Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 XIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor
het jaar 2010

Nr. 46

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 december 2009
1. Inleiding
Bijgaand komt u toe een brief waarin wordt ingegaan op de problematiek
rondom inkoopmacht. In de voorgaande jaren is met uw Kamer regelmatig gesproken over inkoopmacht. Tijdens die debatten heeft uw Kamer
zorgen uitgesproken over de gevolgen van inkoopmacht voor het middenen kleinbedrijf (mkb). Deze zorgen zijn neergelegd in de moties Aptroot/
Vos, Van der Ham en Gesthuizen/Ten Hoopen/Smeets die door uw Kamer
zijn aangenomen.1 Vrij vertaald wensen de indieners ten eerste van de
regering te vernemen welke problemen met inkoopmacht in de verschillende sectoren bestaan en in hoeverre deze problemen in het bijzonder
lange betaaltermijnen betreffen. Ten tweede vragen de moties in gezamenlijkheid de regering te onderzoeken welke oplossingen voor de geïnventariseerde problemen kunnen worden aangedragen, of de vrijstellingsmogelijkheid die artikel 15 van de Mededingingswet (hierna: Mw)
aanknopingspunten biedt en ten slotte of een wettelijke betaaltermijn en
de verplichting tot betaling van wettelijke rente bij betalingsachterstanden
wenselijk is.

1

Motie Aptroot/Vos inzake het bevorderen
van gezonde concurrentie, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XIII, nr. 62;
Motie van der Ham inzake onderzoek naar
verdere benutting artikel 15 Mededingingswet,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 531, nr. 14; Motie Gesthuizen, Ten Hoopen
en Smeets inzake versterken MKB door
verkorten betalingstermijnen bedrijven en
rentebetaling bij betalingsachterstanden,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 371, nr. 217.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

KST139374
0910tkkst32123XIII-46
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Naar aanleiding van deze moties, evenals van klachten en signalen die de
Nederlandse Mededingingsautoriteit en het ministerie van Economische
Zaken ontvingen, heb ik het bureau EIM onderzoek laten verrichten naar
de aard en omvang van de problemen die zich voordoen als gevolg van
inkoopmacht. In deze brief informeer ik u over de uitkomsten van dit
onderzoek en over mijn beleidsvoorstellen naar aanleiding daarvan. Het
onderzoeksrapport doe ik u hierbij toekomen.2
De brief is als volgt opgebouwd. In paragraaf 2 worden de opzet en de
belangrijkste resultaten van het onderzoek van het EIM uiteengezet. In
paragraaf 3 volgen de appreciatie van de resultaten van het rapport en de
analyse van de problematiek, in paragraaf 4 de uitvoering van de moties
en in paragraaf 5 mijn beleidsvoorstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 46

