Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 232 (R2174)

Goedkeuring van het op 29 augustus 2021 te
Abu Dhabi tot stand gekomen Verdrag tussen
het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde
Arabische Emiraten inzake wederzijdse
rechtshulp in strafzaken (Trb. 2021, 116)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 2 december 2022
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
INHOUDSOPGAVE
I.

II.
III.
IV.

ALGEMEEN
1.
Inleiding
1.1
Algemeen
1.2
Intensivering van de strafrechtelijke samenwerking met staten buiten Europa
1.3
Strafrechtelijke samenwerking met de Verenigde
Arabische Emiraten
1.4
Mensenrechtelijke aspecten
2.
Wetgevingsaspecten
3.
Financiële aspecten
Artikelsgewijze toelichting
Eenieder verbindende bepalingen
Koninkrijkspositie

blz.
1
2
2
2
2
3
4
4
4
6
6

I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel van wet tot goedkeuring van het op 29 augustus 2021 te
Abu Dhabi tot stand gekomen Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Arabische Emiraten inzake wederzijdse rechtshulp
in strafzaken (hierna: het wetsvoorstel).

kst-36232-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 232 (R2174), nr. 5

1

Wat de leden van de VVD-fractie betreft dient grensoverschrijdende
georganiseerde criminaliteit zo effectief mogelijk te worden bestreden.
Diverse publicaties hebben aangetoond dat nietsontziende criminelen
over landsgrenzen heen hun criminele activiteiten ontplooien en crimineel
vermogen stallen op plekken waar zij zich veilig wanen. Daarom is het
belangrijk dat opsporingsdiensten tijdig de juiste informatie kunnen
uitwisselen met andere landen. In dat licht bezien deze leden het
voorliggende wetsvoorstel positief. Door het inwilligen van rechtshulpverzoeken kunnen opsporingsverzoeken efficiënter en sneller plaatsvinden
met uiteindelijk vervolging en berechting van criminelen. Wel moeten
volgens deze leden waar het de uitwisseling van gegevens met andere
landen betreft, waaronder in dit geval de Verenigde Arabische Emiraten
(VAE), de nodige waarborgen zijn getroffen. Voornoemde leden stellen de
regering nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Deze leden ondersteunen het streven om de internationale strafrechtelijke
samenwerking te intensiveren en versterken, opdat grensoverschrijdende
criminaliteit effectiever kan worden aangepakt. Daarbij merken zij op dat
een effectieve aanpak van drugsgerelateerde criminaliteit niet alleen
gelegen is in repressie, maar ook in een realistisch drugsbeleid. Voorts
vinden deze leden het van belang dat mensenrechten niet worden
geschonden als gevolg van dit wetsvoorstel. Zij hebben dan ook nog
enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden zijn het met de regering eens dat het van
groot belang is dat het Koninkrijk met andere landen samenwerkt om
ondermijnende criminaliteit zo effectief mogelijk op te sporen en aan te
pakken. Zij hebben nog een enkele vraag.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Deze leden onderschrijven het belang van grensoverschrijdende aanpak
van criminaliteit en dat met dit Verdrag straffeloosheid van Nederlandse
verdachten die zich in de VAE bevinden teniet wordt gedaan. Toch hebben
zij nog een enkele vraag.
1. Inleiding
1.1 Algemeen
1.2 Intensivering van de strafrechtelijke samenwerking met staten buiten
Europa
1.3 Strafrechtelijke samenwerking met de Verenigde Arabische Emiraten
De leden van de D66-fractie lezen in de memorie van toelichting dat er 70
rechtshulpverzoeken door Nederland bij de VAE zijn ingediend sinds
1 januari 2017. Daarvan zijn er ten tijde van schrijven van de memorie van
toelichting 23 afgerond. Het te ratificeren verdrag betreft de regeling van
wederzijdse rechtshulp in strafzaken. Deze leden vragen hoeveel
rechtshulpverzoeken de VAE heeft ingediend bij Nederland en hoeveel er
daarvan zijn afgerond. Kan de regering daarop ingaan? Deze leden vragen
voorts of het onderhavige verdrag ook voor de resterende, niet-afgeronde
zaken de grondslag zal bieden.
De leden van de D66-fractie constateren dat niet alleen bewijsverzameling,
dat op grond van een rechtshulpverzoek in het buitenland heeft plaatsgevonden, moet voldoen aan de vereisten van artikel 6 van het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), maar ook de regels van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 232 (R2174), nr. 5

