2021D22330

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en
opmerkingen voor te leggen aan de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over onder meer de Geannoteerde agenda
Raad Buitenlandse Ontwikkelingssamenwerking van 14 juni 2021
(Kamerstuk 21 501-04, nr. {).
De voorzitter van de commissie,
De Roon
Adjunct-griffier van de commissie,
Meijers

nds-tk-2021D22330

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

II
III

Algemeen
Menselijke ontwikkeling
Middeninkomenslanden
Fiche: Mededeling EU Gender Actie Plan III
Kabinetsappreciatie Verordening NDICI
Kabinetsappreciatie Post-Cotonou verdrag
Beleidsreactie AIV-rapport Digitalisering en Jeugdwerkgelegenheid in Afrika
Overig
Antwoord / Reactie van de Minister
Volledige agenda

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda, en hebben daarover nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken op de agenda. Zij hebben nog enkele vragen over de inzet
van het kabinet met betrekking tot de wereldwijde gezondheid in de
context van COVID-19 en het EU Gender Actie Plan III.
De leden van de SP-fractie hebben de enigszins korte agenda van de Raad
Buitenlandse Zaken en de bijkomende stukken met interesse gelezen. De
leden hebben hier nog een aantal vragen over.
De leden van de PvdA fractie hebben kennis genomen van de geannoteerde agenda en nog enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de agenda voor de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking en de andere geagendeerde stukken en hebben daar nog enkele
vragen bij.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met interesse
kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse
Zaken en Ontwikkelingssamenwerking en de kabinetsappreciatie van het
Post-Cotonou verdrag. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
Menselijke ontwikkeling
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het agendapunt
Wereldwijde gezondheid in de context van COVID-19 op de geannoteerde
agenda. Zij zijn verheugd te lezen dat de Raad zal spreken over de
wereldwijde toegang tot vaccins. De aan het woord zijnde leden zijn van
mening dat wereldwijde vaccinatie niet alleen vanuit solidariteit
bevorderd zou moeten worden, maar ook dat het de enige manier is voor
Nederland om uiteindelijk weer veilig geheel van het slot te gaan. Deze
leden maken zich dan ook grote zorgen over de lage vaccinatiegraad in
veel lage- en middeninkomenslanden. Veel van de lage-inkomenslanden

2

hebben nog niet 1% van hun bevolking gevaccineerd.1 COVAX – het
multilaterale initiatief om ook kwetsbare groepen in deze
lage-inkomenslanden zo snel mogelijk te vaccineren – deed recent
wederom de urgente oproep voor additionele financiering: er is nog 2
miljard dollar nodig om in lage-inkomenslanden naar een vaccinatiegraad
te gaan van 30%.2
Nu wordt COVAX vooral gefinancierd met publiek geld, terwijl ook
bedrijven er groot belang bij hebben dat corona wereldwijd wordt
bestreden zodat handelsketens weer op gang kunnen komen. In dat
verband willen de leden van de D66-fractie wijzen op het feit dat de
Europese Commissie recent het opzetten van een initiatief om middelen
uit de private sector aan te trekken expliciet opgenomen heeft in het
beleid met betrekking tot het humanitaire optreden van de EU.3 Zij zijn
van mening dat dit initiatief goed ingezet zou kunnen worden door de
Europese Commissie om op korte termijn geld uit de private sector te
mobiliseren voor de COVAX Advance Market Commitment (de tak van
COVAX gericht op vaccinatie in lage-, en middeninkomenslanden). Is de
Minister bereid er binnen de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking voor te pleiten dat de Europese Commissie het initiatief om
meer private financiering te mobiliseren op korte termijn inzet om
financiering uit de private sector op te halen voor de COVAX Advance
Market Commitment?
De Raad instrueert de Europese Commissie om tenminste 20% van alle
ODA uit te geven aan het thema human development («menselijke
ontwikkeling») en nodigt lidstaten uit hetzelfde te doen. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister of Nederland dat doet.
De Raad zal spreken over de Europese inzet op global health en de
wereldwijde toegang tot vaccins. De leden van de CDA-fractie ondersteunen dit van harte. Deze leden vragen de Minister of de conclusies van
de Global Health Summit van de G7 in Italië, waar Nederland aan heeft
deelgenomen, eveneens worden besproken tijdens deze Raad. De leden
van de CDA-fractie vragen de Minister bovendien kort verslag te doen van
deze deelname aan die Global Health Summit door Nederland en de
conclusies van die top te appreciëren op basis van hetgeen door de EU
kan worden meegenomen in haar beleid op Global Health.
In de geannoteerde agenda valt te lezen dat besloten is om het Nederlandse mogelijke surplus aan vaccins voornamelijk in te zetten voor
donatie aan derde landen (vooral lage- en middeninkomenslanden). De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister wanneer zij verwacht dat er
geleverd kan worden. Voorts vragen deze leden of Nederland vaccins blijft
kopen om dergelijke donaties meer volume te geven. Nederland zal deze
inzet ook tijdens deze Raad bevestigen en andere EU lidstaten oproepen
eenzelfde weg te volgen. Deze leden vragen de Minister wat Nederland
dan precies gaat bevestigen. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister naar de voortgang van het opstellen van het EU Vaccine Sharing
Mechanism. Aangaande dit Europese mechanisme vragen de leden van
de CDA-fractie hoe via dat mechanisme de vaccins worden verdeeld en op
basis van welke criteria vaccins worden verdeeld. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister of Suriname en Landen en Gebieden
Overzee (LGO’s) voorrang krijgen via het EU Vaccine Sharing Mechanism
en wanneer dat niet het geval is, of de Minister dat wel wenselijk acht.
Daarbij vragen deze leden de Minister in te gaan op de vragen of het EU
Vaccine Sharing Mechanism complementair is aan COVAX, of er rekening
1

