Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

181
Vragen van het lid Kerstens (PvdA) aan de ministers van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht
dat ouderen nauwelijks geld overhouden (ingezonden 11 september 2019).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 1 oktober 2019).
Vraag 1
Bent u op de hoogte van het bericht dat ouderen nauwelijks geld overhouden?1 Wat is uw reactie op het in bovenbedoeld bericht genoemde rapport
van Regioplan?
Antwoord 1
Ja ik ben op de hoogte van het bericht. Het onderzoek van Regioplan richt
zich specifiek op de hoge eigen bijdrage die betaald wordt door cliënten die
zorg ontvangen vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) én die verblijven in een
instelling. De eigen bijdragen in de Wlz zijn inkomens- en vermogensafhankelijk en dus gebaseerd op de draagkracht van de cliënt. De eigen bijdrage die
de cliënt betaalt voor verblijf in een instelling kan door het inkomen en
vermogen van de cliënt hoog oplopen. Daarentegen heeft de cliënt geen
aanvullende kosten voor woning, energie en voeding. Omdat Regioplan
alleen in gaat op de eigen bijdrage die betaald wordt voor verblijf in een
instelling, de zogenoemde hoge eigen bijdrage, gaan zij voorbij aan de circa
100.000 Wlz-cliënten die de lage eigen bijdrage betalen.
Ik vind het belangrijk om oog te hebben voor de kosten van de cliënt, zonder
voorbij de gaan aan de rol die de eigen bijdrage speelt in het zorgstelsel. In
Nederland hebben we een ongekend solidair systeem. In 2020 bedragen de
eigen bijdragen voor de Wlz 1,9 miljard; dit is 7,6% van de Wlz-uitgaven van
25,1 miljard. Het overige deel is daarmee collectief gefinancierd. Tegelijkertijd
erkent het kabinet dat zorgkosten kunnen stapelen en heeft daarom een
pakket aan maatregelen genomen om deze stapeling te verlagen. Voor de
eigen bijdrage van de Wlz is het marginale tarief verlaagd en de vermogensinkomensbijtelling gehalveerd. Hierdoor tellen zowel inkomen als vermogen
minder zwaar mee in de berekening van de eigen bijdrage.

1

ah-tk-20192020-181
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Trouw, 10 september 2019 (https://www.trouw.nl/es-b59ac0ef)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 2
Wat betekent het dat een oudere met alleen AOW in bedoeld bericht een
genoemd bedrag van € 480 per maand, zou overhouden? Welke kosten gaan
hier nog van af, bijvoorbeeld waskosten, zorgkosten, vervoer, tv en telefoon,
kosten voor bril of gehoorapparaat, enzovoort. Welk bedrag houden deze
ouderen (mogelijk) daadwerkelijk over?
Antwoord 2
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 1 heeft Regioplan in zijn rapport
alleen de hoge eigen bijdrage (HEB) gebruikt. De HEB wordt betaald door
cliënten die in een Wlz-instelling verblijven. Deze cliënten hebben naast de
eigen bijdrage geen extra uitgaven meer voor wonen, energie en voeding.
