Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2856
Vragen van de leden De Groot en Paternotte (beiden D66) aan de Ministers
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over het bericht «Belangenverstrengeling zaait twijfels over giftig
zaad» (ingezonden 22 januari 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit),
mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen
20 mei 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020,
nr. 1677.
Vraag 1
Hoe beoordeelt u het feit dat onafhankelijk onderzoek aangevraagd door de
Tweede Kamer naar bijensterfte of chemische middelen, mede wordt
gefinancierd door chemiebedrijven?
Antwoord 1
Het onderzoek uit 2011 naar bijensterfte en de rol van chemische middelen
daarbij, zoals door uw Kamer aangevraagd, is niet mede gefinancierd door
chemiebedrijven. Dit onderzoek is volledig door het toenmalige Ministerie
van EL&I gefinancierd (Kamerstuk 32 372, nr. 91).
Vraag 2
Bent u bekend met het onderzoek «Worldwide decline of the entomofauna: a
review of it’s drivers»? Zo ja, hoe beoordeelt u de conclusie dat agrochemische stoffen, invasieve soorten en klimaatverandering de grootste oorzaken
zijn van de afname van insecten wereldwijd en dus ook in Nederland?1
Antwoord 2
Ja, dit rapport is mij bekend en sluit nauw aan bij andere internationale en
nationale rapporten over de achteruitgang van insectenaantallen- en
soortendiversiteit als gevolg van onder meer veranderd landgebruik ten bate
van verstedelijking, infrastructuur en (intensieve) landbouw, in combinatie
met effecten van agrochemische stoffen en klimaatverandering. Ook voor de
Nederlandse situatie zijn deze factoren van belang. Al lijkt een directe
vertaling van deze conclusies naar de Nederlandse situatie niet eenvoudig,

1

ah-tk-20192020-2856
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Biological Conservation vol. 232, april 2019 – «Worldwide decline of the entomofauna: a review
of it’s drivers» (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006320718313636)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

zoals bleek uit onderzoek in opdracht van LNV door Kleijn et al. (2018) en PBL
(2017). Er werd daarin onder meer gewezen op de tekortkomingen in kennis
over Nederlandse insectensoorten, hun voorkomen in het agrarisch gebied,
onderlinge relaties en trends om eenduidige factoren te kunnen identificeren.
In lijn met de motie van lid Moorlag (Kamerstuk 26 407, nr. 125) over insecten
in het agrarisch gebied wordt daarom momenteel gewerkt aan een meerjarig
onderzoeksprogramma om hier meer inzicht in te krijgen. Vooruitlopend op
deze resultaten wordt daarnaast gewerkt aan insectenherstel via onder meer
de Nationale Bijenstrategie en investeringen ten bate van insectenhabitats,
zoals landschapselementen in het agrarisch gebied.
Vraag 3
Klopt het dat onderzoek op Wageningen University & Research (WUR) naar
onder andere de effecten van chemische middelen op natuur en in het
bijzonder het effect op bijen voor 50 procent wordt bekostigd door de
overheid en voor 50 procent door het bedrijfsleven? Zo ja, hoe beoordeelt u
de inmenging van privaat geld in deze onderzoeken?
Antwoord 3
Het is mogelijk dat WUR onderzoek doet met 50 procent financiering publiek
en 50 procent privaat. Dat hangt van het soort onderzoek af.
Het onderzoek naar honingbijen in opdracht van LNV wordt door WUR
uitgevoerd in het EU-honingprogramma. Het EU-honingprogramma wordt
niet mede gefinancierd door het bedrijfsleven. Alleen het onderzoek naar de
staat van de bijengezondheid in het Bijensurveillanceprogramma, van
2014–2018, is voor 51% publiek en voor 49% privaat gefinancierd, conform de
afspraken vanuit het Actieprogramma Bijengezondheid in 2013. De WUR
heeft aan dit onderzoek mee gewerkt. Daarover heb ik uw Kamer 12 juli 2019
geïnformeerd (Kamerstuk 28 625, nr. 275).
Het staat universiteiten en ook de WUR vrij om te bepalen wat zij onderzoeken en met wie zij samenwerken. Daarbij is medefinanciering door bedrijven
van wetenschappelijk onderzoek niet ongebruikelijk.
De autonomie van de WUR om te bepalen wat en met wie, gaat gepaard met
eigen verantwoordelijkheid voor het waarborgen van de wetenschappelijke
integriteit. Het onderzoek moet voldoen aan de normen van wetenschappelijke integriteit zoals die in ons land gelden. In Nederland hebben we de
Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit2 die zowel geldt voor
publiek als privaat gefinancierd onderzoek. De WUR heeft aangegeven te
werken conform deze gedragscode en de beginselen van goed wetenschappelijk onderzoek, zoals zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid,
onpartijdigheid en onafhankelijkheid.
Onlangs is de motie Westerveld aangenomen waarin wordt verzocht om een
historisch overzicht van de derde geldstroom als ook om een onderzoek naar
de mogelijke beïnvloeding hiervan (Kamerstuk 31 288, nr. 805). Ik ondersteun
dergelijke oproepen voor meer transparantie.
Vraag 4
Kunt u toelichten op welke manier WUR gefinancierd wordt? Ontvangen de
onderzoeksinstituten onder Wageningen Research, zoals het bijeninstituut,
ook publieke bekostiging van het Ministerie van OCW en wordt het bijeninstituut deels bekostigd uit publieke middelen en deels door het bedrijfsleven?3
Antwoord 4
Allereerst wil ik aangeven dat er geen specifiek bijeninstituut bij de WUR is.
Het bijenonderzoek wordt door diverse onderzoekers van de WUR uitgevoerd.
Daarbij wordt gekeken naar de kennisvraag en de expertise van de onderzoekers.
Wageningen University and Research (WUR) heeft verschillende vormen van
financiering.

