Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 924

Toezichtsverslagen AIVD en MIVD

Nr. 222

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2021
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de hoofdlijnen van het MIVD
Jaarplan 2022. Het gehele MIVD Jaarplan 2022 is een staatsgeheim
gerubriceerd document en wordt met de Commissie voor de Inlichtingenen Veiligheidsdiensten (CIVD) gedeeld.
Het Jaarplan 2022 van de MIVD geeft aan op welke onderzoeksopdrachten
en veiligheidsbevorderende taken de dienst zich het komende jaar zal
richten. Dit plan is gebaseerd op de meerjarige inlichtingenbehoefte zoals
vastgelegd in de Geïntegreerde Aanwijzing Inlichtingen en Veiligheid (GA
I&V) 2019–2022. Een volledige herziening van de GA I&V voor de periode
2023–2026 staat gepland in 2022. Nieuwe inlichtingenbehoeftes en
eventuele behoeften die voortvloeien uit een nieuw Regeerakkoord, zullen
dan worden vastgesteld en geprioriteerd om te komen tot een balans
tussen doelstellingen en beschikbare middelen en capaciteit. De GA I&V
en de actualisatie zijn in nauwe samenwerking tussen de interdepartementale behoeftestellers, de MIVD en de AIVD tot stand gekomen en
gelden als richtlijn voor de inrichting van de (strategische) onderzoeken
van de MIVD.
In de Augustusbrief 2021 zijn additionele financiële middelen aan de
diensten toegekend. De MIVD zet deze middelen in op een aantal
gebieden die de slagkracht versterken. De MIVD en de AIVD doen
gezamenlijke investeringen in dataverwerking ten behoeve van het
inlichtingenproces en ten behoeve van compliance en risicomanagement.
Deze investeringen zijn noodzakelijk voor het toekomstbestendig houden
van het vermogen van de diensten om ook op langere termijn in staat te
kunnen zijn invulling te geven aan de inlichtingen- en veiligheidsbehoefte
van de afnemers.
Opzet Jaarplanbrief MIVD 2022
• (Inter-)Nationale veiligheid en de rol van de MIVD
• Taken en opdrachten MIVD
• Prioriteiten en accenten 2022
• Overige taken en doelstellingen 2022

kst-29924-222
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 924, nr. 222

1

•

Rapportage en verantwoording

(Inter-)Nationale veiligheid en de rol van de MIVD
In de Defensievisie 2035 (Kamerstuk 34 919, nr. 71) staat de grote
verscheidenheid aan dreigingen omschreven die Defensie verwacht. Het
streven naar informatiegestuurd optreden (IGO) staat hierbij centraal. Dit
heeft als consequentie dat de MIVD een gezaghebbende inlichtingenpositie moet hebben, relevante en betrouwbare informatie snel kan
vergaren, verwerken, analyseren en dissemineren. Daarbij wordt onder
andere intensief samengewerkt binnen de krijgsmacht, met de AIVD, de
NCTV en met buitenlandse partnerdiensten.
De veiligheidsrisico’s die uitgaan van statelijke actoren, met name van
Rusland en China, nemen toe als gevolg van geopolitieke spanningen. De
veiligheidsrisico’s voor Nederland en de internationale rechtsorde blijven
complex, divers en onvoorspelbaar. Er zijn landen met een offensief
cyberprogramma gericht op Nederland en Nederlandse belangen. De
AIVD en de MIVD werken intensief samen om deze dreiging het hoofd te
bieden. Het kunnen toepassen van kabelinterceptie is een essentieel
onderdeel om dreigingen in het digitale domein te kunnen onderkennen.
Juist in het digitale domein is het noodzakelijk om snel en wendbaar te
kunnen opereren. Het is van belang dat de Wiv 2017 voldoende aansluit
op de technologisch complexe en dynamische inlichtingenpraktijk. Uit de
evaluatie van de wet is gebleken dat het huidige wettelijk kader hier
onvoldoende in voorziet. In de praktijk leidt dit voor de diensten tot
urgente operationele knelpunten, die zich vooral manifesteren in het
cyberdomein. Op dit moment wordt onderzocht op welke wijze deze
operationele knelpunten kunnen worden opgelost.
Het vermogen om dreigingen in een hoogtechnologische omgeving te
kunnen onderkennen en pareren betekent voor de dienst een grote
veranderopgave die vraagt om investeringen, vernieuwing en innovatie
op het gebied van dataverwerking en technologie. De additionele
middelen die in de augustusbrief zijn toegekend geven daaraan een
welkome eerste impuls.
Opgedragen taken en opdrachten aan de MIVD (Geïntegreerde
Aanwijzing)
De MIVD doet onderzoek op basis van de GA I&V. De GA I&V beschrijft de
behoefte aan inlichtingen door de verschillende behoeftestellers en vormt
daarmee de basis voor de jaarplannen van de MIVD en de AIVD. De GA
I&V is leidend voor de activiteiten van de MIVD.
Prioriteiten en accenten 2022
De onderzoeken van de MIVD zijn niet alleen gericht op het inzichtelijk
maken van bestaande, reeds gekende dreigingen, maar ook op tijdig
onderkennen en duiden van nog ongekende dreigingen. Hieronder volgen
per aandachtsgebied de hoofdlijnen van het MIVD onderzoek in 2022.
Landenonderzoek en missiegebieden
Het landenonderzoek biedt de Nederlandse overheid en krijgsmacht
informatie en handelingsperspectief voor conflictpreventie en conflictbeheersing. Tegen deze achtergrond doet de MIVD samen met de AIVD in
2022 onderzoek naar de Russische Federatie, China en de ontwikkelingen
in de omgeving van de overzeese gebiedsdelen van het Koninkrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 924, nr. 222

