Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 511

Beleidsdoorlichting Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

Nr. 32

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 maart 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de brief van 26 november 2018 inzake de Beleidsreactie
op de beleidsdoorlichting van de Directie Emancipatie (DE) (Kamerstuk
31 511, nr. 31).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 14 maart 2019.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-31511-32
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

1

1
Welke consequenties verbindt u aan de toezegging van uw
ambtsvoorganger «om bij nieuwe benoemingen van haar eigen
adviescolleges zorg te dragen voor evenredige vertegenwoordiging» 1? Onderkent u dat die toezegging ook de Kiesraad
betrof?
Ik heb mede namens de Minister voor Rechtsbescherming in mijn brief
van 6 maart 2018 aangegeven dat het kabinet er werk van zal maken dat
adviesraden en commissies van de overheid meer divers worden
(Kamerstuk 30 420, nr. 263). Alle leden van het kabinet zijn doordrongen
van het belang van een evenredige deelneming aan adviescolleges van
vrouwen. Bij de benoeming van leden wordt hier bewust rekening mee
gehouden.
Over de diversiteit binnen adviescolleges, waaronder de Kiesraad, wordt
jaarlijks gerapporteerd door de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk (JBR).
2
Wordt in zijn algemeenheid rondom arbeidsparticipatie onderzoek
gedaan naar de motieven van vrouwen om minder te werken? Zo
ja, zijn hier al resultaten over bekend? Zo nee, waarom niet?
Het in vraag 26 genoemde IBO Deeltijdwerk zal hier onder andere naar
kijken. Daarnaast heeft het SCP verscheidene rapporten gepubliceerd
omtrent de motieven van vrouwen om deeltijd te werken. Enkele van de
meest recente rapporten zijn de tweejaarlijkse Emancipatiemonitor (CBS
& SCP, 2018), Ons geld (Portegijs, 2018) en Werken aan de start (Merens &
Bucx, 2018).
3
Welke uitgaven op andere begrotingen leiden ook (in-)direct tot
bevorderen van arbeidsparticipatie van vrouwen, zoals kinderopvangtoeslag, uitbreiding van het partnerverlof en IACK2? Hoeveel
budget is hier in totaal mee gemoeid?
Er is een uitgave op de begroting van andere departementen met als doel
het bevorderen van de arbeidsparticipatie van vrouwen, namelijk de
Kinderopvangtoeslag. In 2019 wordt verwacht dat deze € 3.286.740.000
behelst.
Verder zijn er generieke maatregelen die bijdragen aan de doelstelling om
de arbeidsparticipatie van zowel mannen als vrouwen te bevorderen. Dit
zijn de arbeidskorting (€ 18.490.000.000), voor de algehele arbeidsparticipatie (en het verkleinen van de armoedeval) en de inkomensafhankelijke
combinatiekorting (IACK) (€ 1.778.000.000) voor de minstverdienende
partner en de alleenstaande ouder met jonge kinderen.
Daarnaast zijn er maatregelen die primair gericht zijn op inkomensondersteuning van ouders, en die daarmee de arbeidsparticipatie neerwaarts
beïnvloeden. Dit zijn bijvoorbeeld het kindgebonden budget
(€ 2.151.031.000) en de algemene kinderbijslag (€ 3.567.596.000).
4
Kunt u toelichten hoe de reflectie van de externe experts door
Regioplan is gewogen in hun oordeel over de onderbouwing van
de beleidstheorie? Is Regioplan op onderdelen tot een ander
oordeel gekomen dan uit de reflectie van de experts te
verwachten is? Zo ja, op welke onderdelen?
1
2

Kamerstuk 24 503, nr. 38, p. 10
IACK: inkomensafhankelijke combinatiekorting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

2

Het oordeel van Regioplan over de onderbouwing van de beleidstheorie is
gebaseerd op een combinatie van bronnen: gesprekken met de experts en
wetenschappelijke literatuur. Binnen de randvoorwaarden van het
onderzoek was het niet mogelijk om de mechanismen uit de beleidstheorie aan de hand van wetenschappelijke literatuur heel uitgebreid te
toetsen. Er heeft met andere woorden een beperkte literatuurverkenning
plaatsgevonden. De inzichten vanuit de literatuur en de reflectie door de
externe experts zijn vervolgens samengenomen in het oordeel over de
beleidstheorie.
5
Waarom zijn er in verhouding veel externe experts van de
Universiteit Utrecht geraadpleegd?
Regioplan was verantwoordelijk voor dit onderdeel Bij de selectie van
experts heeft Regioplan primair gekeken naar aanwezige expertise op het
desbetreffende (deel) thema en beschikbaarheid van de experts in de
onderzoeksperiode. Dat er relatief veel experts verbonden zijn aan de
Universiteit Utrecht is geen bewuste keuze, maar een resultaat van deze
selectiecriteria.
6
Kunt u toelichten welke interactie er is geweest tijdens het
proces van de beleidsdoorlichting tussen de externe experts en
de onafhankelijk deskundige?
Er heeft geen interactie plaatsgevonden tussen de externe experts en de
onafhankelijke deskundige. De rol van de onafhankelijke deskundige was
om gedurende het traject (van december 2017 tot en met september 2018)
gedetailleerd commentaar te geven op de tussenrapportages, dit te
bespreken met de klankbordgroep en waar nodig het onderzoeksproces
bij te sturen. Alleen de onderzoekers van Regioplan hebben contact gehad
met de externe experts als onderdeel van het onderzoek.
7
Waar liggen de grenzen van de meetbaarheid van het emancipatiebeleid?
Zoals beschreven in de Kamerbrief van 11 september 2017 kenmerkt het
emancipatiebeleid zich door vele afhankelijkheden. Zo beïnvloeden
factoren als economische groei en werkgelegenheid de effecten van het
gevoerde beleid gericht op het verhogen van de arbeidsparticipatie van
vrouwen. Regioplan benoemt dit ook in het rapport: «het is moeilijk om de
invloed van het beleid op de emancipatie van vrouwen en lhbti-personen
te isoleren van andere factoren». Daarnaast geldt dat meerdere partijen
verantwoordelijk zijn. Resultaten kunnen vaak alleen in samenwerking
met elkaar bereikt worden. Het is moeilijk om precies te bepalen op welke
wijze de activiteiten onder begrotingsartikel 25 bij hebben gedragen aan
het bevorderen van emancipatie van vrouwen en lhbti-personen.
Dat wil niet zeggen dat er niets te zeggen is over de effectiviteit van het
gevoerde beleid. Bij de onderhavige beleidsdoorlichting is bewust
gekozen voor de methode van de realistische evaluatie waarmee inzicht is
verkregen in wat er werkt, voor wie en wanneer. Met deze methode wordt
de werking en opbrengsten van het beleid op een kwalitatieve manier
geanalyseerd, aangevuld met kwantitatieve informatie. Belangrijk hierbij
is aandacht voor de beleidstheorie en het identificeren van werkzame
bestanddelen van (onderdelen) van het gevoerde beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

