Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 154

Wijziging van de Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten en de Wet toelating
zorginstellingen in verband met het regelen van
de voorwaarden voor aanspraken op langdurige
zorg buiten Nederland en de financiering van
deze aanspraken (Wet AWBZ-zorg buitenland)

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 27 juli 2009
en het nader rapport d.d. 22 september 2009, aangeboden aan de Koningin
door de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het advies van
de Raad van State is cursief afgedrukt.

Bij Kabinetsmissive van 2 juni 2009, no. 09.001.470, heeft Uwe Majesteit, op
voordracht van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bij
de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet tot
wijziging van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en de Wet toelating
zorginstellingen in verband met het regelen van de voorwaarden voor
aanspraken op langdurige zorg buiten Nederland en de financiering van deze
aanspraken (Wet AWBZ-zorg buitenland), met memorie van toelichting.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw Kabinet van 2 juni 2009,
no. 09.001.470, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies inzake
het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 27 juli 2009, nr. W13.09.0170/I, bied ik U hierbij aan.

Het wetsvoorstel strekt tot aanscherping van de regelgeving en tot beperking
van de huidige mogelijkheden om in het buitenland een aanspraak op zorg tot
gelding te brengen ten laste van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
(AWBZ).
De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel, maar maakt
een opmerking over de aanpassing van de financieringsstructuur.

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.
2
Zoals eerder in de beleidsvisie over AWBZzorg in het buitenland van 18 september 2007
(Kamerstukken II 2007/08, nr. 30 597, nr. 13).

KST135305
0910tkkst32154-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Aan de zorgkantoren die met de uitvoering van AWBZ-zorg zijn belast, wordt
jaarlijks in het kader van het financiële budget AWBZ-zorg een regio-budget
toegekend waaruit de zorg die op basis van een indicatie van het CIZ wordt
verleend, wordt bekostigd. Voor AWBZ-zorg die in het buitenland wordt
verleend, bestaat een dergelijk budget niet. De zorgverzekeraars vergoeden op
basis van declaraties die zorg ten laste van het Algemeen Fonds Bijzondere
Ziektekosten (AFBZ). De regering benadrukt in de toelichting dat inzicht dient
te bestaan in de kosten die gemoeid zijn met AWBZ-zorg in het buitenland en
de consequenties die dat heeft voor het totaal beschikbare middelen voor
AWBZ-zorg2. Gelet op de wens van de regering om te komen tot een inzichtelijke kostenstroom en een beheersing van de kosten van de AWBZ-zorg in het
buitenland, wordt op instigatie van de NZa afgezien daarvoor aan de zorgverzekeraars een eigen budget toe te kennen. In plaats daarvan wordt een koppeling
gelegd tussen de in het buitenland verleende zorg en de contracteerruimte in
de Aanwijzing contracteerruimte AWBZ 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 154, nr. 4

