2020D36626

LIJST VAN VRAGEN
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van de
Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 31 augustus 2020 houdende de
Kabinetsreactie op het advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken en Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken
over het leveren en financieren van «niet-letale steun» aan niet-statelijke,
gewapende groepen in het buitenland (Kamerstuk 32 623, nr. 299).
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

nds-tk-2020D36626

1

Nr.
1

2

3

4

5

6

7

8

9
10
11

12
13
14

15

Vraag
Als uit een grondige analyse naar de aard en het gedrag van
niet-statelijke gewapende groepen blijkt dat deze samenwerken
met strijdgroepen/organisaties die op de nationale of internationale terrorismelijsten staan, is dat voor Nederland dan reden om
steunverlening te weigeren?
In hoeverre wordt bij het toetsen van niet-statelijke strijdgroepen
nagegaan of (en in welke mate) deze materieel of financieel
gesteund worden door onvrije-landen, die in hun mensenrechtenbeleid niet veel afwijken van de dictatoriale regimes waartegen de
steun ontvangende strijdgroepen juist worden ingezet?
Berust de analyse naar de aard en het gedrag van een nietstatelijke strijdgroepen volledig op informatie van onze eigen
inlichtingen- en veiligheidsdiensten of stelt Nederland zich hierbij
mede afhankelijk van andere landen?
Klopt het dat de interne volkenrechtelijke adviezen binnen het
Ministerie van Buitenlandse Zaken over het Non-Lethal Assistance
(NLA)-programma wezen op spanning met het non-interventiebeginsel? Zo ja, waarom heeft de Minister, in een situatie dat
Nederland mogelijk het volkenrecht dreigde te schenden, juist toen
niet de Extern Volkenrechtelijk Adviseur (EVA) om advies
gevraagd?
Heeft de Nederlandse regering bij het NLA-programma logistieke
steun gegeven aan Syrische rebellen in het kader van de gewapende strijd tegen het Assad-regime? Zo nee, hoe kan het leveren
van ruim 300 voertuigen dan gekwalificeerd worden?
Deel u de opvatting van de AIV en CAVV dat de relevante juridische
kaders staten verplichten om gepaste maatregelen te nemen om te
voorkomen dat schendingen van internationaal humanitair recht
en de mensenrechten worden gefaciliteerd, en dat het derhalve
essentieel is dat het verlenen van steun aan gewapende groepen
die deelnemen aan een gewapend conflict gepaard gaat met een
grondige analyse van de aard en het gedrag van deze groepen?
Vindt u dat hier bij het NLA-programma op adequate wijze
invulling aan is gegeven? Welke lessen bent u bereid te trekken?
Is het verlenen van niet-letale steun aan Syrische rebellen die door
het OM gekwalificeerd worden als terroristische organisatie in
strijd met het internationaal recht? Zo nee, waarom niet?
Welke protocollen bestaan er over communicatie richting de
Kamer over verlening van de NLA in Syrië? Kan dit met de Kamer
worden gedeeld? Zo nee, waarom niet?
Waarom is ervoor gekozen enkel heel summiere informatie over
het NLA-programma met de Kamer te delen?
Welk beleid gold er precies voor het informeren van de Kamer over
NLA in Syrië? Hoe is dit beleid tot stand gekomen?
Voldoet u naar uw oordeel met de interne inrichting van uw
volkenrechtelijk advies aan de aanbeveling van de Commissie
Davids?
Is deze wijziging van beleid van extern volkenrechtelijk advies naar
uw oordeel in lijn met het advies van Commissie Davids?
Welke nadelen van het afstappen van één EVA kunt u benoemen?
Hoe wordt omgegaan indien de leden van de groep volkenrechtelijk experts verschillende opvattingen hebben? Gaat u bij gebrek
aan consensus mee met één van de opvattingen?
In geval één van de volkenrechtelijk experts uit de groep stelt dat
een bepaalde inzet van Nederland niet verenigbaar is met het
volkenrecht, is dit advies dan zwaarwegend genoeg om van deze
inzet af te zien?