2

De Nederlandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit wordt mede onderschreven voor
de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra NFU.
3
Follow the Money, 10 januari 2020 – «Belangenverstrengeling zaait twijfels over giftig zaad»
(https://www.ftm.nl/artikelen/belangenverstrengeling-giftig-zaad?share=
7rszTYtIQe6RHSpPJUlNaqMl%2B0EI37jEmdPTzwKT6vN2pOyruT%2Ba6bm9qt0%3D)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Daarbij valt Wageningen University onder de verantwoordelijkheid van de
Minister van OCW. Vanuit het Ministerie van OCW wordt Wageningen
University op dezelfde wijze gefinancierd als de andere universiteiten.
Universiteiten kennen verschillende vormen van financiering van onderzoek.
In de eerste plaats wordt wetenschappelijk onderzoek gefinancierd vanuit de
rijksbijdrage die een universiteit ontvangt (de eerste geldstroom). De tweede
geldstroom van de universiteiten omvat subsidies van de Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Deze onderzoeksmiddelen worden veelal op basis van competitie verdeeld onder onderzoekers en
onderzoeksinstellingen. De derde geldstroom omvat de overige inkomsten
van de universiteiten. Zo ontvangen universiteiten middelen voor de
uitvoering van contractonderzoek. Daarnaast vormen collectebusfondsen en
specifieke doelsubsidies van Nederlandse ministeries en de Europese Unie,
zoals Horizon2020, een belangrijk deel van de derde geldstroom.
Wageningen Research (WR) valt onder de verantwoordelijkheid van de
Minister van LNV. De subsidie van LNV aan WR bedraagt ongeveer de helft
van de omzet van WR. De overige omzet realiseert WR met opdrachten voor
andere overheden, EU-cofinancieringsprojecten, ngo’s en bedrijfsleven.
Bij het onderzoek in directe opdracht (beleidsondersteunend) van LNV is geen
betrokkenheid van bedrijven bij de opdrachtverstrekking van LNV.
Bij topsectorenonderzoek is het onderzoek publiek-privaat gefinancierd, dus
samenwerking met bedrijven is de insteek. Daar zijn voorwaarden voor de
aanvraag, beoordeling, financiering en gebruik van de ontwikkelde kennis.
Dat gaat via het Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI). Hiervoor zijn
Spelregels voor privaat-publieke samenwerking – Publiek-private samenwerking opgesteld en op 20 juni 2013 aan uw Kamer voorgelegd. De spelregels
borgen dat onderzoeksorganisaties kunnen voortbouwen op de ontwikkelde
kennis.
Vraag 5
Welke samenwerkingsverbanden en financiële relaties heeft WUR met
pesticidefabrikanten de afgelopen tien jaar gehad?
Antwoord 5
Voor Wageningen Research geldt dat er vanuit het topsectorenonderzoek een
beperkt aantal samenwerkingsverbanden met pesticidefabrikanten zijn
geweest in publiek-private samenwerking (PPS). In deze PPS’en zaten niet
alleen pesticidefabrikanten, als private partner, maar ook andere private
partijen:
Startjaar