1

2. Onderzoek EIM
– Onderzoeksopzet
EIM heeft het onderzoek naar aanleiding van de motie Aptroot/Vos uitgevoerd in de volgende branches: producenten van voedingsmiddelen en
dranken, importeurs en producenten van kleding en schoeisel, importeurs
en producenten van tapijten, vloerbedekking en woningtextiel en handelaren in bouwmaterialen. EIM is daarbij nagegaan hoe de leveranciers in
deze branches de aard en omvang van inkoopmacht van afnemers percipiëren. Deze branches zijn voor dit onderzoek geselecteerd, omdat uit
deze branches herhaaldelijk klachten en signalen zijn ontvangen over de
druk op de winstmarges van leveranciers en het eenzijdig wijzigen van
eerder overeengekomen contractvoorwaarden door grote afnemers. Deze
keuze betekent niet dat problemen met inkoopmacht zich niet in meer of
mindere mate in andere sectoren kunnen voordoen.
– Bevindingen
Een van de bevinding van het onderzoeksrapport van EIM is dat in
verschillende markten een verschuiving heeft plaatsgevonden van de
macht in de ketens naar schakels lager in de kolom, zoals grootschalige
detailhandel en de consument. Dit heeft ertoe geleid dat er naast situaties
waarin de leverancier verkoopmacht heeft ten opzichte van de afnemer of
waarin sprake was van gelijkwaardige relaties, meer situaties zijn ontstaan
waarin de afnemer inkoopmacht heeft ten opzichte van de leverancier.
Inkoopmacht heeft een prominentere plaats ingenomen in ketens.
Niet op alle markten in de onderzochte branches is sprake van situaties
waarin de afnemer inkoopmacht heeft ten opzichte van de leverancier.
Een groot deel van de ondernemingen zegt een sterke tot zeer sterke
positie te hebben ten opzichte van hun belangrijkste afnemers (57–74%).
Ook verschilt de mate waarin ondernemingen in de onderzochte branches
worden geconfronteerd met inkoopmacht per branche. Zo zegt 42% van
de importeurs van kleding en schoeisel te zijn geconfronteerd met het
eenzijdig wijzigen van contractvoorwaarden, bij de handelaren in bouwmaterialen is dat 14%.
Deze verschillen zijn volgens EIM te verklaren uit de kenmerken van de
markten. Bij de importeurs en producenten van kleding en schoeisel zien
we vooral een sterke versnippering van de branche (veel concurrenten,
kleine marktaandelen) en veel overcapaciteit. Bij de importeurs en producenten van tapijten, vloerbedekking en woningtextiel is sprake van sterk
homogene markten en een sterk toegenomen overcapaciteit. Bij de producenten van voedingsmiddelen en dranken is wat de vele huismerken en
merkloze producten betreft sprake van een relatief sterke afhankelijkheid
van een beperkt aantal afnemers. Wat de A-merken betreft, hebben de
producenten van voedingsmiddelen en dranken een sterkere onderhandelingspositie ten opzichte van afnemers. Bij de handelaren in bouwmaterialen komen zwakke onderhandelingsposities duidelijk minder voor, onder
andere omdat er een minder sterke afhankelijkheid is van een beperkt
aantal afnemers. Dat het gebruik van inkoopmacht kan leiden tot druk op
omzetten en winsten van leveranciers is vooral te verwachten op markten
waar leveranciers een relatief zwakke onderhandelingspositie hebben als
gevolg van overcapaciteit.
– Reactie leveranciers
Gevraagd naar de reactie van leveranciers op het eenzijdig wijzigen van
voorwaarden of het stellen van oneerlijke voorwaarden, blijft het overgrote deel van de leveranciers in de onderzochte branches in gesprek met
de grote afnemers en onderhandelt met hen (60%). Dit leidt vaak tot
aangepaste afspraken. Een klein deel van de ondernemingen in de onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 46

2

zochte branches accepteert (onredelijke) voorwaarden, variërend van 4%
van de producenten van voedingsmiddelen en dranken tot 18% van de
importeurs van kleding en schoeisel. De belangrijkste reden hiervoor is
dat men bang is een belangrijk deel van zijn omzet te verliezen. Het voor
de rechter uitvechten van oneerlijke voorwaarden en eenzijdige aanpassingen van contractvoorwaarden komt nauwelijks voor.
– Gevolgen
Ten aanzien van de gevolgen van inkoopmacht, constateert EIM dat
zwakke onderhandelingsposities vaak samen gaan met een minder goede
omzet- en winstontwikkeling van deze ondernemingen ten opzichte van
ondernemingen met een sterke onderhandelingspositie. Ten aanzien van
investeringen in nieuwe producten en processen zijn geen duidelijke
verschillen aangetroffen tussen ondernemingen met een zwakke positie
en ondernemingen met een sterke positie. Er zijn ondernemingen die
aangeven dat de zwakke positie juist noopt tot investeringen in nieuwe
producten en processen, maar er zijn ook indicaties dat afnemende
marges een druk op de investeringen tot gevolg hebben. Een mogelijk
gevolg van inkoopmacht dat vaak wordt genoemd, is dat ondernemingen
de deuren moeten sluiten. In het onderzoek zijn echter geen duidelijke
indicaties naar voren gekomen dat dit (al) plaatsvindt. In gesprekken zijn
alleen verwachtingen uitgesproken dat inkoopmacht op termijn kan leiden
tot sluiting van ondernemingen.
EIM concludeert dat eensgezindheid bestaat in het oordeel van leveranciers dat de verhoudingen tussen hen en hun afnemers harder zijn
geworden. Er wordt harder onderhandeld en de druk van grote afnemers
is groter geworden. Een uiting van de verharding is het stellen van – in de
ogen van de leveranciers – onredelijke voorstellen door grote afnemers.
Dit heeft niet alleen betrekking op prijsaspecten, maar ook op betalingstermijnen, leveringsvoorwaarden en bijdragen voor promotieacties. Een
ander knelpunt is dat leveranciers worden geconfronteerd met het
eenzijdig wijzigen door afnemers van eerder gesloten contracten. De mate
waarin dit gebeurt, is in de ogen van de leveranciers duidelijk toegenomen. Eenzijdig wijzigen van contracten heeft vooral betrekking op prijsaspecten en op betaaltermijnen.
3. Appreciatie uitkomsten
De verschuiving van de macht in ketens naar lager in de kolom, zoals die
volgens het rapport van EIM in verschillende markten heeft plaatsgevonden, is eigen aan een dynamische markteconomie. Leveranciers en
afnemers onderhandelen over prijzen en leveringsvoorwaarden en de
uitkomsten worden bepaald door hun onderhandelingsposities. Die
onderhandelingsposities liggen in een dynamische markteconomie niet
vast, maar kunnen wijzigen.
Een zodanige verschuiving naar de afnemers is in beginsel positief te
waarderen, omdat dat uiteindelijk in het voordeel is van de consument.
Inkoopmacht kan de concurrentie tussen leveranciers bevorderen, wat
voor hen weer een prikkel kan vormen tot innovatie. Meer innovatie resulteert in een groter en gevarieerder aanbod van producten en daardoor in
een grotere keuzevrijheid voor de consument. Een nader gevolg van
bedoelde verschuiving naar afnemers is dat deze bij inkoop kostenvoordelen kunnen behalen. Als zij die bij inkoop behaalde voordelen doorvertalen in lagere verkoopprijzen, is ook dat in het voordeel van de consument.
Als er in een geval een concrete aanwijzing is dat een afnemer misbruik
maakt van zijn economische machtspositie kan de NMa een onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 46

