dit op éen later tijdstip lochwordt overwogen dient in de.eerste plaatsteen
verschil le worden gemaaki tussen burgerinitiatieyen met hetzelfde onderwerp maar met andere
indieners (en daarmee wellicht.een afwijkendeibedoelihg) en herhaliüg Vah mislukte
burgerinitiatieven.

4. Conclusies en aahbevelihgen
Met dit verslag wordl gereageerd op decónceptréactie van hét kabinet op het Groenboek Europees
burgerinitiatief. Het uitgangspunt dat het kabinet kiest, namelijk dat het instrument van het
burgerinitiatief 'zo uitvoerbaar mogelijk (dient) te zijh*, wordt onderschreven. Voorwaarde is wel dat
het duidelijke regelgeving, waar nodig, niet.ihde wegzit. Ambities m.b.t. het Europees burgerinitiatief
betekenen Pok: am&itieus sdjn bij de vormgeving, die het betrokkenen niet alléén gemakkelijk mPet
maken maar hen ook tot inspanningen prikkelt.
In dat verband ismefhet oog op, de door deEU óp te stellen-verordening gepleit voor
eeh nadere regeling van de rol van de Commissie bij de behandeling van succesvolle
burgerinitiatieven, naast dé al voorgesteldeibehandelingsterniijn'van zesmaanden. Het betreft
yooral.de verdere betrokkenheid van dé initiatiefiiemers, de exphciete verantwoording van de
inhoudelijke afweging aan het Europees Parlement, een strikte scheiding van inhoudelijke en
procedurele besluiten en het faciliteren van dit proces met hetinrichten en beheren van een
website door de Europese Commissie;
- relatief hoge drempels niib.t, omvang en spreiding van de te Verzamelen handtekeningen,
waarbij 0,2% van de bevolking (in een/dérde van de lidstaten) als absoluut minimummoet

worden beschouwd. Daarbij wordt mede uitgegaan van het gebruik van online
adhesiebetuiging bij Europese burgerinitiatieven;
nadere regelgeving op EU-niveau die de ongelijke toegang van burgers in de verschillende
lidstaten tot het burgerinitiatief helpt beperken. Lidstaten moeten verplicht worden om het
verzamelen van handtekeningen te vergemakkelijken en overbodige beperkingen af te
schaffe^n. Vooral een regeling met betrekking digitale aanmelding door burgers verdient
daarbij aandacht;
invoering van een lennijn voor het vei^amelen van handtekeningen, o.m. om die
handtekeningen niet overmatig lang bruikbaar te laten zijn;
aanmelding van geplande initiatieven, in het bijzonder in het belang van de burgers.
Met betrekking tot de volgende punten sluit het verslag volledig aan bij de conceptreactie van het
kabinet:
koppeling van de ondertekeningsbevoegdheid aan het stemgerechtigd zijn bij verkiezingen
voor het Europees Parlement;
nauwkeurige omschrijving van onderwerp en doelsteUingen van een burgerinitiatief;
geen extra waarborgen voor transparantie dan waarin de procedure (van aanmelding tot
verificatie van steunbetuigingen) al voorziet;
vooralsnog geen regels m.b.t. overlapping en herhaling van initiatieven.
Een evaluatie van de door de Europese Unie op te stellen verordening, zoals door het kabinet bepleit,
is bij dat ailes wenselijk, mits zij niet op te korte termijn plaatsvindt en niet leidt tot uitstel van wat nu
reeds geregeld dient te worden.

UI

O

Bijlage 1

Verslag naar aanleiding van de inbreng van Kamerfracties ten behoeve van de
rapporteur

