1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

33 130

Voorstel voor een Interparlementaire
Conferentie Gemeenschappelijk Buitenlands en
Veiligheidsbeleid

A/ Nr. 2

VERSLAG VAN EEN INTERPARLEMENTAIRE CONFERENTIE
Vastgesteld 19 december 2012
Op zondag 9 en maandag 10 september 2012 heeft in Pafos te Cyprus de
eerste, inaugurele interparlementaire conferentie betreffende het
Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid, waaronder het
Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid, van de Europese Unie
plaatsgevonden, hierna aangeduid als «GBVB-conferentie». De
GBVB-conferentie is ingesteld door de Voorzitters van parlementen van de
Europese Unie (de nationale parlementen en het Europees Parlement), als
uitwerking van de bepalingen van het Verdrag van Lissabon dat op
1 december 2009 in werking trad. Het doel van de conferentie is om een
platform te bieden om informatie en werkwijzen uit te wisselen en
zodoende de parlementen in staat te stellen hun controlerende bevoegdheden uit te oefenen op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid.
Aan de bijeenkomst op Cyprus namen delegaties van de nationale
parlementen in de EU alsook een delegatie van het Europees Parlement
deel. De organisatie van de conferentie was in handen van het parlement
van Cyprus, de lidstaat die gedurende het tweede semester van 2012 het
EU-raadsvoorzitterschap bekleedt.
De Nederlandse delegatie uit de Staten-Generaal bestond uit de heer
Çörüz (delegatieleider), mevrouw Ferrier, de heer De Roon en de heer
Kortenoeven, allen lid van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
van de Tweede Kamer, en de heer Van Kappen, voorzitter van de
commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking van de Eerste Kamer. De delegatie werd ambtelijk ondersteund
door de heer Gradenwitz en mevrouw Van Genugten namens de Eerste
Kamer en door de heer Van Haaster namens de Tweede Kamer.
De delegatie brengt in volgorde van de agenda aldus verslag uit van de
conferentie.
En marge van de conferentie
Voorafgaand aan de vergadering heeft de delegatie een technische
briefing gekregen van mevrouw Schwachöfer, ambassadeur van

kst-33130-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Staten-Generaal, vergaderjaar 2012–2013, 33 130, nr. 2