Covid World Vaccination Tracker – The New York Times (nytimes.com)
https://www.who.int/news/item/27-05-2021-covax-joint-statement-call-to-action-to-equip-covaxto-deliver-2-billion-doses-in-2021
3
Kamerstuk 22 112, nr. 3089 en https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52021DC0110
2

3

wordt gehouden met Europese geopolitieke belangen en of er wordt
gedoneerd aan landen waar de EU veel reisbewegingen mee heeft.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister aan te geven of het
berichten dat de Europese Commissie voornemens is een vaccinatiefabriek te bouwen in Afrika om dat continent sneller te voorzien van vaccins
klopt en, wanneer dat het geval is, wat daarvan de status is.
De leden van de SP-fractie constateren dat er tijdens de Raad met name
nieuwe conclusies worden besproken over Human Development. Daarin
wordt gezegd dat er een grotere focus moet komen op de voedselvoorziening en de COVID-vaccinaties voor jongeren, meisjes en vrouwen.
Daarnaast is er nog een roep om meer samenwerking van onder andere
Ontwikkelingsbanken. De leden van de SP-fractie zien deze conclusies als
niet veelzeggend en niet vernieuwend. Desalniettemin willen de leden de
Minister vragen wat zij vindt van deze conclusies en of zij wel belangrijke
nieuwe aandachtspunten ziet. Wat zijn voor Nederland de prioriteiten
straks in deze discussie? Gaat de Minister nog de petitie van het Europese
Burgerinitiatief No Profit on Pandemic, dat door ruim 200.000 inwoners
van de lidstaten is getekend, onder de aandacht brengen van haar
collega’s in Brussel? Ziet de Minister, met ons, de relevantie van deze
oproep ook in de discussies op dit onderwerp?
In de raadsconclusies focussen de lidstaten met name op het belang van
voedselvoorziening, volksgezondheid in het algemeen en COVIDvaccinaties in het bijzonder en kansen voor jongeren, vrouwen en meisjes,
gehandicapten en LHTBI-personen en voor gemarginaliseerde groepen in
het algemeen. De Raad instrueert de Europese Commissie om tenminste
20% van alle ODA uit te geven aan dit thema en nodigt lidstaten uit
hetzelfde te doen. Wat zijn voor Nederland de prioriteiten als het gaat om
human development? Volgt Nederland de 20% norm die de EU nu
vaststelt? Bestaat binnen de EU brede overeenstemming over de
focusgroepen voor human development? Wat voor soort Europese
samenwerking wil Nederland met midden-inkomenslanden? Wat zijn
daarbinnen prioriteitslanden?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn verheugd dat de Raad uitgebreid
zal stilstaan bij het thema menselijke ontwikkeling. Zij juichen toe dat ten
minste 20% van de uitgaven via de Europese ontwikkelingssamenwerking
naar sociale inclusie en menselijke ontwikkeling zal gaan en dat 85% van
de nieuwe acties gender-relevant moeten zijn. Ook kunnen zij zich goed
vinden in de Nederlandse inzet op effectieve implementatie en
monitoring. Zij vragen zich af op welke wijze dit het best kan worden
vormgegeven, en wat de definitie van gender-relevant is? Op welke wijze
wordt er op toegezien dat gender-relevantie verder gaat dan een
oppervlakkige analyse in een projectvoorstel?
Deze leden zijn blij met de uitgebreide aandacht voor gezondheid en
onderwijs in de geannoteerde agenda. Is het kabinet bereid om binnen het
thema menselijke ontwikkeling ook nadrukkelijk aandacht te vragen voor
het verbeteren van de sociale zekerheid? Deelt het kabinet de analyse dat
het versterken van lokale systemen voor sociale zekerheid een belangrijke
bijdrage kan leveren aan het uitbannen van extreme armoede, en
daarmee ruimte schept voor gemeenschappen en individuen om te
investeren in menselijke ontwikkeling, zoals onderwijs?
Wil het kabinet daarnaast nadrukkelijk aandacht vragen voor het verbeteren van de kwaliteit van onderwijs? Er is de afgelopen decennia grote
vooruitgang geboekt met betrekking tot het aantal scholen en het aandeel
kinderen dat naar school gaat. Helaas is de kwaliteit van onderwijs vaak zo
ondermaats dat uiteindelijke impact achterblijft, zo constaterend deze
leden. In hoeverre stuurt de EU op impact-indicatoren, in plaats van
output-indicatoren, zoals het aantal kinderen dat naar school gaat?