Ten behoeve van het eindverslag van de rapporteur is de leden van de vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gevraagd om input te leveren voor de rapporteur, mede op
basis van het groenboek en de kabmetsreactie (Kamerstuk 30184, nr. 30). Hieronder wordt verslag
gedaan van de inbreng van de fracties (CDA, PvdA, SP en W D ) , eerst algemeen en daama per vraag,
zoals gesteld in het groenboek.
Algemeen
De leden van de CDA fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het Groenboek over een
Europees burgerinitiatief Een goed initiatief van de Europese Commissie om zo de Lidstaten te
consulteren. Genoemde leden menen dat een burgerinitiatief een versterking van de democratische
betrokkenheid van Europese burgers bij de Unie kan zijn, mits voldaan aan een aantal voorwaarden.
Zo moet, naar de mening van de leden van de CDA fractie sprake zijn van een realistische drempel om
zaken aan de orde te stellen voor bespreking in het Europees Parlement. Een te hoge drempel zal
burgers teleurstellen, een gemakkelijke toegang kan de geloofwaardigheid en het gewicht van het
besproken onderwerp aantasten. Bij de introductie van het burgerinitiatief in Nederland zelfis
geprobeerd deze Scylla en Charybdis te vermijden. De leden van de CDA fractie kunnen dan ook
grosso modo het regeringsstandpunt steunen om aan te sluiten bij de procedure van het Nederlandse
burgerinitiatief Zij willen hierbij onderstrepen dat het Europese burgerinitiatief ook gebonden is aan
het subsidiarileitsbeginsel, net als de organen van de Europese Unie. Zij sluiten aan bij de opmerking
van de regering over het belang van goede voorlichting hiervoor. Hoe wordt bepaald of voldaan is aan
het subsidiariteitsbeginsel bij een specifiek burgerinitiatief?
De leden van de CDA fractie begrijpen dat de Europese Commissie bij ontvangst van een
burgerinitiatief niet alleen de ontvankelijkheid beoordeelt van voldoende handtekeningen, die op de
juiste wijze zijn verzameld en geverifieerd, maar ook nog een inhoudelijke afweging maakt om het
desbetreffende initiatief door te geleiden als voorstel naar het Europese Parlement. Op welke gronden
besluit de Commissie dan tot doorgeleiding? Wordt dat in de Verordening aangegeven?
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van het Groenboek over een
Europees burgerinitiatief en het kabinetsstandpunt ten aanzien van het groenboek. Evenals het kabinet
zijn deze leden van mening dat het burgerinitiatief het engagement van burgers kan vergroten. Deze
leden hebben enkele opmerkingen, mede naar aanleiding van de kabinetsreactie.
De leden van de PvdA-firactie lezen dat het voorziene Europese burgerinitiatief op een belangrijk punt
afwijkt van het Nederlandse burgerinitiatief Daar waar het laatste wel rechtstreeks aanspraak geeft op
een openbare behandeling van een voorstel, voorziet de Europese variant in een tussenstap die naar de
mening van de aan het woord zijnde leden een extra drempel vorml. Immers een Europees
burgerinitiatief geeft geen rechtstreekse aanspraak op een openbare behandeling, maar houdt slechts
een verzoek aan de Commissie in. De Commissie kan vervolgens een verzoek tot een openbare
behandeling afwijzen. De leden van de PvdA-fractie delen de mening van het kabinet dat hiermee de
kans op overbelasting van de parlementaire agenda wordt verminderd en dat daarom er geen reden is
om hogere eisen te stellen aan het Europese burgerinitiatief dan aan het Nederlandse.
De leden van de PvdA-fractie vinden dat de criteria op grond waarvan de Commissie een openbare
behandeling afkan wijzen vooraf duidelijk moeten zijn. In de kabinetsreactie lezen de leden van de
PvdA-fractie dat het kabinet verwacht dat een besluit van de Commissie over een geslaagd
burgerinitiatief een gemotiveerd en openbaar besluit zal'nemen. Ook de leden van de PvdA-fractie
willen dat dit het geval zal zijn en dringen er op aan dat een besluit tot afwijzing van een openbare
behandeling aan de hand van heldere voorafgestelde criteria deugdelijk wordt gemotiveerd en
openbaar wordt gemaakt. Deze leden achten het ook wenselijk dat indien de Commissie een

