Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1558
Vragen van het lid Verkuijlen (VVD) aan de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid over het bericht de helft van de slachtoffers van mensenhandel
binnen enkele jaren opnieuw slachtoffer van een misdrijf wordt (ingezonden
8 december 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Staatssecretaris Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen
3 februari 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 1219.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Helft slachtoffers mensenhandel
binnen 7 jaar opnieuw getroffen door misdrijf?1» en het rapport «Slachtoffermonitor mensenhandel 2016–2020»?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Uit het onderzoek blijkt dat de overheid slachtoffers van mensenhandel na
signalering onvoldoende bescherming kan bieden om herhaling of erger te
voorkomen, herkent u dit probleem?
Antwoord 2
De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen
(hierna: de Nationaal Rapporteur) constateert dat 45% van de slachtoffers van
mensenhandel binnen vijf jaar nogmaals in beeld komt als slachtoffer van
enig delict.2 Dit is problematisch; allereerst natuurlijk vanuit het oogpunt van
bescherming van slachtoffers, maar daarnaast ook met oog op criminaliteitspreventie.
Vraag 3
Welke interventies worden op dit moment ingezet om herhaald slachtofferschap tegen te gaan?
1

Nos.nl:7 december 2021 https://nos.nl/artikel/2408495-helft-slachtoffers-mensenhandel-binnen7-jaar-opnieuw-getroffen-door-misdrijf.
2
7% van de geregistreerde slachtoffers van mensenhandel binnen vijf jaar opnieuw als mogelijk
slachtoffer van mensenhandel in beeld komt bij de politie, volgens dezelfde slachtoffermonitor.

ah-tk-20212022-1558
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Allereerst is het van belang om in te zetten op het voorkomen dat mensen
überhaupt slachtoffer óf dader worden van mensenhandel. Een van de vijf
actielijnen van het programma Samen tegen mensenhandelbenoemt een
breed palet aan interventies die reeds actief zijn.3 Voor het voorkomen van
herhaald slachtofferschap is het belangrijk dat slachtoffers van mensenhandel
bescherming krijgen, opgevangen worden en behandeling krijgen. Ook hierbij
is het relevant dat verdachten worden opgespoord en dat het OM overgaat
tot vervolging.
Ieder slachtoffer van een strafbaar feit wordt, ter voorkoming van herhaald
slachtofferschap, secundaire victimisatie, maar ook voor het voorkomen van
intimidatie en vergelding, door de politie en het OM aan de hand van criteria
beoordeeld op zijn of haar individuele beschermingsbehoefte. Een Individuele
Beoordeling (IB) is een wettelijke taak die voortvloeit uit de EU-richtlijn
minimumnormen slachtoffers.4 Het palet aan beschermingsmaatregelen is
breed, bijvoorbeeld het afschermen van adresgegevens, anoniem aangifte
doen of een contact- of gebiedsverbod.
Slachtoffers van mensenhandel zijn een categorie van kwetsbare personen
waarvoor ook diverse specifieke regelingen gelden. Verschillende maatregelen zijn er op gericht om zorg, ondersteuning en opvang te verlenen aan
slachtoffers, mede om revictimisatie te voorkomen.
Via de Categorale Opvang Slachtoffers Mensenhandel (COSM) wordt
gespecialiseerde begeleiding geboden aan slachtoffers van mensenhandel uit
derde landen zonder verblijfstatus. Bij deze slachtoffers is de geringste
aanwijzing van mensenhandel geconstateerd en om die reden wordt door de
politie (of andere opsporingsdiensten) drie maanden bedenktijd aangeboden.
Daarmee wordt voorzien in opvang en wordt hun rechtsbescherming
gewaarborgd. In die drie maanden wordt er voor deze groep van slachtoffers
psychische hulp, persoonlijke begeleiding en opvang geregeld. Er worden
methoden ingezet, zoals psychosociale gesprekken, de Krachtwerk-methodiek
en psycho-educatieve training die is gericht op het (indien nodig) vaststellen
van een diagnose, het weerbaarder maken van en het verkleinen van het
risico op herhaling en overdracht naar een volgend verblijf dan wel terugkeer
naar land van herkomst.
Ook in de reguliere opvangvoorzieningen voor slachtoffers met verblijfstatus
en slachtoffers uit Nederland/EU-landen en de specialistische opvang voor
slachtoffers met multiproblematiek (OMM) worden methoden ingezet om
terugval of herhaling te voorkomen. Daarnaast zijn fysieke en sociale
veiligheidsmaatregelen in de opvangvoorzieningen aanwezig, zoals beveiliging.5 Ook worden afspraken gemaakt voor incidentenprocedures met
bijvoorbeeld politie in de regio’s.
Verder wil ik uw Kamer wijzen op een meerjarig onderzoek van ZonMW,
gestart in 2018, waarin de effectieve behandeling van slachtoffers van
loverboys centraal staat. Met deze studie wordt onderzocht welke omstandigheden een aanleiding kunnen zijn voor terugval, maar ook welke factoren
bijdragen aan een succesvolle behandeling. Het onderzoek loopt nog tot het
einde van 2022.
Vraag 4
Bent u het eens dat de huidige interventies tekortschieten nu herhaald
slachtofferschap, zeker gezien het feit dat slachtoffers van mensenhandel
door de coronacrisis nog kwetsbaarder zijn geworden, klaarblijkelijk niet
wordt voorkomen? Zo ja, welke stappen gaat u nemen om dit te verbeteren?
Zo nee, waarom niet?

