ONDERZOEK NAAR GRAADVERLENING AAN
STUDENTEN VAN DE QATARESE VESTIGING
VAN NHL STENDEN HOGESCHOOL
Definitief rapport
Brin: 31FR
Opleidingen:
International Business and Management Studies (croho 34936),
Hotel Management (croho 34411) en
Tourism Management (croho 35524)

Utrecht, mei 2019

INHOUD

Samenvatting 5
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Aanleiding en context 9
Aanleiding 9
De betrokken opleidingen en studenten 10
De visie van NHL Stenden: ‘here is there’ 11
Voorgeschiedenis: inspectieonderzoek in 2011-2014 12

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Uitvoering van het onderzoek 15
Wettelijk kader 15
Onderzoeksvragen 16
Onderzoeksopzet 17
Hoor- en wederhoorprocedure 18

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.4
3.4.1
3.4.2
3.5
3.5.1
3.5.2

Antwoorden op de deelvragen 19
Controle op toelatingseisen 19
Bevindingen 19
Conclusies 20
Vrijstellingen voor studieonderdelen die in Qatar zijn behaald 20
Bevindingen 20
Conclusies 23
De positie van de examencommissie 24
Bevindingen 24
Conclusies 26
25 procent van de opleiding in Nederland 27
Bevindingen 27
Conclusies 30
Maatregelen naar aanleiding van signalen over het onderwijs in Qatar 31
Bevindingen 32
Conclusies 33

4
4.1
4.2

Conclusies en vervolg 35
Eindconclusies 35
Vervolgtoezicht 37

5

Bijlage I: Lijst van documenten 39

6

Bijlage II: Afkortingen 41

7

Bijlage III: Relevante wetsartikelen 43

8

Bijlage IV: De beleidsbrief 47

9

Bijlage V: Zienswijze van NHL Stenden 55

Pagina 3 van 60

Samenvatting

Inleiding
De Inspectie van het Onderwijs heeft onderzoek gedaan naar de waarborgen voor
het eindniveau van de Nederlandse getuigschriften die zijn uitgereikt door
Hogeschool NHL Stenden (hierna: NHL Stenden) aan studenten die een deel van de
opleiding hebben gevolgd aan de Qatarese vestiging van de hogeschool. Het gaat
om de door NHL Stenden in Qatar verzorgde opleidingen International Business and
Management Studies, Hotel Management en Tourism Management.
Conclusie
De inspectie komt tot de conclusie dat er onvoldoende waarborgen zijn voor het
eindniveau van het Nederlandse getuigschrift dat wordt verstrekt aan studenten van
de Qatarese vestiging.
Aanleiding
Aanleiding voor het onderzoek was een signaal in februari 2018 dat een aantal
１
Qatarese studenten niet zou voldoen aan de toelatingsvoorwaarden en
onvoldoende beheersing zou hebben van het Engels, maar daarmee toch een
Nederlands getuigschrift zou hebben gekregen.
Onderzoeksvraag
Hoger onderwijs in het buitenland valt in beginsel niet onder het toezicht van de
inspectie. Dat geldt ook voor de opleidingen van NHL Stenden in Qatar. Dit
onderzoek richt zich daarom niet op het onderwijs dat in Qatar wordt aangeboden,
maar op de graadverlening in Nederland. De onderzoeksvraag luidde:
Zijn er voldoende waarborgen voor het eindniveau van het Nederlandse
getuigschrift dat wordt verstrekt aan studenten van de Qatarese vestiging?
Voor de beoordeling daarvan baseren wij ons in de eerste plaats op de Wet op het
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). Daarnaast is in dit kader
ook de brief van de toenmalig staatssecretaris van OCW aan de instellingen voor
hoger onderwijs van 7 juni 2012 van belang (OCW 2012b, hierna: de beleidsbrief).
Deelconclusies
Om antwoord te krijgen op de hoofdvraag zijn vijf deelvragen onderzocht. Hier
volgen de deelconclusies.
1. Het instellingsbestuur van NHL Stenden beoordeelt niet in Nederland of
studenten uit Qatar voldoen aan de toelatingseisen die de WHW stelt in artikel
7.24, lid 2. Er wordt bij inschrijving in Nederland dus ook geen formele
individuele vrijstelling gegeven voor deze toelatingseisen. Daarmee voldoet NHL
Stenden niet aan de verplichting in artikel 7.28 lid 2 van de WHW. Uit het
dossieronderzoek van de inspectie kwamen geen aanwijzingen naar voren dat
studenten zijn toegelaten waarvan het diploma van de vooropleiding niet op
niveau was.
2. De (Nederlandse leden van de) examencommissies van NHL Stenden nemen
geen onderbouwde individuele besluiten over vrijstellingen voor Qatarese
studenten die een Nederlands getuigschrift willen behalen. Dit geldt zowel voor
de vakken uit het eerste en tweede jaar die in Qatar zijn behaald, als voor
１

In dit rapport wordt met ‘Qatarese studenten’ bedoeld: studenten die studeren bij of afkomstig zijn van de
vestiging van NHL Stenden in Qatar.
Pagina 5 van 60

onderdelen die daarna zijn behaald in Qatar, zoals stage en scriptie. Er wordt
daarmee niet voldaan aan de eisen die de WHW stelt (artikel 7.12b lid 1 onder
d) en de specificatie daarvan in de beleidsbrief.
3. De examencommissie is in zijn algemeenheid goed toegerust voor haar taak,
maar de onafhankelijkheid van de commissie wordt onvoldoende gewaarborgd
wanneer het gaat om de Nederlandse graadverlening aan studenten van de
buitenlandse vestigingen. De Nederlandse leden van de examencommissies
nemen in de huidige systematiek het oordeel over van de
examencommissie(leden) van de vestiging in Qatar. Zij voelen of nemen niet de
ruimte om de prestaties van de Qatarese studenten op hun merites te
beoordelen. Dit is in strijd met wat is bepaald in artikel 7.12a lid 2 van de WHW.
4. NHL Stenden voldoet niet aan de 25%-eis. De inspectie interpreteert de
beleidsbrief zodanig dat tenminste 60 studiepunten van een bacheloropleiding
bestaande uit 240 studiepunten, moeten worden behaald aan de Nederlandse
opleiding in Nederland. Van de 88 Qatarese studenten die in 2012-2014 in Qatar
zijn gestart en een Nederlands getuigschrift hebben behaald, heeft circa 10
procent daadwerkelijk 60 studiepunten behaald aan de Nederlandse opleiding in
Nederland. We constateren daarnaast dat niet wordt voldaan aan de eis dat
buitenlandse studenten in ieder geval voor het afsluitende deel van de opleiding
ingeschreven moeten staan bij de Nederlandse opleiding. De studenten komen
voor het derde studiejaar naar Nederland, niet voor de afstudeerfase in het
vierde studiejaar.
5. De instelling heeft het aangeboden onderwijs zoveel mogelijk ingericht volgens
de eisen die worden gesteld aan de Nederlandse opleiding waar het
(Nederlandse) getuigschrift kan worden behaald. Het beleid ‘here is there’ krijgt
in de praktijk vorm door onderwijs, toetsing en procedures zoveel mogelijk gelijk
te trekken. Dit heeft echter niet kunnen voorkomen dat de signalen over
onregelmatigheden in Qatar steeds terugkomen. Dit is voor de
examencommissies aanleiding geweest om het CvB in februari 2017 dringend te
verzoeken de opleidingen IBMS, HT en TM niet langer in Qatar aan te bieden
vanwege kwaliteitsproblemen. Omdat de inspectie niet de bevoegdheid heeft om
toezicht uit te oefenen in Qatar, hebben wij de instelling gevraagd een extern
onderzoek naar de signalen te laten uitvoeren.
Vervolgtoezicht
Het College van Bestuur van NHL Stenden dient er zorg voor te dragen dat wordt
gehandeld conform de wet- en regelgeving. Dat houdt in ieder geval het volgende
in:
NHL Stenden beoordeelt bij inschrijving in Nederland of studenten voldoen aan
de toelatingseisen die in de wet zijn bepaald. Als dat niet het geval is wordt in
Nederland formeel vrijstelling voor het ingangsdiploma gegeven bij inschrijving,
mits de student beschikt over een ingangsdiploma dat tenminste gelijkwaardig is
aan dat wat de Nederlandse wet eist.
De examencommissies van NHL Stenden nemen onderbouwde individuele
besluiten over vrijstellingen voor studenten van de buitenlandse vestigingen die
een Nederlands getuigschrift willen behalen, voor alle onderwijseenheden die
buiten Nederland zijn behaald.
In geval van accreditatie dienen in ieder geval afstudeerwerken van studenten
die via de buitenlandse sites zijn ingestroomd, voorgelegd te worden voor
beoordeling.

Pagina 6 van 60

Daarnaast moet de instelling voldoen aan de eisen die worden gesteld in de
beleidsbrief. Dat houdt in dat alle Qatarese studenten zonder uitzondering 60 ec
dienen te behalen aan de Nederlandse opleiding in Nederland. Dit Nederlandse deel
van de opleiding moet de afstudeerfase beslaan, zodat wordt voldaan aan de eis dat
studenten het afsluitende deel van de opleiding staan ingeschreven bij de
Nederlandse instelling.
De inspectie heeft de instelling verzocht om uiterlijk 1 oktober 2019 een plan van
aanpak te overleggen waarin wordt beschreven hoe wordt omgegaan met de
conclusies en aanbevelingen uit dit inspectierapport. In november 2019, na
ontvangst van het plan van aanpak, besluit de inspectie over vervolgtoezicht.
Mogelijk vervolgonderzoek
Omdat het onderzoek uitwijst dat er belangrijke waarborgen ontbreken voor het
eindniveau van het getuigschrift, is een vervolgvraag of er mogelijk onterecht
graden zijn verleend. Alvorens hierover een oordeel te geven wil de inspectie zicht
krijgen op de onderwijspraktijk in Qatar. Aangezien de inspectie niet bevoegd is om
toezicht te houden op het onderwijs in Qatar, hebben wij de instelling verzocht een
extern onderzoek uit te zetten naar het onderwijs in Qatar, in het bijzonder naar de
signalen over onregelmatigheden. Daarnaast heeft de inspectie NHL Stenden
verzocht om onderzoek te doen naar mogelijke vermenging van publieke en private
middelen.
Ten tijde van het onderzoek was bovendien een accreditatie door de NVAO gaande
van de opleiding Hotelmanagement. Ook de bevindingen van de NVAO zullen
worden meegenomen in een besluit over mogelijk vervolgonderzoek naar de
geldigheid van de getuigschriften die zijn uitgereikt aan Qatarese studenten.

Pagina 7 van 60

Pagina 8 van 60

1

Aanleiding en context

1.1

Aanleiding
De inspectie heeft van eind 2018 / begin 2019 onderzoek verricht bij NHL Stenden.
Daarbij is onderzocht of voldoende waarborgen bestaan voor het eindniveau van het
Nederlandse getuigschrift dat wordt verstrekt aan studenten van de Qatarese
vestiging van NHL Stenden. Het betreft een onderzoek conform artikel 3 eerste lid,
onder a, subonderdeel 1 en artikel 12a, eerste lid van de Wet op het
onderwijstoezicht (WOT).
Hogeschool Stenden is op 1 september 2018 gefuseerd met de NHL tot NHL Stenden
Hogeschool. Het hier beschreven onderzoek betreft de bacheloropleidingen die door
NHL Stenden Qatar worden aangeboden: International Business and Management
Studies (IBMS, startjaar: 2007), Hotel Management (HM, startjaar: 2000) en
Tourism Management (TM, startjaar: 2000). De opleiding Hotel Management heeft
in croho de internationale naam Hospitality Management maar wordt door NHL
Stenden International Hospitality Management (IHM) genoemd.
Op 28 februari 2018 ontving de inspectie een signaal van een oud-medewerker van
Stenden Qatar. Een aantal studenten zou niet voldoen aan de toelatingsvoorwaarden
en onvoldoende beheersing hebben van het Engels, maar daarmee toch een
getuigschrift hebben gekregen. Er is volgens de klager sprake van
onregelmatigheden: in het verleden is het voorgekomen dat een student een
(Nederlands) getuigschrift heeft gekregen terwijl een vak nog niet was behaald.
Na ontvangst van het signaal heeft de inspectie Stenden om informatie gevraagd en
een verkenning uitgevoerd. Daaruit bleek dit signaal niet op zichzelf te staan. Uit de
uitgebreide documentatie die door het College van Bestuur (CvB) is opgestuurd
blijkt onder meer dat de drie Nederlandse examencommissies van de
bacheloropleidingen die ook in Qatar worden aangeboden, het CvB op 1 februari
2017 gezamenlijk per brief hebben gevraagd om de opleidingen IBMS, HT en TM
niet langer in Qatar aan te bieden (Stenden Hogeschool 2017a). Argumenten
daarvoor waren ernstige twijfels over de kwaliteitswaarborgen voor het onderwijs en
zorgen over de mensenrechtensituatie in Qatar. In de loop van het onderzoek
ontving de inspectie opnieuw signalen over onregelmatigheden of vermoedens die
leven binnen de instelling over gebrek aan kwaliteitsborging van onderwijs en
toetsing in Qatar.
De inspectie heeft eerder onderzoek gedaan naar aanleiding van signalen over de
kwaliteit van buitenlandse vestigingen en van enkele Nederlandse opleidingen van
Stenden Hogeschool (IvhO 2012). Dit onderzoek vond plaats in de periode 20112014 en had betrekking op de vestigingen (sites) in Qatar, Zuid-Afrika, Thailand en
Bali, waar de opleidingen Hospitality Management (HM) en Tourism Management
(TM) werden verzorgd. De signalen over de kwaliteitsborging van het onderwijs in
Qatar kennen dus een lange voorgeschiedenis.
De ernst van de signalen over mogelijk falende kwaliteitswaarborgen voor het
getuigschrift, in combinatie met de duur van deze problematiek waren voor de
inspectie aanleiding om dit onderzoek in te stellen. Het onderzoek richt zich op de
waarborgen voor de Nederlandse getuigschriften die zijn uitgereikt aan studenten
afkomstig van de Qatarese vestiging van de hogeschool. Omdat de WHW niet geldig
is in het buitenland valt de kwaliteit van het onderwijs dat door NHL Stenden wordt
Pagina 9 van 60

aangeboden in Qatar niet rechtstreeks onder het toezicht van de inspectie (zie
paragraaf 2.1). Daarom hebben we de instelling gevraagd zelf een extern onderzoek
te laten uitvoeren naar het onderwijs in Qatar. Meer in het bijzonder gaat het
daarbij om mogelijke besteding van publieke middelen aan de activiteiten in Qatar
en signalen over onregelmatigheden in Qatar (zie paragraaf 4.2).
1.2

De betrokken opleidingen en studenten
Onderwijsaanbod
NHL Stenden heeft vestigingen (sites) in Qatar, Zuid-Afrika, Thailand en op Bali. In
dit onderzoek ligt de focus op het verlenen van een Nederlands getuigschrift aan
studenten die (een deel van) de opleiding hebben gevolgd aan de Qatarese vestiging
van de hogeschool. Daar worden drie bacheloropleidingen aangeboden:
International Business Management Studies (IBMS), Tourism Management (TM) en
２
Hotel Management (HM) .
Met ingang van september 2018 worden in Qatar ook twee masteropleidingen
aangeboden: ‘International Hospitality and Service Management’ (croho 70134) en
‘International Leisure, Tourism and Event Management’ (croho 49135). Ook voor
deze masterstudenten bestaat de mogelijkheid om een Nederlands getuigschrift te
behalen. Omdat er ten tijde van het onderzoek nog geen afgestudeerden waren van
deze masters maakten de opleidingen geen deel uit van het onderzoek. De wet- en
regelgeving geldt echter ook voor masteropleidingen. Daarmee is een deel van de
conclusies over de bacheloropleidingen mogelijk ook van toepassing op de masters.
We gaan hier in hoofdstuk vier nader op in.
Routes die studenten kunnen volgen
Studenten die vanuit Qatar een Nederlands getuigschrift behalen, kunnen in twee
groepen worden onderscheiden, zie figuur 1.2a. Studenten komen in principe voor
het derde studiejaar naar Nederland (groep a). Een deel van deze studenten wordt
vrijgesteld van de eis om het derde jaar in Nederland te studeren (groep a’, de
‘uitzonderingen’). Daarnaast blijft een tweede groep in Qatar om een diploma van
NHL Stenden Qatar te behalen (groep b). Deze laatste groep behaalt geen
Nederlands getuigschrift en maakt daarom geen deel uit van het onderzoek. De
vestiging van NHL Stenden Qatar heeft sinds 24 april 2018 een licentie van de
Qatarese overheid om Qatarese getuigschriften af te geven.
Studenten uit Qatar die een Nederlands getuigschrift willen behalen, schrijven zich
op twee momenten in bij NHL Stenden in Nederland: bij aanvang van het derde
studiejaar en aan het eind van het vierde studiejaar, om uitreiking van het
getuigschrift mogelijk te maken. De Qatarese studenten brengen het derde
studiejaar in Nederland door. Het vierde jaar, bestaande uit stage en afstuderen,
vindt plaats in Qatar.

２

De opleiding Hotel Management heeft in het croho-register de internationale naam ‘Hospitality Management’ en
wordt door de instelling ‘International Hospitality Management’ genoemd. De opleiding Tourism Management
werd in het verleden ook ‘International Tourism Management’ genoemd.
Pagina 10 van 60

Nederland

Qatar
Aanmelding.
Check ingangsdiploma en intake:
keuze NL getuigschrift (a) of
Qatarees diploma (b)
Inschrijving Stenden Qatar

Onderwijs jaar 1 en (deel van) jaar 2
(a)

(a’)

(b)

Intake voor Nederlands jaar (*)
Inschrijving NHL Stenden Nederland
Verder met de studie in Qatar
Een jaar studie in Nederland (**)
Resterend deel
van jaar 3
(a’)
(a)

(b)

(a)
Jaar 4: stage en scriptie in Qatar
(a) en (a’)

Inschrijving en NL getuigschrift

(b)
Qatarees getuigschrift

Figuur 1.2a
(*) De Nederlandse examencommissie checkt het behaald aantal studiepunten. Zie
paragraaf 3.2.
(**) Vakken van studiejaar 3, eventueel afronding jaar 2.
1.3

De visie van NHL Stenden: ‘here is there’
Het CvB vindt internationalisering een belangrijk thema. De buitenlandse
vestigingen zijn belangrijk voor NHL Stenden omdat studenten zo interculturele
ervaring kunnen opdoen: Nederlandse studenten kunnen een periode in bijvoorbeeld
Qatar studeren in het kader van de ‘grand tour’, voor studenten uit de betreffende
landen is het Nederlandse onderwijs interessant. Het gesprek met studenten
bevestigt dit, voor de studenten die wij spraken heeft een Nederlands getuigschrift
een belangrijke meerwaarde.
Het CvB beschouwt de binnenlandse en buitenlandse sites in principe als
gelijkwaardig: ‘here is there’. NHL Stenden heeft aangegeven de afgelopen jaren
veel inspanningen te hebben verricht om de kwaliteit van het onderwijs op de sites
te borgen en af te stemmen op het onderwijs in Nederland. Zo trekken de
vestigingen gezamenlijk op bij het ontwikkelen van onderwijs en toetsing en zet het
CvB in op betere samenwerking, uitwisseling en kalibratie. De Teaching and
Examination Regulations (TER) weerspiegelen de Nederlandse Onderwijs- en
examenreglementen (OER) voor een belangrijk deel. Procedures zijn vastgelegd in
documenten, zoals het stuk ‘Education across borders’ waarin rollen,
verantwoordelijkheden en werkprocessen worden beschreven (NHL Stenden
Hogeschool 2018a).