2

Nr.
16

17
18

19

20

21

22

23
24

25

26

27

28

29

30

31
32

Vraag
Klopt dat het langer zal duren voor een groep volkenrechtelijk
experts advies kan geven, dan als dezelfde vraag bij een individu
werd neergelegd?
Klopt het dat u de EVA in eerste instantie buiten advisering rond
het NLA-programma in Syrië hebt gehouden?
Valt de NLA steun zoals gegeven in Syrië onder de zeer uitzonderlijke situaties waarbinnen het naar oordeel van het kabinet
rechtmatig is, mede gelet op het feit dat de verplichting bestaat om
het humanitair oorlogsrecht te respecteren?
Kan uiteengezet worden op welke «recente praktijk van andere
staten» het kabinet doelt, als het spreekt over de ondersteuning
van de meer flexibelere interpretatie? Is het Nederlandse NLAprogramma zelf onderdeel van die recente statenpraktijk waar het
kabinet naar verwijst? Naar welke staten wijst het kabinet nog
meer?
Kan het kabinet toelichten waarom de steun aan Syrische
gewapende oppositiegroepen door andere staten, waaronder
westerse, erop zou wijzen dat er geen statenpraktijk is waarmee
afgeleide aansprakelijkheid zou ontstaan voor deze steun? Welke
relevantie heeft de zinsnede «waaronder westerse» voor de aan- of
afwezigheid van een statenpraktijk?
Zal het kabinet alvorens over te gaan tot het leveren van NLA in
een toekomstige situatie, deze steun vooraf laten toetsen op
compatibiliteit met het volkenrecht door een volkenrechtelijk
adviseur, of groep volkenrechtelijk adviseurs?
In het geval de Staat een staatsgeheim programma wil laten
toetsen door een EVA alvorens het in de praktijk te brengen, brengt
het voorleggen van een dergelijke juridische vraag aan een groep
experts geen extra risico met zich mee en dus een drempel om
deze vraag voor te leggen?
Welke redenen heeft u om de positie van EVA af te schaffen, terwijl
dat niet voortvloeit uit het onderzoek van de CAVV?
Hoe kijkt het kabinet, in het licht van dit advies, naar de berichtgeving van Nieuwsuur en Trouw van 10 september 2018 waarin
wordt beweerd dat Nederland «terroristische gewapende
groeperingen» heeft gesteund?
Is er volgens het kabinet nog voldoende ruimte om democratische
bewegingen, zoals bijvoorbeeld die in Belarus, te steunen in het
licht van dit advies?
Indien het advies in strenge zin geïnterpreteerd wordt, welke
beperkingen ontstaan er dan op het toekomstige Nederlands
buitenlandbeleid?
Is het in het oog van het advies nog mogelijk om buitenlandse
NGO’s en partijen in het maatschappelijk middenveld te ondersteunen in het geval zij kritisch zijn op de zittende macht in het land
waar zij actief zijn?
Heeft het kabinetsstandpunt invloed op de positie van Nederland
bij samenwerking in Europees verband, bijvoorbeeld bij het
steunen van het maatschappelijk middenveld in derde landen?
Is het kabinet van mening dat een collectief advies van meerdere
internationaal juristen meerwaarde heeft ten opzichte van dat van
een enkeling?
Hoe weegt het kabinet het vetorecht van de permanente leden van
de VN Veiligheidsraad in het licht van de juridische kwalificaties bij
het leveren van niet-letale steun?
Hanteren vergelijkbare Westerse landen een toetsingskader bij het
leveren van niet-letale steun?
Hanteren vergelijkbare Westerse landen het onderscheid letale en
niet-letale steun, en zo ja, hoe?