Naam PPS

2013

PotatoGAP in China

2015

Nieuwe methoden voor bestrijding van bodemplagen in de glastuinbouw en
zomerbloemen
On-site detectie voor verbetering plantgezondheid en fytosanitaire controle
Programmeringsstudie Meeldauw
De oorworm in de bodemfase 1605-010
Fysisch-chemische inductie van plantweerbaarheid

2016

PPS-GROEN, Gewasbescherming Robuust Optimaal Economisch & Natuurlijk
(GROEN) – systeemsprongen voor de open teelten

2017

Ontwikkelen van preventiemaatregelen in de boomgaard om verliezen door
zwartvruchtrot en bewaarrot in peer en appel de voorkomen (WP1,2, en 3)

2018

Virus- en vectorbeheersing in pootaardappelen

Voor Wageningen University geldt dat bij het onderzoek met bekostiging door
de overheid, de bijdrage aan het budget van de Wageningen University uit
opdrachten van de gewasbeschermingsmiddelenproducenten gering is en in
totaal tussen de 0,1 en 0,2 procent bedroeg (voor 2019 ongeveer € 350.000).
De samenwerkingsverbanden in opdracht van derden (contract) is een
verantwoordelijkheid van de WUR zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Vraag 6
Worden onderzoeken, bekostigd door onder andere private chemische
bedrijven, betrokken bij de beoordeling voor de marktoelating van pesticiden
in Nederland? Zo ja, bent u van mening dat dit onderzoek onafhankelijk is?
Antwoord 6
Ja, bedrijven financieren inderdaad de onderzoeken waarmee zij aantonen
dat een middel werkzaam is en veilig is voor mens, dier en milieu. Dat geldt
voor gewasbeschermingsmiddelen, voor biociden en ook voor bijvoorbeeld
medicijnen. De kosten voor het onderzoek komen daarmee bij de partij waar
die horen, bij de aanvrager van een toelating.
Om de onafhankelijkheid te borgen, moeten de onderzoeken en de laboratoria voldoen aan Europese voorschriften en worden daarop ook geaudit.
Ook in mijn beantwoording van vragen van het lid Grashoff (GroenLinks)
over het bericht «Bayer zette wetenschap jarenlang op dwaalspoor» heb ik
toegelicht dat ik van mening ben dat het onderzoek onafhankelijk is (Kamerstuk 22 112, nr. 2426).
Vraag 7
Deelt u de mening dat de conclusie uit voorgaand onderzoek laat zien dat
inmenging van chemiebedrijven belangenverstrengeling is in onafhankelijk
onderzoek naar agrochemische stoffen en zodoende het College voor de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) deze onderzoeken niet hoort mee te nemen in zijn onafhankelijk onderzoek of hier te allen
tijden volledige openbaarheid over dient te geven?
Antwoord 7
Verordening (EG) nr. 1107/2009 betreffende het op de markt brengen van
gewasbeschermingsmiddelen gaat uit van het voorzorgsprincipe om de
veiligheid voor mens, dier en milieu te borgen. Dit betekent dat het gebruik
van een gewasbeschermingsmiddel verboden is, tenzij de werkzame stof op
basis van een wetenschappelijke beoordeling is goedgekeurd in de Europese
Unie en het middel is toegelaten in de betreffende lidstaat. De toelatingshouder dient een dossier aan te leveren waarmee de veiligheid wordt aangetoond. Dat dossier kan studies bevatten die zijn bekostigd door de toelatingshouder. Het dossier moet aan strikte kwaliteitseisen voldoen. Zo wordt
bijvoorbeeld geëist dat het dossier studies bevat die zijn uitgevoerd door
gecertificeerde laboratoria die voldoen aan de criteria voor «Good Laboratory
Practice» (GLP) en «Good Experimental Practice» (GEP). Verder moeten de
studies zijn uitgevoerd volgens strikte, internationaal afgesproken protocollen.
Een onderdeel van de wetenschappelijke beoordeling is om te verifiëren of de
ingediende studies ook daadwerkelijk aan deze kwaliteitseisen en protocollen
voldoen. Als een onderzoek hieraan toch niet blijkt te voldoen, dan wordt
deze niet meegenomen. Daarnaast dient ander onderzoek dat voldoet aan de
kwaliteitseisen – zoals relevante openbare wetenschappelijke literatuur –
meegenomen te worden, zodat alle relevante feiten kunnen worden beoordeeld. Zowel EFSA als het Ctgb zien zeer strikt toe op de wetenschappelijke
