Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2972

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 november 2020
Namens het kabinet voldoe ik hierbij aan het verzoek van de vaste
commissie voor Europese Zaken d.d. 1 oktober 2020 om een appreciatie
van het verslag van de Europese Commissie over de toepassing, in 2019,
van Verordening (EG) nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot
documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie
(COM (2020) 561).
Zoals eerder door het kabinet is aangegeven, is het slagen van een
ambitieuze transparantieagenda enkel mogelijk indien transparantie door
alle instellingen als gedeelde verantwoordelijkheid wordt beschouwd. Het
kabinet ondersteunt dan ook de nieuwe impulsen die de Europese
Commissie in 2019 gegeven heeft om transparantie, verantwoording en
het vertrouwen van de burgers in de EU instellingen te vergroten. Het
kabinet verwelkomt dat «een nieuwe impuls voor de Europese
democratie» één van de zes grote ambities van de Commissie is voor
2019–2024. Het vergroten van transparantie, in het bijzonder in het
wetgevingsproces, is onderdeel van deze ambitie.
Hieronder treft u een samenvatting aan van de bredere transparantieinitiatieven van de Commissie in 2019, gevolgd door de belangrijkste
trends en kenmerken van ingediende verzoeken om toegang tot
documenten in 2019 in het kader van Verordening (EG) nr. 1049/2001
(hierna: Eurowob-verordening). Ten slotte wordt ingegaan op de arresten
van het Europees Hof van Justitie in 2019 over de toepassing van de
Eurowob-verordening.
Ten aanzien van de interinstitutionele wetgevingsdatabase, onderdeel van
het Interinstitutionele Akkoord Beter Wetgeven uit 2016, licht de
Commissie toe dat de onderhandelingen met de Raad en het Europees
Parlement over de totstandkoming ervan gaande zijn. Er lijkt weinig
voortgang te zijn in deze onderhandelingen. Nederland blijft daarom met

kst-22112-2972
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2972

1

de groep van gelijkgestemde landen bij de instellingen aandringen op
snelle totstandkoming en ingebruikname van de database, zodat burgers
en andere belangstellenden in staat zijn om op één plek de actuele stand
van een EU-wetgevingsdossier, inclusief de beschikbare publieke
documenten, te vinden.
De Commissie verwelkomt in dit rapport de transparantiepilot zoals door
het Finse voorzitterschap van de Raad geïnitieerd en door het Kroatische
voorzitterschap van de Raad gecontinueerd is. Door proactief openbaar
maken van bepaalde wetgevingsdocumenten en gebruiken van actieve
communicatie, verbeterde dit initiatief de wetgevingstransparantie in de
EU. Het kabinet verwelkomt dan ook de consolidatie van deze pilot onder
het Duitse voorzitterschap (Kamerstuk 21 501–02, nr. 2188).
De Commissie ziet het Europees burgerinitiatief (EBI) als een instrument
om de democratie in de Europese Unie te versterken door burgers,
organisaties of bedrijven rechtstreeks bij het wetgevingsproces te
betrekken. EBI biedt deze groepen de mogelijkheid de Commissie direct te
vragen een wetgevingsvoorstel in te dienen. Het kabinet verwelkomt de
succesvolle herziening van EBI (verordening (EU) 2019/788). Deze
herziening zorgt voor structurele en technische verbeteringen, waarmee
het gebruiksvriendelijker, toegankelijker en minder belastend wordt voor
de organisatoren en medestanders van de initiatieven.
Verder verwelkomt het kabinet de hervatting van de triloogonderhandelingen voor het introduceren van een transparantieregister voor het
Europees Parlement, de Raad en de Commissie, nadat de onderhandelingen in het voorjaar van 2019 gestaakt waren. Het Duitse voorzitterschap
van de Raad streeft ernaar deze onderhandelingen voor het einde van
2020 met een goed resultaat af te ronden.
Het kabinet steunt de algemene aanpak die de Commissie voorstelt,
namelijk dat van belangenvertegenwoordigers wordt geëist dat zij zijn
aangemeld bij het transparantieregister als voorwaarde voor interacties
met EU-vertegenwoordigers. Op dit moment heeft het voor het kabinet de
hoogste prioriteit dat het transparantieregister zo snel mogelijk geïmplementeerd wordt en ook van toepassing wordt op de Raad.
Ook in 2019 heeft de Commissie voorts gepoogd om een hoge mate van
transparantie te bieden in de onderhandelingen over de terugtrekking van
het Verenigd Koninkrijk (VK) uit de EU. Het kabinet onderschrijft het
belang van voorzetting van deze praktijk bij de uitvoering van de
terugtrekkingsovereenkomst en tijdens de lopende onderhandelingen
over de toekomstige betrekkingen tussen de EU en het VK.
Ten aanzien van verzoeken tot toegang tot documenten op basis van de
Eurowob-verordening is het kabinet verheugd dat steeds meer burgers en
organisaties op de hoogte zijn van de mogelijkheid om een verzoek tot
toegang tot documenten in het bezit van de Commissie in te dienen. Het
bij de Commissie binnengekomen aantal initiële verzoeken steeg met
7,7% en het aantal reacties steeg met 16,4% ten opzichte van 2018. Een
verzoek behelst vaak meer dan één document waardoor de beantwoording hiervan meerdere reacties omvat. Uit de statistieken van de
Commissie blijkt dat de gevraagde documenten in meer dan 78% van de
7.445 gevallen in de initiële fase volledig of gedeeltelijk openbaar werden
gemaakt. Dit betekent een kleine procentuele afname ten opzichte van de
80% in 2018, maar nog steeds een substantieel aandeel van inwilligingen.
In bijna 53% van de 296 behandelde aanvragen in de confirmatieve fase
(beroep) werd bredere of zelfs volledige toegang verleend, tegenover 41%
in 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2972

