1
Definitief

Acute geestelijke gezondheidszorg
Knelpunten en verbetervoorstellen
in de keten

Ir. Saskia van der Erf
Geraline Boonzaaijer, Msc
Dr. Jan-Peter Heida

SiRM – Strategies in Regulated Markets B.V.
Nieuwe Uitleg 24
2514 BR Den Haag
Den Haag, 11 februari 2015
Contactpersoon:
E-mail:
Telefoonnummer:

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting........................................................................................................................... 4
1

2

3

4

5

6

7

8

Inleiding................................................................................................................................................... 9
1.1

Inventarisatie VWS en opzet netwerk ketenpartners ............................................... 9

1.2

Van signaleren tot werken aan oplossing ................................................................... 10

Werkwijze onderzoek ....................................................................................................................... 12
2.1

Interviews en netwerkbijeenkomsten ......................................................................... 12

2.2

Literatuuronderzoek .......................................................................................................... 13

Context ................................................................................................................................................... 15
3.1

Afbouw beddencapaciteit door ambulante zorg ....................................................... 15

3.2

Passende zorg op de juiste plaats.................................................................................... 16

Stroomschema acute ggz patiënt................................................................................................... 18
4.1

Stappen in stroomschema ................................................................................................ 18

4.2

Betrokken partijen per stap.............................................................................................. 19

4.3

Ordegroottes in aantal crisiscontacten ........................................................................ 21

Ervaren knelpunten in de keten ....................................................................................................24
5.1

Knelpunten verwijzing acute ggz patiënt ...................................................................24

5.2

Knelpunten vervoer acute ggz patiënt ......................................................................... 31

5.3

Knelpunten beoordeling acute ggz patiënt ................................................................ 33

Betrokken partijen per knelpunt ................................................................................................... 38
6.1

Betrokken partijen bij knelpunten verwijzing ......................................................... 38

6.2

Betrokken partijen bij knelpunten vervoer acute ggz patiënt .............................42

6.3

Betrokken partijen bij knelpunten beoordeling acute ggz patiënt ....................47

Prioriteren van knelpunten............................................................................................................. 53
7.1

Toelichting systematiek .................................................................................................... 53

7.2

Mogelijke prioritering knelpunten verwijzing ....................................................... 54

7.3

Mogelijke prioritering knelpunten vervoer ............................................................. 56

7.4

Mogelijke prioritering knelpunten beoordeling .....................................................58

Objectiveren en goede voorbeelden ............................................................................................. 61
8.1

Objectiveren knelpunten.................................................................................................. 61

8.2

Goede voorbeelden verwijzing acute ggz patiënt.................................................... 64

2

2/83

9

8.3

Goede voorbeelden vervoer acute ggz patiënt .......................................................... 66

8.4

Goede voorbeelden beoordeling acute ggz patiënt ................................................. 68

Conclusies en aanbevelingen ......................................................................................................... 71
9.1

Conclusies .............................................................................................................................. 71

9.2

Aanbevelingen ...................................................................................................................... 73

Literatuurverwijzingen ................................................................................................................................ 77
Bijlage afspraken vervoer personen in crisis ........................................................................................ 83

2

3/83

Managementsamenvatting
De afgelopen jaren lijkt de opvang en geestelijke gezondheidszorg voor ‘personen in crisis’1
die acuut zorg nodig hebben verbeterd. Zo hebben politie en GGZ Nederland (GGZ-NL) in
2012 een convenant gesloten over samenwerking in de acute geestelijke gezondheidszorgketen

(ggz-keten)

en

organiseren

GGZ-NL

en

het

ministerie

van

VWS

netwerkbijeenkomsten voor betrokken ketenpartners. Partijen in de acute ggz-keten geven
echter aan dat zij nog knelpunten ervaren en dat verbetering mogelijk is.

Onderzoek bouwt voort op eerdere inventarisatie knelpunten
In de jaren 2012, 2013 en 2014 heeft het ministerie van VWS een groot aantal interviews
gehouden met partijen in de keten van de acute ggz over knelpunten die zij ervaren. Deze
interviews vormen de basis voor dit onderzoek. SiRM heeft diverse ketenpartijen
gesproken die tijdens de eerste interviewronde gesproken zijn en enkele partijen die niet
eerder geïnterviewd zijn (voor werkwijze onderzoek zie Hoofdstuk 2). Naast de
gesprekken met individuele partijen zijn de bevindingen getoetst met partijen tijdens
twee netwerkbijeenkomsten. De voorliggende knelpuntenanalyse gaat een stap verder
door knelpunten te structureren, te prioriteren en de rol en verantwoordelijkheden van
ketenpartijen per knelpunt in kaart te brengen. Deze rapportage dient als input voor
concrete werkafspraken tussen netwerkpartners.

Per jaar zijn er 150.000 tot 175.000 crisiscontacten
Jaarlijks vinden er circa 150.000 tot 175.000 beoordelingen door de crisisdienst plaats in
Nederland.2 Hierbij vindt de verwijzing in ongeveer 15% van de gevallen plaats door de
politie, in circa 40% van de gevallen door de huisarts of HAP en in de overige 45% van de
gevallen door de overige ketenpartners (SEH, eigen behandelaar en ambulance). In
Nederland wordt ongeveer 10% van de personen in crisis na beoordeling opgenomen in
een ggz-instelling. Een deel van deze opnames is gedwongen. Crisisdiensten geven aan dat
het opnamepercentage sterk verschilt per regio. Ongeveer 85% van de crisiscontacten leidt
tot vervolgconsulten bij de crisisdienst of (eigen) behandelaar. De overige 5% van de
crisiscontacten leidt niet tot vervolgbehandeling in de specialistische ggz.

1

Deze term wordt in de rapportage gebruikt om mensen aan te duiden bij wie een vermoeden bestaat van
een acuut psychiatrische stoornis.

2

Muldert, C.L., Hemert A.M. van, Epidemiologie van spoedeisende psychiatrie, 2011; Wierdsma, A.I., Marle,
P.D. van, Mulder, C.L., Aantallen en patronen van inbewaringstellingen en rechterlijke machtigingen in
Maastricht, Groningen en Rotterdam, 2010; DBC Onderhoud, Toelichting zorgprofielen ggz 2014 versie 1.0,
2014.

2

4/83

Knelpunten geclusterd naar verwijzing, vervoer en beoordeling
Op verschillende momenten in de acute ggz-keten ervaren partijen knelpunten. Voordat
een persoon in crisis een behandeling krijgt, doorloopt hij verscheidene stappen van
verwijzing tot vervoer naar de beoordelingslocatie, beoordeling door de crisisdienst en
eventueel vervoer naar de ggz-instelling. In Hoofdstuk 5 staan twintig knelpunten
beschreven die de ketenpartners op dit moment ervaren: acht knelpunten rondom de
verwijzing van de persoon in crisis, zes knelpunten omtrent het vervoer en zes punten die
spelen rondom de beoordeling van een acute ggz-patiënt door de crisisdienst.

Prioritering op basis van kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid
Tijd en middelen zijn voor alle ketenpartners schaars. Deze rapportage biedt in dat licht
een prioritering van de twintig knelpunten. Knelpunten zijn geprioriteerd op basis van de
ordegrootte in termen van het aantal crisiscontacten en de impact van het knelpunt op de
toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg voor acute ggz-patiënten. In
Hoofdstuk 7 staat de prioritering voor alle knelpunten visueel weergegeven.

Prioritering leidt tot selectie van acht knelpunten
De prioriteringssystematiek leidt tot een selectie van acht knelpunten. Partijen geven aan
dat zij zich kunnen vinden in deze prioritering. In Figuur 1 staan de geprioriteerde
knelpunten weergegeven per stap in de keten die een acute ggz-patiënt over het algemeen
doorloopt.3 We onderscheiden knelpunten omtrent verwijzing, vervoer en beoordeling.

Beoordeling

Vervoer

Verwijzing

1. Persoon in
crisis thuis of
op straat

2. Persoon in
crisis in
contact met
hulpverlener

3. Vervoer naar
eerste opvang
of persoon
blijft thuis

5. Vervoer
naar instelling
of persoon
thuis

4. Beoordeling
persoon in
crisis door
crisisdienst

6. Vervolgbehandeling

Handelingsverlegenheid niet-ggz
hulpverleners

Handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners

Crisisdefinitie verschillend geïnterpreteerd
Verantwoordelijkheid is onduidelijk rondom
overdrachtsmomenten
Vervoer door
politie lijkt
ongeschikt
Ambulancepersoneel
onvoldoende in staat tot
de-escaleren
Eerste opvanglocatie onduidelijk of ongeschikt
Wachttijd op crisisdienst als lang
ervaren
Financiering
crisisdienst per DBC
lijkt ongeschikt

Figuur 1. Knelpunten met hoogste prioriteit
3

De manier waarop een onbekende patiënt de stappen van de keten doorloopt, verschilt van de manier
waarop een bekende patiënt de stappen doorloopt.

2

5/83

Het gaat om de volgende knelpunten (lees Hoofdstuk 5 voor een gedetailleerde
beschrijving per knelpunt):
•

Handelingsverlegenheid: er is regelmatig sprake van handelingsverlegenheid bij
niet-ggz hulpverleners. Handelingsverlegenheid kan het gevolg zijn van een
gebrek aan kennis en vaardigheden en/ of stigmatisering van psychiatrische
patiënten.

•

Crisisdefinitie: hoewel er vanuit financieringsperspectief een eenduidige
definitie is ten aanzien van wat een crisis is, lijkt het of verwijzers en
crisisdiensten deze verschillend interpreteren.

•

Verantwoordelijkheid overdrachtsmomenten: rondom overdrachtsmomenten is
soms onduidelijk wie verantwoordelijk is voor het bieden van zorg aan de acute
ggz-patiënt.

•

Vervoer door politie: vervoer door politie lijkt ongeschikt voor acute ggzpatiënten: het kan onnodig stigmatiserend werken en is meestal niet in het
belang van de patiënt.

•

Ambulancepersoneel de-escaleert onvoldoende: ambulanceverpleegkundigen zijn
vaak onvoldoende in staat om te de-escaleren. Dit resulteert regelmatig in sedatie
van de patiënt. Sedatie is echter niet altijd in het belang van de patiënt en soms
tegen het behandeladvies van de beoordelende psychiater in.

•

Eerste opvang: de eerste opvanglocatie voor een persoon in crisis is vaak
onduidelijk of ongeschikt. De politie plaatst de persoon in crisis soms
noodgedwongen in een politiecel.

•

Wachttijd op crisisdienst: verwijzers ervaren de wachttijd tot de komst van de
crisisdienst als lang. Verwijzers geven aan dat zij de norm van 80% fysieke
aanwezigheid van de crisisdienst binnen 2 uur4 te ruim vinden. Het voldoen aan
de norm wordt slechts in enkele regio’s gemeten.

•

Financiering crisisdienst: partijen geven aan dat financiering van crisisdiensten
via

DBC-zorgproducten

ongewenst

is.

De

huidige

variabele

beschikbaarheidsvergoeding als onderdeel van de DBC leidt mogelijk tot een
onder- of overdekking voor partijen; partijen die meer DBC’s declareren,
ontvangen een hogere beschikbaarheidsvergoeding, terwijl juist de partijen in
dunnerbevolkte gebieden een hogere beschikbaarheidsvergoeding zouden
moeten ontvangen.
4

Politie en GGZ-Nederland, Convenant Politie – GGZ 2012, 2012.

2

6/83

Per knelpunt is in kaart gebracht welke ketenpartijen betrokken dienen te zijn bij het
werken aan een oplossing (zie tabellen in Hoofdstuk 6).

Naast werken aan verbetering is objectiveren van knelpunten van belang
Hoewel ketenpartijen zich kunnen vinden in de geselecteerde onderwerpen, zijn zij het
niet altijd eens over de formulering van het knelpunt. Dit is een logisch gevolg van de vaak
uiteenlopende en soms tegengestelde belangen. Naast het oppakken van de geprioriteerde
knelpunten is daarom het objectiveren van knelpunten van belang. Het gaat om het beter
vastleggen van rollen en verantwoordelijkheden en het registreren en analyseren van
aantallen en kosten in de keten. Objectivering met als perspectief de patiënt en de
maatschappij als geheel kan partijen op één lijn krijgen.

Aanvullende afspraken in de keten vastleggen in kwaliteitsstandaard
Voor een deel van de geprioriteerde knelpunten lijken de huidige wetgeving of vastgelegde
afspraken

onvoldoende

handvatten

te

bieden.

Denk

aan

de

crisisdefinitie,

verantwoordelijkheid tijdens overdrachtsmomenten, eerste opvang, vervoer en wachttijd
op crisisdienst.5 Daar zouden aanvullende (samenwerkings-) afspraken uitkomst kunnen
bieden. Partijen kunnen deze afspraken bijvoorbeeld vastleggen in een multidisciplinaire
kwaliteitsstandaard.

Registreren en analyseren aantallen en kosten in keten
Objectivering van knelpunten betekent daarnaast het registeren en analyseren van
gegevens over bijvoorbeeld wachttijden, type verwijzers, opnamepercentage na
beoordeling door de crisisdienst en de duur en kosten van het totale zorgtraject (inclusief
de behandeling) bij crisis. Een aantal crisisdiensten in Nederland houdt op dit moment een
deel van deze gegevens bij in het systeem ‘webraap’. Registreren en analyseren is vooral
van belang daar waar partijen tegengestelde belangen hebben of het oneens zijn
(crisisdefinitie, wachttijd op crisisdienst, financiering crisisdienst).

Werken aan oplossingen op nationaal en regionaal niveau
Knelpunten kunnen aanzienlijk verschillen per regio. De organisatie van de keten is per
regio anders: in sommige regio’s is één crisisdienst verantwoordelijk voor de acute ggz, in
andere regio’s hebben verschillende instellingen afspraken gemaakt over crisiszorg. Het
profiel van personen waarvoor verwijzers de crisisdienst bellen lijkt te verschillen per
regio. Het aandeel personen in crisis dat uiteindelijk opgenomen wordt nadat zij zijn
gezien door de crisisdienst, vertoont grote variatie per regio. Het is daarom aan te raden
5

Er zijn op een aantal punten afspraken vastgelegd tussen politie en GGZ-NL. Voor andere verwijzers,
voornamelijk huisarts en HAP, zijn verantwoordelijkheden rondom overdrachtsmomenten niet expliciet
vastgelegd.

2

7/83

dat partijen regio specifieke knelpunten oppakken in de regio (bijvoorbeeld in ROAZverband) binnen de kaders van landelijke afspraken.

Leren van goede voorbeelden
Op sommige plekken in Nederland werken partijen al samen aan oplossingen voor
knelpunten uit deze rapportage. Tijdens interviews en in de literatuur komen
verbetervoorstellen en goede voorbeelden voor de aanpak van knelpunten aan de orde.
Deze kunnen dienen ter inspiratie voor de partijen die samen gaan werken aan
oplossingen voor de knelpunten. Ook kunnen partijen op een efficiëntere manier
verbeteringen invoeren door te begrijpen welke succesfactoren en risicofactoren in andere
regio’s speelden tijdens de uitvoering van pilotprojecten. Een beschrijving van de
voorstellen en goede voorbeelden staat in Hoofdstuk 8.

Stimuleren generalisatie en borgen implementatie van goede voorbeelden
Partijen geven aan dat het geld bij innovatieve verbeterprojecten niet altijd de patiënt
volgt. Dit blijkt lastig, niet in de laatste plaats omdat uitgaven aan ketenpartijen in
verschillende begrotingen vallen. Er dient aandacht te zijn voor eventuele overheveling
van gelden of ‘shared savings’ afspraken om ketenpartners te motiveren om het belang van
de patiënt en de maatschappij als geheel voorop te stellen. Het uitblijven van deze
afspraken kan brede invoering van goede voorbeelden belemmeren. Om goede
implementatie van op nationaal of regionaal niveau gemaakte afspraken te borgen, dienen
(landelijke) partijen daarnaast aandacht te hebben voor communicatie en opleiding
richting de organisaties die acute ggz verlenen. De medewerkers op de werkvloer vormen
uiteindelijk de sleutel tot een succesvolle implementatie.

2

8/83

1

Inleiding

De afgelopen jaren lijkt de opvang en de geestelijke gezondheidszorg voor patiënten die
direct (medisch) ingrijpen nodig hebben om zo direct gevaar voor de persoon of de
omgeving af te wenden, dan wel om ernstige overlast te beëindigen, verbeterd. Ook de
veiligheid voor de medewerkers, de patiënten zelf en de omgeving van de instellingen is
toegenomen. In 2012 hebben de politie en GGZ Nederland (GGZ-NL) een convenant
gesloten over samenwerking bij opvang, begeleiding en behandeling van mensen met
psychische en/ of verslavingsproblematiek die overtredingen begaan, overlast geven of
hulpverlening nodig blijken te hebben. Dit in vervolg op een eerder convenant in 2003.
Ondanks deze ontwikkelingen is nog veel verbetering mogelijk en ervaren partijen in de
acute geestelijke gezondheidszorg-keten (ggz-keten) knelpunten. De knelpunten kunnen
verschillen per regio. In dit hoofdstuk beschrijven we het startpunt van dit onderzoek en
de stappen die we in dit onderzoek doorlopen vanaf signalering van knelpunten tot het
oplossen ervan.

1.1

Inventari satie VWS en opzet netwerk ketenpartne rs

Het ministerie van VWS heeft in 2012, 2013 en 2014 een groot aantal interviews gehouden
met partijen in de keten van de acute ggz. Interviews zijn gevoerd met Ambulancezorg
Nederland (AZN), de crisisdiensten, het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), de
Nederlandse Vereniging voor Spoedeisende Hulp Artsen (NVSHA), de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ), het Landelijk Platform GGz (LPGGz), de Nederlandse Patiënten
Consumenten Federatie (NPCF), de politie, de Vereniging Huisartsenposten Nederland
(VHN) en Zorgverzekeraars Nederland (ZN). De interviews hadden als doel knelpunten in
de acute ggz-keten te inventariseren.
Het ministerie heeft vervolgens met GGZ Nederland en het LPGGz een invitational
conference georganiseerd op 24 maart 2014. Meer dan 50 personen van verschillende
organisaties die een rol spelen in de acute ggz-keten namen deel. De conferentie heeft
geleid tot mogelijke vervolginitiatieven op het gebied van vervoer en bekostiging.
Daarnaast was een belangrijk resultaat dat contactpersonen en gegevens per ggz-instelling
voor heel Nederland toegankelijk zijn gemaakt op de ggz-website.
Partijen geven aan dat ze de overleggen tussen ketenpartners nuttig vinden. Partijen
hebben behoefte om informatie te blijven uitwisselen en stappen te zetten om
verdergaande afspraken te maken. GGZ Nederland en het ministerie organiseren daarom
op regelmatige basis landelijke netwerkbijeenkomsten.

2

9/83

Een gestructureerde knelpuntenanalyse draagt bij aan de effectiviteit van de
netwerkbijeenkomsten en vergroot de mogelijkheid tot het maken van verdergaande
afspraken. Deze knelpuntenanalyse gaat een stap verder dan de huidige inventarisatie en
dient als input voor een concreet werkplan met verbeterstappen. De volgende paragraaf
beschrijft welke stappen na signalering van knelpunten doorlopen dienen te worden om te
komen tot het oplossen ervan.

1.2

Van signaleren tot w erken aan op lossing

Het oplossen van knelpunten in een keten waar partijen uit verschillende sectoren
samenwerken, kan ingewikkeld zijn. De rol en verantwoordelijkheden van partijen bij de
knelpunten zijn niet altijd helder en de belangen van partijen kunnen uiteenlopen, omdat
zij bijvoorbeeld conflicterende doelstellingen hebben of omdat zij gefinancierd worden uit
verschillende begrotingen. Om samen te werken aan verbeteringen in de acute ggz-keten
kunnen partijen een aantal stappen doorlopen vanaf de signalering van het knelpunt
(schematisch weergegeven in Figuur 1).

1. Signaleren
knelpunt

2. Situeren
knelpunt in
stroomschema
en betrokken
partijen in kaart
brengen

3. Prioriteren
knelpunten

4. Objectiveren
knelpunten
en in kaart
brengen goede
voorbeelden

5. Werken aan
oplossing van
knelpunt

Figuur 2. Schematische weergave van signaleren tot werken aan oplossing

Stap 1. Signaleren knelpunt: De inventarisatie van het ministerie uit 2012 tot 2014 vormt de
basis voor de knelpunten die in dit onderzoek gesignaleerd zijn. Deze inventarisatie is
getoetst en aangevuld tijdens interviews met partijen binnen de acute ggz-keten. In
hoofdstuk 2 van de rapportage lichten we de werkwijze nader toe. De knelpunten die
aangedragen zijn door ketenpartijen presenteren we in hoofdstuk 5.
Stap 2. Situeren knelpunt in stroomschema en betrokken partijen in kaart brengen: In de
beginfase van het onderzoek hebben we een stroomschema opgesteld van het pad dat een
acute ggz-patiënt typisch doorloopt. Dit stroomschema hebben we tijdens de interviews
getoetst en gebruikt om de knelpunten te situeren. Ook zijn de betrokken partijen per stap
in het stroomschema in kaart gebracht. Hoofdstuk 4 en 5 beschrijven tijdens welke stap
van het stroomschema het knelpunt zich voordoet en welke partijen per stap betrokken
zijn. Daarnaast beschrijven we in hoofdstuk 6 op basis van literatuuronderzoek (wetten en
convenanten) welke rol en verantwoordelijkheden de verschillende partijen in de acute
ggz-keten hebben.
Stap 3. Prioriteren knelpunten: Door de knelpunten te prioriteren, kan het netwerk
bepalen voor welke knelpunten het eerst aan een oplossing gewerkt zou moeten worden.

2

10/83

In dit onderzoek hebben we de knelpunten geprioriteerd door de ordegrootte van het
knelpunt in aantal crisiscontacten te bepalen en daarnaast de impact van het knelpunt op
de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg voor acute ggz-patiënten te
bepalen. Hoofdstuk 7 gaat hier nader op in en geeft de resultaten van de prioritering weer.
Stap 4. Objectiveren knelpunten en in kaart brengen goede voorbeelden: De knelpunten in
dit onderzoek betreffen knelpunten die zijn aangedragen door ketenpartners tijdens
interviews. Er ligt vaak geen kwantitatieve onderbouwing ten grondslag aan het knelpunt.
Bovendien zijn partijen het niet altijd eens over de knelpunten en de impact ervan op de
toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg. Objectiveren van knelpunten, met
als perspectief de patiënt en de maatschappij als geheel, kan helpen om partijen op één lijn
te krijgen. Naast objectivering helpt het om goede voorbeelden in bepaalde regio’s in kaart
te brengen, ter inspiratie voor andere regio’s. Paragraaf 8.1 beschrijft welke geobjectiveerde
informatie op dit moment beschikbaar is. Paragraaf 8.2 tot en met 8.4 beschrijven goede
voorbeelden voor het oplossen van de knelpunten die tijdens de interviews genoemd of in
de literatuur gevonden zijn.
Stap 5. Werken aan oplossing van knelpunt: Door na het signaleren van een knelpunt stap
2 tot en met 4 te doorlopen, krijgen partijen inzicht in met welk knelpunt men aan de slag
moet gaan en op welke wijze. In hoofdstuk 9 wordt hier kort op ingegaan.