2

Daarnaast doet de MIVD onderzoek naar de aandachtsgebieden, Afghanistan, het Midden-Oosten en de Sahel-regio in Afrika.
Tevens wordt de gereedstelling en inzet van de Nederlandse krijgsmacht
ondersteund. Tot slot monitort de MIVD in het kader van strategic warning
eveneens de ontwikkelingen in een aantal landen of gebieden die niet
specifiek zijn opgenomen in de GA I&V die in potentie een risico vormen
voor de Nederlandse veiligheidsbelangen.
Spionage, beïnvloeding en sabotage
Spionage, beïnvloeding en sabotage blijven een ernstige dreiging voor
Nederland en zijn bondgenoten. De MIVD continueert het onderzoek naar
deze, vaak geavanceerde, dreigingen gericht tegen Nederlandse (defensie)belangen. Hierbij ligt het zwaartepunt van het onderzoek op de Russische
Federatie en China. De MIVD richt zich met name op het onderkennen van
in Nederland opererende inlichtingenofficieren en de acquisitie van (dual
use) technologie. China en Rusland hebben geopolitieke ambities en zijn
op zoek naar informatie om hun krijgsmacht te moderniseren, hun
economie te versterken of politieke besluitvorming te beïnvloeden. Het
kan hierbij gaan om klassieke spionage, digitale spionage of een
combinatie van beide.
Contraproliferatie en proliferatie van militaire technologie
Massavernietigingswapens vormen een grote bedreiging voor de
internationale vrede en veiligheid. Nederland heeft verdragen ondertekend die erop gericht zijn de proliferatie van dergelijke wapens tegen te
gaan. In 2022 zetten de AIVD en de MIVD het gezamenlijk onderzoek naar
landen, zoals Iran, die ervan worden verdacht dat zij, in strijd met die
internationale verdragen, werken aan het ontwikkelen van massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen of daar al over beschikken
voort.
De MIVD doet tevens onderzoek naar de ontwikkelingen van militaire
technologie en wapensystemen in andere landen en de proliferatie van
(hoogwaardige) militaire technologie en wapensystemen naar crisisgebieden, zodat de Nederlandse krijgsmacht op de juiste wijze kan worden
uitgerust tegen bestaande en toekomstige dreigingen.
Nederland, contra-inlichtingen (CI) overig
De MIVD continueert in 2022 contra-inlichtingen onderzoek om dreigingen
tegen het Nederlandse defensiepersoneel en de defensiebelangen te
onderkennen en tegen te gaan.
Radicalisme, terrorisme en extremisme
Polarisering en radicalisering in de Nederlandse maatschappij zijn van
negatieve invloed op de defensie- en veiligheidsbelangen. De MIVD
verricht onderzoek naar verschijnselen van extremisme, radicalisering en
terrorisme in relatie tot de Nederlandse krijgsmacht. Het onderzoeksgebied heeft een breed karakter. De dreiging kan van binnenuit (insider
threat) of van buitenaf komen. De dreiging kan zich in Nederland
voordoen, maar ook in oefengebieden en/of tijdens missies. Oogmerk van
dit onderzoek is ongewenst gedrag tijdig te signaleren.
Wereldwijd is sprake van een opleving van rechts-extremisme. Bovendien
zijn een aantal westerse krijgsmachten in opspraak geraakt vanwege de
aanwezigheid van rechts-extremisten binnen de strijdkrachten. Dit is voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 924, nr. 222