Onder de voeding vallen tenminste de hoofdmaaltijden. Instellingen bepalen
daarnaast, in samenspraak met de cliëntenraden, of er onder de cliënten een
behoefte is aan aanvullende voedselvoorzieningen en of daarvoor een aparte
bijdrage gevraagd wordt. Naast het verblijf in de instelling, de bijbehorende
zorg en voeding voorziet de Wlz ook in recreatieve- en sociaal-culturele
activiteiten, het wassen van bedden- en linnengoed, vervoer naar de plek van
behandeling en hulpmiddelen zoals een rolstoel. Ook deze voorzieningen
vallen onder de aanspraak. De cliënt heeft hiervoor geen extra kosten. Tevens
hanteert het CAK bij de berekening van de hoge eigen bijdrage de zak- en
kleedgeldgrens. De zak- en kleedgeldgrens is het bedrag dat de cliënt
maandelijks minimaal moet overhouden na het betalen van de eigen
bijdrage.
Buiten de voorzieningen en eigen bijdrage van de Wlz om zijn er nog enkele
andere kosten die de cliënt zou kunnen maken. Het is hierbij onmogelijk te
bepalen welk bedrag ouderen precies overhouden, omdat dit bedrag sterk
afhankelijk is van de persoonlijke voorkeuren en keuzes van de individuele
cliënt.
Vraag 3
Kunt u een aantal rekenvoorbeelden geven voor verschillende inkomensgroepen en een uitgebreid overzicht van alle mogelijke bijkomende kosten, zodat
er een beter beeld ontstaat van de financiële situatie van ouderen in een
verpleeghuis?
Antwoord 3
Buiten de voorzieningen en eigen bijdrage van de Wlz om zijn er nog enkele
andere kosten die de cliënt zou kunnen maken. Het is hierbij onmogelijk om
te bepalen welk bedrag ouderen precies overhouden, omdat dit bedrag sterk
afhankelijk is van persoonlijke voorkeuren en keuzes van de cliënt en van de
instelling waarin de cliënt verblijft. Instellingen zijn namelijk vrij, om in
samenspraak met de cliëntenraad, te bepalen welke extra services worden
aangeboden en hoe hoog de bijbehorende eigen bijdrage is.
Figuren 1 en 2 laten zien wat verschillende inkomensklassen aan eigen
bijdrage betalen als percentage van het besteedbaar inkomen2. Het resterende deel is beschikbaar voor andere kosten. De eigen bijdrage als
percentage van het besteedbaar inkomen loopt op van circa 53% tot 71%
voor de hoge eigen bijdrage. Deze cliënten hebben echter naast de eigen
bijdrage geen extra uitgaven meer voor wonen, energie en voeding. Voor de
lage eigen bijdrage (inclusief volledig pakket thuis) ligt dit percentage
aanzienlijk lager: tussen circa 10% en 14%. Het aandeel daalt nog verder als
er wordt gekeken naar de lage eigen bijdrage voor modulair pakket thuis of
persoonsgebonden budget (1% tot 7%).
In de figuren is uitsluitend gekeken naar cliënten zonder vermogen. Indien
cliënten over een vermogen beschikken, zal de eigen bijdrage als percentage
van het besteedbaar inkomen toenemen. Echter, deze cliënten kunnen ook
aanvullende kosten vanuit het vermogen financieren.

