S

—‘

—

.7

n n

&S *-

S,

-

SS

-

-W

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Dr. R.H.A. Plasterk
Postbus 20011
2500 EA Den Haag

Afdeling Strategie
bezoekadres
Kneuterdijk 1
2514 EM Den Haag
correspondentieadres
Postbus 90613
2509 LP Den Haag

datum
contactpersoon

24 september 2014

T (088) 36 10000
F (088) 36 10022
www.rechtspraak.nl

e-mail
telefoonnummer
ons kenmerk
uw kenmerk
cc

onderwerp

iji r 8442 STR.AIRMD
20 14-0000367705
De Minister van Veiligheid en Justitie
Advies concept wetsvoorstel wijziging Wet openbaarheid van
bestuur

Geachte heer Plasterk,
Bij brief van 22 juli 2014, met bovengenoemd kenmerk, verzocht u de Raad voor de rechtspraak (de
“Raad”) advies uit te brengen inzake het concept wetsvoorstel wijziging wet openbaarheid van bestuur

(het “Wetsvoorstel”). Het Wetsvoorstel bevat maatregelen die paal en perk moeten stellen aan het op
innen van dwangsommen gericht misbruik van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Voorgesteld
wordt de Wet dwangsom niet langer van toepassing te laten zijn op de Wob. Daarnaast worden twee
aanvullende maatregelen voorgesteld die moeten voorkomen dat omvangrijke of complexe verzoeken
worden ingediend die alleen gericht zijn op het innen van dwangsommen, vastgesteld door de rechter in
het kader van de regeling van het rechtstreeks beroep bij niet tijdig beslissen, of op een door de rechter
uitgesproken proceskostenveroordeling.
De voorgestelde maatregelen komen overeen met maatregelen tegen misbruik van de Wet dwangsom,
die in het initiatiefwetsvoorstel Wet open overheid’ (WOO) zijn opgenomen. Reden om de betreffende
maatregelen in het ter advisering voorliggende wetsvoorstel op te nemen is dat dit in omvang en inhoud
beperkte wetsvoorstel mogelijk sneller tot wet zal kunnen worden verheven dan het brede en
omvangrijke initiatiefwetsvoorstel WOO. Hierdoor kan het misbruik sneller worden ingeperkt.
Na overleg met de gerechten, adviseert de Raad als volgt.
2

TK 33 326, nr. 5. artikelen 83 en 8.4
1

De Raad voor de rechtspraak heeft op grond van artikel 95 van de Wet op de rechterlijke organisatie een wettelijke adviestaak met
betrekking tot nieuise wets- en beleïdsvoorstellen die gevolgen hebben voor de rechtspraak. De adviezen worden vastgesteld na overleg

met de gerechten De Raad voor de rechtspraak is een adviescollege in de zin van artikel 79 en 80 van de Grondwet. Bij het opstellen

van zijn adviezen beoordeelt de Raad de voorgenomen wet- en regelgeving in het bijzonder op de gevolgen voor de organisatie en de
werklast van dc gerechten en op de (praktische) toepasbaarheid en uitvoerbaarheid Rechters zijn bij de behandeling van individuele
zaken niet gebonden aan de inhoud van de wetgevingsadviezen van de Raad voor de rechtspraak