10

burgerinitiatief niet honoreert dat deze met redenen omklede afwijzing met het Europees Parlement
wordt besproken.
De leden van de SP-fractie kunnen zich in grote lijnen vinden in de Kabinetsreactie op het groenboek.
Onnodige drempels moeten worden vermeden en de uitvoering zo simpel mogelijk worden ingepast in
de Nederlandse praktijk. Ook het voorstel om de praktijk na een paar jaar te evalueren kan op
instemming van deze leden rekenen.
De leden van de WD-fi'actie hebben kennisgenomen van het Groenboek van de Europese Commissie
over het Europees burgerinitiatief De leden van de VVD-fractie zijn net als het kabinet van mening
dat het Europees burgerinitiatief zo uitvoerbaar en simpel als mogelijk dient te zijn.
De leden van de VVD-fractie vinden het net als het kabinet wenselijk om de voorgestelde drempels en
effecten voor het Europees burgerinitiatief te evalueren. Dit zou wat de leden van de WD-fractie
betreft, mogen plaatsvinden twee jaar na inwerkingtreding van het Europees burgerinitiatief.
Vraag 1 minimumaantal lidstaten waaruit de burgers afkomstig moeten zijn
Het Groenboek steh voor dat aan het vereiste van "significant aantal lidstaten" voldaan is als burgers
afkomstig zijn uit een derde van het aantal lidstaten (9) en er sprake is van een minimumaantal
handtekeningen per Udstaat. De leden van de CDA-fractie steunen dit voorstel van de Commissie.
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in de kabinetsreactie op deze vraag.
De leden van de SP-fractie hebben moeite met de gekozen drempel van minimaal negen lidstaten.
Volgens deze leden gaat de achterliggende gedachte van deze drempel teveel uit van het principe dat
het niet legitiem is om vanuit de EU een initiatief te wülen die vooral van belang is voor een bepaalde
regio. Dit verbaast deze leden gezien ook de vele regionale initiatieven die de EU telt, zoals de
Mediterrane Unie, het Oostelijke Partnerschap ofde Baltische Zee strategie. Zij zouden daarom willen
pleiten voor een substantieel lager aantal lidstaten waarvan de handtekeningen afkomstig moeten zijn.
Een 'significant aantal lidstaten' moet volgens de leden van de VVD-fractie ook daadwerkelijk een
significant aantal vertegenwoordigen. Voor de leden van de VVD-fractie is de grens van ten minste
negen van de hdstaten waamit ondersteuners afkomstig zijn, een redelijke drempel. Wel vragen de
leden van de VVD-fractie zich af waarom niet gekozen is voor een twee derde meerderheid van de
lidstaten zoals wordt gehanteerd bij stemmingen in de Europese Raad.
Vraag 2 minimumaantal handtekeningen per lidstaat
Het Nederlandse burgerinitiatief kent een drempel van 40.000 handtekeningen, ongeveer 0,2% van de
bevolking. Het Groenboek spreekt ook over de drempel van 0,2% van de totale bevolking als drempel.
De leden van de CDA-fractie steunen ook dit voorstel van de Europese Commissie.
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in de kabinetsreactie op deze vraag.
De leden van dé SP-fractie hebben moeite met de gekozen drempel van 0,2% van de betreffende
bevolking, waaruit de 1 miljoen ondersteuners van het burgerinitiatief afkomstig moeten zijn.
De leden van de VVD-fractie kunnen instemmen met het altematief om een percentage van de
bevolking van iedere lidstaat als drempel vast te stellen. In het Verdrag van Lissabon is opgenomen
dat een burgerinitiatief door ten minste één miljoen burgers uit een significant aantal lidstaten moet
worden ondersteund. Deze leden kunnen zich vinden in de drempel van 0,2 procent van de totale
bevolking per land.