2

11/83

2

Werkwijze onderzoek

De informatie in dit onderzoek is verzameld door input te vragen van partijen tijdens
interviews en netwerkbijeenkomsten. Daarnaast hebben we literatuuronderzoek
uitgevoerd. In onderstaande paragrafen wordt nader ingegaan op de gehanteerde
werkwijze.

2.1

Interviews en netwerkbijeenkomsten

SiRM heeft diverse ketenpartijen gesproken die tijdens de eerste interviewronde
gesproken zijn en enkele partijen binnen de acute ggz-keten die niet eerder geïnterviewd
zijn. Interviews zijn gevoerd met de AZN, crisisdiensten, GGZ-NL, InEen, de Landelijke
Huisartsen Vereniging (LHV), de NVSHA, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), politie,
Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN), ZN en zorgverzekeraars.
De interviews namen ongeveer anderhalf uur in beslag. Tijdens de interviews kwamen de
volgende onderwerpen aan bod:
1.

In de beginfase van het onderzoek hebben we een stroomschema opgesteld van
het pad dat een acute ggz-patiënt doorloopt. Dit stroomschema hebben we tijdens
de interviews getoetst. Door de input van geïnterviewden kon het stroomschema
verder aangescherpt worden.

2.

De knelpunten die tijdens de vorige interviewronde door de organisatie
aangedragen waren, zijn getoetst bij de geïnterviewden. Daarnaast is om extra
toelichting bij de knelpunten gevraagd, is besproken tijdens welke stap van de
keten (weergegeven in het stroomschema) het knelpunt zich voordoet en is
gevraagd of het overzicht van knelpunten volledig is.

3.

Om prioritering van de knelpunten mogelijk te maken, is gevraagd wat de impact
van de aangedragen knelpunten is op de toegankelijkheid, kwaliteit en
betaalbaarheid van zorg.

4.

Aan de geïnterviewden is gevraagd om kansen en goede voorbeelden te noemen
voor het oplossen van de aangedragen knelpunten.

5.

Tenslotte is gevraagd om suggesties voor relevante literatuur over het knelpunt.

Naast de gesprekken met individuele partijen zijn de bevindingen getoetst met partijen
tijdens twee netwerkbijeenkomsten. De eerste netwerkbijeenkomst vond plaats op 27

2

12/83

november 2014. Tijdens deze netwerkbijeenkomst is de eerste versie van de
knelpuntenanalyse gepresenteerd. De doelen van deze presentatie waren als volgt:
1.

Toetsen van eerste resultaten van het onderzoek

2.

Voorstellen van manier van structureren van knelpunten en toetsen in hoeverre
deze manier van structureren aansluit bij de behoefte van partijen

3.

Voorstellen van manier van prioriteren van knelpunten en toetsen of deze wijze
van prioriteren werkbaar is voor partijen

De tweede netwerkbijeenkomst vond plaats op 15 januari 2014. Het doel van deze
bijeenkomst was om de rapportage te toetsen bij de deelnemers vóór definitieve
oplevering.

2.2

Literatuu ronderzoe k

Naast interviews heeft SiRM literatuuronderzoek uitgevoerd. Hierbij is geen
systematische literatuurreview uitgevoerd, maar lag de focus op beleidsstukken uit
recentere jaren. We zijn gestart met literatuur over het pad dat een acute ggz-patiënt
typisch doorloopt. Daarnaast is gezocht naar relevante literatuur over knelpunten. Hierbij
vormden de suggesties voor literatuur van geïnterviewden het uitgangspunt. Tenslotte
zijn relevante wetten, regelingen, convenanten, samenwerkingsafspraken en protocollen
bestudeerd om zo per knelpunt in kaart te brengen wat de rol en verantwoordelijkheid van
de verschillende partijen binnen de acute ggz-keten is. De volgende wetten zijn hierbij
relevant gebleken:6
-

Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en andere
opsporingsambtenaren

-

Politiewet 2012

-

Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO)

-

Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ)

-

Tijdelijke Wet Ambulancezorg.

Daarnaast heeft SiRM de volgende convenanten, richtlijn en beleidsregels gebruikt om
rollen en verantwoordelijkheden in kaart te brengen:

6

Naast de in de tekst genoemde wetten zijn de volgende wetten doorgenomen: Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten (AWBZ), Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), Wet op Bijzondere Medische
Verrichtingen (WBMV), Wet Toelating Zorginstellingen (WTZi), Zorgverzekeringswet (Zvw).

2

13/83

-

Convenant Politie – GGZ-NL 2012

-

De kwestie vervoer, Zuijderhoudt Consultancy

-

Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg (GGD GHOR Nederland,
GGZ-NL, KNMG)

-

Lokale convenanten/samenwerkingsafspraken tussen ketenpartners

-

NHG-Richtlijn Informatie-uitwisseling huisarts - tweedelijns GGZ

-

NZa beleidsregels.

2

14/83

3

Context

In het ‘Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013-2014’ hebben partijen in de ggz
afgesproken om zich gezamenlijk in te spannen om de kwaliteit van ggz te borgen en ggzkosten te beheersen.7 In navolging op het ‘Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013-2014’
hebben partijen in 2013 nieuwe afspraken gemaakt om de kosten verder te beheersen.
Deze

afspraken

zijn

vastgelegd

in

het

‘Onderhandelaarsresultaat

geestelijke

gezondheidszorg 2014-2017’. Het uitgangspunt in het Onderhandelaarsresultaat is om de
nodige zorg op de juiste plek en door de juiste persoon op een doelmatige manier en in
goede samenhang te leveren.8
Twee van de afspraken in de gesloten akkoorden zijn diverse malen genoemd door
geïnterviewden, omdat deze afspraken impact hebben op de zorg voor ggz-patiënten in
crisis. De eerste afspraak betreft de ambitie van zorgverzekeraars en zorgaanbieders om de
beddencapaciteit af te bouwen en deze afbouw te substitueren door middel van ambulante
zorg. Deze afspraak wordt nader besproken in paragraaf 3.1. De tweede afspraak betreft het
invoeren van een stelselwijziging in de ggz, die passende zorg op de juiste plaats beoogt. In
paragraaf 3.2 wordt hier nader op ingegaan.

3.1

Afbouw beddencapac i teit door ambulante zorg

In het ‘Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013-2014’7 zijn partijen in de ggz
overeengekomen om tijdens de behandeling van een ggz-patiënt zoveel mogelijk te
streven naar een aanpak waarbij een ambulante behandeling uitgangspunt is. Als
onderdeel hiervan wordt in het Bestuurlijk Akkoord aangegeven dat zorgverzekeraars en
zorgaanbieders de ambitie delen om de huidige totale beddencapaciteit in de periode tot
2020 af te bouwen met een derde ten opzichte van de omvang van bedden in 2008. Deze
afbouw wordt gestimuleerd door middel van ambulante zorg. Omdat lokale
uitgangssituaties verschillen, maken zorgverzekeraars en zorgaanbieders lokaal afspraken
over de mogelijkheid, de inhoud en het tempo van de ambulantisering. Ter ondersteuning
van lokale processen maken partijen landelijke afspraken.
In het ‘Onderhandelaarsresultaat geestelijke gezondheidszorg 2014-2017’9 geven partijen
aan dat de ambitie blijft om de beddencapaciteit in de periode tot 2020 fors af te bouwen
met een derde ten opzichte van het aantal bedden in 2008 en om deze afbouw te
substitueren door ambulante zorg.

7

VWS, Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013-2014, 2012

8

VWS, Bestuurlijk akkoord en nieuwe afspraken toekomst GGZ, 2013

9

VWS, Onderhandelaarsresultaat geestelijke gezondheidszorg 2014-2017, 2013

2

15/83

In de interviews gaven AZN, InEen, de LHV en politie aan op korte termijn mogelijk een
toename van het aantal crisiscontacten te verwachten door de ambulantisering. De politie
gaf hierbij aan dat er op dit moment te weinig aandacht is voor vroegsignalering om crises
te voorkomen. De politie gaf echter ook aan dat bij een goede organisatie van ambulante
zorg het aantal crisiscontacten juist af kan nemen.10 Crisisdiensten gaven daarnaast aan dat
zij weinig crises zien onder chronische ggz-patiënten onder begeleiding van Functie
Assertive Community Treatment-teams (FACT-teams).

3.2

Passe nde zo rg op de j uiste p laat s

Een andere afspraak in het ‘Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013-2014’ betreft het
doorvoeren van een stelselwijziging in de ggz. Deze stelselwijziging beoogt een passende
behandeling op de juiste plaats, om kwaliteit te waarborgen en kosten te beheersen.7, 11 In
het nieuwe stelsel wordt ggz aangeboden in drie echelons. Figuur 2 beschrijft welke
patiënten in welk echelon behandeld dienen te worden in het nieuwe stelsel. 11, 12

Huisartsenzorg +
ondersteuning ggz

Generalistische Basis
ggz

Geen vermoeden van
DSM-benoemde stoornis
of vermoeden DSMbenoemde stoornis, maar
lage ernst en
complexiteit, niet
crisisgevoelig en laag
risico

Vermoeden van DSMbenoemde stoornis,
waarbij problematiek
ernstig kan zijn, maar
risico en complexiteit laag
zijn

Gespecialiseerde ggz

Vermoeden van DSMbenoemde stoornis,
waarbij risico en/of
complexiteit hoog is

Figuur 3. Stelselwijziging ggz: patiëntengroep per echelon

Partijen hebben allereerst afgesproken om de huisartsenzorg te versterken.7 De huisarts
signaleert, behandelt of verwijst mensen naar de generalistische basis ggz of de
gespecialiseerde ggz. Om de huisarts beter te ondersteunen in deze taken, is de module
Praktijkondersteuner Huisarts – Geestelijke Gezondheidszorg (POH-ggz) geflexibiliseerd.
De functie POH-ggz is in 2007 ontstaan om de huisarts te ondersteunen in het opvangen

10
De politie gaat in een notitie nader in op de voorwaarden waaraan een goede organisatie van ambulante
zorg volgens haar zou moeten voldoen: Slijpen, H., Effecten van ambulantisering bij de GGZ op het
dagelijkse politiewerk, 2o13
11

VWS, Invoering Generalistische Basis GGZ, 2013

12

Bureau HHM, Generalistische Basis GGZ – Verwijsmodel en productbeschrijvingen, 2013

2

16/83

van de toenemende vraag naar hulp bij psychische en psychosociale problemen in de eerste
lijn.13
Daarnaast is afgesproken om een generalistische Basis ggz te ontwikkelen.12 In de
generalistische Basis ggz wordt alleen een behandeling gestart wanneer sprake is van een
DSM benoemde stoornis in combinatie met een gemiddeld tot lage beperking van het
functioneren. In het Bestuurlijk Akkoord wordt aangegeven dat door het ontwikkelen en
versterken van de generalistische Basis ggz minimaal 20% van de patiënten vanuit de
tweede lijn naar de generalistische Basis ggz kan verschuiven.7
In de gespecialiseerde ggz worden patiënten met een DSM-benoemde stoornis behandeld,
voor wie een sterk complexe behandeling nodig is, waarbij een zwaar beroep gedaan wordt
op specialistische kennis. De behandeling in de gespecialiseerde ggz is gericht op herstel of
op rehabilitatie van de patiënt. In het Bestuurlijk Akkoord is opgenomen dat een patiënt in
de gespecialiseerde ggz alleen nog klinisch behandeld wordt, wanneer dit onontkoombaar
is. 7
In de interviews gaven AZN, InEen, de LHV en de NZa aan dat het onduidelijk is wie
(tijdens ANW-uren) zorg zou moeten verlenen aan patiënten die buiten de crisisdefinitie
vallen, maar bij wie wel sprake is van spoed. Het gaat dan bijvoorbeeld om patiënten die
begeleid worden door de POH-ggz of die onder behandeling zijn in de Basis ggz. De
zorgvraag van deze patiënten betreft niet altijd gespecialiseerde ggz. Tegelijkertijd geven
verwijzers aan dat zij deze patiënten tijdens ANW-uren geen passende zorg kunnen
bieden. Bij de beschrijving van de knelpunten gaan we nader in op de organisatie van
spoedhulp voor patiënten bij wie geen sprake is van gevaar, maar voor wie wel met spoed
ggz-zorg nodig is.

13
Landelijke vereniging
Gezondheidszorg, 2014

2

POH-ggz,

Functieprofiel

Praktijkondersteuner

Huisarts

–

Geestelijke

17/83

4

Stroomschema acute ggz patiënt

Een acute ggz-patiënt in crisis verschilt op verschillende punten van een acuut somatisch
zieke patiënt. Ten eerste hebben psychiatrische patiënten in crisis vaak geen ziektebesef en
zijn zij hierdoor vaak niet gemotiveerd voor behandeling. Daarnaast gaan acute
psychiatrische stoornissen vaak gepaard met gedragsstoornissen, wat het opvangen van
een psychiatrische patiënt in crisis ingewikkeld kan maken. Ook is bij misdraging van een
psychiatrische patiënt vaak niet duidelijk of de oorzaak de stoornis is of dat de patiënt zich
moedwillig misdraagt. Tenslotte is bij somatische ziekten vaak sneller gezondheidswinst
te behalen dan bij psychiatrische stoornissen. Bij verschillende somatische stoornissen
leidt eerdere behandeling tot verhoging van de overlevingskans, terwijl psychiatrische
stoornissen

vaak

een

langdurige

behandeling

vergen,

voordat

duidelijke

gezondheidswinst behaald wordt.
Om knelpunten te kunnen situeren in de keten hebben we in de beginfase van het
onderzoek de stappen die een acute ggz-patiënt in crisis in het algemeen doorloopt in kaart
gebracht in een stroomschema. We hebben het stroomschema opgesteld op basis van
diverse bronnen14 15 16 17 18 en in overleg met een psychiater werkzaam bij een crisisdienst.
Dit stroomschema hebben we tijdens de interviews getoetst. Met de input van
geïnterviewden is het stroomschema verder aangescherpt. In paragraaf 4.1 beschrijven we
de stappen in het stroomschema. Paragraaf 4.2 beschrijft de betrokken partijen per stap.
Paragraaf 4.3 geeft informatie over de ordegroottes in aantal crisiscontacten.

4.1

Stappen i n stroomsc hema

Voordat een persoon in crisis een behandeling krijgt, doorloopt hij diverse stappen. Het
pad dat een acute ggz-patiënt in het algemeen doorloopt, wordt visueel weergegeven in
figuur 3. Voor sommige bekende patiënten zijn tussen verwijzers en de ggz afspraken
gemaakt over de zorgverlening. De manier waarop een onbekende patiënt de stappen van
het stroomschema doorloopt, kan daardoor verschillen van de manier waarop een bekende
patiënt de stappen doorloopt. Als voor een bekende patiënt bijvoorbeeld al een maatregel
getroffen is, is over het algemeen geen nieuwe beoordeling nodig.

14

GGZ Nederland en Netwerk Hoofden Crisisdienst ggz, Profiel crisisdiensten/acute zorg ggz, 2013

15

Acute Zorg Netwerk Noord Nederland, Stroomlijnen van acute zorg in een zorgketen, 2011

16

Landelijk Platform GGZ, Knelpunten in crisiszorgketen ggz in kaart gebracht, 2014

17

VUmc Netwerk acute zorg, Opzet ketenbrede focusgroepen ROAZ VUmc/AMC: handleiding

18

Trimbos Instituut, Kwaliteitsdocument Ketenzorg bij suïcidaliteit: Aanbevelingen voor zorgvuldig
samenwerken in de keten, 2010

2

18/83

1. Persoon in
crisis thuis of
op straat

2. Persoon in
crisis in
contact met
hulpverlener

3. Vervoer naar
eerste opvang
of persoon
blijft thuis

4. Beoordeling
persoon in
crisis door
crisisdienst

5. Vervoer
naar instelling
of persoon
thuis

6. Vervolgbehandeling

Figuur 4. Schematische weergave van stappen die acute ggz-patiënt doorloopt

Een persoon kan op verschillende plekken in crisis raken of in crisis aangetroffen worden
(stap 1). De persoon of zijn omgeving neemt contact op met een hulpverlener, waarna
contact met een hulpverlener plaatsvindt (stap 2). De hulpverlener zorgt voor vervoer naar
de eerste opvang, blijft bij de persoon thuis of regelt in een minder dreigende situatie dat
iemand anders bij de persoon thuis blijft (stap 3). Hierna vindt beoordeling van de persoon
in crisis plaats door de crisisdienst thuis, op de eerste opvanglocatie of het kantoor van de
crisisdienst. (stap 4). Na beoordeling door de crisisdienst krijgt de persoon in crisis een
behandeling (stap 6). Indien deze behandeling gegeven wordt in een instelling, wordt de
persoon vervoerd naar de instelling (stap 5).
Voor crises bij jeugd en verslaafden hebben jeugd- en verslavingszorg in sommige regio’s
een eigen crisisteam en –opvang. Meestal zijn deze crisisdiensten buiten kantooruren niet
beschikbaar en vangt de reguliere crisisdienst in de regio buiten kantoortijden alle
personen in crisis op.

4.2

Betrokken partijen p er st ap

Per stap in het pad dat een acute ggz-patiënt in het algemeen doorloopt, zijn verschillende
partijen betrokken. Dit wordt visueel weergegeven in figuur 4. De grootte van de vakjes
geven een indicatie van het aandeel crisiscontacten, waarbij de ketenpartij betrokken is.

2

19/83

•

Overkoepelende partijen zijn zorgverzekeraars, de NZa en het ministerie van VWS en zijn niet
weergegeven in bovenstaand zorgpad.
In sommige plaatsen in Nederland is de GGD betrokken bij de eerste stappen.
Wanneer sprake is van een gedwongen opname met een rechterlijke machtiging en de patiënt wegloopt
uit de instelling wordt de patiënt vaak door ambulance of politie weer teruggebracht
naar de instelling.

•
•

Figuur 5. Betrokken partijen per stap in stroomschema acute ggz-patiënt

Stap 1 en 2:
•

Wanneer een persoon in crisis is, kan deze persoon of zijn omgeving contact
opnemen met een hulpverlener.

•

Contact opnemen met de politie, spoedeisende hulp of ambulance gebeurt vaak
via de meldkamer. Er is ook vaak sprake van direct contact met de huisarts of
huisartsenpost (HAP) of met de eigen behandelaar, vrijgevestigd of in een
instelling.

Stap 3 en 4:
•

Wanneer de hulpverlener een huisarts (huisartsenpraktijk/HAP) is, wacht deze
vaak bij de persoon thuis op de crisisdienst. Wanneer sprake is van een minder
dreigende situatie kan de huisarts regelen dat iemand anders (bijvoorbeeld een
familielid) bij de patiënt blijft. Bij gevaar kan de huisarts de politie inschakelen.

•

Wanneer de hulpverlener de politie is, is de eerste opvang vaak op het
politiebureau. In sommige steden is een speciale locatie beschikbaar, waar de
politie de persoon in crisis kan brengen voor eerste opvang en beoordeling. In

2

20/83

sommige plaatsen in Nederland kan de politie een persoon in crisis direct naar de
ggz-instelling brengen.
•

In bijna de helft van Nederland moet een persoon in crisis, die opgevangen is door
de politie, eerst beoordeeld worden door een GGD-arts om somatiek uit te sluiten.
In de rest van Nederland is tussen de politie en de ggz-instelling de afspraak
gemaakt dat verplichte fysieke somatische beoordeling door een GGD-arts niet
meer nodig is. Om het proces sneller te laten verlopen kan de politie zelf besluiten
om eerst een GGD-arts in te schakelen of om meteen contact op te nemen met de
crisisdienst.

•

Als de persoon in crisis bij de spoedeisende hulp (SEH) terecht komt, wacht de
patiënt op de SEH de beoordeling door de crisisdienst af. In sommige regio’s
hebben crisisdiensten een locatie beschikbaar gesteld waar de SEH de persoon in
crisis naar toe kan brengen, zodat buiten de SEH gewacht kan worden op
beoordeling door de crisisdienst.

•

Wanneer de hulpverlener de eigen behandelaar is, kan de beoordeling bij deze
eigen behandelaar plaatsvinden. In een deel van de gevallen vindt de beoordeling
plaats op het kantoor van de crisisdienst.

•

Het kan voorkomen dat een ambulancevervoerder een persoon in crisis treft en
naar het kantoor van de crisisdienst brengt voor beoordeling.

Stap 5 en 6:
•

Wanneer beoordeling door de crisisdienst heeft plaatsgevonden en hieruit volgt
dat de persoon opgenomen moet worden, dan wordt de patiënt vervoerd naar een
ggz-instelling. Als de patiënt onderweg verpleegkundige zorg nodig heeft dan
vervoert de ambulance de patiënt in principe naar de instelling. Als geen
verpleegkundige zorg nodig is dan kan de ggz-patiënt gebruik maken van een taxi
of eigen vervoer.

4.3

Ordegroottes i n aantal cri sisco ntacten

Uit onderzoek dat in 2009 uitgevoerd is, blijkt dat er circa 32 crisisdiensten zijn in
Nederland. Gemiddeld werken crisisdiensten voor 411.000 inwoners (range 125.000 tot
725.000). De diensten zien gemiddeld 4.090 patiënten per jaar (range 719 tot 9.725)19 20 Om
19
Schrijvers, G. (Julius Centrum en UMC Utrecht), Nieuwsbrief Public Health 371: Grote verschillen tussen
ggz crisisdiensten, 2009
20

Anoiksis, Grote verschillen tussen ggz crisisdiensten, 2009

2

21/83

later in deze rapportage een inschatting te maken van de omvang van knelpunten,
proberen we in deze paragraaf een aantal ordegroottes te bepalen van de stappen in het
stroomschema. Op basis van diverse bronnen hebben we een inschatting gemaakt van de
ordegroottes in aantal crisiscontacten.21 22 23 24 25 Het resultaat van deze inschatting is
zichtbaar in figuur 5. Belangrijk om op te merken is dat de aantallen en percentages een
gemiddelde aangeven van de situatie in Nederland. Er bestaan grote regionale verschillen
bijvoorbeeld in de percentages per verwijzer, maar ook bijvoorbeeld in percentages
opnames. Deze verschillen zijn vaak het resultaat van een andere organisatie van
geestelijke gezondheidszorg en spoedzorg voor personen in crisis.