1

Beoogd wordt om een raming te maken van de kosten in verband met de
AWBZ-zorg in het buitenland. Dit bedrag wordt eenmaal structureel toegevoegd aan de contracteerruimte. Vervolgens wordt dit geraamde bedrag
jaarlijks daarop in mindering gebracht. De resterende contracteerruimte wordt
vervolgens verdeeld over de zorgkantoorregio’s. De werkelijke kosten van in
het buitenland geleverde AWBZ-zorg worden ten slotte betrokken bij de
raming van de uitgaven in toekomstige jaren. Op deze wijze wordt voorkomen
dat een complexe regelgeving moet worden opgezet voor een zeer beperkt
deel van de AWBZ-zorg, aldus de toelichting.
De Raad onderschrijft de doelstelling van de regering om te komen tot een
inzichtelijke kostenstroom en beheersing van de kosten van AWBZ-zorg in het
buitenland. In de toelichting wordt opgemerkt dat het in eerste instantie de
bedoeling was om de beheersing van deze kosten in de wet te regelen. Naar
aanleiding van het advies van de NZa is de regering daarvan teruggekomen. In
plaats daarvan zal de Aanwijzing contracteerruimte AWBZ 2010 worden
aangepast en zal de NZa op grond daarvan bijbehorende beleidsregels
vaststellen. Op deze wijze worden extra administratieve lasten voor de AWBZ
voorkomen, aldus de toelichting. De Raad wijst er op dat het vorenstaande tot
gevolg heeft dat de procedure tot beheersing van de kosten van AWBZ-zorg in
het buitenland zich onttrekt aan de parlementaire betrokkenheid. Uit de
toelichting blijkt niet in hoeverre dit aspect is meegewogen bij het overnemen
van het voorstel van de NZa.
Voorts merkt de Raad op dat kosten en de kostenstijgingen voor AWBZ-zorg in
het buitenland, ondanks de voorgestelde aanpassingen, en die welke worden
voorgesteld voor het Besluit zorgaanspraken AWBZ1, niet, althans niet zonder
meer, gelijk zullen zijn aan de gecontracteerde zorg in Nederland. Uit de
toelichting blijkt niet of bij een gelijkblijvend totale contracteerruimte de
voorgestelde financieringsstructuur ertoe kan leiden dat, naar mate de kosten
voor AWBZ-zorg in het buitenland stijgen, er minder overblijft voor de
contracteerruimte voor de zorgkantoorregio’s. Als dat het gevolg zou zijn,
draagt de voorgestelde financieringsstructuur niet bij aan de door individuele
zorgverzekeraars te dragen financiële verantwoordelijkheid waarvan de
toelichting uitgaat en kan de doelstelling van beheersing van de kosten van
AWBZ-zorg in het buitenland niet ten volle worden gerealiseerd.
De Raad adviseert in de toelichting op het bovenstaande in te gaan.
De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel en de
doelstelling van de regering om te komen tot een inzichtelijke kostenstroom en
beheersing van de kosten van AWBZ-zorg in het buitenland, maar maakt
opmerkingen over de voorgenomen aanpassing van de financieringsstructuur.
De Raad van State wijst erop dat de door de regering gekozen procedure tot
beheersing van de kosten van AWBZ-zorg in het buitenland, namelijk door een
koppeling te leggen tussen de in het buitenland verleende zorg en de
contracteerruimte via de Aanwijzing contracteerruimte AWBZ 2010, zoals
voorgesteld door de NZa, zich onttrekt aan de parlementaire betrokkenheid en
verzoekt de regering aan dat aspect aandacht te besteden in de toelichting.
De Raad van State wijst er voorts – terecht – op dat de voorgestelde
financieringsstructuur niet, in elk geval niet optimaal, bijdraagt aan de door
individuele zorgverzekeraars te dragen financiële verantwoordelijkheid.
Daardoor kan de doelstelling van beheersing van de kosten van AWBZ-zorg in
het buitenland niet ten volle worden gerealiseerd.
Verder adviseert de Raad van State in de toelichting in te gaan op de gevolgen
voor de zorgkantoorregio’s bij een stijging van de kosten in het buitenland.
Naar aanleiding van het advies van de Raad van State brengt de regering
onder de aandacht dat voor parlementaire betrokkenheid een wettelijke
regeling is vereist. Het toewijzen van een budget aan de zorgkantoren voor de
bekostiging van de AWBZ-zorg in het buitenland zou echter slechts zin hebben
indien in het verlengde daarvan wettelijk wordt geregeld dat de zorgkantoren
in plaats van de zorgverzekeraars, verantwoordelijk zouden zijn voor de inkoop
en verlening van buitenlandse zorg aan verzekerden, waaronder in voorkomend geval, verlening van toestemming. Daartoe zou wijziging van de AWBZ
noodzakelijk zijn.
1

Over dit besluit brengt de Raad heden eveneens advies uit (zaaknummer W13.09.0169).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 154, nr. 4