J™
^g
p

11

Vraag 3 minimumleeftijd voor het ondersteunen van een burgerinitiatief
De leden van de CDA-fractie steunen het voorstel om de minimumleeftijd van 18 jaar te laten gelden,
gekoppeld aan de stemgerechtigde leeftijd voor de verkiezingen van het Europees Parlement.
Wat betreft de minimumleeftijd sluiten ook de leden van de PvdA-fractie graag aan bij de
stemgerechtigde leeftijd per lidstaat.
De leden van de SP-fractie kunnen zich vinden in het standpunt dat de minimumleeftijd aansluit bij die
van het Europees Parlement.
De leden van de WD-fractie vinden het voorstel om de minimumleeftijd voor hel ondersteunen van
een Europees burgerinitiatief in iedere lidstaat te koppelen aan de stemgerechtigde leeftijd voor de
verkiezingen voor het Europees Parlement in die lidstaat, niet in lijn met de centrale gedachte om te
komen tot één Europese Unie. Gelet op dit streven hechten de leden van de VVD-fiaclie veel waarde
aan een minimumleeftijdsgrens voor het ondersteunen van een Europees burgerinitiatief van 18 jaar.
Dit houdt dus in de dat de stemgerechtigde leeftijd van burgers in Oostenrijk, die vanaf 16 jaar
stemrecht hebben, moet worden opgehoogd naar 18 jaar, zoals in de alle overige lidstaten van de
Europese Unie.
Vraag 4 vorm en formulering van een burgerinitiatief
Met het kabinet zijn de leden van de CDA-fractie van mening dat er een nauwkeurige omschrijving en
motivering moet worden gegeven van het te behandelen onderwerp, maar dat verdere vormvereisten
niet nodig zijn.
Wat betreft de vorm en formulering van een burgerinitiatief achten de leden van de PvdA-fractie geen
hogere eisen nodig dan die in Nederland gelden en die ook voor het Europese burgerinitiatief lijken te
worden voorgesteld.
Het lijkt de leden van de SP-fractie van extra belang dat het initiatief nauw omschreven moet worden
omdat anders het risico groot wordt dat de Europese Commissie met een uitwerking komt waarin de
initiatiefnemers en ondersteuners zich niet in herkennen. Dat doet afbreuk aan het instmment.
De leden van de VVD zijn net als de regering van mening dat de formulering van het Nederlands
burgerinitiatief een goede houvast is voor de formuiering van het Europees burgerinitiatief
Verdergaande eisen aan de vorm en formulering lijkt de leden van de WD-fractie niet nodig en niet
gewenst.
Vraag 5 voonvaarden voor de verzameling, de verificatie en de authenticatie van
handtekeningen
De nationale overheden zullen tot taak hebben de geldige resultaten van de handtekeningenactie in hun
land te waarborgen. De leden van de CDA-fractie menen dat de procedure die in ons land geldt voor
het Nederlandse burgerinitiatief ook toepasbaar is om een geldig resultaat te krijgen voor een
handtekeningenactie in Nederland voor een Europees burgerinitiatief De leden van de CDA-fractie
vragen zich af of het niet voldoende is dat elke lidstaat zelf deze waarborg geeft, zonder dat er in de
Verordening een dwingende procedure wordt voorgeschreven. Wellicht kan volstaan worden met de
vereisten van geldigheid van de verzameling van handtekeningen, de verificatie en authenticatie ervan.
Ten aanzien van het punt van verzamelen, verificatie en authenticafie van handtekeningen achten de
leden van de PvdA-fractie volstrekte harmonisatie van de regels niet nodig. Het kabinet hecht terecht
wel waarde aan meer algemene eisen. De leden van de PvdA-fractie zijn net zoals het kabinet van
mening dat deze eisen niet al te hoog mogen worden gesteld. De leden van de aan het woord zijnde

