Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2004–2005

30 048

Wijziging van de Wet inkomensvoorziening
oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers in verband met het
opnemen in deze wet van een vermogenstoets,
waarbij het eigen huis buiten beschouwing
wordt gelaten, ten aanzien van personen die
werkloos worden tussen het 50ste en 55ste
levensjaar

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Aanleiding
Het beleid van de regering is gericht op verbetering van de werking van
het sociale zekerheidsstelsel en verhoging van de arbeidsparticipatie van
ouderen. Onderdeel van dit beleid is de normalisering van de positie van
oudere werknemers.
In verband hiermee heeft het kabinet bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het wetsvoorstel om de leeftijdsgrens in de Wet
inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze
werknemers (IOAW) te verhogen van 50 jaar naar 55 jaar. Naar aanleiding
van de bij de Algemeen Politieke Beschouwingen ingediende motie
Verhagen c.s.1 heeft het kabinet afgezien van vorenbedoeld voorstel2.
In de motie Verhagen c.s. wordt de regering verzocht de vermogenstoets
in de IOAW op 50 jaar te handhaven. Voorts vermeldt de motie dat het
eigen huis buiten die vermogenstoets moet blijven. Zoals vermeld in de
brief d.d. 4 oktober 20043 aan de voorzitter van de Tweede Kamer over de
uitvoering van de motie interpreteert het kabinet het coalitievoorstel
dusdanig dat voor de groep 50 tot 55-jarigen het eigen huis buiten de
vermogenstoets wordt gehouden. Daarbij wordt verondersteld dat dit
geregeld wordt via de IOAW. Met andere woorden binnen de IOAW zal
een aparte vermogenstoets worden geïntroduceerd voor de categorie
werkloze werknemers die werkloos zijn geworden tussen 50 jaar en 55
jaar.
Met het thans voorliggende wetsvoorstel geeft de regering uitvoering aan
de eerdergenoemde op dat onderdeel betrekking hebbende motie
Verhagen c.s.
De regering verwacht dat het introduceren van de vermogenstoets exclusief het eigen huis in de IOAW – evenals het ingetrokken wetsvoorstel –
voor de betrokken werknemers zal leiden tot een normalisering van hun
positie bij ontslag en een stimulans zal zijn om langer aan het werk te
blijven dan wel eerder weer aan het werk te gaan.

Kamerstukken II 2004/05, 29 800, nr. 4.
Kamerstukken II 2004/05, 29 850, nr. 4.
3
Kamerstukken II 2004/05, 29 800, nr. 29.

De IOAW is destijds ingevoerd om oudere werkloze werknemers een
inkomensvoorziening te bieden op niveau van het sociaal minimum
waarbij, anders dan bij de bijstand, geen rekening wordt gehouden met

KST85449
0405tkkst30048-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2005