2

Nederlandse strafvordering gelden voor de toelaatbaarheid die bewijsmiddelen.1 Dit verdrag bevat onder andere een regeling voor
doorzoeking, het verhoren van verdachten en getuigen en de opsporing
en confiscatie van crimineel vermogen. Uit internationale rapporten
komen serieuze schendingen van het recht op een eerlijk proces in de VAE
naar voren.2 Deze leden vragen welke waarborgen de regering heeft om
vast te stellen dat niet alleen wordt voldaan aan de eisen van artikel 6
EVRM, maar ook aan de Nederlandse regels omtrent strafvordering zodat
bewijs dat op basis van een rechtshulpverzoek in het buitenland is
verkregen toelaatbaar is in het strafproces in Nederland.
De leden van de CDA-fractie lezen dat in de strijd tegen ondermijnende
criminaliteit met dit verdrag in meer gevallen wederzijdse rechtshulp
verleend kan worden tussen het Koninkrijk en de VAE, zodat de opsporing
en vervolging zo effectief mogelijk vormgegeven kan worden. Deze leden
vragen aan de regering in hoeverre afspraken zijn gemaakt, of in de
toekomst gemaakt zullen worden, over het kunnen afpakken van crimineel
vermogen als onderdeel van de opsporing en vervolging van criminelen.
De leden van de SP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat er
sinds 2017 maar liefst 70 rechtshulpverzoeken bij de VAE zijn ingediend.
Hoeveel rechtshulpverzoeken heeft de VAE in die tijd bij Nederland
ingediend? Deze vraag is relevant om het belang van de VAE bij dit
verdrag vast te kunnen stellen.
1.4 Mensenrechtelijke aspecten
De leden van de VVD-fractie lezen dat de regering in reactie op het advies
van de Afdeling advisering van de Raad van State van het Koninkrijk
(hierna: de Afdeling) schrijft dat er bij de vestiging van rechtsbetrekkingen
tot strafrechtelijke samenwerking met andere staten een belangenafweging moet plaatsvinden, waarbij het Koninkrijk enerzijds in staat moet
zijn om door middel van de bestrijding van criminaliteit te garanderen dat
de fundamentele rechten van hen die zich in het Koninkrijk bevinden zo
goed mogelijk worden beschermd en anderzijds dat het Koninkrijk ook in
zijn externe relaties zorg moet dragen voor de handhaving van fundamentele rechten, althans voor zover dat in de macht van het Koninkrijk
ligt. Deze leden vragen of bij deze belangenafweging ook expliciet wordt
betrokken dat eventuele weigering van een rechtshulpverzoek tot
straffeloosheid kan leiden of tot voortzetting van criminele activiteiten. Zij
vragen voorts of de regering kan bevestigen dat ook belangen van
slachtoffers hierbij worden meegewogen.
De leden van de VVD-fractie vragen of bij de totstandkoming van het
verdrag is getoetst aan de standaarden van het Protocol Samenwerking
bij Internationale Rechtshulp dat in 2019 aan de Kamer is gezonden naar
aanleiding van het rapport van de Nationale ombudsman over de zaak
Van Laarhoven en het rapport «Internationale Rechtshulp Gewogen» van
de Inspectie Justitie en Veiligheid (Kamerstuk 31 753, nr. 191). Graag
ontvangen deze leden een uitgebreide reactie van de regering hierop.
De leden van de D66-fractie lezen in het verdrag in artikel 5 lid 1 sub a dat
rechtshulp wordt geweigerd, indien het feit waarvoor om rechtshulp
wordt verzocht door de aangezochte partij wordt beschouwd als een
politiek delict. Ook lezen deze leden in datzelfde lid onder c dat rechtshulp
wordt geweigerd indien de aangezochte partij ernstige reden heeft om
1
2

HR 4 november 1986, NJ 1987/812, (Duitse bloedproefarrest).
Report of the Special Rapporteur on the independence of judges and lawyers: Mission tot he
United Arab Emirates, Gabriela Knaul, 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 232 (R2174), nr. 5