3

instellen en bij gebleken bewijs optreden wegens overtreding van het
verbod van zodanig misbruik. Van misbruik is bijvoorbeeld sprake, indien
die afnemer zijn leverancier betaling- of leveringvoorwaarden eenzijdig
oplegt of hem dwingt niet aan een concurrerende afnemer te leveren om
die van de markt te dringen. Ook kan gezamenlijke inkoop door afnemers
in strijd zijn met het kartelverbod en kan de NMa bij gebleken bewijs
optreden wegens overtreding van dat verbod. Hiervan is overigens niet
snel sprake omdat gezamenlijke inkoop vaak een manier is voor middelgrote of kleine ondernemingen om inkoopvoordelen te behalen en niet
snel tot een beperking van de mededinging leidt. Strijd met het kartelverbod is mogelijk, indien afnemers aanzienlijke macht krijgen op hun
inkoopmarkt, door gezamenlijke inkoop een groot deel van hun totale
kosten gemeen hebben en verplicht zijn via de inkoopcombinatie in te
kopen. Overigens geldt voor de coöperatie in de landbouwsector een
lichter regime. Door deze bijzondere positie biedt de coöperatieve rechtsvorm bijvoorbeeld aan tuinders de mogelijkheid voor het vormen van
tegenwicht tegen inkoopmacht.
Wat in de verhouding tussen leveranciers en afnemers door leveranciers
als een probleem wordt gezien, is het feit dat leveranciers worden geconfronteerd met het eenzijdig wijzigen door afnemers van eerder gesloten
contracten. De mate waarin leveranciers hiermee worden geconfronteerd,
verschilt per branche, maar over het geheel genomen is deze praktijk
duidelijk toegenomen. Ik begrijp deze gevoelens, omdat ik vind dat ondernemers ervan op aan moeten kunnen dat eenmaal gesloten overeenkomsten worden nageleefd. Dit probleem wordt in de huidige kredietcrisis nog
vergroot doordat het eenzijdig wijzigen van eerder gesloten contracten
vaak inhoudt het door afnemers verlengen van de betaaltermijnen. Hierdoor hebben leveranciers meer behoefte aan financiering en kredietverzekering, maar de eisen om die te verkrijgen zijn in verband met de huidige
kredietcrisis aangescherpt.
Het burgerlijk recht reikt wel rechtsmiddelen aan om tot een oplossing te
komen. Zo biedt het burgerlijk recht de mogelijkheid aan een branchevereniging om onder voorwaarden voor haar leden een collectieve rechtsvordering in te stellen tegen een afnemer van die leden. De rechtsvordering
kan alleen niet strekken tot schadevergoeding in geld aan een individuele
onderneming, omdat die zelf geen zelfstandige procespartij is. De branchevereniging kan wel nakoming van de overeenkomst tussen een aangesloten onderneming en diens afnemer of een verklaring voor recht
vorderen. Procederen, of dat nu door leveranciers zelf wordt gedaan of
door hun branchevereniging, kost echter tijd en geld. De praktijk leert dan
ook dat leveranciers zelden naar de rechter stappen. Daar komt bij dat in
geval van een collectieve vordering de anonimiteit van de afzonderlijke
leden niet kan worden geborgd. Het is daarom wenselijk een zodanige
oplossing van dit probleem te vinden dat afnemers zich er vrijwillig toe
verplichten eenmaal gesloten overeenkomsten met leveranciers na te
komen en slechts met hun instemming aan te passen.
4. Uitvoering moties
– Motie Aptroot/Vos
De Motie Aptroot/Vos verzoekt de regering de problemen in de verschillende sectoren te inventariseren en oplossingen aan te dragen waardoor
gezonde concurrentie is verzekerd. De gevraagde inventarisatie van
problemen is uitgevoerd door EIM. Ten aanzien van mogelijke oplossingen is het instrumentarium van Frankrijk, Duitsland en het Verenigd
Koninkrijk in kaart gebracht om daaruit zo mogelijk lessen voor Nederland
te kunnen trekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 46