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

1
2

1

vermogensbezit. De IOAW kent thans dus geen vermogenstoets. Door het
introduceren van de vermogenstoets in de IOAW kan (tijdelijk) geen recht
op IOAW ontstaan en moet eerst op aanwezig vermogen worden ingeteerd. Dit geldt niet indien het vermogen gebonden is in het eigen huis. Bij
de uitwerking van het systeem heeft de regering als uitgangspunt dat de
uitvoering van de vermogenstoets tot zo weinig mogelijk extra administratieve lasten bij gemeenten leidt.
2. Onderscheiden groepen in de IOAW
De IOAW kent thans vier groepen uitkeringsgerechtigden, te weten:
a. werkloze werknemers die na het bereiken van de leeftijd van 50 jaar
werkloos zijn geworden en nadien de volledige uitkeringsduur van de
loongerelateerde uitkering op grond van de Werkloosheidswet (WW)
hebben bereikt. Het betreft dus de werkloze werknemers die zowel
voldoen aan de wekeneis als aan de arbeidsverledeneis van de WW;
b. werkloze werknemers die na het bereiken van de leeftijd van 57,5 jaar
werkloos zijn geworden en nadien de volledige uitkeringsduur van de
kortdurende WW-uitkering hebben bereikt. Het betreft dus de werkloze
werknemers die wel voldoen aan de wekeneis, maar niet aan de
arbeidsverledeneis van de WW;
c. werkloze werknemers die voor het bereiken van de leeftijd van 50 jaar
werkloos zijn geworden, nadien de volledige uitkeringsduur van de
loongerelateerde WW-uitkering hebben bereikt en een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangen op grond van de Wet op de
arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) of op grond van de
Liquidatiewet Ongevallenwet (OW) of op grond van de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening militairen (Wamil), berekend naar een mate
van arbeidsongeschiktheid van minder dan 80%;
d. werkloze werknemers die een uitkering op grond van de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong) ontvangen,
berekend naar een arbeidsongeschiktheid van minder dan 80%.
Het bestaande onderscheid tussen de onder a en b genoemde groepen is
gebaseerd op het verschil in duur van WW-rechten. Anders dan tot de
afschaffing van de vervolguitkering bij de loongerelateerde WW-uitkering
het geval was, bestaat bij de kortdurende WW-uitkering voor werkloze
werknemers die de leeftijd van 57,5 jaar hebben bereikt, geen uitkeringsrecht tot het bereiken van de leeftijd van 65 jaar. Om te voorkomen dat zij
een beroep moeten doen op de algemene bijstand zijn aan de betreffende
werkloze werknemers destijds uitkeringsrechten op grond van de IOAW
toegekend. Omdat de vermogenstoets exclusief eigen huis conform de
motie gaat gelden voor werkloze werknemers die werkloos zijn geworden
tussen het 50ste en 55ste jaar, heeft het onderhavige wetsvoorstel geen
gevolgen voor de onder b genoemde groep.
De IOAW geldt voor de onder c genoemde gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers als een gesloten systeem. De gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemer die werkloos is geworden voor het
bereiken van de leeftijd van 50 jaar en nadien de loongerelateerde WW
heeft doorlopen, voldoet aan het gestelde onder c. Indien de werkloosheid
is ingetreden na het bereiken van de leeftijd van 50 jaar en nadien de
loongerelateerde WW is doorlopen, wordt voldaan aan het gestelde onder
a. Om in aanmerking te komen voor een IOAW-uitkering geldt voor de
bedoelde gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemer met een
gedeeltelijke WAO-, OW- of Wamil-uitkering per saldo geen leeftijdsgrens
waarvoor of waarop deze werkloze werknemer werkloos moet zijn
geworden. Voorwaarde is dat zij na het intreden van de werkloosheid de
volledige uitkeringsduur van de loongerelateerde WW moeten hebben
bereikt en een uitkering ontvangen op grond van de WAO, OW of Wamil
naar een arbeidsongeschiktheidspercentage van minder dan 80%. Om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

2

deze reden ziet de regering geen aanleiding de vermogenstoets exclusief
eigen woning te laten gelden voor alleen de gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers die werkloos zijn geworden tussen het 50ste
en 55ste jaar. Het onderhavige wetsvoorstel heeft derhalve voor de groep
gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers geen gevolgen. Om
diezelfde reden geldt dit ook voor de onder d bedoelde groep (gedeeltelijk
arbeidsongeschikte jonggehandicapten), waar in het geheel geen leeftijdseis wordt gesteld.

1

«Riant aan de kant: Een analyse van de
invloed van uitkeringsvoorwaarden op
werkloosheidsduur». Rapport Statistiek en
Onderzoek GAK, juli 1991; Carling, K.,
Holmlund B., Altin, V., 2000, Do Benefits Cuts
Boost Job Finding? Swedish Evidence from
the 1990s; Van den Berg, 1990, Search
behaviour, transitions to non-participation and
the duration of unemployment, Economic
Journal, vol. 100 no. 402, p. 842–865; Knut
Roed, Peter Jensen and Anna Thoursie,
Unemployment Duration, Incentives and Institutions – A micro-Econometric Analysis Based
on Scandinavian Data, Memorandum nr.
9/2002, Department of Economics, University
of Oslo.