1

Nederland te Cyprus. Gedurende de briefing is gesproken over de
algemene en politieke situatie op Cyprus en de gevolgen van de
financieel-economische crisis in de eurozone voor Cyprus. Ook is nader
ingegaan op de prioriteiten van het Cypriotische EU-raadsvoorzitterschap,
dat op 1 juli 2012 van start ging en tot en met 31 december 2012 zal duren.
Vaststelling van het Reglement van Orde
De GBVB-conferentie opende met de vaststelling van het Reglement van
Orde. Het voorstel dat tijdens de vergadering in bespreking werd gegeven
en ten slotte bij consensus werd aangenomen, bleef binnen de kaders van
het instellingsbesluit door de Conferentie van Voorzitters van EU-parlementen van 4–5 april 2011 en 20–21 april 2012. Tevens was dit voorstel in
overeenstemming met de positie die de beide Kamers der StatenGeneraal eerder hadden ingenomen (zie Kamerstuk 33 130, nr. 1). Op
grond hiervan kon de Nederlandse delegatie met het voorstel instemmen.
Belangrijk element in het vastgestelde Reglement van orde, dat is
bijgevoegd1, is de bepaling over een evaluatiecommissie. Wensen en
ideeën van delegaties die aanvullend zijn op (of mogelijk in strijd zijn met)
het instellingsbesluit door de Voorzitters van de EU-parlementen, worden
over anderhalf jaar onderzocht en besproken door de evaluatiecommissie.
Deze commissie brengt vervolgens advies uit aan de Voorzitters van de
EU-parlementen met eventuele suggesties tot wijziging van het
Reglement van orde.
Met deze oplossing werd voorkomen dat de GBVB-conferentie zou
worden belast met een discussie over allerlei amendementen op het
conceptvoorstel die al voordien waren aangekondigd. Daardoor bleef
meer tijd over voor de inhoudelijke bespreking van de agendapunten en
de gedachtewisseling met de diverse sprekers die voor deze conferentie
waren uitgenodigd.
Actuele ontwikkelingen in het GBVB
Bij dit agendapunt werd het woord verleend aan de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid van de Europese Unie,
mevrouw barones Ashton. Zij gaf een uiteenzetting van de actuele
thema’s in het GBVB en ging nader in op de inzet en vorderingen van de
Europese unie in dat verband. Onder andere stipte zij de democratische
transitie in de zuidelijke nabuurschapslanden, de situatie in Syrië, het
verloop van de civiel-militaire missies in Afrika, het Midden-Oostenvredesproces en de vorming van een gemeenschappelijk veiligheids- en
defensiebeleid aan.
Hierna volgde een gedachtewisseling met de aanwezige parlementariërs.
Namens de Nederlandse delegatie stelde de heer Çörüz de gevolgen van
de financieel-economische crisis op de defensiebudgetten aan de orde.
Vanwege de overheidsbezuinigingen is het nodig dat de EU en haar
lidstaten meer samenwerken op defensiegebied en vaker gebruikmaken
van elkaars defensiecapaciteiten. Dit proces staat internationaal ook wel
bekend als «pooling and sharing». Hierbij, zo betoogde de heer Çörüz, zou
de EU in een aanvullende rol intensiever kunnen samenwerken met
internationale organisaties als de VN en de OVSE. Ten slotte bepleitte de
heer Çörüz een gecoördineerde aanpak van EU-lidstaten als het gaat om
bestrijding van grensoverschrijdende misdaad, waaronder cybercrime.
In reactie op deze bijdrage stelde mevrouw Ashton dat «pooling and
sharing» een belangrijke ambitie van de EU is en dat onder auspiciën van
het Europees Defensieagentschap verscheidene bemoedigende bi- en
multilaterale initiatieven zijn gelanceerd. Ook stelde zij dat op diplomatiek
terrein synergievoordelen zijn te behalen door bijvoorbeeld EU-brede
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Staten-Generaal, vergaderjaar 2012–2013, 33 130, nr. 2