3

Nr.
33
34

35

36

37

38

39

40

41

Vraag
Vindt er in vergelijkbare Westerse landen een discussie plaats over
niet-letale steun, en hoe verloopt deze?
Waarom draagt u zelf geen andere elementen aan voor een
Toetsingskader dan degene die door de AIV en CAVV aangedragen
zijn, voornamelijk van volkenrechtelijke aard? Bent u bereid alsnog
zelf een Toetsingskader op te stellen? Zo nee, waarom niet?
Hoe beoordeelt u de door de AIV en CAVV genoemde gevaren van
conflictescalatie en precedentwerking bij het verlenen van steun
aan rebellengroepen en hun pleidooi voor uiterste voorzichtigheid
in deze (blz. 9 advies)? En hun advies, aansluitend bij de eerdere
adviezen over humanitaire interventie en R2P, tot terughoudendheid bij het willen scheppen van of bijdragen aan nieuwe
juridische interventiemogelijkheden? Waarom pleit u dan toch
voor een flexibele interpretatie van het non-interventiebeginsel en
legitimeert u zelfs het verlenen van logistieke steun aan rebellen bij
de gewapende strijd, zoals bij het NLA-programma gebeurd is?
Deelt u het pleidooi van de AIV en CAVV tot terughoudendheid bij
het willen scheppen van of bijdragen aan nieuwe juridische
interventiemogelijkheden? Waarom doet u dit toch? Wordt de
wereld er veiliger en stabieler op als landen als Rusland, China en
Turkije ook het recht opeisen om rebellen met NLA te gaan
steunen?
Hoe beoordeelt en beantwoordt u de vraag die de AIV en CAVV
hebben opgeworpen op blz. 8 van hun advies: «De vraag rijst of
Nederland met het NLA-programma een nieuwe interpretatie
voorstaat van de internationaal gewoonterechtelijke regel
betreffende het non-interventiebeginsel»?
Deelt u de opvatting dat uit de Nicaragua zaak volgt dat «steunverlening bij het overnemen van overheidstaken als grensbewaking of
handhaving van de openbare orde door een gewapende groep die
het oogmerk heeft de zittende regering omver te werpen een
inbreuk is op de soevereiniteit van de staat, nu grensbewaking of
handhaving van de openbare orde een aangelegenheid lijkt te zijn
waarover een staat vrijelijk mag beslissen.» (blz. 7 advies)
Zijn er andere landen bij u bekend die het non-interventiebeginsel
zo flexibel interpreteren als Nederland? Zo ja, welke? Zo nee,
waarom beroept u zich dan op ontwikkeling van het gewoonterecht?
Kan het besluit NLA te verlenen aan een niet-statelijke gewapende
groep naar uw mening worden gerechtvaardigd, indien de steun
ontvangende groep «effectief gezag uitoefent» puur op basis van
islamitische wet- en regelgeving?
Herinnert u zich het standpunt van prof. Nollkaemper, destijds
tevens extern volkenrechtelijk adviseur van de Minister van
Buitenlandse Zaken, dat de aard van de geleverde goederen
waarmee gewapende acties van rebellen worden ondersteund niet
relevant is? En dat op basis van de Nicaragua zaak, de algemene
beginselen die het Internationaal Gerechtshof formuleerde zonder
meer van toepassing waren op het NLA-programma? Deelt u deze
opvatting? Erkent u derhalve dat de civiele aard van de geleverde
goederen niet beslissend was voor de vraag of het non-interventiebeginsel geschonden werd, maar de vraag of ze werden
ingezet in het kader van gewapende handelingen? (Inbreng prof.
Nollkaemper, Decaan en hoogleraar Internationaal Publiekrecht,
Universiteit van Amsterdam, bij het rondetafelgesprek van de
Vaste Kamercommissie Buitenlandse Zaken over Nederlandse
steun aan gewapende oppositie in Syrië, 27 september 2018)