Pagina 11 van 60

Het CvB en de directeuren met wie de inspectie heeft gesproken geven aan dat
lokale aanpassingen mogelijk zijn onder invloed van verschillen in cultuur of
wetgeving. Een voorbeeld is het werkcollege ‘wine tasting’ als onderdeel van de
opleiding HM, dat niet in Qatar wordt aangeboden omdat het nuttigen van
alcoholische dranken in Qatar wettelijk is verboden. Wanneer een vestiging het
onderwijsprogramma wil aanpassen wordt overleg gevoerd. Verschillen worden
vastgelegd in zogenoemde ‘change documents’, hiervoor is goedkeuring nodig van
de opleidingscommissie en de curriculumcommissie. Daarbij wordt gekeken naar de
te behalen competenties. Het CvB is van mening dat de beoordeling van studenten
soms wat anders is in Qatar dan in Nederland, maar dat dergelijke verschillen ook
mogelijk zijn tussen de Nederlandse locaties Emmen en Leeuwarden.
De inspectie is van mening dat er tussen de opleidingen in Nederland en Qatar
principiële verschillen bestaan, mede omdat de WHW in Qatar niet geldig is. Uit de
gesprekken blijkt dat dit van invloed is op de praktijk van het onderwijs. Er zijn
grote verschillen, daarom deelt de inspectie niet de opvatting van het CvB dat
binnenlandse en buitenlandse sites in principe als gelijkwaardig kunnen worden
beschouwd. Het model van de Teaching and Examination Regulations (TER) voor de
International Campus wijkt af van het model voor de Nederlandse OER ten gevolge
van het verschil in wetgeving. Zo wordt op de buitenlandse vestigingen geen
afwijzing verbonden aan een negatief studieadvies in het eerste jaar (TER artikel
4.6; NHL Stenden NHL Stenden Hogeschool 2018e), dit is voor de Nederlandse
opleidingen wel het geval (OER artikel 4.6; NHL Stenden Hogeschool 2018d).
Qatarese studenten krijgen na een negatief advies begeleiding en hertentamens, zo
zegt het management, maar mogen wel doorstuderen. De docententeams zijn sterk
verschillend van samenstelling: uit het gesprek met het management bleek dat er
ten tijde van het onderzoek in Qatar één Nederlandse docent was. Daarnaast spelen
fysieke afstand en culturele verschillen een rol.
Het principe ‘here is there’ blijkt in de praktijk bij NHL Stenden belangrijke
consequenties te hebben voor hoe de examencommissies hun taak opvatten en
uitvoeren. Daarop wordt in paragraaf 3.2 en 3.3 nader ingegaan.
1.4

Voorgeschiedenis: inspectieonderzoek in 2011-2014
De inspectie heeft in 2011-2014 eerder onderzoek verricht bij de hogeschool (toen
nog Stenden Hogeschool). Aanleiding voor dit onderzoek waren onder meer de
volgende signalen:
Stenden Hogeschool zou ten onrechte Nederlandse getuigschriften hebben
verstrekt aan studenten die een bacheloropleiding op een buitenlandse
vestigingsplaats van Stenden hebben gevolgd,
de kwaliteitsborging van de opleidingen op deze buitenlandse sites zou tekort
schieten,
studenten in Qatar zouden opdrachten door anderen laten maken tegen
betaling.
Het inspectierapport (IvhO 2012) beschrijft de situatie bij de hogeschool in 2011 als
volgt :
De gediplomeerde studenten van de opleidingen HM en TM hebben hun opleiding
geheel in het buitenland gevolgd en zijn niet voor een kwart (60 ec) van hun
opleiding naar Nederland gekomen.
De inhoud, begeleiding en beoordeling van het praktijkgedeelte (HM) en de
afstudeerprocedures zijn onvoldoende gewaarborgd.
De Onderwijs- en Examen Regelingen (OER-en) voor de opleidingen in het
buitenland zijn onvolledig en de examencommissies voeren in beperkte mate
hun wettelijke taak ten aanzien van de buitenlandse vestigingen uit.
Pagina 12 van 60

-

De Nederlandse examencommissies verlenen geen vrijstellingen voor het in het
buitenland gevolgde onderwijs.

Stenden heeft naar aanleiding van het inspectierapport tussen 2011 en 2014
verschillende maatregelen getroffen om de situatie te verbeteren (IvhO 2014). De
hogeschool stopte met het uitreiken van Nederlandse getuigschriften aan nieuwe
studenten die hun opleiding volledig in het buitenland volgden. Van alle nieuwe
studenten werd verwacht dat zij voor een jaar naar Nederland zouden komen, de
informatievoorziening aan (potentiële) studenten op de sites werd daarop
aangepast. Er werd een vrijstellingsprocedure opgesteld, met daarin de
voorwaarden waaronder de examencommissies vrijstelling mogen verlenen aan
studenten van de buitenlandse vestigingen. Ook werden afspraken gemaakt over
graadverlening aan zittende studenten.
In 2014 sloot de inspectie het onderzoek af met de constatering dat er geen reden
was tot vervolgonderzoek (brief IvhO 8 mei 2014). Geconcludeerd werd onder
meer: ‘Potentiële studenten van de buitenlandse vestigingen worden helder en
correct geïnformeerd over de verplichting een kwart van de opleiding in Nederland
te volgen. De ‘Nederlandse periode’ geldt voor studenten die instromen vanaf
september 2012 en zal plaatsvinden in het derde of vierde jaar van de opleiding. De
eerste studenten van de sites worden in Nederland verwacht in september 2014.’
De inspectie concludeerde in 2014 op basis van dossieronderzoek dat de
vrijstellingsprocedure conform de intern gemaakte afspraken werd gevolgd en dat
de vereiste documenten aanwezig waren. Voorwaarden voor het mogen verlenen
van vrijstellingen aan studenten van de buitenlandse vestigingen waren onder meer
dat het programma van de opleidingen op de buitenlandse vestigingen gelijk moet
zijn aan het programma in Nederland, een jaarlijkse audit wordt uitgevoerd en de
‘Procedure en –vereisten inzake kwaliteitsborging onderwijs en diplomering sites’
onverkort wordt uitgevoerd en nageleefd３.
Periode na 2014
Stenden Hogeschool heeft in de periode na 2014 verschillende audits laten uitvoeren
naar het onderwijs op de buitenlandse vestigingen (NQA 2015, Stenden hogeschool
2016, Stenden Hogeschool Qatar 2017). Als onderdeel van het huidige onderzoek
heeft de inspectie het rapport opgevraagd van de audit die direct na de afsluiting
van het vorige inspectieonderzoek in 2014 werd uitgevoerd door de NQA (NQA
2015). De inspectie stelt vast dat deze audit gedegen is uitgevoerd.
Sinds mei 2014 heeft de inspectie geen nieuwe meldingen ontvangen over de
buitenlandse opleidingen van Stenden hogeschool. Het signaal uit 2018 was
aanleiding voor het onderhavige inspectieonderzoek.

３

Dit document is inmiddels vervangen door het document ‘Education across borders’ (NHL Stenden Hogeschool
2018a).
Pagina 13 van 60

Pagina 14 van 60

2

Uitvoering van het onderzoek

2.1

Wettelijk kader
Wet- en regelgeving over onderwijs in het buitenland
Op grond van bestaande wet- en regelgeving is het mogelijk voor Nederlandse
hogescholen en universiteiten om onderwijs in het buitenland aan te bieden. Sinds 1
juni 2018 maakt de wet het mogelijk om een volledige opleiding in het buitenland
aan te bieden, nadat daarvoor toestemming is verleend door de minister (artikel
1.19 en 1.19a van de WHW)４. Om daarvoor in aanmerking te komen moet worden
voldaan aan een groot aantal voorwaarden. Voor het onderwijs dat door NHL
Stenden wordt aangeboden in onder meer Qatar is dit nieuwe wettelijke regime niet
van toepassing, NHL Stenden heeft geen aanvraag ingediend om hiervoor in
aanmerking te komen.
Wel van toepassing voor NHL Stenden zijn de WHW en de brief van de toenmalig
staatssecretaris van OCW aan de instellingen voor hoger onderwijs van 7 juni 2012
(OCW 2012b, vanaf hier: de beleidsbrief). Zie voor de relevante wetsartikelen
bijlage III. De beleidsbrief neemt het eerder ontwikkelde beleid over zoals
beschreven in de notitie “Nederlands onderwijs in het buitenland, wat er wel en niet
kan” van maart 2007.
De WHW heeft alleen betrekking op opleidingen op Nederlands grondgebied. Een
instelling mag onderwijs in het buitenland aanbieden, maar dit buitenlandse
onderwijs is niet door de NVAO geaccrediteerd en valt niet onder de WHW. Wanneer
aan studenten die een deel van de opleiding in het buitenland hebben gevolgd een
Nederlandse graad wordt verleend, is hierop uiteraard wel de Nederlandse
wetgeving (de WHW) van toepassing. Een belangrijke consequentie van deze
constructie is dat bij graadverlening vrijstellingen moeten worden verleend voor alle
onderwijsonderdelen die niet in Nederland zijn behaald. Dit gebeurt onder
verantwoordelijkheid van de examencommissie van de Nederlandse opleiding
(artikel 7.12b, lid 1 onder d van de WHW).
In de beleidsbrief van juni 2012 is verwoord welke voorwaarden gelden voor
Nederlandse graadverlening aan studenten die hun opleiding (grotendeels) in het
buitenland hebben gevolgd:
-

-

-

４

De student moet een representatief deel van het onderwijs volgen bij de
Nederlandse opleiding in Nederland, ten minste een kwart van de opleiding
(hierna: ‘de 25%-regel’). Daarbij moet de buitenlandse student tenminste voor
het afsluitende deel van de opleiding zijn ingeschreven bij de Nederlandse
instelling.
De examencommissie neemt zorgvuldige individuele besluiten met betrekking
tot vrijstellingen van studenten van buitenlandse vestigingen. Het
vrijstellingenbeleid wordt getoetst bij accreditatie.
De instelling neemt blijvend verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de
buitenlandse opleiding en zorgt ervoor dat de buitenlandse opleiding voldoet aan

Wet van 7 juni 2017 tot wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
in verband met een verbeterde regeling voor het gezamenlijk verzorgen van hoger onderwijs door Nederlandse
en buitenlandse instellingen voor hoger onderwijs alsmede vanwege enkele andere wijzigingen ter bevordering
van de internationalisering van het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (bevordering
internationalisering hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek), Staatsblad 2017, 306.
Pagina 15 van 60

alle eisen die aan het onderwijs worden gesteld op grond van de Nederlandse
wetgeving en de eigen OER.
2.2

Onderzoeksvragen
Het onderzoek richtte zich zowel op de huidige praktijk van graadverlening als op de
wijze waarop in de afgelopen jaren getuigschriften zijn uitgereikt. De hoofdvraag
voor dit onderzoek was:
Zijn er voldoende waarborgen voor het eindniveau van het Nederlandse getuigschrift
dat wordt verstrekt aan studenten van de Qatarese vestiging?
Voor de beoordeling daarvan baseert de inspectie zich in de eerste plaats op de
WHW. Daarnaast is in dit kader ook de beleidsbrief uit 2012 van belang (zie
paragraaf 2.1 en bijlage IV). In het kader van de hoofdvraag vindt de inspectie de
volgende onderwerpen in het bijzonder van belang:
1. De naleving van regelgeving ten aanzien van toelatingseisen. Het gaat daarbij
om het geven van vrijstellingen van vooropleidingseisen aan studenten uit Qatar
conform WHW artikel 7.28 lid 2.
2. De gronden waarop de examencommissie vrijstellingen verleent voor het
afleggen van een of meer tentamens voor de vakken die in Qatar zijn gevolgd
conform artikel 7.12b, lid 1, onder d van de WHW. In de beleidsbrief van 2012
wordt dit gespecificeerd voor onderwijs in het buitenland. De beleidsbrief stelt
dat de examencommissie zorgvuldig besluiten dient te nemen met betrekking
tot vrijstellingen van studenten van buitenlandse vestigingen. De zorgvuldigheid
van vrijstellingen dient te worden getoetst bij accreditatie.
3. De positie en taakuitoefening van de examencommissie. In de afgelopen jaren is
het belang van een onafhankelijke en deskundige examencommissie steeds
opnieuw benadrukt en is de positie van de examencommissie in de wet verder
verankerd, in het bijzonder in de artikelen 7.12 lid 2, 7.12a en 7.12b van de
WHW.
4. De wijze waarop invulling wordt gegeven aan de voorwaarde in de beleidsbrief
dat een representatief deel (25%) van de opleiding moet worden gevolgd in
Nederland. Studenten van een buitenlandse vestiging moeten in ieder geval voor
het afsluitende deel van de opleiding ingeschreven staan bij de Nederlandse
opleiding.
5. De maatregelen die zijn genomen naar aanleiding van signalen van de
(Nederlandse) examencommissie over het onderwijs in Qatar. De kwaliteit van
het onderwijs in het buitenland valt zoals gezegd niet rechtstreeks onder het
toezicht van de inspectie, maar het instellingsbestuur is wel verantwoordelijk
voor de kwaliteit van de buitenlandse opleiding, zo stelt de beleidsbrief. Daarom
gaan we in dit rapport ook in op maatregelen die door de instelling zijn genomen
om de kwaliteit van het onderwijs op de vestiging Qatar te waarborgen.
De bovengenoemde onderwerpen zijn vertaald naar de volgende deelvragen:
1. Handelt het instellingsbestuur van NHL Stenden conform de WHW, artikel 7.28
lid 2, wat betreft het verlenen van vrijstelling voor de toelatingseisen?
2. Neemt de Nederlandse examencommissie goed onderbouwde individuele
besluiten over vrijstellingen voor studenten die hun opleiding (grotendeels) in
Qatar hebben gevolgd en een Nederlands getuigschrift willen behalen, conform
artikel 7.12b, lid 1 onder d van de WHW en de specificatie daarvan in de
beleidsbrief van 2012?

Pagina 16 van 60

3. Draagt het instellingsbestuur er zorg voor dat de onafhankelijkheid en
deskundigheid van de examencommissie voldoende wordt gewaarborgd, zoals
bedoeld in artikel 7.12a lid 2 van de WHW?
4. Voldoet de instelling aan de ‘25%-eis’ die wordt gesteld in de beleidsbrief?
5. Neemt NHL Stenden voldoende verantwoordelijkheid voor het onderwijs dat in
Qatar wordt aangeboden en wordt dit onderwijs zoveel mogelijk ingericht
volgens de eisen die worden gesteld aan de Nederlandse opleiding waar het
(Nederlandse) getuigschrift kan worden behaald?
Aanvullend onderzoek
Hoger onderwijs in het buitenland valt niet onder het toezicht van de inspectie,
tenzij er sprake is van een opleiding in het buitenland als bedoeld in de artikelen
1.19 en 1,19a van de WHW waarvoor de minister toestemming heeft verleend. Dat
is hier niet het geval. Dit onderzoek richt zich daarom niet op het onderwijs dat in
Qatar wordt aangeboden, maar op de graadverlening in Nederland. Wel heeft de
inspectie het CvB verzocht om zelf een aanvullend extern onderzoek te laten
verrichten naar de signalen van onregelmatigheden. Daarnaast heeft de inspectie
NHL Stenden verzocht om onderzoek te doen naar mogelijke vermenging van
publieke en private middelen (zie paragraaf 4.2).
2.3

Onderzoeksopzet
Na ontvangst van het signaal in februari 2018 heeft de inspectie eerst een
verkenning uitgevoerd. Daarbij is informatie bestudeerd over het beleid van de
instellingen en de betreffende opleidingen die ter beschikking was gesteld door NHL
Stenden of beschikbaar is via de website. (Zie voor een overzicht van de gebruikte
documenten bijlage I). Op grond van deze verkenning is in de zomer van 2018
besloten tot het instellen van een onderzoek naar de naleving van de WHW. Het CvB
van Stenden is daarover op 10 juli 2018 mondeling geïnformeerd door de inspectie.
De onderzoeksopzet behelsde naast documentonderzoek een dossieronderzoek,
data-analyse en gesprekken. Alle betrokkenen binnen NHL Stenden hebben zich
voorafgaand en tijdens het onderzoek steeds zeer coöperatief opgesteld, door de
inspectie vlot te voorzien van alle gevraagde informatie en mee te werken aan
gesprekken. Bij de start van het onderzoek op 13 november 2018 ontvingen het CvB
en de voorzitters van de drie betrokken examencommissies een mondelinge
toelichting van de inspectie op de aanleiding voor het onderzoek, de
onderzoeksvragen en de onderzoeksopzet.
De inspectie bezocht NHL Stenden op 4 december 2018 om te spreken met het
College van Bestuur, het management van de drie betrokken bacheloropleidingen,
(oud-)leden van de examencommissies van deze opleidingen en studenten. Van
deze gesprekken zijn verslagen gemaakt die aan de gespreksdeelnemers werden
voorgelegd voor controle op feitelijke (on)juistheden. Na vaststelling van de
verslagen hebben alle betrokkenen het verslag ontvangen.
Tijdens het bezoek zijn ook dossiers van studenten onderzocht. Uit een door het CvB
toegezonden lijst heeft de inspectie ad random 20 studenten uit Qatar geselecteerd,
daarvan zijn de dossiers van 16 studenten ter plekke onderzocht. Ter vergelijking
werden ook de dossiers van 7 Nederlandse studenten onderzocht.
Op 4 en 18 maart 2019 heeft de inspectie overleg gevoerd met het CvB over het in
gang zetten van aanvullend onderzoek in opdracht van NHL Stenden zelf (zie
paragraaf 4.2).
Pagina 17 van 60

2.4

Hoor- en wederhoorprocedure
５
Het conceptrapport is op 25 april 2019 voor wederhoor voorgelegd aan het CvB
van NHL Stenden, met het verzoek het rapport op feitelijke onjuistheden te
６
controleren. In een brief van 17 mei 2019 heeft de instelling haar reactie op het
rapport gegeven. Op basis van deze reactie heeft de inspectie feitelijke onjuistheden
in het rapport verbeterd. Vervolgens is het rapport op 29 mei 2019 definitief
vastgesteld. Op dit definitieve rapport heeft de instelling op 25 juni 2019 een
zienswijze geven. Deze is bij publicatie als bijlage aan het definitieve rapport
toegevoegd zodat lezers van het rapport ook kennis kunnen nemen van de
zienswijze van de instelling.