3

8
Wat gaat u doen om te voorkomen dat een volgend onderzoek
vastloopt op kwantitatieve gegevens?
Regioplan doet enkele aanbevelingen om de meetbaarheid van het
emancipatiebeleid nog verder te verbeteren: door het formuleren van
meer concrete doelstellingen, door meer effectevaluaties uit te (laten)
voeren en door de activiteiten van de allianties tussentijds te monitoren
en te evalueren.
Ten aanzien van het formuleren van doelstellingen doet Regioplan de
suggestie om in te zetten op doelstellingen die kijken naar werkzame
mechanismen en niet per se kwantitatief van aard zijn. In het rapport geeft
Regioplan aan dat sinds de vorige beleidsdoorlichting reeds belangrijke
stappen zijn gezet. De werkwijze met de allianties is een goed voorbeeld,
waarbij expliciet aandacht is gevraagd voor het formuleren van meetbare
indicatoren. Ik zal deze verbeterde processen waar mogelijk toepassen op
het emancipatiebeleid.
9
Kunt u toelichten waarom ervoor is gekozen niets over de
«theories of change» van de allianties (die opgesteld zijn in
2017/2018 om in aanmerking te komen voor de subsidie) te
vermelden in deze beleidsdoorlichting, die de periode 2014 –
2018 bestrijkt?
De onderhavige beleidsdoorlichting beslaat de periode 2014–2018. De
allianties zijn feitelijk pas vanaf 2018 operationeel. Hierdoor was het niet
mogelijk om al in 2018 iets te zeggen over doelbereik, doeltreffendheid en
doelmatigheid van de allianties. Er is in het kader van de beleidsdoorlichting wel gesproken met de penvoeders van de allianties. In die
gesprekken is vooral ingegaan op de nieuwe werkwijze en de verwachte
bijdrage van die werkwijze bij het tegengaan van versnippering. Met deze
maatregelen heb ik opvolging gegeven aan de aanbevelingen uit de
beleidsdoorlichting over de periode 2011 tot en met 2014.
10
Kunt u informatie delen over de «theory of change» per alliantie
en hoe deze met elkaar samenhangen voor een optimaal
resultaat?
Iedere alliantie heeft in zijn Theory of Change (ToC) aangegeven op welke
terreinen, doelgroepen en functies uit de subsidieregeling gender- en
lhbti-gelijkheid ze zich richt. In de brief van 24 april 2017 (Kamerstuk
30 420, nr. 258) is de Kamer hierover nader geïnformeerd. In totaal
beslaan de acht allianties alle terreinen, doelgroepen en functies uit de
subsidieregeling. Zie ook het antwoord op vraag 13 voor een kort
overzicht per alliantie. Aan de hand van de ToC hebben alle allianties
vooraf de doelstelling en de (tussen) stappen om daar te komen helder
geformuleerd. Daarbij is specifiek aandacht besteed aan de onderliggende
analyses, aannames en relevante actoren. Jaarlijks zullen de ToC’s
gemonitord worden. Uw Kamer wordt op de hoogte gehouden van de
resultaten via de voortgangsrapportages.
11
Kunt u aangeven in hoeverre, op basis van het huidige inzicht in
de voortgang van de allianties, de ingeslagen weg van een
hervorming van de subsidieregeling (het werken met allianties)
als succesvol / geslaagd is te bestempelen (afgezet tegen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

4

doelstelling: meer inhoudelijk sturen, partnerschappen, versnippering van middelen tegengaan en daardoor meer effectieve
inzet)?
De allianties zijn in januari 2018 gestart met hun activiteiten. Het is nog te
vroeg om een echt oordeel te kunnen vellen. Op basis van het voortraject,
de samenwerking en het huidige inzicht in de voortgang van de allianties
beoordeel ik de ingeslagen weg als zeer positief. De samenwerking tussen
de maatschappelijke organisaties is sterk verbeterd. In de eerste plaats
natuurlijk tussen de partijen binnen een alliantie, maar er is ook meer
overleg tot stand gekomen tussen de allianties. Dit heeft al geleid tot meer
uitwisseling van kennis en goede voorbeelden. Daarnaast heeft inderdaad
meer inhoudelijke sturing aan de voorkant plaatsgevonden. Dat heeft bij
elkaar geleid tot een meer gericht en gebundelde inzet op emancipatiedoelstellingen.
12
Hebben de externe experts, die bij de beleidsdoorlichting zijn
betrokken, ook een rol gehad om de «theories of change» van de
allianties te toetsen in het licht van de doeltreffendheid van het
emancipatiebeleid 2014–2018?
Nee, de experts zijn niet gevraagd om te reflecteren op de «theories of
change» van de allianties (zie ook het antwoord op vraag 9). Er zijn wel
onafhankelijke experts betrokken geweest bij de beoordeling van de
theories of change als onderdeel van de subsidieaanvragen. Bij die
beoordeling is getoetst op de analyses en de onderbouwing van de
voorstellen, met het oog op de doeltreffendheid.
13
Welke verschillende partijen werken samen in de allianties en
vormen samen met OCW3 een strategisch partnerschap?
Ik heb strategische partnerschappen gesloten met acht allianties. In die
acht allianties werken in totaal 15 organisaties samen. In de brief van
24 april 2017 (Kamerstuk 30 420, nr. 258) heb ik de Kamer hierover nader
geïnformeerd.
1) WOMEN Inc., COC, Rutgers: Gezondheidszorg op maat, gericht op
een gendersensitieve en LHBTI-sensitieve gezondheidszorg;
2) WOMEN Inc., Movisie, Wo=Men, Proefprocessenfonds Clara
Wichmann, NVR: Samen werkt het, gericht op het stimuleren van
mannen en vrouwen, in het bijzonder financieel kwetsbare vrouwen,
om de mogelijkheden te benutten voor het combineren van betaalde
arbeid en onbetaalde zorg;
3) Rutgers, Atria: Act4Respect, gericht op de preventie van gender
gerelateerd geweld bij jongeren en jongvolwassenen, zowel via
algemene preventie als bij risicogroepen en gericht op (potentiële)
slachtoffers en daders;
4) Atria, VHTO, Emancipator, NVR: Werkendetoekomst, naar een
werkende toekomst, gericht op het doorbreken van genderstereotiepe
beeldvorming in het onderwijs en op de arbeidsmarkt;
5) COC, Transgender Netwerk Nederland, NNID: Gedeelde trots, gedeeld
geluk. Brede aanvraag gericht op sociale acceptatie en veiligheid van
LHBTI’s;
6) Movisie, Consortium Zelfbeschikking (vertegenwoordiging van
migranten- en vluchtelingenorganisaties), Doetank PEER: Verandering
van binnenuit, gericht op het bevorderen van de sociale veiligheid en

3

OCW: Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

5

7)
8)

de acceptatie van gender- en LHBTI gelijkheid in vluchtelingen en
migrantengemeenschappen;
Atria: Bronnen van verandering, de bibliotheek en archieffunctie op
het terrein van gender(gelijkheid);
IHLIA: LGBT Heritage, de bibliotheek en archieffunctie op het terrein
van LHBTI.