4

Nr.
42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

Vraag
Deelt u de opvatting van de AIV en CAVV dat de «kernvraag» om te
bepalen of bepaalde steun verboden is: «of het materieel en de
intelligence wordt ingezet in het kader van de gewapende acties en
of de verleende steun de vijandelijkheden beïnvloedt»?
Hoe verhoudt zich dit standpunt volgens u tot het NLAprogramma, in het kader waarvan de Nederlandse regering
Syrische rebellen voorzag van goederen die ingezet zijn in het
kader van de gewapende strijd in Syrië, waaronder meer dan 300
(soms deels bepantserde) voertuigen, zelfs versterking van de
frontlinie, alsmede mitrailleurvesten en laptops, die gebruikt
werden voor het selecteren van militaire doelwitten?
Is in elk geval een deel van de aan de Syrische rebellen geleverde
NLA, zoals de ruim 300 voertuigen, ingezet in het kader van
gewapende acties en/of heeft deze steun de vijandelijkheden
beïnvloed?
Deelt u de opvatting van de AIV en CAVV over de flexibelere
interpretatie van het non-interventiebeginsel, waarbij de ondergrens van dwang de situatie is waarin een staat steun verleent aan
gewapende acties gericht tegen een vreemde staat? Hoe valt deze
«ondergrens» te rijmen met het NLA-programma, dat voorzag in
de leverantie van onder meer ruim 300 voertuigen, bedoeld zelfs
om de frontlinie te versterken, alsmede mitrailleurvesten en
laptops, die gebruikt werden voor het selecteren van militaire
doelwitten?
Deelt u de opvatting van de AIV en CAVV over de flexibelere
interpretatie van het non-interventiebeginsel, waarbij de ondergrens van dwang de situatie is waarin een staat steun verleent aan
gewapende acties gericht tegen een vreemde staat? Heeft het
NLA-programma voorzien in steun aan gewapende acties gericht
tegen het Assad regime in Syrië?
Sluit u uit dat door Nederland geleverde NLA aan gewapende
groepen in Syrië is ingezet in het kader van gewapende acties of
dat dit de vijandelijkheden heeft beïnvloed? Zo ja, op basis
waarvan sluit u dit uit?
Als u uitsluit dat door Nederland geleverde NLA is ingezet in het
kader van gewapende acties of dat dit de vijandelijkheden heeft
beïnvloed, hoe is dit dan onafhankelijk vast te stellen, door een
andere organisatie dan de regering zelf?
Kunt u bevestigen dat de CAVV en AIV niet uitsluiten dat door
Nederland geleverde NLA in Syrië is ingezet in het kader van
gewapende acties of dat dit de vijandelijkheden heeft beïnvloed?
Zo ja, waarom is dit niet uitgesloten?
Is het ook uw opvatting dat er geen algemeen aanvaarde rechtsovertuiging bestaat die een flexibele interpretatie van het
non-interventiebeginsel ondersteunt? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting van de AIV en CAVV dat momenteel nog geen
algemeen aanvaarde rechtsovertuiging bestaat die een flexibele
interpretatie van het non interventiebeginsel ondersteunt, en dat
de recente praktijk van staten niet eenduidig is? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, waarom beroept u zich dan op de flexibele interpretatie
om het NLA-programma te rechtvaardigen en om ook in de
toekomst opnieuw NLA te kunnen geven?