12

fractie zouden niet graag zien dat vanwege het stellen van hoge eisen aan het verzamelen, verificatie of
authenticatie van handtekeningen de drempels in een lidstaat te hoog zouden worden ten opzicht van
andere lidstaten. Deze leden zouden daarom graag zie dat de algemene eisen een maximum aangeven
tot waar de individuele lidstaten mogen gaan.
Volgens de leden van de SP-fractie is er geen noodzaak om procedures voor verifiëren en
authenticeren van handtekeningen te harmoniseren. Wel vragen deze leden zich af of alle hdstaten al
procedures hiervoor in de plaats hebben en mogelijke problemen daarvan, zeker in relatie tot de
mogelijkheden voor 'online' handtekeningen ophalen.
De leden van de VVD-fractie vinden het van belang dat de voorwaarden rondom de verzameling, de
verificatie en de authenticatie van de handtekeningen uniform zijn in alle lidstaten. Volledige
harmonisatie zou echter voor de lidstaten, die al over procedures beschikken veel extra administratief
en regelgevend werk met zich meebrengen. Dit lijkt de leden van de WD-fractie ook niet gewenst.
De leden van de WD-fractie kunnen zich daarom vinden in het opstellen van een aantal
basisbepalingen waarbij minimumvoorwaarden worden gesteld aan de verificatie en authenticatie van
handtekeningen, waarbij de hdstaten worden verplicht om het verzamelen van handtekeningen te
vergemakkelijken en overbodige beperkingen af te schaffen.
Voor wat betreft de plaats waar en de manier waarop handtekeningen kunnen worden verzameld zijn
de leden van de WD-fractie van mening dat online deelname aan de verkiezingen mogelijk moet zijn,
mits de vereisten inzake verificatie, authenticatie en beveiligingsmaatregelen streng vastgelegd zijn
zodal bij elke digitale handtekening zeker vastgesteld kan worden dat de persoon in kwestie zeker
degene is voor wie hij zich uitgeeft en dat het onmogelijk is om meerdere stemmen uit te brengen.
Mocht dit geen haalbare kaart zijn, dan vindt de VVD het sturen van een 'handtekeningenbiljet' per
post een goed altematief
Een handtekeningenbiljet zou online aangevraagd kunnen worden door een EU-burger, dit geldt voor
alle burgers, ongeacht in welke lidstaat zij verblijven. Bij dit systeem kan gekeken worden naar de
gang van zaken rondom het versturen van de stembiljetten tijdens de verkiezingen voor het Europese
Pariement in miiart 2009.
De verwerking en het verzamelen van de gegevens moet uiteraard in overeenstemming zijn met de
geldende Europese privacywetgeving.
Vraag 6 termijn voor het verzamelen van handtekeningen
De leden van de CDA-fractie menen dat het niet nodig is om een termijn voor het verzamelen van
handtekeningen te stellen.
Evenmin als het kabinet zien de leden van de PvdA-fraclie in waarom er een termijn moet worden
gesteld waarbinnen de handtekeningen moeten worden verzameld. Als dat dan toch moet, dan achten
deze leden een termijn van eenjaar afdoende.
De leden van de SP-fractie vinden dat er geen termijn moet worden gesteld voor het ophalen van de
handtekeningen.
De leden van de VVD-fiactie vinden dat aan het Europees burgerinitiatief een termijn gekoppeld moet
worden, omdat burgerinitiatieven vaak over een actueel onderwerp gaan. De leden van de WD-fracrie
vinden dat een tennijn redelijk en lang genoeg moet zijn om een handtekeningenactie op te
organiseren. Zij zijn van mening dat een termijn van eenjaar redelijk is, gelet op de actualiteit van de
onderwerpen. Als een burgerinitiatief goed georganiseerd wordt en de initiatiefnemers ervoor zorgen
dat de bevolking voldoende bekend is met het initiatief, moet een termijn van eenjaar lang genoeg