3

aan te nemen dat het verzoek om rechtshulp is gedaan met het oog op
discriminatoire vervolging. Vervolgens is onder artikel 5 eerste lid sub d
opgenomen dat rechtshulp kan worden geweigerd indien het verlenen
daarvan de soevereiniteit, veiligheid, openbare orde of andere wezenlijke
belangen van de staat van de aangezochte partij zou schaden. In de
memorie van toelichting lezen deze leden dat met deze belangen de
rechtsbelangen die in de mensrechten tot uitdrukking worden gebracht
mede inbegrepen zijn. Op alle bij inwilliging van een buitenlands
rechtshulpverzoek betrokken organen rust de plicht zich ervan te
vergewissen of aan de voorwaarden van inwilliging is voldaan. Hieronder
valt ook de controle op de hierboven genoemde fundamentele mensenrechten. Bij het verlenen van rechtshulp is lang niet altijd een rechter
betrokken. Betreft het niet meer dan een «vermoeden» van schending van
fundamentele rechten, dan zijn niet de rechters maar is de Minister van
Justitie en Veiligheid tot oordelen bevoegd (art. 5.1.5 lid 4 Sv). Deze leden
vragen welk afwegingskader de regering in een dergelijke situatie toepast
en of het niet wenselijker is om bevoegdheid tot oordelen over de
inwilliging aan de rechter toe te kennen.
De leden van de D66-fractie merken op dat op grond van artikel 1 EVRM
ook op het Koninkrijk de verplichting rust om te voorkomen dat als gevolg
van een verzoek om rechtshulp een schending van fundamentele rechten
plaatsvindt in het land van de aangezochte partij, in dit geval de VAE.
Welke waarborgen, buiten de verdragsbepalingen, heeft de regering om
te verzekeren dat bij de uitvoering van een rechtshulpverzoek afkomstig
van het Koninkrijk geen fundamentele mensenrechten worden
geschonden? Hoe ziet de regering op naleving van die waarborgen?
De leden van de SP-fractie waarderen het dat de regering in de memorie
van toelichting uitgebreid ingaat op de mensenrechtelijke aspecten die
behoren bij dit verdrag vanwege de mensenrechtenschendingen in de
VAE. In dit licht verwelkomen deze leden de uitzondering van rechtshulpverzoeken die leiden tot het opleggen van de dood- of lijfstraf en bij
politieke delicten. Welke sanctie staat er op overtreding van het verdrag
op deze punten? Daarnaast komt het functioneren van onafhankelijke
rechtspraak in de VAE niet aan bod. Kan de regering hier nog over
uitweiden? Hebben verdachten van strafrechtelijke onderzoeken wel een
eerlijke kans met adequate rechtsbescherming om zich in de VAE te
kunnen verdedigen? Stelt dit verdrag volgens de regering voldoende
waarborgen op dit punt?
De leden van de SP-fractie hebben nog een vraag over de bescherming
van gegevens. Het uitvaardigen van een rechtshulpverzoek gaat gepaard
met het delen van bijzondere gegevens van personen. De regering schrijft
in de memorie van toelichting slechts over het feit dat er aandacht is
geschonken aan de bescherming van persoonsgegevens. Is dit adequaat
genoeg volgens de regering? Zou dit niet onderdeel van het verdrag
moeten zijn?
2. Wetgevingsaspecten
3. Financiële aspecten
II. Artikelsgewijze toelichting
Artikel 7
De leden van de VVD-fractie vragen welke gegevens op dit moment in het
kader van een rechtshulpverzoek op basis van bestaande verdragen al
kunnen worden uitgewisseld met de VAE. Welke gegevens kunnen straks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 232 (R2174), nr. 5