3

Actielijn 3: Voorkomen van slachtofferschap en daderschap.
De Individuele Beoordeling is uitgewerkt in het besluit slachtoffers van strafbare feiten,
specifiek in hoofdstuk 5.
5
Wanneer een extra groot risico bestaat op herhaald slachtofferschap in de eigen omgeving van
het slachtoffer, zoals vaak het geval is bij bijvoorbeeld loverboyproblematiek, kan een slachtoffer opgevangen worden buiten de eigen regio of wordt besloten tot gesloten plaatsing, om
zo het slachtoffer te beschermen.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 4
De statistieken over het herhaald slachtofferschap zijn zorgelijk. Door de
coronapandemie en de maatregelen zijn veel activiteiten op een lager pitje
komen te staan, bijvoorbeeld door gesloten buurthuizen. Relevant in het
kader van het tegengaan van geweld in afhankelijkheidsrelaties, wat tevens
betrekking heeft op slachtoffers van mensenhandel, wil ik wijzen op een
onderzoek van het Verweij Jonker Instituut. Dit onderzoek wijst uit dat de
aanpak van kindermishandeling een kwestie van lange adem is.6 Datzelfde
geldt voor andere vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Het gaat
dan om complexe problematiek waarvoor niet één interventie of aanpak
effectief kan zijn. Ik zal dit vraagstuk betrekken in mijn beleidsreactie op de
Slachtoffermonitor. Ik ben voornemens deze in februari met uw Kamer te
delen.
Vraag 5
Krijgt de surveillance op internet nog voldoende prioriteit, nu mensenhandel
door de coronacrisis is verplaatst naar de onlinewereld en dit potentiële
slachtoffers extra kwetsbaar maakt? Zo nee, welke extra inzet kan hierop
worden gepleegd?
Antwoord 5
De verplaatsing van mensenhandel naar de online wereld was ook al vóór
COVID-19 in volle gang en is mede door de coronacrisis in een stroomversnelling geraakt. De politie zet zich in voor een stevige positie in het digitale
domein en het bestendigen van de aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit, waaronder mensenhandel. Er worden dan ook verschillende digitaal rechercheurs geworven uit de middelen waarmee de politie
versterkt is (n.a.v. motie Segers-Asscher). Steeds meer politiespecialisten
onderzoeken publiek toegankelijke websites, in het geval de politie signalen
heeft ontvangen dat aanwijzingen van mensenhandel kunnen worden
aangetroffen.
Daarnaast wordt er vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid samen met
het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) gewerkt aan een
Nationaal Actieplan digitale bescherming van kwetsbare jongeren tegen
seksuele uitbuiting. Ook wordt ingezet op proactieve benadering van
(potentiële) slachtoffers door middel van een online outreach traject. Het CKM
voert een proef uit om online in contact te komen met mogelijke slachtoffers
van seksuele uitbuiting. Hiervoor wordt een getraind team van zorgprofessionals uitgerust met de technische tools om proactief in contact te komen met
mogelijke slachtoffers. In de komende periode zullen de eerste (potentiële)
slachtoffers worden benaderd. Uw Kamer zal op de hoogte worden gehouden
van de voortgang van dit project.
Vraag 6
Deelt u de conclusie van de zorgcoördinatoren dat interventies vaak worden
ingezet op het slachtofferschap van mensenhandel, maar niet op het
onderliggende problematiek die slachtoffers kwetsbaar maakt voor uitbuiting?
Antwoord 6
Uit de Slachtoffermonitor wordt duidelijk dat slachtoffers van mensenhandel
vaak onderliggende problematiek hebben. Het is belangrijk om dit aspect ook
mee te nemen in de hulp die aan het slachtoffer geboden wordt. Ik zal dit
vraagstuk betrekken in mijn beleidsreactie op de Slachtoffermonitor. Ik ben
voornemens deze in februari met uw Kamer te delen.
Vraag 7
Klopt het dat alleen slachtofferhulp wordt geboden aan slachtoffers van
arbeidsuitbuiting? Vallen slachtoffers van ernstige benadeling daarmee niet
tussen wal en schip enkel omdat het leed wat zij meemaken niet voldoet aan
de taaie delictsomschrijving van mensenhandel? Welke mogelijkheden zijn er,
totdat het mensenhandel artikel verbeterd is, om deze personen al dan niet
via gemeenten passende hulp te bieden?