2

De regering acht wijziging van de AWBZ in die zin op dit moment niet
opportuun.
Zoals vermeld in de memorie van toelichting vindt thans onderzoek plaats naar
de mogelijkheid van uitvoering van de AWBZ door de zorgverzekeraars. Over
de uitvoering van de AWBZ door verzekeraars voor de eigen verzekerden heeft
de Sociaal-Economische Raad op 18 april 2008 advies uitgebracht1. In de brief
van 13 juni 20082 geeft het kabinet aan nog geen definitief besluit te willen
nemen over een uitvoering van de AWBZ door zorgverzekeraars vanaf 2012.
Daarbij is aangegeven dat over twee jaar bezien wordt of aan de voorwaarden
is voldaan om een verandering in de uitvoering van de AWBZ door te voeren.
In het verlengde daarvan is met de brief van 11 november 2008 met Zorgverzekeraars Nederland afgesproken om uiterlijk 1 juli 2010 een go/no go beslissing
te nemen over de uitvoering van de AWBZ door zorgverzekeraars voor eigen
verzekerden. Zou nu wettelijk worden geregeld dat zorgkantoren verantwoordelijk worden voor de uitvoering van de AWBZ, dan zou dat haaks kunnen
staan op mogelijke ontwikkelingen in het kader van een modernisering van de
AWBZ-verzekering. Indien namelijk wordt besloten tot een dergelijke verandering in de uitvoering van de AWBZ en tot invoering van een financiële
verantwoordelijkheid voor zorgverzekeraars daarbij, is een wetswijziging
noodzakelijk waarbij de eerdergenoemde wetswijziging weer zou moeten
worden teruggedraaid, met alle gevolgen voor de uitvoering vandien.
Zoals aangegeven in de memorie van toelichting acht de regering het
noodzakelijk met spoed maatregelen te treffen ter beheersing van een
toekomstige kostenontwikkeling van AWBZ-zorg in het buitenland. De regering
vindt het echter onwenselijk binnen een relatief korte periode met twee haaks
op elkaar staande wettelijke regelingen te komen. Daarom heeft de regering
voor de periode tot de inwerkingtreding van het voorgenomen wetsvoorstel,
gekozen voor de door de NZa geadviseerde praktische oplossing.
De Raad van State wijst er terecht op dat door de gekozen financieringsstructuur de doelstelling van de regering van beheersing van de kosten van
AWBZ-zorg zowel binnen als buiten Nederland, niet optimaal zal kunnen
worden gerealiseerd. De regering is er van overtuigd dat die doelstelling wel
optimaal zou kunnen worden gerealiseerd bij invoering van financiële
verantwoordelijkheid van de individuele zorgverzekeraars. Zoals hiervoor is
aangegeven, wenst de regering echter niet vooruit te lopen op mogelijke
besluitvorming daaromtrent.
De regering verwacht dat van deze praktische maatregel wel degelijk een
prikkel tot kostenbeheersing kan uitgaan. De gedachte achter de voorgenomen
maatregel is, dat wanneer bepaalde zorgverzekeraars onevenredig veel geld
uitgeven aan AWBZ-zorg in het buitenland die leidt tot neerwaartse aanpassing
van de ruimte voor binnenlandse uitgaven, deze verzekeraars door de
zorgkantoren zullen worden aangesproken om, waar mogelijk, de nodige
terughoudendheid in acht te nemen.
In de Memorie van toelichting is aan het bovenstaande aandacht geschonken.
Voorts zijn enkele juridisch-technische wijzigingen in het wetsvoorstel en de
memorie van toelichting aangebracht.

De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan
de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat aan het vorenstaande aandacht
zal zijn geschonken.
De waarnemend Vice-President van de Raad van State,
P. van Dijk
Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal te zenden.

1

SER-advies «Langdurige zorg verzekerd:
Over de toekomst van de AWBZ».
2
Kamerstukken II, 2008/09, 30 597, nr. 38.

De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 154, nr. 4

3