4

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat het kabinet zich in
het kader van COVID-19 inzet voor de wereldwijde toegang tot vaccins en
het herstel van lokale economieën van de klappen die ze door het
coronavirus te verduren hebben gekregen. De leden zijn van mening dat
de bevordering van wereldwijde toegang tot vaccins te traag verloopt en
farmaceutische bedrijven te weinig worden aangemoedigd om deze
toegang daadwerkelijk te verschaffen. Ook het kabinet weigert zich aan te
sluiten bij de roep van vele ontwikkelingsorganisaties om te stoppen met
het blokkeren van de TRIPS-vrijstelling met betrekking tot COVID-19
vaccins in de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Tegelijkertijd zijn de leden
bezorgd over hoe ons handelsbeleid steeds maar weer inzet op het verder
in het geding brengen van de natuur, waar nieuwe virussen en pandemieën op de loer liggen. Om met bestsellerauteur David Quammen te
spreken: het allerbeste medicijn tegen toekomstige pandemieën is de
natuur en de dieren met rust laten. De leden vragen zich af wat de
Minister doet om te voorkomen dat we over een tijdje weer het gevecht
aan moeten gaan met een nieuwe pandemie. Is de Minister het met de
leden eens dat de economieën van de minst ontwikkelde landen en
middeninkomenslanden een nieuwe pandemie waarschijnlijk niet te
boven kunnen komen? Is de Minister bereid om tijdens de Raad als deel
van haar inzet op het herstel van ontwikkelingslanden uit de coronacrisis,
ook het belang van het bestrijden van de grondoorzaken van het virus aan
te kaarten bij haar ambtsgenoten? Kan ze toezeggen dat ze aan zal
dringen op een hervorming van het Europese handelsbeleid naar wat
nodig is om nieuwe pandemieën te voorkomen en voorts het Nederlandse
handelsbeleid op dit punt te evalueren?
Middeninkomenslanden
De Minister schrijft dat officiële ontwikkelingshulp vooral moet worden
ingezet in de minst ontwikkelde landen en fragiele staten, zo lezen de
leden van de VVD-fractie. Zijn deze landen en staten gelegen in de
focusregio’s West-Afrika/Sahel, Hoorn van Afrika, Noord-Afrika en het
Midden Oosten? Of kijkt de Minister breder?
Het via samenwerking uitbreiden van productiecapaciteit is in de ogen
van de leden van de VVD-fractie een goede weg om het vaccinatietempo
wereldwijd te versnellen. Wel vragen zij de Minister om concreter aan te
geven welke initiatieven er lopen. De leden van de VVD-fractie vragen in
dit kader ook of er gesproken zal worden over de aankondiging van
Commissievoorzitter Von der Leyen om een miljard euro te investeren in
productiecapaciteit voor vaccins in Afrika. Zal er hierbij worden samengewerkt met vaccinontwikkelaars die (deels) gevestigd zijn in de Europese
Unie, of bestaat de mogelijkheid dat de door de EU gefinancierde
productiecapaciteit gebruikt gaat worden voor de productie van Chinese
vaccins?
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie hoe de ontwikkeling van
lokale productiecapaciteit kan lijden tot langjarige samenwerking, waarbij
bijvoorbeeld kennisdeling met Europese bedrijven en instellingen
plaatsvindt, en er ook wederzijdse import en export van medicijnen of
grondstoffen plaatsvindt, om zo via diversificatie van waardeketens ook
bij te dragen aan Europese open strategische autonomie.
De leden van de VVD-fractie vinden het verduurzamen van internationale
waardeketens ook belangrijk. De Minister schrijft dat duurzaamheidsagenda’s in landen als Ghana, Bangladesh, Maleisië en Indonesië
bevorderd zouden moeten worden. Wat gaat de Minister doen om de
markttoegang van Nederlandse (en Europese) bedrijven in deze landen te
verbeteren?
De Minister schrijft tevens dat de economische krimp en stijging van
begrotingstekorten betekent dat kwetsbare overheidsschulden in landen
toenemen en dat er voor landen voldoende budgettaire ruimte zou

5

moeten zijn voor het bereiken van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen
(SDG’s) en de doelstellingen uit het klimaatakkoord van Parijs. Wat wordt
in deze passage verstaan onder landen? En hoe wil de Minister dit met
internationale financiële instellingen, de VN, EU en bilateraal vorm gaan
geven? Hoe zit de verhouding tussen overheidsschulden in relatie tussen
hulp, handel en investeringen? Wat is de Nederlandse inzet hierop?
De leden van de VVD-fractie steunen de ideeën van het kabinet over een
primaire rol van Europese landen als adviseur, investeerder en handelspartner bij verduurzaming in middeninkomenslanden. Zij vragen het
kabinet of dit ook geldt voor de aanpak van andere problematiek in deze
landen. In dat kader vragen zij de Minister om tijdens de Raad ook
aandacht te vragen voor handelsverdragen. Kan de Minister erop
aandringen dat de EU zich inzet voor vorderingen bij bijvoorbeeld de
gesprekken over een handelsverdrag met Indonesië?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister welke middeninkomenslanden deel uitmaken van de Nederlandse focusregio’s. In de Raadsconclusies zouden lidstaten het strategisch belang van de EU om partnerschappen aan te gaan met middeninkomenslanden benoemen. De leden
van de CDA-fractie vragen de Minister aan te geven met welke landen
partnerschappen worden aangegaan en of zij daartoe ook handelsverdragen rekent. De leden van de CDA-fractie vragen daarbij de Minister ook
aan te geven welke rol China in deze landen speelt en of genoemde
partnerschappen dus ook van geopolitiek belang zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie delen de mening van het kabinet dat
officiële ontwikkelingshulp vooral moet worden ingezet in de minst
ontwikkelde landen en fragiele staten, maar dat ook de samenwerking met
middeninkomenslanden (MICs) van groot belang is voor het aanpakken
van mondiale problemen, zoals de extreme ongelijkheid en klimaatverandering. Is het kabinet bereid om, naast de in de brief genoemde thema’s,
ook specifiek aandacht te vragen voor biodiversiteit in de MICs?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn verheugd te lezen dat het
kabinet tijdens de aankomende Raad inzet op het tegengaan van sociale
ongelijkheid, klimaatverandering en het versterken van financiële
stabiliteit. Tegelijkertijd vragen de leden zich af of de Minister haar
handelsagenda verenigbaar vindt met deze inzet, daar waar de effecten
van deze agenda juist het tegenovergestelde teweegbrengen als wat het
kabinet hier zegt te beogen. Onze agressieve exportstrategie gaat ten
koste van lokale economieën in arme landen. Terwijl we boeren in landen
zoals Ghana zeggen te helpen door ze beter zaadgoed te verstrekken,
sluiten we verdragen af waarmee we hun markt juist overspoelen met
goedkope, gesubsidieerde landbouwproducten. Terwijl we satellietbeelden delen zodat boeren in Mozambique beter kunnen inspelen op het
klimaat, geven we ook exportkredietverzekering af aan bedrijven die niet
alleen ontwrichtende conflicten stimuleren, maar ook klimaatverandering
aanjagen met als gevolg het wegvagen van de oogsten van de Mozambikanen. De bestrijding van honger en armoede in de wereld begint bij het
in lijn brengen van onze handelsagenda met onze inzet op ontwikkelingssamenwerking, en niet andersom. Kan de Minister hierop reageren?
Fiche: Mededeling EU Gender Actie Plan III
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het Fiche: Mededeling EU Gender Actie Plan III (GAP III). Zij delen de
zorgen die het kabinet noemt over lidstaten die agreed language op
vrouwenrechten, gendergelijkheid, gelijke rechten van LBTIQ -personen
en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) uit
EU-Raadsconclusies proberen te weren. Deze leden zijn dan ook blij met