Conform de eerdergenoemde motie Verhagen c.s. wordt met het onderhavige wetsvoorstel in de IOAW een vermogenstoets exclusief eigen woning
opgenomen voor de werkloze werknemers genoemd onder a. Het gaat
hierbij om de werkloze werknemers die na het bereiken van de 50-jarige
leeftijd en voor het bereiken van de 55-jarige leeftijd werkloos zijn
geworden en nadien de volledige uitkeringsduur van de loongerelateerde
WW-uitkering hebben bereikt. Zoals hiervoor aangegeven zijn de gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers met een WAO-, OW- ,
Wamil- of Wajong-uitkering hiervan uitgezonderd.
Gemiddeld genomen heeft deze groep een opgebouwd WW-recht van 3
of 4 jaar (exclusief vervolguitkering op basis van overgangsrecht). Omdat
recht op IOAW ontstaat na het bereiken van de volledige uitkeringsduur
van de loongerelateerde WW-uitkering vindt instroom in de IOAW gemiddeld genomen dus plaats tussen het 53ste en 59ste jaar. Bepalend voor
het recht op IOAW is immers de leeftijd waarop men werkloos is
geworden en niet de leeftijd waarop men een beroep op de IOAW doet.
De regering verwacht dat het introduceren van de vermogenstoets exclusief het eigen huis in de IOAW voor de betrokken werknemers zal leiden
tot een normalisering van hun positie bij ontslag en een stimulans zal zijn
om langer aan het werk te blijven dan wel eerder weer aan het werk te
gaan. Uit in het verleden gehouden onderzoek is gebleken dat werklozen
anticiperen op een eventuele verlaging van hun uitkering in die zin dat
werklozen die een verlaging van hun uitkering of geen uitkering te
wachten staat, sneller uitstromen dan andere werklozen1. Het introduceren van een vermogenstoets exclusief het eigen huis leidt naar de
mening van de regering tot een financiële prikkel voor ouderen die aan
het eind van de WW-periode zitten en werk zoeken, omdat zij bij voortdurende werkloosheid een beroep op de IOAW moeten doen en dan geconfronteerd worden met een vermogenstoets. Werkloze werknemers zullen
als gevolg hiervan hun zoekgedrag intensiveren en sneller een vervangende baan accepteren.
Bij de keuze voor een leeftijdsgrens tot aan 55 jaar wordt aangesloten bij
andere maatregelen die ouderen moeten stimuleren aan het werk te
blijven of te gaan. Zo wordt de leeftijdgrens van 55 jaar ook gehanteerd in
de dagloonregeling bij loopbaanombuiging in de WW en de WAO. De
leeftijdgrens sluit tevens aan bij de Wet premievrijstelling bij in dienst
nemen en in dienst houden van oudere werknemers op grond waarvan de
werkgever een vrijstelling krijgt van de WAO-basispremie voor 55-jarige
werknemers die hij in dienst heeft. Voorts is recentelijk de leeftijdsgrens in
de dagloongarantieregeling van de WW verlaagd van 57,5 jaar naar 55
jaar.
3. Vermogensdefinitie, vermogensvrijlating en uitzonderingen
Bij de invoering van de vermogenstoets in de IOAW is door de regering
aansluiting gezocht bij de vermogenstoets in de Wet werk en bijstand
(WWB). Daarbij is rekening gehouden met relevante verschillen tussen
IOAW en WWB alsmede met het gestelde in de motie Verhagen c.s.. Dit
laatste heeft ertoe geleid dat het vermogen in de eigen bewoonde woning
in eigendom, anders dan bij de WWB, niet in aanmerking wordt genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