14
Hoe wordt de Kamer op de hoogte gehouden van de tussentijdse
gesprekken met ieder strategisch partnerschap gedurende de
looptijd van de partnerschapsovereenkomst?
Zoals gebruikelijk is er gedurende de looptijd van de subsidierelatie
regelmatig contact met de organisaties in de allianties over de gerealiseerde voortgang. Over de belangrijkste ontwikkelingen in de activiteiten
van de partnerschappen informeer ik uw Kamer in de jaarlijkse voortgangsrapportage emancipatie.
15
In hoeverre bent u in gesprek met educatieve uitgevers over
genderstereotypering in schoolboeken? Gebruiken educatieve
uitgevers de vrije keuze van schoolboeken voor de scholen als
excuus om deze stereotypering op zijn beloop te laten?
Ik heb Prof. dr. Judi Mesman, hoogleraar Maatschappelijke vraagstukken
en decaan Leiden University College in contact gebracht met de brancheorganisatie GEU en de aangesloten educatieve uitgeverijen. Zij doet
vanuit de Universiteit Leiden momenteel onderzoek naar representatie en
stereotypering in lesmateriaal. De uitgeverijen hebben hun medewerking
aan haar toegezegd en lesmateriaal beschikbaar gesteld. Uitkomsten van
dit onderzoek worden in de zomer van 2019 verwacht en zullen door Judi
Mesman worden besproken met de educatieve uitgeverijen en hun
brancheorganisatie De GEU.
16
In hoeverre bent u bereid met uw coördinerende, agenderende en
aanjagende functie meer te sturen op proces én inhoud van het
emancipatiebeleid?
In het Regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) en in de
Emancipatienota 2018–2021 (Kamerstuk 30 420, nr. 270) staan de doelen
van het kabinet op het gebied van emancipatie beschreven. In de
Emancipatienota is aangegeven wat collega-bewindspersonen doen om
die doelen te realiseren, waaronder de interdepartementale aanpak van
arbeidsparticipatie, en de uitvoering van de regenboogpunten uit het
regeerakkoord.
Als Minister van emancipatie heb ik een coördinerende rol. Ik ben continu
met mijn collega-bewindspersonen in gesprek over proces en inhoud van
het emancipatiebeleid. Het woord «sturen» zou ik hiervoor niet gebruiken;
elke bewindspersoon draagt zelf de verantwoordelijkheid voor het eigen
beleid, inclusief de effecten die dat beleid heeft op gendergelijkheid of op
de positie van lhbti-personen. Dat is de kern van (gender) mainstreaming.
Een voorbeeld is de recente (januari 2019) toevoeging van de kwaliteitseis
«effecten op gendergelijkheid» aan het Integraal Afwegingskader. Deze
kwaliteitseis is bedoeld om de aard en omvang van de gevolgen van
voorgenomen beleid en regelgeving voor de gendergelijkheid in
Nederland in kaart te brengen. Deze kwaliteitseis is een uitwerking van de
Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) waaraan Nederland zich heeft
gecommitteerd, in het bijzonder SDG 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

6

17
Deelt u de opvatting van Regioplan dat bij mainstreaming de
focus moet liggen op het jonge kind, omdat daar de meeste winst
te boeken is in het doorbreken van stereotype denkbeelden?
Ik ben van mening dat het belangrijk is om bij mainstreamen zeker ook
naar het jonge kind te kijken. Zo steun ik vanuit de alliantie Werk en de
Toekomst het project Beeldenbrekers dat als doel heeft om genderstereotypering in groep 1–2 van het basisonderwijs te doorbreken. Ook legt de
alliantie genderdiversiteit in haar tweede kennisbijeenkomst in de zomer
de focus op opvoeding en het jonge kind in relatie tot het doorbreken van
stereotiepe denkbeelden.
18
Hoe gaat u meer inzicht krijgen in de inzet en opbrengst van
gendermainstreaming?
De inzet en opbrengst van gendermainstreaming zijn niet los te meten van
de effecten van het beleid waaróp gendermainstreaming plaatsvindt. De
mainstreaming maakt immers deel uit van het reguliere beleid.
Uiteraard is het belangrijk om te meten welke effecten regulier beleid
heeft op gendergelijkheid. Ik zet erop in dat collega-bewindslieden in
beleidsevaluaties kijken hoe het reguliere beleid uitwerkt voor mannen en
voor vrouwen. Het kan daarbij gaan om beleid waarbij van te voren
bewust is nagedacht over gendereffecten, of beleid waarbij dat niet is
gebeurd. Een voorbeeld hiervan is dat ik samen met de Staatssecretaris
van SZW gemeenten ondersteun om bij het re-integratiebeleid de
groepen vrouwen te bereiken die een afstand tot de arbeidsmarkt hebben
(Kamerstuk 30 420, nr. 295).
Tevens is onlangs een kwaliteitseis «effecten op gendergelijkheid» aan het
Integraal Afwegingskader toegevoegd. Zie vraag 16 voor een uitgebreidere beantwoording hierover.
19
Kunt u specificeren in hoeverre gendermainstreaming in de
periode 2014–2018 als effectief te beschouwen is en waarom?
In de beleidsdoorlichting concluderen de onderzoekers dat de resultaten
van gendermainstreaming moeilijk inzichtelijk te maken zijn.
Dit is onvermijdelijk. Er kan immers niet met zekerheid gezegd worden
wat er in het reguliere beleid zou zijn gebeurd als er geen inzet op
gendermainstreaming was gepleegd.
Hoewel het exacte effect moeilijk is vast te stellen, wijzen de onderzoekers
op een aantal succesvolle voorbeelden uit de onderzochte periode, zoals
de samenwerking met het Ministerie van VWS op het terrein van gender
en gezondheid, en de decentrale uitkering aan gemeenten met name ten
aanzien van lokaal lhbti-veiligheidsbeleid.
20
Hoe wordt de Kamer op de hoogte gehouden van de plannen, die
worden gemaakt in samenwerking met de Minister van SZW4,
over het stimuleren van de economische zelfstandigheid en
financiële onafhankelijkheid van vrouwen?
In de voortgangsrapportage Emancipatie informeer ik uw Kamer jaarlijks
over de uitwerking en voortgang van het emancipatiebeleid. Hierbij ga ik
ook specifiek in op de plannen en voortgang die is gerealiseerd op het