５
６

Brief 25 april 2019, kenmerk 5354206
Brief met bijlage 17 mei 2019, kenmerk 2019/0253
Pagina 18 van 60

3

Antwoorden op de deelvragen

3.1

Controle op toelatingseisen
Handelt het instellingsbestuur van NHL Stenden conform de WHW, artikel 7.28 lid 2,
wat betreft het verlenen van vrijstelling voor de toelatingseisen?

3.1.1

Bevindingen
Inleiding
Artikel 7.28, lid 2 van de WHW regelt dat indien een aankomend student niet
beschikt over het ingangsdiploma dat is vereist om te worden toegelaten tot een
opleiding, het instellingsbestuur een vrijstelling kan verlenen en de student kan
inschrijven als deze een ingangsdiploma kan laten zien dat tenminste gelijkwaardig
is aan dat wat de Nederlandse wet eist. Ingangsdiploma’s waarmee een student kan
worden toegelaten staan vermeld in artikel 7.24 van de WHW, voor het hoger
beroepsonderwijs is dat bijvoorbeeld een havo- of vwo-diploma. Artikel 7.28 lid 2
van de WHW is van toepassing op studenten die met een buitenlands diploma willen
starten aan een Nederlandse opleiding, en daarmee voor de studenten uit Qatar die
worden ingeschreven bij de NHL Stenden omdat zij een Nederlands getuigschrift
willen behalen.
Controle op ingangsdiploma
De inhoudelijke beoordeling van het ingangsdiploma vindt plaats bij de start van de
opleiding in Qatar, onder verantwoordelijkheid van het Qatarese
opleidingsmanagement. Volgens het management met wie de inspectie heeft
gesproken gebeurt dit aan de hand van een lijstje met Qatarese diploma’s voor
voortgezet onderwijs, waarvan in Qatar is vastgesteld dat het niveau vergelijkbaar is
met het ingangsniveau dat de WHW vereist. De ingangseisen staan vermeld op de
website van Stenden Qatar.
Ingangsdiploma’s van Qatarese studenten worden niet door NHL Stenden (opnieuw)
beoordeeld bij inschrijving voor de opleiding in Nederland. In de onderzochte
(recente) studentendossiers werd wel het ingangsdiploma aangetroffen, maar geen
documenten waarin het ingangsdiploma wordt vergeleken met de Nederlandse
eisen. Volgens de procedure is er bij de toelating sprake van een toelatingsinterview
in Qatar; slechts in twee studentendossiers zag de inspectie bewijs dat dit interview
had plaatsgevonden. De dossiers bevestigen wat ook in de gesprekken is
aangegeven: de toelatingsprocedure vindt plaats in Stenden Qatar, NHL Stenden
speelt hierin vanuit Nederland geen rol. Ook de ‘officiële’ toelatingsbrieven die we
aantroffen – voor zover aanwezig in het dossier - werden altijd uitgegeven door
Stenden Qatar. In Nederland wordt alleen een administratieve check uitgevoerd op
aanwezigheid van het diploma door de examencommissie, dit gebeurt voorafgaand
aan de uitreiking van het Nederlandse getuigschrift. In een reactie op het concept
van dit rapport geeft de instelling aan dat ‘de start-criteria van de individuele
student bij de start van de opleiding in Nederland (in het derde jaar) nogmaals
worden gecheckt. In geval van het diploma van de vooropleiding volgt een
waarderingscheck aan de hand van de door Nuffic gepubliceerde lijst of door middel
van specifieke diploma waardering door Nuffic’.
Uit het dossieronderzoek van de inspectie kwamen geen aanwijzingen naar voren
dat studenten zijn toegelaten waarvan het diploma van de vooropleiding niet op
niveau was. Daarbij moet worden aangetekend dat we niet inhoudelijk hebben

Pagina 19 van 60

beoordeeld of de aangetroffen ingangsdiploma’s gelijkwaardig waren aan de
diploma’s die de Nederlandse wet eist.
3.1.2

Conclusies
Het instellingsbestuur van NHL Stenden beoordeelt niet in Nederland of studenten
uit Qatar voldoen aan de toelatingseisen die de WHW stelt in artikel 7.24. Er wordt
bij inschrijving in Nederland dus geen formele vrijstelling gegeven voor deze
toelatingseisen. Daarmee voldoet NHL Stenden niet aan de verplichting in artikel
7.28 lid 2. Uit het dossieronderzoek van de inspectie kwamen geen aanwijzingen
naar voren dat studenten zijn toegelaten waarvan het diploma van de vooropleiding
niet op niveau was.
Toelichting
Studenten die starten in Qatar moeten voldoen aan eisen ten aanzien van het
vooropleidingsniveau die overeenkomen met de eisen die aan Nederlandse
studenten worden gesteld. Dit wordt inhoudelijk in Qatar beoordeeld, zo blijkt uit
het gesprek met het management. De betreffende Nederlandse examencommissie
controleert alleen aan het eind van de opleiding of een student toelaatbaar was, dit
gebeurt voorafgaand aan de uitreiking van het Nederlandse getuigschrift op basis
van een administratieve check.
Omdat de opleidingen in Qatar geen opleidingen zijn in de zin van de WHW, moeten
de ingangsdiploma’s bij inschrijving in Nederland door NHL Stenden inhoudelijk
worden beoordeeld. Aan elke individuele student moet - wanneer het
ingangsdiploma voldoet aan de eisen - vrijstelling worden verleend van de
vooropleidingseisen die in de WHW artikel 7.24 staan geformuleerd. Dat is nu niet
gebeurd.

3.2

Vrijstellingen voor studieonderdelen die in Qatar zijn behaald
Neemt de Nederlandse examencommissie goed onderbouwde individuele besluiten
over vrijstellingen voor studenten die hun opleiding (grotendeels) in Qatar hebben
gevolgd en een Nederlands getuigschrift willen behalen, conform artikel 7.12b, lid 1
onder d van de WHW en de specificatie daarvan in de beleidsbrief van 2012?

3.2.1

Bevindingen
Inleiding
Het onderwijs in Qatar valt niet onder Nederlandse wetgeving en is niet
geaccrediteerd. Daarom moet de Nederlandse examencommissie van NHL Stenden
goed onderbouwde individuele besluiten nemen over het al dan niet verlenen van
vrijstellingen voor onderwijseenheden die in Qatar zijn gevolgd (zie artikel 7.3 lid 3
in combinatie met art.7.12b, lid 1 onder d van de WHW).
Vrijstellingenbeleid en het ‘here is there’ principe
De Nederlandse (leden van de) examencommissies nemen geen besluiten waarmee
individuele vrijstellingen worden verleend aan studenten uit Qatar, zo blijkt uit de
gesprekken. Dat geldt zowel voor vakken die door de student in de eerste twee
studiejaren zijn afgesloten in Qatar, als voor vakken uit de stage en het
afstudeeronderzoek in het vierde studiejaar. Er vindt alleen een administratieve
controle plaats voorafgaand aan de uitreiking van het getuigschrift.
Het CvB is van mening dat dit niet nodig is gezien het ‘here is there’ principe (zie
paragraaf 1.3): het beleid is erop gericht om onderwijs en toetsing van de
buitenlandse vestigingen zoveel mogelijk op dezelfde manier vorm te geven als in
Nederland en daarmee een drempelloze doorstroom mogelijk te maken. Deze lijn
wordt ook gevolgd door de examencommissies. In een van de jaarverslagen van de
Pagina 20 van 60

examencommissies wordt dit als volgt verwoord: ‘Uiteindelijk hebben ook in het
verslagjaar alle afstudeerverzoeken geleid tot het verstrekken van een diploma.
Impliciet werd ook het besluit genomen studenten vrij te stellen van het onderwijs in
Nederland, op grond van de gelijkwaardigheid van het ITM programma Qatar en het
TM programma in Nederland’ (NHL Stenden Hogeschool 2018c). In het
dossieronderzoek dat de inspectie heeft verricht werd dit bevestigd: individuele
vrijstellingen voor de vakken die in Qatar zijn behaald, ontbreken in de onderzochte
studentendossiers. Dat geldt zowel voor de vakken uit de eerste twee studiejaren
als voor onderdelen die daarna zijn behaald in Qatar, zoals stage en scriptie.
In het beleidsdocument ‘Education across borders’ (NHL Stenden Hogeschool 2018a)
van NHL Stenden wordt gesteld dat Stenden in het verleden afspraken heeft
gemaakt met het ministerie van OCW over het vrijstellingenbeleid７ en dat OCW het
‘here is there and here is there-principe’ zou ondersteunen８. De inspectie heeft niet
kunnen vaststellen dat er sprake is van dergelijke afspraken en constateerde in
2012 reeds dat dergelijke afspraken niet schriftelijk zijn vastgelegd (IvhO 2012).
Niveau van de Qatarese studenten bij de start van het derde jaar
Het beeld van de Nederlandse leden van de examencommissies is dat studenten die
in het derde jaar vanuit Qatar naar Nederland komen over het algemeen meer
begeleiding nodig hebben dan de Nederlandse studenten. De (leer-)cultuur is anders
in Qatar, Nederlandse studenten zijn pro-actiever en assertiever en beschikken over
meer reflectie- en onderzoeks-vaardigheden. Wanneer studenten het derde jaar in
Qatar mogen doorstuderen voor een Nederlands getuigschrift worden de toetsen in
Nederland nagekeken; de Nederlandse leden van de examencommissies zien dan
vaak verschillen in eisen en resultaten. De examencommissie van TM schrijft in haar
jaarverslag 2017-2018 dat ‘… niet alle studenten die vanuit Qatar naar Nederland
komen op het gewenste en vereiste niveau presteren’ en vervolgens dat ‘… de
hoeveelheid tijd en energie die deze geringe groep studenten vraagt
disproportioneel is’ (NHL Stenden Hogeschool 2018c). Ook in het jaarverslag van
een jaar eerder werd dit punt genoemd (Stenden Hogeschool 2017d).
De studenten met wie de inspectie heeft gesproken bevestigen dit beeld. Studenten
worden bij aankomst in Nederland geconfronteerd met een veel grotere campus dan
ze gewend waren en ervaren een groot verschil in cultuur. Bij de start in het derde
jaar krijgen de Qatarese studenten een studiecoach toegewezen; desondanks
voelden de meeste studenten zich in het begin eenzaam en verloren. De studenten
gaven aan dat de Nederlandse opleidingen een veel groter beroep doen op hun
zelfstandigheid dan in Qatar gebruikelijk is, zowel met betrekking tot de studie als
tot het dagelijks leven. Docenten in Qatar worden ervaren als veel directer en
sturender in hun opdrachten dan Nederlandse docenten. De start van de opleiding in
Nederland wordt als moeilijk ervaren, de meeste studenten gaven aan dat zij hard
moesten studeren om stof in te halen. Naarmate het jaar vordert leren de Qatarese
studenten zich zelfstandiger op te stellen.

７

‘…former Stenden communicated with the Ministry of Education, Culture and Science and Secretary of State in
2012, concerning further agreements that were to be made in relation to meeting the formal requirements of the
WHW, especially in relation to the exemption procedure and graduation (safeguarding standards of Bachelor's
degrees through dissertation; and safeguarding standards of final attainment levels through industrial
placements). This led to agreements which are still an important part of the exemption procedure as well as the
graduation requirements for IC-students.’ (NHL Stenden Hogeschool 2018a p.9)

８

‘…the Dutch Ministry of Education, Culture and Science as well as the NHL Stenden Executive Board have adopted
the principle ‘here is there’ for programmes offered at the ICs (referring to the curriculum).’ (NHL Stenden
Hogeschool 2018a p.10)
Pagina 21 van 60

Waarborgen voor afstuderen
Qatarese studenten volgen hun vierde studiejaar in Qatar (zie figuur 1.2a). Wanneer
de student alle studiepunten heeft behaald gaat het studentdossier van Qatar naar
Nederland, zo blijkt uit de gesprekken. De Nederlandse examencommissie checkt of
alle documenten in orde zijn en ondertekent het getuigschrift. Dit gebeurt onder
verantwoordelijkheid van het opleidingsmanagement in Nederland. De uitreiking
vindt plaats in Qatar.
De examencommissies met wie de inspectie heeft gesproken geven aan dat zij veel
procedurele waarborgen zien voor de beoordeling van stage en afstuderen van
Qatarese studenten. Er zijn altijd drie beoordelaars, waaronder een externe
beoordelaar van buiten de instelling, dit geldt zowel voor de stagebeoordeling als
voor het afstudeeronderzoek. De eerste beoordelaar is een examinator uit Qatar, de
tweede examinator komt uit Qatar of uit Nederland, dat verschilt per opleiding. De
stage wordt daarnaast soms ook door het betreffende stagebedrijf beoordeeld. In de
jaarverslagen van de examencommissies worden in een enkel geval opmerkingen
gemaakt over het eindniveau. Zo stelt de examencommissie van TM dat zij ‘… heeft
kunnen vaststellen dat het voorgelegde eindwerk in alle gevallen voldeed aan de
gestelde normen’ (NHL Stenden Hogeschool 2018c). Volgens het management
voeren de beoordelaars onderling regelmatig overleg en liggen de oordelen van
Nederlandse examinatoren en de externe deskundige meestal dicht bij elkaar. Een
van de drie examencommissies geeft aan soms twijfels te hebben over de
totstandkoming van het werk dat wordt ingeleverd. Dergelijke twijfels zijn
gebaseerd op signalen van studenten en docenten over onregelmatigheden die
zouden plaatsvinden in Qatar (zie paragraaf 1.1 en 3.3).
Beoordeling van het vrijstellingenbeleid en van afstudeerwerken bij accreditatie
De beleidsbrief stelt dat het vrijstellingenbeleid voor studenten van de buitenlandse
vestigingen moet worden beoordeeld bij accreditatie. Dat impliceert dat de instelling
alle relevante informatie over de buitenlandse vestigingen en opleidingen aan de
NVAO en het visitatiepanel moet verstrekken. In de accreditaties die de afgelopen
jaren zijn uitgevoerd van de opleidingen die in Qatar worden aangeboden, is het
vrijstellingenbeleid ten aanzien van onderwijseenheden behaald in Qatar, niet
beoordeeld. Dit blijkt uit de visitatierapporten zoals gepubliceerd op de site van de
NVAO en werd bevestigd in de gesprekken. De situatie is sinds 2012 in dit opzicht
niet veranderd, ook toen concludeerde de inspectie dat niet aan deze verplichting
van de beleidsbrief werd voldaan. Ook afstudeerwerken van de Qatarese studenten
zijn in de afgelopen jaren niet apart beoordeeld bij accreditatie. Dit betekent dat een
belangrijke waarborg ontbreekt.
Ten tijde van het onderzoek was de accreditatie gaande van de (Nederlandse)
opleiding HM. De NVAO constateerde dat het vrijstellingenbeleid ten aanzien van
studenten van de buitenlandse vestigingen niet werd beoordeeld in het
visitatierapport. Dit is bevestigd in het gesprek met het management van NHL
Stenden. Ook zijn eindwerken van studenten uit Qatar niet apart beoordeeld door de
commissie. Als verklaring daarvoor geeft de instelling dat dit te ingewikkeld zou
worden: de accreditatie van overheidswege werd gecombineerd met een
vakinhoudelijke accreditatie door een internationale bracheorganisatie. Daarnaast
moest gezien de clusteraccreditatie worden samengewerkt met andere Nederlandse
Hotelopleidingen. De NVAO heeft de instelling laten weten aanvullende vragen op dit
punt te hebben; ten tijde van het onderzoek was de NVAO hierover in overleg met
het CvB. De inspectie speelt geen rol in dit accreditatieproces.
CvB, management en leden van de examencommissies geven aan de buitenlandse
opleidingen in de toekomst te willen laten accrediteren. Op dit moment is de enige
Pagina 22 van 60

mogelijkheid daarvoor om toestemming te vragen aan de minister van OCW voor
het aanbieden van een opleiding in het kader van de WHW artikel 1.19a. NHL
Stenden heeft geen aanvraag ingediend om hiervoor in aanmerking te komen.
Informatie voor het kunnen verlenen van vrijstellingen
Een voorwaarde voor het vervolgen van de studie in Nederland is dat alle
studiepunten van het eerste jaar en een minimum aantal studiepunten van het
tweede jaar zijn behaald, zo staat vermeld in de TER en de brochure voor
aankomende studenten (Stenden University Qatar 2018a, 2019b, 201c). Voor IBMS
is dat een minimum van 45 studiepunten, zo blijkt uit de TER. Daarnaast worden
kwalitatieve criteria gesteld.
Twee van de drie examencommissies voeren naar eigen zeggen voorafgaand aan
toelating tot het derde jaar een administratieve controle uit, waarbij de cijferlijsten
van jaar 1 en 2 worden nagelopen. De examencommissies lopen er tegenaan dat
dossiers soms incompleet zijn. In de dossiers die de inspectie heeft gezien is weinig
tot niets terug te vinden over de studieloopbaan van studenten in Qatar. Daarnaast
ontbreken er behalve vrijstellingen voor het Qatarese onderwijs regelmatig
onderbouwde besluiten of toelatingsbrieven voor toelating tot het derde studiejaar in
Nederland, dan wel eventuele besluiten over voorwaardelijke toelating met
afspraken over vakken die nog behaald moeten worden. Voor zover wij hebben
gezien bevatten de dossiers wel altijd beoordelingsformulieren voor de stage en de
scriptie. Ook is in de meeste dossiers terug te vinden dat de stage en/of scriptie
door een externe (derde) beoordelaar is bekeken.
De inspectie constateerde dat de inhoud van de dossiers kan verschillen tussen
opleidingen en per student. De dossiers van Nederlandse studenten verschillen van
die van studenten uit Qatar: de dossiers van Nederlandse studenten bevatten over
het algemeen meer informatie en zijn daarmee completer. Los daarvan zijn er grote
verschillen in de vormgeving van de dossiers tussen de opleidingen. In de informatie
over studentenaantallen en verleende uitzonderingsverzoeken die gedurende het
onderzoek werden verstrekt zaten onderlinge tegenstrijdigheden en kleine fouten.
Daardoor moesten verschillende versies worden aangeleverd voor het beeld scherp
en eenduidig was.
3.2.2

