Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1908
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over rechterlijke uitspraken met betrekking tot de Wmo 2015
(Wet maatschappelijke ondersteuning) (ingezonden 12 maart 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 10 april 2015)
Vraag 1 en 4
Wat is uw reactie op de rechterlijke uitspraak inzake Montferland, waarin
wordt geoordeeld dat deze gemeente inwoners geen huishoudelijke
verzorging mag ontzeggen, met de gedachte dat de eerste drie uren
huishoudelijke verzorging per week algemeen gebruikelijk zouden zijn?1
Wat is uw reactie op de rechterlijke uitspraak, waarin de rechter bepaalde dat
de gemeente Utrecht niet voldoende onderzoek heeft gedaan naar de situatie
van de twee eisers, die stelden onterecht gekort te zijn in het aantal uren
huishoudelijke verzorging? Kunt u uw antwoord toelichten?2
Antwoord 1 en 4
De voorzieningenrechter stelt in zijn voorlopige oordeel dat, door zonder
meer te stellen dat de eerste drie uur huishoudelijke hulp algemeen gebruik
zijn, de gemeente Montferland ten onrechte niet de individuele omstandigheden van de inwoners bij de beoordeling van de aanvraag heeft betrokken. De
voorzieningenrechter concludeert dat er geen afdoende op de persoon
toegespitst onderzoek heeft plaatsgevonden, dat rechtvaardigt dat voor de
betrokken personen de voorziening als algemeen gebruikelijk kan worden
aangemerkt.
De rechtbank Midden-Nederland heeft een tussenuitspraak gedaan waarin zij
bepaalt dat de gemeente Utrecht voldoende heeft gemotiveerd dat voor de
«collectieve voorziening», met als resultaat een schoon huis, de norm van 78
uur (1,5 uur per week) op jaarbasis in beginsel voldoende kan worden geacht.
De rechtbank komt tot het oordeel dat in dit geval de aanpassing van 5,5 uur
huishoudelijke hulp per week naar 1,5 uur per week geen afbreuk doet aan
het begrip «ondersteuning» zoals dat in de Wmo 2015 is bedoeld. Wel komt

1

http://www.rechtspraak.nl/Organisatie/Rechtbanken/Gelderland/Nieuws/Pages/Voorlopig-rechtop-vergoeding-voor-drie-uur-huishoudelijke-hulp-per-week.aspx
2
http://www.rechtspraak.nl/Organisatie/Rechtbanken/Midden-Nederland/Nieuws/Pages/NormWmo-gemeente-Utrecht-doorstaat-toets.aspx