4

Frankrijk
In Frankrijk staat sedert 2008 de contractvrijheid voor leveranciers en
afnemers voorop, maar is de vrijheid naar eigen inzicht betalingstermijnen overeen te komen1 wel beperkt. Het ministerie van Economische
Zaken kan ingrijpen in geval van «aperte onevenwichtigheid» tussen
prestaties van partijen. Ook bestaat een verbod op misbruik van economische afhankelijkheid, maar dit wordt vanwege de strikte toepassingscriteria nauwelijks ingeroepen. Ook in Frankrijk durven leveranciers meestal
niet een zaak aan de rechter voor te leggen uit vrees voor beschadiging
van de commerciële relatie met de afnemer. Daarom kan het ministerie uit
hoofde van het publiek belang of namens een benadeelde partij in een
civiele procedure voor de rechter ongedaanmaking van de aperte onevenwichtigheid in prestaties vorderen. Voordeel van dit systeem is dat het
afschrikkende werking heeft en dat zaken voor de rechter worden
gebracht waar dat zonder tussenkomst van de overheid mogelijk niet zou
gebeuren. Nadelen van het systeem zijn dat het een vergaande overheidsbemoeienis inhoudt met contractuele relaties tussen private partijen, niet
eenvoudig is toe te passen, dat in de praktijk slechts zaken met politieke
gevoeligheid of prioriteit door het ministerie voor de rechter worden
gebracht en dat het hoge bestuurlijke lasten meebrengt.
Duitsland
Het Duitse Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen kent naast het
verbod van misbruik van een economische machtspositie een tweede
artikel dat ondernemingen met inkoopmacht verbiedt die macht in te
zetten om andere ondernemingen ertoe uit te nodigen of te dwingen om
de eerste onderneming voordelen toe te kennen die in geen verhouding
staan tot de tegenprestatie.
Beide verboden kunnen bestuursrechtelijk door de Duitse mededingingsautoriteit en civielrechtelijk via de rechter worden gehandhaafd. Nadeel
van het tweede verbod is dat het vanwege de ruime norm moeilijk is toe
te passen en de rechter bij civielrechtelijke handhaving moet toetsen aan
het principe van «gelijkwaardigheid van prestaties». De toets ter onderscheiding van ongerechtvaardigd voordeel en een scherp onderhandelde
lage prijs is bijzonder complex. Bovendien kunnen kortingen en andere
elementen in de uiteindelijke prijs niet separaat worden beschouwd, maar
geldt de uiteindelijke prijs als de prestatie die moet worden afgezet tegen
de tegenprestatie. De besluitvormingspraktijk is dan ook beperkt tot die
zaken waarin tegelijkertijd sprake is van strijd met andere mededingingsrechtelijke voorschriften. De Duitse mededingingsautoriteit sloot de meerderheid van de ingestelde onderzoeken af zonder een formele beslissing
uit te brengen. Ten aanzien van de civielrechtelijke handhaving bevestigen
de Duitse autoriteiten het beeld dat mkb-ondernemingen veelal afzien van
het in rechte afdwingen van hun contractuele rechten uit vrees de relatie
met de afnemer te schaden. Dit afzonderlijke verbod voegt dus weinig toe
aan het verbod van misbruik van een economische machtspositie en lost
het probleem niet op dat leveranciers bevreesd zijn een zaak voor de
mededingingsautoriteit of de rechter aan te kaarten.
Verenigd Koninkrijk

1

Vorderingen tussen bedrijven moeten ofwel
maximaal 60 dagen vanaf factuurdatum zijn
voldaan ofwel volgens de formule «45 dagen
na het eind van de maand».