4

SZW: Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

7

thema economische zelfstandigheid in samenwerking met de bewindslieden van SZW. Zie verder de beantwoording onder vraag 22.
21
Op welke manier gaat u aandacht vragen voor het belang van
rijksbreed gendersensitief beleid gericht op het tegengaan van
geweld tegen vrouwen?
Zie de beantwoording onder vraag 30.
22
Geeft de beleidsdoorlichting emancipatiebeleid, naast intensivering en aanpassing van beleid, ook aanleiding om met bepaalde
beleidsmaatregelen te stoppen?
In de beleidsdoorlichting is geconcludeerd dat onderdelen van het beleid
te weinig bereik haddden. Dit vormde voor mij een aanleiding om met het
Programma Economische Zelfstandigheid (PEZ) te stoppen en op een
andere manier invulling te geven aan het beleid op dit terrein.
In plaats daarvan investeer ik in overleg met het Ministerie van SZW
binnen het ZonmW Kennisprogramma «Vakkundig aan het Werk» in een
extra ronde om de uitkeringsafhankelijkheid en armoede- en schuldenproblematiek van vrouwen te voorkomen en/ of te verminderen.
23
Gaat het programma Veilige Steden alleen over de sociale
veiligheid van vrouwen of ook over de sociale veiligheid van
LHBTI5?
Het programma ziet op de sociale veiligheid van vrouwen. Gemeenten
hebben daarbij de vrijheid om zich specifiek te richten op lesbische,
biseksuele en transgender vrouwen en de verbinding te zoeken met het
lhbti-beleid. Naast het programma «veilige steden» bestaat ook het
programma Regenboogsteden dat zich specifiek richt op LHBTI- personen.
24
Wanneer gaat het programma Veilige Steden van start?
Het programma is in het najaar van 2018 van start gegaan. Gemeenten
bepalen zelf het startmoment van hun activiteiten.
25
Welke steden doen mee aan het programma Veilige Steden?
Aan het programma Veilige Steden doen de volgende gemeenten mee:
Almere, Amsterdam, Arnhem, Dordrecht, Groningen, LeidschendamVoorburg, Rotterdam, ’s-Gravenhage, Tilburg, Utrecht en Velsen.
26
Wanneer kan het IBO6 deeltijd worden verwacht?
Naar verwachting zal het IBO Deeltijdwerk dit voorjaar naar de Ambtelijke
Commissie Heroverwegingen gestuurd worden. Na goedkeuring door de
ambtelijke commissie wordt het vlak na de zomer, samen met de
kabinetsreactie, aan uw Kamer gestuurd.

5

LHBTI: lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen, transgender- en intersekse
personen
6
IBO: interdepartementaal beleidsonderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

8

27
Welke ideeën heeft u over het vormgeven van een integrale
aanpak van een effectief gendersensitief beleid en welke rollen
kunnen / moeten afzonderlijke partijen hierin spelen (andere
departementen, gemeenten, VNG7 etc.)?
Zie de beantwoording onder vraag 30.
28
Is het actieprogramma «Geweld hoort nergens thuis» (VWS8,
J&V9 en VNG, april 2018) al een (goed) voorbeeld van effectief
gendersensitief beleid? In hoeverre neemt men de afspraken van
de Istanbulconventie (het Internationaal Verdrag van de Raad van
Europa over de aanpak van geweld tegen vrouwen) hierin mee?
Zie de beantwoording onder vraag 30.
29
Wat is de ambitie voor het verbeteren van de positie van
vrouwen?
De ambities van dit Kabinet zijn terug te vinden in de Emancipatienota
2018–2021 (Kamerstuk 30 420, nr. 270). Graag verwijs ik daarnaar voor
meer informatie.
Hieronder noem ik een aantal voorbeelden:
– In Nederland moeten alle burgers hun leven kunnen inrichten zoals zij
dat willen. Dat is het uitgangspunt van het emancipatiebeleid.
– Dit kabinet blijft bevorderen dat elk jaar meer vrouwen economisch
zelfstandig zijn en dus 70 procent van het minimumloon verdienen.
– Bovenop de bestaande doelstelling op het gebied van economische
zelfstandigheid is een nieuwe, ambitieuzere, doelstelling toegevoegd.
Het kabinet stelt zich ten doel dat ook het percentage vrouwen stijgt
dat minimaal 100 procent van het minimumloon verdient en daarmee
als financieel onafhankelijk kan worden beschouwd.
– Tevens wordt er samen met het Ministerie van SZW en Financiën
gewerkt aan het verhogen van het aantal vrouwen dat werkt en van het
aantal uren dat zij werken.
30
Welke stappen zijn er al gezet bij de rijksbrede aanpak van
gendersensitiviteit? Welke bijdrage gaat u hieraan leveren?
Om meer gendergelijkheid te realiseren moeten er op verschillende
terreinen stappen worden gezet. Ik werk daarom nauw samen met o.a.
SZW, VWS en J&V om de aandacht voor gender op dossiers m.b.t. de
arbeidsmarkt, zorg en veiligheid te waarborgen. Regioplan gaat in haar
rapport met name in op de gendersensitiviteit van het beleid ter
bestrijding van geweld tegen vrouwen.
Ik zet doorlopend, op verschillende manieren, in op een gendersensitieve
aanpak gericht op het vergroten van de veiligheid van vrouwen. Dit
betekent tevens dat ik bij mijn collega’s aandacht vraag voor de gendersensitiviteit van hun beleidsterreinen en aansluiting zoek bij relevante
dossiers van andere ministeries. Dit is niet nieuw.
Er vindt regelmatig afstemming plaats met collega’s van J&V en SZW op
het gebied van seksuele intimidatie en geweld op de werkvloer. Ook heb
ik bijvoorbeeld met de Minister van VWS gesproken over de gendersensitiviteit van het programma «geweld hoort nergens thuis».