5

Nr.
52

53

54

55

56

57

58

59

Vraag
Als het de verwachting van het kabinet is dat het verlenen van
niet-letale steun door Nederland aan gewapende groepen ook in
de toekomst alleen in uitzonderlijke situaties zal worden overwogen, hoe kan zich dan een praktijk van staten ontwikkelen, en
daarmee de ontwikkeling van een gewoonterechtelijke regel, te
meer nu er geen algemeen aanvaarde rechtsovertuiging bestaat
die een flexibele interpretatie van het non-interventiebeginsel
ondersteunt, de AIV en CAVV de statenpraktijk «niet eenduidig»
noemen en veruit de meeste landen hun steun aan de rebellen in
Syrië hebben beëindigd?
Welke landen voldoen op dit moment aan de voorwaarde dat deze
worden bestuurd door «dictatoriale regimes die door internationale instanties geverifieerde ernstige schendingen van de
mensenrechten en het humanitair oorlogsrecht hebben begaan»?
Kunt u daar een overzicht van geven?
Waarom maakt de voorwaarde dat steun aan niet-statelijke
gewapende groepen in het Nederlands belang moet zijn, geen
onderdeel uit van het toetsingskader?
Waarom mag Nederland volgens u wel niet-letale steun geven aan
Syrische rebellen en blijft dat volgens u binnen het internationale
recht, maar mag Rusland geen niet letale steun geven aan
separatisten in Oekraïne en is dat volgens u in strijd met het
internationale recht?
Vindt u het de moeite waard te onderzoeken of er mogelijke
gronden voor aansprakelijkheid zijn voor Nederland naar aanleiding van het verlenen van NLA aan niet-statelijke gewapende
groepen in Syrië? Zo nee, waarom niet? Indien dit al onderzocht is,
kunt u de bevindingen daarvan dan met de Kamer delen?
Kunt u toelichten onder welke zeer uitzonderlijke situaties naar uw
opvatting het non-interventiebeginsel zo kan worden geïnterpreteerd dat het besluit NLA te verlenen aan een niet-statelijke
gewapende groep kan worden gerechtvaardigd?
Deelt u de opvatting van de AIV en CAVV dat de recente praktijk
van staten inzake NLA aan niet-statelijke, gewapende groepen niet
eenduidig is? Waarom wel/niet? Hoe kunt u dit rijmen met uw
conclusie dat het volkenrecht ruimte biedt voor een flexibele
interpretatie van het non interventiebeginsel, «mede gezien de
recente praktijk van andere staten»? Vindt u de recente praktijk van
staten dan wél eenduidig? Zo ja, kunt u dit onderbouwen?
Kunt u deze zinsnede nader toelichten: «De AIV en CAVV hebben
die statenpraktijk onderzocht en stellen dat als zich mogelijk een
regel ontwikkelt die bepaalde vormen van steun toelaatbaar acht,
({)»? Erkent u dat de AIV en CAVV hiermee juist benadrukken dat
zo’n (gewoonterechtelijke) regel er nu juist niet is? En dat het
onzeker is of zo’n regel – en daarmee de flexibele interpretatie van
het non-interventiebeginsel – zich ontwikkelt?

6

Nr.
60

61

62

63

Vraag
Deelt u de opvatting van de AIV en CAVV dat áls zich mogelijk een
regel ontwikkelt die bepaalde vormen van steun toelaatbaar acht,
onder specifieke omstandigheden en slechts aan bepaalde
gewapende oppositiegroepen, het dan van groot belang is dat een
dergelijke verruiming van geoorloofde steunverlening strikt
ingekaderd wordt, op basis van drie voorwaarden:
• alleen in situaties waarin groepen strijden tegen dictatoriale
regimes die door internationale instanties geverifieerde ernstige
schendingen van de mensenrechten en het humanitair oorlogsrecht hebben begaan;
• alleen die gewapende oppositiegroepen die de capaciteit hebben
om de burgerbevolking tegen deze schendingen te beschermen;
• alleen steun ten behoeve van de burgerbevolking, waaronder in
ieder geval steun van humanitaire aard, en daarnaast ook steun
voor het bewaren van de openbare orde in die gebieden waar de
groep controle uitoefent, grensbewaking, en eventueel gevangenenbewaking waarbij naleving van de mensenrechten dient te zijn
gegarandeerd?
Kunt u heel uitgebreid toelichten waarom het NLA-programma
volgens u voldeed aan de door de AIV en CAVV geformuleerde
voorwaarden, in het bijzonder de derde? Viel het leveren aan
Syrische rebellen van ruim 300 voertuigen en andere spullen die
ingezet zijn in het kader van de gewapende strijd tegen het Assad
regime hieronder, of ging dat juist veel verder dan het handhaven
van de openbare orde of grensbewaking?
Wat vindt u van de derde voorwaarde die de AIV en CAVV
voorstellen voor NLA aan rebellen, als zich mogelijk een regel
ontwikkelt die bepaalde vormen van steun toelaatbaar acht:
«alleen steun ten behoeve van de burgerbevolking, waaronder in
ieder geval steun van humanitaire aard, en daarnaast ook steun
voor het bewaren van de openbare orde in die gebieden waar de
groep controle uitoefent, grensbewaking, en eventueel gevangenenbewaking waarbij naleving van de mensenrechten dient te zijn
gegarandeerd.»
Deelt u de opvatting dat zo’n regel er nu nog niet is en als zo’n
regel zich zou ontwikkelen, logistieke steun aan gewapende
rebellengroeperingen in de strijd tegen het Assad-regime – en dus
ook belangrijke onderdelen van het NLA-programma – ver buiten
deze voorwaarde valt en dus in strijd is met het non-interventiebeginsel?
Was de regering op het moment van het NLA-programma op de
hoogte van onrechtmatig handelen door rebellengroeperingen die
NLA ontvingen? Zo ja, erkent u dat Nederland mogelijk internationaalrechtelijk aansprakelijk kan zijn en/of worden gesteld?
Erkent u dat zelfs de flexibele interpretatie van het non-interventiebeginsel, als deze zich al zou ontwikkelen, géén ruimte biedt
voor logistieke steun aan rebellen in het kader van gewapende
strijd tegen een regering? Zo nee, waarom verschilt u in dit opzicht
dan met de AIV en CAVV, die als strikte voorwaarde stellen dat
alleen steun geoorloofd zou zijn ten behoeve van de burgerbevolking, waaronder in ieder geval steun van humanitaire aard, en
daarnaast ook steun voor het bewaren van de openbare orde in die
gebieden waar de groep controle uitoefent, grensbewaking, en
eventueel gevangenenbewaking waarbij naleving van de mensenrechten dient te zijn gegarandeerd?

