Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 305

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 september 2017
Hierbij zend ik u ter informatie het rapport «De aanpak van malafide
pandeigenaren & de handhaving van de Woningwet – Onderzoek naar de
werking van de Wet versterking handhavingsinstrumentarium
Woningwet»1 toe dat in opdracht van mijn ministerie is uitgevoerd door
de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Ik heb laatstelijk2 toegezegd dit
onderzoek in het najaar te sturen. Deze toezegging doe ik hiermee
gestand.
Per 1 januari 2015 is de Wet versterking handhavinginstrumentarium
Woningwet in werking getreden. Met deze wet is het instrumentarium
uitgebreid door een bestuurlijke boete te introduceren, door de bestaande
instrumenten van sluiting en beheerovername beter toepasbaar te maken
en de zorgplicht te verduidelijken en aan te vullen. Het instrumentarium
werd aangepast omdat gemeenten in de strijd tegen malafide pandeigenaren stelden over onvoldoende instrumentarium te beschikken en om de
handhaving van de bouwregelgeving in het algemeen op punten te
verbeteren.
Om een goed beeld te krijgen van de inzet van het handhavingsinstrumentarium als geheel, en de gewijzigde en de nieuwe instrumenten in het
bijzonder, is na inwerkingtreding van de wet over de jaren 2015- 2016 een
onderzoek gedaan naar de inzet van het handhavingsinstrumentarium.
De RUG is gevraagd om antwoord te geven op een aantal vragen om te
bezien hoe het handhavingsinstrumentarium wordt ingezet en hoe de
effectiviteit daarvan in de praktijk wordt ervaren.
Daartoe is een zevental vragen beantwoord:
1
2

kst-32847-305
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Deze toezegging is gedaan in de beantwoording van de schriftelijke vragen die zijn gesteld
door het lid Beckerman (SP) over te dure studentenkamers en studentenhotels (ingezonden
11 mei 2017)(Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 2049).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 305

1

1.

Op welke wijze wordt het door de wetgever in de Wet versterking
handhavingsinstrumentarium Woningwet aangereikte instrumentarium toegepast?
2. Hoe vaak worden de verschillende bevoegdheden toegepast?
3. Wordt de toepassing van dit instrumentarium in de praktijk als
effectief
beleefd?
4. Ervaren gemeentebesturen bij het inzetten van het handhavingsinstrumentarium van de Woningwet knelpunten of belemmeringen?
5. Op welke wijze draagt vervolging ter zake van overtreding van de Wet
op de economische delicten door het Openbaar Ministerie (OM) bij
aan de effectieve handhaving van de Woningwet?
6. Heeft het bestuurs- en strafrechtelijke instrumentarium de door de
wetgever beoogde uitwerking?
7. Hoe kan het Rijk bevorderen dat gemeentebesturen het beschikbare
instrumentarium inzetten?
Het algemene beeld dat naar voren komt uit het onderzoek is dat het
gewijzigde instrumentarium er voor heeft gezorgd dat er effectiever en
strenger kan worden opgetreden tegen ernstige en herhaaldelijke
overtredingen van de Woningwet. Gemeenten hebben meer mogelijkheden dan voorheen om op te treden tegen overtredingen van de
Woningwet en dwingen met de druk die van het instrumentarium uit gaat
betere naleving af, bij zowel incidentele als herhaalde overtredingen.
Gemeenten geven ook aan dat de zwaardere instrumenten (sluiting,
beheer en bestuurlijke boete) een afschrikwekkende werking hebben
waardoor toepassing niet altijd nodig is.
De mogelijkheden tot het opleggen van de bestuurlijke boete, het sluiten
van een pand en overname van beheer passen met name in het beleid
rondom de aanpak van malafide pandeigenaren en lenen zich niet voor
elke (incidentele) overtreding van de Woningwet. Veel gemeenten
moesten nog beleid maken of zaten nog in een startfase van implementatie van het nieuwe instrumentarium. In de praktijk blijkt dan ook dat het
gewijzigde bestuursrechtelijke instrumentarium in de jaren 2015 en 2016
nog niet op grote schaal is toegepast.
Uit het onderzoek is verder naar voren gekomen dat het reeds voor 2015
bestaande bestuursrechtelijke instrumentarium (de last onder bestuursdwang of last onder dwangsom) zoals verwacht veruit het meest wordt
ingezet. Dit blijkt voor de meeste overtredingen een effectief middel.
Daarnaast blijkt uit het onderzoek overigens dat er geen juridische
belemmeringen in de weg staan om de Woningwet tevens strafrechtelijk
te handhaven. Strafrechtelijke vervolging speelt in de praktijk echter geen
grote rol van betekenis en slechts in een relatief klein aantal zaken wordt
tot strafrechtelijke vervolging overgegaan.
In het onderzoek wordt door geïnterviewden nog een aantal suggesties
gedaan om de aanpak nog effectiever te maken. Hierbij gaat het in grote
lijnen om het schrappen van de herhaaldelijkheidseis uit de bestuurlijke
boete, de herintroductie van de preferente schuldeiserspositie, een
bredere toepassing van de beheerovername (bijvoorbeeld bij overtredingen van de Opiumwet en Huisvestingswet) en een grotere betrokkenheid van het Openbaar Ministerie (OM) bij de aanpak van ernstige en
veelvuldige overtredingen begaan door malafide pandeigenaren.
De onderzoekers concluderen tot slot dat het van belang is en blijft dat
gemeentebesturen en ambtenaren worden ondersteund bij het toepassen
van de handhavingsbevoegdheden. De verwachting van de onderzoekers
is dat het instrumentarium de komende jaren meer zal worden gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 305