7

VNG: Vereniging van Nederlandse Gemeenten
VWS: Volksgezondheid, Welzijn en Sport
9
J&V: Justitie en Veiligheid
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

9

In dat programma wordt geconstateerd dat partnergeweld niet los kan
worden gezien van de (relationele) context en de opvattingen over
mannen- en vrouwenrollen en verwachtingen ten opzichte van elkaar.
Dit programma biedt de kaders voor de komende jaren. Momenteel wordt
bekeken hoe aandacht voor gender het beste meegenomen kan worden in
de uitvoering van het programma.
In maart brengt het GREVIO-comité dat toeziet op de naleving van het
Verdrag van Istanbul een bezoek aan Nederland. In dat verdrag is expliciet
opgenomen dat beleid op dit terrein gendersensitief moet zijn. Zij zullen
dit punt ongetwijfeld meenemen in hun beoordeling van het Nederlandse
beleid.
Ook op andere beleidsdossiers van andere ministeries waar gender een
rol speelt, wordt nauw samengewerkt, o.a. op het terrein van seksueel
geweld en intimidatie, huiselijk geweld en schadelijke traditionele
praktijken.
31
Bent u bereid de Kamer direct te informeren over de uitkomst van
de verkenning naar maatregelen waarmee het streefcijfer voor
«vrouwen aan de top» alsnog kan worden behaald als er in 2019
te weinig voortgang is geboekt?
In het najaar informeer ik uw Kamer per brief over nadere maatregelen. In
deze brief neem ik ook de uitkomsten van het SER-advies en mijn reactie
daarop mee evenals de resultaten van de laatste bedrijvenmonitor. Als
blijkt dat er te weinig voortang is geboekt, ben ik bereid stevige maatregelen te treffen.
32
Wat wordt er gedaan in de tijd tussen het moment dat de huidige
decentralisatieuitkering Programma Economische Zelfstandigheid stopt en het moment dat er met de Staatssecretaris van
SZW besproken wordt wanneer nieuwe effectieve inzet zal
starten?
Het Programma Economische Zelfstandigheid was bedoeld om
gemeenten te ondersteunen bij het opzetten van succesvolle initiatieven.
Dat verandert niets aan de eigen verantwoordelijkheid van gemeenten. Ik
ga er dus vanuit dat gemeenten die tevreden zijn over hun aanpak daar
gewoon mee doorgaan.
Tevens kunnen gemeenten gebruik blijven maken van het project Educatie
voor Vrouwen met Ambitie (EVA). Dit project wordt vanaf volgend jaar
onderdeel van het Tel mee met Taal programma. EVA richt zicht op het
vergroten van empowerment, taalscholing en arbeidsmarktoriëntatie van
vrouwen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.
In overleg met het Ministerie van SZW investeer ik binnen het ZonmW
Kennisprogramma «Vakkundig aan het Werk» in een extra ronde om de
uitkeringsafhankelijkheid en armoede- en schuldenproblematiek van
vrouwen te voorkomen en/ of te verminderen. Met de voorbereiding van
dit traject wordt op korte termijn gestart.
33
Deelt u de opvatting van Regioplan dat DE10 meer zou kunnen
sturen op de doorontwikkeling en verankeringsfase van We Can
Young?
De subsidie voor «Ik ben van mij» (voorheen We Can Young) is een aantal
keer verlengd. De laatste verlenging loopt dit jaar ten einde. De laatste
10

DE: directie Emancipatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

10

subsidie was gericht op verduurzaming en het leggen van een basisinfrastructuur van waaruit Movisie de methodiek zonder financiële steun van
de rijksoverheid verder uit kan bouwen en aan kan bieden aan
gemeenten. Daarnaast wordt deze laatste verlenging gebruikt om de
methodiek van «Ik ben van mij» op te laten nemen in de databank
effectieve interventies als «bewezen effectief». Met subsidie van de
rijksoverheid is dus een stevige basis gelegd voor de toekomst.
Als Minister van Emancipatie bestaat mijn rol uit agenderen, coördineren
en aanjagen. Daar zitten ook grenzen aan. Op een bepaald moment zijn
andere partijen aan zet, in dit geval de gemeenten.
34
Wat gaat u, naast gendermainstreaming, doen om genderstereotypering in het onderwijs te bestrijden?
Naast de punten die genoemd zijn in vragen 15 en 17, onderneem ik
hierop verschillende acties. Ik steun de alliantie Werk.en.de Toekomst van
Atria, VHTO, Emancipator en NVR. Zij werken aan het doorbreken van
stereotypering in het onderwijs, bij de overheid en op de arbeidsmarkt. Ik
steun de alliantie Gedeelde Trots, gedeeld Geluk van COC/TNN/NNID,
waar de Gender and Sexuality Alliances (GSA’s) deel van uitmaken.
Daarnaast werken COC/TNN/NNID samen met jongeren aan een
standaard seksuele en genderdiversiteit voor het onderwijs. Acceptatie
van genderdiversiteit draagt bij aan het doorbreken van genderstereotypering. Op mijn verzoek ontwikkelt Stichting School en Veiligheid (SSV)
dit jaar een handreiking «pedagogische vakmanschap seksuele integriteit»
voor leraren en lerarenopleidingen. De lerarenopleidingen hebben
gezamenlijk de wettelijke bekwaamheidseisen vertaald naar de kennisbasis voor de pabo en de tweedegraadslerarenopleidingen. In de herijkte
kennisbases (ingegaan per leerjaar 2018 – 2019) zijn seksuele diversiteit en
genderdiversiteit expliciet geborgd. De kwalificatie-eisen burgerschap
voor het mbo worden aangescherpt. Respectvolle omgang met en
acceptatie van (etnische, religieuze, seksuele en gender) diversiteit wordt
hierin nu expliciet genoemd. Naar verwachting gaan de nieuwe
kwalificatie-eisen in per schooljaar 2019/2020. In december 2018 is het
vierde tussenproduct van de ontwikkelteams van Curriculum.nu
opgeleverd. Hierin geven zij een aanzet voor de aanscherping van het
kerndoelonderdeel seksualiteit en seksuele diversiteit. Kort na de zomer
2019 worden de ontwikkelde bouwstenen opgeleverd.
35
In hoeverre kan een integrale aanpak, vanuit de gezamenlijkheid
van landelijke en lokale overheid, bijdragen aan een effectief
gendersensitief beleid, bijvoorbeeld veiligheidsbeleid?
Zie de beantwoording onder vraag 30.
36
Wanneer verwacht u met andere beleidsmaatregelen te komen
om de economische zelfstandigheid van vrouwen te vergroten nu
de huidige decentralisatieuitkering Programma Economische
Zelfstandigheid niet wordt verlengd?
Zie de beantwoording onder vraag 32.
37
Hoe gaat u meer inzicht krijgen in de inzet en opbrengst van
gendermainstreaming?
Zie de beantwoording onder vraag 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