3

Een voor de vermogenstoets relevant verschil tussen IOAW en WWB is de
inkomenstoets. De WWB neemt in beginsel alle inkomsten in aanmerking,
de IOAW alleen inkomsten uit of in verband met arbeid. In de WWB wordt
een gesloten middelenbegrip gehanteerd waarbij middelen of inkomsten
zijn of tot het vermogen moeten worden gerekend. Volledige invoering
van de vermogenstoets uit de WWB in de IOAW zou ertoe leiden dat
inkomsten die bij de IOAW niet in aanmerking zijn genomen omdat het
geen inkomsten uit of in verband met arbeid betreft, wel tot het vermogen
worden gerekend. Op die manier zou het bestaande inkomensbegrip in de
IOAW worden ondergraven. Dit wordt noch door de regering, noch door
de motie Verhagen c.s. beoogd. In verband hiermee geldt de vermogenstoets in de IOAW, anders dan bij de WWB, alleen bij de aanvraag van de
uitkering. Een vermogenstoets gedurende de uitkeringsverlening met
instandhouding van de huidige inkomenstoets, zou er in concreto toe
leiden dat slechts vermogensbestanddelen uit erfenis of kansspel die
gedurende de uitkeringsverlening worden ontvangen in aanmerking
kunnen worden genomen. Mede uit oogpunt van deregulering en vermindering van de administratieve lastendruk bij gemeenten ziet de regering
geen aanleiding voor een vermogenstoets gedurende de uitkeringsverlening.
De in dit wetsvoorstel gehanteerde vermogensdefinitie, de vermogensvrijlating en uitzonderingen komen overeen met die van de WWB, met
dien verstande dat in tegenstelling tot de WWB het vermogen gebonden
in de eigen bewoonde woning in eigendom is uitgezonderd. In lijn met de
motie Verhagen c.s. acht de regering het gerechtvaardigd de eigen
woning uit te zonderen van het vermogensbegrip. Het betreft hier de
oudere werkloze werknemer met een langer arbeidsverleden op grond
waarvan recht ontstaat op loongerelateerde WW. Het niet in aanmerking
nemen van het vermogen in de eigen woning komt overeen met het
beoogde karakter van de IOAW als inkomensvoorziening voor oudere (en
gedeeltelijk arbeidsongeschikte) werkloze werknemers. Onder woning
wordt verstaan de woning met bijbehorend erf waarvan de belanghebbende eigenaar is en die door hem en zijn gezin wordt bewoond. Onder
woning wordt mede verstaan een woonschip of woonwagen. De zogenoemde «tweede huizen», caravans, recreatiewoningen in binnen- en
buitenland vallen niet onder de gegeven definitie van woning en worden
dus niet uitgezonderd van het vermogensbegrip. Voorzover de waarde
hiervan het bescheiden vrij te laten vermogen overschrijdt, staat dit een
beroep op de IOAW in de weg.
Onder vermogen wordt verstaan het saldo van de waarde van de bezittingen en de schulden. De bezittingen kunnen zowel uit geldswaarden
bestaan als uit op geld waardeerbare goederen. Evenals in de WWB wordt
rekening gehouden met schulden. Er dient een daadwerkelijke verplichting tot terugbetaling te bestaan, voordat sprake is van een feitelijk
aanwezige schuld.
In dit wetsvoorstel wordt overeenkomstig de WWB een bescheiden
vermogen vrijgelaten. Ook de hoogte van dit bescheiden vrij te laten
vermogen komt overeen met de hoogte van het bescheiden vrij te laten
vermogen in de WWB. Gelet op het karakter van de IOAW als inkomensvoorziening op minimumniveau is er naar het oordeel van de regering
geen aanleiding om in de IOAW een groter gedeelte van het vermogen vrij
te laten dan in de WWB. Het minimumkarakter brengt bovendien met zich
mee dat niet alleen rekening wordt gehouden met vermogen waarover bij
aanvraag van de uitkering feitelijk wordt beschikt maar ook met vermogen
waarover redelijkerwijs kan worden beschikt. Bij de beoordeling of de
belanghebbende een aanspraak in redelijkheid te gelde kan maken, moet
rekening worden gehouden met de omstandigheden in het individuele
geval. Gemeenten kunnen bij deze beoordeling de jurisprudentie, die
thans met name is gevormd onder de Algemene bijstandswet, mede als
richtlijn hanteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