2

In het besteedbaar inkomen is rekening gehouden met de zorgtoeslag, de nominale premie
voor de zorgverzekeringswet (€ 1.384) en het gemiddelde eigen risico (€ 224).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Figuur 1: Eigen bijdrage als percentage van besteedbaar inkomen voor alleenstaanden, 2019

Figuur 1: Eigen bijdrage als percentage van besteedbaar inkomen voor alleenstaanden, 2019

Figuur 2: Eigen bijdrage als percentage van besteedbaar inkomen voor paren, 2019.

Vraag 4
Wat is het effect van het eerder ingaan van de hoge eigen bijdrage voor
mensen tot nu toe?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 4
Vanaf 2019 betalen cliënten bij opname in een Wlz-instelling de eerste vier
maanden de lage eigen bijdrage. Daarna gaan zij de hoge eigen bijdrage
betalen, tenzij een van de uitzonderingssituaties geldt. Voorheen besloeg deze
periode zes maanden. Cliënten betalen de lage eigen bijdrage voor verblijf in
een Wlz-instelling indien zij een thuiswonende partner hebben of voorzien in
het levensonderhoud van thuiswonende kind(eren). De overgangstermijn
heeft als doel cliënten in staat te stellen bestaande verplichtingen met
betrekking tot het «oude huishouden» af te wikkelen. Hierdoor wordt
voorkomen dat er dubbele lasten zijn. Om te voorkomen dat cliënten in
betalingsproblemen komen als de afwikkeling van het oude huishouden
langer duurt, kunnen zij een aanvraag doen voor de «betalingsregeling in
verband met een onverkocht huis». Deze betalingsregeling stelt de cliënt in
staat de aanvang van de hoge eigen bijdrage uit te stellen tot de verkoop van
het huis rond is. Het verschil tussen de lage en hoge eigen bijdrage wordt als
schuld opgebouwd bij het CAK. Na verkoop van het huis wordt deze
afbetaald. Ik heb het CAK gevraagd te rapporteren over het aantal aanvragen
voor deze betalingsregeling. Het CAK heeft van januari 2019 tot en met juni
2019 vier aanvragen voor deze regeling gehad. Hieruit leid ik af dat de
maatregel nagenoeg niet tot problemen leidt.
Vraag 5
Klopt het dat de maandelijkse lage eigen bijdrage Wet langdurige zorg (Wlz)
al ten minste negen keer hoger is dan de eigen bijdrage Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)? Zo ja, wat vindt u hiervan en wat denkt u dat dit
betekent voor mensen die nog thuis wonen maar eigenlijk Wlz-zorg nodig
hebben?
Antwoord 5
De eigen bijdragen in de Wlz zijn inkomens- en vermogensafhankelijk en
gebaseerd op de draagkracht van de cliënt. Dit geldt voor zowel de hoge als
de lage eigen bijdrage die de cliënt betaalt voor verblijf in een Wlz-instelling
of Wlz-zorg thuis. Op het moment dat een cliënt zorg vanuit de Wmo
ontvangt en over gaat naar de Wlz is het afhankelijk van het inkomen en
vermogen van de cliënt en de gekozen leveringsvorm in hoeverre de eigen
bijdrage omhoog gaat. Cliënten die Wlz-zorg thuis willen ontvangen kunnen
kiezen voor de leveringsvormen volledig pakket thuis, modulair pakket thuis
en een persoonsgebonden budget. Voor deze leveringsvormen betaalt de
cliënt de lage eigen bijdrage. Het modulair pakket thuis en het persoonsgebonden budget kennen een minimale eigen bijdrage van € 23,40 per maand.
Dit is € 4,40 per maand meer dan de eigen bijdrage voor de Wmo van € 19
per maand. 70% van de cliënten met een modulair pakket thuis of een
persoonsgebonden budget betaalt deze minimale eigen bijdrage. Voor het
volledig pakket thuis geldt er een minimale eigen bijdrage van € 164,20 per
maand. Hier staat tegenover dat de cliënt geen aanvullende kosten meer
maakt voor voeding. Voeding valt namelijk onder de aanspraak van het
volledig pakket thuis.
Vraag 6
Welke signalen heeft u dat mensen later naar het verpleeghuis gaan vanwege
hogere eigen bijdragen?
Antwoord 6
In de praktijk zien we de afgelopen jaren een behoorlijke toestroom van
cliënten naar de verpleeghuizen. Zoals ik heb aangegeven in mijn brief over
de capaciteitsontwikkeling verpleeghuiszorg3 is het aantal cliënten met een
Wlz-indicatie voor verpleeghuiszorg in de periode 2015–2018 met gemiddeld
circa 4% per jaar toegenomen. De capaciteit voor verpleeghuiszorg inclusief
pgb en vpt groeide in deze periode met circa 2,5% per jaar. De groei van de
capaciteit werd voor 1% per jaar gerealiseerd in het traditionele verpleeghuis.
De overige groei is gerealiseerd via het pgb en vpt, waarmee cliënten op
basis van scheiden van wonen en zorg in een geclusterde setting hun zorg
kunnen krijgen. De toename van het aantal indicaties en de groei van het
3