Conclusies
De (Nederlandse leden van de) examencommissies van NHL Stenden nemen geen
onderbouwde individuele besluiten over het al dan niet verlenen van vrijstellingen
voor studenten die hun opleiding in Qatar hebben gevolgd en een Nederlands
getuigschrift willen behalen. Dit geldt zowel voor de vakken uit het eerste en tweede
jaar die in Qatar zijn behaald, als voor onderdelen die daarna zijn behaald in Qatar,
zoals stage en scriptie. Er wordt daarmee niet voldaan aan de eisen die de WHW
stelt (artikel 7.12b lid 1 onder d in combinatie met artikel 7.3, lid 3) en de
specificatie daarvan in de beleidsbrief.
Toelichting
Het instellingsbestuur redeneert dat het verlenen van individuele vrijstellingen niet
nodig is gezien het ‘here is there’-principe. Zo speelt bijvoorbeeld een externe
beoordelaar van buiten de instelling een rol in het waarborgen van de kwaliteit van
stage en afstuderen van Qatarese studenten. Over de rol van het ‘here is there’principe zouden in het verleden afspraken zijn gemaakt met het ministerie van
OCW. De inspectie heeft niet kunnen vaststellen dat er sprake is van dergelijke
afspraken. Het verlenen van individuele vrijstellingen voor het afleggen van één of
meer tentamens is een eis is die voortvloeit uit de wet, met name artikel 7.12b, lid 1
onder d in combinatie met artikel 7.3, lid 3 van de WHW. Daarvan kan niet worden
Pagina 23 van 60

afgeweken. Dit is niet alleen een formele verplichting maar een belangrijke
waarborg. Immers: het onderwijs op de buitenlandse vestigingen wordt niet
meegenomen bij een accreditatie. Concreet betekent dit dat de examencommissie
voor alle onderwijseenheden die een student niet in Nederland heeft gevolgd ,
individuele besluiten moet nemen en daarmee moet beoordelen of voor het
betreffende vak van de Nederlandse opleiding al dan niet vrijstelling wordt verleend.
Gezien de constructie die is gekozen door NHL Stenden (zie paragraaf 1.3) geldt dat
ook voor de stage en de scriptie. Studenten moeten hierover goed worden
geïnformeerd. Het verlenen van vrijstelling voor de stage en/of het
afstudeeronderzoek brengt grote onzekerheid met zich mee voor studenten, zij
kunnen immers worden geconfronteerd met het besluit van de examencommissie
om geen vrijstelling te verlenen. Hoewel de wet het niet verbiedt om vrijstellingen te
verlenen voor de afstudeerfase, stellen we vast dat dit wel in strijd is met de
beleidsbrief. In paragraaf 3.4 gaan we daar nader op in.
Het vrijstellingenbeleid voor onderwijs behaald in Qatar, is in het verleden niet
beoordeeld bij accreditatie van de Nederlandse opleidingen. Dat is in strijd met in de
beleidsbrief.
Dat onderwijs en toetsing zijn geharmoniseerd via het ‘here is there’-beleid kan
helpen bij het maken van een goed onderbouwde afweging voor individuele
vrijstellingen door de examencommissie. De examencommissies geven aan dat zij
nu nog weinig mogelijkheden hebben om inhoudelijk inzicht te verkrijgen in het
gemaakte werk van studenten uit Qatar. Uit het dossieronderzoek blijkt dat de
studentdossiers van de Nederlandse studenten over het algemeen meer informatie
bevatten dan die van studenten uit Qatar. Daarnaast zien we dat opbouw van de
dossiers van de drie onderzochte opleidingen onderling sterk verschillen. De
opleidingen dienen duidelijke(r) richtlijnen op te stellen voor de inhoud van de
dossiers en die onderling af te stemmen. Dit is essentieel voor een betrouwbare
bepaling van het eindniveau.
Naast de genoemde voorwaarden voor het verlenen van vrijstellingen is belangrijk
dat de examencommissie onafhankelijk en eigenstandig tot een oordeel kan komen.
We gaan daar in paragraaf 3.3 op in.
3.3

De positie van de examencommissie
Draagt het instellingsbestuur er zorg voor dat de onafhankelijkheid en
deskundigheid van de examencommissie voldoende wordt gewaarborgd, zoals
bedoeld in artikel 7.12a lid 2 van de WHW?

3.3.1

Bevindingen
Inleiding
De examencommissie is een orgaan dat op deskundige en objectieve wijze dient te
functioneren (artikel 7.12, lid 2 van de WHW). Het instellingsbestuur draagt er zorg
voor dat het onafhankelijk en deskundig functioneren van de examencommissie
voldoende wordt gewaarborgd (artikel 7.12a, lid 2 van de WHW). Hoewel het niet
expliciet in de WHW is opgenomen, kunnen examencommissies het tot hun taak
rekenen gevraagd en ongevraagd te adviseren over zaken rond tentaminering en
examinering. In de Memorie van Toelichting bij de Wet versterking besturing staat
daarover: ‘Om invulling te kunnen geven aan de inhoudelijke taak is het van belang
dat examencommissies niet alleen het examenbeleid van de instelling uitvoeren,
maar ook in de gelegenheid worden gesteld actief mee te denken over de manier
waarop het examenbeleid wordt vormgegeven. Dat kan ook bijvoorbeeld gaan over
‘advisering over samenwerkingsverbanden met andere onderwijsinstellingen, over
Pagina 24 van 60

verkorte routes voor studenten met een bepaalde vooropleiding en over joint
９
degrees.’ De inspectie is van mening dat een heldere organisatiestructuur van
groot belang is voor het goed functioneren van de examencommissie. Het is nodig
dat er een duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling zichtbaar is tussen de
verschillende organen en medewerkers van de instelling, waarbij de
examencommissies een centrale rol hebben in de kwaliteitsborging. Besturen doen
er goed aan het belang van examencommissies uit te dragen (IvhO, 2015).
Organisatie van de examencommissies
In de ‘Examination Committee Regulations’ van NHL Stenden worden samenstelling,
taken en verantwoordelijkheden van de examencommissie beschreven (NHL
Stenden Hogeschool 2018b). De samenstelling van de examencommissie is in lijn
met wat wordt gevraagd in de WHW artikel 7.12a lid 3. Volgens het reglement is ten
minste één lid ‘a lecturer in the relevant Study Programme or in one of the Study
Programmes in the group of Study Programmes’ en komt ten minste één lid ‘from
outside the relevant Study Programme or group of Study Programmes’. Leden van
het CvB, ‘academy directors’, teamleiders en anderen met financiële
verantwoordelijkheid kunnen geen lid zijn van de examencommissie. NHL Stenden
voldoet daarmee aan belangrijke waarborgen voor de objectiviteit en deskundigheid
van de leden, zoals die zijn vastgelegd in de WHW, artikel 7.12 lid 2.
Voor opleidingen die ook bij een buitenlandse vestiging worden aangeboden wordt
sinds september 2018 één examencommissie ingesteld met twee kamers: een
Nederlandse en een buitenlandse kamer, met een gemeenschappelijke voorzitter en
secretaris (NHL Stenden Hogeschool 2018b, artikel 3). Uit de gesprekken blijkt dat
de praktijk voor de drie betreffende opleidingen enigszins verschillend is. Bij IBMS
maakt een lid afkomstig uit Qatar sinds kort deel uit van een gemeenschappelijke
examencommissie; bij TM en HM zijn er per opleiding twee kamers met een
gemeenschappelijke voorzitter. Voorheen stonden de examencommissies in
Nederland en Qatar los van elkaar, maar was wel sprake van structureel en
regelmatig overleg tussen de leden van deze commissies.
Waarborgen voor eenduidige kwaliteit
In lijn met het beleid (‘here is there’) streeft de instelling naar samenwerking tussen
Nederland en Qatar op alle niveaus: management, examencommissies en docenten.
Er zijn procedurele waarborgen die ervoor moeten zorgen dat onderwijs en toetsing
in Nederland en op de buitenlandse vestigingen met elkaar in overeenstemming zijn.
Belangrijke elementen daarin zijn de gezamenlijke vormgeving van het curriculum
en afstemming over inhoud en afname van toetsen. Een belangrijke waarborg voor
de kwaliteit van het afstudeerwerk is volgens de examencommissies en het
management gelegen in het oordeel van een externe beoordelaar (zie paragraaf
3.2).
De rol van de examencommissie in relatie tot onderwijs in Qatar
Uit het gesprek dat de inspectie op 13 november 2018 voerde met de voorzitters
van de examencommissies blijkt dat de examencommissies in de afgelopen jaren
regelmatig negatieve signalen hebben ontvangen van docenten en studenten over
het onderwijs en de toetsing in Qatar. De signalen geven het beeld dat binnen de
buitenlandse vestiging van de hogeschool in Qatar druk van studenten op docenten
ertoe kan leiden dat flexibel met de regels wordt omgesprongen. In het jaarverslag
van IBMS uit 2016-2017 wordt hierover gezegd: ‘Er is dit jaar ook weer een gevoel
ontstaan bij de examencommissies van HM,TM en IBMS dat niet alles bij SUQ in

９

Kamerstukken II, 2008/2009, 31821, nr. 3
Pagina 25 van 60

control is met betrekking tot onder andere procedures voor het borgen van de
kwaliteit van de examens’ (Stenden Hogeschool 2017c).
De leden van de examencommissies met wie de inspectie heeft gesproken,
benadrukken dat het signaal dat het afgelopen voorjaar binnenkwam bij de inspectie
geen eenmansactie was, de zorgen over kwaliteit(sborging) in Qatar worden gedeeld
door vele anderen. Dat wordt bevestigd door het gegeven dat in de loop van het
onderzoek nieuwe signalen binnenkwamen bij de inspectie. Daarop wordt in
paragraaf 4.2 nader ingegaan.
Ondanks de genoemde procedurele waarborgen zijn de Nederlandse (leden van de)
examencommissies van mening te weinig grip te hebben op het proces om hun
verantwoordelijkheid waar te kunnen maken. Het buitenlandbeleid van NHL Stenden
is erop gericht de samenwerking te optimaliseren, ook tussen leden van de
examencommissies in Nederland en Qatar. De Nederlandse (leden van de)
examencommissies ervaren de samenwerking met het management soms als
moeizaam. Een voorbeeld daarvan is de vaststelling van de OER, die vertraging
opliep vanwege verschil in inzicht in de verantwoordelijkheidsverdeling.
De Nederlandse leden van de examencommissies vinden dat hun rol niet altijd
voldoende op waarde wordt geschat; het gaat dan met name om de graadverlening
aan studenten van buitenlandse vestigingen. De vormgeving van internationaal
onderwijs is complex en sommige leden voelen zich onder druk staan om in het
belang van het internationale beleid van het CvB hun kritische houding te temperen.
De verantwoordelijkheid van de examencommissie wordt door de leden nadrukkelijk
gevoeld: een getuigschrift ‘blijft een leven lang geldig en waardevol’. Uit signalen die
de inspectie ontving in de loop van het onderzoek, wordt duidelijk dat signalen over
onregelmatigheden in Qatar ertoe hebben geleid dat een of meer Nederlandse leden
van de examencommissies van de opleidingen IBMS en HM in het verleden zijn
opgestapt omdat zij de verantwoordelijkheid voor graadverlening niet langer konden
of wilden dragen. Ook zouden docenten en Nederlandse leden van de
examencommissies gedemotiveerd raken door de situatie.
Uit de gesprekken komt het beeld naar voren dat examencommissies en CvB niet
altijd op dezelfde lijn zitten. De examencommissies hebben hun zorgen op papier
gezet in een brief aan het CvB d.d. 1 februari 2017 (Stenden hogeschool 2017a).
Naar aanleiding daarvan zijn gesprekken gevoerd en heeft het CvB een aantal
maatregelen genomen (zie paragraaf 3.5). De leden van de examencommissies met
wie de inspectie gesproken heeft zijn ontevreden over de communicatie met het
CvB, zij zouden meer betrokken willen worden en sneller en beter willen worden
geïnformeerd. Er is bijvoorbeeld behoefte aan heldere terugrapportage over
besluiten van het CvB wanneer over het onderwerp in kwestie advies is gegeven aan
het CvB. Ook vinden zij dat maatregelen om de kwaliteit van het Qatarese onderwijs
te verbeteren laat in gang zijn gezet.
3.3.2

Conclusies
De examencommissie is in zijn algemeenheid goed toegerust voor haar taak, maar
de onafhankelijkheid van de commissie wordt onvoldoende gewaarborgd wanneer
het gaat om de Nederlandse graadverlening aan studenten van de buitenlandse
vestigingen. De Nederlandse leden van de examencommissies nemen in de huidige
systematiek het oordeel over van de examencommissie(leden) van de vestiging in
Qatar. Zij voelen of nemen niet de ruimte om de prestaties van de Qatarese
studenten op hun merites te beoordelen. Dit is in strijd met wat is bepaald in artikel
7.12a lid 2 van de WHW.

Pagina 26 van 60

Toelichting
De inspectie vindt het van groot belang dat de Nederlandse examencommissies de
rol die hun bij wet is toebedeeld kunnen spelen en zich daarin gesteund voelen door
het management en College van Bestuur. De Nederlandse examencommissie heeft
als taak om op objectieve en deskundige wijze vast te stellen of een student voldoet
aan de voorwaarden die de onderwijs- en examenregeling stelt ten aanzien van
kennis, inzicht en vaardigheden die nodig zijn voor het verkrijgen van een graad
(art.7.12 van de WHW). De examencommissies van NHL Stenden met wie wij
hebben gesproken zijn in zijn algemeenheid goed toegerust voor hun taak. De leden
nemen hun verantwoordelijkheid zeer serieus, zoals blijkt uit de brief van 1 februari
2017 waarin zij het CvB wijzen op mogelijke misstanden. De samenstelling van de
examencommissie zoals beschreven in de ‘Examination Committee Regulations’
voldoet aan de wettelijke voorwaarden (artikel 7.12a, lid 3 WHW), waarmee
belangrijke kaders zijn gesteld voor de onafhankelijkheid en deskundigheid van de
leden.
Echter, de onafhankelijkheid van de commissies staat onder druk wanneer het gaat
om de Nederlandse graadverlening aan studenten van de buitenlandse vestigingen.
Het principe ‘here is there’ heeft grote invloed op de wijze waarop de
examencommissie haar werk doet cq kan doen. Zoals we in paragraaf 3.1 hebben
vastgesteld leunen de Nederlandse leden van de examencommissies in de huidige
systematiek sterk op het oordeel van de examencommissie(leden) van de
buitenlandse vestigingen. Zij voelen of nemen niet de ruimte om de prestaties van
de studenten op hun merites te beoordelen en nemen geen individuele onderbouwde
besluiten over het al dan niet verlenen van vrijstellingen voor de vakken die zijn
behaald in Qatar. Omdat er in de visie van NHL Stenden vanuit wordt gegaan dat de
buitenlandse opleiding tot dezelfde resultaten leidt als de Nederlandse opleiding,
voelen de Nederlandse leden van de examencommissie zich medeverantwoordelijk
voor dat buitenlandse onderwijs. Dit is echter een verantwoordelijkheid die zij
formeel niet dragen en ook niet kunnen dragen, omdat driekwart van de opleiding
zich afspeelt buiten Nederland. Omdat de opleiding in Qatar niet onder de WHW valt
hebben de Nederlandse (leden van de) examencommissies daar geen zeggenschap
en kunnen zij geen formele acties ondernemen bij vermoedens van fraude, daar
waar ze dat in Nederland wel zou kunnen doen. Dit veroorzaakt een persoonlijke
spanning, die verder wordt versterkt omdat de commissieleden zich onder druk
voelen staan om in het belang van het internationale beleid hun kritische houding te
temperen.
3.4

25 procent van de opleiding in Nederland
Voldoet de instelling aan de ‘25%-eis’ die wordt gesteld in de beleidsbrief?

3.4.1

Bevindingen
Inleiding
De beleidsbrief stelt: ‘met het oog op de zorgvuldigheid en geloofwaardigheid is het
van belang dat een representatief deel van het onderwijs altijd bij de Nederlandse
opleiding in Nederland wordt gevolgd (ten minste een kwart van de opleiding).’
Uitgaande van een bacheloropleiding van vier jaar en 240 EC, interpreteert de
inspectie de beleidsbrief zodanig dat tenminste 60 studiepunten in Nederland
moeten worden behaald. Buitenlandse studenten dienen in ieder geval voor het
afsluitende deel van de opleiding ingeschreven te staan bij de Nederlandse
opleiding.
De 25%-eis bij NHL Stenden
Studenten van Stenden Qatar die een Nederlands getuigschrift willen halen,
studeren ten minste een jaar in Nederland. Deze eis staat genoemd in de brochure
Pagina 27 van 60

voor aankomende bachelorstudenten die te vinden is op de site van Stenden Qatar
(Stenden University Qatar 2019a, 2019b,2019c; http://www.stenden.edu.qa). De
regel is ook opgenomen in de Teaching & Examination Regulations (TER, artikel 5.2
lid 1)１０. Voor de studenten die de inspectie sprak was deze verplichting duidelijk en
welkom: zij beschouwden het Nederlandse studiejaar als een waardevolle en
leerzame ervaring.
Het aantal studiepunten dat moet worden behaald in Nederland is vastgelegd in de
TER. De studenten moeten in Nederland tenminste 30 ec behalen (artikel 5.2 lid
2１１). Dit lijkt in tegenspraak tot de ‘study load of 60 EC of the study programme’
die in lid 1 van hetzelfde artikel wordt genoemd. Het management geeft aan dat
voor een minimum van 30 ec is gekozen vanwege de regels van de IND in het kader
van de Gedragscode internationale studenten hoger onderwijs; het streven is 60 ec.
Studenten mogen derdejaarsvakken die zij niet in Nederland hebben behaald
inhalen of herkansen in Qatar onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse
examinatoren. Afspraken daarover worden op schrift gesteld. De herkansingstoetsen
van derdejaarsvakken worden in Nederland nagekeken.
Op basis van onze analyse van gegevens die door de hogeschool zijn aangeleverd
komen we tot het volgende overzicht:
ECTS in NL
3045<30
60+
44
59
2012
10
1
5
4
0
2013
39
7
23
4
5
IBMS
2014
7
1
3
1
2
Totaal
56
9
31
9
7
2012
3
0
1
2
0
2013
16
0
6
10
0
HM
2014
2
0
0
1
1
Totaal
21
0
7
13
1
2012
0
0
0
0
0
2013
2
0
0
2
0
TM
2014
0
0
0
0
0
Totaal
2
0
0
2
0
Totaal
79
9
38
24
8
Tabel 3.4a. Behaalde studiepunten. Aantallen Qatarese studenten die in Nederland
zijn afgestudeerd, cohorten 2012-2014.
Opleiding

Cohort

Gestudeerd in
NL

Van de 79 studenten die in Nederland zijn geweest, hebben slechts 8 ook
daadwerkelijk (minimaal) 60 studiepunten in Nederland behaald, dat is ongeveer
tien procent. Een ongeveer even grote groep heeft minder dan 30 studiepunten
behaald. Dat is lager dan het minimum dat door NHL Stenden zelf wordt
gehanteerd.