3

de MIVD in 2020 reden geweest om het onderzoek naar de rechtsextremistische dreiging te intensiveren. De MIVD heeft geconstateerd dat
de krijgsmacht deel uitmaakt van het rechts-extremistische narratief.
Tevens heeft de MIVD geconstateerd dat rechts-extremistische jongeren
werken voor de krijgsmacht aantrekkelijk vinden. De MIVD zal om deze
redenen het onderzoek naar de rechts-extremistische dreiging gedurende
het jaar 2022 voortzetten.
Cyber
In het kader van de samenwerking in de intelligence based cybersecurityketen van de AIVD en de MIVD, doet de MIVD onderzoek naar aard,
omvang en inzet van cyberactiviteiten van statelijke actoren, hun
krijgsmachten, hun inlichtingendiensten en actoren gelieerd aan staten in
en tegen Nederland. Door dit onderzoek kunnen cyberaanvallen worden
gedetecteerd en maatregelen worden genomen ter bescherming van de
Nederlandse Defensie- en veiligheidsbelangen. Bevindingen en
uitkomsten van het onderzoek worden gebruikt in de sensoren van het
Nationaal Detectie Netwerk (NDN). In het NDN werken de AIVD, de MIVD,
het Nationaal Cyber Security Centrum en aangesloten partners samen aan
een veilige digitale samenleving.
Economische veiligheid
Economische veiligheid wordt een steeds belangrijker aandachtsgebied
van de MIVD. Omdat een betrouwbare supply-chain van essentieel belang
is voor de Krijgsmacht heeft onder andere het wetgevingstraject Wet
Veiligheidstoets Investeringen, Fusies en Overnames (Vifo) de aandacht,
maar ook als het gaat om het weglekken van kennis en technologie.
Tevens heeft het voorkomen van strategische afhankelijkheden in sectoren
die essentieel zijn voor het militair optreden of de veiligheid van
Nederland de aandacht van de MIVD. Het aantal incidenten op dit gebied
neemt toe in aantal, omvang en impact. Dit heeft er o.a. toe geleid dat er
meer politieke aandacht is voor deze dreiging, waardoor nieuwe maatregelen en wetgevingstrajecten door het kabinet in gang zijn gezet. De MIVD
steunt deze ontwikkelingen actief met inlichtingenproducten, informatie,
kennis en expertise.
Overige taken en doelstellingen 2022
Naast de hierboven beschreven prioriteiten en accenten, wordt hieronder
inzicht gegeven in de overige taken en doelstellingen voor 2022.
Veiligheidsonderzoeken
Met de Unit Veiligheidsonderzoeken (UVO) geven de AIVD en MIVD
uitvoering aan de taken op het gebied van de aanwijzing van vertrouwensfuncties en de uitvoering van veiligheidsonderzoeken als bedoeld in
de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017) en de
Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo).
In 2022 zullen voorbereidingen worden getroffen om de wetswijziging
voor de Wet veiligheidsonderzoeken (WvO) te implementeren. In het
wetsvoorstel is onder meer een locatiegebonden vertrouwensfunctie
opgenomen, waardoor de mobiliteit en flexibiliteit van personeel, op
bijvoorbeeld de burgerluchthavens, wordt bevorderd. Naar verwachting
treedt de wet in 2023 in werking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 924, nr. 222