ah-tk-20142015-1908
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

de rechtbank tot het oordeel dat de gemeente niet naar alle beperkingen van
deze persoon voldoende onderzoek heeft gedaan.
In de gedane uitspraken wordt het belang van een zorgvuldig onderzoek
benadrukt, zoals dat ook nadrukkelijk verankerd is in de Wmo 2015. De wet
expliciteert de elementen die de gemeente ten minste in het onderzoek moet
betrekken hetgeen de zorgvuldigheid van de besluitvorming over de
ondersteuning, de omvang ervan en de vorm waarin moet waarborgen. De
rechters benadrukken dit uitgangspunt in hun uitspraken en stellen het
belang van een op de persoon toegespitst zorgvuldig onderzoek voorop.
Vraag 2 en 3
Wat is uw reactie op de uitspraak van de rechter dat, zelfs als huishoudelijke
verzorging als algemeen gebruikelijke voorzieningen wordt gezien, deze in
financiële zin passend moet zijn voor mensen met een inkomen op het niveau
van het sociaal minimum? Is de eigen bijdrage van de huishoudelijke hulp
toeslag hiermee nog wel houdbaar? Kunt u uw antwoord toelichten?
Hoe verhoudt deze uitspraak van de rechter zich tot gemeenten die gebruik
maken van dienstencheques en te hoge eigen bijdrages vragen? Gaat u deze
gemeenten hierop aanspreken? Zo ja, op welke termijn? Zo nee, waarom
volgt u het oordeel van de rechter niet?
Antwoord 2 en 3
In de twee voorlopige voorzieningen stond de vraag centraal of in voldoende
mate is beoordeeld of voor de cliënt in dit geval de voorziening als algemeen
gebruikelijk kan worden aangemerkt, waarbij de individuele omstandigheden
van belang zijn. De voorzieningenrechter komt tot het oordeel dat de
gemeente niet zonder meer had kunnen concluderen, zonder daarbij een op
de persoon toegespitst onderzoek te verrichten, dat de eerste 3 uur huishoudelijke hulp, ook voor deze cliënt, algemeen gebruikelijk zijn. Als gevolg
hiervan luidt het oordeel dat het bestreden besluit een deugdelijke grondslag
mist, op grond waarvan het besluit geen stand kan houden.
Vervolgens toetst de voorzieningenrechter of het aanmerken van de eerste
drie uur huishoudelijke hulp als een algemeen gebruikelijke voorziening past
binnen de kaders van de Wmo 2015. Het is in eerste instantie aan de
gemeente om te bepalen of een voorziening algemeen gebruikelijk is. Daar
waar een gemeente een voorziening wil aanmerken als algemeen gebruikelijk, zal zij dit mede moeten baseren op wat maatschappelijk aanvaardbaar is
en wat de jurisprudentie van o.a. de Centrale Raad van Beroep ter zake zegt.
Eén van die uitgangspunten is dat een gemeente zich bij de vaststelling van
de vraag of een voorziening algemeen gebruikelijk is, er ook rekenschap van
moet geven of het voor betrokkenen met een inkomen op het niveau van
sociaal minimum ook in financiële zin passend is om gebruik te kunnen
maken van die voorziening. De rechter overweegt in dit geval niet van het
uitgangpunt overtuigd te zijn om de eerste drie uur huishoudelijke hulp als
een algemeen gebruikelijke voorziening aan te merken. De voorzieningenrechter toetst het beleid aldus aan de vaste jurisprudentie op dit punt.
Ook bij het heffen van een eigen bijdrage dient een gemeente er rekening
mee te houden dat het beleid in een individueel geval passend dient te zijn.
Bij het onderzoek op grond van artikel 2.3.2 van de Wmo 2015 zal de
gemeente ook oog moeten hebben voor de financiële situatie van een cliënt.
Indien de uitkomst van het onderzoek is dat ondersteuning van de cliënt
noodzakelijk is en de cliënt of zijn sociale omgeving dit niet kan organiseren,
dan moet het college een passende ondersteuning bieden.
De rechterlijke uitspraken brengen geen veranderingen in de hiervoor
beschreven uitgangspunten ten aanzien van het heffen van een eigen