20.000 – 30.000
verwijzingen door
politie
15%

60.000 – 70.000
verwijzingen door 40%
huisarts/ HAP

60.000 – 80.000
verwijzingen
door overige
ketenpartners

5%

150.000 – 175.000
crisiscontacten
door crisisdienst

85%

5.000 – 10.000
geen vervolgbehandeling
specialistische ggz
130.000 – 160.000
leiden tot
vervolgconsulten
crisisdienst of (eigen)
behandelaar

10%

45%

10.000 – 20.000
ritten ambulance

10.000 – 20.000
(gedwongen)
opname

Figuur 6. Ordegroottes in aantal crisiscontacten (jaarlijks, in Nederland)

We schatten in dat jaarlijks in totaal circa 150.000 tot 175.000 beoordelingen door de
crisisdienst plaatsvinden in Nederland. Hierbij vindt de verwijzing in ongeveer 15% van de
gevallen plaats door de politie. In ongeveer 40% van de gevallen vindt de verwijzing plaats
door de huisarts of HAP. In circa 45% van de gevallen vindt de verwijzing plaats door de
overige ketenpartners (SEH, eigen behandelaar en een klein deel ambulance).
Na beoordeling door de crisisdienst wordt in gemiddeld 10% van de gevallen
geconcludeerd dat een opname in een ggz-instelling noodzakelijk is. Crisisdiensten geven
aan dat de lokale verschillen in het opnamepercentage groot zijn. Een deel van de opnames
21

Muldert, C.L., Hemert A.M. van, Epidemiologie van spoedeisende psychiatrie, 2011

22

Wierdsma, A.I., Marle, P.D. van, Mulder, C.L., Aantallen en patronen van inbewaringstellingen en
rechterlijke machtigingen in Maastricht, Groningen en Rotterdam, 2010
23

DBC Onderhoud, Toelichting zorgprofielen ggz 2014 versie 1.0, 2014

24

Ambulancezorg Nederland, Ambulances in-zicht 2012, 2012

25

Eén van de crisisdiensten die gegevens bijhoudt in het systeem ‘Webraap’ heeft inzicht gegeven in
gegevens over verwijzing

2

22/83

is gedwongen. In circa 85% van de gevallen wordt geconcludeerd dat vervolgconsulten bij
de crisisdienst of (eigen) behandelaar nodig zijn. In ongeveer 5% van de gevallen wordt
geconcludeerd dat geen vervolgbehandeling in de specialistische ggz nodig is.

2

23/83

5

Ervaren knelpunten in de keten

In de interviewronde die VWS gedaan heeft in 2012 tot en met 2014, zijn door partijen
diverse knelpunten benoemd die ervaren worden binnen de acute ggz-keten. Tijdens de
interviewronde in dit onderzoek zijn deze knelpunten getoetst bij geïnterviewden, is om
extra toelichting bij de knelpunten gevraagd, is aan bod gekomen tijdens welke stap van de
keten (weergegeven in het stroomschema) het knelpunt zich voordoet en is gevraagd of
nog andere knelpunten ervaren worden.
Op basis van de informatie uit beide interviewrondes zijn de aangedragen knelpunten
geclusterd en onderverdeeld naar de volgende 3 thema’s:
1.

Verwijzing acute ggz-patiënt

2.

Vervoer acute ggz-patiënt

3.

Beoordeling acute ggz-patiënt

In dit hoofdstuk gaan we achtereenvolgens in op de knelpunten die partijen ervaren bij de
verwijzing, het vervoer en de beoordeling van een acute ggz-patiënt.

5.1

Knelpunte n verwijzi ng ac ute ggz patiënt

Figuur 6 geeft een overzicht van de knelpunten die partijen ervaren bij de verwijzing van
een acute ggz-patiënt. De knelpunten zijn weergegeven in het stroomschema met de
stappen die een acute ggz patiënt schematisch doorloopt.

2

24/83

1. Persoon in
crisis thuis of
op straat

2. Persoon in
crisis in
contact met
hulpverlener

3. Vervoer naar
eerste opvang
of persoon
blijft thuis

4. Beoordeling
persoon in
crisis door
crisisdienst

5. Vervoer
naar instelling
of persoon
thuis

6. Vervolgbehandeling

1. Doelstellingen ketenpartijen kunnen conflicteren
2. Handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners

2. Handelingsverlegenheid niet-ggz
hulpverleners

3. Ggz-hulpverleners weinig
aanwezig bij eerste contact
4. Crisisdefinitie verschillend geïnterpreteerd
5. Telefonische
responstijd crisisdienst
als lang ervaren
6. Ggz-profiel
SEH
onvoldoende
7. Voor patiënten buiten definitie
crisis onvoldoende toegang tot zorg
8. Verantwoordelijkheid is onduidelijk rondom
overdrachtsmomenten

Figuur 7. Knelpunten die partijen ervaren bij de verwijzing van een acute ggz-patiënt

In onderstaande tekst beschrijven we de knelpunten.

Knelpunt verwijzing 1: Doelstellingen ketenpartijen kunnen conflicteren
AZN, de politie en LPGGz26 geven aan dat kerntaken en/of belangen van ketenpartijen
verschillend zijn en daarmee conflicterend kunnen zijn. Zo kan de kerntaak van politie
soms als conflicterend ervaren worden met het belang van de patiënt. Artikel 3 in de
Politiewet27 beschrijft de wettelijke taak van politie:

“De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in
overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke
handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.”
Het knelpunt ‘doelstellingen ketenpartijen kunnen conflicteren’ kan zich voordoen tijdens
alle stappen waarin niet-zorgverleners in contact zijn met de persoon in crisis.

Knelpunt verwijzing 2: Handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners
Het merendeel van de geïnterviewde partijen geeft aan dat er sprake kan zijn van
handelingsverlegenheid bij niet-ggz hulpverleners. Handelingsverlegenheid kan een
gevolg zijn van een gebrek aan kennis en vaardigheden en/ of stigmatisering van
psychiatrische patiënten. Partijen geven aan dat de handelingsverlegenheid met name
26

Dit knelpunt kwam naar voren tijdens het interview met LPGGZ tijdens de eerste ronde.

27

Minister van Veiligheid en Justitie en Minister van Defensie, Politiewet 2012, 2012

2

25/83

groot is bij de politie, aangezien de politie in tegenstelling tot de ambulance, huisarts en
SEH geen zorgverlener is. InEen, NVSHA, V&VN en de crisisdiensten geven echter aan dat
de ggz ook voor ambulancepersoneel, de HAP, de huisarts, triagisten en de SEH onbekender
terrein is. GGZ-NL geeft aan dat crisisdiensten vaak niet alleen de crisis bij een patiënt
moeten bestrijden, maar ook de ‘crisis’ bij de omgeving en hulpverleners van de patiënt die
niet bekend zijn met crisis ggz.
Het knelpunt ‘handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners’ kan voorkomen tijdens alle
stappen waarin niet-ggz hulpverleners in contact zijn met de persoon in crisis.

Knelpunt verwijzing 3: Ggz-hulpverleners weinig aanwezig bij eerste contact
De politie geeft aan de aanwezigheid van ggz-hulpverleners te missen bij het eerste contact
met een persoon in crisis. De politie geeft daarnaast aan dat de meldkamer op dit moment
geen directe lijn met de ggz heeft. ZN en verzekeraars geven aan dat het inzetten van SPVen eerder in de acute ggz-keten in de huidige financieringssystematiek lastig te
financieren is. Wanneer een SPV op een situatie afgaat die geen crisissituatie blijkt te zijn,
kan geen zorgproduct geopend worden, omdat er geen geldige betaaltitel is. De persoon
voor wie de SPV gekomen is, kan niet geconfronteerd worden met een rekening voor
specialistische zorg,28 omdat het leveren van gespecialiseerde ggz niet nodig was.

Knelpunt verwijzing 4: Crisisdefinitie verschillend geïnterpreteerd
Hoewel er vanuit financieringsperspectief een eenduidige definitie is ten aanzien van wat
een crisis is, lijkt het of verwijzers en crisisdiensten onderling deze verschillend
interpreteren.
DBC Onderhoud, GGZ-NL, het Netwerk Hoofden Crisisdienst ggz, de NZa en politie
hanteren de volgende crisisdefinitie:

“Een acute situatie van een patiënt die direct ingrijpen (medisch) noodzakelijk maakt
teneinde direct gevaar voor de persoon of omgeving af te wenden, dan wel om ernstige
overlast te beëindigen. De acute situatie kan het gevolg zijn van een geestesstoornis d.w.z.
een ernstige stoornis van het oordeelsvermogen, in het bijzonder, een psychotische
toestand waarbij het handelen voortkomt uit hallucinaties of waanvoorstellingen, acute
dreiging van suïcide of ernstige verwardheid als gevolg van een organische
hersenaandoening.” 29 30 31 32

28

Met een eventuele eigen bijdrage in verband met het eigen risico.

29

DBC Onderhoud, Spelregels DBC-registratie ggz - Versie 20131105, 2014

30

GGZ-Nederland, Profiel crisisdiensten/acute zorg ggz, 2013

31
NZa, Prestaties en tarieven gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg BR/CU-5114, vanaf 1 augustus
2014

2

26/83

DBC-Onderhoud maakt in sommige documenten nog wel gebruik van een bredere
definitie van crisis, wat tot verwarring kan leiden bij partijen.33 34
Tijdens de interviews en de netwerkbijeenkomsten werd duidelijk dat verwijzers en
crisisdiensten de crisisdefinitie verschillend interpreteren. Ook bestaat het vermoeden dat
niet alle verwijzers op de hoogte zijn van de definitie. Dit kan leiden tot regionale
verschillen in de patiëntpopulatie die gezien wordt door de crisisdienst. Voor sommige
diensten geldt waarschijnlijk dat niet alle personen in crisis die zij zien daadwerkelijk
specialistische geestelijke gezondheidszorg nodig hebben.

Knelpunt verwijzing 5: Telefonische responstijd crisisdienst als lang ervaren
InEen en de LHV geven aan dat HAP’s en huisartsen de telefonische responstijd van de
crisisdienst regelmatig als lang ervaren. InEen geeft aan dat de procedure van toegang vaak
verschilt per regio en per crisisdienst (bijvoorbeeld wel/geen aanmelding via de
meldkamer). De LHV geeft daarnaast aan dat niet altijd helder is welk telefoonnummer
verwijzers kunnen bellen bij een crisissituatie. De LHV geeft aan dat huisartsen de meeste
problemen omtrent de responstijd van de crisisdienst ervaren tijdens ANW-uren. H.
Vlemminx bevestigt dit in zijn onderzoek (2012), waarin hij concludeert dat niet alle HAP’s
een volledig beeld hebben van de acute ggz-zorgketen buiten kantoortijden. Het is voor
HAP’s niet altijd duidelijk wie er bereikbaar zijn aan de zijde van de acute ggz, hoe deze te
bereiken zijn en waarvoor deze te bereiken zijn.35 Uit onderzoek in opdracht van het
ministerie van Veiligheid en Justitie blijkt dat de politie de bereikbaarheid en
beschikbaarheid van de ggz in het grootste deel van de onderzochte regio’s als redelijk tot
goed beoordeelt. De politie geeft in het onderzoek echter ook aan dat de bereikbaarheid en
beschikbaarheid van de ggz overdag beter is dan buiten kantoortijden.36

Knelpunt verwijzing 6: Ggz-profiel SEH onvoldoende
AZN, crisisdiensten en de NVSHA geven aan dat sommige SEH's met een profiel Acute
Gedragsstoornissen onvoldoende in staat blijken om een persoon in crisis op te vangen
(eerste opvang). De NVSHA geeft aan dat de SEH niet de juiste plaats is om een persoon met
acute ggz-problematiek op te vangen tot beoordeling door de ggz. Zij geven aan dat acute
ggz-patiënten veel onrust kunnen veroorzaken op de afdeling en dat er onvoldoende
capaciteit beschikbaar is om de patiënt goed in de gaten te kunnen houden.
32

Politie en GGZ-Nederland, Convenant Politie – GGZ 2012, 2012

33

DBC Onderhoud, Factsheet Crisiszorg vanaf 2013, 2013

34

DBC Onderhoud, Crisisinterventie, 2014

35

Vlemminx, H., Ketensamenwerking in de acute GGZ-keten buiten kantoortijden – Het verbinden van
huisartsenposten en geestelijke gezondheidszorg, 2012

36

Abraham, H. en Nauta, O., Politie en ‘verwarde personen’ – Onderzoek naar optreden van de politie in
relatie tot personen met verward gedrag, 2014

2

27/83

Volgens de huidige definitie van het SEH-profiel Acute Gedragsstoornissen moeten de
volgende faciliteiten aanwezig zijn37:
•

Directe beschikbaarheid van een consultatief psychiater en een consultatief
psychiatrisch verpleegkundige

•

Een ruimte op de SEH, die geschikt is voor de opvang van patiënten in crisis en het
uitvoeren van (lichamelijk) onderzoek

•

Beschikbaarheid van psychiatrische opnamecapaciteit

AZN en de NVSHA geven aan dat de huidige definitie van de benodigde faciliteiten voor
een SEH-profiel Acute Gedragsstoornissen erg breed is en specifieker zou moeten zijn.

Knelpunt verwijzing 7: Voor patiënten buiten definitie crisis onvoldoende toegang tot ggz
AZN, de LHV, InEen en de NZa geven aan dat het onduidelijk is wie (buiten kantoortijden)
zorg zou moeten verlenen aan patiënten die buiten de crisisdefinitie vallen, maar bij wie
wel sprake is van spoed. Deze partijen geven aan dat geen spoedzorg beschikbaar lijkt te
zijn wanneer geen sprake is van gevaar, maar wel met spoed ggz-zorg nodig is. Daarnaast
geven crisisdiensten en verwijzers aan dat wachtlijsten in de reguliere ggz ertoe kunnen
leiden dat verwijzers voor patiënten buiten de definitie van crisis de crisisdienst
inschakelen.
POH ggz en Basis ggz
Voor patiënten die tijdens kantooruren begeleid worden door een POH-ggz of in
behandeling zijn bij een Basis ggz behandelaar en buiten de crisisdefinitie vallen, is over
het algemeen buiten kantooruren geen ggz-spoedzorg beschikbaar.38 Deze personen
komen meestal terecht bij de huisarts of de HAP als zij spoedzorg nodig hebben, maar geen
sprake is van gevaar of de noodzaak tot specialistische ggz. Dit geldt ook voor personen in
crisis die nog niet begeleid of behandeld worden voor ggz-problematiek.
Specialistische ggz
Voor patiënten die specialistische zorg nodig hebben, zijn in de wijk de volgende vormen
van zorg beschikbaar:

37
Rooijmans, D., Ikkersheim, D., (KPMG Plexus in opdracht van het ministerie van VWS), Praktijktoets
Spoed Eisende Hulp, 2009
38

NZa, Beleidsregel huisartsenzorg BR/CU-7095, vanaf 1 januari 2014

2

28/83

•

FACT-teams39:

Ambulante

FACT-teams

zijn

breed

samengestelde

multidisciplinaire teams gericht op ernstig ontregelde patiënten en werken
outreachend en ambulant. De teams richten zich op de personen met chronische
psychiatrische aandoeningen in de wijk met veelal problemen op verschillende
levensdomeinen. Inmiddels zijn er in Nederland ruim 150 FACT-teams actief.
FACT-teams werken meestal in een regio van circa 50.000 inwoners.40 41 42 FACTteams worden gefinancierd vanuit de Zvw, AWBZ en WMO, waarbij in de meeste
gevallen het grootste deel financiering vanuit de Zvw betreft.43 44 Over het
algemeen doen FACT-teams alleen binnen kantoortijden de crisisinterventies zelf
en

wordt

buiten

ingeschakeld.
•

kantoortijden

de

crisisdienst

van

de

ggz-instelling

45 46

IHT-teams: IHT-teams bieden hulp aan psychiatrische, volwassen patiënten die in
crisis zijn of dreigen te raken en die zonder intensieve behandeling mogelijk
opgenomen zouden moeten worden in een psychiatrisch ziekenhuis. IHT-teams
begeleiden ook patiënten die na een opname naar huis gaan, maar daarbij nog
extra ondersteuning nodig hebben.47 IHT-teams werken in een regio van circa
200.000 inwoners.48 Wanneer een persoon in crisis is of dreigt te raken,
functioneert het IHT-team als poortwachter van de opnameafdelingen.
Behandelaren kunnen het IHT-team in de eigen regio consulteren en inschakelen,
wanneer sprake is van een crisis. IHT-teams zijn beschikbaar van 08.30 uur tot
17.00, 19.30 of 22.00 uur. Daarna neemt de crisisdienst over het algemeen de
dienst over. IHT-teams zijn niet beschikbaar voor milde psychiatrische
problematiek, problematiek die verwezen kan worden naar de eerste lijn, crisis
die primair als gevolg is van middelen misbruik of crisis bij personen die jonger
zijn dan 18 jaar. 49 50 De invulling van de taken en activiteiten van een IHT-team

39

FACT, Flexible ACT, is een door GGZ-Noord-Holland-Noord (GGZ-NHN) ontwikkelde variant op ACT. Het
verschil tussen ACT- en FACT-teams is dat ACT-teams een smallere doelgroep hebben en zich alleen richten
op ernstig ontregelde patiënten, terwijl FACT-teams zich ook richten op meer stabiel functionerende
patiënten
40

Stichting Centrum Certificering ACT en Flexible ACT, Wat is Flexible ACT?, 2014

41

GGZ-Noord-Holland-Noord, Wat is FACT?, 2014

42

F-ACT Nederland, Wat is F-ACT, 2014

43

GGZ-Noord-Holland-Noord, Ordening primair proces, 2014

44

Trimbos Instituut, Multidisciplinaire Richtlijn Schizofrenie – Interventie specifieke aanbevelingen, 2012

45

Verslavingszorg Noord-Nederland, FACT, 2014

46

GGZ-Friesland, Over FACT, 2014

47

Platform Intensive Home Treatment, IHT, 2014

48

GGZ-Noord-Holland-Noord, Wat is IHT?, 2014

49

Platform Intensive Home Treatment, Werkwijze IHT, 2014

2

29/83

kan verschillen per regio. Crisisdiensten geven aan dat sommige organisaties ook
binnen kantoortijden een apart crisisdienstteam en een apart IHT-team hebben.
•

SPV in wijkteams: Tot de jaren ’80 vormden de wijkverpleegkundige algemene
gezondheidszorg, de SPV (of wijkverpleegkundige ggz) en de maatschappelijk
werker in samenwerking met de huisarts het kernteam voor basiszorg en welzijn
in de wijk.51 In het nieuwe zorgstelsel wordt weer teruggegaan naar de vorming
van wijkteams om zo de zorg dichterbij de burger te organiseren. De LHV en
politie gaven in de interviews aan dat binnen deze wijkteams ook een SPV
gepositioneerd zou moeten worden. In verschillende artikelen wordt dit
bevestigd.51, 52

Het knelpunt ‘voor patiënten buiten definitie crisis onvoldoende toegang tot zorg’ doet
zich met name voor in ANW-uren, aangezien eigen behandelaar, huisarts en POH-ggz, de
Basis GGZ, FACT-teams, IHT-teams en SPV-en in wijkteams dan niet of minder beschikbaar
zijn. Wanneer onvoldoende spoedhulp geregeld is voor patiënten die buiten de
crisisdefinitie vallen, kan dit ertoe leiden dat personen in de gespecialiseerde ggz terecht
komen, terwijl dit misschien onnodig was.

Knelpunt

verwijzing

8:

Verantwoordelijkheid

de

NVSHA

is

onduidelijk

rondom

aan

rondom

overdrachtsmomenten
AZN,

InEen,

de

LHV,

en

politie

geven

dat

het

overdrachtsmomenten soms onduidelijk is wie verantwoordelijk is voor het bieden van
zorg

aan

de

acute

ggz-patiënt.

Het

knelpunt

‘verantwoordelijkheid

rondom

overdrachtsmomenten’ kan voorkomen bij alle overdrachtsmomenten. De meeste
specifieke knelpunten die hieromtrent genoemd zijn, doen zich voor in de wachttijd tot
beoordeling door de crisisdienst:
•

Vanaf het moment dat de crisisdienst bevestigd heeft te komen voor een
beoordeling is voor huisarts of HAP en crisisdienst niet altijd duidelijk wie
verantwoordelijk is voor de patiënt tot het arriveren van de crisisdienst. (LHV,
crisisdiensten)

•

Wanneer huisarts en politie beide zijn ingeschakeld is het onduidelijk wie de
verantwoordelijkheid heeft voor de patiënt tot het moment van arriveren van de
crisisdienst. (LHV)

50

GGZ-Noord-Holland-Noord, Modelbeschrijving IHT, 2014

51
Venneman, B. et al., Geestelijke gezondheid in de wijk: de wijkverpleegkundige ggz, de verbindende
schakel, april 2014
52

Venneman, B. et al., GGZ in de wijk – Zelfregie van bewoners als basis voor geestelijke gezondheid, welzijn
en kwaliteit van leven: wijkverpleegkundige GGZ: de verbindende schakel, juli 2013

2

30/83

5.2

Knelpunte n vervoer acute ggz patiënt

Figuur 7 geeft een overzicht van de knelpunten die partijen ervaren bij het vervoer van een
acute ggz-patiënt. De knelpunten zijn weergegeven in het stroomschema met de stappen
die een acute ggz patiënt schematisch doorloopt.

1. Persoon in
crisis thuis of
op straat

2. Persoon in
crisis in
contact met
hulpverlener

3. Vervoer naar
eerste opvang
of persoon
blijft thuis

4. Beoordeling
persoon in
crisis door
crisisdienst

5. Vervoer
naar instelling
of persoon
thuis

6. Vervolgbehandeling

1. Vervoer door
politie lijkt
ongeschikt
2. Organisatie politiebeveiliging bij
gevaarlijke ggz-patiënt blijkt lastig
3. Ambulancepersoneel
onvoldoende in staat
tot de-escaleren
4. Inzet van hightech
ambulancevervoer lijkt
onnodig duur
5. Wachttijd op ambulance als lang
ervaren
6. Verantwoordelijke voor
terugbrengen RM patiënt onduidelijk

Figuur 8. Knelpunten die partijen ervaren bij het vervoer van een acute ggz-patiënt

In onderstaande tekst beschrijven we de knelpunten.

Knelpunt vervoer 1: Vervoer door politie lijkt ongeschikt
AZN, GGZ-NL, LPGGz, de NPCF53 en politie geven aan dat vervoer door politie ongeschikt is
voor acute ggz-patiënten. GGZ-NL geeft aan dat het vervoer van mensen met acute
psychiatrische problematiek door de politie in sommige gevallen onnodig stigmatiserend
werkt en dat dit niet in het belang is van de patiënt.

Knelpunt vervoer 2: Organisatie politiebeveiliging bij gevaarlijke ggz-patiënt blijkt lastig
De crisisdiensten geven aan dat het soms lastig is om politiebeveiliging te organiseren
wanneer ze een potentieel gevaarlijke patiënt thuis gaan beoordelen. De huisarts of eigen
behandelaar heeft in dat geval de crisisdienst ingeschakeld om de patiënt te bezoeken. Als
deze potentieel gevaarlijk is, heeft de crisisdienst behoefte aan politiebeveiliging. Dit blijkt
niet altijd goed te organiseren te zijn.
AZN geeft aan dat beveiliging vanuit politie bij een gevaarlijke ggz-patiënt soms lastig te
organiseren is tijdens het vervoer na de beoordeling door de crisisdienst. Wanneer politie
53

Dit knelpunt kwam naar voren tijdens het interview met de NPCF tijdens de eerste ronde.

2

31/83

ingeschakeld wordt, omdat sprake is van een gevaarlijke ggz-patiënt, rijdt de politie over
het algemeen in eigen auto achter de ambulance aan. Een ambulanceverpleegkundige
(vooral een niet-SPV) blijft echter kwetsbaar, wanneer hij alleen achterin zit bij een
gevaarlijke psychiatrische patiënt.