6

de kabinetsinzet voor behoud van de EU-waarden en verworvenheden op
het gebied van gendergelijkheid, SRGR, vrouwenrechten en de gelijke
rechten van LBTIQ-personen, zowel binnen de EU als in het externe
optreden. Zij hebben nog enkele vragen over hoe deze inzet bij de
implementatie van het GAP II gewaarborgd kan worden.
In hoeverre zijn er verantwoordingsmechanismes die waarborgen dat
bovengenoemde groepen niet worden gediscrimineerd in de toekenning
van financiering vanuit het GAP III? Hoe wordt erop toegezien dat
financiering gericht op vrouwen «in al hun diversiteit» ook daadwerkelijk
terecht komt bij kwetsbare groepen, in het bijzonder LBTIQ-vrouwen?
Het kabinet ondersteunt terecht de focus binnen GAP III op het hanteren
van een gender transformatieve benadering. In GAP III staan lovende
woorden over een intersectionele benadering, maar er wordt niet
aangegeven hoe dit eruit gaat zien in zowel beleid als programmering.
Alleen bij het Horizon Europe programma wordt iets aan uitleg gegeven:
«supporting gender studies and intersectional research, women’s access
to research funding and their participation in research careers, and the
integration of a gender perspective in research content».4Daarbij wordt er
in GAP III geen aandacht gegeven aan trans- en intersex personen. Deels
poogt GAP III dit te ondervangen door expliciet naar de nieuwe Europese
LGBTIQ+ strategie te verwijzen5 en aan te geven dat deze tezamen met
GAP III gelezen moet worden. Hiermee lijkt het dat het begrip intersectionaliteit an sich wel duidelijk geland is, maar dat de Europese Commissie
nog niet voor ogen heeft wat dit, en daarmee de inzet op bredere
gendergelijkheid, nu betekent voor de daadwerkelijke implementatie. Is de
Minister bereid om zich sterk te maken in Europees verband voor een
verscherpte inzet op de intersectionele benadering in zowel de programmering als evaluatiemomenten van GAP III? Hoe gaat de Minister
specifiek vormgeven aan de gewenste intersectionele benadering in de
Nederlandse verplichtingen voortvloeiend uit GAP III?
Het kabinet geeft terecht aan dat er zorgen zijn dat zwaarbevochten
rechten van vrouwen, meisjes en LHBTIQ-personen ook in EU opnieuw
punt van discussie zijn, ook met betrekking tot de onderhandelingen over
EU-Raadsconclusies voor GAP III. In hoeverre blijft de EU nog geloofwaardig als wereldwijde partner op het gebied van gendergelijkheid,
vrouwenrechten en LHBTIQ als intern het antigeluid steeds zichtbaarder
en succesvoller wordt? Het is zaak de impact van dit soort tendensen van
conservatieve lidstaten op de buitenlandse betrekkingen van de EU op
gender- en LHBTIQ-gerelateerde onderwerpen niet te onderschatten.
Terugvallen op de rode lijnen zou wat de D66-fractie betreft geen optie
moeten zijn. Is de Minister bereid zich proactief in te blijven zetten op
EU-niveau voor duurzame en inclusieve internationale standaarden en
normen, beleid en uitvoering op gendergelijkheid, vrouwenrechten en
gelijke rechten voor LHBTIQ?
De leden van de PvdA-fractie verwelkomen de GAP III en de activiteiten
die uit het plan voortvloeien voor fragiele en (post-)conflictstaten en
landen in noodsituaties. De leden menen dat beleidscoherentie tussen alle
activiteiten onder GAP III en andere EU-actieplannen en prioriteiten,
inclusief het hernieuwde handelsbeleid belangrijk is. Ook zouden de leden
van de PvdA-fractie ervoor willen pleiten dat zowel de Europese
Commissie als het Nederlandse kabinet lokale vrouwenrechten- en
gendergelijkheidsorganisaties betekenisvol betrekken in de ontwikkeling
en uitvoer van activiteiten vanuit GAP III, onder meer via structurele
dialogen met EU-vertegenwoordigingen en diplomatieke missies van
EU-lidstaten in partnerlanden.