4

Van enkele vermogensbestanddelen is het ongewenst of onbillijk om deze
als vermogen in aanmerking te nemen en om te vergen dat ze voor het
levensonderhoud worden ingezet als deze het vrijgelaten vermogen te
boven gaan.
Evenals in de WWB worden bezittingen in natura die, wat hun aard en
waarde betreft, algemeen gebruikelijk zijn buiten beschouwing gelaten.
Ten aanzien van uitkeringen in verband met geleden immateriële schade
kan het onbillijk zijn om deze als vermogen in aanmerking te nemen. Gelet
op de wijze waarop dergelijke uitkeringen, indien deze de vorm hebben
van een bedrag ineens, tot uitbetaling komen, is het bovendien zeer wel
mogelijk om het aanwezige vermogen te herleiden tot zo’n uitkering,
voorzover deze niet kan worden geacht te zijn besteed. Hetzelfde geldt
voor het tegoed in geld op de rekening van een levensloopregeling als
bedoeld in artikel 19g, eerste lid, van de Wet op de loonbelasting 1964,
dan wel de verzekerde som van een levensloopverzekering als bedoeld in
artikel 19g, derde lid, van die wet.
Voor de doelgroep betekent de maatregel in concreto dat de betreffende
werkloze werknemer die ten tijde van de aanvraag over een in aanmerking
te nemen vermogen beschikt of redelijkerwijs kan beschikken dat de van
toepassing zijnde vermogensvrijlating overschrijdt, (tijdelijk) geen recht
heeft op een IOAW-uitkering. Indien het in aanmerking te nemen
vermogen nadien is ingeteerd tot op of onder de grens van de
vermogensvrijlating ontstaat recht op IOAW-uitkering, uiteraard voorzover
aan de overige voorwaarden eveneens wordt voldaan.
4. Overgangsbepaling
Rekening houdend met het Toetsingskader overgangsrecht1 is de regering
tot het volgende overgangsrecht gekomen.
Gelet op het rechtszekerheidsbeginsel heeft de regering besloten dat de
invoering van de vermogenstoets niet geldt voor degenen die voor de
datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel recht op een uitkering
op grond van de IOAW hebben. Voor hen voorziet het wetsvoorstel in een
volledig eerbiedigende werking. De eerbiedigende werking heeft uitsluitend betrekking op dat recht en niet op een eventueel nieuw recht dat na
eindiging van een eerder recht op IOAW-uitkering ontstaat na inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel. Een recht op IOAW-uitkering
dat op grond van artikel 7 herleeft na werkaanvaarding is geen nieuw
recht. Daarop is derhalve wel de eerbiedigende werking van toepassing.
Voor degenen die op of na de datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel de volledige uitkeringsduur van de WW bereiken, heeft het onderhavige wetsvoorstel onmiddellijke werking. De regering heeft hierbij overwogen dat de IOAW een uit de algemene middelen gefinancierde sociale
voorziening is. Bij een dergelijke regeling is naar het oordeel van de regering geen aanleiding voor een uitgestelde werking op grond van opgewekt vertrouwen.

1

Kamerstukken I 25 900, nr. 87 en nr. 87b.

Om een onbedoeld effect te voorkomen wordt een uitzondering op de
hierboven genoemde onmiddellijke werking gemaakt voor de personen
wier WW-uitkering vóór de dag voor de datum van inwerkingtreding van
dit wetsvoorstel zou zijn geëindigd wegens het bereiken van de volledige
uitkeringsduur indien die niet tijdelijk was onderbroken door het
verrichten van werkzaamheden. Voor deze groep geldt een uitgestelde
werking tot één jaar na de datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Het gaat dan om personen die na het bereiken van de leeftijd van 50
jaar, maar voor het bereiken van de leeftijd van 55 jaar werkloos zijn
geworden en in het afgelopen jaar recht op een WW-uitkering hebben
waarvan de datum waarop de volledige uitkeringsduur zou zijn bereikt
uiterlijk voor de dag voor inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