Knelpunt vervoer 3: Ambulancepersoneel onvoldoende in staat tot de-escaleren
AZN,

crisisdiensten,

GGZ-NL,

de

politie

en

V&VN

geven

aan

dat

ambulanceverpleegkundigen vaak onvoldoende in staat zijn om te de-escaleren. De
partijen geven aan dat in de opleiding ambulanceverpleegkundige tegenwoordig weinig
aandacht

besteed

wordt

aan

de

omgang

met

ggz-patiënten.

Hierdoor

zijn

ambulanceverpleegkundigen niet ervaren met de-escaleren. Dit resulteert vaak in sedatie
van de patiënt om de veiligheid van het ambulancepersoneel te waarborgen. Dit is echter
niet altijd in het belang van de patiënt zelf en is soms tegen het behandeladvies van de
beoordelende psychiater in.

Knelpunt vervoer 4: Inzet van hightech ambulancevervoer lijkt onnodig duur
De politie, GGZ-NL en de crisisdiensten geven aan dat ggz-patiënten regelmatig vervoerd
worden met hightech ambulancevervoer,54 wat onnodig duur lijkt. De politie geeft hierbij
aan dat een dure inrichting van een ambulance om acuut somatische zorg te kunnen
leveren niet nodig is voor het vervoer van een acute ggz-patiënt. AZN geeft echter aan dat
in veel regio’s te weinig acute ggz-problematiek is om een lichter uitgeruste ambulance
specifiek voor acute ggz-patiënten (bijvoorbeeld een psycholance) te laten rijden. Volgens
de huidige regelgeving dient een patiënt die verpleegkundige zorg nodig heeft tijdens het
vervoer door een ambulance vervoerd te worden (medische indicatie).55

Knelpunt vervoer 5: Wachttijd op ambulance als lang ervaren
GGZ-NL en de crisisdiensten geven aan dat verwijzers de wachttijd op de ambulance na de
beoordeling van de patiënt soms als lang ervaren. Politie geeft daarnaast aan dat de
ambulance niet buiten het verzorgingsgebied rijdt buiten kantoortijden, waardoor
patiënten met een RM soms niet meteen naar de juiste instelling gebracht kunnen
worden. V&VN geeft aan dat vervoer van een psychiatrische patiënt die beoordeeld is door
de crisisdienst besteld vervoer is (B-urgentie), waardoor de wachttijd inderdaad soms
langer kan zijn.

54

Dat wil zeggen ingericht voor het vervoer van acute (somatische) patiënten.

55

Minister van VWS, Tijdelijke Wet Ambulancezorg, 2012

2

32/83

Knelpunt vervoer 6: Verantwoordelijke voor terugbrengen RM-patiënt is onduidelijk
AZN, de politie en de crisisdiensten geven aan dat het onduidelijk is wie verantwoordelijk
is voor het terugbrengen van een RM-patiënt in crisis die weggelopen is uit een instelling.
AZN geeft aan dat de ambulance vaak wordt ingeroepen om deze personen te vervoeren,
maar dat niet altijd sprake is van een medische indicatie om dit daadwerkelijk met een
ambulance te doen. Crisisdiensten geven aan dat de verantwoordelijkheid voor vervoer van
deze personen formeel de politie is, maar dat de verantwoordelijkheid meer verschoven is
naar de zorginstelling in de afgelopen jaren.

5.3

Knelpunte n beoorde ling acute ggz p atiënt

Figuur 8 geeft een overzicht van de knelpunten die partijen ervaren bij de beoordeling van
een acute ggz-patiënt. De knelpunten zijn weergegeven in het stroomschema met de
stappen die een acute ggz patiënt schematisch doorloopt.

1. Persoon in
crisis thuis of
op straat

2. Persoon in
crisis in
contact met
hulpverlener

3. Vervoer naar
eerste opvang
of persoon
blijft thuis

4. Beoordeling
persoon in
crisis door
crisisdienst

5. Vervoer
naar instelling
of persoon
thuis

6. Vervolgbehandeling

1. Eerste opvanglocatie onduidelijk of ongeschikt
2. Wachttijd op crisisdienst als lang
ervaren
3. Fysieke somatische
beoordeling door GGD-arts
of huisarts lijkt overbodig
4. Terugkoppeling beoordeling
soms onvoldoende
5. Financiering
crisisdienst per DBC
lijkt ongeschikt
6. Onvoldoende
duidelijk wie crisis DBC
mag openen en wanneer

Figuur 9. Knelpunten die partijen ervaren bij de beoordeling van een acute ggz-patiënt

In onderstaande tekst worden de knelpunten nader omschreven.

Knelpunt beoordeling 1: Eerste opvanglocatie onduidelijk of ongeschikt
AZN, GGZ-NL en politie geven aan dat de eerste opvanglocatie voor een persoon in crisis
vaak onduidelijk of ongeschikt is. In sommige regio’s hebben ggz-instellingen een eerste
opvanglocatie beschikbaar (bijvoorbeeld onderzoekskamers in Amsterdam), waar de
politie de persoon in crisis direct naartoe kan brengen. In plaatsen waar deze eerste
opvanglocatie niet beschikbaar is, plaatst de politie de patiënt soms noodgedwongen in

2

33/83

een politiecel. AZN, GGZ-NL en politie geven aan een politiecel geen geschikte plaats te
vinden voor de eerste opvang van een ggz-patiënt.

Knelpunt beoordeling 2: Wachttijd op crisisdienst als lang ervaren
InEen, de LHV en de NVSHA geven aan dat de wachttijd op de komst van de crisisdienst als
lang ervaren wordt. InEen en de LHV geven aan dat in meer dreigende situaties de huisarts
bij de persoon in crisis moet blijven tot de crisisdienst arriveert, wat bij een lange
wachttijd op de crisisdienst kan leiden tot organisatorische problemen voor de
HAP/huisarts. Ook H. Vlemminx geeft in zijn onderzoek (2012) aan dat HAP’s problemen
ervaren met de wachttijd tot de crisisdienst aanwezig is bij de patiënt.35 De NVSHA geeft
aan dat op een SEH onvoldoende capaciteit beschikbaar is om de patiënt goed in de gaten te
kunnen houden. Daarnaast geeft de NVSHA aan dat acute ggz-patiënten veel onrust
kunnen veroorzaken op de afdeling.
InEen, de LHV, ZN en verzekeraars geven bovendien aan dat ze de norm van 80% fysieke
aanwezigheid van de crisisdienst binnen 2 uur te ruim vinden. De norm van 80% fysieke
aanwezigheid van de crisisdienst binnen 2 uur is vastgesteld in het convenant tussen de
politie en GGZ-NL.32 ZN en verzekeraars geven aan dat in een situatie, waarin echt sprake is
van crisis, een norm van 3o minuten bijvoorbeeld passender zou zijn. ZN en verzekeraars
geven daarnaast aan dat bij een strengere triage door de verwijzer een minder groot beroep
gedaan zou worden op crisisdiensten, waardoor een strengere norm ook beter te realiseren
is.
Crisisdiensten geven aan het knelpunt ‘wachttijd op crisisdienst als lang ervaren’ te
herkennen, maar dat zij binnen de huidige constellatie geen mogelijkheden zien om
wachttijden sterk terug te dringen. Wat betreft de norm van 2 uur, geven zij aan dat een
strengere norm niet mogelijk is gezien de huidige organisatie en financiering van
crisisdiensten. Crisisdiensten geven aan dat zij vaak te maken hebben met onvoldoende
beschikbaarheid om snel ter plaatse te kunnen zijn, omdat ze een groot verzorgingsgebied
hebben en ook omdat auto’s van crisisdiensten niet beschikken over een zwaailicht. Wel
geven crisisdiensten aan dat de ggz meer zou kunnen werken met triage criteria en
urgentiegraden, waarbij de maximale wachttijd gerelateerd wordt aan de urgentiegraad.
Het al dan niet behalen van de norm van 2 uur wordt overigens op dit moment bijna niet
gemeten. Momenteel wordt bij drie crisisdiensten in Nederland in het systeem ‘webraap’
gemeten in hoeverre de norm behaald wordt en zijn er enkele crisisdiensten die webraap
momenteel testen op de bruikbaarheid. In paragraaf 8.4 gaan we hier nader op in.

2

34/83

Knelpunt beoordeling 3: Fysieke somatische beoordeling door GGD-arts of huisarts lijkt
overbodig
GGZ-NL, de LHV en politie geven aan dat de verplichte fysieke somatische beoordeling
door een GGD-arts of huisarts vaak overbodig lijkt. De LHV geeft aan dat de huisarts op dit
moment eerst bij de patiënt langs moet gaan om somatiek (bijv. delirium, diabetes) uit te
sluiten, voordat de crisisdienst gebeld mag worden, maar dat in sommige gevallen al
meteen duidelijk is voor de huisarts dat acute ggz-zorg nodig is.
GGZ-NL en de politie geven aan dat in circa de helft van Nederland een persoon in crisis die
opgevangen is door de politie nog eerst beoordeeld moet worden door een GGD-arts om
somatiek uit te sluiten, voordat de crisisdienst gebeld mag worden. Politie geeft aan dat
deze extra stap zorgt voor vertraging in de acute ggz-keten en het proces duurder maakt. In
de andere helft van Nederland is lokaal de afspraak gemaakt tussen politie en ggzinstelling dat verplichte fysieke somatische beoordeling door een GGD-arts niet meer
nodig is. Om het proces sneller te laten verlopen, kan de politie zelf besluiten om eerst een
GGD-arts in te schakelen of om meteen contact op te nemen met de crisisdienst.

Knelpunt beoordeling 4: Terugkoppeling beoordeling soms onvoldoende
InEen en de LHV geven aan dat de terugkoppeling van de beoordeling van de SPV, basisarts
of psychiater aan verwijzer of vervoerder soms onvoldoende is. InEen en de LHV geven aan
dat bij verwijzing door de HAP vaak alleen terugkoppeling van de ggz plaatsvindt aan de
eigen huisarts.
Daarnaast

werd

in

de

interviews

duidelijk

dat

soms

ook

onvoldoende

informatieoverdracht plaatsvindt op andere plaatsen in de keten. AZN geeft aan dat soms
onvoldoende informatieoverdracht plaatsvindt tussen crisisdienst en ambulancevervoer.

Knelpunt beoordeling 5: Financiering crisisdienst per DBC lijkt ongeschikt
Zorgverzekeraars financieren crisisdiensten op basis van het aantal crisis DBC’s dat de
dienst declareert. Er bestaan verschillende crisis DBC’s afhankelijk van het aantal minuten
dat besteed wordt met de patiënt. Een crisis DBC blijft maximaal 28 dagen open staan. De
crisisdienst kan een patiënt die meerdere malen in crisis raakt binnen 28 dagen dus
meerdere keren zien. Het tarief voor een crisis-DBC bevat een bedrag dat de extra kosten
voor de beschikbaarheidsfunctie van de crisisdienst en de salaristoeslagen voor het werk
van behandelaar buiten kantooruren vergoedt.56 Het tarief van deze verrichting is hetzelfde
voor geleverde crisiszorg binnen of buiten kantooruren.29

56

Wordt nu gefinancierd door het registreren van een verrichting 'beschikbaarheidscomponent voor een
24-uurs crisisdienst'. De verrichting ‘Beschikbaarheidscomponent voor 24-uurs crisiszorg’ mag maar één
keer per crisis-DBC geregistreerd worden.

2

35/83

Crisisdiensten, InEen en ZN geven aan dat de financiering van crisisdiensten via DBCzorgproducten

ongewenst

is.

ZN

geeft

aan

dat

de

huidige

variabele

beschikbaarheidsvergoeding potentieel leidt tot een onder- of overdekking voor partijen;
partijen die meer DBC’s declareren, ontvangen een hogere beschikbaarheidsvergoeding,
terwijl

juist

de

partijen

in

dunnerbevolkte

gebieden

een

hogere

beschikbaarheidsvergoeding zouden moeten ontvangen. ZN geeft aan dat crisisdiensten
per lumpsum voor beschikbaarheid gefinancierd zouden moeten worden. Ter vergelijking:
•

De bekostigingsstructuur binnen de ambulancezorg is sinds 2014 op aanwijzing
van de minister van VWS voor het grootste deel gebaseerd op de beschikbaarheid
van ambulancezorg.57

•

De hoogte van het budget van een Huisartsendienstenstructuur (HDS) is het door
de HDS en zorgverzekeraar overeengekomen bedrag per inwoner maal het aantal
inwoners in het adherentiegebied van de HDS.

•

Voor een aantal sectoren is op aanvraag een beschikbaarheidsvergoeding
beschikbaar

in

201558,

bijvoorbeeld

gespecialiseerde

brandwondenzorg,

traumazorg door mobiel medische teams (MMT), SEH of acute verloskunde.
Sommige crisisdiensten geven daarnaast aan dat het huidige niveau van financiering voor
hen niet kostendekkend is.

Knelpunt beoordeling 6: Onvoldoende duidelijk wie crisis DBC mag openen en wanneer
De NZa geeft aan dat onvoldoende duidelijk lijkt wie een crisis DBC mag openen en of dit
naast een reguliere DBC mag:
•

Alleen een crisisdienst mag crisis DBC’s openen. Crisis DBC’s lijken echter ook
geopend te worden door behandelaren die niet werkzaam zijn voor de
crisisafdeling. De NZa geeft in de nadere regel Gespecialiseerde ggz aan dat ‘alléén
instellingen met een 24-uurs crisisdienst met een regionale functie in het geval
van een crisisinterventie een DBC mogen openen waar crisisactiviteiten op
geschreven kunnen worden’.59 De NZa geeft aan dat de formulering van de
definitie aangescherpt zou moeten worden om te voorkomen dat ook
behandelaren van andere afdelingen crisis DBC’s openen.

•

Het is niet duidelijk wanneer een crisis-DBC parallel aan een reguliere DBC
geopend mag zijn. In sommige gevallen is het van belang dat de reguliere

57

NZa, Beleidsregel Regionale Ambulancevoorziening 2014 BR/CU-7089, 2013

58

NZa, Beschikbaarheidbijdrage Cure - op aanvraag BR/CU-5121, 2014

59

NZa, Nadere regel Gespecialiseerde ggz NR/CU-556, 2014

2

36/83

behandeling van de patiënt doorloopt naast de behandeling van de crisis. Als een
patiënt bijvoorbeeld ’s nachts in crisis raakt dan zal de crisisdienst een crisis DBC
openen. Diezelfde dag (volgende morgen) kan een behandelaar van een reguliere
afdeling een reguliere DBC openen. In het vervolg van de behandeling kan het
voorkomen dat de crisisdienst nog contacten heeft met de patiënt, terwijl deze
eveneens onder reguliere behandeling is. De NZa geeft aan dat zij verschillen
tussen ggz-instellingen observeert en dat de spelregels hieromtrent aangescherpt
zouden moeten worden.

2

37/83

6

Betrokken partijen per knelpunt

Om toe te werken naar een oplossing voor de gesignaleerde knelpunten is het van belang
om de rol en verantwoordelijkheden van de verschillende partijen binnen de acute ggzketen in kaart te brengen. We hebben in dat kader verscheidene relevante wetten,
regelingen, convenanten, samenwerkingsafspraken en protocollen bestudeerd. Paragraaf
2.2 bevat een overzicht van de documenten die doorgenomen zijn. Afspraken die alleen in
protocollen op lokaal niveau gemaakt zijn, zijn niet opgenomen in dit hoofdstuk.
De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) vervangt binnenkort de Wet
Bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz). Met de komst van de
nieuwe wet wordt beoogd de gedwongen behandeling van personen met psychische
problemen minder ingrijpend te maken. Een belangrijk verschil met de wet Bopz is dat
verplichte zorg bij de komst van de Wvggz ook buiten een instelling opgelegd kan
worden.60 Omdat de Wvggz nog niet in werking getreden is en de definitieve wettekst nog
niet beschikbaar is,61 is in de beschrijving van rollen en verantwoordelijkheden in dit
hoofdstuk de wet Bopz als uitgangspunt genomen.
We beschrijven achtereenvolgens de rol en verantwoordelijkheden van partijen bij de
verwijzing, het vervoer en de beoordeling van een acute ggz-patiënt. We beschrijven de
knelpunten en partijen waarvoor we relevante informatie over rollen en/of
verantwoordelijkheden in kaart hebben kunnen brengen op basis van gepubliceerde
wetten en andere documenten.

6.1

Betrokken partijen b ij knelpu nten verwijzing

Tabel 1 geeft voor de knelpunten die partijen ervaren op het gebied van verwijzing weer
welke partijen per knelpunt betrokken zijn. Partijen geven hierbij aan dat het knelpunt ‘8.
Voor patiënten buiten definitie crisis onvoldoende toegang tot zorg’ zich niet beperkt tot
de acute ggz, maar een bredere groep patiënten betreft. Het oplossen van dit knelpunt
vraagt betrokkenheid van partijen buiten de acute ggz, zoals de gemeente.

60

Ministerie van VWS en ministerie van Justitie, Wetsvoorstel verplichte geestelijke gezondheidszorg, 2014

61

GGZ-Nederland, Factsheet Wet verplichte GGZ, 2014

2

38/83

Zorgverzekeraars

SEH

Politie

NZa

Ministerie van
VWS

Huisarts/HAP

Crisisdienst/
ggz-instelling

Ambulance

Tabel 1. Betrokken partijen bij knelpunten verwijzing

1. Doelstellingen ketenpartijen
kunnen conflicteren
2. Handelingsverlegenheid niet-ggz
hulpverleners
3. Ggz-hulpverleners weinig
aanwezig bij eerste contact
4. Crisisdefinitie verschillend
geïnterpreteerd
5. Telefonische bereikbaarheid
crisisdienst onduidelijk
6. Huisartsen vinden het lastig om
psychiaters te consulteren
7. Ggz-profiel SEH onvoldoende
8. Voor patiënten buiten definitie
crisis onvoldoende toegang tot zorg
9. Verantwoordelijkheid is
onduidelijk rondom overdrachtsmomenten

Knelpunt verwijzing 2: Handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners
In het convenant dat politie en GGZ-NL in 2012 gesloten hebben62, is opgenomen dat zowel
politie als ggz zich realiseren dat kennis van essentieel belang is voor een effectieve aanpak
van personen in crisis. In het convenant maken politie en GGZ Nederland over opleiding
en kennisuitwisseling op het gebied van de aanpak van personen in crisis de volgende
afspraken:
•

Investeren in opleidingen voor zowel medewerkers in basispolitiezorg als
medewerkers binnen zorg

62

•

Patiënten ervaringen inbrengen in de opleiding

•

Op regionaal niveau afspraken maken over wederzijdse kennisoverdracht

Politie en GGZ-Nederland, Convenant Politie – GGZ 2012, 2012

2

39/83

•

Op landelijk niveau een toolkit ontwikkelen met daarin praktische voorbeelden
en handvatten uit de verschillende regio’s.63

Knelpunt verwijzing 3: Ggz-hulpverleners weinig aanwezig bij eerste contact
Politie

en

GGZ-NL

maken

in

het

convenant

in

2012

rol/verantwoordelijkheid van de ggz bij het eerste contact.

62

afspraken

over

de

Deze afspraken zijn

opgenomen in tabel 2.
Tabel 2. Rol en verantwoordelijkheden omtrent knelpunt ‘ggz-hulpverleners weinig
aanwezig bij eerste contact’

Partijen

Rol/verantwoordelijkheid

Bron

Crisisdienst

Kan in voorkomende gevallen de politie adviseren over
onder andere een juiste benaderingswijze

Convenant politie en
GGZ-NL

GGZ

Verantwoordelijk voor het adviseren van de
betrokkenen

Convenant politie en
GGZ-NL

Knelpunt verwijzing 8: Voor patiënten buiten definitie crisis onvoldoende toegang tot zorg
Politie en GGZ-NL hebben in het convenant62 diverse passages opgenomen over welke
ketenpartner welke rol zou moeten spelen in de zorg voor patiënten buiten de definitie
van crisis (tabel 3). Het convenant omschrijft een niet-acute situatie als ‘een situatie waarin
sprake is van personen met ernstige psychische of psychosociale problemen’. In het
convenant geven politie en GGZ-NL aan dat dergelijke situaties zorgwekkend zijn en de
betreffende personen hulp behoeven, maar dat deze hulp niet acuut aangeboden hoeft te
worden.

63

. Deze toolkit is in april 2014 tot stand gekomen en geeft politiemedewerkers inzicht in de afspraken die
politie met instellingen heeft in de verschillende regio’s en wat van de politie verwacht wordt in
verschillende situaties. Slijpen, H., GGZ Gerelateerd politiewerk - Een informatiebrochure voor
politiemensen, 2014

2

40/83

Tabel 3. Rol en verantwoordelijkheden omtrent knelpunt ‘voor patiënten buiten definitie
crisis onvoldoende toegang tot zorg’
Partijen
Crisisdienst

Rol/verantwoordelijkheid

Bron

Behandeling door de crisisdienst is niet noodzakelijk,
maar de crisisdienst kan wel als verwijzer optreden

Convenant politie en
GGZ-NL

- Regie op sociaalpsychiatrische hulpverlening voor
niet-acute situaties valt onder de openbare geestelijke
gezondheidszorg (OGGZ64) en is een
verantwoordelijkheid van de door rijksoverheid
aangewezen gemeente

Gemeente

- Uitvoering van het OGGZ-beleid en onderhoud van
de netwerken die daaromheen georganiseerd zijn
(taak van gemeente op grond van de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo))
Gemeentelijke
gezondheidsdienst (GGD)
en/of ggz-instelling

Uitvoering van sociaalpsychiatrische hulpverlening
voor niet-acute situaties, waarvoor regie bij gemeente
ligt. Tussen GGD en ggz-instellingen bestaat idealiter
een nauwe samenwerking

Ggz en overige hulpverleners

Niet-spoedeisende zorg is een taak

Convenant politie en
GGZ-NL

Convenant politie en
GGZ-NL

- Overlast en gevaar proberen weg te nemen door het
bieden van zorg(behandelingen), wanneer overlast het
gevolg is van psychische problemen
Ggz-instellingen

- Meldingen van zorgwekkende situaties
opvolgen/afhandelen door speciaal ingerichte
meldpunten

Convenant politie en
GGZ-NL

- In samenwerking met partners, zoals gemeente,
verantwoordelijk voor het organiseren en bieden van
een juist zorgaanbod
- Ondersteunend, signalerend, adviserend en
doorverwijzend optreden
- Verantwoordelijk om op te treden, wanneer personen
overlast veroorzaken of een gevaar voor zichzelf
vormen (in niet-acute situatie!)

Politie

Convenant politie en
GGZ-NL

- Meldingen van zorgwekkende situaties opvolgen met
prioriteit 3 of 4

Politie en ggz-instellingen

Zich samen inspannen om met de gemeenten te
komen tot een regio dekkend OGGZ-netwerk met een
meldpunt voor hulp aan personen in een niet-acute
situatie. Deze taak vanuit een adviserende rol
ondersteunen

Knelpunt

9:

verwijzing

Verantwoordelijkheid

is

Convenant politie en
GGZ-NL

onduidelijk

rondom

overdrachtsmomenten
Tabel 4 bevat hetgeen dat politie en GGZ-NL in het convenant62 opgenomen hebben over de
verantwoordelijkheid van politie en GGZ-NL rondom overdrachtsmomenten.
64

De OGGZ richt zich op een doelgroep van sociaal kwetsbare mensen die meervoudige problematiek
hebben, maar geen beroep doen op bestaande hulpverlening.