13

|g
Wl
O

o

Vraag 7 aanmelding van geplande initiatieven
De leden van de CDA-fractie menen dat het niet nodig is om een termijn te stellen voor het aanmelden
van geplande initiatieven.
Wat betreft een verplicht aanmeld ings systeem van geplande initiatieven zijn de leden van de PvdAfractie een andere mening dan het kabinet toegedaan. Deze leden zien wel de meerwaarde van een
dergelijk systeem. Binnen een Nederlandse context lijkt een dergehjk systeem inderdaad niet
wenselijk, maar gezien de omvang van en diversiteit binnen de Europese Unie kunnen de aan het
woord zijnde leden het zich voorstellen dat een aanmeldingssysteem kan voorkomen dat op meerdere
plaatsen binnen de Europese Unie langs elkaar heen burgerinitiatieven worden gepland. De leden
begrijpen dat particuliere initiarieven (bijvoorbeeld websites) ook van nut kunnen zijn, maar achten
een meer verplichtende centrale rol van de Commissie aanbevelenswaardig.
De leden van de SP-fractie vinden dat er geen verplichte aanmelding van het initiatief of eisen met
betrekking tot de financiering en achtergrond van de initiatiefnemers moeten worden gesteld.
De leden van de WD-fractie kunnen zich vinden in een verplicht aanmeldingssysteem via een
specifieke website die de Commissie voor dat doel ter beschikking steh. Op deze website kan de
Commissie de burgers ook informeren over de mogelijkheden en beperkingen van het instmment
burgerinitiatief Deze leden vinden een verplicht aanmeldingssysteem een goede manier om wildgroei
van Europese burgerinitiatieven over dezelfde onderwerpen te voorkomen. De aanmelding bij deze
website dient dan tegelijk als beginpunt van de termijn.
Vraag 8 voorwaarden voor organisatoren - transparantie en financiering
Met de regering zijn de leden van de CDA-fractie van mening dat er geen specifieke voorwaarden
moeten worden gesteld aan de organisatoren. Initiatiefnemers moeten alle mogelijkheden hebben om
zelf aan de slag te gaan zonder te hoeven beschikken over een organisatie.
Op dit punt zijn de leden van de PvdA-fractie niet geheel overtuigd door de kabinetsreactie. Het
kabinet stelt kortweg dat er geen bijzondere voorwaarden hoeven te worden gesteld aan de
financiering van een burgerinitiatief omdat burgers "waarschijnlijk argwanend genoeg, daarin
gesteund door de media, (zijn) om misbruik te voorkomen". Hoewel krifische burgers inderdaad tot
veel in staat zijn, vragen deze leden zich af of burgers binnen de Europese Unie inderdaad volledig toe
in staat zijn om misbruik te voorkomen. De leden van de PvdA-fractie hebben echter ook geen
behoefte aan ingewikkelde boekhoudkundige eisen, maar verwachten dat er tenminste enige controle
mogelijk is. In de kabinetsreacfie staat de aanbeveling dat bij eventuele twijfels de Commissie nader
onderzoek moet kurmen doen. De leden van de PvdA-fraclie zouden die controletaak achteraf graag
nader ingevuld zien zodat tenminste duidelijk wordt wat de Commissie in dit opzicht (inclusief
eventuele sancties) concreet kan doen.
De leden van de VVD-fractie vinden het wenselijk om hierbij vast te houden aan de regels rondom de
indiening van verzoekschriften bij het Europees Parlement. Ook moet een initiafief in
overeenstemming zijn met het Europees transparantie-initiafief zoals het Europees Parlement stelt in
zijn resolutie. Tevens vinden de leden van de WD-fi^ctie het een goed idee om indien er een
aanmeldingsplicht komt, basisinformatie te verstrekken via de website die door de Europese
Commissie beschikbaar wordt gesteld.
Vraag 9 behandeling van burgerinitiatieven door de Commissie
De leden van de CDA-fractie zijn voorstander van het opnemen van een bepaalde termijn in de
Verordening waarbinnen de Europese Commissie zijn gemotiveerde beslissing bekend maakt. Het
Europees Parlement stelt voor dat de Commissie eerst twee maanden heeft om over de
ontvankelijkheid te beshssen en dan nog eens drie maanden voor een inhoudelijk besluit. De leden van
de CDA-fracfie kunnen zich hierbij aansluiten.
14

De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in de kabinetsreactie op dit punt.
Het is wenselijk een tennijn waarbinnen de Europese Commissie een burgerinitiatief behandelt, vast te
stellen. De leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden m een termijn van zes maanden voor de
behandeling van een initiatief Over de ontvankelijkheid kan al veel eerder een beslissing gegeven
kunnen worden. Overigens vinden de leden van de WD-fractie dat ook de bepaling moet worden
meegenomen dat als een onderwerp de afgelopen twee jaar is behandeld in het Europees Parlement,
deze niet voor behandeling in aanmerking komt.
Vraag 10 initiatieven over betzelfde onderwerp
In tegenstelling tot de regering zijn de leden van de CDA-fractie voorstander van een regeling om te
voorkomen dat herhaaldelijk burgerini tiarievenover hetzelfde onderwerp worden ingediend. Bij het
Nederlandse burgerinitiarief geldt het vereiste dat een burgerinitiatief geen betrekking kan hebben over
een onderwerp v/aarover korter dan twee jaar voor de indiening van het initiatief door de Kamer al een
besluit is genomen. De regering meent dat dit in de praktijk tot veel discussie en teleurstellingen leidt.
De leden van de CDA-fracfie zouden hiervan graag concrete voorbeelden van de regering ontvangen.
Genoemde leden menen dat herhaaldelijk terugkeren van dezelfde onderwerpen de scherpte van het
instmment burgeriniriatief aantast. Ook is er geen sprake van een democratische versterking van het
Europees Parlement, wanneer na een besluit van dit orgaan, ongeclausuleerd snel opnieuw een
burgerinitiatief zou worden ingediend.
De leden van de PvdA-fiactie kunnen zich vinden in de kabinetsreactie op dit punt.
De leden van de WD-fractie zijn van mening dat regels moeten worden ingevoerd om herhaaldelijke
indiening van burgerinitiatieven over hetzelfde onderwerp te voorkomen. Een aanmeldingssysteem
kan volgens deze leden de nodige transparantie bieden waarmee voorkomen kan worden dat meerdere
initiatieven over hetzelfde onderwerp worden ingediend. Het burgerinitiatief dat als eerste ingediend
wordt en aan de voorwaarden voidoet, zal dan geldig zijn. De leden van de WD-fractie stellen voor
een termijn vast te stellen voor indiening van een burgeriniriatief over een onderwerp waarover al
eerder een burgerinitiatief in behandelmg is genomen. Deze termijn kan bijvoorbeeld vastgesteld
worden op twee jaar, zoals ook voor het Nederlandse burgerinitiatief geldt.