bijdrage, zoals vastgelegd in de Wmo 2015. Het heffen van een eigen bijdrage
bij de huishoudelijke hulp toeslag is goed mogelijk mits rekening wordt
gehouden met de financiële positie van de cliënt. Evenzo geldt dat voor de
inzet van dienstencheques. De Wmo 2015 biedt daarvoor ook mogelijkheden.
Vraag 5
Hoe oordeelt u over de gemeente Utrecht die niet voornemens is de
huishoudelijke verzorging voor alle betrokken inwoners opnieuw te beoordelen, nu gebleken is dat niet bij iedereen zorgvuldig onderzoek is gedaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Betekent dit dat iedereen afzonderlijk naar de rechter moet? Wat kost dit
precies?3
Antwoord 5
Op grond van de twee tussenuitspraken van de rechtbank Midden-Nederland
komt de rechter tot de conclusie dat in deze zaken niet afdoende onderzoek
heeft plaatsgevonden. De rechter komt in de ene zaak tot de conclusie dat de
gemeente de beperkingen van de cliënt niet voldoende heeft meegewogen en
in de andere uitspraak oordeelt de rechter dat op basis van stukken die in de
beroepsfase zijn overgelegd nog nader onderzoek dient plaats te vinden. In
beide zaken gaat het om verschillende aspecten die nader onderzoek vergen
van de gemeente, waarbij de gemeente de opdracht heeft gekregen om het
gebrek te herstellen. Niet gezegd is dat in alle gevallen waarin de gemeente
huishoudelijke verzorging heeft toegekend dit niet zorgvuldig zou zijn
gebeurd. Het is aan de gemeente Utrecht om, op basis van de uitspraken van
de rechtbank Midden-Nederland, te beoordelen of zij genoodzaakt is om in
alle gevallen opnieuw het onderzoek uit te voeren. Ik ga er van uit dat de
gemeente Utrecht hierin haar verantwoordelijkheid neemt en gerechtelijke
procedures voor cliënten waar mogelijk voorkomt.
Vraag 6
Hoeveel gemeenten hebben naar aanleiding van rechterlijke uitspraken hun
beleid aangepast?
Hoeveel gemeenten hebben gehoor gegeven aan uw oproep de uitspraak
over het bejaarde echtpaar in Dantumadeel goed te bestuderen? Kunt u uw
antwoord toelichten?4
Antwoord 6
Er is geen centrale registratie van gemeenten die op basis van de gedane
rechterlijke uitspraken hun beleid hebben aangepast. Ik ben in mijn brief van
22 december 2014 aan alle voor de uitvoering van de Wmo 2015 verantwoordelijke wethouders uitgebreid ingegaan op het belang van genoemde
uitspraak. Ook de uitspraken van de voorzieningenrechter van de rechtbank
Gelderland en van de rechtbank Midden-Nederland zal ik in samenspraak met
de VNG onder de aandacht brengen van de verantwoordelijke wethouders. Ik
ga ervan uit dat colleges hun beleid, indien de uitspraak van de rechtbank
Noord-Nederland, inzake het echtpaar Dantumadeel, daar aanleiding toegaf
hebben bestudeerd en daar waar nodig hebben aangepast en dat de
gemeenteraden daarbij hun controlerende rol vervullen.
Vraag 7
Wilt u de Kamer een overzicht doen toekomen van welke gemeenten die
besloten hebben de huishoudelijke verzorging te versoberen of te beëindigen,
en of zij daadwerkelijk voldoen aan de wettelijke regelgeving en de rechterlijke uitspraken? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 7
In het kader van de decentralisatiegedachte is het aan gemeenten om hun
beleid op grond van de Wmo 2015 vorm te geven. Ik houd dan ook geen lijst
bij van gemeenten die de huishoudelijke verzorging hebben versoberd of
hebben beëindigd. Dit is ook niet mogelijk, omdat op grond van de Wmo
2015 een besluit tot aanpassing van bestaande voorzieningen een individuele
benadering, waaronder onderzoek naar de kenmerken van de persoon en
diens situatie, vraagt.
Vraag 8
Kunt u aangeven hoe vaak u heeft moeten ingrijpen bij gemeenten die zich
niet houden aan deze wetgeving en rechterlijke uitspraken? Zo ja, welke
gemeenten betrof dit? Zo nee, waarom niet?