2

41/83

Tabel 4. Rol en verantwoordelijkheden omtrent knelpunt ‘verantwoordelijkheid is
onduidelijk rondom overdrachtsmomenten’

Partijen

Rol/verantwoordelijkheid

Bron

Crisisdienst

Uitgangspunt dat er binnen hoogstens 2 uur na
telefonisch contact met de crisisdienst een
crisisdienstmedewerker op de plaats van beoordeling
aanwezig is die de opvang en het toezicht van de
politie kan overnemen

Convenant politie en
GGZ-NL

Politie

Verwijzing door politie: tot de komst van de
crisisdienst is politie verantwoordelijk voor het
toezicht op de persoon

Convenant politie en
GGZ-NL

Ggz en politie

Politie en ggz zijn samen verantwoordelijk voor de
veiligheid van en de zorg voor persoon en omgeving.
Daarom blijven zowel politie als ggz aanwezig tot een
rustige en veilige situatie ontstaan is.

Convenant politie en
GGZ-NL

6.2

Betrokken partijen bij knelpu nten ve rvoer acute ggz
patiënt

In deze paragraaf beschrijven we de rol en verantwoordelijkheden van partijen omtrent
het vervoer van acute ggz-patiënten. De rollen en verantwoordelijkheden zijn beschreven
voor de 3 momenten waarop vervoerd kan worden binnen de keten:
•

Vervoer naar eerste opvang

•

Vervoer naar instelling

•

Terugbrengen weggelopen patiënt uit instelling

Tabel 5 geeft voor de knelpunten die partijen ervaren op het gebied van vervoer weer welke
partijen per knelpunt betrokken zijn.

2

42/83

Zorgverzekeraars

SEH

Politie

NZa

Ministerie van
VWS

Huisarts/HAP

Crisisdienst/
ggz-instelling

Ambulance

Tabel 5. Betrokken partijen bij knelpunten vervoer

1. Vervoer door politie lijkt
ongeschikt
2. Organisatie politiebeveiliging bij
gevaarlijke ggz-patiënt blijkt lastig
3. Ambulancepersoneel onvoldoende
in staat tot de-escaleren
4. Verplicht ambulancevervoer lijkt
onnodig duur
5. Wachttijd op ambulance als lang
ervaren
6. Verantwoordelijke voor
terugbrengen RM patiënt
onduidelijk

In het convenant dat politie en GGZ-NL in 2012 gesloten hebben,62 is een tabel opgenomen
met de afspraken over verantwoordelijkheden met betrekking tot het vervoer van
personen in crisis, voor zolang het vervoer niet bij wet geregeld is. Deze tabel is
opgenomen in bijlage 1 van dit rapport.

Rollen en verantwoordelijkheden bij vervoer naar eerste opvang
In het convenant hebben politie en GGZ NL opgenomen dat de politie verantwoordelijk is
voor het handhaven van de openbare orde, het wettelijk begrenzen van overlast en het
veiligstellen van situaties. Daarnaast is opgenomen dat de politie in het geval van een
crisissituatie verantwoordelijk is voor het vervoer naar de beoordelingslocatie.65
In de wet BOPZ is niets opgenomen over de rollen en verantwoordelijkheden van partijen,
voordat een crisismaatregel (inbewaringstelling, IBS) getroffen wordt.66 In de Wvggz
wordt hier expliciet aandacht aan besteed.60, 61, 67 In het concept van artikel 7 van de Wvggz
staat dat voorafgaand aan de beslissing over een crisismaatregel gedurende korte tijd
verplichte zorg aan een persoon kan worden verleend, indien redelijkerwijs verondersteld
kan worden dat een crisismaatregel genomen zal worden. Deze kortdurende verplichte
65

De politie geeft aan dat haar standpunt is dat vervoer door de politie altijd ongeschikt is, ook als het
vervoer naar de beoordelingslocatie betreft.

66
Staatssecretaris van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur en Minister van Justitie, Wet Bijzondere
Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen, 1992
67

Zuijderhoudt Consultancy, De kwestie vervoer: GGD/Politie Amsterdam – Amstelland, 2012

2

43/83

zorg mag alleen verleend worden in de periode die nodig is om de procedure voor de
crisismaatregel af te ronden. Het nieuwe wetsartikel geeft politie, ambulancevervoerder,
zorgaanbieder, geneesheer-directeur of andere zorgverantwoordelijke of deskundige de
bevoegdheid om een persoon in crisis tijdelijk in zijn bewegingsvrijheid beperken,
tijdelijk zijn vrijheid te benemen of over te laten brengen naar een plaats die geschikt is
voor tijdelijk verblijf.

Rollen en verantwoordelijkheden bij vervoer naar instelling
Verschillende wetten en convenanten gaan in op de rollen en verantwoordelijkheden van
partijen bij het vervoer naar een ggz-instelling (na beoordeling door de crisisdienst).
Ambulancezorg:
•

De ambulancezorg vervoert in het geval van medische indicatie. De kern van de
medische indicatie is dat ‘de patiënt onderweg verpleegkundige zorg nodig
heeft’.62

•

Er zijn grofweg drie redenen waarom een medische indicatie afgegeven wordt,
waardoor ambulancevervoer ingezet wordt:62
1.

De patiënt heeft op basis van zijn ziektebeeld verpleegkundige zorg nodig
onderweg. De patiënt is bijvoorbeeld te angstig of verward om
zelfstandig/met mantelzorg te kunnen reizen.

2.

De patiënt heeft op basis van een acuut psychiatrisch beeld medicatie gehad
waardoor, met het oog op somatische reacties op de medicatie,
verpleegkundige observatie en interventie nodig zijn.

3.

De patiënt heeft somatische problematiek die vervoer per ambulance
noodzakelijk maken (bijvoorbeeld (auto)intoxicatie of automutilatie).

•

Tabel 6 geeft een overzicht van de situaties, waarin vervoer per ambulance
noodzakelijk kan zijn.62

2

44/83

Tabel 6. Situaties waarin vervoer per ambulance noodzakelijk kan zijn

IBS

•

RM

Vrijwillig

Psychiatrische
noodzaak voor
verpleegkundige
begeleiding

Ja BOPZ, politie moet
zich laten bijstaan

Soms

Soms

Somatische
noodzaak voor
verpleegkundige
begeleiding

Vaak (acute sedatie)

Zelden

Zelden

Juridische
noodzaak voor
begeleiding

Ja, gedwongen

Ja, gedwongen

Nee

Maatregelen
veiligheid

Ja, gevaarscriterium

Soms

Soms

De minister van VWS wijst per regio één Regionale Ambulancevoorziening (RAV)
aan. De RAV draagt zorg voor het in stand houden van een meldkamer en het
verlenen of doen verlenen van ambulancezorg.68

•

Het is anderen dan de RAV verboden ambulancezorg te verrichten. Dit geldt niet
voor degenen die op grond van een overeenkomst met de RAV ambulancezorg
verrichten.68

•

Op elke aanvraag om ambulancezorg beslist de meldkamer van de regio
waarbinnen de aangevraagde zorg aanvangt, of ambulancezorg nodig is, alsmede
door wie en op welke wijze deze zal worden verleend. De meldkamer kan bij de
hulpverlening aan zieken en gewonden andere vervoermiddelen inschakelen dan
ambulances of speciaal daartoe uitgeruste en als zodanig herkenbaar andere
motorvoertuigen, voor zover deze bij de meldkamer zijn geregistreerd.68

•

Het is verboden ambulancezorg te verlenen zonder opdracht van een
meldkamer.68

Ambulance, GGZ en politie:
•

Over vervoer op grond van een medische indicatie maken politie en GGZ
regionaal werkafspraken met de ambulancezorg. In deze werkafspraken worden
expliciet benoemd: onvrijwillig vervoer, urgentiebepaling, vervoer buiten de
regio en vervoer buiten de regio tussen 18:00 en 07:00 uur.62

68

Minister van VWS, Tijdelijke Wet Ambulancezorg, 2012

2

45/83

Crisisdienst/verantwoordelijk psychiater (in samenwerking met politie):
•

De crisisdienst stelt de medische indicatie en organiseert op grond daarvan het
verdere vervoer. 62

•

Vervoer door de politie, anders dan naar de beoordelingslocatie, wordt niet
gewenst geacht behoudens in situaties waarin politie en verantwoordelijk
psychiater beide tot inzicht komen dat gegeven de bijzondere omstandigheden
vervoer door of onder begeleiding van de politie zowel verantwoord als het beste
is. 62

•

Is er geen sprake van medische indicatie en in het geval van coöperatieve
patiënten met wie goede afspraken zijn te maken kan de verantwoordelijk
psychiater besluiten gebruik te maken van taxi, openbaar vervoer of eigen
zorgkader (bijvoorbeeld familie). Is de patiënt niet coöperatief, dan zoeken politie
en GGZ in overleg een passende oplossing voor het vervoer.62

Meldkamer ambulancezorg:
•

De meldkamer ambulancezorg is verantwoordelijk voor het proces van intake,
indicatiestelling, zorgtoewijzing, zorgcoördinatie en zorginstructie.69

Politie:
•

Het ten uitvoer leggen van een inbewaringstelling (IBS) draagt de burgemeester
op aan een of meer ambtenaren van politie, aangesteld voor de uitvoering van de
politietaak, die zich voorzien van de bijstand van een of meer personen met
kennis van de zorg voor personen die gestoord zijn in hun geestvermogens.70

Rollen en verantwoordelijkheden bij terugbrengen weggelopen patiënt uit instelling
Bij het terugbrengen van een weggelopen patiënt uit een ggz-instelling hebben partijen de
volgende verantwoordelijkheden:
Ambulancezorg:
•

De ambulancezorg vervoert in het geval van medische indicatie. De kern van de
medische indicatie is dat ‘de patiënt onderweg verpleegkundige zorg nodig
heeft’.62 In de vorige paragraaf zijn we onder het punt ‘Ambulancezorg’ nader
ingegaan op de invulling hiervan.

69

AZN, NVMMA en V&VN, Nota verantwoorde ambulancezorg, 2013

70
Staatssecretaris van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur en Minister van Justitie, Wet Bijzondere
Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen: artikel 20 en 66, 1992

2

46/83

Geneesheer-directeur van betreffende ggz-instelling:
•

Bij aanhouding van een vermiste dan wel ongeoorloofd afwezige BOPZ-patiënt
wordt op lokaal niveau, in overleg met de houder van de BOPZ machtiging
besloten op welke wijze het vervoer terug naar de instelling wordt geregeld.62

Openbaar Ministerie, Officier van Justitie en politie:
o

Het Openbaar Ministerie van de desbetreffende regio waar de patiënt wordt
vermist, is verantwoordelijk voor de opsporing en aanhouding van de
ongeoorloofd afwezige BOPZ-patiënt.62

o

Indien de vermiste of ongeoorloofd afwezige BOPZ-patiënt een gevaar voor
zichzelf of de omgeving vormt, verzoekt de officier van Justitie politie over te
gaan tot acute opsporing van deze persoon.62

o

Voor patiënten die niet vallen onder de BOPZ geldt het algemene protocol
voor vermissingen van de politie.62

6.3

Betrokken partijen bij knelpunten beoordeling acute ggz
patiënt

Tabel 7 geeft voor de knelpunten die partijen ervaren op het gebied van beoordeling weer
welke partijen per knelpunt betrokken zijn.

2

47/83

Zorgverzekeraars

SEH

Politie

NZa

Ministerie van
VWS

Huisarts/HAP

Crisisdienst/
ggz-instelling

Ambulance

Tabel 7. Betrokken partijen bij knelpunten beoordeling

1. Eerste opvanglocatie onduidelijk of
ongeschikt
2. Wachttijd op crisisdienst als lang
ervaren
3. Somatische beoordeling door arts
lijkt overbodig
4. Terugkoppeling beoordeling soms
onvoldoende
5. Financiering crisisdienst per DBC
lijkt ongeschikt
6. Onvoldoende duidelijk wie crisis
DBC mag openen en wanneer

Knelpunt beoordeling 1: Eerste opvanglocatie onduidelijk of ongeschikt
In het convenant tussen politie en GGZ-NL62, zijn verschillende passages opgenomen over
de eerste opvanglocatie van een persoon in crisis bij verwijzing door de politie:
•

Zowel politie als ggz realiseren zich dat een politiecel per definitie geen geschikte
plek is voor een persoon in crisis en de duur van de insluiting in een cel dan ook
tot een minimum beperkt dient te worden.

•

Verwarde personen die de openbare orde verstoren, die een gevaar zijn voor
zichzelf of voor anderen en van wie men het vermoeden heeft dat zij een
geestesstoornis hebben, worden niet in een politiecel geplaatst wanneer er geen
strafbaar feit is gepleegd. Situaties waarin het orde verstorend gedrag voortduurt
en niet is uitgemaakt in hoeverre het gedrag voortkomt uit een geestesstoornis
worden als strafbaar feit aangemerkt.

•

Personen die zich in een crisissituatie bevinden, worden (bij aantreffen door de
politie) in principe door de politie overgebracht naar een geschikte locatie waar zij
beoordeeld kunnen worden. Dit kan zijn een Spoedeisende Psychiatrische
Onderzoeksruimte (SPOR), een psychiatrisch ziekenhuis of politiebureau (niet
zijnde een cel). Maar de beoordeling vindt bij voorkeur op de locatie plaats waar
de persoon wordt aangetroffen, bijvoorbeeld een woning, of een huisartsenpost.

2

48/83

•

De politie bepaalt wat een veilige omgeving is om deze beoordeling plaats te laten
vinden. Veiligheid voor de persoon en de hulpverlener is uitgangspunt voor deze
keuze. De politie stemt de gekozen locatie voor beoordeling direct af met de
crisisdienst en zet hiermee het beoordelingsproces in gang.

In de ambtsinstructie voor politie71 zijn daarnaast de volgende verantwoordelijkheden voor
politie opgenomen, wanneer politie optreedt als verwijzer en vervoert naar de eerste
opvang:
•

De politieambtenaar draagt er zoveel mogelijk zorg voor dat personen die door
drankgebruik of andere oorzaken onmiddellijk voor de openbare orde, veiligheid
of gezondheid of voor zichzelf gevaarlijk zijn op de meest geschikte wijze van
openbare plaatsen verwijderd worden.

•

De politieambtenaar draagt deze personen over aan het eigen zorgkader indien de
omstandigheden dit toelaten. Bij het ontbreken van opvangmogelijkheden elders
kunnen deze personen op het politiebureau worden overgebracht. Dit mag echter
alleen indien dit nodig is voor de bescherming van de persoon en indien dit niet
tegen zijn wil gebeurt.

•

Voor personen die een gevaar voor de openbare orde, veiligheid of gezondheid of
voor zichzelf vormen en van wie bekend is dat zij geestelijk gestoord zijn of die
geestelijk gestoord lijken, waarschuwt de politie de arts, nadat hij eerst heeft
geprobeerd contact te zoeken met de eigen huisarts van de persoon.

Knelpunt beoordeling 2: Wachttijd op crisisdienst als lang ervaren
In het convenant62 is het volgende opgenomen over de wachttijd op de crisisdienst:
•

De crisisdienst is 24 x 7 bemand en in staat om direct te handelen.

•

De crisisdienst reageert altijd op meldingen van politie omtrent crisissituaties.
Uitgangspunt is dat er binnen ten hoogste twee uur, of zoveel sneller als mogelijk,
na het eerste (telefonisch) contact, een crisisdienst medewerker ter plaatse is om
de politie bij te staan. Het streven is dat in 80% van de gevallen binnen twee uur
een

hulpverlener

voor

psychiatrische/psychosociale

beoordeling,

crisisinterventie en hulp op locatie beschikbaar is, indien dit door de
consultvrager wordt gevraagd en na triage noodzakelijk wordt gevonden.

71
Minister van Justitie en de Minister van Binnenlandse Zaken, Ambtsinstructie voor de politie, de
Koninklijke Marechaussee en andere opsporingsambtenaren, 1994

2

49/83

Knelpunt beoordeling 4: Terugkoppeling beoordeling soms onvoldoende
Tabel 8 geeft een overzicht van de rol en verantwoordelijkheden van partijen in het
terugkoppelen van de beoordeling (door de crisisdienst) en de uitwisseling van gegevens
tussen partijen.

2

50/83

Tabel 8. Rol en verantwoordelijkheden omtrent knelpunt ‘terugkoppeling beoordeling
soms onvoldoende’

Partijen

Rol/verantwoordelijkheid

Bron

- Relevante gegevens mogen door zowel ggz als politie
worden verstrekt voor zover dit noodzakelijk is voor de
directe uitvoering van hun taak in een concrete situatie.
De politieambtenaar en hulpverlener beoordelen dit zelf
- Relevante gegevens mogen worden uitgewisseld om,
gezien de ernst, een situatie rond een persoon
bespreekbaar te maken dan wel van advies te voorzien
Ggz en politie

- Slechts die gegevens mogen worden verstrekt die nodig
zijn om een situatie aan te pakken of om de gevaarsituatie
in te schatten t.b.v. vervoer. Dit kunnen gegevens zijn over
het feit of iemand psychotisch is, maar geen gegevens over
de uitvoerige voorgeschiedenis van een patiënt

Convenant politie en
GGZ-NL62

- Er dient zorgvuldig aantekening te worden gehouden
over de doelmatigheid, proportionaliteit en subsidiariteit
van de gegevensuitwisseling
- De hulpverlener dient er zorg voor te dragen dat zonder
toestemming van de patiënt aan anderen dan de patiënt
geen inlichtingen over de patiënt of inzage in/afschrift
van het dossier waarin beschreven is welke behandelingen
de patiënt gehad heeft (de bescheiden) verstrekt worden.

Ggz-hulpverlener (psychiater)

- Onder anderen dan de patiënt zijn niet begrepen
degenen die rechtstreeks betrokken zijn bij de uitvoering
van de behandelingsovereenkomst en degene die optreedt
als vervanger van de hulpverlener, voor zover verstrekking
van de gegevens noodzakelijk is voor de door hen in dat
kader te verrichten werkzaamheden.
- De psychiater dient na een crisissituatie na intake de
volgende dag een door de SPV opgesteld kort bericht te
ondertekenen voor de huisarts.72

- Wet op de
Geneeskundige
Behandelingsovereenkomst
(WGBO), artikel 45773
(punt 1 en 2)
- NHG-Richtlijn
Informatieuitwisseling huisarts tweedelijns ggz74 (punt
3)

Crisisdienst en/of ggz-kliniek

- Bij onvoldoende beschikbaarheid van informatie vanuit
de huisarts dient de crisisdienst/kliniek telefonisch om
aanvullende informatie te vragen en deze informatie toe
te voegen aan het dossier

NHG-Richtlijn
Informatieuitwisseling huisarts tweedelijns ggz

Ggz en huisarts

De ggz moet bij direct contact tussen een patiënt en de ggz
zonder tussenkomt van de huisarts (bijv. bij acute
crisissituatie in ANW-uren) kunnen beschikken over een
‘professionele samenvatting’ van het dossier van de
huisarts, zoals dat ook in ANW-uren op HAP beschikbaar
dient te zijn.75

NHG-Richtlijn
Informatieuitwisseling huisarts tweedelijns ggz

72
Dit bericht dient de volgende informatie te bevatten: reden van aanmelding, voorlopige diagnostische
gegevens, ingestelde beleid (diagnostiek, crisisopname, voorlopige behandelingsafspraken), indicatie wat
betreft evaluatie van afspraken, wanneer beleid geëvalueerd zal wordenm wanneer er nieuw beleid
geformuleerd zal worden, wie verantwoordelijk is voor behandeling en wie als contactpersoon optreedt.
73
Rijksoverheid, Burgerlijk wetboek, boek 7: Bijzondere overeenkomsten: Wet op de Geneeskundige
Behandelingsovereenkomst: artikel 450, 454, 457, 465, 1992
74

NHG, NHG-Richtlijn Informatie-uitwisseling huisarts – tweedelijns ggz, 2011

75

InEen geeft aan dat HAP’s niet altijd over een samenvatting van het dossier kunnen beschikken, doordat
de infrastructuur hiervoor niet toereikend is. Wanneer de huisarts niet betrokken is als verwijzer is
toestemming van de patiënt nodig voor het uitwisselen van informatie uit het dossier van de huisarts.

2

51/83

Partijen geven aan dat voor patiënten die buiten de crisisdefinitie vallen bemoeizorg nodig
kan zijn.76 Bij bemoeizorg zijn verschillende ketenpartners betrokken, waaronder
bijvoorbeeld huisartsen, thuiszorg, ggz-hulpverleners, politie en gemeente. Indien
verleners

van

bemoeizorg

gegevens

uitwisselen,

dient

de

handreiking

77

‘Gegevensuitwisseling in de bemoeizorg’ als uitgangspunt. Deze handreiking beschrijft
in welke situaties van bemoeizorg gegevensuitwisseling zonder toestemming mogelijk is
en aan welke mate van zorgvuldigheid daarbij moet worden voldaan.

Knelpunt beoordeling 6: Onvoldoende duidelijk wie crisis DBC mag openen en wanneer
In de beleidsregel gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg van de NZa is opgenomen
dat een crisis DBC geopend mag worden in de volgende situatie78:

“Een crisis-DBC wordt geopend in een acute situatie die direct ingrijpen noodzakelijk
maakt teneinde direct gevaar voor de persoon of de omgeving af te wenden, dan wel om
ernstige overlast te beëindigen. De acute situatie kan het gevolg zijn van een
geestesstoornis d.w.z. een ernstige stoornis van het oordeelsvermogen, in het bijzonder,
een psychotische toestand waarbij het handelen voortkomt uit hallucinaties of
waanvoorstellingen, acute dreiging van suïcide of ernstige verwardheid als gevolg van een
organische hersenaandoening.”
Daarnaast geeft DBC Onderhoud in het document met spelregels omtrent de ggz-DBC
registratie aan dat ‘alléén instellingen met een 24-uurs crisisdienst met een regionale
functie een DBC mogen openen waar crisisactiviteiten op geregistreerd kunnen worden’.79
In de spelregels van DBC Onderhoud staat niets vermeld over bij welke afdeling de
behandelaar, die de DBC opent, werkzaam dient te zijn.
In het gebruikersdocument ggz dat geldig is vanaf 1 januari 2015 wordt aangegeven dat bij
de zorgtypen ‘crisisinterventie zonder opname’ en ‘crisisinterventie met opname’ bij één
patiënt de primaire diagnosehoofdgroep dezelfde mag zijn als bij een parallel lopend
zorgtraject.80 In de situatie voor 2015 mocht bij de zorgtypen ‘crisisinterventie zonder
opname’ en ‘crisisinterventie met opname’ de primaire diagnose overeenkomen bij
parallel lopende zorgtrajecten.80

76

Bemoeizorg bestaat uit (1) het helpen van ‘zorgwekkende zorgmijders’ bij het onderkennen en stellen van
een hulpvraag indien sprake is van complexe psychische, psychosociale en/of somatische problematiek, (2)
de zorgmijder actief uitnodigen om zorg te accepteren en (3) het zorgaanbod op de vragen en problemen
van de zorgmijder afstemmen.