１０

TER 5.2 ‘60 EC year’ in the Netherlands. Lid 1 zegt: ‘Students studying at one of the ICs in order to obtain the
Dutch diploma and therefore the Dutch degree for the final examination as mentioned in article 5.3 of this TER,
must take a substantial part of the study programme at NHL Stenden in the Netherlands. A substantial part
means a study load of 60 EC of the study programme.’

１１

TER 5.2 ‘60 EC year’ in the Netherlands. Lid 2 zegt: ‘The substantial part as mentioned in paragraph 1 covers the
third year of the study programme which students need to follow in the Netherlands. During this ’60 EC year’ in
the Netherlands a minimum of 30 EC must be obtained by the student.’
Pagina 28 van 60

Uitzonderingen
In maart 2015 heeft de toenmalige collegevoorzitter van Stenden aan het ministerie
van OCW verzocht om voor 7 studenten een uitzondering te mogen maken op de
25%-regeling. Overeengekomen werd dit onder voorwaarden mogelijk te maken,
waarbij door het ministerie van OCW een aantal kwaliteitswaarborgen werd
gevraagd (brieven 23 maart 2015 en 17 april 2015). Ook in later jaren zijn
studenten door het CvB vrijgesteld van de eis om een jaar in Nederland te studeren.
In een reactie op het concept van dit rapport tekent de instelling aan dat het CvB
sinds september 2012 de toegekende uitzonderingen heeft gerapporteerd aan het
ministerie van OCW met een kopie aan de Inspectie van het Onderwijs.
Om vast te stellen hoeveel uitzonderingen er zijn gemaakt op de 25%-regel hebben
we dit voor drie cohorten onderzocht aan de hand van gegevens die zijn
aangeleverd door NHL Stenden. Het betreft de cohorten 2012, 2013 en 2014,
waarbij alleen de studenten zijn meegeteld die in Qatar zijn gestart en in Nederland
hun getuigschrift hebben behaald. Uitgaande van een nominaal studerende student
is het afstudeerjaar voor de onderzochte cohorten 2016, 2017 en 2018.
Uit de door NHL Stenden aangeleverde gegevens blijkt dat in de onderzochte
periode voor negen afgestudeerden een uitzondering is gemaakt (zie tabel 3.4b).
Anders gezegd: negen van de 88 studenten die in Qatar zijn gestart en een
Nederlands getuigschrift hebben behaald, hebben niet een jaar in Nederland
gestudeerd. Dat is ongeveer tien procent. Daarnaast heeft tien procent in het jaar
dat ze in Nederland waren minder dan 30 ec behaald. Volgens de huidige regels van
Stenden zouden deze mensen geen getuigschrift mogen ontvangen. Wanneer onder
‘25 procent in Nederland’ wordt verstaan dat 60 ec daadwerkelijk (fysiek) in
Nederland moeten worden behaald dan voldoen slechts 8 personen daaraan, 9
procent van het totaal. In een reactie op het concept van dit rapport geeft het CvB
aan dat het behalen van deze 60 EC onder de verantwoordelijkheid van de
Nederlandse opleiding valt; studenten mogen derdejaarsvakken die zij niet in
Nederland hebben behaald inhalen of herkansen in Qatar onder verantwoordelijkheid
van de Nederlandse examinatoren.
Niet naar NL
(uitzondering)
2012
10
0
2013
42
3
IBMS
2014
9
2
Totaal
61
5
2012
3
0
2013
18
2
HM
2014
4
2
Totaal
25
4
2012
0
0
2013
2
0
TM
2014
0
0
Totaal
2
0
Totaal
88
9
Tabel 3.4b. Uitzonderingen. Aantallen Qatarese studenten die in Nederland zijn
afgestudeerd maar niet naar Nederland zijn gekomen, cohorten 2012-2014.
Opleiding

Cohort

Totaal

Het CvB besluit of een student in aanmerking komt voor een uitzondering op 25%regel. De student dient een gemotiveerd verzoekschrift in te dienen. Het CvB geeft
aan dat een besluit wordt genomen per individuele student op basis van een
Pagina 29 van 60

gemotiveerd advies van diverse gremia, waaronder de examencommissie. De
terugkoppeling vindt plaats via de directeur International Affairs. Omdat het CvB dit
beschouwt als een hardheidsclausule zijn de uitzonderingsgronden niet vooraf
vastgelegd. Uit de gesprekken blijkt dat in de praktijk bijvoorbeeld zwangerschap of
ziekte redenen zijn voor het maken van een uitzondering. De examencommissies
geven aan dat zij regelmatig om advies worden gevraagd, maar dat de adviezen tot
juli 2018 nagenoeg niet zijn overgenomen. Een van de drie examencommissies heeft
besloten om geen advies te geven omdat ze van mening zijn dat de verzoeken op
afstand niet kunnen worden beoordeeld.
Het programma van het derde jaar wordt in Qatar aangeboden voor studenten die
een getuigschrift van NHL Stenden Qatar willen behalen en voor Nederlandse
studenten die een ‘grand tour’ maken. Ook studenten die onder de
uitzonderingsregel vallen, maken gebruik van dit onderwijs. Wanneer studenten het
derde jaar in Qatar mogen blijven om te studeren voor een Nederlands getuigschrift,
dan worden alle toetsen in Nederland nagekeken. Studenten die gebruik maken van
de uitzonderingsregel, komen minimaal twee keer per jaar naar Nederland om hier
tentamens te maken; wanneer dat niet mogelijk is houden de examinatoren van
Stenden Nederland toezicht op de examens in Qatar.
Het CvB geeft aan dat de groep studenten die onder de uitzonderingsregel vallen
kan verdwijnen nu er ook een Qatarees diploma verkregen kan worden. Ook de
examencommissies zijn er voorstander van om geen uitzonderingen meer te maken:
wanneer een student uit Qatar om welke reden ook niet naar Nederland kan komen
zou hij moeten worden uitgesloten van graadverlening in Nederland.
Keuze voor het derde studiejaar
In de beleidsbrief wordt gesteld dat studenten van een buitenlandse vestiging in
ieder geval voor het afsluitende deel van de opleiding ingeschreven dienen te staan
bij de Nederlandse opleiding. NHL Stenden heeft na intern beraad besloten om niet
het afstudeerjaar maar het laatste theoriejaar daarvoor te bestemmen. Als reden
daarvoor wordt gegeven dat het vierde jaar in alle drie de opleidingen een
(internationaal) stagejaar is. In een reactie op het conceptrapport geeft het CvB aan
dat de inspectie niet eerder heeft aangegeven dat het afsluitende deel in Nederland
het laatste studiejaar zou moeten betreffen. Het CvB citeert een brief van de
inspectie van 8 mei 2014 (IvhO 2014) met daarin de zin: ‘De ‘Nederlandse periode’
geldt voor studenten die instromen vanaf september 2012 en zal plaatsvinden in het
derde of vierde jaar van de opleiding’.
3.4.2

Conclusies
NHL Stenden voldoet niet aan de 25%-regel. De inspectie interpreteert de
beleidsbrief zodanig dat tenminste 60 studiepunten van een bacheloropleiding
bestaande uit 240 studiepunten, moeten worden behaald aan de Nederlandse
opleiding in Nederland. Van de 88 Qatarese studenten die in 2012-2014 in Qatar zijn
gestart en een Nederlands getuigschrift hebben behaald, behaalde circa tien procent
van de studenten daadwerkelijk 60 studiepunten in Nederland.
Ongeveer tien procent van de studenten heeft helemaal niet in Nederland
gestudeerd (de uitzonderingen). Nog eens tien procent behaalde in het jaar dat ze in
Nederland waren minder dan 30 ec. De beleidsbrief stelt dat buitenlandse studenten
in ieder geval voor het afsluitende deel van de opleiding ingeschreven moeten staan
bij de Nederlandse opleiding. We constateren dat daar niet aan wordt voldaan. De
studenten komen voor het derde studiejaar naar Nederland, niet voor de
afstudeerfase.

Pagina 30 van 60

Toelichting: 60 ec in Nederland
Studenten die in Qatar zijn begonnen met hun opleiding komen het derde jaar naar
Nederland. Deze eis wordt duidelijk gecommuniceerd en wordt door de studenten
die de inspectie sprak als helder en welkom ervaren. Echter, slechts een klein deel
(circa 10 procent) behaalt daadwerkelijk 60 ec in Nederland. Studenten die een
Nederlands getuigschrift willen behalen moeten volgens de regels van NHL Stenden
ten minste 30 studiepunten in Nederland behalen, zo blijkt uit het gesprek met het
management. De studie in Nederland is een belangrijke waarborg voor de kwaliteit
en een eis in de beleidsbrief. Daar wordt niet aan voldaan met dit minimum van 30
ec.
In de afgelopen jaren is een aantal studenten door het CvB vrijgesteld van de
verplichting om een jaar in Nederland te studeren. Uit gegevens die zijn aangeleverd
door de hogeschool blijkt dat van de 88 studenten die in 2012-2014 in Qatar zijn
gestart en een Nederlands getuigschrift hebben behaald, er negen niet naar
Nederland zijn gekomen. Dat is ongeveer tien procent. Nog eens tien procent heeft
in het jaar dat ze in Nederland waren minder dan 30 ec behaald. Volgens de huidige
regels van Stenden zouden deze mensen geen Nederlands getuigschrift mogen
ontvangen. Uitgaande van de eis dat 60 ec moeten zijn behaald in Nederland
moeten we constateren dat ca 90 procent van de studenten niet heeft voldaan aan
de 25%-regeling.
De bevindingen van het huidige onderzoek geven de inspectie reden om het CvB
nadrukkelijk te verzoeken om met ingang van het komende studiejaar geen
uitzonderingen meer toe te staan. Dit geldt in de eerste plaats voor de
bacheloropleidingen in Qatar. Studie in Nederland is nodig voor het opdoen van
kennis, inzicht en vaardigheden die horen bij de Nederlandse opleiding en daarmee
een belangrijke waarborg voor de kwaliteit van het Nederlandse getuigschrift. Nu
het mogelijk is om een erkend Qatarees diploma te koppelen aan het onderwijs van
NHL Stenden in Qatar, is er geen reden meer voor het maken van uitzonderingen.
Hierbij is het van belang dit goed te communiceren naar studenten en vast te leggen
in de OER.
Toelichting: het afsluitende deel van de studie
De beleidsbrief stelt dat buitenlandse studenten in ieder geval voor het afsluitende
deel van de opleiding ingeschreven moeten staan bij de Nederlandse opleiding. We
constateren dat daar niet aan wordt voldaan. NHL Stenden heeft de afsluitende fase
geïnterpreteerd als het laatste deel van de theoretische fase, het derde studiejaar.
In het vierde jaar lopen studenten stage en studeren ze af in Qatar omdat zij vanuit
de lokale context beter voorbereid worden op een baan in de regio dan wanneer zij
dat in Nederland zouden doen. Hoewel de inspectie begrip heeft voor de
overwegingen van de instelling, zijn we van mening dat vanuit het oogpunt van
kwaliteit een zo belangrijke fase als het afstuderen direct deel zou moeten uitmaken
van de opleiding zoals die in Nederland wordt aangeboden. We vinden dat studenten
in ieder geval tijdens de afstudeerfase ingeschreven zouden moeten staan in
Nederland, om vanuit Nederland begeleid en beoordeeld te worden. De signalen
over onregelmatigheden geven hiertoe extra aanleiding. Het alternatief, het geven
van vrijstellingen voor het afstudeeronderzoek, heeft bovendien grote nadelen. Het
brengt rechtsonzekerheid voor studenten met zich mee (zie paragraaf 3.2) en legt
veel druk op een examencommissie die in korte tijd een besluit moet nemen dat
grote gevolgen heeft.
3.5

Maatregelen naar aanleiding van signalen over het onderwijs in Qatar
Neemt NHL Stenden voldoende verantwoordelijkheid voor het onderwijs dat in Qatar
wordt aangeboden en wordt dit onderwijs zoveel mogelijk ingericht volgens de eisen
Pagina 31 van 60

die worden gesteld aan de Nederlandse opleiding waar het (Nederlandse)
getuigschrift kan worden behaald?
3.5.1

Bevindingen
Inleiding
In de beleidsbrief wordt gesteld dat een Nederlandse instelling die onderwijs in het
buitenland aanbiedt de kwaliteit van de buitenlandse opleiding feitelijk dient te
onderzoeken en daar blijvend verantwoordelijkheid voor moet nemen. Deze
buitenlandse opleiding zou moeten voldoen aan ‘alle eisen die aan het onderwijs op
grond van de Nederlandse wetgeving en de eigen OER worden gesteld’. De WHW is
buiten Nederland niet geldig１２, wat betekent dat de inspectie niet de bevoegdheid
heeft om toezicht te houden op onderwijs in het buitenland. Dit laat onverlet dat het
aan de instelling is om haar verantwoordelijkheid te nemen voor de kwaliteit van het
aangeboden onderwijs.
Periode 2014-2017
We zien dat de hogeschool sinds het inspectieonderzoek in 2011-2014 veel werk
heeft verzet om te komen tot afstemming tussen de Nederlandse en de buitenlandse
vestigingen, zowel in de onderwijsprogramma’s als wat betreft de
verantwoordelijkheidsverdeling en onderlinge communicatie. Werkprocessen en
-afspraken werden in 2010 beschreven in een ‘Responsibility Document’, een
beleidsstuk dat in de jaren daarna regelmatig is aangepast en doorontwikkeld (IvhO
2012).
In de periode 2014-2017 heeft het CvB daarnaast verschillende audits laten
uitvoeren naar het onderwijs in Qatar. De inspectie heeft als onderdeel van het
huidige onderzoek de audit beoordeeld die in gang werd gezet ten tijde van het
vorige inspectieonderzoek in 2014 (zie paragraaf 1.4). Deze audit is uitgevoerd door
NQA in oktober/november 2014, het rapport verscheen januari 2015 (NQA 2015).
De inspectie stelt vast dat deze audit gedegen is uitgevoerd. In 2016 werd
vervolgens een interne audit uitgevoerd van de studentendossiers in Qatar door het
Quality Assurance Audit Team (Stenden Hogeschool 2016). De opleiding HM werd
beoordeeld door de bracheorganisatie THE-ICE (Stenden University Qatar 2017).
Brief van de examencommissie aan CvB en maatregelen in vervolg daarop
Op 1 februari 2017 schreven de drie Nederlandse examencommissies van de
bacheloropleidingen die ook in Qatar worden aangeboden, gezamenlijk een brief aan
het CvB waarin zij vroegen om de opleidingen IBMS, HT en TM niet langer in Qatar
aan te bieden (Stenden Hogeschool 2017a). Argumenten daarvoor waren ernstige
twijfels over de kwaliteitswaarborgen voor het onderwijs (zie paragraaf 3.3). Ook
hadden zij zorgen over de mensenrechtensituatie in Qatar, de examencommissies
voegden een rapport van Amnesty International hierover als bijlage toe.
Naar aanleiding van de brief van de Nederlandse examencommissies van 1 februari
2017 heeft het CvB verschillende maatregelen in gang gezet. Het CvB heeft een
intern onderzoek laten uitvoeren door een onderzoekscommissie onder onafhankelijk
voorzitterschap van Hobéon (Stenden Hogeschool 2017e). Dit leidde tot het rapport
“Reciprocity, Report on findings of how exam committees in The Netherlands and in
Qatar are able to execute their responsibilities with regard to examination”, juni
2017. Hobéon ziet geen reden tot sluiting maar vraagt aandacht voor de culturele
verschillen tussen de locaties. Conclusies waren onder meer:

１２

Met uitzondering van opleidingen in het buitenland waarvoor de minister toestemming heeft gegeven in het
kader van de WHW artikel 1.19a.
Pagina 32 van 60

-

De examencommissies en andere actoren hebben voldoende instrumenten ter
beschikking om valide en betrouwbare toetsen mogelijk te maken;
Sinds 2016 zijn geen nieuwe signalen over onregelmatigheden ontvangen.
Niemand van de geïnterviewden – waaronder leden van de examencommissies twijfelt aan de validiteit van de getuigschriften.
Er zijn wel verbeterpunten. De commissie constateert een gebrek aan kalibratie en
het (onderwijs-)inhoudelijke gesprek, gebrek aan interculturele sensitiviteit en
gebrek aan wederzijds vertrouwen.
In een reactie op het rapport van Hobéon laten de examencommissies van IBMS,
HM en TM weten dat zij het eens zijn met de actiepunten die in het rapport worden
voorgesteld. Zij tekenen daar bij aan dat de zorgen zoals zij die verwoord hebben in
hun brief van 1 februari 2017 niet volledig worden opgelost door de voorgestelde
maatregelen. Zij zouden graag zien dat de opleidingen van Stenden Qatar
geaccrediteerd zouden worden door een NVAO-panel. Daarnaast vragen ze het CvB
om de Medezeggenschapsraad te betrekken, ‘especially with regard to local labour
conditions, academic freedom and political developments’ (Stenden Hogeschool
2017f).
NHL Stenden heeft vervolgens gewerkt aan het vergroten van de gelijkwaardigheid
tussen de sites en intensivering van de contacten. Zo is er per opleiding sinds
september 2018 een gezamenlijke examencommissie (zie paragraaf 3.3). Ook zijn
er gemeenschappelijke documenten en protocollen gemaakt. Uit het gesprek met
het CvB komt naar voren dat afspraken over afstuderen en de beoordeling van
scripties zijn vastgelegd in de gemeenschappelijke OER van de opleiding. Er is een
‘lisaison officer’ aangesteld en procedures, rollen en verantwoordelijkheden zijn
aangescherpt en beschreven in het document ‘Education Across Borders’ (NHL
Stenden Hogeschool 2018a).
Het CvB bezoekt naar eigen zeggen de sites één of twee keer per jaar om zelf
periodiek het kwaliteitssysteem ter plekke te beoordelen en na te gaan of wordt
gedaan wat is afgesproken. Kallibratie tussen alle sites is naar de mening van het
CvB belangrijk om te komen tot een gemeenschappelijke visie op niveau en
eindtermen. Om het wederzijds begrip te bevorderen is een ‘training WHW’
georganiseerd voor het management en de examencommissies van de Nederlandse
en buitenlandse vestigingen. Ook is een conferentie ‘Trans National Education’
belegd.
De maatregelen die zijn genomen naar aanleiding van het Hobéon-onderzoek zijn
niet apart geëvalueerd, de examencommissies hebben ook geen afspraken gemaakt
met het CvB over evaluatie daarvan. Wel overlegt het CvB naar eigen zeggen vier
keer per jaar met de examencommissie, waarbij de zorgen van de
examencommissie (kunnen) worden besproken. Voor de toekomst is afgesproken
dat Qatar wordt meegenomen in de volgende midterm review (regulier interne
audit).
3.5.2