-s

—

-S-

.fl rt t-t n
s
s4

St
-S-

t

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmert
pagina

24 september 2014
UIT 8442 STRA/RMD
2 van 4

Advies
Algemeen

In de praktijk is gebleken dat er bestuursorganen zijn die er (soms systematisch) niet in slagen op tijd
een beslissing op een aanvraag te nemen. Deze situatie heeft er indertijd toe geleid dat de
rechtsmiddelen tegen niet tijdig beslissen door bestuursorganen uit Wet dwangsom en beroep bij niet
tijdig beslissen, in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) zijn opgenomen.
De Raad onderkent dat met name verzoeken op basis van de Wob tot grote dwangsommen hebben
geleid en dus tot maatschappelijke kosten voor zowel het openbaar bestuur als de rechtspraak. Het
Wetsvoorstel heeft tot doel de dwangsomregeling bij Wob-verzoeken af te schaffen omdat er, kort
gezegd, teveel misbruik van de regeling wordt gemaakt. De Raad wil hierbij het volgende opmerken.
Niet uit het oog mag worden verloren dat er naast de personen (en bedrijven) die misbruik maken van
de dwangsomregeling in de Wob, er ook personen zijn die niet gedreven worden door het incasseren
van een dwangsom. Er zijn personen die een Wob-verzoek enkel en alleen doen om duidelijkheid in een
bepaalde situatie te krijgen. Ook is er bijvoorbeeld de groep altijd kritische burgers, die over het
algemeen niet gedreven worden door de mogelijkheid een dwangsom te kunnen innen. Personen die niet
gedreven worden door misbruik worden echter ook door de maatregelen in dit wetsvoorstel geraakt.
Met het wegvallen van de dwangsomregeling vervalt immers een instrument om de besluitvorming in
Wob-zaken te versnellen. De regeling van het rechtstreeks beroep
3 blijft weliswaar bestaan maar kan
voor de personen die te goeder trouw gebruik van de Wob willen te maken (namelijk het verkrijgen van
informatie), een te hoge drempel zijn. Een en ander kan als neveneffect hebben dat bestuursorganen in
de toekomst minder voortvarend met het beantwoorden van Wob-verzoeken zullen omgaan. Gelet op
het voorgaande adviseert de Raad u nogmaals te bezien of er in plaats van het afschaffen van de
dwangsomregeling alternatieven zijn om misbruik te voorkomen. Zo kan bijvoorbeeld in de Wob
worden opgenomen dat bij zeer omvangrijke Wob-verzoeken geen dwangsom wordt verbeurd door het
bestuursorgaan, door deze laatste de bevoegdheid te geven om na overleg met de verzoeker voor een
dergelijk verzoek een langere termijn te hanteren. Ook het voorschrijven van een formulier voor Wob
verzoeken kan voorkomen dat er verkapte Wob-verzoeken worden gedaan.
-

-

Artikelgewijjs
Artikel 12a, eerste lid

Wat betreft artikel 12a. eerste lid, van het wetsvoorstel vraagt de Raad zich in af of dit artikellid wel
noodzakelijk is. In het eerste lid van artikel 1 2a wordt bepaald dat de bestuursrechter, als de omvang
van het verzoek hiertoe aanleiding geeft, de termijn van twee weken, zoals opgenomen in het eerste lid
van artikel 8:55d Awb. kan verlengen.
Het is de vraag of geen aansluiting kan worden gezocht bij het derde lid van artikel 8:55d Awb. In dit
artikel is bepaald dat in bijzondere gevallen de bestuursrechter een andere termijn kan bepalen. In de
toelichting bij dit artikel wordt aangegeven dat van een bijzonder geval onder andere sprake kan zijn als

Artikel 8.2.4a Awb

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

24 september 2014
UIT 8442 STRA/RMD
3 van 4

het om een ongewoon complex besluit gaat. Hieronder zou ook een omvangrijk verzoek kunnen worden
geschaard. De Raad adviseert u hierop in te gaan in de Toelichting.
Artikel 12a, tweede lid