In het Verenigd Koninkrijk is, om praktijken van afnemers uit te bannen die
kleine leveranciers onder druk zetten en de consument benadelen, op
instigatie van de mededingingsautoriteit een gedragscode tot stand
gebracht met de status van secundaire wetgeving. Deze zgn. Code of
Practice bevat bijvoorbeeld het vereiste dat contractuele afspraken op
schrift moeten worden gesteld, een verbod op het achteraf en eenzijdig
wijzigen van contractuele afspraken en de eis dat betalingen binnen een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 46

5

redelijke termijn moeten worden voldaan. De grote supermarkten zijn
gebonden aan de Code. Benadeelde partijen kunnen in geval van
vermeende schending een klacht indienen bij de mededingingsautoriteit,
belast met de handhaving. De huidige Code heeft slechts ten dele het
gewenste effect gehad. De effectiviteit van het instrument wordt ondermijnd door de weerstand van leveranciers om klachten bij vermeende
inbreuken in te dienen uit vrees voor beschadiging of verbreking van de
zakelijke relatie. De Code lijkt de gedragingen van supermarkten wel in
enige mate te disciplineren. Recent is een aangepaste Code vastgesteld
die per 1 januari 2010 van kracht zal worden. Om de handhaving minder
afhankelijk te maken van klachten van leveranciers, beraadt het Britse
ministerie van Economische Zaken zich momenteel over de instelling van
een Ombudsman met zelfstandige onderzoeksbevoegdheden.
– Motie Van der Ham
De motie Van der Ham verzoekt de regering de mogelijkheden van
verdere benutting van artikel 15 Mw ten behoeve van kleine ondernemers
te onderzoeken. De vrijstellingsmogelijkheid van artikel 15 van de Mw
biedt geen aanknopingspunten om het eenzijdig wijzigen door afnemers
aan te pakken. Mogelijk doelt de motie Van der Ham op de in de discussie
over inkoopmacht gedane suggestie leveranciers toe te staan gezamenlijk
over verkoopprijzen te onderhandelen met afnemers of verkoopcombinaties tot stand te brengen. Ik ben hiervan geen voorstander. Deze vormen
van samenwerking gaan aan de kern van het probleem van het eenzijdig
wijzigen van eerder gesloten contracten voorbij. Bovendien betekenen zij
dat de prijsconcurrentie wordt uitgeschakeld. Het nadeel daarvan is dat
het uitsluitend aan de betrokken ondernemingen voordeel oplevert. Voordelen blijven besloten bij hogere schakels in de keten en bereiken de
consument niet.
– Motie Gesthuizen c.s.
De motie Gesthuizen verzoekt de regering te onderzoeken hoe de positie
van het mkb versterkt kan worden en hierbij inkorting van de betalingstermijnen van bedrijven en de mogelijkheid betaling van wettelijke rente bij
betalingsachterstanden te verplichten, mee te nemen. Het eenzijdig
wijzigen van eerder gesloten contracten door de betalingstermijnen moet
worden onderscheiden van de problematiek van de late betalingen door
het bedrijfsleven. Het bij wet vastleggen van een betalingstermijn, zoals in
de motie Gesthuizen c.s. wordt voorgesteld, acht ik geen goede oplossing
voor dit laatste punt. Voor een groot deel ligt de kern van het probleem
van late betalingen in de stilgevallen kredietverlening aan het bedrijfsleven waardoor betaaltermijnen worden opgerekt en liquiditeitsproblemen worden doorgegeven. De belangrijkste remedie is dan ook het
vlottrekken van de kredietverlening aan het middenen kleinbedrijf. In mijn
brief van 29 oktober jl. is uw Kamer geïnformeerd over de maatregelen
die het ministerie van Economische Zaken heeft genomen om banken aan
te sporen tot ruimere kredietverlening (Tweede Kamer, 2009–2010, 32 128,
nr. 12). Dat ik de knellende kredietverlening als hoofdprobleem zie, doet
uiteraard niet af aan de verplichting van bedrijven om op tijd te betalen.
Een dwingende wettelijke betalingstermijn kan dat echter niet realiseren
en brengt daarnaast onwenselijke neveneffecten met zich. De aanspraak
op tijdige betaling volgt momenteel uit een contract (of uit de wet indien
partijen geen termijn zijn overeengekomen). Wanneer de aanspraak in
plaats daarvan uit de wet zou volgen, rest de ondernemer nog steeds de
gang naar de rechter wanneer een wettelijke aanspraak op tijdige betaling
niet wordt gehonoreerd. Daarmee wordt de vrees die gang te maken niet
omzeild. Daarnaast beperkt een wettelijke termijn vergaand de contractvrijheid van die ondernemingen voor wie de betaaltermijn een waardevol
element van contractonderhandelingen vormt. Uit het onderzoek blijkt
immers dat het merendeel van de bedrijven die onderhandelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 46