2

diplomatieke missies in te stellen. Internationale organisaties dienen
elkaar door onderlinge samenwerking, elk vanuit hun eigen kernkwaliteit,
te versterken, sprak mevrouw Ashton voorts. Zij onderschreef het belang
van een gezamenlijke aanpak van cybercrime en andere internationale
misdaad als mensenhandel.
De Europese Unie en de Arabische lente
De inleidingen op dit onderwerp werden verzorgd door de Cypriotische
minister van Buitenlandse Zaken, mevrouw Erato Kozakou-Marcoullis en
de heer Bernardino Léon, de speciale EU-gezant voor het zuidelijke
Middellandse Zeegebied.
Mevrouw Kozakou-Marcoullis benadrukte dat het conflict in Syrië zich
afspeelt op een steenworp afstand van Cyprus – en dus van de EU. In haar
visie dient de EU zich proactief op te stellen en minder ad hoc te reageren.
De EU, zo stelde ze, is op de korte termijn gebaat bij het boeken van
tastbare resultaten, om zo de schade aan het imago van de EU te
beperken. Op de lange termijn dient Europa vervolgens te streven naar
het consolideren van een politiek kader voor de Euro-Mediterrane regio.
Het streven is naar een partnerschap tussen gelijken, waarbij paternalisme
geen plaats heeft en waarin concrete samenwerking plaatsvindt, aldus de
Cypriotische minister van Buitenlandse Zaken. Tegelijkertijd, zo stelde ze,
dient de EU haar principes te allen tijde hoog te houden, inclusief het
afzweren van geweldsgebruik, het verdedigen van fundamentele rechten,
het respecteren van het meerpartijenstelsel en het ondersteunen van
sociaaleconomische hervormingen.
Bernardino Léon analyseerde in zijn inleiding de ontwikkelingen in de
Arabische regio vanuit een historisch, economisch en spiritueel
perspectief. Volgens Léon probeert de Arabische regio, historisch gezien,
de moderniteit te omarmen. Desalniettemin was een deel van de
opstanden sociaaleconomisch van aard. En op het spirituele vlak betekent
het afbreken van autoritaire regimes in de islamitische regio een
hernieuwde vrijheid voor religie. Zoals Léon het zag, is dit een logische
ontwikkeling aangezien onder Ben Ali, Mubarak en Khaddafi verschillende
stromingen van de Islam sterk onderdrukt werden. De speciale EU-gezant
ziet de toekomst van de regio optimistisch tegemoet. De EU, in zijn ogen,
dient de positieve trends te ondersteunen met een gedifferentieerde en
flexibele benadering.
In de gedachtewisseling die op deze inleidingen volgde, namen de heer
Van Kappen en de heer Kortenoeven het woord. De heer Van Kappen
stelde dat de EU rekening dient te houden met een «worst case-scenario»
en met de eventuele noodzakelijkheid van militair ingrijpen. Hij vroeg
vervolgens in hoeverre rekening wordt gehouden met het allerergste
scenario en naar de mate van gezamenlijke planning hiervoor tussen de
EU de NAVO en andere relevante organisaties zoals de VN. De heer
Kortenoeven richtte zijn pijlen op de ontwikkelingen in Libanon en de rol
die Hezbollah speelt in het regionale conflict. Hij benadrukte daarbij de
Nederlandse positie inzake Hezbollah, namelijk dat deze aangeduid wordt
als een terroristische organisatie. Kortenoeven moedigde andere
aanwezige parlementsleden aan deze visie ook aan te nemen.
In antwoord op het pleidooi van de heer Kortenoeven refereerde
mevrouw Kozakou-Marcoullis aan de bijeenkomst van de EU-Israël-Raad
van 24 juli 2012. Tijdens die Raad bleek nogmaals dat er geen consensus
tussen de EU-lidstaten is over het plaatsen van Hezbollah op de lijst
terroristische organisaties van de EU. Als reactie op de vraag van Van
Kappen beaamde de heer Léon de mogelijkheid dat de situatie erger zou
kunnen worden voordat deze beter wordt en dat een goede samenwerking en afstemming tussen de EU en de NAVO van vitaal belang is
voor Europa.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2012–2013, 33 130, nr. 2

3

Prioriteiten van het Cypriotische Voorzitterschap inzake GBVB
De Cypriotische minister van Defensie, de heer Eliades, lichtte onder dit
agendapunt de Cypriotische prioriteiten voor het GBVB toe. Duidelijk werd
dat ontwikkelingssamenwerking en internationale handelsbevordering
voor Cyprus belangrijke thema’s zijn.
Cyprus wil dat ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp meer
geïntegreerd worden in het GBVB. Ook betrokkenheid van lokale
autoriteiten in partnerlanden kan bij de uitvoering van het ontwikkelingsbeleid worden versterkt. Verder is Cyprus bezorgd over de gevolgen van
de mondiale economische crisis voor ontwikkelingslanden en maakt het
land zich sterk voor «sociale bescherming». Ten slotte is hongerbestrijding
en de zorg voor voedselzekerheid en voedselkwaliteit in ontwikkelingslanden een belangrijke Cypriotische doelstelling.
Het Cypriotische voorzitterschap wil de handelsrelaties met een aantal
strategische partners verdiepen. Cyprus wil de onderhandelingen met de
zuidelijke mediterrane landen over verdiepte, integrale vrijhandelsverdragen bespoedigen en de onderhandelingen met Singapore en Canada
afronden. Verder wil het de onderhandelingen over een vrijhandelsovereenkomst met Japan initiëren en de mogelijkheden onderzoeken van een
investeringsovereenkomst met Rusland en China.
In haar bijdrage vroeg mevrouw Ferrier namens de delegatie aandacht
voor een brede, integrale benadering van veiligheidsvraagstukken. Zonder
inachtneming van mondiale bedreigingen als tekort aan water, voedsel en
energie is een effectief beleid niet mogelijk. Het veiligheidsbeleid mag dan
ook niet apart worden gezien van ontwikkelingssamenwerking. Mevrouw
Ferrier noemde hierbij de «3D-benadering» (een combinatie van
diplomacy, defense en development) die Nederland bijvoorbeeld in
Afghanistan succesvol heeft uitgevoerd. In dat verband is het nodig dat de
NAVO als militaire macht en de EU als economische en politieke gemeenschap de krachten bundelen en intensief samenwerken. Het betoog van
mevrouw Ferrier kreeg bijval van verschillende sprekers na haar.
De heer De Roon loofde, namens de delegatie, de ambitie van het
Cypriotische voorzitterschap om vrijhandelverdragen te initiëren en te
sluiten. Vrijhandel levert meer welvaart op en moet worden bevorderd.
Daarnaast wees hij op de recente vondst van off shore gasvelden in de
exclusieve economische zone van Cyprus. De Republiek Cyprus verkent
de mogelijkheden van gaswinning maar ook de Turkse Republiek
Noord-Cyprus maakt aanspraak op de gasreserves. De heer De Roon
vroeg de Cypriotische minister van Defensie, mijnheer Eliades, naar de
betekenis van de gasvondsten voor de betrekkingen tussen de beide
republieken op het eiland Cyprus en met Turkije. Biedt dit kansen om de
Cypriotische kwestie op te lossen en het eiland te herenigen?
De heer Eliades antwoordde dat de Republiek Cyprus er veel aan gelegen
is om de deling van het eiland te laten eindigen, maar dat de onderhandelingen met de Turkse Republiek Noord-Cyprus onder leiding van de
Verenigde Naties momenteel stilliggen. De gasvondsten zijn een nieuw
element in deze gesprekken. Ten slotte merkte de heer Eliades op dat
Turkije, een kandidaat-lidstaat van de Europese Unie, heeft besloten om
de betrekkingen met de Raad van de Europese Unie gedurende het
Cypriotische voorzitterschap te bevriezen.
Aanname van conclusies door de conferentie
Aan het einde van het programma heeft de conferentie bij consensus
conclusies aangenomen over de besproken punten op de agenda. Deze