11

38
Worden er, nu de economische crisis achter ons ligt, nu wel
(strakke) doelen geformuleerd ten aanzien van het aantal
vrouwen dat economisch zelfstandig zou moeten zijn? Zo ja, hoe
worden die doelen vastgesteld?
Nu de crisis voorbij is, stijgt het percentage economisch zelfstandige
vrouwen. Feit blijft dat het al of niet behalen van streefcijfers slechts ten
dele aan het emancipatiebeleid valt toe te rekenen. Wel heeft het kabinet
zich in de Emancipatienota ten doel gesteld dat elk jaar het aandeel
economisch zelfstandige vrouwen stijgt, evenals het aandeel financieel
onafhankelijke vrouwen. Een exact streefcijfer is dat niet, maar het is wel
een meetbaar doel.
39
Heeft het beleid rondom economische zelfstandigheid van
vrouwen tot meer inzicht geleid in de motieven van
niet-economisch zelfstandige vrouwen? Zo ja, kunt u deze
toelichten? Zo nee, kunt u hier nader onderzoek naar doen?
De evaluaties van de centrumgemeenten die hebben meegedaan aan het
Programma Economische Zelfstandigheid geven een divers beeld. In een
aantal gemeenten bleek het lastig om vrouwen te werven voor het
programma. Er werden verschillende redenen genoemd waardoor
vrouwen eerder stopten met de trajecten. Zorgtaken, gebrek aan
flexibiliteit bij de werkgever, te grote reisafstand, medische beperkingen,
moeite met taal, problemen in de familie of nog niet toe aan het zetten
van stappen zijn enkele voorbeelden.
Verder zijn er vele onderzoeken uitgevoerd naar de belemmeringen van
vrouwen om niet economisch zelfstandig te zijn. Zo zijn er bijvoorbeeld de
tweejaarlijkse emancipatiemonitoren, het recent SCP onderzoek naar de
opvattingen van vrouwen en mannen over het belang van economische
zelfstandigheid van vrouwen11, Ons geld (Portegijs, 2018) en Werken aan
de start (Merens & Bucx, 2018).
Een andere reden voor het achterblijven van economische zelfstandigheid
is het werken in deeltijd. Nederland is koploper binnen Europa als het gaat
om deeltijd werken. Ook daarnaar wordt op dit moment onderzoek
gedaan via het IBO Deeltijd. Voor meer informatie over wanneer het IBO
naar uw kamer wordt verzonden verwijs ik u naar vraag 26.
Voor nieuw beleid/onderzoek verwijs ik u naar de beantwoording onder
vraag 22.
40
Vindt u het beleid rondom economische zelfstandigheid van
vrouwen ook geslaagd als het ertoe leidt dat deze vrouwen meer
bewust kiezen economisch afhankelijk te blijven?
Iedere vrouw is vrij om haar leven in delen naar eigen mening en
inzichten. Echter, het is de vraag of vrouwen er bewust voor kiezen om
economisch afhankelijk te zijn of dat zij zich laten belemmeren door
bijvoorbeeld groepsdruk, cultureel bepaalde normen en vooroordelen12.
Verder is het ook de vraag of vrouwen zich er voldoende van bewust zijn
dat zij zich in een kwetsbare positie bevinden als zij niet economisch
zelfstandig zijn en dat zij hiermee een grote druk leggen op de kostwinnerstaak van hun partner. Als meer vrouwen bewust gaan kiezen, ben ik
11

Ons Geld, Vrouwen en mannen over het belang van inkomen en economische zelfstandigheid
voor vrouwen, SCP 2018
12
Zie ook het recente onderzoek van McKinsey over vrouwen op de arbeidsmarkt: https://fd.nl/
economie-politiek/1269419/achterstand-vrouwen-kost-nederlandse-economie-100-mrd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

12

ervan overtuigd dat meer vrouwen economisch zelfstandig zullen willen
worden. Dat is ook waar het kabinet naar streeft. Overigens zal dit nooit
betekenen dat 100% van de vrouwen hiervoor kiest.
41
Is er in het huidige beleid rekening gehouden met het feit dat de
maximale periode van één jaar bij een aantal gemeenten onvoldoende bleek?
Naar aanleiding van het advies van de beleidsdoorlichting wil ik nu
inzetten op een rijksbrede gendersensitieve aanpak, om meer vrouwen te
bereiken en om meer effect te sorteren.
Dit neemt niet weg dat het afgelopen decennium mooie resultaten zijn
bereikt met subsidies aan kleine projecten en cofinanciering aan
gemeenten (Eigen Kracht, Kracht on Tour, Programma Economische
Zelfstandigheid). Echter, op te kleine schaal. Dit staat los van de duur van
het Programma Economische Zelfstandigheid, dat overigens twee jaar
achter elkaar is uitgevoerd (in 2017 en in 2018).
42
Hoe is de verhouding tussen mannen en vrouwen die solliciteren
op topfuncties verdeeld?
Dat is niet te zeggen. Het proces van werving en selectie voor topfuncties
kent een grote mate van ondoorzichtigheid. De titel van het onderzoek van
Professor dr. Marieke van de Brink, De black box tussen aanbod, werving
en selectie van vrouwen13 is wat dat betreft veelzeggend.
Dit onderzoek geeft duidelijke aanknopingspunten hoe de kwaliteit van het
werving- en selectieproces kan verbeteren en meer vrouwen in beeld
kunnen komen en benoemd kunnen worden.
43
In hoeverre is de impact van de internationale #MeToo-discussie
vast te stellen en los te zien van de impact die de beleidsinzet
van DE heeft gehad om meer aandacht te vestigen op geweld
tegen vrouwen en de veranderende opvattingen over seksuele
omgangsvormen? Is de impact van de beleidsinzet hierdoor
überhaupt te meten?
Zoals beschreven in mijn antwoord op vraag 7 hangt de impact van het
emancipatiebeleid af van vele factoren. Regioplan onderschrijft dit in haar
onderzoeksrapport:
«Een beleidsevaluatie onderzoekt de relatie tussen het gevoerde beleid en
het doelbereik. Het vaststellen van een causale relatie tussen beleid en
uitkomsten is echter niet eenvoudig. Het vereist een complex design met
experimentele en controlegroepen. In de praktijk is dit voor het emancipatiebeleid nauwelijks mogelijk. Het beoogde effect van het beleid is
namelijk onderhevig aan een veelheid van factoren, waarvan het
gevoerde beleid er slechts één is. Dat maakt het ingewikkeld om de
invloed van het beleid op de emancipatie van vrouwen en lhbti-personen
te isoleren van andere factoren».
De impact van beleid is daarom niet exact vast te stellen. Dat geldt ook
voor het beleid dat als doel heeft opvattingen m.b.t. seksueel grensoverschrijdend gedrag te beïnvloeden.