77

GGD GHOR Nederland, GGZ-NL en KNMG, Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg, 2014

78

NZa, Prestaties en tarieven gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg BR/CU-5114, vanaf 1 augustus
2014

79

DBC Onderhoud, Spelregels DBC-registratie ggz - Versie 20131105, 2014

80

DBC Onderhoud, Gebruikersdocument GGZ – Deel 1: Wijzigingen, vanaf 1 januari 2015, 2014

2

52/83

7

Prioriteren van knelpunten

Door de knelpunten te prioriteren, kunnen ketenpartners bepalen voor welke knelpunten
het eerst aan een oplossing gewerkt zou moeten worden. In dit hoofdstuk beschrijven we
een systematiek die een prioritering aan kan brengen in de knelpunten.81
In paragraaf 8.1 lichten we de systematiek om te prioriteren toe. De volgende paragrafen
bevatten de prioritering van knelpunten die partijen ervaren bij de verwijzing, het vervoer
en de beoordeling van een acute ggz-patiënt.

7.1

Toelichting systematiek

Een manier om knelpunten te prioriteren is door de ordegrootte en de impact van het
knelpunt op de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg voor acute ggzpatiënten te bepalen.
Om de ordegrootte te bepalen, is een inschatting gemaakt van het aantal crisiscontacten
waarbij het knelpunt zich voor kan doen (zie paragraaf 4.3). Idealiter nemen we ook de
kosten mee bij de bepaling van de ordegrootte. Op dit moment zijn er echter te weinig
gegevens beschikbaar over de kosten per crisiscontact gedifferentieerd naar verwijzer en
afloop om dit te kunnen doen.
Op basis van de interviews hebben we een inschatting gemaakt van de impact van ieder
knelpunt op de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg voor acute ggzpatiënten:82 83
•

Toegankelijkheid van zorg: personen die zorg nodig hebben, hebben tijdig en
zonder ongewenste drempels toegang tot zorgverlening. De zorg is vraaggericht,
voor iedereen gelijk, tijdig, bereikbaar, beschikbaar, er is continuïteit van zorg en
er is keuzevrijheid voor de patiënt.

•

Kwaliteit van zorg: de zorg is van goed niveau/veilig, de zorg wordt doeltreffend,
doelmatig/effectief en vraaggericht geleverd en de zorg is afgestemd op de reële
behoefte van de patiënt.

81
Deze systematiek is getoetst bij de aanwezigen bij de netwerkbijeenkomst op 27 november 2014. De
aanwezigen gaven aan de systematiek geschikt te vinden voor het prioriteren van huidige en toekomstige
knelpunten.
82

NZa, Beleidsregel TH/BR-009 - Toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars Zvw, vanaf 1 januari 2014, 2013

83

RIVM, Zorgbalans 2014: De prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg, 2014

2

53/83

•

Betaalbaarheid van zorg: een beheerste uitgavenontwikkeling en een doelmatig
zorgstelsel staan centraal in de in 2006 ingevoerde Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg). Een beheerste uitgavenontwikkeling zorgt ervoor dat de
zorg niet een te grote druk legt op de collectieve middelen en het nationaal
inkomen. Het houdt de zorg betaalbaar op macroniveau. De vraag in hoeverre
zorg betaalbaar is voor individuen of huishoudens valt onder (financiële)
toegankelijkheid.

Figuur 9 geeft weer op welke manier per knelpunt de impact op toegankelijkheid, kwaliteit
en betaalbaarheid van zorg ingeschat is.
Niet/ n.v.t. Weinig

score 0

score 1

Gemiddeld

Veel

score 2

score 3

In welke mate brengt het knelpunt de
toegankelijkheid voor de patiënt van de acute
ggz-keten in het geding?

In welke mate leidt het knelpunt tot lagere
kwaliteit van de geleverde acute ggz?

In welke mate brengt het knelpunt de
betaalbaarheid van de acute ggz-keten in het
geding?

Figuur 10. Manier inschatting impact van knelpunten

7.2

Mogelijke prioriteri ng knelp unten verwijzing

Figuur 10 geeft het resultaat van de prioritering van knelpunten die partijen ervaren bij de
verwijzing van een acute ggz-patiënt weer. De grafiek geeft de ordegrootte van de
knelpunten aan met de cirkelgrootte, de impact van de knelpunten op de betaalbaarheid als
score op de x-as en de impact van de knelpunten op de kwaliteit als score op de y-as.
We beschrijven één voorbeeld om de prioritering toe te lichten. Het knelpunt
‘handelingsverlegenheid

niet-ggz

hulpverleners’

betreft

jaarlijks

relatief

veel

crisiscontacten: bij circa 25.000 verwijzingen door politie, circa 65.000 verwijzingen door
huisarts en HAP en circa 35.000 door de overige verwijzers. In totaal komt dit uit op circa
125.000 verwijzingen per jaar.
De impact van het knelpunt is vooral groot op de kwaliteit van zorg (score = 2,5); de zorg is
niet afgestemd op de reële behoefte van de patiënt en is niet vraaggericht. De impact op de

2

54/83

betaalbaarheid van zorg lijkt gering (score = 1,5); doordat bij de start niet de juiste zorg
geleverd wordt, kan het zijn dat de zorgvraag van de patiënt toeneemt, waardoor het gehele
proces duurder is.

Kwaliteit in
geding

4
8. Verantwoordelijkheid
onduidelijk
2. Handelingsverlegenheid

3

7. Patiënten buiten
definitie crisis

6. GGZ-profiel SEH

4. Interpretatie
crisisdefinitie

2 3. Afwezigheid ggzhulpverleners bij
eerste contact

1. Conflicterende
doelstellingen

1
5. Telefonische
responstijd
crisisdienst

0
-1

0

1

2

3

4

Betaalbaarheid in geding
-1
Ordegrootte knelpunt in
aantal crisiscontacten

Figuur 11. Prioritering van knelpunten verwijzing (kwaliteit en betaalbaarheid)

Figuur 11 geeft voor dezelfde knelpunten daarnaast de impact op toegankelijkheid weer als
score op de y-as.
Voor het knelpunt ‘handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners’ dat we als voorbeeld
hier uitlichten lijkt de impact op de toegankelijkheid van zorg gemiddeld te zijn (score = 2);
de acute ggz-patiënt heeft toegang tot zorg, maar het lijkt niet altijd de juiste zorg te zijn.

2

55/83

Toegankelijkheid in geding

4
7. Patiënten buiten
definitie crisis

3

5. Telefonische
responstijd
crisisdienst

6. GGZ-profiel SEH

2

2. Handelingsverlegenheid
8. Verantwoordelijkheid
onduidelijk

3. Afwezigheid ggzhulpverleners bij
eerste contact

1

1. Conflicterende
doelstellingen
4. Interpretatie
crisisdefinitie

0
-1

0

1

2

3

4

Betaalbaarheid in geding
-1
Ordegrootte knelpunt in
aantal crisiscontacten

Figuur 12. Prioritering van knelpunten verwijzing (toegankelijkheid en betaalbaarheid)

De volgende drie knelpunten omtrent verwijzing lijken op basis van bovenstaande figuren
de hoogste prioriteit te hebben:
•

Knelpunt verwijzing 2: Handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners

•

Knelpunt verwijzing 4: Crisisdefinitie verschillend geïnterpreteerd

•

Knelpunt

verwijzing

9:

Verantwoordelijkheid

is

onduidelijk

rondom

overdrachtsmomenten.

7.3

Mogelijke prioriteri ng knelp unten vervoer

Figuur 12 geeft het resultaat van de prioritering van knelpunten die partijen ervaren bij het
vervoer van een acute ggz-patiënt weer. De grafiek geeft de ordegrootte van de knelpunten
aan met de cirkelgrootte, de impact van de knelpunten op de betaalbaarheid als score op de
x-as en de impact van de knelpunten op de kwaliteit als score op de y-as.
We beschrijven wederom één voorbeeld om de prioritering toe te lichten. Het knelpunt
‘vervoer door politie lijkt ongeschikt’ kan jaarlijks bij maximaal 25.000 verwijzingen door
politie optreden (zie paragraaf 4.3).

2

56/83

Het knelpunt heeft een grote impact op de kwaliteit van zorg (score = 3); de zorg bij vervoer
door politie is niet afgestemd op de reële behoefte van de patiënt en is niet vraaggericht.
Geïnterviewden geven daarnaast aan dat vervoer door politie kan leiden tot een
traumatische ervaring van de patiënt, wat kan leiden tot hogere vervolgkosten. Hiermee
schatten we de impact van het knelpunt op de betaalbaarheid van zorg relatief hoog in
(score = 2,5).

Kwaliteit in
geding

4

3

1. Vervoer door politie
ongeschikt

3. Ambulancepersoneel kan
onvoldoende de-escaleren

5. Lange wachttijd
ambulance

2. Politiebeveiliging bij
2 gevaarlijke patiënt

4. Inzet hightech
ambulancevervoer
onnodig duur

1

6. Terugbrengen
RM patiënt

0
0

1

Ordegrootte knelpunt in
aantal crisiscontacten

2

3

4

Betaalbaarheid in geding

Figuur 13. Prioritering van knelpunten vervoer (kwaliteit en betaalbaarheid)

Figuur 13 geeft voor dezelfde knelpunten daarnaast de impact op toegankelijkheid weer als
score op de y-as.
Het knelpunt ‘vervoer door politie lijkt ongeschikt’ dat we als voorbeeld hier uitlichten lijkt
weinig impact te hebben op de toegankelijkheid van zorg (score = 1); de politie vervoert
acute ggz-patiënten naar de juiste vorm van zorg, maar omdat politie niet opgeleid is voor
zorgverlening, wordt in de politieauto geen zorg verleend.

2

57/83

Toegankelijkheid in geding

4
5. Lange wachttijd
ambulance

3

6. Terugbrengen
RM patiënt

2. Politiebeveiliging bij

2 gevaarlijke patiënt
3. Ambulancepersoneel kan

1. Vervoer door politie
ongeschikt

1 onvoldoende de-escaleren

0
0

1

2

3

4. Inzet hightech
ambulancevervoer
onnodig duur
4

Betaalbaarheid in geding
-1
Ordegrootte knelpunt in
aantal crisiscontacten

Figuur 14. Prioritering van knelpunten vervoer (toegankelijkheid en betaalbaarheid)

De volgende twee knelpunten omtrent vervoer lijken op basis van bovenstaande figuren de
hoogste prioriteit te hebben:
•

Knelpunt vervoer 1: Vervoer door politie lijkt ongeschikt

•

Knelpunt vervoer 3: Ambulancepersoneel onvoldoende in staat tot de-escaleren.

7.4

Mogelijke prioriteri ng knelp unten beoordeling

In figuur 14 en figuur 15 staan de knelpunten die partijen ervaren bij de beoordeling van
een acute ggz-patiënt weergegeven. De eerste grafiek geeft de ordegrootte van de
knelpunten en de impact van de knelpunten op de betaalbaarheid en toegankelijkheid van
zorg weer.
We lichten hier het knelpunt ‘financiering crisisdienst per DBC lijkt ongeschikt’ toe ter
illustratie. Dit knelpunt is aan de orde bij alle crisiscontacten (jaarlijks tussen de 150.000
en 175.000 contacten), aangezien het hier gaat om de financiering van crisisdiensten.
Het knelpunt heeft weinig impact op de betaalbaarheid van zorg (score = 0); variabele
beschikbaarheidsfinanciering voor crisisdiensten kan de zorg duurder maken voor
maatschappij, maar wellicht ook goedkoper. Het knelpunt heeft grote impact op de
toegankelijkheid van zorg (score = 3); partijen geven aan dat de vergoeding van

2

58/83

beschikbaarheid per DBC leidt tot een onderbezetting bij sommige crisisdiensten,
waardoor personen die acuut ggz-zorg nodig hebben vaak niet tijdig toegang hebben tot
zorg die aansluit bij hun zorgvraag.

Toegankelijkheid in geding

4
5. Financiering
crisisdienst
per DBC

2. Lange wachttijd
op crisisdienst

3
3. Fysieke somatische
beoordeling door GGDarts of huisarts lijkt
overbodig

1. Eerste opvanglocatie
onduidelijk/ongeschikt

2
4. Terugkoppeling
beoordeling
onvoldoende

1

6. Onduidelijkheden
openen crisis DBC

0
0

1

Ordegrootte knelpunt in
aantal crisiscontacten

2

3

4

Betaalbaarheid in geding

Figuur 15. Prioritering van knelpunten beoordeling (toegankelijkheid en betaalbaarheid)

De onderstaande grafiek (Figuur 16) geeft daarnaast ook de impact van de knelpunten op
de kwaliteit van zorg weer. Het knelpunt ‘financiering crisisdienst per DBC lijkt
ongeschikt’ heeft vrij grote impact op de kwaliteit van zorg (score = 2,5); onderbezetting bij
crisisdiensten leidt ertoe dat wachttijden toenemen, waardoor minder doeltreffende,
vraaggerichte zorg geleverd kan worden die afgestemd is op de reële behoefte van de
patiënt.

2

59/83

Kwaliteit in
geding

4
4. Terugkoppeling
beoordeling onvoldoende
1. Eerste opvanglocatie
onduidelijk/ongeschikt

3
5. Financiering
crisisdienst per DBC

6. Onduidelijkheden
openen crisis DBC

2
2. Lange wachttijd
op crisisdienst

1
3. Fysieke somatische
beoordeling door GGD-arts
of huisarts lijkt overbodig

0
0

1

Ordegrootte knelpunt in
aantal crisiscontacten

2

3

4

Betaalbaarheid in geding

Figuur 16. Prioritering van knelpunten beoordeling (kwaliteit en betaalbaarheid)

De volgende drie knelpunten omtrent beoordeling lijken op basis van bovenstaande
figuren de hoogste prioriteit te hebben:
•

Knelpunt beoordeling 1: Eerste opvanglocatie onduidelijk of ongeschikt

•

Knelpunt beoordeling 2: Wachttijd op crisisdienst als lang ervaren

•

Knelpunt beoordeling 5: Financiering crisisdienst per DBC lijkt ongeschikt.

2

60/83

8

Objectiveren en goede voorbeelden

De prioritering van knelpunten geeft ketenpartners een basis om knelpunten te selecteren
om samen mee aan de slag te gaan. Om de daadwerkelijke impact van de knelpunten te
bepalen, is het van belang om de geprioriteerde knelpunten ook te objectiveren. Daarnaast
is het van belang om te inventariseren welke goede voorbeelden of verbetervoorstellen er
al zijn in Nederland voor het oplossen van de knelpunten. Paragraaf 8.1 beschrijft voor de
geprioriteerde knelpunten welke objectivering op dit moment beschikbaar is en welke
objectivering nog ontbreekt. Paragraaf 8.2 tot en met 8.4 beschrijven de goede voorbeelden
en verbetervoorstellen die partijen genoemd hebben in de interviews. Deze lijst is niet
uitputtend en kan aangevuld worden. Een internationale literatuurstudie zou hier
bijvoorbeeld aan bij kunnen dragen.

8.1

Objectiveren knelp u nten

Om de ordegrootte en de impact, zoals ervaren door één of meerdere ketenpartners, van de
knelpunten op toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van acute ggz te toetsen, is
objectivering nodig. Uit het literatuuronderzoek en tijdens de interviews bleek dat voor
het merendeel van de knelpunten geen geobjectiveerde informatie beschikbaar is. Bij
objectivering van knelpunten kan gedacht worden aan het beschrijven van rollen en
verantwoordelijkheden van partijen en het registeren en analyseren van gegevens over
bijvoorbeeld wachttijden, type verwijzers, opname percentage na beoordeling door de
crisisdienst en de duur en kosten van het totale zorgtraject (inclusief de behandeling) bij
crisis.

Rollen en verantwoordelijkheden
De informatie die beschikbaar is over rollen en verantwoordelijkheden van partijen staat
beschreven in hoofdstuk 6. Het convenant dat politie en ggz in 2012 gesloten hebben,
vormt een belangrijke bron voor de beschrijving van rollen en verantwoordelijkheden.
Voor afspraken over rollen en verantwoordelijkheden van ggz en andere partijen als
ambulance en huisarts/HAP zijn enkele documenten met lokale afspraken en een NHGRichtlijn over de informatie-uitwisseling tussen huisarts en tweedelijns ggz beschikbaar.
Tabel 9 toont voor de knelpunten die als het meest belangrijk naar voren komen
(prioritering in Hoofdstuk 7), welke afspraken over rollen en verantwoordelijkheden
beschikbaar zijn. Vooral voor het knelpunt ‘Verantwoordelijkheid is onduidelijk rondom
overdrachtsmomenten’ lijken alleen schriftelijke afspraken te zijn vastgelegd tussen
politie en GGZ-NL. Voor andere verwijzers, voornamelijk huisarts en HAP, lijken
verantwoordelijkheden rondom overdrachtsmomenten niet goed vastgelegd te zijn.

2

61/83

Tabel 9. Afspraken rollen en verantwoordelijkheden voor knelpunten met hoge prioriteit

Knelpunt

Afspraken over rollen en
verantwoordelijkheden

Knelpunt verwijzing 2: Handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners

Het convenant van politie en GGZ-NL beschrijft
de afspraken tussen politie en GGZ-NL over
opleiding en kennisuitwisseling op het gebied
van de aanpak van personen in crisis. Voor
overige partijen lijken dergelijke afspraken niet te
zijn gemaakt.

Knelpunt verwijzing 4: Crisisdefinitie
verschillend geïnterpreteerd

N.v.t.

Knelpunt verwijzing 9: Verantwoordelijkheid is
onduidelijk rondom overdrachtsmomenten

Knelpunt vervoer 1: Vervoer door politie lijkt
ongeschikt

Knelpunt vervoer 3: Ambulancepersoneel
onvoldoende in staat tot de-escaleren

Knelpunt beoordeling 1: Eerste opvanglocatie
onduidelijk of ongeschikt

Knelpunt beoordeling 2: Wachttijd op
crisisdienst als lang ervaren
Knelpunt beoordeling 5: Financiering
crisisdienst per DBC lijkt ongeschikt

Het convenant van politie en GGZ-NL beschrijft
de rol en verantwoordelijkheden van politie en
ggz rondom overdrachtsmomenten. Voor overige
partijen lijken verantwoordelijkheden rondom
overdrachtsmomenten niet beschreven.
Het convenant van politie geeft aan dat de politie
in
het
geval
van
een
crisissituatie
verantwoordelijk is voor het vervoer naar de
beoordelingslocatie. In de Tijdelijke Wet
Ambulancezorg staat dat vervoer door de politie,
anders dan naar de beoordelingslocatie, in de
meeste gevallen niet gewenst is.
In het Landelijk Protocol Ambulancezorg voor
ambulanceverpleegkundigen is vanaf 2015 meer
expliciet opgenomen dat een ambulance een ggzpatiënt nog niet kan vervoeren, als onvoldoende
overdracht vanuit de crisisdienst plaatsgevonden
heeft.
In het convenant tussen politie en GGZ-NL zijn
verschillende passages opgenomen over de eerste
opvanglocatie van een persoon in crisis.
Daarnaast beschrijft de ambtsinstructie voor
politie verschillende verantwoordelijkheden van
politie, wanneer deze optreedt als verwijzer en
vervoert naar de eerste opvang.
Het convenant tussen politie en GGZ-NL bevat
een norm voor de wachttijd op de crisisdienst.
GGZ-NL en het Netwerk Hoofden Crisisdienst ggz
hebben deze normtijd overgenomen in het
profiel crisisdiensten/acute zorg ggz.
De NZa stelt de financiering op basis van
onderzoek in het veld vast.

Registreren en analyseren gegevens
Het handboek spoedeisende psychiatrie uit 2011 gaat in één van de hoofdstukken in op de
epidemiologie van de spoedeisende psychiatrie.84 In dit hoofdstuk komen verscheidene
(oudere) onderzoeken aan de orde die kwantitatieve informatie bieden over bijvoorbeeld
het aantal crisiscontacten en verwijzers (cijfers die gebruikt zijn in paragraaf 4.3).

84

Muldert, C.L., Hemert A.M. van, Epidemiologie van spoedeisende psychiatrie, 2011

2

62/83

Een aantal crisisdiensten in Nederland houdt op dit moment gegevens bij in het systeem
‘webraap’ (zie voor een beschrijving paragraaf 8.4) over onder andere het
aanmeldingstijdvak, de wachttijd, de plaats waar de crisisbeoordeling plaatsvindt, de
belangrijkste diagnose die gesteld wordt, de verwijzer, de reden van verwijzing, het
geslacht, de leeftijd en het geboorteland van de acute ggz-patiënt en de interventie die
toegepast is. Eén van de crisisdiensten gaf aan dat de hoofden van crisisdiensten met GGZNL afspraken maken over het bijhouden van een minimale dataset door alle crisisdiensten,
waarin deze variabelen opgenomen zijn.
Tabel 10 geeft voor de knelpunten, die als meest belangrijk naar voren komen uit de
prioritering in hoofdstuk 7 welke objectivering nog nodig is. Vooral voor de knelpunten
waar partijen tegengestelde belangen hebben of het oneens zijn, zoals ‘Crisisdefinitie
verschillend geïnterpreteerd’, ‘Wachttijd op crisisdienst als lang ervaren’ en ‘Financiering
crisisdienst per DBC lijkt ongeschikt’ is registratie van aantallen en kosten in de keten van
belang. Alleen op die manier kunnen partijen elkaar vinden om samen te werken aan een
oplossing.
Tabel 10. Benodigde objectivering voor knelpunten met hoge prioriteit

Knelpunt

Benodigde objectivering

Knelpunt verwijzing 1: Handelingsverlegenheid
niet-ggz hulpverleners

Vervolgkosten behandeling per type verwijzer
registreren.

Knelpunt verwijzing 4: Crisisdefinitie
verschillend geïnterpreteerd

Per crisisdienst het aantal en percentage
doorverwijzingen (naar verwijzer) en
behandelingen (naar type behandeling)
registeren.

Knelpunt verwijzing 9: Verantwoordelijkheid is
onduidelijk rondom overdrachtsmomenten

N.v.t.

Knelpunt vervoer 1: Vervoer door politie lijkt
ongeschikt

Vervolgkosten behandeling per type verwijzer en
per type vervoer registreren.

Knelpunt vervoer 3: Ambulancepersoneel
onvoldoende in staat tot de-escaleren

- Registreren bij welk percentage van ggzpatiënten sedatie toegepast wordt bij ambulance
ten opzichte van ggz-vervoersdienst/psycholance
- Vervolgkosten behandeling registreren voor
wel/niet toepassen van sedatie

Knelpunt beoordeling 1: Eerste opvanglocatie
onduidelijk of ongeschikt

Vervolgkosten behandeling per type eerste
opvang registreren.