7

Nr.
64

65

66

67

68

69

70

71

72
73

Vraag
Bent u, nu de AIV en CAVV aangeven dat terugkijkend feitenonderzoek niet binnen het mandaat van beide lichamen valt en het
advies stelt dat zij daartoe niet zijn geëquipeerd, bereid alsnog
extern onderzoek te laten doen naar de vraag of het NLA-programma binnen de grenzen van het internationaal recht is
gebleven? Op welke wijze bent u bereid invulling te geven aan het
verzoek van de motie Omtzigt c.s. Kamerstuk 32 623, nr. 231), die
hierom vroeg: «verzoekt de commissies, onder andere als basis
hiervoor onderzoek te doen naar het NLA-programma in Syrië en
de feiten en bevindingen van dit onderzoek te betrekken bij het
toetsingskader»?
Bent u bereid, aangezien u stelt dat het volkenrecht, mede gezien
de recente praktijk van andere staten, ruimte biedt voor een
flexibelere interpretatie, na te gaan in welke mate bij de VN
aangesloten lidstaten NLA-steun zoals in Syrië geleverd een
(on)acceptabele praktijk vinden? Zo nee, waarom niet?
Acht u het wenselijk dat, aangezien de AIV en CAVV de elementen
voor het toetsingskader niet hebben toegepast op het Nederlandse
NLA-programma in Syrië, andere organisaties of onderzoekers zich
hier alsnog over buigen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u nader toelichten waarom u stelt dat ten tijde van de
besluitvorming rondom het geven van niet-letale steun aan
gematigde gewapende groepen in Syrië, geen toetsingskader
bestond voor dergelijke steun? Erkent u daarmee dat het NLAprogramma niet voldoet aan het nu voorgestelde Toetsingskader?
Viel het NLA-programma volledig binnen de door het AIV en CAVV
voorgestelde Toetsingskader? Kunt u heel precies uitleggen
waarom wel of niet?
Kunt u de volgende zin nader toelichten: «De risico’s, inclusief
juridische risico’s, die zijn verbonden aan het leveren van
dergelijke steun in een complexe en fluïde context als de Syrische
zijn destijds door het kabinet meegewogen»? Erkent u dat het
kabinet daarmee bewust het risico genomen heeft dat het
NLA-programma de grenzen van het internationaal recht zou
overschrijden?
Beschikt u over aanwijzingen dat (één of meer) door Nederland
gesteunde strijdgroepen in Syrië inmiddels ook buiten Syrië actief
zijn, zoals in Libië? Zo ja, welke informatie kunt u daarover met de
Kamer delen?
Klopt het dat de interne volkenrechtelijke adviezen van de Directie
Juridische Zaken wezen op mogelijke spanning met het non
-interventiebeginsel? Bent u alsnog bereid, in deze uitzonderlijke
situatie waarin een zeer controversieel programma mogelijk de
grenzen van het volkenrecht overschreden heeft, deze adviezen
naar de Kamer te sturen? Zo nee, waarom niet? Hoe kan de Kamer
controleren of de besluitvorming binnen het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en binnen de regering adequaat heeft
plaatsgevonden?
Bent u bereid de interne volkenrechtelijke adviezen van Directie
Juridische Zaken van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over
het NLA-programma, waarin nota bene is gewezen op de spanning
met het non-interventiebeginsel van het geven van niet-letale
steun aan gewapende oppositiegroepen in Syrië (Kamerstuk
35 000 V, nr. 73, blz. 3), alsnog openbaar te maken? Zo nee,
waarom niet?
Waarom houdt u eraan vast dat het NLA-programma binnen de
grenzen van het volkenrecht is gebleven?
Hoe is door anderen dan uzelf te controleren of het NLA-programma binnen de grenzen van het volkenrecht is gebleven?