4
5

P. 6, GAP III
P. 4, GAP III

7

Over het punt van EU de handelsvisie en gender merken de leden van de
PvdA-fractie op dat het kabinet de aandacht binnen GAP III voor gender en
economische empowerment van vrouwen als integraal onderdeel van het
EU-handelsbeleid verwelkomt. Onlangs hernieuwde de EU haar handelsvisie. De Europese Commissie stelt dat zij inzet op het vergroten van
kennis over de gevolgen voor gendergelijkheid van verschillende
onderdelen van het handelsbeleid, en maatregelen zal nemen voor een
beter genderbewustzijn in het handelsbeleid. Dit terwijl de inzet van
Nederland is dat gendergelijkheid en economische empowerment van
vrouwen integraal onderdeel moet zijn van het EU handelsbeleid, zoals
gesteld in het fiche (Kamerstuk 22 112, nr. 3073). Samen met negen
andere EU-landen stelde Nederland dan ook in een non-paper6 dat
gendergelijkheid en vrouwenrechten deel moeten uitmaken van het
nieuwe handelsbeleid. Hoe kijkt de Minister aan tegen de inzet op
vrouwenrechten en gendergelijkheid in de herziene handelsvisie van de
EU? Is de Minister bereid dit Europees op te volgen en te pleiten voor en
stevigere visie op vrouwenrechten en gendergelijkheid? Welke acties is de
Minister voornemens om op korte termijn te nemen zodat handelsovereenkomsten strenge bepalingen inzake gendergelijkheid omvatten en het
Europees handelsbeleid ook daadwerkelijk gendergelijkheid stimuleert?
Dan de bestrijding van gender-gerelateerd geweld (GBV) in conflict en
post-conflict situaties. De leden van de PvdA-fractie constateren dat het
kabinet de oproep binnen GAP III om het herstel na COVID-19 aan te
grijpen als een kans om structurele ongelijkheden aan te pakken en
inclusievere samenlevingen op te bouwen, waaronder de bestrijding van
gender-gerelateerd geweld (GBV) verwelkomt. Binnen GAP III wordt onder
meer ingezet op sterkere (regionale) Europese samenwerking inzake het
voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld,
overeenkomstig de normen en doelstellingen van het Verdrag van de
Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen
vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul). Daarnaast is de EU
co-lead binnen de nieuwe Generation Equality Actie Coalitie op de
bestrijding van gender-gerelateerd geweld. Toch mist GAP III een focus op
het voorkomen dan wel bestrijden van gender-gerelateerd geweld in
noodtoestanden, conflict en post-conflict situaties. De bestrijding van
gender-gerelateerd geweld in conflict en post-conflict situaties is cruciaal
voor de betekenisvolle deelname van vrouwen en meisjes aan het
publieke leven en bijvoorbeeld conflictonderhandelingen en vredesprocessen. Is de Minister bereid om te pleiten voor een stevigere verankering
van de bestrijding van gender-gerelateerd geweld in conflict en
post-conflict situaties in Europese GAP III-activiteiten, naast de plannen
van de Europese Commissie om de Call to Action on Protection from
Gender-Based Violence in Emergencies te promoten?
Met betrekking tot een betekenisvolle dialoog met lokale
gendergelijkheids- en vrouwenrechtenorganisaties merken de leden van
de PvdA-fractie op dat een belangrijke observatie vanuit de implementatie
van GAP II is dat lokale gendergelijkheids- en vrouwenrechtenorganisaties
veelal (te) laat geconsulteerd werden over prioriteiten op landenniveau. In
het verslag van een schriftelijk overleg over de Raad Buitenlandse Zaken
Ontwikkelingssamenwerking van 23 november 2020 (Kamerstuk 21
501-02, nr. 2238) heeft de Minister aangegeven dat Nederland het belang
benadrukt van betekenisvolle participatie en leiderschap van vrouwen en
vrouwenrechtenorganisaties in EU-verband, en specifiek voor GAP III.
Hoewel er in GAP III aandacht is voor participatie van vrouwenrechtenorganisaties, is het onduidelijk hoe lokale gendergelijkheids- en vrouwenrechtenorganisaties betrokken zullen worden door zowel
6

https://www.permanentrepresentations.nl/binaries/nlatio/documents/publications/2020/11/09/
non-paper-promoting-gender-equality-through-trade-policy/Letter+and+nonpaper+on+trade+and+gender.pdf

8

EU-vertegenwoordigingen als diplomatieke missies van EU-lidstaten in
dialogen over de ontwikkeling en uitvoering van GAP III-activiteiten in
partnerlanden. Is de Minister bereid om zich ervoor in te zetten dat lokale
gendergelijkheids- en vrouwenrechtenorganisaties structureel meepraten
in alle fasen van implementatie van GAP III, met bijvoorbeeld het
opstellen van implementatieplannen en gender analyses die hieraan
vooraf worden gedaan, evenals beleidsdialogen op landenniveau en
tussentijdse evaluaties? Wat is de rol hier van Nederlandse diplomatieke
missies?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat in GAP III wordt gesteld dat
de EU schendingen van de rechten van vrouwen en meisjes moet blijven
veroordelen en steun moet blijven verlenen aan organisaties, vrouwen en
mannen die zich inzetten voor gendergelijkheid en de empowerment van
vrouwen en meisjes, inclusief vrouwelijke mensenrechtenverdedigers.
Hoewel het belangrijk is dat dit in de GAP III benoemd staat, doet dit te
kort aan de inzet van onder meer vrouwelijke mensenrechtenverdedigers,
vredesbouwers, vrouwelijke journalisten en vertegenwoordigers van
inheemse volkeren, gezien de krimpende ruimte voor het maatschappelijk
middenveld, gendergelijkheid en vrouwenrechten, dat allemaal nog
sterker onder druk is komen te staan door disproportionele COVID-19
crisismaatregelen en de regressieve wind ten aanzien van gendergelijkheid en vrouwenrechten en verdedigers van deze rechten. Ook is er
weinig erkenning in GAP III voor vrouwelijke mensenrechtenverdedigers
en vertegenwoordigers van inheemse volkeren die bedreigd worden
vanuit de winningssector. Hoe ziet de Minister dit? Is de Minister bereid
op Europees niveau te pleiten voor meer specifieke acties door zowel de
EU als lidstaten ter bescherming van deze voorvechters op gendergelijkheid en vrouwenrechten? Wat kan Nederland zelf hier extra in
betekenen?
Kabinetsappreciatie Verordening NDICI
Een belangrijk deel van NDICI zal aan gender gerelateerde issues worden
uitgegeven. De leden van de CDA-fractie ondersteunen net als de regering
deze inzet van de Europese ontwikkelingsgelden. De Minister geeft daarbij
aan dat Nederland aandringt op effectieve implementatie en monitoring
van deze doelstellingen. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister
hoe deze monitoring dan plaats moet gaan vinden. Zo vragen deze leden
welke rol de Europese Rekenkamer daarin speelt. Voorts stelen deze leden
de Minister de vraag hoe de 540 miljoen euro die Nederland bijdraagt aan
de Europese ontwikkelingssamenwerkingsgelden worden gemonitord. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister of de uitgaven van
Nederland, naast de bijdrage aan de EU-begroting, eveneens worden
afgerekend op deze Europese ontwikkelingsdoelen en deze gerekend
moet worden binnen de uitgaven en doelstellingen van de Team Europe
benadering.
De leden van de SP-fractie vinden het ook belangrijk om stil te staan bij de
uiteindelijke tekst van het onderhandelingsresultaat bij de Europese
begroting op het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en
internationale samenwerking (NDICI) en het uiteindelijke bedrag van bijna
80 miljard euro. Dit ging namelijk niet zonder horten en stoten. De leden
van de SP-fractie constateren dat dit demissionaire kabinet de begroting
vrij vernieuwend vindt, voornamelijk omdat er veel samenvoegingen zijn
van oude budgetten. De leden willen de Minister vragen in hoeverre dit nu
echt vernieuwend is in de praktijk. Betekent dit dat er in de praktijk ook
echt dingen veranderen qua beleid, of moet dit vooral worden gelezen als
een efficiëntie slag? Op welke manier worden de lidstaten en daarmee de
nationale parlementen betrokken bij de besteding van deze middelen?
Welke middelen heeft deze Kamer in handen als deze Kamer in