onderbouwing van goedkeurings- en toelatingsaanvragen, deze worden strikt
getoetst aan de kwaliteitseisen uit de Verordening nr. 1107/2009 (Kamerstuk
27 858, nr. 444).
Vraag 8
Deelt u de mening dat de wetenschap altijd leidend moet zijn in de beoordeling van bestrijdingsmiddelen en dat deze wetenschap gevolgd moet worden
in de besluitvorming, maar dat deze wetenschap onafhankelijk moet zijn van
bedrijven waar belangen zitten omtrent het betreffende onderwerp?
Antwoord 8
Ja, ik ben met uw Kamer van mening dat de wetenschap leidend moet zijn in
de beoordeling van de gewasbeschermingsmiddelen. Dit betekent niet dat de
wetenschap niet samen kan werken met bedrijven. Zoals in de beantwoording op vraag 3 is aangegeven, is de onafhankelijkheid geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Vraag 9
Klopt het dat de onderzoeken die pesticideproducenten bij de Nederlandse
pesticideautoriteit moeten aanleveren vertrouwelijk zijn en deelt u de mening
dat het uit oogpunt van publieke controle en vertrouwen wenselijk is dat
onderzoeken die de basis in toelatingsprocedures worden gebruikt openbaar
raadpleegbaar zijn?
Antwoord 9
Ik vind transparantie in de goedkeurings- en toelatingsprocedure van groot
belang. De besluiten van het Ctgb en de risicobeoordeling waar deze
besluiten op zijn gebaseerd zijn openbaar en in te zien via de website van het
Ctgb. Onderliggende studies kunnen op verzoek openbaar worden gemaakt,
binnen de grenzen van Europese en nationale wetgeving.
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft uw Kamer het BNC-fiche over de
gewijzigde Algemene Levensmiddelenverordening gestuurd (Kamerstuk
22 112, nr. 2567). In het BNC-fiche staat het Nederlandse standpunt over het
bevorderen van transparantie uitgebreid beschreven. Bij de inwerkingtreding
van de recent gewijzigde Algemene Levensmiddelenverordening per 27 maart
2021 worden belangrijke stappen gezet. Zo zal EFSA de dossiers (met daarin
de studies) die zijn ingediend voor de goedkeuring van een werkzame stof
openbaar maken. De aanvrager kan beroep doen op vertrouwelijkheid van
delen van het dossier, maar alleen als openbaarmaking van die delen zijn
belang zou schaden. Het is aan EFSA om te beoordelen of een dergelijk
verzoek terecht is.
Vraag 10
Welke doelstellingen streeft WUR na op het gebied van open science en open
access? Bent u het ermee eens dat het onwenselijk is als (mede) door het
publiek gefinancierd onderzoek niet gepubliceerd wordt?
Antwoord 10
In Nederland geldt met betrekking tot wetenschappelijk onderzoek een beleid
dat is gebaseerd op een zo groot mogelijke openheid. Open science en open
access worden de norm in wetenschappelijk onderzoek. Daarbij geldt het
adagium van «zo open als mogelijk, zo gesloten als nodig», zoals dat, onder
Nederlandse EU-voorzitterschap, in de Raad van de Europese Unie van
27 mei 2016 is afgesproken.4
De WUR werkt, samen met andere universiteiten en kennisinstellingen,
intensief aan open access van de wetenschappelijke publicaties. Alle
universitaire onderzoeksresultaten worden gepubliceerd in peer reviewed
wetenschappelijke tijdschriften.
In het Open Access beleid van de WUR5 is bepaald dat onderzoeksoutput,
waar mogelijk, vrij beschikbaar is via één van de vormen van Open Accesspublicatie.
Het is onwenselijk dat publiek gefinancierd onderzoek niet openbaar is. In
art. 22 van de Subsidieregeling instituten voor toegepast onderzoek is dan
ook vastgelegd dat publiek gefinancierd onderzoek van Wageningen Research
waar mogelijk openbaar wordt gemaakt. Uitzondering op deze regel zijn
gevallen waar er sprake is van een veiligheidsbelang of bedrijfsgeheim.

4

Conclusies van de Raad over de transitie naar «open wetenschap», 27 mei 2016: http://
data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9526-2016-INIT/nl/pdf
5
WUR Open Access Policy: https://www.wur.nl/en/Library/Researchers/Open-Access/WUR-OpenAccess-policy.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5