6

Een kwestie van lange adem; Kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen?
Verwey-Jonker, November 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Het is belangrijk dat slachtoffers van uitbuiting uit de uitbuitingssituatie
worden gehaald en hulp en opvang krijgen, om zo te zorgen voor rust en
veiligheid. Het coalitieakkoord zet in op de herziening van artikel 273f van het
Wetboek van Strafrecht om daders van mensenhandel beter te kunnen
aanpakken. De bescherming van slachtoffers is momenteel sterk gekoppeld
aan het strafrecht. Als sprake is van de geringste aanwijzing van mensenhandel maken zij aanspraak op hulp en beschermingsmaatregelen. Voor
derdelanders geldt bovendien dat zij op grond van de B8/3-regeling een
bedenktijd van maximaal drie maanden (zie ook de beantwoording onder
vraag 3). Deze systematiek verschilt met de bestuursrechtelijke aanpak
waarbij ernstig benadeelden geen recht op hulp en beschermingsmaatregelen
hebben zoals dat voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting wel wettelijk is
geregeld. Tijdens de Taskforce Mensenhandel van 15 juli jl. is daarom
verkennend gesproken om de reeds bestaande mogelijkheden ter bescherming van ernstig benadeelde werkenden in Nederland beter te benutten.
Naar aanleiding hiervan gaat in januari 2022 een pilot met CoMensha van
start om om opvangplekken te organiseren voor ernstig benadeelden, waarbij
geen sprake is van een geringste aanwijzing van mensenhandel. Daarnaast
wordt naar aanleiding van de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten ingezet op een betere informatievoorziening en
toegang tot het recht.
Vraag 8
Aangezien gemeenten in eerste instantie verantwoordelijk zijn voor het
bieden van hulpverlening, hoe verloopt het contact tussen u en de gemeenten en lukt het om zo problemen vroegtijdig te signaleren?
Antwoord 8
De gemeentelijke aanpak is verankerd in het programma Samen tegen
mensenhandel7. Ik ben daarom regelmatig in contact met de gemeenten en
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Om die reden is samen
met de Nationaal Rapporteur dit najaar gestart met een «Roadshow» langs
het lokaal bestuur. Dit met als doel de problematiek van uitgebuite jongeren
stevig op de bestuurlijke agenda plaatsen. De aftrap voor deze roadshow
heeft plaatsgevonden tijdens het Bestuurlijk Overleg Mensenhandel van
8 november jl. Het nauwe contact met het lokale bestuur, en daarmee ook de
roadshow, zal ik met de voortzetting van het programma door gaan zetten.
Gemeenten zijn onmisbaar bij het signaleren van vormen van mensenhandel.
Ambtenaren met burgercontacten zijn de oren en ogen van een gemeente.
Vanwege de multiproblematiek waar slachtoffers van mensenhandel vaak
mee te maken hebben, geldt voor een deel van deze slachtoffers dat zij soms
al «onbewust» in beeld zijn van de gemeente. Dit kan bijvoorbeeld zijn
vanwege schuldenproblematiek. Als ambtenaren of andere betrokkenen
signalen van uitbuiting herkennen en melden, kunnen zij een belangrijke
bijdrage leveren aan de strijd tegen mensenhandel. De afgelopen jaren
hebben verschillende partijen zich ingezet om relevante functionarissen bij
gemeenten te trainen in het herkennen van signalen van mensenhandel.
Om gemeenten te ondersteunen bij het maken van beleid heeft de VNG het
Kompas en het Kader Aanpak Mensenhandel gepubliceerd. Het Kompas
bevat onder andere informatie over aard en omvang van mensenhandel,
wetgeving en rollen en verantwoordelijkheden van gemeenten. Het Kader
biedt bouwstenen bij het formuleren van een aanpak voor mensenhandel.
Een van de bouwstenen is het verbeteren van het signalerend vermogen van
de gemeente. De gemeente stelt hiervoor een aandachtsfunctionaris aan. De
functionaris is aanspreekpunt, verzamelt signalen en weet deze signalen aan
de juiste partij te koppelen. De gemeente communiceert duidelijk over de
interne meldroute en de ingestelde aandachtsfunctionaris. Er wordt daarnaast
actief geïnvesteerd in het opbouwen van kennis over het signaleren van
mensenhandel bij medewerkers van de gemeente.

7

Actielijn 4: «Versterken van de gemeentelijke aanpak van mensenhandel».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 9
Tot slot, welke mogelijkheden ziet u om minderjarigen en adolescenten,
gezien hun verhoogde kans op herhaald slachtofferschap, beter te ondersteunen richting hulpverlening, juist ook in de fase waarin een minderjarige
volwassen wordt en een ander hulpaanbod van toepassing is?
Antwoord 9
Het hoeft niet zo te zijn dat er in algemene zin bij de overgang van minderjarigen naar adolescentie sprake is van een ander hulpaanbod. Zoals ook
aangegeven bij mijn antwoord op vraag 3 en 8 vindt de signalering en
aanpak plaats in het sociaal domein bij de gemeenten. De gemeenten koopt
hulp aan minderjarigen in via de jeugdwet en kan dit voortzetten na het
achttiende jaar op basis van de verlengde jeugdhulp. Ik zal dit vraagstuk
betrekken in mijn beleidsreactie op de Slachtoffermonitor. Ik ben voornemens
deze in februari met uw Kamer te delen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5