Artikel 1 2a, tweede lid, van het wetsvoorstel geeft de bestuursrechter de bevoegdheid om, indien een
verzoek hiertoe aanleiding geeft, een ruimere beslistermijn voor het bestuursorgaan vast te stellen.
Blijkt bij de bestuursrechter dat de verzoeker ten onrechte niet heeft meegewerkt aan het bereiken van
overeenstemming over de opschorting van de beslistermijn, dan kan de bestuursrechter een vergoeding
van het griffierecht (artikel 8:74, eerste lid Awb) of een vergoeding van de proceskosten (artikel 8:75,
eerste lid Awb) achterwege laten.
De Raad vraagt zich af of dit artikel wel juist is geredigeerd. Artikel 8:74 Awb bepaalt dat als het
beroep door de bestuursrechter gegrond wordt verklaard, het griffierecht door het bestuursorgaan aan
eiser wordt vergoed. Dit betreft geen discretionaire bevoegdheid en in zoverre is het juist dat naar dit
artikel wordt verwezen. De verwijzing naar artikel 8:75, eerste lid Awb, heeft echter geen toegevoegde
waarde. Het doel van artikel 12a lid 2 van het wetsvoorstel is immers dat aan de bestuursrechter de
mogelijkheid wordt gegeven om geen proceskostenvergoeding toe te kennen. Het eerste lid van artikel
8:75 Awb verplicht de bestuursrechter echter niet tot een proceskostenveroordeling, maar kent een
bevoegdheid toe. Het toekennen van een bevoegdheid om een bevoegdheid buiten toepassing te laten,
leidt per saldo inhoudelijk niet tot een andere wettelijke bevoegdheid. De voorgestelde bepaling brengt
wel tot uitdrukking dat het de bedoeling van de wetgever is dat de rechter geen proceskostenvergoeding
toekent indien in deze gevallen een beroep gegrond is. Nu er materieel rechteljk niets verandert kan
worden volstaan met een daartoe strekkende passage in de Memorie van Toelichting.
De Raad wijst erop dat het beoordelen van de vraag of de verzoeker onvoldoende heeft meegewerkt aan
het bereiken van overeenstemming eenvoudiger lijkt dan het is. Wob-verzoeken hebben soms een
voorgeschiedenis waarbij het wel te begrijpen valt dat een verzoeker niet wil meewerken aan een
langere termijn. Het zal ook niet altijd eenvoudig zijn om te bepalen of de verzoeker dan wel het
bestuursorgaan onvoldoende water bij de wijn gedaan heeft om overeenstemming te bereiken. Daarbij
merkt de Raad op dat het voor de verzoeker lastig is om inzicht te krijgen in de beschikbaarheid van de
capaciteit van het ambtelijke apparaat om het Wob-verzoek binnen een redelijke termijn af te doen. Hij
kan niet goed inschatten of het bestuursorgaan serieus met hem tot overeenstemming probeert te komen.
Daar komt nog bij dat het bestuursorgaan daarbij de keuze maakt welke inzet van capaciteit hij redelijk
vindt terwijl dat niet per definitie ook een passende capaciteit hoeft te zijn.
Werklast
In de Toelichting wordt gemeld dat er naar verwachting geen sprake zal zijn van een relevante
lastenstijging voor de rechterlijke macht. De Rechtspraak kan zich in deze stelling vinden. Een redelijk
aantal Wob-verzoeken wordt ingediend primair om een dwangsom te vorderen. De daaraan gerelateerde
beroepen zullen wegvalleit Daar staat tegenover dat er door het afschaffen van de dwangsomregeling,
een toename wordt verwacht van het aantal zaken waarin rechtstreeks beroep bij de rechter wordt
ingesteld tegen het niet tijdig nemen van het een besluit. De verwachting is niet dat deze zaken
significant zwaarder zullen zijn dan op dit moment het geval is.

,_

j

—

2_

—

•i

n n
•s %t

— fl

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

24 september 2014
UIT 8442 STRA/RMD
4 van 4

Hoe dii zich uiteindelijk in de toekomst uit zal middelen is op dit moment niet te zeggen. De Raad zal
de ontwikkelingen monitoren waarbij moet worden opgemerkt dat deze niet Los kunnen worden gezien
van de gevolgen van het initiatiefwetsvoorstel WOO, indien deze tot wet wordt verheven.
Tot slot

indien na het uitbrengen van dit advies het Wetsvoorstel op belangrijke onderdelen wordt gewijzigd of
indien uit nadere uitvoeringsregelgeving belangrijke werklastgevolgen voortvloeien, dan wordt de Raad
graag in de gelegenheid gesteld daarover aanvullend te adviseren. Met het oog op de voorbereiding van
de gerechten op de invoering van het Wetsvoorstel, stelt cle Raad er op prijs op als hij geïnformeerd
wordt over de indiening van het Wetsvoorstel bij de Tweede en de Eerste Kamer en de plaatsing van de
definitieve wetstekst in het Staatsb!ad. Ook eventuele nadere regelgeving volgend op dit Wetsvoorstel
met gevolgen voor de rechtspleging valt binnen het adviesrecht van de Raad. Voor zover van
toepassing, ontvangt de Raad graag een adviesaanvraag voor deze nadere regelgeving.
Hoogachtend,

mr. F.C. Bakker
voorzitter Raad voor de rechtspraak