9

meerderheid vindt dat bepaalde uitgaven niet geoorloofd zouden zijn?
Wat zijn de gevolgen voor het feit dat er met terugwerkende kracht nu pas
middelen worden vrijgemaakt?
De leden van de GroenLinks-fractie verwelkomen het NDICI, omdat de
bundeling van verschillende financieringsinstrumenten de fragmentatie
van Europese ontwikkelingssamenwerking tegen zal gaan en de
slagkracht kan vergroten. Ook kunnen zij zich goed vinden in de thematische focus op klimaat, biodiversiteit, sociale inclusie en menselijke
ontwikkeling. Wel vragen zij zich af of de gewenste modernisering van het
instrumentarium ook verder gaat dan het samenvoegen van instrumenten.
Ook vragen deze leden op welke wijze lokaal eigenaarschap wordt
geborgd bij de vormgeving van programma’s binnen het NDICI en de
uitvoering ervan. Zo valt het deze leden op dat de kabinetsappreciatie
nauwelijks ingaat op het stimuleren van duurzame economische
ontwikkeling en werkgelegenheid, terwijl dat voor veel overheden van
ontwikkelingslanden een belangrijke prioriteit is. Op welke wijze werkt het
NDICI aan deze onderwerpen?
Kan het kabinet in deze context ook ingaan op de extra focus op fondsen
specifiek voor migratie? In hoeverre sluit die focus aan bij lokaal eigenaarschap? Is het kabinet bereid zich ervoor in te zetten dat deze fondsen ook
daadwerkelijk kunnen worden ingezet voor de aanpak van grondoorzaken,
en zich niet beperken tot migratiemanagement?
Kabinetsappreciatie Post-Cotonou verdrag
De leden van de VVD-fractie hebben ook nog enkele vragen en opmerkingen over de kabinetsappreciatie van het Post-Cotonou verdrag. Ten
eerste zouden zij graag nog op een later moment nader met het kabinet
van gedachten wisselen over de inhoud van het verdrag en mogelijkheden om naleving af te dwingen, zoals de manier waarop de migratieafspraken in het verdrag daadwerkelijk tot een effectiever terugkeerbeleid
kunnen leiden, aangezien dit nog niet geheel duidelijk wordt uit de
kabinetsappreciatie. Voor nu zijn de leden van de VVD-fractie van mening,
zoals ook meermalen aangegeven in debatten, dat het hier om een
gemengd verdrag gaat dat ter goedkeuring aan nationale parlementen
moet worden voorgelegd.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet meent dat «een
gemengd verdrag in de rede ligt», maar vragen op dit punt meer
duidelijkheid. Kan de Minister toezeggen dat zij zich tijdens de raad zal
uitspreken voor een gemengd verdrag, en niet zal instemmen met
behandeling als EU-only verdrag of stappen die tot die richting lijden nu
de Commissie dit voorstelt? Kan de Minister ook bevestigen dat alle
besluitvorming met unanimiteit moet plaatsvinden, dus dat zij behandeling of goedkeuring als EU-only verdrag kan tegenhouden?
In de context van het belang om mondiale partnerschappen te sluiten,
vragen de leden van de CDA-fractie de Minister naar de stand van zaken
inzake de blokkade door Hongarije van het Post-Cotonou Verdrag.
Hongarije zou van mening zijn dat het verdrag tot meer migratie leidt. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister of deze blokkade wordt
besproken. Tevens vragen deze leden de Minister aan te geven welke
passages voor Hongarije tot problemen leiden en of deze nog heronderhandeld worden, of dat dat niet meer mogelijk is. Tenslotte vragen de
leden van de CDA-fractie de Minister toe te zeggen eerst met de Kamer
kort te sluiten alvorens in te stemmen met een EU-only verdrag.

