Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 859

Modernisering Gemeentelijke Basisadministratie
persoonsgegevens (GBA)

Nr. 172

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 april 2023
In oktober 2021 deelde mijn ambtsvoorganger met uw Kamer samenvattingen van alle risicoprofielen die sinds de start van het project Landelijke
Aanpak Adreskwaliteit (LAA) in 2014 zijn gebruikt.1 Daartoe behoorde ook
het profiel «Niet meer woonachtig in Nederland», dat in het verleden in
het kader van LAA is gehanteerd. Dit profiel betrof alleenstaande
personen ouder dan 60 jaar die in het buitenland zijn geboren en staan
ingeschreven op een woonadres in Nederland, met een lopende uitkering
en eventueel een toeslag. In het debat op 3 februari 2022 over het
wetsvoorstel BRP Landelijke Aanpak Adreskwaliteit, uitten leden Ceder
(CU), Leijten (SP) en Van Baarle (DENK) hun bezwaren tegen dit profiel.
Ook ik heb de toepassing van dit profiel afgekeurd. Ik heb uw Kamer
toegezegd onafhankelijk te laten onderzoeken hoe en waar dit profiel in
het kader van LAA is toegepast en wat de eventuele gevolgen daarvan
waren voor burgers.2
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de uitkomsten van dit
onderzoek, mede namens de Staatssecretaris van Financiën (Toeslagen en
Douane) en de Staatssecretaris van Financiën (Fiscaliteit en Belastingdienst). Het onderzoeksrapport treft u als bijlage bij deze brief. Uit het
rapport volgt dat in 2015 twee proefleveringen hebben plaatsgevonden
met signalen uit het betreffende profiel, waarbij in de eerste proeflevering
in totaal 22 signalen (over 22 personen) zijn geleverd aan drie gemeenten.
De tweede proeflevering heeft niet tot levering van signalen aan
gemeenten geleid. Het profiel is daarna niet meer gebruikt en de proef is
vervolgens definitief stopgezet. De onderzoekers concluderen vervolgens
dat er naar aanleiding van 15 van de 22 signalen (administratieve)
adresonderzoeken zijn uitgevoerd door de gemeenten, maar dat er geen
adreswijzigingen (aanpassingen in de registratie) hebben plaatsgevonden.
1
2

kst-27859-172
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 35 772, nr. 6 met bijlage.
Zie ook: Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2347.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 859, nr. 172

1

De in onderzoek genomen signalen hebben volgens de onderzoekers niet
geleid tot gevolgen voor individuele burgers.3
Behalve naar de gevolgen voor individuen is ook onderzoek gedaan naar
de totstandkoming van dit risicoprofiel in 2015. De onderzoekers stellen
vast dat het profiel hoofdzakelijk door de Belastingdienst is ontwikkeld.
Het profiel maakte onderdeel uit van een proef met ook andere profielen;
deze andere profielen waren reeds opgenomen in het hierboven
genoemde overzicht.4 Het doel van de proef was om te komen tot een
profiel waarmee voldoende onderzoekswaardige signalen van mogelijk
onjuiste adresgegevens werden gevonden. Door een gebrek aan
documentatie uit de proeffase, hebben de onderzoekers – buiten de
algemene context van LAA (onderzoek naar onjuiste adresgegevens) en
een enkele verklaring over de oorsprong van de selectieregels5 – de
precieze aanleiding voor dit profiel niet kunnen reconstrueren.
Het onderzoeksbureau merkt in het rapport op dat zij het verkrijgen van
informatie en bescheiden als een moeizaam proces hebben ervaren,
omdat formele verslaglegging niet meer voorhanden is, veel betrokken
medewerkers niet langer dezelfde functie hebben en de Belastingdienst
enkele beschikbare conceptdocumenten pas laat heeft aangeleverd. Het
gebrek aan documentatie over de totstandkoming valt onder meer te
wijten aan onvolkomenheden in de informatiehuishouding bij verschillende betrokken organisaties, waaronder de Belastingdienst. Het
Ministerie van BZK heeft in 2021 een actieplan «Open op orde» opgesteld,
dat kaders stelt voor de informatiehuishouding voor het hele Rijk.
Daarnaast heeft het Ministerie van Financiën, net als alle andere departementen, een eigen actieplan opgesteld waarin staat hoe de informatiehuishouding van de eigen organisatie er nu uitziet en welke acties de
komende jaren genomen worden om dat op het vereiste niveau te
brengen. De Belastingdienst heeft ook een actieplan ter verbetering van
de informatiehuishouding opgesteld specifiek voor de Dienst, dat aansluit
op het departementale actieplan. De komende jaren heeft de Belastingdienst zowel een achterstand weg te werken in de informatiehuishouding
als een verdere stap te zetten, bijvoorbeeld om te kunnen voldoen aan de
nieuwe verplichtingen vanuit de Wet open overheid (Woo).
Zoals aangegeven in het debat over LAA met uw Kamer en in mijn brief
van 25 maart 2022, dient de inzet van risicoprofielen gepaard te gaan met
waarborgen op het gebied van transparantie en voorafgaande toetsing op
onder andere non-discriminatie.6 Alle huidige profielen van LAA zijn
onafhankelijk getoetst en met de partijen die deelnemen aan LAA worden
afspraken gemaakt over transparante gegevensverwerking. Zo is ook voor
de toekomst geborgd dat de inzet van een nieuw profiel voldoet aan de
vereisten voor de verwerking en bescherming van persoonsgegevens,
waaronder de Handreiking Non-discriminatie by design7 en de Richtlijnen
voor het toepassen van algoritmen door overheden.8 Ik informeer uw
Kamer separaat over deze afspraken en onafhankelijke toetsing, voordat
de wetswijziging ten behoeve van LAA in werking treedt.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A.C. van Huffelen

3

Zie onderzoeksrapport ad 194.
Kamerstuk 35 772, nr. 6 met bijlage.
5
Zie onderzoeksrapport ad 194.
6
Kamerstuk 35 772, nr. 20.
7
Handreiking Non-discriminatie by design (2021), zie ook Kamerstuk 26 643, nr. 765.
8
Richtlijnen voor het toepassen van algoritmen door overheden en publieksvoorlichting over
data-analyses (2019), Kamerstukken 26 643 en 32 761, nr. 641.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 859, nr. 172

2