3

http://www.ad.nl/ad/nl/1039/Utrecht/article/detail/3893534/2015/03/10/Utrecht-zalschoonmaakhulp-niet-opnieuw-beoordelen.dhtml
4
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2014/12/10/kamerbriefover-uitspraak-van-de-rechtbank-noord-nederland-inzake-het-aanbieden-van-huishoudelijkehulp-door-gemeente.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Signalen over gemeenten die mogelijk duiden op een onzorgvuldige
uitvoering en rechterlijke uitspraken die wijzen op een onzorgvuldige
uitvoering van de wet hebben mijn aandacht. Daar waar mogelijk en nodig
informeer ik gemeenten hierover en spreek ik hen daarop aan. Mij hebben
geen signalen bereikt van gemeenten die rechterlijke uitspraken naast zich
neerleggen.
Een dezer dagen zal ik alle wethouders Wmo en Jeugd wijzen op de recente
uitspraken van de voorzieningenrechter van de rechtbank Gelderland en van
de rechtbank Midden-Nederland. Ik wijs de wethouders er in deze brief op dat
de rode draad in de uitspraken is, het benadrukken van het belang van het
zorgvuldig onderzoek waarbij de individuele situatie van de onderzochte
persoon voorop staat. Hiermee sluiten de uitspraken van de rechters aan bij
hetgeen ik met de Wmo 2015 beoog.
Vraag 9
Welke maatregelen gaat u treffen ten aanzien van gemeenten die momenteel
verzuimen te voldoen aan de Wmo 2015 en de rechterlijke uitspraken die zijn
gedaan, en op welke termijn?
Antwoord 9
In het kader van een goede uitvoering van de Wmo 2015 ben ik van mening
dat het belangrijk is dat gemeenten voldoende ruimte en tijd krijgen om hun
beleid dienovereenkomstig aan te passen en uit te voeren. De gemeenteraad
is primair verantwoordelijk om het college te controleren of zij de wet
zorgvuldig uitvoert en in actie te komen daar waar dat nodig is. Voor zover
een gemeente meer dan incidenteel afwijkt van de wettelijke kaders en de
gemeenteraad haar verantwoordelijkheid niet neemt, heb ik de mogelijkheid
om gebruik te maken van de mij in het kader van het bestuurlijk toezicht
toekomende bevoegdheden als bedoeld in artikel 2.6.8 van de Wmo 2015 en
de Wet revitalisering generiek toezicht.
Vraag 10 en 11
Wat is uw reactie op de uitspraak van wethouder uit Franekeradeel die het
niet nodig vind om een keukentafelgesprek te voeren en het afdoende vindt
om mensen per brief te informeren over de veranderingen met de huishoudelijke verzorging? Kunt u uw antwoord toelichten?5
Hoe verhoudt de werkwijze in Noordwest Friesland om mensen via een
telefoongesprek of brief mee te delen dat de thuiszorg is wegbezuinigd zich
met de rechterlijke uitspraken dat gemeenten verplicht zijn een individuele
afweging te maken op basis van zorgvuldig onderzoek? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 10 en 11
De gemeente Franekeradeel, evenals de andere gemeenten in regio Noordwest Friesland, werken sinds 2013 volgens het principe van «de kanteling».
Vanaf maart 2014 tot en met november 2014, heeft de gemeente keukentafelgesprekken gevoerd, waarbij de individuele omstandigheden van de cliënten
beoordeeld zijn en de op handen zijnde veranderingen zijn besproken. Op
basis van deze gesprekken heeft de gemeente de beschikkingen getroffen.
Alle cliënten met een HH1-indicatie zijn in juli 2014 per brief geïnformeerd
over de wijzigingen van de huishoudelijke hulp per 2015. Nadat de besluitvorming in november 2014 van de gemeenteraden in de regio had plaatsgevonden, zijn er brieven verzonden aan de HH1-cliënten waarbij werd vermeld dat
er een overgangstermijn zou gelden tot en met 31 maart 2015. Vervolgens
zijn alle HH1-cliënten in december of januari gebeld. In dit telefoongesprek is
het besluit voor de betreffende cliënt toegelicht, waarbij tijd was ingeruimd
voor de persoonlijke omstandigheden en individuele behoeften aan de hand
van het complete cliëntendossier.
De gemeente Franekeradeel heeft haar cliënten door middel van telefoon en
brieven geïnformeerd over de veranderingen, dit conflicteert niet met de
rechterlijke uitspraken. De rechter benadrukt het belang van een zorgvuldig
onderzoek; de gemeente Franekeradeel heeft in de jaren 2013 en 2014
5

http://www.lc.nl/friesland/wethouder-houdt-vast-aan-brief-huishoudhulp-18352213.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4

«keukentafelgesprekken» gevoerd met haar cliënten. In februari en maart jl.
hebben medewerkers van de gemeente Franekeradeel bezoeken thuis
gebracht aan cliënten, voor zover clienten op basis van de telefoongesprekken hadden aangegeven daar gebruik van te willen maken.
Vraag 12
Hoe oordeelt u over de uitspraak van de wethouder van Harlingen die het
volgende stelt: «deze thuiszorg van het eerste drie uur zien wij dus niet als
maatwerk, waarvoor wij de zorg moeten betalen» en dat de uitspraak in de
situatie van Dantumadeel niet voor zijn beleid van toepassing is? Kunt u uw
antwoord toelichten?6
Antwoord 12
In de gemeente Harlingen worden de eerste drie uren huishoudelijke hulp als
«algemene voorziening» aangemerkt. De eerste 3 uren enkelvoudige
huishoudelijke hulp 1 (HH1) dient de cliënt zelf te betalen, of te regelen. In
2015 kunnen deze cliënten bij de zorgaanbieder HH1 inkopen voor € 8,50 per
uur, waarbij de gemeente Harlingen gebruik maakt van de huishoudelijke
hulp toelage. Cliënten met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum
die deze € 8,50 niet kunnen betalen, kunnen gebruik maken van de Compensatieregeling HH1. Ik heb de gemeente Harlingen gewezen op de uitspraak
van de rechtbank Gelderland, zij volgen deze ontwikkelingen nauwlettend en
onderzoeken of de rechterlijke uitspraken consequenties hebben voor hun
beleid.
Vraag 13
Wilt u deze vragen zo spoedig mogelijk beantwoorden?
Antwoord 13
Ja.

6

«De drastische bezuiniging op de thuiszorg in Fryslân en Harlingen, http://
www.huurdersverenigingharlingen.nl/de-drastische-bezuiniging-op-de-thuiszorg-in-fryslan-enharlingen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

5