Conclusies
We zien dat de instelling het aangeboden onderwijs zoveel mogelijk heeft ingericht
volgens de eisen die worden gesteld aan de Nederlandse opleiding waar het
(Nederlandse) getuigschrift kan worden behaald. Het beleid ‘here is there’ krijgt in
de praktijk vorm door onderwijs, toetsing en procedures waar mogelijk op elkaar af
te stemmen. Dit heeft niet kunnen voorkomen dat de signalen over
onregelmatigheden in Qatar steeds terugkomen. Op grond van de aangeleverde
documenten, de gesprekken met de examencommissies en signalen die
binnenkwamen in de loop van het onderzoek van de inspectie, vindt de inspectie dat
Pagina 33 van 60

deze signalen zeer serieus moeten worden genomen. De inspectie heeft niet de
bevoegdheid om toezicht uit te oefenen in Qatar maar heeft de instelling gevraagd
zelf extern onderzoek te laten uitvoeren naar het onderwijs in Qatar (zie paragraaf
4.2).
Toelichting
De beleidsbrief vraagt van instellingen om blijvend verantwoordelijkheid te nemen
voor de kwaliteit van de buitenlandse opleiding die wordt aangeboden. Ook moet de
instelling er zorg voor dragen dat de buitenlandse opleiding voldoet aan alle eisen
die aan het onderwijs worden gesteld op grond van de Nederlandse wetgeving en de
eigen OER.
Stenden heeft sinds het inspectieonderzoek van 2011-2014 veel werk verzet om de
opleidingen in Nederland en in het buitenland op elkaar af te stemmen. In reactie op
de brief van de Nederlandse examencommissies van 1 februari 2017 heeft het CvB
een intern onderzoek laten uitvoeren onder onafhankelijk voorzitterschap van
Hobéon (Stenden Hogeschool 2017e). Hobéon concludeerde dat er geen redenen
zijn tot sluiting van de Qatarese opleidingen, maar dat wel sprake is van gebrek aan
vertrouwen en van miscommunicatie. Stenden heeft vervolgens een aantal
maatregelen genomen om de gelijkwaardigheid en intensivering van de contacten te
vergroten.
De maatregelen die het CvB heeft genomen om het onderwijs van de buitenlandse
opleidingen in lijn te brengen met de eisen die worden gesteld op grond van de
Nederlandse wetgeving en de eigen OER, hebben signalen over mogelijk
kwaliteitsfalen van het onderwijs in Qatar niet (kunnen) voorkomen. De waarborgen
die de instelling heeft gecreëerd – afstemming van onderwijs en toetsing, OER-en
die zoveel mogelijk met elkaar in overeenstemming zijn en een derde externe
beoordelaar van de scriptie – blijken niet voldoende te zijn. Juist door zo sterk vast
te houden aan het principe ‘here is there’ worden deze problemen onvoldoende
geadresseerd. De fysieke en culturele afstand tussen Nederland en Qatar, het
verschil in wetgeving en het gegeven dat het vrijstellingenbeleid in het verleden niet
is beoordeeld bij accreditatie van de Nederlandse opleidingen, maakt dat extra
waarborgen nodig zijn wanneer studenten vanuit Qatar een Nederlands getuigschrift
willen behalen.

Pagina 34 van 60

4

Conclusies en vervolg

4.1

Eindconclusies
Hoofdconclusie: onvoldoende waarborgen
Sinds de inspectie in 2011-2014 onderzoek deed naar de buitenlandse vestigingen
van (toen nog) Stenden Hogeschool, heeft de instelling veel verbeterd. Er is veel
werk gemaakt van het afstemmen van het onderwijs op de buitenlandse sites op de
Nederlandse opleidingen. Zo werden procedures aangepast en opnieuw beschreven
en is sterk ingezet op het verstevigen van de onderlinge samenwerking en kalibratie
van het niveau. Dit is positief.
Ondanks deze inspanningen blijven er echter een aantal fundamentele problemen
bestaan. In de wet- en regelgeving zijn eisen geformuleerd die waarborgen geven
voor het eindniveau van het Nederlandse getuigschrift dat wordt verstrekt aan
studenten van de Qatarese vestiging. We constateren dat NHL Stenden deze eisen
nu niet of onvoldoende naleeft. We zien onvoldoende waarborgen voor het
eindniveau van het Nederlandse getuigschrift dat wordt verstrekt aan studenten van
de Qatarese vestiging.
Het beleid van NHL Stenden (‘here is there’) is er op gericht om onderwijs, toetsing
en procedures van de buitenlandse opleidingen zoveel mogelijk af te stemmen op de
Nederlandse opleidingen. Echter, de opleidingen op de buitenlandse vestigingen
kunnen niet worden aangemerkt als onderwijs in de zin van de WHW. Dit heeft
vooral consequenties voor de positie van de examencommissie. De
examencommissie moet het onderwijs dat door de student bij NHL Stenden in het
buitenland heeft gevolgd, in beginsel behandelen als onderwijs dat door de student
in enig ander land dan Nederland is gevolgd.
We constateren dat belangrijke waarborgen ontbreken voor het eindniveau van het
getuigschrift dat is uitgereikt aan Qatarese studenten. Een vervolgvraag is daarom
of er mogelijk onterecht graden zijn verleend. Uit ons onderzoek blijkt dat bij de
Nederlandse examencommissies van de betreffende opleidingen twijfels leven over
de borging van de kwaliteit van het onderwijs in Qatar en de betrouwbaarheid van
de studieresultaten. De inspectie wil eerst zicht krijgen op de onderwijspraktijk in
Qatar alvorens een oordeel te geven over eventuele onterechte graadverlening.
Omdat de inspectie niet bevoegd is om toezicht te houden op het onderwijs in Qatar,
hebben wij de instelling verzocht een extern onderzoek uit te zetten naar de
signalen over onregelmatigheden op de vestiging in Qatar. Ten tijde van het
onderzoek was bovendien een accreditatie gaande van de opleiding
Hotelmanagement. We wachten de resultaten af van zowel het onderzoek dat door
het CvB wordt uitgezet, als de bevindingen van het visitatiepanel en het besluit van
de NVAO over de opleiding Hotelmanagement, alvorens te besluiten over mogelijk
vervolgonderzoek naar de geldigheid van de getuigschriften die zijn uitgereikt aan
Qatarese studenten.
Beantwoording van de deelvragen
1. Handelt het instellingsbestuur van NHL Stenden conform de WHW, artikel 7.28
lid 2, wat betreft het verlenen van vrijstelling voor de toelatingseisen?
Het instellingsbestuur van NHL Stenden beoordeelt niet in Nederland of
studenten uit Qatar voldoen aan de toelatingseisen die de WHW stelt in artikel
7.24, lid 2. Er wordt bij inschrijving in Nederland dus ook geen formele
individuele vrijstelling gegeven voor deze toelatingseisen. Daarmee voldoet NHL
Pagina 35 van 60

Stenden niet aan de verplichting in artikel 7.28 lid 2 van de WHW. Uit het
dossieronderzoek van de inspectie kwamen geen aanwijzingen naar voren dat
studenten zijn toegelaten waarvan het diploma van de vooropleiding niet op
niveau was.
2. Neemt de Nederlandse examencommissie goed onderbouwde individuele
besluiten over vrijstellingen voor studenten die hun opleiding (grotendeels) in
Qatar hebben gevolgd en een Nederlands getuigschrift willen behalen, conform
artikel 7.12b, lid 1 onder d van de WHW en de specificatie daarvan in de
beleidsbrief van 2012?
De (Nederlandse leden van de) examencommissies van NHL Stenden nemen
geen onderbouwde individuele besluiten over vrijstellingen voor Qatarese
studenten die een Nederlands getuigschrift willen behalen. Dit geldt zowel voor
de vakken uit het eerste en tweede jaar die in Qatar zijn behaald, als voor
onderdelen die daarna zijn behaald in Qatar, zoals stage en scriptie. Er wordt
daarmee niet voldaan aan de eisen die de WHW stelt (artikel 7.12b lid 1 onder
d) en de specificatie daarvan in de beleidsbrief.
3. Draagt het instellingsbestuur er zorg voor dat de onafhankelijkheid en
deskundigheid van de examencommissie voldoende wordt gewaarborgd, zoals
bedoeld in artikel 7.12a lid 2 van de WHW?
De examencommissie is in zijn algemeenheid goed toegerust voor haar taak,
maar de onafhankelijkheid van de commissie wordt onvoldoende gewaarborgd
wanneer het gaat om de Nederlandse graadverlening aan studenten van de
buitenlandse vestigingen. De Nederlandse leden van de examencommissies
nemen in de huidige systematiek het oordeel over van de
examencommissie(leden) van de vestiging in Qatar. Zij voelen of nemen niet de
ruimte om de prestaties van de Qatarese studenten op hun merites te
beoordelen. Dit is in strijd met wat is bepaald in artikel 7.12a lid 2 van de WHW.
4. Voldoet de instelling aan de ‘25%-eis’ die wordt gesteld in de beleidsbrief?
NHL Stenden voldoet niet aan de 25%-eis. De inspectie interpreteert de
beleidsbrief zodanig dat tenminste 60 studiepunten van een bacheloropleiding
bestaande uit 240 studiepunten, moeten worden behaald aan de Nederlandse
opleiding in Nederland. Van de 88 Qatarese studenten die in 2012-2014 in Qatar
zijn gestart en een Nederlands getuigschrift hebben behaald, heeft circa 10
procent daadwerkelijk 60 studiepunten behaald in Nederland. We constateren
daarnaast dat niet wordt voldaan aan de eis dat buitenlandse studenten in ieder
geval voor het afsluitende deel van de opleiding ingeschreven moeten staan bij
de Nederlandse opleiding. De studenten komen voor het derde studiejaar naar
Nederland, niet voor de afstudeerfase in het vierde studiejaar.
5. Neemt NHL Stenden voldoende verantwoordelijkheid voor het onderwijs dat in
Qatar wordt aangeboden en wordt dit onderwijs zoveel mogelijk ingericht
volgens de eisen die worden gesteld aan de Nederlandse opleiding waar het
(Nederlandse) getuigschrift kan worden behaald?
De instelling heeft het aangeboden onderwijs zoveel mogelijk ingericht volgens
de eisen die worden gesteld aan de Nederlandse opleiding waar het
(Nederlandse) getuigschrift kan worden behaald. Het beleid ‘here is there’ krijgt
in de praktijk vorm door onderwijs, toetsing en procedures zoveel mogelijk gelijk
te trekken. Dit heeft echter niet kunnen voorkomen dat de signalen over
onregelmatigheden in Qatar steeds terugkomen. Dit is voor de
examencommissies aanleiding geweest om het CvB in februari 2017 dringend te
verzoeken om de opleidingen IBMS, HT en TM niet langer in Qatar aan te bieden
vanwege kwaliteitsproblemen. Omdat de inspectie niet de bevoegdheid heeft om
Pagina 36 van 60

toezicht uit te oefenen in Qatar, hebben wij de instelling gevraagd een extern
onderzoek naar de signalen te laten uitvoeren (IvhO 2019a,b,c).
Masteropleidingen
We hebben geen onderzoek gedaan naar de masteropleidingen die in Qatar worden
aangeboden. De masters zijn gestart per september 2018, er waren ten tijde van
het onderzoek nog geen afgestudeerden. De inspectie heeft de informatie over
masteropleidingen op de website van Stenden Qatar bekeken１３. Daaruit wordt voor
aankomende studenten niet duidelijk dat de door Stenden Qatar aangeboden
masters (kunnen) leiden tot een Nederlands getuigschrift en dat het een verplichting
is het afsluitende kwart van de studie in Nederland te behalen. Het CvB heeft ons
１４
laten weten dat dit wel het geval is : bij toelating hebben studenten getekend dat
ze akkoord gaan met 25 procent studie in Nederland, dat is deel van de intake in
Qatar. Het spreekt vanzelf dat de genoemde eisen aan bacheloropleidingen in het
buitenland ook gelden voor masteropleidingen in het buitenland. Ook moet de
informatievoorziening voor (aankomende) studenten duidelijk en correct zijn. We
stellen vast dat de informatievoorziening voor (aankomende) masterstudenten
verbetering behoeft.
4.2

Vervolgtoezicht
Aanpassing aan verplichtingen uit wet- en regelgeving
Het College van Bestuur van NHL Stenden dient er zorg voor te dragen dat wordt
gehandeld conform de wet- en regelgeving. Dat houdt in ieder geval het volgende
in:
NHL Stenden beoordeelt bij inschrijving voor de opleiding in Nederland of
studenten voldoen aan de toelatingseisen die in de wet zijn bepaald. Als dat niet
het geval is wordt in Nederland formeel vrijstelling voor het ingangsdiploma
gegeven bij inschrijving, mits de student beschikt over een ingangsdiploma dat
tenminste gelijkwaardig is aan dat wat de Nederlandse wet eist.
De examencommissies van NHL Stenden nemen onderbouwde individuele
besluiten over het al dan niet verlenen van vrijstellingen voor studenten van de
buitenlandse vestigingen die een Nederlands getuigschrift willen behalen, voor
alle onderwijseenheden die buiten Nederland zijn behaald.
In geval van accreditatie dienen in ieder geval afstudeerwerken van studenten
die via de buitenlandse sites zijn ingestroomd, voorgelegd te worden voor
beoordeling.
Daarnaast moet de instelling voldoen aan de eisen die worden gesteld in de
beleidsbrief. Dat houdt in:
Alle Qatarese studenten dienen zonder uitzondering 60 ec te behalen aan de
Nederlandse opleiding in Nederland.
Dit Nederlandse deel van de opleiding moet de afstudeerfase beslaan. Studenten
dienen in ieder geval tijdens de afstudeerfase aan de Nederlandse opleiding te
zijn ingeschreven, om het afsluitende deel van de opleiding onder
verantwoordelijkheid van de opleiding in Nederland te volgen. Dit houdt in dat
de student in het laatste deel van de opleiding vanuit Nederland begeleid en
beoordeeld wordt.
Onderzoek naar signalen over onregelmatigheden op de vestiging in Qatar
De inspectie heeft niet de bevoegdheid om toezicht uit te oefenen in Qatar, maar
neemt de signalen over onregelmatigheden op de Qatarese vestiging zeer serieus.
Daarom hebben we de instelling verzocht een onafhankelijk extern onderzoek
１３
１４

http://www.stenden.edu.qa/
Gesprek 4 maart 2019
Pagina 37 van 60

hiernaar uit te zetten (IvhO 2019a,b,c) en de examencommissie en
medezeggenschapsraad te betrekken bij de opdrachtverlening en start van het
onderzoek. Het onderzoek dient een inventarisatie te bevatten van (eventuele)
signalen over onregelmatigheden op de vestiging Qatar in de afgelopen drie jaar. Te
denken valt aan signalen over fraude bij studenten, docenten of medewerkers,
mogelijke zelfverrijking van docenten of medewerkers, bevoordeling van bepaalde
(groepen) studenten of privileges die studenten hebben ontvangen buiten de
reguliere afspraken om (zoals extra herkansingen, lagere niveau-eisen, het cadeau
geven van studiepunten etc). Uit het onderzoek moet tevens blijken welke
waarborgen er zijn om te voorkomen dat de genoemde zaken optreden.
Onderzoek naar mogelijke besteding van publieke middelen aan activiteiten in Qatar
In de loop van ons onderzoek kwamen signalen naar boven over mogelijke
besteding van publieke middelen aan de activiteiten in Qatar. Zo wordt in de brief
van de examencommissie d.d. 1 februari 2017 twijfel uitgesproken over de naleving
van de noodzakelijke scheiding tussen publieke en private middelen (Stenden
Hogeschool, 2017a). Volgens de examencommissie werd het merendeel van de
kosten van hun werkbezoek in november 2016 gedragen door de hoofden van
school van de programma’s in Nederland. De uitvoerend decaan in Doha zou hebben
aangegeven dat dit werd veroorzaakt door de nijpende financiële situatie van zijn
campus. Ook op dit punt is NHL Stenden gevraagd (eerst) zelf een onafhankelijk
extern onderzoek te laten uitvoeren. Na afronding van dit externe onderzoek zullen
we bepalen of nader onderzoek op dit punt door de inspectie noodzakelijk is.
Plan van aanpak
De inspectie verzoekt de instelling om uiterlijk 1 oktober 2019 een plan van aanpak
te overleggen waarin wordt beschreven hoe wordt omgegaan met de conclusies en
aanbevelingen uit dit inspectierapport. Daarbij moet in ieder geval aandacht worden
besteed aan:
Aanpassing van beleid en procedures op basis van de hierboven genoemde
verplichtingen uit wet- en regelgeving.
De positie van de (Nederlandse leden van) de examencommissies, in het
bijzonder de wijze waarop zij hun wettelijke taak kunnen uitoefenen.
De wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de 25%-regel voor
masterstudenten.
De wijze waarop (aankomende) bachelor- en masterstudenten worden
geïnformeerd over de regels en procedures naar aanleiding van het aangepaste
beleid.
In november 2019, na ontvangst van het plan van aanpak, besluit de inspectie over
vervolgtoezicht.
Daarnaast is met het CvB afgesproken dat zij de inspectie op de hoogte houdt van
de voortgang en resultaten van de externe onderzoeken die zijn uitgezet naar
signalen over onregelmatigheden op de vestiging in Qatar en mogelijke besteding
van publieke middelen aan activiteiten in Qatar. Op grond van de resultaten van het
door de instelling uitgezette onderzoek en de uitkomsten van de accreditatie
Hotelmanagement zullen we besluiten of nader onderzoek nodig is naar de vraag of
mogelijk onterecht graden zijn verleend.