4

na goedkeuring van het verdrag worden uitgewisseld? Zijn dat ook
vluchtbewegingen, zoals is gebeurd in de zaak-Poch? Vallen
DNA-profielen hieronder?
De leden van de VVD-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
lid 2 van artikel 7, waarin is vastgelegd dat uitwisseling van gegevens met
een derde land nimmer kan plaatsvinden zonder instemming van het land
dat de gegevens heeft gedeeld. Onder welke voorwaarden zal Nederland
toestemming aan de VAE verlenen om gegevens aan een derde land te
verstrekken?
De leden van de VVD-fractie constateren dat in lid 4 van artikel 7 is
vastgelegd dat partijen afspraken kunnen maken over het wissen of
afschermen van de (uitgewisselde) gegevens. Waarom is er geen plicht
voor partijen opgenomen om gegevens te wissen of te corrigeren
wanneer een partij ontdekt dat er onjuiste gegevens zijn verstrekt of
onjuist blijken te zijn? Deze leden vragen in dit verband waarom wat
betreft een bepaling om gegevens te corrigeren, af te schermen of te
wissen, niet is aangesloten bij de strekking van de bepalingen uit de
overeenkomst tussen de regering van het Koninkrijk der Nederlanden en
de regering van de Verenigde Staten van Amerika inzake verbetering van
de samenwerking bij het voorkomen en bestrijden van ernstige criminaliteit (Trb. 2010, 321).
De leden van de D66-fractie lezen in het verdrag dat getracht wordt de
bescherming van (persoons)gegevens te waarborgen in artikel 7. In de
– naar aanleiding van een Woo-verzoek deels openbaar gemaakte – nota
van 23 oktober 2019 wordt ingegaan op dataprotectie.3 Daaruit blijkt dat
Europese regelgeving Nederland verplicht om regels voor dataprotectie
op te nemen, maar dat dit niet eenvoudig zal zijn omdat in de VAE het
verschijnsel dataprotectie nagenoeg onbekend is. De Minister wordt
geadviseerd een zo beperkt mogelijke bepaling voor te stellen, «dan is er
in elk geval iets». Deze leden lezen in de nota dat dan van geval tot geval
moet worden aangevuld met de nodige werkafspraken tussen de
betrokken autoriteiten, om aan de wettelijke vereisten van de Wet
politiegegevens (Wpg) te voldoen. Deze leden vragen hoe de regering kan
waarborgen dat persoonsgegevens worden gewaarborgd bij rechtshulpverzoeken, nu in de VAE het verschijnsel dataprotectie kennelijk nagenoeg
onbekend is.
Artikel 17
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat het verdrag onder andere
voorziet in een grondslag voor het uitwisselen van gegevens over
bankrekeningen. Worden daar alleen identificerende persoonsgegevens
onder verstaan, of ook banksaldi en transactiegegevens? Hoe wordt
omgegaan met andere rekeningen die criminelen tegenwoordig
gebruiken, zoals cryptowallets? Vallen die ook onder de gegevens die
kunnen worden uitgewisseld op basis van een rechtshulpverzoek dat
wordt gedaan na inwerkingtreding van onderhavig verdrag?
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of het verdrag voldoende
zekerheid biedt dat in zaken die zich hiervoor lenen met grote snelheid kan
worden beslist op rechtshulpverzoeken. In dat kader menen deze leden
dat het urgent is om snel over te gaan tot uitwisseling van informatie om
3

Nota verdrag wederzijdse rechtshulp NL v3-jv.docx. via: https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/woo-besluiten/2022/10/27/besluit-op-woo-verzoek-waarin-verzocht-wordt-ominformatie-aangaande-het-rechtshulpverdrag-en-uitleveringsverdrag-gesloten-met-deverenigde-arabische-emiraten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 232 (R2174), nr. 5

5

te voorkomen dat criminelen geld van bankrekeningen weg kunnen
sluizen. Is hier voldoende aandacht voor geweest? Biedt het verdrag
daarnaast voldoende grondslag om spoedbevriezingen mogelijk te maken
in de VAE en in Nederland? Graag ontvangen deze leden een reactie van
de regering.
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie of de regering voornemens is
om op korte termijn soortgelijke verdragen met andere golfstaten af te
sluiten zoals Saoedi Arabië en Qatar. Zo ja, op welke termijn kunnen deze
verdragen voor goedkeuring aan de Kamer worden aangeboden?
III. Eenieder verbindende bepalingen
IV. Koninkrijkspositie
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De adjunct-griffier van de commissie,
Nouse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 232 (R2174), nr. 5

6