2

ingezet dan in de periode direct na inwerkingtreding en dat kennisdeling
tussen gemeenten van belang blijft.
Aangezien de wijziging van het instrumentarium als doel had gemeenten
met name effectief te kunnen laten optreden tegen herhaaldelijke
overtreders kan naar mijn mening worden gesteld dat de wijziging, ook al
wordt het instrumentarium nog niet veelvuldig toegepast, al binnen twee
jaar zijn beoogde uitwerking toont. Naast de last onder dwangsom en
bestuursdwang heeft de toevoeging van het instrumentarium invloed in
een vroeg stadium van de handhaving, namelijk het bevorderen van het
naleefgedrag door bijvoorbeeld een goed gesprek of waarschuwingen,
waardoor uiteindelijk sanctionering niet aan de orde is. Bij herhaalde
overtreders kan het nieuwe instrumentarium een toevoeging zijn en bij
echt hardnekkige overtreders of zware overtredingen staat het strafrecht
open. Er lijkt dus sprake te zijn van een goed gevulde gereedschapskist.
Net als de onderzoekers verwacht ik bovendien dat het instrumentarium
de komende jaren meer zal worden gaan ingezet dan in de periode direct
na inwerkingtreding. De door gemeenten ingebrachte suggesties zijn voor
inwerkingtreden van het nieuwe instrumentarium in 2015 reeds
ingebracht en overwogen. Ik acht het op dit moment nog niet opportuun
om naar aanleiding van die reeds bekende wensen met nieuwe wetgeving
te komen en laat eventuele heroverweging aan het volgende kabinet. Ik
heb begrip voor de wens op een grotere betrokkenheid van het OM. Het is
echter aan gemeenten zelf om met het OM afspraken te maken over de
strafrechtelijke handhaving van de Woningwet.
Ik sluit af met een opmerking over de conclusies die de onderzoekers
trekken ten aanzien van het belang van blijvende ondersteuning van
gemeentebesturen en ambtenaren bij het toepassen van de handhavingsbevoegdheden. Mijn ministerie heeft ter stimulering van daadwerkelijke
inzet van het instrumentarium reeds in 2015 een leerkring ingesteld om
gemeenten van elkaar te laten leren bij de inzet van het instrumentarium.
Dit jaar zal de leerkring nog tweemaal bijeenkomen waarbij de conclusies
van het onderzoek betrokken zullen worden. Daarnaast zal er blijvend
aandacht zal zijn voor de ervaringen en vragen rondom toepassing van
het instrumentarium. Ik heb er vertrouwen in dat de aan de leerkring
deelnemende gemeenten elkaar onderling voor de uitwisseling van
ervaringen op dit onderwerp ondertussen goed weten te vinden.
Afhankelijk van de concrete vragen die er zijn bij gemeenten zal ik bezien
hoe verdere kennisdeling gestimuleerd en ook breder verspreid kan
worden.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 847, nr. 305

3