5

stel zou liggen, ware de uitkering niet onderbroken door het verrichten
van werkzaamheden, maar deze door de onderbreking na die dag is
komen te liggen. Deze personen ontvangen, na het doorlopen van de
volledige uitkeringsduur WW, alsnog een IOAW-uitkering zonder
vermogenstoets, mits de datum waarop de volledige uitkeringsduur WW
is bereikt is gelegen binnen een tijdsbestek van twaalf maanden na inwerkingtreding van deze wijzigingswet. De duur van dit overgangsrecht is
beperkt tot één jaar omdat naar verwachting het overgrote gedeelte van
de doelgroep binnen die termijn de volledige WW-uitkeringsduur zal
hebben bereikt en voorts om budgettaire reden.
5. Adviezen
De Inspectie Werk en Inkomen heeft het onderhavige wetsvoorstel op
toezichtbaarheid beoordeeld1 en daarbij de volgende kanttekening
geplaatst. In artikel 6a, eerste lid, onder c, wordt het tijdstip van de
aanvraag van de uitkering als uitgangspunt genomen. De inspectie vraagt
zich af of in dit verband niet het tijdstip van de aanvang van de uitkering
maatgevend zou moeten zijn.
De inspectie verwacht verder geen toezichtsproblemen bij de aanvullende
rechtmatigheidsvereisten in verband met de voorgestelde wijzigingen in
de IOAW.
Met betrekking tot de door de Inspectie Werk en Inkomen opgeworpen
vraag zij erop gewezen dat uit artikel 15 van de IOAW blijkt dat het recht
op uitkering op schriftelijke aanvraag wordt vastgesteld. Uit artikel 16a,
eerste lid, van de IOAW, komt naar voren dat ingeval door burgemeester
en wethouders is vastgesteld dat er daadwerkelijk recht op uitkering
bestaat, de uitkering wordt toegekend («aanvangt») vanaf de dag waarop
het recht op uitkering is ontstaan, voorzover deze dag niet ligt voor de dag
waarop de belanghebbende zich heeft gemeld om uitkering aan te vragen.
De aanvang van de uitkering kan derhalve op een later tijdstip gelegen zijn
dan het tijdstip van de aanvraag. Koppeling van de vermogenstoets aan
het moment van aanvang van de uitkering kan dus – de Inspectie Werk en
Inkomen duidt daar impliciet op – met zich brengen dat die toets op een
ander (later) tijdstip plaatsvindt dan de beoordeling van de aanvraag.
Indien belanghebbende beschikt of redelijkerwijs kan beschikken over een
vermogen dat de van toepassing zijnde vermogensgrens, bedoeld in
artikel 8a, derde lid, te boven gaat, is er, zo blijkt uit het voorgestelde
artikel 6a, geen recht op uitkering. Bij overschrijding van de vermogensgrens is er feitelijk dan ook geen moment van «aanvang van de uitkering».
Gelet hierop, daarbij in aanmerking nemende dat de aanwezigheid van
vermogen een van de aspecten is die bij de beoordeling van het recht op
uitkering zonder meer van belang is, is ervoor gekozen om de toets op
vermogen te koppelen aan de aanvraag en niet aan de aanvang van de
uitkering.
6. Financiële gevolgen
De verwachting is dat de beperkte vermogenstoets tot besparingen leidt
van € 4 miljoen in 2005 oplopend naar € 18 miljoen in 2007. Structureel
bedragen de besparingen € 31 miljoen per jaar.
Tabel. Besparingen vanwege beperkte vermogenstoets

1

Toezichtbaarheidstoets wetsvoorstel
Wijziging IOAW in verband met invoering
vermogenstoets; kenmerk 2005/367.

Jaar

Besparing ( x mln)

2005
2006
2007
2008

4
8
18
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

6

Jaar

Besparing ( x mln)

2009
2010

23
26

Structureel

31

Uitgangspunt bij de raming is dat de maatregel ingaat op 1 juli 2005 en
ook geldt voor personen die op dat moment al werkloos zijn (behoudens
het overgangsrecht).
Onderbouwing
De raming van de besparingen is gebaseerd op de verwachte instroom en
leeftijdsopbouw in de IOAW. Op basis van CBS informatie kan ingeschat
worden dat de beperkte toets zal gelden voor ongeveer 40% van de totale
instroom vanuit de WW in de IOAW (het WW-deel van de IOAW). Als
gevolg van de beperkte vermogenstoets zal de instroom van dit deel
minder worden. De inschatting is dat de instroom met 30% zal afnemen.
De inschatting is afgeleid uit informatie over vermogens bij huishoudens
van het CBS.
De kosten van het overgangsrecht vallen weg in de marges van de
ramingen.
Artikelsgewijs