10

De leden van de SP-fractie constateren hiernaast dat er de afgelopen tijd
veel progressie is gemaakt in een samenwerkingsverdrag met een groep
van oud-koloniën in Afrika, de Cariben en de Stille Oceaan (ACS). De
leden van de SP-fractie zien ook dat er een aantal organisaties zich
negatief hebben uitgesproken over dit ACS-akkoord omdat het verdrag
niet vernieuwend is en weinig economisch perspectief biedt. De leden
willen de Minister vragen of dit wat haar betreft ook een logisch gevolg is
van een te diverse groep landen waarop dit samenwerkingsverdrag van
toepassing is. Wat is het krachtenveld betreffende de behoefte om de
ACS-landen op te splitsen en afzonderlijk akkoorden te maken? Wat vindt
de Minister van de kritiek van diverse NGO’s dat de machtsverschillen nog
steeds te veel zichtbaar zijn in het nieuwe akkoord? Staat het economisch
gewin ten koste van deze landen voor de Europese Unie niet teveel
voorop? Wat is volgens de Minister de reden om niet duidelijk naar een
einddoel te werken aangezien dit ook niet omschreven staat in het nieuwe
ACS-akkoord?
De leden van de PvdA-fractie hebben een paar zorgen omtrent het
Post-Cotonou verdrag. Kan de Minister bevestigen of Hongarije inderdaad
van plan is een veto uit te spreken over het EU-ACS akkoord? Hoe wil de
Minister met een eventueel veto omgaan? Heeft de Europese Commissie
inmiddels een definitieve keuze gemaakt over de vraag of het verdrag
alleen door het Europees Parlement (EP) of ook door de nationale
parlementen zal worden goedgekeurd? Wat is het krachtenveld binnen de
Raad op dit punt? Wat vindt zij van de stelling van ECDPM dat het nieuwe
verdrag laat zien dat het ACS-EU partnerschapskader van afnemend
belang is? Wat vindt zij van de kritiek van Caritas dat het verdrag de
betrekkingen met ACS-staten onvoldoende moderniseert?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet om aan te geven
hoe het Post-Cotonou verdrag zich verhoudt tot andere afspraken en
verdragen, bijvoorbeeld op het gebied van handel? Op welke wijze
verschilt het nieuwe verdrag, naast de meer regionale benadering, van
haar voorganger, het Cotonou Verdrag? Hoe reageert het kabinet op de
kritiek dat het partnerschap te weinig is gemoderniseerd en, gecombineerd met de ontkoppeling van het Europees Ontwikkelingsfonds en de
geleidelijke erosie van relatieve handelsvoordelen voor deze groep
landen, snel aan relevantie in zal boeten?
Deze leden zijn ook benieuwd op welke wijze het Post-Cotonou verdrag
invulling geeft aan de term «gelijkwaardig partnerschap»? Ziet het
verdrag ook toe op beleidscoherentie, bijvoorbeeld rond de aanpak van
belastingontwijking, schuldenproblematiek of toegang tot de Europese
markt voor bewerkte producten? Hoe concreet zijn de afspraken op dit
vlak? Deze leden lezen over de mogelijkheid om passende, proportionele
maatregelen te nemen bij niet-naleving van het verdrag, maar dat lijkt
vooral in te gaan op niet-naleving door de ACS-landen. Welke afspraken
zijn er gemaakt die de Europese Unie moet naleven? Wat kunnen
ACS-landen ondernemen als de EU gemaakte afspraken niet nakomt?
Kunnen zogeheten pushbacks van migranten of migratiewetgeving die
mogelijk in strijd is met het Vluchtelingenverdrag, zoals een recent
aangenomen wet in Denemarken, worden gezien als tegenstrijdig met het
Post-Cotonou verdrag?
Kan het kabinet ook ingaan op de situatie die is ontstaan door de
aankondiging van Hongarije om het verdrag te zullen vetoën? Wat zijn de
verschillende scenario’s om hiermee om te gaan, en de gevolgen
daarvan?
Voorts willen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie ingaan op het
Post-Cotonou verdrag. De leden maken zich zorgen over het voornemen
om nog meer vrijhandelsverdragen af te sluiten, de zogenoemde