4

Elektronische veiligheidsonderzoeken (EVO)
De MIVD controleert ruimtes, in binnen- en buitenland, waarin informatie
met een rubricering van Stg. GEHEIM of hoger besproken of verwerkt
wordt, op het gebied van elektronische veiligheid, conform het Defensie
Beveiligingsbeleid. Ondanks dat er in 2021 nieuw personeel is aangenomen om elektronische veiligheidsonderzoeken te kunnen uitvoeren zal
het aantal te controleren ruimtes in 2022 tot prioriteitstelling nopen.
Industrieveiligheid
De ABDO-regeling (Algemene Beveiligingseisen Defensieorderbedrijven)
schrijft voor dat Defensieorderbedrijven die in aanraking komen met
Bijzondere Informatie (BI) of Te Beschermen Belangen (TBB) hiervoor
geautoriseerd moeten worden. Voor de implementatie van omvangrijke
materieelprojecten en de uitvoering van sommige diensten is Defensie
afhankelijk van derden. Het Bureau Industrieveiligheid (BIV) van de MIVD
controleert of deze zogenoemde ABDO-bedrijven aan deze eisen voldoen
en adviseert hen daarover. Alleen geautoriseerde ABDO-bedrijven mogen
gerubriceerde opdrachten voor Defensie uitvoeren. Gedurende de looptijd
van een opdracht houdt de MIVD toezicht op de geautoriseerde bedrijven
om zeker te stellen dat zij blijvend voldoen aan de gestelde eisen uit de
ABDO. In het geval van een incident waarbij BI is betrokken treft of laat de
MIVD maatregelen treffen om (eventuele) compromittatie te voorkomen
of beperken. Het aantal autorisaties voor bedrijven dat door verwervende
instanties binnen Defensie wordt aangevraagd om orders voor Defensie
uit te voeren neemt elk jaar toe. Het aantal te autoriseren en auditeren
bedrijven noopt ook in 2022 tot prioriteitstelling.
Naast autoriseren en auditeren onderzoekt de MIVD in 2022 spionage- en
cyberactiviteiten die vreemde mogendheden mogelijk tegen de Defensieindustrie ontplooien. Aandacht gaat in het bijzonder uit naar de bedrijven
die betrokken zijn bij de vervangingstrajecten van defensiematerieel.
Samenwerkingsagenda
De MIVD en de AIVD intensiveren en breiden de bestaande samenwerking
uit. De basis hiervoor is een samenwerkingsagenda die in 2022 verder
uitgewerkt zal worden. Het doel is om meer synergie te creëren tussen
beide diensten om zo beide diensten te versterken in hun taakuitvoering.
Samenwerking met de AIVD blijft van cruciaal belang voor de
bescherming van de nationale veiligheid en de democratische rechtsstaat.
De verankering van de Wiv 2017 bij de diensten en hun gezamenlijke
eenheden kunnen de diensten alleen door samen te werken bereiken.
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017)
De Wiv 2017 is de «license to operate» van de MIVD. Hierin staan de
bijzondere bevoegdheden beschreven die de dienst mag inzetten. Om
inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van burgers zoveel mogelijk te
beperken, bevat de wet ook vele waarborgen.
De afgelopen jaren heeft de MIVD gezamenlijk met de AIVD veel werk
verricht om aan de eisen van de wet te voldoen. Het verankeren van de
Wiv 2017 is aanleiding geweest om de manier waarop de MIVD werkt te
veranderen. Dit leidt tot verbetering van de uniformiteit, de kwaliteit, de
effectiviteit en de efficiëntie van het inlichtingenproces. Daarbij zijn
stappen gezet om de risico’s op onrechtmatigheden te beperken en het
gewenste niveau van compliance te bereiken. Dit niveau heeft de MIVD
nog niet bereikt. Ook de CTIVD heeft geconcludeerd dat het interne