6

aangaat. Dan is het belangrijk hun daartoe ook de nodige ruimte te laten.
Hetzelfde geldt voor de verplichting om wettelijke rente te betalen bij
betalingsachterstanden. Die verplichting is momenteel geregeld in de wet,
maar partijen kunnen daar vrijelijk van afwijken. Bovenstaande laat eens
te meer zien dat de problematiek van late betalingen gelegen is het civiele
recht. Waar er sprake is van het eenzijdig wijzigen van contracten, heb ik
aangegeven dat zorgelijk te vinden en te willen nadenken over mogelijke
oplossingen. De NMa komt daarbij niet in beeld, omdat de geschetste
problemen van geheel andere aard zijn dat de problematiek waarop de
NMa zich richt, nl. het laten werken van markten.
5. Beleidsvoorstellen
Het gesignaleerde probleem in Nederland is dat leveranciers terugdeinzen
de nakoming van hun contractuele aanspraken af te dwingen uit vrees
goede klanten te verliezen.
Het Britse systeem van een gedragscode met daaraan gekoppeld een
geschillencommissie gericht op de naleving geeft de beste aanknopingspunten voor een in Nederland haalbare en effectieve oplossing. De oplossingsrichting waaraan ik denk, is dan ook een gedragscode die op basis
van vrijwilligheid wordt aangegaan door de meest betrokken organisaties
van leveranciers en van afnemers. Wat de inhoud van die gedragscode
betreft kan aangesloten worden bij de in het Verenigd Koninkrijk geldende
gedragscode. In die gedragscode zou naar Brits voorbeeld in overleg met
betrokken afnemers en leveranciers expliciet tot uitdrukking kunnen
worden gebracht op welke uitgangspunten de zakelijke relatie is gestoeld
en waaraan partijen zich committeren. Te denken valt aan een expliciete
verplichting eenmaal gesloten contracten niet zonder instemming van de
wederpartij te wijzigen, de verplichting redelijke betaaltermijnen te
hanteren etc. Bovenstaande en ook de Britse situatie illustreren dat
vertrouwen in de naleving onontbeerlijk is voor de effectiviteit van de
code. Dit vraagt om een manier van geschilbeslechting tussen partijen die
laagdrempeliger is dan de gang naar de rechter.
De optie van een gedragscode op basis van vrijwilligheid behoeft nadere
en zorgvuldige uitwerking, waarbij voorop staat dat de betrokkenheid en
bereidheid van ondernemingen zich te committeren aan een code en zich
te onderwerpen aan toezicht op de naleving een vereiste is.
Daarom ben ik voornemens met de meest betrokken organisaties van
leveranciers en afnemers het gesprek aan te gaan of deze optie naar hun
mening haalbaar is, of zij bereid zijn aan de totstandkoming daarvan
constructief mee te werken en of zij ideeën hebben voor de modaliteiten
van een zodanige gedragscode. Ik zal uw Kamer uiterlijk 1 mei 2010 informeren of ik een dergelijke code haalbaar acht.
Indien dit niet het geval zou zijn, kan dan worden bezien of (wettelijke)
maatregelen, zoals in Duitsland of Frankrijk wenselijk zijn. Vooralsnog
gaat mijn voorkeur daar echter niet naar uit. De bedoelde wettelijke voorzieningen in die twee landen zijn moeilijk toepasbaar en worden daardoor
in de praktijk ook niet veelvuldig toegepast. Het Franse systeem brengt
hoge bestuurlijke lasten mee en het Duitse systeem biedt geen grote
toegevoegde waarde aan het verbod van misbruik van een economische
machtspositie. Zij lossen het probleem in de kern niet op.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 46

7