11

Europese Partnerschapsakkoorden (EPA’s). Deze verdragen worden
gepresenteerd als voordelig voor beide partijen omdat het de wederkerige
opening van markten veronderstelt, maar in realiteit vervangen ze in vele
gevallen bestaande unilaterale handelspreferenties. Wie op de lijst van
minst ontwikkelde landen staat, heeft weinig te winnen met een EPA, want
krijgt toch al vrije toegang tot de EU. Het openstellen voor Europese
producten kan de eigen industrie en landbouw schaden. Sommige landen
blokkeren dan ook terecht een akkoord binnen een handelsblok, omdat ze
vrezen dat hun ontluikende economieën bedolven worden onder
goedkope, gesubsidieerde landbouwproducten uit Europa. Zo geeft de
Europese Unie haar eigen boeren subsidie voor het produceren van
spotgoedkope melk, waar Afrikaanse boeren op de wereldmarkt nooit
mee kunnen concurreren, maar verwacht vervolgens van Afrikaanse
landen dat ze hun markten openstellen. Kan de Minister erkennen dat
EPA’s overheden de mogelijkheid ontnemen om hun kleine boeren te
beschermen tegen oneerlijke concurrentie? Is de Minister het met de
leden eens dat de economieën van lage inkomenslanden niet competitief
genoeg zijn om tegen deze internationale concurrentie op te kunnen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie benadrukken dat handel
belangrijk is voor de verdere ontwikkeling van de ACS-landen, maar zijn
van mening dat hier geen oneerlijke vrijhandelsverdragen voor nodig zijn.
Integendeel, omdat deze altijd leiden tot het verlies van de zwakste
schakel. Waarom kiest Europa er niet voor om unilaterale handelspreferenties in tact te houden onder de mogelijkheden die de WTO daarvoor
biedt? Is de Minister bekend met het onderzoek van consultancybureau
PwC7 naar de gevolgen van EPA’s in ACS-landen, dat stelt dat liberalisering van handel de ontwikkeling van een moderne, industriële sector
kan bedreigen, een sector die alleen kan overleven en bloeien als deze kan
worden beschermd tegen importproducten? EPA’s zouden volgens de
Europese Unie bijdragen aan capaciteitsopbouw in ontwikkelingslanden.
Kan de Minister toelichten waaruit blijkt dat dit het geval is geweest voor
al afgesloten EPA’s? Zijn hier cijfers of onderzoeken naar beschikbaar die
de Minister met de Kamer kan delen? Klopt het dat de door EPA’s geboden
hulp bestaat uit bijvoorbeeld een workshop over regelgeving, wat in
wezen weinig voorstelt? Wat vindt de Minister van de stelling van ECDPM
dat het nieuwe verdrag laat zien dat het ACS-EU partnerschapskader van
afnemend belang is als het gaat om het bieden van hulp? Welke landen
blokkeren momenteel het sluiten van een EPA met de EU en wat zijn hier
de beweegredenen voor? Waarom zet het kabinet niet in op het stimuleren van lokale verwerkende industrieën en regionale handel, in plaats
van grootschalige liberalisering van handel met de EU? Deelt de Minister
de zienswijze van de leden dat eerlijke handel het scheppen van ruimte
veronderstelt voor ontwikkelingslanden om de eigen economieën op te
bouwen, voordat men de grenzen openstelt voor internationale handel?
Heeft de Europese Commissie inmiddels een definitieve keuze gemaakt
over de vraag of het verdrag alleen door het Europees Parlement of ook
door de nationale parlementen zal worden goedgekeurd? Wat is het
krachtenveld binnen de Raad op dit punt? Tot slot vragen de leden de
Minister te reageren op het opiniestuk van hulporganisatie Caritas, waarin
gesteld wordt dat het nieuwe verdrag er onvoldoende in slaagt om hulp te
dekoloniseren. Kan de Minister reageren op de stelling dat terwijl het
verdrag gaat over «gelijkwaardige partnerschappen», de EU nog steeds
vanuit het startpunt van macht en overwicht lijkt te bewegen in plaats van
naar een economisch ontwikkelingsniveau waarbij de afhankelijkheidsrelatie van ACS-landen opgeheven kan worden? Wat vindt de Minister van
de analyse van Caritas dat het landbouwhoofdstuk op grote bedrijven
stuurt, terwijl een verbetering van de positie van kleine agrariërs niet
wordt geadresseerd?
7

https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2005/january/tradoc_121195.pdf

12

Beleidsreactie AIV-rapport Digitalisering en Jeugdwerkgelegenheid in Afrika
De leden van de GroenLinks-fractie verwelkomen het AIV-rapport over dit
belangrijke onderwerp en de beleidsreactie van het kabinet. Zij juichen toe
dat Nederland investeert in digitale infrastructuur voor betere toegankelijkheid en de versterking van de digitale geletterdheid. Verder is het, zeker
in de veranderende geopolitiek, van groot belang dat Nederland en
andere Europese landen coalities smeden met Afrikaanse landen voor de
ontwikkeling en naleving van internationale normen gericht op een open,
vrij en veilig internet. Welke trends neemt het kabinet waar op dit vlak?
Lukt het binnen internationale organisaties om allianties te smeden met
Afrikaanse landen op dit onderwerp? In hoeverre wordt dit bemoeilijkt
door de opkomst van China en pogingen van dat land om de digitale
geopolitiek te beïnvloeden? Wat is de strategie om hiermee om te gaan?
Deze leden lezen dat Nederland verschillende organisaties steunt om het
blokkeren van digitale vrijheden tegen te gaan. Wat is in dit kader de
reactie van Nederland op de recente beslissing van de Nigeriaanse
overheid om Twitter te blokkeren? Wat is de effectiefste route om zorgen
hieromtrent over te brengen aan de Nigeriaanse autoriteiten?
Overig
Tenslotte vragen de leden van de CDA-fractie de Minister de misstanden
binnen de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ter sprake te brengen.
Afgelopen maand hebben 53 landen een verklaring ondertekend,
waaronder de EU, dat hulpverleners van de WHO seksuele misstanden
plegen. Aangezien de EU de verklaring heeft ondertekend, vragen deze
leden de Minister te vragen welke vervolgstappen de EU gaat zetten.
II. Antwoord / Reactie van de Minister
III. Volledige agenda
Geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 14 juni 2021. 2021Z09799 – Brief regering d.d.
19-04-2021, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A.M. Kaag
Verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 23 november 2020. 21 501-04-235 – Brief regering d.d.
08-12-2020, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
Verslag van de Informele Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking d.d. 29-4-2021. 21 501-04-237 – Brief regering d.d.
17-05-2021, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
Reactie inzake AIV rapport Digitalisering en Jeugdwerkgelegenheid in Afrika. 34 952-123 – Brief regering d.d. 11-01-2021, Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
Fiche: Mededeling EU Gender Actie Plan III. 22 112-3015 – Brief
regering d.d. 22-01-2021, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok
Reactie op verzoeken commissie over berichtgeving over
Oeigoerse dwangarbeid i.v.m. textiel en haarproducten. 35 207-40 –
Brief regering d.d. 17-02-2021, Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag

13

Kabinetsappreciatie Verordening van het EU Instrument voor
nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking. 22 112-3101 – Brief regering d.d. 26-04-2021, Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
EU-ontwikkelingssamenwerking. 34 952-135 – Brief regering d.d.
26-05-2021, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A.M. Kaag
Kabinetsappreciatie Post-Cotonou verdrag. 2021Z09597 – Brief
regering d.d. 02-06-2021, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A.M. Kaag

14