2

In 2019 bleef bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de
integriteit van het individu de belangrijkste grond (41,1%) waarop de
Commissie de (volledige of gedeeltelijke) toegang tot documenten
weigerde tijdens de initiële fase. De op één na vaakst ingeroepen
uitzondering (15%) betrof de bescherming van commerciële belangen. De
Commissie beriep zich ook op de uitzondering ter bescherming van het
doel van inspecties, onderzoeken en audits, zij het in 13,4% van haar
(volledig of gedeeltelijk) negatieve antwoorden. De uitzondering ter
bescherming van het lopende besluitvormingsproces bezette daarachter
de vierde plaats (10,2%).
Zoals bekend streeft Nederland naar een zo ruim mogelijke toegang tot
documenten en pleit Nederland, in lijn met de rechtspraak van het Hof van
Justitie, voor een restrictieve toepassing van de uitzonderingsgronden uit
de Eurowob-verordening. Om ervoor te zorgen dat meer Raadsdocumenten proactief openbaar worden gemaakt, zet het kabinet samen met
gelijkgezinde lidstaten in op de herziening van de Limité-richtsnoeren, een
duidelijk afwegingskader voor de toepassing van de Limité-markering en
een jaarlijkse herziening van dit kader. Dit zal ervoor zorgen dat de
Limité-markering terughoudend wordt toegepast en waar mogelijk op een
vroeg moment opgeheven wordt.
Het kabinet verwelkomt de verdere ontwikkeling van de al uitgebreide
jurisprudentie over toegang tot documenten van EU-instellingen door het
Europees Hof van Justitie. Het Hof bood opheldering over verschillende
materiële en procedurele aspecten van de uitvoering van Eurowobverordening. Zo bevestigde het Hof met het arrest van 13 maart 2019
(C-666/17 P – AlzChem/Europese Commissie) bijvoorbeeld dat de
openbaarmaking van documenten van het administratieve dossier in een
toezichtsprocedure inzake staatssteun in beginsel de bescherming van het
doel van inspecties, onderzoeken en audits in de zin van artikel 4, lid 2,
derde streepje, van de Eurowob-verordening ondermijnt. Volgens de
beschikking van het Hof van 6 november 2019 (C-332/19 P – Hércules Club
de Fútbol, SAD/Europese Commissie) kan de instelling een algemeen
vermoeden van vertrouwelijkheid inroepen op de loutere grond dat de
gevraagde documenten deel uitmaken van een administratief dossier
inzake staatssteun. Tevens bevestigde het Hof met de beschikking van
21 mei 2019 (C-770/18 P – Anikó Pint/Europese Commissie) dat
documenten met betrekking tot EU Pilot-procedures eveneens onder een
algemeen vermoeden van vertrouwelijkheid vallen, vanwege hun verband
met inbreukprocedures, die door EU Pilot-procedures worden voorafgegaan, voorbereid of vermeden.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2972

3