Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 497

Passend onderwijs

Nr. 427

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET
ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 maart 2022
Op 4 november 2020 heb ik uw Kamer de brief Verbeteraanpak passend
onderwijs en route naar inclusief onderwijs1 gestuurd, met daarin 25
maatregelen om passend onderwijs te verbeteren. Eén van deze maatregelen is het afbouwen van de reserves bij samenwerkingsverbanden, om
er voor te zorgen dat het geld terecht komt waar het voor is bedoeld: bij
de leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. Meer eigen
vermogen bij samenwerkingsverbanden dan noodzakelijk vind ik dan ook
ongewenst. De maatregel is er daarmee op gericht om het (mogelijk)
bovenmatig eigen vermogen van de samenwerkingsverbanden versneld
af te bouwen. Met de maatregel kregen de samenwerkingsverbanden de
opdracht om een gezamenlijk plan op te stellen om de bovenmatige eigen
vermogens versneld af te bouwen. Als dit plan er niet zou komen of als de
voortgang op dit plan achter zou blijven, was de consequentie altijd
helder: een generieke korting op het budget van de samenwerkingsverbanden, eventueel met een onderscheid tussen po- en
vo-samenwerkingsverbanden of gerichte interventies.
Er was tot op heden gelukkig geen aanleiding voor een dergelijke korting.
Eerder is uw Kamer al geïnformeerd over het gezamenlijke plan van de
samenwerkingsverbanden dat op 29 januari 2021 door mijn voorganger is
ontvangen en goedgekeurd.2 In dit plan stellen de samenwerkingsverbanden gezamenlijk het doel om de bovenmatige reserves naar nul af te
bouwen per 2022 met een beperkte uitloop in 2023. Op 5 oktober 2021 is
de eerste monitor van het gezamenlijke plan met uw Kamer gedeeld.3 Uit
die eerste monitor bleek dat samenwerkingsverbanden goed van start zijn
gegaan met het afbouwen van het eigen vermogen.

1

Kamerstuk 31 497, nr. 371.
Kamerstuk 31 497, nr. 395.
3
Kamerstuk 31 497, nr. 418.
2

kst-31497-427
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 427

1

Op 17 maart heb ik de tweede monitoringsrapportage ontvangen van het
Netwerk Leidinggevenden Passend Onderwijs, de Sectorraad samenwerkingsverbanden voortgezet onderwijs, de PO-Raad en de VO-raad. Deze
vier partijen spelen een goede, coördinerende rol in de uitvoering van
deze maatregel. De tweede monitor, die ik u meestuur als bijlage bij deze
brief4, laat twee belangrijke zaken zien: samenwerkingsverbanden zijn
toegewijd aan het afbouwen van de reserves en de voortgang op de
afbouw van het eigen vermogen gaat nog niet overal zo snel als verwacht.
Dat samenwerkingsverbanden zijn toegewijd aan het afbouwen van de
reserves blijkt uit twee zaken. Ten eerste hebben alle samenwerkingsverbanden gehoor gegeven aan de uitvraag voor de monitoring. Een respons
van 100% op uitvragen is bijzonder en toont de betrokkenheid van de
samenwerkingsverbanden bij dit onderwerp. Ten tweede vind ik het goed
om te zien dat het bovenmatig eigen vermogen in 2021 wederom is
afgenomen. In 2021 is dit met € 41 miljoen (25%) afgenomen ten opzichte
van 2020. Dat laat zien dat samenwerkingsverbanden er serieus werk van
maken om de reserves af te bouwen en ervan doordrongen zijn dat het
geld wat nu op de plank ligt ten goede moet komen aan de leerlingen die
ondersteuning nodig hebben.
Helaas zie ik ook dat de reserves niet zo snel afgebouwd worden in 2021
als in de eerdere plannen het doel was, namelijk met € 63 miljoen (40%)
ten opzichte van 2020. De feitelijke afbouw van € 41 miljoen is weliswaar
bijna het dubbele van de afbouw in 2020, maar het is dus ongeveer € 22
miljoen minder dan in het gezamenlijke plan als doel is opgesteld. Ook
zien we dat het verwachte (mogelijk) bovenmatig eigen vermogen dat in
2023 resteert iets is toegenomen ten opzichte van wat aanvankelijk was
beoogd. Bij de eerste monitor was dit € 17 miljoen, nu is dat gestegen
naar € 25 miljoen. In de monitor worden daarvoor enkele verklaringen
gegeven, waarbij vooral de coronapandemie een belangrijke rol speelt. Zo
is het budget van samenwerkingsverbanden vo tijdelijk opgehoogd in het
kader van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) en zijn de mogelijkheden om budget doelmatig in te zetten beperkter gebleken dan aanvankelijk verwacht. Dat laatste komt mede doordat er veel mens- en
denkkracht gericht was op het mogelijk maken van onderwijs in coronatijd
en er daardoor minder of geen tijd bestond om de extra plannen van
samenwerkingsverbanden uit te voeren.
Alles overwegende kies ik ervoor om voor nu geen generieke korting op
het budget van samenwerkingsverbanden toe te passen. Ik zie dat er bij
de samenwerkingsverbanden betrokkenheid is verder te werken aan de
gestelde doelen en ik zie ook dat er het afgelopen jaar opnieuw een forse
stap is gezet in het afbouwen van het eigen vermogen. Dit weegt voor mij
op dit moment zwaarder dan de constatering dat het bovenmatige eigen
vermogen niet zo snel wordt afgebouwd als aanvankelijk was gepland
(25% in plaats van 40%). Wel wil ik heel duidelijk maken richting de
samenwerkingsverbanden dat ik op dit vlak verbetering verwacht. Dit plan
is er niet voor niets gekomen. Ik ga op korte termijn in gesprek met de
eerder genoemde vier partijen over hoe de samenwerkingsverbanden
weer op koers kunnen komen bij het verder afbouwen van de eigen
vermogens. Op basis daarvan wil ik aanvullende concrete afspraken
maken over deze afbouw.
Onderdeel van het gezamenlijke plan is dat de voortgang twee keer per
jaar wordt gemonitord. De volgende monitor zal in het najaar van 2022
worden opgeleverd en zal ook met uw Kamer worden gedeeld. Daarbij zal
ik ook de aanvullende afspraken die ik maak met de partijen delen. Indien
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 427

2

de voortgang wederom achterblijft, is het zeer waarschijnlijk dat ik alsnog
overga tot het toepassen van een generieke korting. Ik heb echter goede
hoop dat in de stabielere coronaperiode waarin we ons nu begeven en
met de getoonde inzet van de samenwerkingsverbanden de eerder
gemaakte plannen om het geld te besteden aan de ondersteuning van
leerlingen die dat nodig hebben, alsnog ten uitvoer kunnen worden
gebracht.
Tot slot, ook bij andere onderwijsinstellingen zijn de reserves hoog, met
name in het funderend onderwijs. Zoals ook eerder aan uw Kamer is
gemeld, is er een wetsvoorstel in voorbereiding dat een wettelijke basis
creëert voor handhavend optreden tegen bovenmatige reserves in het
onderwijs bij individuele onderwijsinstellingen.5 Hieronder vallen ook de
bovenmatige reserves van de samenwerkingsverbanden. De inspanningen zijn er op gericht dit wetsvoorstel dit voorjaar in consultatie te
laten gaan.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma

5

Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 497, nr. 427

3