Artikel 1, onderdeel A
Het onderhavige voorstel strekt ertoe om in het kader van de IOAW ten
aanzien van een bepaalde categorie werkloze werknemers een
vermogenstoets te introduceren, met uitzondering van de woning die de
werkloze werknemer, zijn echtgenoot, en/of zijn kind in eigendom heeft en
die door hem, zijn echtgenoot, en/of zijn kind wordt bewoond. Met de
voorgestelde wijziging van artikel 3 wordt, in verband met het vermogen
dat gebonden is in deze woning, aangesloten op de in de WWB vervatte
definiëring van het begrip woning.
Artikel 1, onderdeel B
De vermogenstoets is van toepassing op de persoon, die:
• werkloos is en de leeftijd van 65 jaar nog niet heeft bereikt;
• na het bereiken van de leeftijd van 50 jaar, maar voor het bereiken van
de leeftijd van 55 jaar werkloos is geworden;
• nadien de volledige uitkeringsduur bedoeld in hoofdstuk IIa van de
Werkloosheidswet, inclusief een eventuele verlenging van deze duur
op grond van artikel 76 van die wet, heeft bereikt, tenzij op dat tijdstip
een maatregel van blijvend gehele weigering van de uitkering op
grond 27, eerste lid of tweede lid, van de Werkloosheidswet van
toepassing is; en
• geen recht heeft op uitkering op grond van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering, de Liquidatiewet ongevallenwetten, de Wet
arbeidsongeschiktheidsvoorziening militairen of de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten, berekend naar een
arbeidsongeschiktheid van minder dan 80%.
Indien deze persoon bij de aanvraag van de uitkering over een vermogen
beschikt of redelijkerwijs kan beschikken dat de op hem van toepassing
zijnde vermogensgrens, bedoeld in het voorgestelde artikel 8a, derde lid,
te boven gaat, heeft hij, onverminderd artikel 6, geen recht op IOAWuitkering. Alsdan heeft ook zijn echtgenoot geen recht op uitkering.
Indien het recht op een IOAW-uitkering als gevolg van werkaanvaarding
van de werkloze werknemer of zijn echtgenoot is geëindigd, en vervolgens opnieuw werkloosheid ontstaat, herleeft op grond van artikel 7 IOAW
het recht op IOAW-uitkering. Aangezien deze herleving betrekking heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

7

op een eerder bestaand «oud» recht waarbij ten aanzien van de werkloze
werknemer, bedoeld in artikel 6a, aanhef en onderdelen a en b, de
vermogenstoets reeds bij de eerste aanvraag heeft plaatsgevonden, wordt
bij de aanvraag tot het herleefde recht van de IOAW de vermogenstoets
niet (opnieuw) toegepast.