Pagina 38 van 60

5

Bijlage I: Lijst van documenten

IvhO (2012). Stenden Hogeschool. Rapportage over een incidenteel onderzoek.
Utrecht, februari 2012.
IvhO (2014). Brief d.d. 8 mei 2014 van IvhO aan Stenden Hogeschool, kenmerk
4329043
IvhO (2015). Verdere versterking; onderzoek naar het functioneren van
examencommissies in het hoger onderwijs. Inspectie van het Onderwijs, maart 2015
IvhO (2019a). Brief d.d. 7 maart 2019 van IvhO aan CvB NHL Stenden Hogeschool,
kenmerk 5340581
IvhO (2019b). Brief d.d. 26 maart 2019 van IvhO aan CvB NHL Stenden
Hogeschool, kenmerk 5345899
IvhO (2019c). Brief d.d. 11 april 2019 van IvhO aan CvB NHL Stenden Hogeschool,
kenmerk 5351045
NHL Stenden Hogeschool (2018a) Education across borders, versie 28-8-2018
NHL Stenden Hogeschool (2018b) Examination Committee Regulations, mivm1
september 2018
NHL Stenden Hogeschool (2018c). Jaarverslag Examencommissie School of Leisure
and Tourism Management (L&TM), september 2017 – augustus 2018
NHL Stenden Hogeschool (2018d). Onderwijs- en examenregeling
bacherloropleiding, miv 1 september 2018
NHL Stenden Hogeschool (2018e). Teaching and regulations procedures (TER) for
Bachelor’s programmes ICs, NHL Stenden Hogeschool, miv 1 september 2018
NQA (2015). International Branch Campuses auditrapport NQA, januari 2015
OCW (2007). Nederlands onderwijs in het buitenland, wat er wel en niet kan.
Beleidsnotitie d.d. 26 maart 2007
OCW (2012a) Brief d.d. 22 maart 2012 van de staatssecretaris van OCW aan
Stenden Hogeschool, kenmerk 387488
OCW (2012b). Beleidsbrief van staatssecretaris van OCW aan instellingen voor
hoger onderwijs, kenmerk 392502 OCW, 7 juni 2012
OCW (2015). Brief d.d. 17 april 2015 van de minister van OCW aan CvB Stenden
Hogeschool, kenmerk 757361
Staatsblad (2018). Besluit van 26 april 2018 tot wijziging van het Uitvoeringsbesluit
WHW 2008 in verband met het vaststellen van nadere voorschriften voor het
verzorgen van hoger onderwijs in het buitenland. Staatsblad 2018, 152
Pagina 39 van 60

Stenden Hogeschool (2015) Brief d.d. 23 maart 2015 van voorzitter CvB Stenden
Hogeschool aan OCW, kenmerk 83/000
Stenden Hogeschool (2016). Studentendossiers Qatar, auditrapport Quality
Assurance Audit Team, 1 februari 2016
Stenden Hogeschool (2017a). Brief d.d. 1 februari 2017 van examencommissies NHL
Stenden aan CvB, kenmerk 20170201
Stenden Hogeschool (2017b). Brief d.d. 20 oktober 2017, reactie van CvB aan
examencommissies, kenmerk 415/815
Stenden Hogeschool (2017c). Jaarverslag examencommissie IBMS, september 2016
– augustus 2017
Stenden Hogeschool (2017d). Jaarverslag Examencommissie School of Leisure and
Tourism Management (L&TM), september 2016 – augustus 2017
Stenden Hogeschool (2017e). Reciprocity, Report on findings of how exam
committees in The Netherlands and Qatar are able to execute their responsibilities
with regard to examination. W.G. van Raaijen e.a., juni 2017
Stenden Hogeschool (2017f). Reactie van examencommissies TM, HM en IBMS op
Reciprocity rapport en bestuurlijke reactie op Reciprocity rapport, september 2017.
Stenden University Qatar (2017). THE-ICE Full-accreditation (Affiliate Status)
Application Assessment Final Report, 6 april 2017
Stenden University Qatar (2019a). Brochure International Business and
Management Studies – Brochure. Versie 2018-2019. Te downloaden van de website
(www.stenden.edu.qa)
Stenden University Qatar (2019b). Brochure International Hospitality Management.
Versie 2018-2019. Te downloaden van de website (www.stenden.edu.qa)
Stenden University Qatar (2019c). Brochure Tourism Management Studies. Versie
2018-2019. Te downloaden van de website (www.stenden.edu.qa)

Relevante webpagina’s
http://www.stenden.edu.qa
https://www.nvao.net

Pagina 40 van 60

6

Bijlage II: Afkortingen

CvB

College van Bestuur

HM

Hotel Management

IBMS

International Business and Management Studies

IvhO

Inspectie van het Onderwijs

OCW

Ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap

OER

Onderwijs- en examenregeling

TER

Teaching and Examination Regulations

THE-ICE

International Centre of Excellence in Tourism and Hospitality
Education

TM

Tourism Management

WHW

Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek

Pagina 41 van 60

Pagina 42 van 60

7

Bijlage III: Relevante wetsartikelen

Artikel 7.3. Opleidingen en onderwijseenheden
1. Het onderwijs wordt door de instelling aangeboden in de vorm van opleidingen.
2. Een opleiding is een samenhangend geheel van onderwijseenheden, gericht op de
verwezenlijking van welomschreven doelstellingen op het gebied van kennis, inzicht
en vaardigheden waarover degene die de opleiding voltooit, dient te beschikken. Een
onderwijseenheid kan betrekking hebben op de praktische voorbereiding op de
beroepsuitoefening en op de beroepsuitoefening in verband met het onderwijs in een
duale opleiding, voor zover deze activiteiten onder begeleiding van het
instellingsbestuur plaatsvinden.
3. Aan elke opleiding is een examen verbonden. Aan elke onderwijseenheid is een
tentamen verbonden.
4. Elke opleiding wordt op de voet van titel 3 van hoofdstuk 6 geregistreerd in het
Centraal register opleidingen hoger onderwijs.
5. Het examen, bedoeld in het derde lid, dat met goed gevolg is afgelegd en de met
het oog daarop vervaardigde werkstukken worden door het instellingsbestuur
gedurende een periode van ten minste zeven jaar bewaard.
6. Indien het instellingsbestuur besluit een opleiding, te beëindigen, worden de aan
die opleiding ingeschreven studenten in de gelegenheid gesteld hun opleiding zonder
onderbreking bij die instelling te vervolgen. Daarbij wordt een termijn in acht
genomen die ten hoogste de voor de betrokken studenten resterende, aan de
studielast van de opleiding gerelateerde studieduur vermeerderd met een jaar
bedraagt.
7. Het instellingsbestuur kan de naam van een opleiding wijzigen in het kader van
het verlenen van accreditatie of tussentijds als daarmee wordt bereikt dat de naam
beter aansluit bij wat binnen de visitatiegroep of de sector gebruikelijk is.
Tussentijdse wijziging kan slechts plaatsvinden na instemming door het
accreditatieorgaan. Het accreditatieorgaan stemt in als wordt voldaan aan de
criteria, bedoeld in artikel 5a.2, lid 2a, onder b.
Artikel 7.12. Examencommissie
1. Elke opleiding of groep van opleidingen aan de instelling heeft een
examencommissie.
2. De examencommissie is het orgaan dat op objectieve en deskundige wijze
vaststelt of een student voldoet aan de voorwaarden die de onderwijs- en
examenregeling stelt ten aanzien van kennis, inzicht en vaardigheden die nodig zijn
voor het verkrijgen van een graad als bedoeld in artikel 7.10a.
Artikel 7.12a. Benoeming en samenstelling examencommissie
1. Het instellingsbestuur stelt de examencommissie in en benoemt de leden op basis
van hun deskundigheid op het terrein van de desbetreffende opleiding of groep van
opleidingen.
2. Het instellingsbestuur draagt er zorg voor dat het onafhankelijk en deskundig
functioneren van de examencommissie voldoende wordt gewaarborgd.
3. Bij de benoeming van de leden van de examencommissie draagt het
instellingsbestuur er zorg voor dat:
a. ten minste één lid als docent verbonden is aan de desbetreffende
opleiding of aan een van de opleidingen die tot de groep van opleidingen
behoort;
b. ten minste één lid afkomstig is van buiten de desbetreffende opleiding of
een van de opleidingen die tot de groep van opleidingen behoort;
c. leden van het instellingsbestuur of personen die anderszins financiële
verantwoordelijkheid dragen binnen de instelling niet worden benoemd.
4. Alvorens tot benoeming van een lid over te gaan, hoort het instellingsbestuur de
leden van de desbetreffende examencommissie.

Pagina 43 van 60

Artikel 7.12b. Taken en bevoegdheden examencommissie
1. Naast de taken en bevoegdheden, bedoeld in de artikelen 7.11 en 7.12, tweede
lid, heeft een examencommissie de volgende taken en bevoegdheden:
a. het borgen van de kwaliteit van de tentamens en examens onverminderd
artikel 7.12c,
b. het vaststellen van richtlijnen en aanwijzingen binnen het kader van de
onderwijs- en examenregeling, bedoeld in artikel 7.13, om de uitslag van
tentamens en examens te beoordelen en vast te stellen,
c. het door de meest daarvoor in aanmerking komende examencommissie
verlenen van toestemming aan een student om een door die student
samengesteld programma als bedoeld in artikel 7.3h te volgen, waarvan het
examen leidt tot het verkrijgen van een graad, waarbij de examencommissie
tevens aangeeft tot welke opleiding van de instelling dat programma wordt
geacht te behoren voor de toepassing van deze wet,
d. het verlenen van vrijstelling voor het afleggen van één of meer
tentamens, en
e. het borgen van de kwaliteit van de organisatie en de procedures rondom
tentamens en examens.
2. Indien een student of extraneus fraudeert, kan de examencommissie de
betrokkene het recht ontnemen één of meer door de examencommissie aan te
wijzen tentamens of examens af te leggen, gedurende een door de
examencommissie te bepalen termijn van ten hoogste een jaar. Bij ernstige fraude
kan het instellingsbestuur op voorstel van de examencommissie de inschrijving voor
de opleiding van de betrokkene definitief beëindigen.
3. De examencommissie stelt regels vast over de uitvoering van de taken en
bevoegdheden, bedoeld in het eerste lid, onderdelen a, b en d, en het tweede lid, en
over de maatregelen die zij in dat verband kan nemen. De examencommissie kan
onder door haar te stellen voorwaarden bepalen dat niet ieder tentamen met goed
gevolg afgelegd hoeft te zijn om vast te stellen dat het examen met goed gevolg is
afgelegd.
4. Indien een student bij de examencommissie een verzoek of een klacht indient
waarbij een examinator betrokken is die lid is van de examencommissie, neemt de
betrokken examinator geen deel aan de behandeling van het verzoek of de klacht.
5. De examencommissie stelt jaarlijks een verslag op van haar werkzaamheden. De
examencommissie verstrekt het verslag aan het instellingsbestuur of de decaan.
Artikel 7.24. Vooropleidingseisen
1. Onverminderd het derde lid geldt voor de inschrijving voor een opleiding in het
wetenschappelijk onderwijs als opleidingseis het bezit van:
a. het diploma voorbereidend wetenschappelijk onderwijs, bedoeld in artikel
7 van de Wet op het voortgezet onderwijs, of
b. het diploma voorbereidend wetenschappelijk onderwijs, bedoeld in artikel
13, eerste lid, van de Wet voortgezet onderwijs BES.
2. Onverminderd het derde en het vierde lid geldt voor de inschrijving voor een
opleiding in het hoger beroepsonderwijs als vooropleidingseis het bezit van:
a. het diploma voorbereidend wetenschappelijk onderwijs, bedoeld in artikel
7 van de Wet op het voortgezet onderwijs,
b. het diploma voorbereidend wetenschappelijk onderwijs, bedoeld in artikel
13, eerste lid, van de Wet voortgezet onderwijs BES,
c. het diploma hoger algemeen voortgezet onderwijs, bedoeld in artikel 8
van de Wet op het voortgezet onderwijs,
d. het diploma hoger algemeen voortgezet onderwijs, bedoeld in artikel 14
van de Wet voortgezet onderwijs BES,
e. het diploma van een middenkaderopleiding of van een
specialistenopleiding als bedoeld in artikel 7.2.2, eerste lid, onder d,
onderscheidenlijk e, van de Wet educatie en beroepsonderwijs,
f. het diploma van een middenkaderopleiding of van een
specialistenopleiding als bedoeld in artikel 7.2.2, eerste lid, onder d,
onderscheidenlijk e, van de Wet educatie en beroepsonderwijs BES,

Pagina 44 van 60

g. het diploma van de bij ministeriële regeling aangewezen vakopleidingen,
bedoeld in artikel 7.2.2, eerste lid, onder c, van de Wet educatie en
beroepsonderwijs, of
h. het diploma van de bij ministeriële regeling aangewezen vakopleidingen,
bedoeld in artikel 7.2.2, eerste lid, onder c, van de Wet educatie en
beroepsonderwijs BES.
3. Voor de inschrijving voor een opleiding of voor een onderwijseenheid, behorend
tot een opleiding, aan de Open Universiteit gelden geen vooropleidingseisen, tenzij
het een gezamenlijke opleiding betreft als bedoeld in artikel 7.3c. Indien geen
vooropleidingseisen gelden, staat de inschrijving voor een opleiding of voor een
onderwijseenheid, behorend tot een opleiding, open voor ieder die de leeftijd van
achttien jaar heeft bereikt.
4. Voor de inschrijving voor een opleiding tot leraar basisonderwijs kunnen
bijzondere nadere vooropleidingseisen worden gesteld als bedoeld in de artikelen
7.25a en 7.25b.
Artikel 7.28. Vrijstelling op grond van andere diploma’s
1. Degene aan wie een graad als bedoeld in artikel 7.10a is verleend, is vrijgesteld
van de in artikel 7.24, eerste onderscheidenlijk tweede lid, bedoelde
vooropleidingseisen, onverminderd het derde en vierde lid. Van de in de eerste
volzin bedoelde vooropleidingseisen is eveneens vrijgesteld degene die toegang
heeft tot het wetenschappelijk onderwijs of het hoger beroepsonderwijs in het land
van een verdragspartij die het Verdrag inzake de erkenning van kwalificaties
betreffende hoger onderwijs in de Europese regio (Trb. 2002, 137) heeft
geratificeerd, onverminderd de bevoegdheid van het instellingsbestuur om op grond
van artikel IV.1 van het genoemde verdrag een aanzienlijk verschil aan te tonen
tussen de algemene eisen betreffende de toegang op het grondgebied van het
bedoelde land waar de kwalificatie werd behaald en de algemene eisen bij of
krachtens deze wet. Gelijke bevoegdheid bestaat op grond van het tweede lid, derde
en vierde volzin, het derde en vierde lid en de artikelen 7.26, 7.26a en 7.27.
1a. Het instellingsbestuur kan met het oog op de inschrijving voor een
bacheloropleiding aan een universiteit van de bezitter van een getuigschrift van een
met goed gevolg afgelegd propedeutisch examen aan een instelling voor hoger
onderwijs die niet in het bezit is van een diploma als bedoeld in artikel 7.24, eerste
lid, dan wel een op grond van het tweede lid bij ministeriële regeling als ten minste
gelijkwaardig aangemerkt onderscheidenlijk naar het oordeel van het
instellingsbestuur daaraan ten minste gelijkwaardig diploma eisen dat hij aantoont
over kennis, inzicht en vaardigheden te beschikken om de bedoelde
bacheloropleiding met goed gevolg af te ronden.
2. Het instellingsbestuur verleent vrijstelling van de in artikel 7.24, eerste
onderscheidenlijk tweede lid, bedoelde vooropleidingseis aan de bezitter van een al
dan niet in Nederland afgegeven diploma dat bij ministeriële regeling is aangemerkt
als tenminste gelijkwaardig aan het in het desbetreffende lid bedoelde diploma,
onverminderd het derde en vierde lid. Het instellingsbestuur kan vrijstelling verlenen
van de in artikel 7.24, eerste onderscheidenlijk tweede lid, bedoelde
vooropleidingseisen aan de bezitter van een al dan niet in Nederland afgegeven
diploma dat niet in de in de eerste volzin genoemde ministeriële regeling is
opgenomen, indien dat diploma naar het oordeel van het instellingsbestuur
tenminste gelijkwaardig is aan het in artikel 7.24, eerste onderscheidenlijk tweede
lid bedoelde diploma, onverminderd het derde en vierde lid. Indien het een buiten
Nederland afgegeven diploma betreft, kan het instellingsbestuur bepalen dat geen
examens of onderdelen daarvan worden afgelegd dan nadat ten genoegen van de
desbetreffende examencommissie het bewijs is geleverd van voldoende beheersing
van de Nederlandse taal voor het met vrucht kunnen volgen van het onderwijs. Het
instellingsbestuur kan tevens bepalen dat betrokkene niet wordt ingeschreven
zolang het in de voorgaande volzin bedoelde bewijs niet is geleverd.
3. Indien bij ministeriële regeling eisen als bedoeld in artikel 7.25, eerste of tweede
lid, zijn vastgesteld kan de bezitter van een diploma als bedoeld in het eerste tot en
met tweede lid geen examens afleggen voordat hij op een door het
instellingsbestuur te bepalen wijze op grond van een aanvullend onderzoek heeft
Pagina 45 van 60

aangetoond te beschikken over de kennis en vaardigheden waarop de eisen, bedoeld
in artikel 7.25, betrekking hebben.
4. Het instellingsbestuur kan bepalen dat de bezitter van een diploma als bedoeld in
het eerste dan wel tweede lid niet kan worden ingeschreven indien dat bestuur van
oordeel is dat de eisen, bedoeld in artikel 7.25, van dien aard zijn dat redelijkerwijs
verwacht kan worden dat niet tijdens het eerste jaar van inschrijving voor de
opleiding op grond van een aanvullend onderzoek als bedoeld in het derde lid
aangetoond kan worden dat betrokkene beschikt over de kennis en vaardigheden
waarop die eisen betrekking hebben. Het instellingsbestuur bepaalt op welke wijze
betrokkene op grond van een aanvullend onderzoek met het oog op de inschrijving
vrijgesteld kan worden van die eisen.
5. De bij het onderzoek, bedoeld in onderscheidenlijk de leden twee tot en met vier,
te stellen eisen worden opgenomen in de onderwijs- en examenregeling.