Kamerstuk 31 765, nr. 437.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

zorggebruik duiden er niet op dat mensen de overstap naar de Wlz of naar
een verpleeghuis uitstellen. Ook vanuit het Centrum indicatiestelling Zorg
(CIZ) en de verpleeghuissector krijg ik signalen dat de vraag alleen maar gaat
toenemen.
Tegelijkertijd krijg ik ook, vooral van gemeenten, signalen dat cliënten de
overgang naar de Wlz uitstellen vanwege de eigen bijdrage. Ik erken deze
signalen en het feit dat de overgang naar Wlz-zorg gepaard kan gaan met
hogere eigen bijdragen. Daarom heb ik de commissie Toekomst Zorg
Thuiswonende Ouderen gevraagd een oplossing hiervoor te betrekken in zijn
advies. Dit advies wordt eind 2019 verwacht.
Vraag 7
Wat betekent het voor de zorg en de zorgvraag van mensen die (nog) thuis
wonen, dat zij verhuizing naar een verpleeghuis uitstellen vanwege de hogere
kosten?
Antwoord 7
Ik vind het belangrijk dat als cliënten thuis willen blijven wonen, wij dat met
zorg thuis mogelijk maken. Deze zorg kan via de Zorgverzekeringswet (Zvw)
en Wmo 2015 geleverd worden, maar ook vanuit de Wlz. Zelfs als de cliënt al
Wlz-zorg thuis ontvangt en de uren zorg niet toereikend zijn, zijn er mogelijkheden waardoor de cliënt langer thuis kan blijven wonen. Door de verruiming
van de regeling extra kosten thuis kunnen cliënten namelijk meer uren zorg
thuis krijgen. Deze regeling maakt mogelijk dat een cliënt langer thuis kan
blijven wonen en dat er voldoende zorg geleverd kan worden op het moment
dat de cliënt een grotere zorgvraag krijgt. Onder de voorwaarde dat deze zorg
thuis wel verantwoord is. Op het moment dat het niet meer verantwoord is
voor de cliënt om thuis te blijven wonen, is het onwenselijk dat ze vanwege
de kosten niet naar een verpleeghuis gaat.
Voor de zomer is de verruiming van de maatregel geëvalueerd door
Significant in samenwerking met verschillende patiëntenorganisaties. Uit de
evaluatie kwam naar voren dat de verruiming van de regeling extra kosten
thuis als positief wordt ervaren.
Vraag 8 en 9
Herkent u het dilemma voor veel ouderen die thuis wonen, dat zij enerzijds
meer zorg nodig hebben dan zij thuis kunnen krijgen maar anderzijds toch
maar thuis willen blijven omdat zij de hogere kosten in het verpleeghuis niet
kunnen betalen?
Bent u het met mij eens dat de beslissing om naar een verpleeghuis te gaan
alleen gebaseerd zou moeten zijn op medische indicatie en dat financiële
overwegingen daarbij geen rol zouden mogen spelen? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, bent u er zeker van dat financiële overwegingen op dit moment geen
rol spelen?
Antwoord 8 en 9
Mensen kunnen de zorg en ondersteuning krijgen die bij hun situatie past. Dit
kan zowel vanuit de Zvw of Wmo zijn of vanuit de Wlz, thuis of in een
instelling. Indicatiestelling voor de Wlz vindt plaats op basis van objectieve
criteria. Ik erken dat de overgang naar een verpleeghuis groot kan zijn. Niet
zozeer vanwege de financiële consequenties, maar omdat mensen hun oude,
vertrouwde omgeving en misschien zelfs hun partner moeten achterlaten. Dat
is nog al wat. Ik vind het belangrijk dat cliënten zelf de keuze kunnen maken
welke zorg, al dan niet thuis of in een instelling, bij hun voorkeuren en
behoeftes past. Met de verruiming van de regeling extra kosten thuis kan de
cliënt meer uren zorg thuis ontvangen en is deze niet direct aangewezen op
verblijf in een instelling. Op het moment dat de cliënt over gaat naar een
instelling gaat, moet ook de bijbehorende eigen bijdrage betaald worden.
Deze eigen bijdrage is inkomens- en vermogensafhankelijk en gebaseerd op
de draagkracht van de cliënt. In deze eigen bijdrage zitten ook de kosten voor
wonen, energie en voeding verwerkt. De eigen bijdrage gaat dus omhoog bij
opname in een instelling, maar daar staat tegenover dat andere kosten, die
thuis naast de eigen bijdrage zelf bekostigd moeten worden, wegvallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5

Vraag 10
In hoeverre worden mensen gedwongen om naar een verpleeghuis te
verhuizen omdat zij onvoldoende zorg thuis krijgen? Heeft u signalen
ontvangen die hierop wijzen? Zo ja, in hoeveel gemeenten speelt dit?
Antwoord 10
Ik heb geen signalen die hierop wijzen. Een Wlz-indicatie voor zorg thuis of in
een instelling kan aangevraagd worden door de cliënt zelf of door de
zorgaanbieder namens de cliënt. Een gemeente kan er aansturen op een het
aanvragen van een Wlz-indicatie op het moment dat er signalen zijn dat cliënt
meer zorg en ondersteuning nodig heeft dan mogelijk is op basis van de
Wmo. Een Wlz-indicatie wordt door het CIZ afgegeven op basis van objectieve criteria. Cliënten kunnen op basis van deze indicatie in een Wlzinstelling gaan verblijven. Cliënten kunnen Wlz-zorg thuis ontvangen met een
volledig pakket thuis, modulair pakket thuis of een persoonsgebonden
budget. Voor deze leveringsvormen betaalt de cliënt de lage eigen bijdrage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

6