W
Cï
15

Bijlage 2

Bijdrage Prof. Dr. M.H. Leyenaar d.d. 11 januari 2010

De eerste vraag die beantwoord moet worden is hoe serieus de Kamer dit Europees burgerinitiatief
(hiema: EBI) neemt. Het Kabinet steh duidelijk dat zij deze vorm van burgerparticipatie minder
serieus neemt dan bijvoorbeeld een referendum, waarbij het gaat om (bindende) besluitvorming door
burgers, terwijl het hier 'slechts' om agendering gaat. Bij een dergelijk standpunt kunnen eisen en
criteria minder stringent zijn. Het gevaar bestaat dan wel dat ook de Europese Commissie, het
Europees Parlement en de nationale parlementen dit niet serieus gaan nemen, waardoor het uiteindelijk
een mislukt project ^al zijn. Verder moet er ook voor worden gewaakt dat het EBI in handen valt van
organisaties (in de woorden van het kabinet 'wordt gekaapt'), ook weer omdat er geen harde
criteria/eisen zijn gesteld.
Mijn mening is dan ook dat men dit EBI wel als een volwaardig burgerparticipatie instrument moet
beschouwen en derhalve ook stringente eisen en voorwaarden moet stellen.
T.a.v. punt 1
Het voorstel is dat burgers uit minimaal negen lidstaten mee moeten doen. Ik zou zeker niet minder
lidstaten aanwijzen, eerder meer. Voorkomen moet worden dat het EBI een instrument wordt om
bepaalde regionale issues op de agenda te krijgen.
T.a.v. punt 2
Het voorstel is 0.2% omdat l miljoen handtekeningen 0.2% zijn van 500 miljoen inwoners van de
Unie. Hier gaat men voorbij aan punt 3, namelijk dat alleen het electoraat mag participeren in de EBI:
de 1 -18 jarigen doen niet mee. Er is dus geen valide reden om tot 0,2% van de bevolkmg te komen.
Aangezien de meeste landen voor wat betreft nationale regelingen van een hoger percentage uitgaan,
zou ik daar ook voor gaan: 1% van de bevolking.
Van belang is om te beseffen dal het makkelijker is om na de evaluatie een percentage te verlagen dan
te verhogen!
T.a.v. punt 3
Voorstel is om uit te gaan van de stemgerechtigde leeftijd, hier ben ik het mee eens. En ja, ook de
burgers van de Nederlandse Antillen en Aruba behoren tot het Europese electoraat en mogen dus ook
mee doen.
T.a.v. punt 4
Het voorstel is nu dat duidelijk moet worden omschreven wat het onderwerp is en wat de
doelstellingen zijn. Dit is wel het minste wat duidelijk moet zijn. Het liefste zou ik ook een eis gesteld
zien aangaande de informarie die men verstrekt om burgers te overtuigen te participeren. Ten eerste
dat er voldoende achtergrond informatie beschikbaar is en ten tweede dat deze openbaar is zodat een
ieder kan nagaan in hoevene er sprake is van uitgebalanceerde informatie. Ook zou er een eis kunnen
worden gesteld dat de initiatiefnemers de plicht hebben om de burgers die hun handtekening zetten te
informeren over het verloop van het proces. Dit kan natuurlijk via een website.
T.a.v. punt 5
Dit is het meest heikele punt. Als men dit EBI serieus neemt moet er niet worden marchandeerd met
de eisen die worden gesteld aan het democratische proces. Het lijkt mij dus ook geen goed
uitgangspunt om het aan iedere lidstaat over te laten hoe de verificatie en authenticatie er gaat uit zien
en alleen een paar minimale regels op EU-niveau vast te stellen. We weten dat in bepaalde lidstaten de
kwaliteit van democratische processen lager is dan in bijvoorbeeld Nederland. Wij moeten niet willen
dat EU-procedures van een lagere kwaliteit zijn. Alle EU democratische processen moeten aan de
hoogste standaard voldoen. Dc ben dus tegen de door het Kabinet voorgestelde flexibiliteit. Er moet /
Europese procedure komen die vooralle lidstaten geldt. De verificatie van de authenficiteit moet ook
serieus worden aangepakt, zeker als men met digitale handtekeningen gaat werken.
Een andere reden om tegen flexibiliteit te zijn, is dat het dan in bepaalde landen makkelijker wordt om
handtekeningen te verzamelen dan in andere. Iniüatiefiiemers zouden zich dan ook vooral op deze
landen gaan richten, hetgeen niet de bedoeling is van een Europees burgeriniriatief