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 924, nr. 222

5

systeem van toezicht en controle op een rechtmatige gegevensverwerking
versterkt moet worden. Om dit te realiseren, investeert de MIVD het
komende jaar in risico- en compliancemanagement. Dit alles moet leiden
tot een aantoonbare verbetering van de compliance van de dienst.
In 2021 heeft het kabinet de aanbevelingen van de Evaluatiecommissie
Wiv 2017 (ECW) onder leiding van Jones-Bos met betrekking tot aanpassingen van de huidige wet overgenomen. De commissie heeft geconcludeerd dat de Wiv 2017 heeft gezorgd voor een versterking van de
waarborgen op het werk van de diensten, maar dat de wet op een aantal
punten tekort schiet. De wet leidde tot knelpunten in de uitvoering en
verschillen van opvattingen over onderdelen in de wet tussen de diensten
en toezichthouders. De commissie beveelt onder andere aan om de
behandeling van bulkdata op één manier in de wet te regelen en dat er
extra waarborgen moeten komen voor de gegevensuitwisseling met
buitenlandse diensten. Ook sluit de wet soms onvoldoende aan op de
technologische complexiteit en de dynamiek van de operationele praktijk
van de diensten, waardoor de wet op een aantal punten moet worden
gewijzigd. Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer in het rapport
«Slagkracht» geconcludeerd dat de inlichtingendiensten destijds
onvoldoende voorbereid en toegerust waren om de Wiv 2017 te implementeren (Kamerstuk 29 924, nr. 210).
Het demissionaire Kabinet heeft opdracht gegeven voorbereidingen te
treffen om de aanbevelingen uit de rapporten om te zetten in wijzigingsvoorstellen. In nauwe samenwerking met de AIVD en de departementen
worden de aanbevelingen uitgewerkt in aanpassingen op de huidige Wiv
2017 of nieuwe wetsartikelen. Op basis van deze conceptteksten zullen de
AIVD en de MIVD een uitvoeringstoets uitvoeren. Met deze toets zal
worden bepaald op welke wijze de diensten hun bedrijfsvoering moeten
aanpassen om de nieuwe wettelijke waarborgen te kunnen omarmen.
Tevens zal worden bepaald wat de impact is van de voorgenomen
wijzigingen op de slagkracht van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Informatievoorziening
Een moderne en hoogwaardige informatievoorziening is voor de MIVD
van vitaal belang en belangrijk voor een effectieve en Wiv-conforme
taakuitvoering. Gegevensverwerking en analyse moeten worden
ondersteund door geavanceerde technologie in een landschap dat «by
design» voldoet aan de eisen van wet- en regelgeving. Op dit vlak kampt
de MIVD nog met IT achterstanden die de komende jaren moet worden
ingehaald. De MIVD blijft investeren in Wiv-conforme geavanceerde
informatievoorziening, moderne IT en dataverwerking.
Personeel
Veranderen en groeien is één van de speerpunten van de MIVD. In
samenwerking met de AIVD wordt getracht schaarse expertise binnen te
halen.
Gezamenlijke huisvesting AIVD en MIVD
De Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van
Defensie hebben de gezamenlijke ambitie op t.b.v. de nationale veiligheid
de samenwerking tussen de AIVD en de MIVD over de volle breedte van
het werk in het veiligheidsdomein te blijven versterken. Deze versterkte
samenwerking vindt plaats op inhoud, door middel van gezamenlijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 924, nr. 222

6

teams en ook door gezamenlijke huisvesting. Inmiddels werken er al
honderden mensen in gezamenlijke teams op locaties van de AIVD en de
MIVD.
De afgelopen periode, na het stopzetten van het project gezamenlijke
huisvesting in één pand op de Frederikkazerne (Kamerstuk 30 977, nr. 160)
hebben beide departementen de mogelijkheden onderzocht voor
structurele huisvesting van beide diensten op twee locaties. Zoals gemeld
in de Kamerbrief van juni, blijven daarbij de ambitie, de ideeën en de
plannen om de samenwerking tussen beide diensten verder te versterken
nog steeds overeind staan en leidend. De meest waarschijnlijke optie
betreft behoud (en op termijn instandhouding c.q. revitalisering) van de
locatie Zoetermeer en realisatie van nieuwbouw op de Frederikkazerne.
Dit wordt verder uitgewerkt. De Kamer wordt hierover in meer detail
geïnformeerd in het tweede kwartaal van 2022. Vooruitlopend op de
uiteindelijke situatie werken de MIVD en de AIVD aan gezamenlijke
afspraken op diverse bedrijfsvoeringsonderdelen die behulpzaam zijn
voor de verdere intensivering van de samenwerking in het primaire
proces.
Rapportage en verantwoording
Met deze Jaarplanbrief geef ik u inzicht in de prioriteiten en accenten voor
de MIVD in 2022. Verantwoording over de uitvoering van het jaarplan
wordt in het openbaar door middel van het openbaar jaarverslag van de
MIVD gegeven. Tussentijds wordt gerapporteerd over de voortgang via
periodieke voortgangsrapportages. Deze voortgangsrapportages worden
gedeeld en besproken met de Commissie voor de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten van uw Kamer.
De Minister van Defensie,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 924, nr. 222

7