13

Black box tussen aanbod, werving en selectie van vrouwen
Onderzoek naar genderpraktijken in de benoemingen voor leden van RvB’s en RvC’s in het
Nederlandse bedrijfsleven. Prof. Dr. M.C.L. van den Brink, Dr. L. Blommaert, Drs. B. Leest, Drs.
S. Elfering, November 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

13

In algemene zin is het doel van beleid altijd om aan te sluiten bij
maatschappelijke ontwikkelingen. Beleidsmaatregelen kunnen private
initiatieven versterken en ervoor zorgen dat ze verder kunnen ontwikkelen.
Andersom kunnen maatschappelijke ontwikkelingen en initiatieven ervoor
zorgen dat beleid in een vruchtbare bodem terecht komt.
#MeToo zorgde voor een enorme opleving in de aandacht voor seksueel
grensoverschrijdend gedrag. De White Ribbon Campagne van Emancipator, die al sinds 2016 liep, sloot hier naadloos op aan. Dit droeg bij aan
een grotere impact van de campagne in de periode na #MeToo.
Ik zie dit als een mooi voorbeeld van de manier waarop de inzet vanuit het
emancipatiebeleid aansluit bij een actuele maatschappelijke ontwikkeling
en hierdoor een grotere impact kan hebben.
44
Wat gebeurt er op dit moment aan structurele monitoring van de
prevalentie van gendergerelateerd geweld?
Er bestaan in Nederland verschillende monitors die een beeld geven van
de prevalentie van verschillende vormen van gendergerelateerd geweld.
• Emancipatiemonitor (tweejaarlijks).
Hierin staat een hoofdstuk over ervaringen met geweld, gebaseerd op
gegevens uit de veiligheidsmonitor van het CBS. 14
• Monitor seksuele gezondheid, Rutgers 2006, 2009, 2012, 2017
De monitor Seksuele gezondheid in Nederland 2017, uitgevoerd door
Rutgers is een representatief bevolkingsonderzoek onder ruim 17.000
respondenten. In de monitor zijn vragen m.b.t. ervaringen met
seksueel geweld en grensoverschrijdend gedrag opgenomen. De
resultaten zijn gepubliceerd op www.rutgers.nl.
• Seks onder je 25e, Rutgers 2005, 2012, 2017
Rutgers en Soa Aids Nederland voeren in samenwerking met de
GGD’en het onderzoek Seks onder je 25e uit. Het onderzoek uit 2017
geeft een representatief beeld van de seksuele gezondheid van
jongeren van 12 tot 25 jaar. In de monitor zijn vragen m.b.t. ervaringen
met seksueel geweld en grensoverschrijdend gedrag opgenomen. De
eerste twee edities vonden plaats in 2005 en 2012. Aan het onderzoek
deden 20.000 jongeren mee. De resultaten zijn gepubliceerd op
www.rutgers.nl.
• Prevalentieonderzoek huiselijk geweld en kindermishandeling, WODC
2019.
Het is van belang te weten hoe vaak huiselijk geweld voorkomt. Wat is
de aard en omvang? Welke trends doen zich in de afgelopen jaren
voor? Daarvoor wordt een omvangrijk prevalentieonderzoek uitgevoerd, dat vergelijkbaar is met de onderzoeken huiselijk geweld en
kindermishandeling uit 2010. Het huidige onderzoek is in 2015 gestart
en is begin 2019 afgerond15.
45
Waarom zijn de Regenboogsteden gelimiteerd tot de G50?
Ik richt mij op een samenwerking met de G50 gezien de omvang van de
beschikbare financiële middelen. Met de G50 heb ik een zo’n groot
mogelijk en landelijk dekkend bereik en kan ik zoveel mogelijk inwoners
bereiken. Het staat andere gemeenten vrij zich te melden als Regenbooggemeente. Uiteraard juich ik dat toe. Zij moeten hier wel zelf middelen
voor vrij maken.

14
15

https://digital.scp.nl/emancipatiemonitor2018/neemt-geweld-tegen-vrouwen-af/
https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/2668i-synthese-prevalentieonderzoek-hg-enkimi.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

14

Er zijn ook zeker gemeenten die aangeven als Regenbooggemeente lokaal
lhbti-emancipatiebeleid te willen maken. Enkele daarvan hebben zich
gemeld, maar niet alle gemeenten die op eigen initiatief Regenboogbeleid
maken, melden zich bij mij.
46
Wat zijn de financiële en maatschappelijke gevolgen als het
beleid rondom Regenboogsteden, inclusief de subsidie, ook
opengesteld zou worden voor gemeenten die niet tot de G50
behoren?
Zie antwoord op vraag 45.
47
Zijn er gemeenten, die niet tot de G50 behoren, die hebben
aangegeven graag volledig onderdeel uit te maken van het
Regenboogstedenprogramma?
Zie antwoord op vraag 45.
48
Wat zijn de verschillen in lokaal LHBTI-beleid tussen Regenboogsteden uit de G50 en steden die zich op eigen initiatief hebben
aangemeld als Regenbooggemeente maar geen financiële
ondersteuning ontvangen?
Regenboogsteden uit de G50 en eigen initiatief gemeenten zetten zich in
voor dezelfde thema’s om de sociale acceptatie en -veiligheid van
lhbti-personen te vergroten. Ook de kleinere gemeenten werken samen
met scholen, zorginstellingen en sportverenigingen. Maar zij hebben een
kleiner bereik, want er zijn minder inwoners. Tevens zijn er minder lokale
roze organisaties.
49
Waar wordt de financiële ondersteuning voor Regenboogsteden
veelal voor ingezet?
Regenbooggemeenten zetten zich in voor de verbetering van sociale
acceptatie en -veiligheid van lhbti-personen. Alle regenbooggemeenten
richten zich daarbij op het onderwijs en jongeren. Daarnaast werken veel
regenbooggemeenten aan sociale acceptatie in de ouderenzorg, een
veilige sportomgeving, veilig wonen, levensbeschouwelijke kringen en
bi-culturele kringen. De Regenbooggemeenten werken op die thema’s
samen met uitvoerders, lokale roze organisaties, welzijns- en zorginstellingen, antidiscriminatievoorzieningen, sportclubs, scholen en wijkcentra.
50
Op welke voorzieningen kunnen Regenboogsteden aanspraak
maken? Wat moeten zij hiervoor doen?
Gemeenten stellen een beleidsplan met doelstellingen voor lhbtiemancipatiebeleid op. Daarnaast tekent de gemeente de intentieverklaring
Regenboogsteden, waarin de afspraken voor de samenwerkingsperiode
van 2019 – 2022 worden vastgelegd. Aan de deelnemende G50
gemeenten bied ik financiële ondersteuning, inhoudelijk advies door
Movisie en twee keer per jaar een werkatelier met Regenboogsteden uit
dezelfde regio. Voor iedereen is de Regenbooggids voor gemeenten en
handreikingen uit het Kennisdossier van Movisie en landelijke monitoring
van de sociale acceptatie van lhbt-personen door het SCP beschikbaar.
Voor eigen initiatief gemeenten wordt een werkatelier georganiseerd om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