16

Strenge eisen m.b.t. steunbetuiging en verificatie zijn ook noodzakelijk om het 'kopen van
handtekeningen' door hiertoe ingehuurde bedrijfjes, zoals in Californië gebeurt bij het aanvragen van
een referendum, te voorkomen.
Het Kabinet stelt dat er niet te hoge eisen mogen worden gesteld aan de informatie die de
steunbetuigers dienen te verstrekken. Ook dit is weer een voorbeeld van het niet serieus nemen. Als dit
een serieus instrument is dan moeten burgers er ook wat voor over hebben om te participeren. Als het
om belangrijke kwesties gaat, zal dat ook geen belemmering vormen.
De Kamer kan nader advies vragen over online deelname. Dit zou mogelijk moeten zijn, maar wel
volgens bepaalde voorwaarden die dan weer in ieder land gelijk zijn.
T.a.v. punt 6
Het voorstel van het Kabinet is om geen geldigheidstermijn te stellen voor het verzamelen van
handtekeningen. Hier ben ik het niet mee eens. Ik ondersteun eerder het voorstel van de Commissie
voor een termijn van eenjaar. De voomaamste reden hiervoor is dat de burgers die hun handtekening
hebben gezet ook op de hoogte moeten worden gesteld van wat er gebeurt. Zonder een dergelijk
termijn verdwijnen zij uit zicht. Ook kan het zijn dat burgers die getekend hebben, van merdng
veranderen. Hoe langer de termijn is, hoe groter die kans.
T.a.v. punt 7
Ik vind een ver^jlicht aanmeldingssysteem wenselijk, omdat ik ook voor een geldigheidstermijn bent.
Het lijkt mij alleen maar wenselijk om doublures te voorkomen. Voor burgers die hun handtekening
zetten is het ook wenselijk dat zij op een dergelijke Europese website kunnen zien dat 'hun' initiatief
is aangemeld. Het verhoogt de legitimiteit en transparantie van het hele proces.
T.a.v. punt 8
Het Kabinet is van mening dat er geen voorwaarden voor organisatoren moet worden gesteld. Ik ben
van mening dat een aantal minimale voorwaarden m.b.t. het openbaar maken van de herkomst van de
financiering wel degelijk gewenst is, ook al om te voorkomen dat niet 1 groot bedrijf of organisatie het
EBI gebruikt om een eigen belang na te streven. Ik deel het argument niet dat groepen burgers niet in
staat zouden zijn dergelijke informarie te verschaffen. Immers voor een EBI zal men toch over een
zeker organisatievermogen en organisatie moeten beschikken.
T.a.v. punt 9
Het voorstel is om een termijn in te stellen waarbinnen de Commissie moet reageren. Hier deel ik de
mening van hel kabinet.
T.a.v. punt 10
Het voorstel is om tot nader orde geen nadere regels te stellen over initiatieven over hetzelfde
onderwerp of over initiafieven die al eerder behandeld zijn door Commissie of Parlement. In ieder
geval moet zeer duidelijk moet zijn waarover geen EBI's kunnen worden georganiseerd, zodat zo min
mogelijk EBI's niet ontvankelijk wordt verklaard.
Nadere regels kunnen worden gesteld op basis van de evaluafie. Ik deel hierover het standpunt van het
Kabinet.

KJ
UI

Q

17

e
o
a

10
i/l