Pagina 46 van 60

8

Bijlage IV: De beleidsbrief

Pagina 47 van 60

Pagina 48 van 60

Pagina 49 van 60

Pagina 50 van 60

Pagina 51 van 60

Pagina 52 van 60

Pagina 53 van 60

Pagina 54 van 60

9

Bijlage V: Zienswijze van NHL Stenden

Zienswijze College van Bestuur
op het rapport van de inspectie van het onderwijs inzake het ‘Onderzoek naar
graadverlening aan studenten van de Qatarese vestiging van NHL Stenden Hogeschool’.
(Rapport van mei 2019 door de inspectie toegezonden bij brief van 29 mei 2019,
referentie 5365817)

1. Inleiding
Het verstrekken van een Nederlandse graad aan studenten van de Qatarese vestiging
van de hogeschool is blijkens het inspectierapport een complexe zaak. NHL Stenden kiest
daarom voor een nieuwe aanpak van het onderwijs in Qatar. Er wordt een scherpe
scheiding aangebracht tussen enerzijds het lokale onderwijs en de daaraan verbonden
graad in Qatar en het Nederlandse (WHW-)onderwijs en de daaraan verbonden
Nederlandse graad. Studenten van de Qatarese vestiging zullen worden behandeld als
reguliere buitenlandse studenten. Wanneer de studenten toelaatbaar zijn kunnen ze
toetreden tot het Nederlandse stelsel, waarna op basis van door de betreffende
Nederlandse examencommissie objectief getoetste competenties individuele
vrijstellingen voor de Nederlandse opleiding worden verleend.
Het juridische toetsingskader is diffuus en voor meerderlei uitleg vatbaar. In het rapport
is sprake van meerdere, soms wisselende perspectieven. Het rapport van de inspectie
moet bovendien worden gezien in een historische en beleidsmatige context en daarbij
worden voorzien van een aantal belangrijke nuances. In deze zienswijze wordt die
context geschetst en wordt een aantal belangrijke nuances op het rapport aangebracht.
Er wordt afgesloten met een constructieve blik op de toekomst, waarin wij ons van
context en kader rekenschap geven.
Zoals de inspectie ook constateert, heeft Stenden Hogeschool de afgelopen jaren het
nodige gedaan om de uitvoeringsprocessen in goede banen te leiden. In de
eindrapportage van de inspectie in 2014 concludeerde zij dan ook dat ’de borging van
het eindniveau van zittende studenten op orde is’.
Hoewel wij altijd hebben gestaan voor en blijven staan voor de kwaliteit van ons
onderwijs en onderzoek, zijn wij er helaas niet in geslaagd onomstotelijk aan te tonen
dat deze kwaliteit in de uitvoering op onze locatie in Qatar voldoende is geborgd. Dit
omdat niet altijd op een administratief navolgbare wijze vrijstellingen zijn verleend.
Uiteraard betreuren wij dat. Daarom kiezen we voor de nieuwe aanpak.

2. Context
De versterking van de internationale dimensies in het onderwijs is van toegevoegde
waarde voor de studenten, de onderwijsinstellingen en voor de Nederlandse
kenniseconomie. Door het verwerven van global competences zijn studenten beter
gekwalificeerd voor een steeds verder globaliserende arbeidsmarkt. Voor de
Pagina 55 van 60

onderwijsinstellingen draagt internationalisering in de kern bij aan de kwaliteit van
onderwijs en onderzoek. Internationalisering is derhalve van groot belang voor het
１５
Nederlandse hoger onderwijs. Vandaar dat internationalisering bij ons hoog in het
vaandel staat.
NHL Stenden biedt met een duidelijke visie internationaal georiënteerd onderwijs aan.
Door de jaren heen heeft Stenden naar eer en geweten - vaak in een voortrekkersrol vorm en inhoud gegeven aan het thema internationalisering van het hoger onderwijs. Dit
is binnen de toen geldende beperkte kaders op verschillende manieren en op
verschillende (internationale) locaties gedaan.
Daar heeft Stenden - soms met vallen en met opstaan - veel van geleerd. Over deze
ervaringen is altijd open en transparant gecommuniceerd met het ministerie en de
inspectie. Bovendien is deze uitvoeringspraktijk meermaals extern getoetst.
Onze internationaliseringsactiviteiten hebben we uitgevoerd en voeren we uit in de
stellige overtuiging dat internationalisering in het belang is van onze studenten, het
Nederlandse hoger onderwijs en de Nederlandse arbeidsmarkt. Die overtuiging is ook
neergelegd in het strategisch instellingsplan voor de op 1 september 2018 gefuseerde
instelling NHL Stenden Hogeschool. Internationalisering is daarin een van de centrale
strategische thema’s van de nieuwe hogeschool.
De inspanningen op het vlak van internationalisering hebben ertoe geleid dat onze
hogeschool veel studenten met sterke global competences opleidt en daarmee krachtig
inspeelt op de vraag uit de Nederlandse, globaliserende arbeidsmarkt. Daarmee dienen
we niet alleen de vraag van de arbeidsmarkt maar ook die van studenten. Deze bijdrage
aan het hoger onderwijs blijft NHL Stenden leveren.

3. Nuancering: toetsingskaders
3.1 Toepasselijke kaders
Er zijn (inmiddels) verschillende kaders waarbinnen internationalisering van het
Nederlands hoger onderwijs kan worden vormgegeven. Voorbeelden hiervan zijn de
‘25%-regel’ en de wetgeving met betrekking tot buitenlandse nevenvestigingen
１６,１７
(transnationale educatie: TNE).
Het onderwijs op de vestiging in Qatar is op dit
moment ingericht volgens de 25%-regel, waarvoor het kader is vastgelegd in de
beleidsbrief van OCW d.d. 7 juni 2012.
Het rapport van de inspectie bevat enerzijds feitelijke bevindingen en anderzijds
percepties en conclusies die zijn gebaseerd op waarnemingen en een niet altijd even
eenduidig toetsingskader (in casu de beleidsbrief). De feitelijke bevindingen en de
conclusies of percepties van de inspectie zijn niet altijd goed één op één met elkaar of
aan het toetsingskader te verbinden. In het kader van een onderzoek waarin wordt
getoetst aan wettelijke normen (zie artikel 12a van de Wet op het onderwijstoezicht)
hecht NHL Stenden extra belang aan duidelijkheid omtrent de (juridische) status van de
１５

Dit beleid wordt ook gedragen door de minister van OCW, zoals blijkt uit haar visiebrief
‘Internationalisering in evenwicht’ die op 4 juni 2018 aan de Tweede Kamer is verstuurd.
１６
Conform de zogenaamde 25%-regel wordt ‘onder Nederlandse vlag’ hoger onderwijs in het
buitenland aangeboden en volgen de studenten ten minste een kwart van de opleiding in Nederland.
Het kader voor de 25%-regel is beschreven in de beleidsbrief van OCW ‘Nederlands hoger onderwijs in
het buitenland, wat er wel en niet kan’, d.d. 7 juni 2012.
１７
Op grond van de nieuwe TNE (transnationale educatie) wetgeving die afgelopen zomer in werking is
getreden, is het mogelijk om met toestemming van de minister een buitenlandse nevenvestiging op te
richten waar volledige, geaccrediteerde opleidingen in het buitenland kunnen worden aangeboden.
Pagina 56 van 60

gehanteerde normen. Dit belang delen we met de inspectie, het ministerie van OCW, de
NVAO en de sector hoger onderwijs als geheel en daar willen wij ook in de toekomst
gezamenlijk vorm aan geven..

3.2 Status, interpretatie en verschillende perspectieven
Status toetsingskader
Stenden heeft sinds het vorige onderzoek van de inspectie in 2011/2012 gepleit voor een
duidelijk en wettelijk kader. Echter, pas recent is de regelgeving rond transnationaal
onderwijs in werking getreden die naast de reeds bestaande regelgeving een nieuw
kader voor internationaal onderwijs biedt. Tot dat moment moest worden gewerkt
binnen het (niet-wettelijke) kader dat de beleidsbrief van OCW uit 2012 biedt. De
(juridische) status van deze beleidsbrief is helaas niet evident en het kader kan op
sommige punten verschillend worden opgevat.
Interpretatieverschillen
We noemen in dit verband de volgende verschillen in interpretatie tussen de inspectie
en NHL Stenden Hogeschool:
1.

De inspectie stelt in deelconclusie 4 (cursivering en onderstreping aangebracht door
ons): ‘NHL Stenden voldoet niet aan de 25%-eis. De inspectie interpreteert de
beleidsbrief zodanig dat tenminste 60 studiepunten van een bacheloropleiding
bestaande uit 240 studiepunten, moeten worden behaald aan de Nederlandse
opleiding in Nederland.’
NHL Stenden deelt deze interpretatie niet. De beleidsbrief laat op dit punt geen
interpretatieverschillen toe. De letterlijke tekst van de beleidsbrief op dit punt luidt
als volgt (cursivering en onderstreping door ons aangebracht): ‘Met het oog op de
zorgvuldigheid en geloofwaardigheid is het van belang dat een representatief deel
van het onderwijs altijd bij de Nederlandse opleiding in Nederland wordt gevolgd
(ten minste een kwart van de opleiding).’ Doordat de inspectie de norm uit de
beleidsbrief anders interpreteert en als gevolg daarvan ons inziens niet correct
toepast, schetst deelconclusie 4 van de inspectie een onjuist beeld van de situatie
van NHL Stenden. Het ‘volgen’ van onderwijs en het ‘behalen’ van onderwijs zijn
twee zeer verschillende zaken. ‘Volgen’ betreft het deelnemen aan onderwijs en
‘behalen’ betreft het met succes afronden van een of meer toetsen. De
onduidelijkheid over behalen en volgen blijkt ook uit de conclusie van de inspectie
dat circa 10 procent van de studenten daadwerkelijk 60 studiepunten heeft behaald
aan de Nederlandse opleiding in Nederland, terwijl de beleidsbrief geen eisen stelt
aan het aantal studiepunten dat in Nederland dient te worden behaald.

2.

De inspectie stelt in deelconclusie 4 eveneens (cursivering en onderstreping
aangebracht door ons): ‘We constateren daarnaast dat niet wordt voldaan aan de
eis dat buitenlandse studenten in ieder geval voor het afsluitende deel van de
opleiding ingeschreven moeten staan bij de Nederlandse opleiding. De studenten
komen voor het derde studiejaar naar Nederland, niet voor de afstudeerfase in het
vierde studiejaar.’
Ook hier worden volgens NHL Stenden de normen uit de beleidsbrief door de
inspectie niet correct toegepast. De letterlijke tekst van de beleidsbrief luidt op dit
punt als volgt (cursivering en onderstreping door ons aangebracht): ‘Met het oog
op de zorgvuldigheid en geloofwaardigheid is het van belang dat een representatief
deel van het onderwijs altijd bij de Nederlandse opleiding in Nederland wordt
gevolgd (ten minste een kwart van de opleiding).’ De term ‘afsluitend deel’ wordt in
Pagina 57 van 60

de beleidsbrief enkel gebruikt in relatie tot de inschrijving bij de Nederlandse
instelling, niet met betrekking tot de 25% van het onderwijs dat in Nederland moet
worden gevolgd. De studenten zijn daarom zowel tijdens het derde studiejaar in
Nederland als op het moment van afstuderen/diplomeren ingeschreven bij de
Nederlandse opleiding.
Bovendien heeft de Inspectie aan Stenden Hogeschool op 8 mei 2014 een brief
gestuurd over de graadverlening in het buitenland. In die brief is de volgende tekst
opgenomen (cursivering door ons aangebracht): "Op grond van de informatie die u
in juni 2012 verzonden heeft (brief + materiaal 21 juni, kenmerk 350/002) heeft de
inspectie geconcludeerd dat u potentiële studenten van de buitenlandse
vestigingen helder en correct informeert over de verplichting een kwart van de
opleiding in Nederland te volgen. De 'Nederlandse periode' geldt voor studenten
die instromen vanaf september 2012 en zal plaatsvinden in het derde of vierde jaar
van de opleiding. De huidige werkwijze, waarbij studenten uit Qatar het derde jaar
van de opleiding in Nederland volgen, maakt dus onderdeel uit van de in 2014 door
de Onderwijsinspectie klaarblijkelijk goedgekeurde werkwijze.
NHL Stenden heeft met inachtneming van deze brief naar eer en geweten en om
onderwijskundige redenen bij de inrichting van het onderwijs aan studenten
afkomstig uit Qatar ervoor gekozen het onderwijs in Nederland in het derde jaar
van de opleiding plaats te laten vinden.
Meerdere perspectieven: perspectief NVAO
Het rapport bevat meerdere wisselende perspectieven: niet alleen het perspectief van
de inspectie gerelateerd aan haar toetsingskader, maar ook het perspectief van de NVAO
wordt door de inspectie in haar rapport opgevoerd. De NVAO heeft een belangrijke rol
bij het bewaken van de kwaliteitsstandaard van opleidingen behorende tot het hoger
onderwijs en heeft daarmee een andere rol en hanteert een ander toetsingskader dan
de inspectie. De beantwoording van de vraag van de inspectie of er al dan niet terecht
getuigschriften zijn afgegeven in Qatar kan naar onze opvatting niet rechtstreeks worden
gekoppeld aan de visitatie van de opleiding Hospitality Management in 2018.
Ten slotte: wij kunnen ons goed kunnen vinden in de suggestie van het in de toekomst
meenemen van de eindwerken van studenten van de campussites bij de accreditatie van
een opleiding. Dat biedt een extra waarborg. Echter, dit is niet de werkwijze geweest die
de NVAO in het verleden heeft gehanteerd. De kaders voor het verleden kunnen niet
worden gewijzigd, maar hieruit blijkt wederom dat huidige kaders voor de toekomst
opheldering en aanvulling behoeven. NHL Stenden is graag bereid hieraan medewerking
te verlenen.

4. Nuancering: kwaliteitswaarborging in het verleden
Stenden Hogeschool heeft, zoals de inspectie ook constateert, de afgelopen jaren het
nodige gedaan om de uitvoeringsprocessen in goede banen te leiden. In de
eindrapportage van de inspectie in 2014 concludeerde zij dan ook dat ’de borging van
het eindniveau van zittende studenten op orde is’ en dat de vrijstellingenprocedure
overeenkomt met de afspraken die zijn gemaakt met de staatssecretaris.
De in het rapport van de inspectie genoemde brief van de drie examencommissies d.d. 1
februari 2017 was voor het College van Bestuur van Stenden Hogeschool indertijd
aanleiding om een uitgebreid onderzoek te verrichten onder externe, onafhankelijke
leiding van Hobéon. De conclusies uit dat onderzoek waren dat de kwaliteit van het
onderwijs in Qatar op orde is. Aan de hand van de uitkomsten van dat onderzoek zijn
duidelijke besluiten en maatregelen genomen, uitgewerkt en in praktijk genomen: een
beproefde kwaliteitsborging-cyclus.

Pagina 58 van 60

5. Focus op de toekomst
In onze kwaliteitscultuur gaan we serieus om met signalen en leren we van kritiek.
Tegelijkertijd blijkt dat door de onhelderheid van het huidige kader, het lastig is om
hiervan een duidelijk en onomstotelijk beeld te vestigen. Het ontbreken van een
accreditatiekader dat voor eenduidige en continue kwaliteitsborging onontbeerlijk is, de
hoge drempel van de nieuwe wetgeving rond transnationaal onderwijs en de
complexiteit voor de examencommissies in de uitvoeringspraktijk maken dat wij van plan
zijn tot een andere aanpak te komen.

5.1 Nieuwe aanpak: stoppen met opleidingen in Qatar die leiden tot
Nederlands getuigschrift
NHL Stenden kiest voor een nieuwe aanpak waarbij een scherpe scheiding wordt
aangebracht tussen enerzijds het lokale onderwijs en de daaraan verbonden graad in
Qatar en het Nederlandse (WHW-)onderwijs en de daaraan verbonden graad. Studenten
van de Qatarese vestiging zullen daarmee worden behandeld als reguliere buitenlandse
studenten. Deze aanpak is besproken met het dagelijks bestuur van de
Hogeschoolmedezeggenschapsraad en met de voorzitters van de betreffende
examencommissies.
Tot op heden hanteerden we voor de vestiging in Qatar het ‘hier is daar’-principe.
Samengevat behelsde dat principe dat onderwijs en toetsing zoveel mogelijk op dezelfde
manier vorm krijgen als het ‘WHW-onderwijs’ in Nederland en daarmee een drempelloze
doorstroom op basis van gelijkwaardige kwaliteit mogelijk maakt. Mede naar aanleiding
van het rapport van de inspectie laat NHL Stenden dat principe los en is gekozen voor de
nieuwe aanpak.
Deze nieuwe aanpak is mogelijk doordat sinds studiejaar 2018-2019 programma’s
leidend tot een lokaal getuigschrift en een lokale graad kunnen worden aangeboden op
de vestiging in Qatar. Bij deze aanpak wordt uitgegaan van de ook door andere
hogescholen en universiteiten gebruikte benadering waarbij de student bijvoorbeeld
eerst in het buitenland kan studeren onder het desbetreffende lokale stelsel.
De student kan conform de WHW worden toegelaten tot het Nederlandse stelsel op
Nederlandse bodem waarbij op individuele basis door de examencommissie op grond
van objectief getoetste competenties vrijstellingen worden verleend voor de opleiding
bij NHL Stenden Hogeschool die leidt tot een Nederlands getuigschrift.
Onder de nieuwe aanpak zullen studenten van de vestiging in Qatar die naar Nederland
komen, worden behandeld als reguliere buitenlandse studenten. Zo wordt een scherpe
scheiding aangebracht tussen het ‘WHW-onderwijs’ dat leidt tot een Nederlandse graad
en het lokale hoger onderwijs dat leidt tot een lokale graad. Om dit mogelijk te maken
heeft NHL Stenden besloten om niet langer programma’s leidend tot een Nederlands
getuigschrift aan te bieden in Qatar. Door deze scheiding wordt de uitvoeringspraktijk
overzichtelijker en worden mogelijke twijfels over de kwaliteitsborging weggenomen.
Aanvullende onderzoeken en plan van aanpak
NHL Stenden werkt mee aan het door de inspectie gevraagde aanvullende onderzoek op
het vlak van de scheiding tussen publieke en private middelen en aan het gevraagde
onderzoek naar de signalen over eventuele onregelmatigheden in Qatar. De resultaten
van deze twee onderzoeken vormen mede de input voor het door de inspectie in haar
rapport gevraagde, voor 1 oktober 2019 op te leveren plan van aanpak.
In dat plan van aanpak zal niet alleen worden ingegaan op de door de inspectie
gevraagde maatregelen, maar gaat NHL Stenden ook meer gedetailleerd in op de
hierboven geschetste aanpak tot een scherpe scheiding tussen het ‘WHW-onderwijs’ en
het lokale onderwijs.
Pagina 59 van 60

We ondernemen actie. Dat alles doen we omdat de kwaliteit van ons onderwijs buiten
kijf moet staan. Dat doen we ook omdat internationalisering van het onderwijs niet
alleen van belang is voor onze hogeschool, maar vooral voor de Nederlandse,
globaliserende arbeidsmarkt en voor onze studenten. Daarin is onze drijfveer niet
veranderd en zetten wij ons in de toekomst blijvend in voor goed en innovatief
onderwijs.
Net als bij het opstellen van deze zienswijze en de daarin genoemde maatregelen, worden
onder meer de examencommissies, de academiedirecteuren en medezeggenschap actief
betrokken bij het opstellen van het plan van aanpak.

Pagina 60 van 60