15

deze gemeenten inhoudelijk te informeren over ontwikkelingen en om te
leren van good practices.
51
Wat gebeurt er op dit moment op het gebied van monitoring van
gendersensitieve gezondheidszorg en het in beeld brengen van de
praktijk van de gezondheidszorg op dat gebied?
Vanaf 2018 is OCW een strategisch partnerschap aangegaan met de
alliantie «Gezondheidszorg op maat». Deze alliantie bestaat uit een
samenwerking van drie organisaties, te weten: COC Nederland, Rutgers
en WOMEN Inc. Van 2018 tot en met 2022 ontvangt de alliantie ruim
€ 4.000.000 voor de uitvoering van diverse activiteiten ter bevordering
van gendersensitieve- en LHBTI sensitieve gezondheidszorg. Om de
doelstellingen en resultaten van de Alliantie te bereiken, worden drie
veranderpaden gevolgd, te weten:
1. Kennis maken
2. Kennis overdragen
3. Kennis borgen
Als onderdeel van het eerste «verander pad» wordt de stand van zaken
wat betreft de gender- en lhbti sensitieve zorg in kaart gebracht, bijvoorbeeld door middel van enquêtes over de ervaringen van patiënten. Een
effectevaluatie maakt tevens deel uit van de activiteiten van de alliantie.
Zo wordt gemonitord in hoeverre de activiteiten effect hebben op de
gender- en lhbti sensitiviteit van de gezondheidszorg.
52
Wanneer kan de Kamer de uitgaven op de terreinen media,
politiek, recht en leefvormen verwachten?
In de subsidieregeling gender- en lhbti-gelijkheid is aangegeven dat
maatschappelijke organisaties die in aanmerking wilden komen voor
instellingssubsidie, zich specifiek moesten richten op het landelijk
bevorderen van gendergelijkheid of LHBTI-gelijkheid, in ieder geval op de
terreinen: onderwijs, veiligheid, gezondheid, arbeidsmarkt, media,
politiek, recht of leefvormen. De activiteiten van de acht allianties beslaan
in totaal al deze terreinen. Sommige allianties zijn vooral op één terrein
gericht, zoals de alliantie Gezondheidszorg op maat. Andere allianties
hebben activiteiten op meerdere of zelfs alle terreinen. Het budget voor
instellingssubsidie is verdeeld over de acht allianties, die in hun activiteiten weer een onderverdeling hebben gemaakt naar doelgroepen,
terreinen en functies.
53
Welke andere factoren maken het lastig om het beleid op de
emancipatie en LHBTI-personen te isoleren?
Regioplan heeft in de beleidsdoorlichting vastgesteld, dat het beoogde
effect van het emancipatiebeleid onderhevig is aan een veelheid aan
factoren waarvan het gevoerde beleid er slechts één is.
Voorbeelden van die andere factoren zijn de ontwikkeling van de
werkgelegenheid die invloed heeft op arbeidsparticipatie, of een populair
tv-programma dat invloed heeft op de beeldvorming over transgenderpersonen. Het is niet mogelijk vast te stellen welk deel van de ontwikkelingen
precies door welke factor wordt veroorzaakt.
Zie ook mijn antwoord op vraag 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

16

54
Wat is de reden dat er tegen het eind van de periode door de
Minister opnieuw wijzigingen zijn aangebracht in de focus van
DE?
In het Regeerakkoord Rutte III zijn de speerpunten van het kabinet op het
terrein van emancipatie vastgelegd (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34).
Ik heb uw Kamer geïnformeerd over de kabinetsinzet op het terrein van
emancipatie met de Emancipatienota 2018–2021 (Kamerstuk 30 420, nr.
270). Leidend principe is dat alle burgers hun leven moeten kunnen
inrichten zoals zij dat willen. Om de beleidsinzet hier zo goed mogelijk bij
te laten aansluiten wordt nu gewerkt vanuit de volgende samenhangende
thema’s: arbeidsmarkt, sociale veiligheid en acceptatie, en genderdiversiteit en gelijke behandeling.
55
Hoe succesvol waren de geoperationaliseerde allianties rond de
thema’s (naast het thema gezondheid)? Wordt dit in het vervolg
herhaald?
Dit betrof een project met vier allianties: de allianties Veilige wijken,
Onderwijs en seksuele diversiteit, Sport en Roze ouderenzorg. De
projectsubsidies waren (zoals gebruikelijk) tijdelijk. Het hoofddoel van
deze projecten was het mainstreamen van seksuele diversiteit in (inter)
departementaal beleid. De activiteiten van de alliantie roze ouderenzorg
zijn opgenomen in de alliantie Gezondheidszorg op maat. De onderwijsalliantie is gestopt, mede omdat de onderwijsbonden zich terug hebben
getrokken. De samenwerking tussen de andere partners in deze alliantie;
COC en stichting School en Veiligheid is voortgezet. De opbrengsten en
geleerde lessen uit de alliantie Veilige wijken zijn deels ondergebracht in
het project Veilige steden. De sportalliantie is in iets andere vorm
voorgezet, samen met VWS ondersteun ik de activiteiten van de alliantie
Gelijke Spelen 4.0, gericht op meer diversiteit bij sportclubs, trainers,
supporters en scheidsrechters. Samenwerking met regenbooggemeenten,
sportorganisaties en LHBTI-organisaties staat hierbij voorop.
56
Wat wordt er in het vervolg gedaan om de nu nog ontbrekende
concrete kwantitatieve doelstelling rond de meeste thema’s wel
concreet te maken?
Zie het antwoord op vraag 8.
57
Wat waren de signalen die werden ontvangen waarbij de nieuwe
allianties verwachten bij te dragen aan minder versnippering en
overlap tussen initiatieven?
Zie het antwoord op vraag 11.
58
Kunt u toelichten waarom ervoor is gekozen om de onafhankelijke deskundige niet expliciet met naam en toenaam te noemen?
Door de invoering van de nieuwe Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is gekozen om de naam van de onafhankelijke
deskundige niet op internet te plaatsen. Dit is in lijn met de voorschriften
die de griffie van uw Kamer kenbaar gemaakt heeft. Uw Kamer heeft
echter wel recht op inzage in deze informatie en daarom zijn de naam en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

17

handtekening van de onafhankelijke deskundige in de papieren versie die
naar uw Kamer is verstuurd wel zichtbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 511, nr. 32

18