8

Nr.
74

75

76

77

78

79

80

81

82

Vraag
Aangezien juristen serieuze twijfels hebben geuit of het NLAprogramma binnen de grenzen van het volkenrecht is gebleven,
bent u bereid een aantal onafhankelijke juristen toegang te geven
tot relevant materiaal zodat de bestaande twijfels over de
rechtmatigheid nader onderzocht kunnen worden? Zo nee,
waarom niet?
Wat verandert er in de besluitvorming als in de toekomst wederom
NLA wordt geleverd nu hiervoor een soort van toetsingskader is
uitgewerkt?
Wat verandert er in de communicatie aan de Kamer als in de
toekomst wederom NLA wordt geleverd nu hiervoor een soort van
toetsingskader is uitgewerkt?
Kunt u een uitputtend overzicht geven van de opgestelde
voorwaarden waar de geleverde NLA-steun, de inzet van de
geleverde goederen en de gematigde gewapende groepen die de
steun ontvingen aan moesten voldoen?
Kunt u een overzicht geven van de juridische risico’s die zijn
verbonden aan het leveren van dergelijke steun, in een complexe
en fluïde context als de Syrische, die destijds door het kabinet zijn
meegewogen? Zo nee, waarom niet?
Hoe luidden de interne adviezen van de Directie Juridische Zaken
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over het NLA-programma? Is het waar dat er gewezen werd op spanning met het
non interventiebeginsel? Is de interne volkenrechtelijke advisering
serieus genomen en betrokken bij de besluitvorming door de
toenmalige premier, vicepremier, en de ministers van Buitenlandse
Zaken en Defensie, alsmede de ministerraad?
Heeft het systeem van volkenrechtelijke advisering, dat was
opgezet na het rapport van de Commissie Davids, die onderzoek
deed naar de besluitvorming over de politieke steunverlening aan
de oorlog in Irak, gefunctioneerd? Deelt u de opvatting van prof.
Nollkaemper, die in september 2018 oordeelde dat «het systeem
zoals de commissie-Davids het had bedacht, in dit geval niet
afdoende heeft gewerkt» (https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2252234volkenrecht-mogelijk-geschonden-door-steun-aan-syrischerebellen.html) Zo nee, waarom niet?
Herinnert u zich dat de extern volkenrechtelijk adviseur op 17 juni
2013 ongevraagd en op eigen initiatief advies heeft uitgebracht aan
de toenmalige Minister van Buitenlandse Zaken over volkenrechtelijke aspecten van eventuele wapenleveranties aan de Syrische
oppositie? (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-3262399.html)
Acht u dit ongevraagde advies – de toenmalige Minister van
Buitenlandse Zaken ontraadde destijds een motie die om dit advies
vroeg – waardevol? Zo ja, waarom wilt u niet alleen af van de
volkenrechtelijk adviseur, maar bent u ook niet bereid om ongevraagd extern volkenrechtelijk advies opnieuw te introduceren?
Als u «grote waardering» heeft voor de wijze waarop professor
Nollkaemper de functie van EVA heeft ingevuld, waarom schaft u
dan de functie van EVA af, in plaats van naar een geschikte
opvolger te zoeken? Waarom schaft u een functie af die zijn
waarde juist bewezen heeft, ook richting de Tweede Kamer?