Staten-Generaal, vergaderjaar 2012–2013, 33 130, nr. 2

4

conclusies binden de delegaties of hun parlementen overigens niet. De
conclusies zijn aangehecht.2
In de conclusies wordt de overtuiging uitgesproken om door parlementaire samenwerking en informatie-uitwisseling het GBVB effectiever en
efficiënter te laten werken bij het uitvoeren van de EU-brede prioriteiten
en het behartigen van de gemeenschappelijke belangen in de wereld. De
civiel-militaire capaciteitenopbouw, missies en operaties evenals het
Europese besluitvormingsproces zijn hierbij als belangrijke en relevante
gespreksthema’s benoemd. Ook werd de intentie uitgesproken om als
parlementen de democratische transitie in de (zuidelijke en oostelijke)
nabuurlanden actiever te ondersteunen. Het Ierse parlement, gastheer van
de volgende GBVB-conferentie in het eerste semester van 2013, is
verzocht hiertoe een voorstel op te stellen.
Op de conceptconclusies zijn enkele amendementen ingediend en
aangenomen, waaronder van de Nederlandse delegatie. Het aangenomen
Nederlandse amendement heeft twee elementen aan de conclusies
toegevoegd, die eerder tijdens de conferentie door de Kamerleden in hun
interventies waren opgebracht en vervolgens brede instemming
ontmoetten. Ten eerste werd door het Nederlandse amendement de
waarde tot uitdrukking gebracht van de samenwerking van de Europese
Unie met andere internationale organisaties, zoals de NAVO, Verenigde
Naties en OVSE, teneinde een gezamenlijke, effectieve beleidsbenadering
met betrekking tot vrede en veiligheid te bewerkstelligen. Ten tweede
werd door het Nederlandse amendement het belang onderstreept van een
integrale en samenhangende aanpak in relatie tot andere beleidsterreinen,
zoals de diplomatie, het defensiebeleid en ontwikkelingssamenwerking.
De delegatieleider,
Çörüz
De griffiers van de delegatie,
Namens de Eerste Kamer,
Gradenwitz
Namens de Tweede Kamer,
Van Haaster

2

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Staten-Generaal, vergaderjaar 2012–2013, 33 130, nr. 2

5