Artikel 1, onderdeel C
De vermogenstoets in de IOAW stemt, rekening houdende met het
karakter van de IOAW, zoveel mogelijk overeen met die van de WWB. Een
belangrijk verschil tussen de WWB en de IOAW is dat de WWB, voor wat
het vervangende inkomensaspect daarvan betreft, gecentreerd is rondom
het begrip middelen [«bijstand verlenen aan personen hier te lande die
niet over de middelen beschikken om in de noodzakelijke kosten van het
bestaan te voorzien» (artikel 7, eerste lid, onderdeel b) / «Tot de middelen
worden alle vermogens- en inkomensbestanddelen gerekend waarover de
alleenstaande of het gezin beschikt of redelijkerwijs kan beschikken» (art.
31, eerste lid) / enzovoort) en dat in de IOAW het begrip «inkomen»
centraal staat. Dit verschil brengt met zich mee dat artikel 32 WWB niet
«een-op-een» getransformeerd kan worden naar de IOAW. Het voorgestelde artikel 8a volgt op hoofdlijnen voormeld artikel van de WWB, met
dien verstande dat daar waar in de WWB melding wordt gemaakt van
middelen, dit begrip in het kader van het voorgestelde artikel in de IOAW
niet is opgenomen . Het tweede belangrijke verschil tussen de
vermogenstoets in het voorgestelde artikel 8a en de vermogenstoets in de
WWB is dat alleen bij de aanvraag van de IOAW-uitkering wordt getoetst
of het vermogen waarover de werkloze werknemer, zijn echtgenoot en/of
zijn kind beschikt of redelijkerwijs kan beschikken de in artikel 8a, derde
lid, genoemde vermogensgrens overschrijdt. Bij overschrijding van die
vermogensgrens bestaat geen recht op IOAW-uitkering en dient eerst op
het vermogen te worden ingeteerd. Naderhand ontvangen vermogen of
naderhand ontstane aanspraken op vermogen worden niet in aanmerking
genomen. Het onderhavige voorstel brengt geen wijziging in de
inkomenstoets van de IOAW. In WWB worden middelen, zijnde òf
inkomen òf vermogen, die worden ontvangen tijdens de bijstandsverlening wel bij de middelentoets in aanmerking genomen.
De voor de IOAW voorgestelde vermogenstoets wijkt voorts van de
vermogenstoets in de WWB af ten aanzien van het vermogen gebonden in
de eigen woning; in tegenstelling tot de WWB wordt in de IOAW bij het
bepalen van het vermogen geen rekening gehouden met het vermogen
gebonden in het eigen huis, dat door de werkloze werknemer, zijn echtgenoot en/of zijn kind wordt bewoond.
Evenals in de WWB is het van enkele vermogensbestanddelen ongewenst
of onbillijk om deze als vermogen in aanmerking te nemen en om te
vergen dat ze voor het levensonderhoud worden ingezet als deze het
vrijgelaten vermogen te boven gaan. Met betrekking tot die vermogensbestanddelen is dan ook in artikel 8a, tweede lid, uitdrukkelijk bepaald dat
deze niet als vermogen in aanmerking worden genomen.
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen ten aanzien van de toepassing van het eerste en tweede lid nadere regels worden gesteld. Gelet op
de diversiteit van praktijksituatie is het daarnaast wenselijk de mogelijkheid te openen om afwijkende regels te stellen indien de toepassing van
het eerste en tweede lid tot onbillijkheden leidt.
De voorgestelde vermogensgrens in de IOAW bedraagt hetzelfde als in de
WWB en wordt ook met ingang van 1 januari van elk kalenderjaar geïndexeerd aan de hand van de procentuele stijging van de
consumentenprijsindex.
Artikel 1, onderdeel D
Artikel 25, derde lid, onderdeel a, komt overeen met het huidige artikel 25,
derde lid van de IOAW. Artikel 25, derde lid, onderdelen a en b, komen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

8

overeen met de strekking van artikel 58, eerste lid, onderdeel f, sub 1
WWB. De omstandigheid dat ten aanzien van een bepaalde categorie
(potentiële) IOAW-belanghebbenden rekening wordt gehouden met
vermogen, brengt met zich mee dat ingeval de werkloze werknemer
naderhand in aanmerking te nemen vermogen ontvangt waarop bij de
aanvraag van de uitkering wel aanspraak bestond maar waarover in redelijkheid nog niet of niet volledig kon worden beschikt, de verstrekte uitkering vanaf dat moment wordt teruggevorderd, indien en voor zover het
totale vermogen de van toepassing zijnde vermogensgrens overschrijdt.
Het betreft hier onder meer een aandeel in een onverdeelde boedel,
bijvoorbeeld als gevolg van een erfenis of bij echtscheiding of scheiding
van tafel en bed, of een lijfrentepolis. Of het vermogen dat de werkloze
werknemer op het tijdstip van de aanvraag heeft op dat moment in redelijkheid te gelde kan worden gemaakt, is afhankelijk van de aard van het
vermogen en van de rechtsmiddelen die de werkloze werknemer ter zake
heeft. Hiermee komt deze belanghebbende alsnog in dezelfde positie als
de IOAW-belanghebbende die zijn vermogen wel bij de aanvang van de
uitkering onmiddellijk te gelde kan maken en wiens recht op uitkering
wegens het overschrijden van de vermogensgrens wordt afgewezen.

Artikel 1, onderdeel E
In artikel 63a komt tot uitdrukking dat de vermogentoets niet van toepassing is voor degenen die voor de datum van inwerkingtreding van dit
voorstel recht hebben op een uitkering op grond van de IOAW.
In artikel 63b wordt voorts een uitzondering op de onmiddellijke werking
van het voorstel gemaakt voor de personen wier WW-uitkering vóór de
dag voor de datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zou zijn
geëindigd wegens het bereiken van de volledige uitkeringsduur indien die
niet tijdelijk was onderbroken door het verrichten van werkzaamheden.
Voor deze groep geldt een uitgestelde werking tot één jaar na de datum
van inwerkingtreding van dit voorstel.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. A. L. van Hoof

Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 048, nr. 3

9