9

Nr.
83

84

85

86

87

88

89
90

Vraag
Herinnert u zich uw brief van 6 mei 2019 (Kamerstuk 35 000 V,
nr. 70), waarin u het volgende stelde: «Het contract van prof.
Nollkaemper liep af op 30 april jl. In een gesprek over eventuele
verlenging van dit contract heeft dhr. Nollkaemper aangegeven dat
hij zijn contract graag op dat moment zou beëindigen. Hij voegde
daaraan toe dat hij, als de Minister van Buitenlandse Zaken een
beroep op hem zou doen, bereid was aan te blijven tot het
verschijnen van het advies van de Adviesraad Internationale
Vraagstukken (AIV) en de Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) naar aanleiding van de motie
Omtzigt c.s. over een gezamenlijk advies van de CAVV en de AIV
over een toetsingskader (Kamerstuk 32 623, nr. 231). In deze motie
worden de commissies verzocht ook de rol van volkenrechtelijk
advies, de openbaarheid daarvan en de mogelijkheden van
tegenspraak te betrekken. Ik heb dankbaar gebruik gemaakt van
het aanbod van prof. Nollkaemper.»
Welke rol heeft prof. Nollkaemper in de periode vanaf 30 april 2019
tot het verschijnen van het AIV/CAVV advies nog gespeeld? Heeft u
nog advies ingewonnen bij hem? Is hij betrokken in de advisering
over het NLA-programma of het regeringsstandpunt naar
aanleiding van het CAVV/AIV advies? Zo nee, waarom niet en
waarom heeft u dan «dankbaar gebruikt gemaakt» van zijn aanbod
om aan te blijven als EVA?
Heeft er een evaluatie plaatsgevonden naar de functie van Extern
volkenrechtelijk adviseur? Zo ja, bent u bereid deze naar de Kamer
te sturen? Zo nee, waarom niet en hoe valt dit te rijmen met het
opheffen van de functie?
Wat vindt u van het standpunt van de oud-president van de Hoge
Raad, Davids, ook wel de «geestelijk vader» van de functie van
extern volkenrechtelijk adviseur genoemd, die het «risicovol»
noemt als de functie zou verdwijnen: «Je hebt één individu met
gezag nodig, die snel kan adviseren. Een groep is daar veel minder
goed toe in staat.» (https://nos.nl/l/2347187)
In hoeverre heeft de kritiek die prof. Nollkaemper als EVA geuit
heeft op het NLA-programma een rol gespeeld bij het stoppen met
de functie van EVA?
Klopt het dat u geen nieuwe Extern Volkenrechtelijk Adviseur
aanstelt? Zo ja, waarom niet? Of wordt dit enkel tijdelijk niet
ingevuld?
Klopt het dat u de Extern Volkenrechtelijk Adviseur wilt vervangen
voor een groep van juridische adviseurs? Waarom is dat? Hoe gaat
dat eruit zien?
Ziet u risico’s als de Extern Volkenrechtelijk Adviseur wordt
vervangen door een groep van juridische adviseurs? Zo ja, welke?
Kunt u interne memo’s, adviezen etc. over juridische aspecten van
het NLA-programma in Syrië met de Kamer delen, wellicht
geanonimiseerd? Zo nee, waarom niet?

10