Knelpunt beoordeling 2: Wachttijd op
crisisdienst als lang ervaren

- Per crisisdienst wachttijd per type verwijzer
registreren (vanaf telefonisch contact tot het
arriveren van crisisdienst).
- Verwijzers: kosten van huidige wachttijd op
crisisdienst in kaart brengen.
- Crisisdiensten: kosten van het verlagen van de
wachttijd in kaart brengen.

Knelpunt beoordeling 5: Financiering
crisisdienst per DBC lijkt ongeschikt

Per crisisdienst (stad en platteland) kosten
beschikbaarheid crisisdienst in kaart brengen

2

63/83

8.2

Goede voorbeelden verwijzing acute ggz p atiënt

Voor knelpunten op het gebied van verwijzing van een acute ggz-patiënt zijn de volgende
goede voorbeelden of verbetervoorstellen genoemd tijdens de interviews of gevonden in
de literatuur:

Knelpunt verwijzing 2: Handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners
•

Het

bevorderen

van

het

gebruik

van

een

crisiskaart

kan

de

handelingsverlegenheid wellicht enigszins wegnemen. Op een crisiskaart staat
aangegeven wat voor de ggz-patiënt belangrijk is in het geval van een psychische
crisis. Een crisiskaart is een klein, opgevouwen document wat een ggz-patiënt bij
zich kan dragen.85
•

Er bestaan reeds verschillende cursussen en scholingsmogelijkheden voor
hulpverleners die beogen een beter begrip van een ggz-patiënt te creëren. Partijen
geven aan dat dit geïntensiveerd kan worden.

•

Crisisdiensten geven aan dat ze huisartsen meer zouden kunnen coachen over de
zorgverlening aan personen in crisis.

Knelpunt verwijzing 3: Ggz-hulpverleners weinig aanwezig bij eerste contact
•

Politie geeft aan dat het zou bijdragen aan de oplossing van dit knelpunt wanneer
de meldkamer de mogelijkheid heeft om direct contact op te nemen met ggzhulpverlening.

•

Een aantal partijen is van mening dat de bekostiging meer ruimte zou moeten
bieden voor werk van ggz-hulpverleners aan de ‘voorkant’ van het proces. Nu is
het zo dat activiteiten door (gespecialiseerde) ggz-verleners niet gedeclareerd
kunnen worden als uiteindelijk geen sprake blijkt van een acute situatie die om
gespecialiseerde ggz vraagt.

•

Een aantal partijen geeft aan dat voor de ingewikkelde groep patiënten met
multiproblematiek, verslaving of regelmatige problemen SPV-en in wijkteams
beschikbaar zouden moeten zijn die vanaf het begin van de keten ingeschakeld
kunnen worden.

85

Kerngroep Crisiskaart Nederland, Wat is een crisiskaart• ,

2

64/83

Knelpunt verwijzing 4: Crisisdefinitie verschillend geïnterpreteerd
•

In het convenant maken politie en GGZ-NL afspraken over het hanteren van de
definitie van crisis door de politie. Partijen geven aan dat GGZ-NL met andere
verwijzers,

waaronder

huisartsen/HAP,

SEH

en

ambulancezorg,

ook

samenwerkingsafspraken zou kunnen maken over de interpretatie van de
definitie en het triage-proces van de verwijzer. Daarnaast kunnen de NZa, DBC
Onderhoud, maar ook GGZ-NL en het Netwerk Hoofden Crisisdienst ggz meer
communiceren richting verwijzers over de definitie en de interpretatie ervan.

Knelpunt verwijzing 5: Telefonische responstijd crisisdienst als lang ervaren
•

ZN en verzekeraars geven aan zoveel mogelijk afspraken te willen maken met één
crisisdienst per regio. Deze crisisdienst is op één telefoonnummer beschikbaar en
geleidt indien nodig door aan andere acute ggz aanbieders. Voornaamste reden
voor opvang door andere aanbieders, bijvoorbeeld de Psychiatrische Afdeling van
een Algemeen Ziekenhuis (PAAZ) of de Psychiatrisch Universitaire Kliniek (PUK)
is als sprake is van een patiënt waarbij ook somatiek speelt.

•

ZN en verzekeraars geven aan dat wanneer het niet mogelijk is om met één
crisisdienst per regio afspraken te maken, zoals in de regio Rotterdam, goede
afspraken in de regio en een sociale kaart belangrijk zijn.

•

Crisisdiensten en InEen stellen voor om onderling afspraken te maken over de
telefonische bereikbaarheid en responstijd van crisisdiensten.

Knelpunt verwijzing 6: Ggz-profiel SEH onvoldoende
•

De AZN suggereert om het SEH-profiel acute gedragsstoornissen aan te scherpen
door aantallen en tijd toe te voegen.

•

De NVSHA noemt de volgende suggesties om de definitie aan te scherpen: een
met psychiaters uitgewerkt protocol hanteren, korte lijnen met de psychiater en
beschikbaarheid van een bewaakte afdeling voor opvang van een acute ggz-patiënt
na somatische beoordeling. De NVSHA geeft daarnaast aan dat minder SEH’s een
ggz-profiel zouden moeten krijgen, zodat de definitie gemakkelijker aangescherpt
kan worden. De NVSHA ziet hier wel als knelpunt dat ambulances naar het
dichtstbijzijnde ziekenhuis zullen rijden, ongeacht of de SEH van het ziekenhuis
een ggz-profiel heeft.

•

Eén van de crisisdiensten geeft aan een locatie beschikbaar gesteld te hebben waar
de SEH de persoon in crisis na somatische beoordeling naar toe kan brengen,
zodat buiten de SEH gewacht kan worden op beoordeling door de crisisdienst. Op

2

65/83

deze manier wordt de SEH ontlast. De crisisdiensten geven aan dat aansluiting
van een crisisdienst bij een SEH hun voorkeur heeft, zodat een patiënt met acute
ggz-problematiek die binnenkomt bij de SEH sneller de juiste zorg krijgt.

Knelpunt verwijzing 7: Voor patiënten buiten definitie crisis onvoldoende toegang tot zorg
•

InEen stelt voor om met GGZ-NL en de LHV gezamenlijk te bespreken op welke
manier aan de ggz-zorgvraag met spoed van verwarde personen die buiten de
crisisdefinitie vallen, voldaan kan worden.

•

Een aantal crisisdiensten geeft aan dat zij ook voor verwarde personen buiten de
crisisdefinitie met psychosociale problematiek zorg (kunnen) leveren. Deze zorg
zou zowel vanuit de Zvw als vanuit de gemeente gefinancierd dienen te worden.

•

In Amsterdam biedt de GGD, de afdeling Vangnet en Advies bemoeizorg aan
verwarde personen, die zich niet in een acute crisissituatie bevinden, maar wel
met spoed ggz nodig hebben. De SPV komt via meldpunten en/of burgers in
contact met patiënten. De SPV inventariseert de problematiek en matcht deze met
de reguliere zorg.

•

In verschillende steden zijn patiënt gestuurde voorzieningen voor opvang van
personen voor wie thuisblijven niet goed mogelijk is, maar opname (nog) niet
nodig is. Een voorbeeld van een dergelijke voorziening is het Pitstop hotel in
Haarlem.

Knelpunt

verwijzing

8:

Verantwoordelijkheid

is

onduidelijk

rondom

overdrachtsmomenten
•

Politie heeft in verschillende regio’s een convenant gesloten met de
verslavingszorg, gehandicaptenzorg en ggz-aanbieders. Partijen maken in de
convenanten afspraken over taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden.
Daarnaast maken partijen in deze convenanten afspraken over onder andere
informatie uitwisseling en de overlegstructuur.

•

In Utrecht heeft de crisisdienst met de HAP en de SEH samenwerkingsprotocollen
opgesteld, waarin tijdslimieten in communicatielijnen opgenomen zijn, waar
partijen elkaar op aan kunnen spreken.

8.3

Goede voorbeelden vervoer acute ggz p ati ënt

Voor knelpunten op het gebied van vervoer zijn de volgende goede voorbeelden of
verbetervoorstellen genoemd tijdens de interviews of gevonden in de literatuur:

2

66/83

Knelpunt vervoer 1: Vervoer door politie lijkt ongeschikt
•

De politie stelt dat professioneel ggz-vervoer voor personen in crisis beter
aansluit bij de zorgvraag. Politie denkt hierbij bijvoorbeeld aan een ggzvervoersdienst die de ggz-patiënt onder begeleiding van een SPV vervoert. GGZNL geeft aan dat in sommige regio’s een duidelijke behoefte bestaat aan
alternatief vervoer voor ggz-patiënten en dat in Arnhem reeds een ggz-vervoerder
actief is die beschikbaar is voor heel Nederland.

Knelpunt vervoer 3: Ambulancepersoneel onvoldoende in staat tot de-escaleren
•

In Amsterdam vervoert een psycholance acute ggz-patiënten. Een pilot met de
psycholance is gestart in april 2014. Bij de psycholance-pilot zijn vier partijen
rechtstreeks betrokken; Politieregio Amsterdam, GGD Amsterdam Vangnet en
Advies, Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam (SPA) en Ambulance Amsterdam
(AA). De SPA levert de SPV-en. Een SPV kan de persoon in crisis op de juiste manier
benaderen waardoor hij/zij minder snel geneigd zal zijn de persoon te sederen.
De AA levert het voertuig en de chauffeur. De politie levert desgevraagd bijstand
bij vervoer als de veiligheid in het geding komt en blijft daarnaast de partij die
vooralsnog in eerste instantie reageert op noodmeldingen. GGD Amsterdam
Vangnet en Advies levert een klein deel van het verpleegkundig personeel en
verzorgt ten behoeve van de politie de triage. De AZN geeft aan dat deze
differentiatie van ambulances en personeel alleen voldoende kosteneffectief kan
zijn in de grote steden.

•

Een specifieke ggz-vervoersdienst kan eveneens bemand zijn met personeel dat
beter in staat is om te de-escaleren. Een dergelijke ggz-vervoersdienst kan naast de
acute ritten ook andere ritten uitvoeren voor ggz-instellingen bijvoorbeeld. De
AZN verwacht wel dat het ingewikkeld is voor de RAV om, als organisatie die
verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de ggz-vervoersdienst, te organiseren
dat zij voldoende toezicht kan houden op de ggz-vervoersdienst.

•

GGZ-NL en ambulancezorg stellen gezamenlijk een kwaliteitsstandaard op over
het vervoer van ggz-patiënten. Deze kwaliteitsstandaard dient als basis voor een
Service Level Agreement (SLA) tussen de RAV en de ggz-vervoerder
(onderaannemer) die acute ggz-patiënten vervoert.

•

GGZ-NL geeft aan dat vanuit de ggz scholing/cursussen aangeboden kunnen
worden aan ambulancevervoerders. Verschillende partijen suggereren daarnaast
dat de omgang met ggz-patiënten weer meer onderdeel zou moeten vormen van
de opleiding tot ambulanceverpleegkundige.

2

67/83

Knelpunt vervoer 4: Inzet van hightech ambulancevervoer lijkt onnodig duur
•

Minder ‘hightech’ uitgeruste ambulances, zoals de psycholance of specifieke ggzvervoersdiensten kunnen goedkoper zijn dan reguliere ambulances, omdat deze
primair ingericht zijn om acuut somatische zorg te kunnen leveren. Het is wel
van belang dat deze specifieke voertuigen ook reguliere ggz-ritten verzorgen om
te zorgen dat de inzet van personeel en middelen kosteneffectief is.

Knelpunt vervoer 5: Wachttijd op ambulance als lang ervaren
•

Het gebruik van de psycholance of gespecialiseerd ggz-vervoer op basis van de
kwaliteitsstandaard die GGZ-NL en AZN ontwikkelen, kan bijdragen aan het
verkorten van de wachttijd.

Knelpunt vervoer 6: Verantwoordelijke voor terugbrengen RM patiënt onduidelijk
•

Partijen geven aan dat de politie, AZN en ggz-instellingen duidelijke afspraken
dienen te maken over wie verantwoordelijk is voor het terugbrengen van een RMpatiënt (in crisis) die weggelopen is uit een instelling.

8.4

Goede voorbeelden b eoordeling acute gg z patiënt

Voor knelpunten op het gebied van beoordeling van een acute ggz-patiënt zijn de volgende
goede voorbeelden of verbetervoorstellen genoemd tijdens de interviews of gevonden in
de literatuur:

Knelpunt beoordeling 1: Eerste opvanglocatie onduidelijk of ongeschikt
•

Partijen geven aan dat in verschillende steden vanuit de ggz een eerste
opvanglocatie voor personen in crisis geregeld is, bijvoorbeeld in de vorm van een
Spoedeisende Psychiatrische Onderzoeksruimte (SPOR).

Knelpunt beoordeling 2: Wachttijd op crisisdienst als lang ervaren
•

InEen en ZN geven aan dat de huidige normtijd van 80% fysieke beschikbaarheid
binnen 2 uur, 20% fysieke beschikbaarheid binnen 24 uur, korter dient te worden.
ZN tekent hierbij wel aan dat verwijzers adequaat dienen te triëren en strengere
criteria moeten hanteren bij het inschakelen van de crisisdienst.

•

Crisisdiensten geven aan dat een kortere normtijd alleen mogelijk is indien de
manier van financieren (lumpsum voor beschikbaarheid) en de hoogte van
financiering aangepast worden.

2

68/83

•

Crisisdiensten geven aan dat zij in een aantal regio’s werken met triagecriteria en
urgentiegraden. Aan de hand van het telefonisch contact met de verwijzer bepalen
ze welke urgentiegraad de patiënt heeft (bijvoorbeeld acuut, spoed en preventief)
en geven ze aan wat de maximale wachttijd is die hiermee correspondeert.
Verwijzers en crisisdiensten zouden de huidige afgesproken normen aan kunnen
scherpen op basis van de triagecriteria en urgentiegraden.

•

Drie crisisdiensten in Nederland meten op dit moment met het systeem ‘webraap’
in hoeverre zij de norm van 80% binnen twee uur halen. Daarnaast testen enkele
crisisdiensten webraap momenteel op bruikbaarheid. Webraap is speciaal
gebouwd voor het acute systeem en crisisdiensten geven aan dat invoer
gemakkelijk is en snel aangepast kan worden, dat data eenvoudig geëxtraheerd
kunnen worden en dat ook opname klinieken inzicht hebben in webraap.
Hoofden van crisisdiensten maken afspraken met GGZ-NL over het bijhouden van
een minimale dataset door alle crisisdiensten.86

Knelpunt beoordeling 3: Fysieke somatische beoordeling door GGD-arts of huisarts lijkt
overbodig
•

Sommige crisisdiensten geven aan dat zij met huisartsen hebben afgesproken dat,
wanneer het een bekende patiënt betreft, zij de somatische beoordeling
telefonisch kunnen uitvoeren. Deze crisisdiensten vragen de huisarts niet om
eerst een fysieke somatische beoordeling uit te voeren.

•

In ongeveer de helft van Nederland is al geen sprake meer van een verplichte
somatische beoordeling voor het inschakelen van de crisisdienst bij verwijzing
door de politie.

Knelpunt beoordeling 4: Terugkoppeling beoordeling soms onvoldoende
•

Crisisdiensten en InEen geven aan dat een terugkoppeling van de crisisdienst aan
de HAP nuttig zou zijn, zeker tijdens het weekend als meerdere crises dreigen op
te treden.

•

In het Landelijk Protocol Ambulancezorg voor ambulanceverpleegkundigen is
vanaf 2015 meer expliciet opgenomen dat zij de ggz-patiënt nog niet kunnen
vervoeren, als onvoldoende overdracht vanuit de crisisdienst plaatsgevonden
heeft.

86
Deze minimale dataset zou moeten bestaan uit de volgende variabelen: aanmeldingstijdvak, wachttijd (in
categorieën), plaats waar crisisbeoordeling plaatsvindt, belangrijkste diagnose, verwijzer, reden van
verwijzing, geslacht patiënt, leeftijd patiënt, geboorteland patiënt, interventie die toegepast is

2

69/83

Knelpunt beoordeling 5: Financiering crisisdienst per DBC lijkt ongeschikt
•

ZN en crisisdiensten geven aan dat de beschikbaarheid van de acute ggz middels
een lumpsum bekostigd zou moeten worden. Op deze manier worden
crisisdiensten in rurale gebieden gecompenseerd voor dunne bevolking in
combinatie

met

grote

verzorgingsgebieden.

Daarnaast

biedt

lumpsum

bekostiging financiële ruimte voor zorg waar geen betaaltitel voor is (bijvoorbeeld
SPV naar persoon voor wie met spoed ggz-zorg nodig is, maar bij wie geen sprake
is van crisis). Voorbeelden van vergelijkbare financiering zijn bekostiging van de
ambulancezorg en de huisartsendienstenstructuur.

2

70/83

9

Conclusies en aanbevelingen

In dit hoofdstuk beschrijven we de conclusies en aanbevelingen van het onderzoek op
basis van de resultaten, zoals die hierboven aan bod zijn gekomen.

9.1

Conclu sies

Op verschillende momenten in de acute ggz-keten ervaren partijen knelpunten. SiRM
heeft de knelpunten, zoals zij tijdens de eerdere inventarisatie en tijdens de interviews
naar voren kwamen, tot twintig afzonderlijke knelpunten teruggebracht. Het betreft acht
knelpunten rondom de verwijzing van de persoon in crisis, zes knelpunten omtrent het
vervoer en zes punten die spelen rondom de beoordeling van een acute ggz-patiënt door de
crisisdienst.
Prioritering van de knelpunten op basis van ordegrootte87 en de impact van het knelpunt
op de kwaliteit van geleverde zorg, toegankelijkheid van acute ggz en de betaalbaarheid,
leidt tot een selectie van acht knelpunten. Partijen geven aan dat zij zich kunnen vinden in
deze selectie. In Figuur 17 staan de geprioriteerde knelpunten weergegeven per stap in de
keten die een acute ggz-patiënt over het algemeen doorloopt.88

We onderscheiden

knelpunten omtrent verwijzing, vervoer en beoordeling door de crisisdienst.
2. Persoon in
crisis in
contact met
hulpverlener

3. Vervoer naar
eerste opvang
of persoon
blijft thuis

Beoordeling

5. Vervoer
naar instelling
of persoon
thuis

4. Beoordeling
persoon in
crisis door
crisisdienst

6. Vervolgbehandeling

Handelingsverlegenheid niet-ggz
hulpverleners

Handelingsverlegenheid niet-ggz hulpverleners

Crisisdefinitie verschillend geïnterpreteerd
Verantwoordelijkheid is onduidelijk rondom
overdrachtsmomenten
Vervoer door
politie lijkt
ongeschikt

Vervoer

Verwijzing

1. Persoon in
crisis thuis of
op straat

Ambulancepersoneel
onvoldoende in staat tot
de-escaleren
Eerste opvanglocatie onduidelijk of ongeschikt
Wachttijd op crisisdienst als lang
ervaren
Financiering
crisisdienst per DBC
lijkt ongeschikt

Figuur 17. Knelpunten met hoogste prioriteit
87

In termen van aantal crisiscontacten.

88

De manier waarop een onbekende patiënt de stappen van de keten doorloopt, verschilt van de manier
waarop een bekende patiënt de stappen doorloopt.

2

71/83

Het gaat om de volgende knelpunten:
•

Handelingsverlegenheid: er is regelmatig sprake van handelingsverlegenheid bij
niet-ggz hulpverleners. Handelingsverlegenheid kan het gevolg zijn van een
gebrek aan kennis en vaardigheden en/ of stigmatisering van psychiatrische
patiënten.

•

Crisisdefinitie: hoewel er vanuit financieringsperspectief een eenduidige
definitie is ten aanzien van wat een crisis is, lijkt het of verwijzers en
crisisdiensten deze verschillend interpreteren.

•

Verantwoordelijkheid overdrachtsmomenten: rondom overdrachtsmomenten is
soms onduidelijk wie verantwoordelijk is voor het bieden van zorg aan de acute
ggz-patiënt.

•

Vervoer door politie: vervoer door politie lijkt ongeschikt voor acute ggzpatiënten: het kan onnodig stigmatiserend werken en is meestal niet in het
belang van de patiënt.

•

Ambulancepersoneel de-escaleert onvoldoende: ambulanceverpleegkundigen zijn
vaak onvoldoende in staat om te de-escaleren. Dit resulteert regelmatig in sedatie
van de patiënt. Sedatie is echter niet altijd in het belang van de patiënt en soms
tegen het behandeladvies van de beoordelende psychiater in.

•

Eerste opvang: de eerste opvanglocatie voor een persoon in crisis is vaak
onduidelijk of ongeschikt. De politie plaatst de persoon in crisis soms
noodgedwongen in een politiecel.

•

Wachttijd op crisisdienst: verwijzers ervaren de wachttijd tot de komst van de
crisisdienst als lang. Verwijzers geven aan dat zij de norm van 80% fysieke
aanwezigheid van de crisisdienst binnen 2 uur89 te ruim vinden. Het voldoen aan
de norm wordt slechts in enkele regio’s gemeten.

•

Financiering crisisdienst: partijen geven aan dat financiering van crisisdiensten
via

DBC-zorgproducten

ongewenst

is.

De

huidige

variabele

beschikbaarheidsvergoeding als onderdeel van de DBC leidt mogelijk tot een
onder- of overdekking voor partijen; partijen die meer DBC’s declareren,
ontvangen een hogere beschikbaarheidsvergoeding, terwijl juist de partijen in
dunnerbevolkte gebieden een hogere beschikbaarheidsvergoeding zouden
moeten ontvangen.

89

Politie en GGZ-Nederland, Convenant Politie – GGZ 2012, 2012.

2

72/83

Hoewel ketenpartijen zich kunnen vinden in de geselecteerde onderwerpen, zijn zij het
niet altijd eens over de formulering van het knelpunt. Dit is een logisch gevolg van de vaak
uiteenlopende en soms tegengestelde belangen.
Voor een deel van de geprioriteerde knelpunten lijkt de huidige wetgeving of vastgelegde
afspraken

onvoldoende

handvatten

te

bieden.

Denk

aan

de

crisisdefinitie,

verantwoordelijkheid tijdens overdrachtsmomenten, eerste opvang, vervoer en wachttijd
op de crisisdienst.90 Daarnaast blijkt uit het literatuuronderzoek en tijdens de interviews
dat voor een aantal knelpunten geen geobjectiveerde kwantitatieve informatie beschikbaar
is. Kwantitatieve onderbouwing is vooral van belang daar waar partijen tegengestelde
belangen hebben of het oneens zijn (crisisdefinitie, wachttijd op crisisdienst, financiering
crisisdienst). Een aantal crisisdiensten in Nederland houdt op dit moment al gegevens over
aantallen en wachttijden bij in het systeem ‘webraap’.

9.2

Aanbeveli ngen

Partijen zijn gemotiveerd om verbeteringen in te voeren in de acute ggz-keten. De stappen
van signalering tot werken aan een oplossing voor een selectie van knelpunten bieden
partijen handvatten om hiermee aan de slag te gaan. Drie aanbevelingen zijn daarbij van
belang:
•

Objectivering van knelpunten.

•

Nationale en regionale aanpak.

•

Leren van goede voorbeelden en borgen vernieuwing.

Objectivering van knelpunten
Naast het oppakken van de geprioriteerde knelpunten is het objectiveren van knelpunten
van belang. Voor de knelpunten die volgens de prioritering in Hoofdstuk 7 het meest
aandacht lijken te verdienen, dienen partijen zich voornamelijk te richten op:
1.

Het expliciet vastleggen van afspraken over verantwoordelijkheden rondom
overdrachtsmomenten. Er zijn nu vooral afspraken vastgelegd tussen politie en
GGZ-NL. Voor andere verwijzers, voornamelijk huisarts en HAP, lijken
verantwoordelijkheden rondom overdrachtsmomenten niet expliciet vastgelegd
te zijn. Daar zouden aanvullende (samenwerkings-) afspraken uitkomst kunnen

90

Er zijn op een aantal punten afspraken vastgelegd tussen politie en GGZ-NL. Voor andere verwijzers,
voornamelijk huisarts en HAP, zijn verantwoordelijkheden rondom overdrachtsmomenten niet expliciet
vastgelegd.

2

73/83

bieden. Partijen kunnen deze afspraken bijvoorbeeld vastleggen in een
multidisciplinaire kwaliteitsstandaard.
2.

Een benchmark opzetten van patiëntpopulaties gezien door crisisdiensten, om
inzicht te geven in of partijen de crisisdefinitie inderdaad verschillend
interpreteren. Op basis van gegevens uit bijvoorbeeld ‘webraap’ kunnen aantallen
crisiscontacten geanalyseerd worden, naar verwijzer en naar soort behandeling
(ambulante of klinische crisis-DBC’s, aantallen minuten). Door resultaten van
crisisdiensten met elkaar te vergelijken, ontstaat een beeld van de verschillen in
de patiëntpopulatie.

3.

In kaart brengen van (vervolg)behandelkosten van een inadequate benadering tot
aan beoordeling crisisdienst. Partijen verwachten dat de behandelkosten van
patiënten die niet adequaat benaderd zijn in de keten tot het contact met de
crisisdienst hoger zijn dan voor patiënten voor wie dit wel het geval is. Een
patiënt die bijvoorbeeld tegen zijn wil wordt gesedeerd, kan dat als traumatisch
ervaren en dit kan impact hebben op de vervolgbehandeling. De gevolgen van
handelingsverlegenheid van niet-ggz hulpverleners en/ of de eerste opvang van
de patiënt in een politiecel kunnen leiden tot hogere vervolgkosten. Partijen
zouden cohorten patiënten kunnen volgen om te bepalen of bovenstaande
veronderstelling juist blijkt.

4.

Meer inzicht verkrijgen in wachttijd op crisisdiensten en de kosten die
crisisdiensten nu maken. Om de knelpunten ‘Wachttijd op crisisdienst als lang
ervaren’ en ‘Financiering crisisdienst per DBC lijkt ongeschikt’ te objectiveren,
dienen crisisdiensten in kaart te brengen wat de huidige wachttijd is per
verwijzer (vanaf telefonisch contact tot het arriveren van crisisdienst) en wat de
kosten zijn om de norm van 80% in 2 uur te garanderen. Verwijzers op hun beurt
zouden systematisch de kosten van de huidige wachttijd op de crisisdienst in
kaart dienen te brengen. Daarnaast zou een inschatting gemaakt moeten worden
van de kosten voor de crisisdienst van het eventueel verlagen van de wachttijd.

Nationale en regionale aanpak
Tijdens de interviews kwam regelmatig naar voren dat het per regio sterk kan verschillen
welke knelpunten zich voordoen, hoe groot de knelpunten zijn, welke oplossing het meest
geschikt is voor het knelpunt en op welke manier partijen aan de oplossing kunnen
werken. De organisatie van de keten is per regio anders: in sommige regio’s is één
crisisdienst verantwoordelijk voor de acute ggz, in andere regio’s hebben verschillende
instellingen afspraken gemaakt over crisiszorg. Het profiel van personen waarvoor
verwijzers de crisisdienst bellen lijkt te verschillen per regio. Het aandeel personen in

2

74/83

crisis, gezien door de crisisdienst, dat uiteindelijk opgenomen wordt vertoont grote
variatie per regio91.
Het is daarom aan te raden dat partijen regio specifieke knelpunten oppakken in de regio
binnen de kaders van landelijke afspraken. Partijen kunnen knelpunten bijvoorbeeld aan
de orde stellen tijdens het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ) of de Geneeskundige
Hulpverlening Organisatie in de Regio (GHOR). Nederland is ingedeeld in 25 GHOR
regio’s.92 Daarnaast zijn er 10 ROAZ’en.93 Met het oog op effectiviteit en de aard van het
regionaal overleg lijkt het voor de meeste knelpunten verstandiger om knelpunten uit te
werken binnen ROAZ’en dan binnen GHOR’en.94 Een aandachtspunt bij overleg in ROAZverband vormt dat politie niet aangesloten is bij de ROAZ, terwijl politie wel een
belangrijke ketenpartner is die bij meerdere knelpunten betrokken is. Een mogelijkheid
zou kunnen zijn om de politie te vragen aan te laten sluiten bij de ROAZ overleggen over
acute psychiatrie.

Leren van goede voorbeelden en borgen vernieuwing
Bij het werken aan oplossingen is het van belang om de beschikbare goede voorbeelden te
delen. Ook zogenaamde ‘slechte’ voorbeelden zijn leerzaam om te delen. Deze ervaringen
helpen ketenpartners in andere regio’s bij het vinden van oplossingen. Partijen kunnen op
een efficiëntere manier verbeteringen invoeren door te begrijpen welke succesfactoren en
risicofactoren in andere regio’s speelden tijdens de uitvoering van pilotprojecten.
Daarnaast dienen partijen aandacht te hebben voor het communiceren van afspraken die
op nationaal of regionaal niveau gemaakt worden, richting de organisaties die acute ggz
verlenen. De politie geeft aan dat, hoewel er in het convenant met GGZ-NL afspraken zijn
gemaakt over de hulpverlening, deze afspraken nog niet overal op straat geïmplementeerd
zijn. Ook GGZ-NL geeft aan dat de invoering van de werkwijze die het convenant beschrijft
bij ggz-instellingen nog aan de gang is.
Tenslotte geven partijen aan dat het geld niet altijd de organisatorische verbeteringen voor
de patiënt volgt. Uitgaven van ketenpartijen vallen in verschillende begrotingen. Voor
uitgaven van de politie en de gemeente geldt zelfs dat deze in andere ministeriële
begrotingen vallen. Het komt nu regelmatig voor dat ketenpartijen organisatorische
verbeteringen voor de patiënt realiseren, maar dat de partij die er extra werk bij krijgt er

91

Hier speelt wellicht een relatie met de opnamecapaciteit die ook verschilt per regio.

92

Ministerie van BZK, Veiligheidsregio’s, 2014

93

Landelijk Netwerk Acute Zorg, Acute Zorgnetwerken, 2014

94

Een belangrijk aandachtspunt bij de aanpak van regio-specifieke knelpunten in regionaal verband is dat
binnen een regio vaak verschillende regio indelingen naast elkaar bestaan (ROAZ-regio’s, veiligheidsregio’s,
indeling HAP’s, enzovoorts).

2

75/83

niet voor gecompenseerd wordt.95 Er dient aandacht te zijn voor eventuele overheveling
van gelden of ‘shared savings’ afspraken om ketenpartners te motiveren om het belang van
de patiënt en de maatschappij als geheel voorop te stellen.

95
Bijvoorbeeld het creëren van een vooruitgeschoven ggz-post bij een crisisdienst die niet geleid heeft tot
een financieringsstroom van de gemeente/politie richting de crisisdienst.

2

76/83

Literatuurverwijzingen
Abraham, H. en Nauta, O. (2014). Politie en ‘verwarde personen’ – Onderzoek naar
optreden van de politie in relatie tot personen met verward gedrag. Onderzoek in opdracht
van het WODC, afdeling Extern Wetenschappelijke Betrekkingen, Ministerie van
Veiligheid en Justitie. 10 september 2014. Amsterdam: DSP-groep.
Acute Zorg Netwerk Noord Nederland (2011) Stroomlijnen van acute zorg in een zorgketen.
September 2011.
Altrecht Willem Arntsz (2012) Wat is het FACT Centrum Utrecht? Juli 2012. Utrecht: FACT
Centrum Utrecht.
Ambulancezorg Nederland (2012) Ambulances in-zicht 2012. Zwolle: AZN.
Ambulancezorg

Nederland,

Nederlandse

Vereniging

van

Medisch

Managers

Ambulancezorg, Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Ambulancezorg (2013)
Nota verantwoorde ambulancezorg. Februari 2013. Zwolle: AZN.
Anoiksis: Vereniging voor en door mensen met psychosegevoeligheid, o.a. de diagnosen
schizofrenie en schizoaffectieve stoornis (2009) Grote verschillen tussen ggz
crisisdiensten.

Utrecht:

UMC

Utrecht.

Beschikbaar

via:

http://www.anoiksis.nl/content/grote-verschillen-tussen-ggz-crisisdiensten.
Geraadpleegd op 20 september 2014.
Bureau HHM (2013) Generalistische Basis GGZ – Verwijsmodel en productbeschrijvingen.
Januari 2013. Enschede: Bureau HHM.
DBC Onderhoud (2014) Gebruikersdocument GGZ – Deel 1: Wijzigingen, vanaf 1 januari
2015. 16 december 2014. Utrecht: DBC Onderhoud.
DBC Onderhoud (2013) Factsheet Crisiszorg vanaf 2013. 3 juli 2013. Utrecht: DBC
Onderhoud.
DBC Onderhoud (2014) Crisisinterventie. Website DBC Onderhoud. Beschikbaar via:
http://www.dbcspelregels.nl/terminologie/crisisinterventie.

Geraadpleegd

op

27

december 2014.
DBC Onderhoud (2014) Spelregels DBC-registratie ggz - Versie 20131105. 1 januari 2014.
Utrecht: DBC Onderhoud.
DBC Onderhoud (2014) Toelichting zorgprofielen ggz 2014 versie 1.0. Utrecht: DBC
Onderhoud.

2

77/83

F-ACT Nederland (2014) Wat is F-ACT. Website F-ACT Nederland. Beschikbaar via:
http://www.f-actnederland.nl/wat-is-f-act/. Geraadpleegd op 22 december 2014.
GGD GHOR Nederland, GGZ-NL en KNMG (2014) Handreiking gegevensuitwisseling in de
bemoeizorg. September 2014.
GGZ-Friesland

(2014)

Over

FACT.

Website

GGZ-Friesland.

Beschikbaar

via:

http://www.ggzfriesland.nl/over-fact. Geraadpleegd op 22 december 2014.
GGZ-Nederland (2014) Factsheet Wet verplichte GGZ. September 2014. Amersfoort: GGZNederland.
GGZ Nederland en Netwerk Hoofden Crisisdienst ggz (2013) Profiel crisisdiensten/acute
zorg ggz. September 2013. Amersfoort: GGZ Nederland.
GGZ-Noord-Holland-Noord (2014) Wat is FACT? Website GGZ-Noord-Holland-Noord.
Beschikbaar via: http://www.fact.nl/. Geraadpleegd op 22 december 2014.
GGZ-Noord-Holland-Noord (2014) Modelbeschrijving IHT. Website GGZ-Noord-HollandNoord. Beschikbaar via: http://www.ggz-nhn.nl/nl/IHT/Wat-is-IHT/ModelbeschrijvingIHT.html. Geraadpleegd op 23 december 2014.
GGZ-Noord-Holland-Noord (2014) Ordening primair proces. Website GGZ-Noord-HollandNoord.

Beschikbaar

via:

http://www.ggz-nhn.nl/nl/Strategischbeleidsplan2013-

2014/Ordening-primair-proces.html. Geraadpleegd op 23 december 2014.
GGZ-Noord-Holland-Noord (2014) Wat is IHT? Website GGZ-Noord-Holland-Noord.
Beschikbaar via: http://www.ggz-nhn.nl/nl/IHT/Wat-is-IHT.html. Geraadpleegd op 22
december 2014.
Landelijke vereniging POH-ggz (2014) Functieprofiel Praktijkondersteuner Huisarts –
Geestelijke Gezondheidszorg. Website Landelijke vereniging POH-ggz. Beschikbaar via:
http://www.poh-ggz.nl/over-poh-ggz/functieprofiel. Geraadpleegd op 22 december 2014.
Landelijk Netwerk Acute Zorg (2014) Acute Zorgnetwerken. Website Landelijk Netwerk
Acute Zorg, Tilburg. Beschikbaar via:
http://www.lnaz.nl/bues_cms/nl/27/cooerdinatoren.html. Geraadpleegd op 27 december
2014.
Landelijk Platform GGz (2014) Knelpunten in crisiszorgketen ggz in kaart gebracht. 10 april
2014.

Beschikbaar

via:

http://www.platformggz.nl/lpggz/newsitems/ni002622.

Geraadpleegd op 12 december 2014.

2

78/83

Ministerie van BZK (2014) Veiligheidsregio’s. December 2014. Den Haag: Ministerie van
Binnenlandse

Zaken

en

Koninkrijksrelaties.

Beschikbaar

via:

http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/bzk. Geraadpleegd op 27 december 2014.
Minister van Justitie en de Minister van Binnenlandse Zaken (1994) Ambtsinstructie voor
de politie, de Koninklijke Marechaussee en andere opsporingsambtenaren. 8 april 1994.
Website

Rijksoverheid.

Beschikbaar

via:

http://wetten.overheid.nl/BWBR0006589/geldigheidsdatum_19-01-2015#Opschrift.
Geraadpleegd op 19 januari 2015.
Minister van Veiligheid en Justitie en Minister van Defensie (2012) Politiewet 2012. 12 juli
2012.

Website

Rijksoverheid.

Beschikbaar

via:

http://wetten.overheid.nl/BWBR0031788/geldigheidsdatum_19-012015#Slotformulierenondertekening. Geraadpleegd op 19 januari 2015.
Minister van VWS (2012) Tijdelijke Wet Ambulancezorg. 11 mei 2012. Website
Rijksoverheid. Beschikbaar via:
http://wetten.overheid.nl/BWBR0031557/geldigheidsdatum_19-122014#Slotformulierenondertekening. Geraadpleegd op 29 december 2014.
Ministerie van VWS en ministerie van Justitie (2014) Wetsvoorstel verplichte geestelijke
gezondheidszorg.

Website

Rijksoverheid.

Beschikbaar

via:

https://www.dwangindezorg.nl/contact-informatie. Geraadpleegd op 29 december 2014.
Mulder, C.L., Hemert A.M. (2011) Epidemiologie van spoedeisende psychiatrie. In:
Beerthuis, V., Achilles, A., Ewijk, W. van (red). Handboek spoedeisende psychiatrie. Tweede
druk. Amsterdam: Benecke NI, 2011. Pagina 23-35.
Nederlands Huisartsen Genootschap (2011) NHG-Richtlijn Informatie-uitwisseling
huisarts – tweedelijns ggz. In samenwerking met Nictiz en GGZ-Nederland. November
2011. Utrecht: NHG.
Nederlandse Zorgautoriteit (2013) Bekostiging en financiering ambulancezorg 2014 –
Achtergrond bij de beleidsregel BR/CU-7089. Oktober 2013. Utrecht: NZa.
Nederlandse Zorgautoriteit (2010) Beleidsregel Huisartsendienstenstructuur BR/CU-7003,
vanaf 1 januari 2011. Utrecht: NZa.
Nederlandse Zorgautoriteit (2013) Beleidsregel huisartsenzorg BR/CU-7095, vanaf 1 januari
2014. Utrecht: NZa.
Nederlandse Zorgautoriteit (2013) Beleidsregel Regionale Ambulancevoorziening 2014
BR/CU-7089, vanaf januari 2014. Utrecht: NZa.

2

79/83

Nederlandse Zorgautoriteit (2014) Beleidsregel Regionale Ambulancevoorziening 2015
BR/CU-7099, vanaf januari 2015. Utrecht: NZa.
Nederlandse Zorgautoriteit (2014) Beschikbaarheidbijdrage Cure - op aanvraag BR/CU5121, vanaf 1 januari 2015. Utrecht: NZa.
Nederlandse Zorgautoriteit (2014) Nadere regel Gespecialiseerde ggz NR/CU-556, vanaf 1
januari 2015. Utrecht: NZa.
Nederlandse Zorgautoriteit (2014) Prestaties en tarieven gespecialiseerde geestelijke
gezondheidszorg BR/CU-5114, vanaf 1 augustus 2014. Utrecht: NZa.
Nederlandse Zorgautoriteit (2014) Tarieven Huisartsendienstenstructuren, stand van
zaken 1 december 2014. Utrecht: NZa.
Nederlandse Zorgautoriteit (2013) Beleidsregel TH/BR-009 - Toezichtkader zorgplicht
zorgverzekeraars Zvw, vanaf 1 januari 2014. Utrecht: NZa.
Platform Intensive Home Treatment (2014) IHT. Website Platform Intensive Home
Treatment. Beschikbaar via: http://www.i-ht.nl/. Geraadpleegd op 22 december 2014.
Politie en GGZ-Nederland (2012) Convenant Politie – GGZ 2012. De Bilt: Raad van
Korpschefs en Amersfoort: GGZ-Nederland.
Rijksoverheid (1992) Burgerlijk wetboek, boek 7: Bijzondere overeenkomsten: Wet op de
Geneeskundige Behandelingsovereenkomst. Website Rijksoverheid. Beschikbaar via:
http://wetten.overheid.nl/BWBR0005290/volledig/geldigheidsdatum_30-122012#Boek7_Titel7_Afdeling5. Geraadpleegd op 30 december 2014.
RIVM (2014) Zorgbalans 2014: De prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg.
Bilthoven: RIVM.
Rooijmans, D., Ikkersheim, D. (2009) Praktijktoets Spoed Eisende Hulp. Bijlage bij rapport
‘Spoedeisende Hulp: Vanuit een stevige basis’. November 2009. KPMG Plexus in opdracht
van het ministerie van VWS.
Schrijvers, G. (2009) Nieuwsbrief Public Health 371: Grote verschillen tussen ggz
crisisdiensten. 23 november 2009. Julius Centrum en UMC Utrecht. Beschikbaar via:
file:///C:/Users/Geraline%20Boonzaaijer/Downloads/Newsletter371.pdf. Geraadpleegd op
20 september 2014.
Slijpen, H. (2013) Effecten van ambulantisering bij de GGZ op het dagelijkse politiewerk.
GGZ Expertgroep Politie Nederland. Maart 2o13.

2

80/83

Slijpen,

H.

(2014)

GGZ-gerelateerd

politiewerk:

een

informatiebrochure

voor

politiemensen. In opdracht van de landelijke expertgroep GGZ van de politie. April 2014.
Staatssecretaris van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur en Minister van Justitie (1992)
Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen. 30 december 1992. Website
Rijksoverheid. Beschikbaar via:
http://wetten.overheid.nl/BWBR0005700/Slotformulierenondertekening/geldigheidsdat
um_29-12-2014. Geraadpleegd op 29 december 2014.
Stichting Centrum Certificering ACT en Flexible ACT (2014) Wat is Flexible ACT? Website
Stichting

Centrum

Certificering

ACT

en

Flexible

ACT.

Beschikbaar

via:

http://www.ccaf.nl/act-en-fact/fact. Geraadpleegd op 22 december 2014.
Trimbos Instituut (2010) Kwaliteitsdocument Ketenzorg bij suïcidaliteit: Aanbevelingen
voor zorgvuldig samenwerken in de keten. Utrecht: Trimbos Instituut.
Trimbos Instituut (2012) Multidisciplinaire Richtlijn Schizofrenie – Interventie specifieke
aanbevelingen. Datum goedkeuring: 1 juni 2012. Utrecht: Trimbos Instituut.
Venneman, B., Smits, S., Onderwater, K., GGZ in de wijk – Zelfregie van bewoners als basis
voor geestelijke gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven: wijkverpleegkundige GGZ: de
verbindende schakel, juli 2013
Venneman, B., Onderwater, K., Boon, S., Smits, M. (2014) Geestelijke gezondheid in de wijk:
de wijkverpleegkundige ggz, de verbindende schakel. Vakblad Sociale Psychiatrie,
Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland, april 2014.
Verslavingszorg Noord-Nederland (2014) FACT. Website Verslavingszorg NoordNederland. Beschikbaar via:
http://www.vnn.nl/doorverwijzen/behandelingsvormen/fact/.

Geraadpleegd

op

22

december 2014.
Vlemminx, H. (2012) Ketensamenwerking in de acute GGZ-keten buiten kantoortijden –
Het verbinden van huisartsenposten en geestelijke gezondheidszorg. Juni 2012. Tilburg
Universiteit en Vereniging Huisartsenposten Nederland.
VUmc Netwerk acute zorg. Opzet ketenbrede focusgroepen ROAZ VUmc/AMC:
handleiding.
VWS (2013) Bestuurlijk akkoord en nieuwe afspraken toekomst GGZ. Website
samenwerkingsverband GGZ NL, InEen, LHV, LPGGz, LVE, NIP, NVVP, NVvP, VWS,
Platform Meer GGZ, V&VN en ZN. Beschikbaar via:
http://invoeringbasisggz.nl/onderwerp/bestuurlijk-akkoord-en-nieuwe-afsprakentoekomst-ggz. Geraadpleegd op 12 december 2014.

2

81/83

VWS (2012) Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013-2014. Ondertekend door LPGGz, GGZ
NL, ZN, NVvP, NIP, LVG, LVE, Platform Meer GGZ, NVVP en VWS. Juni 2012. Den Haag:
Ministerie van VWS.
VWS

(2013)

Invoering

Generalistische

Basis

GGZ

–

Verwijsmodel

en

productbeschrijvingen. Website samenwerkingsverband GGZ NL, InEen, LHV, LPGGz, LVE,
NIP, NVVP, NVvP, VWS, Platform Meer GGZ, V&VN en ZN. Beschikbaar via:
http://invoeringbasisggz.nl/onderwerp/bestuurlijk-akkoord-en-nieuwe-afsprakentoekomst-ggz. Geraadpleegd op 12 december 2014.
VWS

(2013)

Onderhandelaarsresultaat

geestelijke

gezondheidszorg

2014-2017.

Ondertekend door GGZ NL, LPGGz, NVvP, NVVP, NIP, Platform MEER GGZ, LVE, ZN en
VWS. Juli 2013. Den Haag: Ministerie van VWS.
Wierdsma, A.I., Marle, P.D. van, Mulder, C.L. (2010) Aantallen en patronen van
inbewaringstellingen en rechterlijke machtigingen in Maastricht, Groningen en
Rotterdam. Tijdschrift voor psychiatrie, 52.
Zuijderhoudt Consultancy (2012) De kwestie vervoer: GGD/Politie Amsterdam –
Amstelland. 31 januari 2012. Den Haag: Zuijderhoudt Consultancy.

2

82/83

Bijlage afspraken vervoer personen in crisis
Bijlage bij hoofdstuk 7.2: tabel met afspraken over verantwoordelijkheden m.b.t. vervoer
personen in crisis

Bron: Politie en GGZ-Nederland, Convenant Politie – GGZ 2012, 2012

Figuur 18. Afspraken over verantwoordelijkheden m.b.t. vervoer van personen in crisis
voor zolang het vervoer niet bij wet geregeld is

2

83/83