Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 567

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 november 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische Zaken over de
brief van 13 november 2015 over aanbieding geannoteerde agenda van de
Energieraad op 26 november te Brussel (Kamerstuk 21 501-33, nr. 566),
over de brief van 7 oktober 2015 over het verslag van de informele
Energieraad van 22 en 23 september 2015 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 564),
over de brief van 14 september 2015 over het verslag van een schriftelijk
overleg over de Energieraad (informeel) op 22 en 23 september 2015
(Kamerstuk 21 501-33, nr. 554), over de brief van 26 juni 2015 over
toezeggingen algemeen overleg informatievoorziening Europese dossiers
d.d. 20 mei (Kamerstuk 22 112, nr. 1985) en over de brief van
18 september 2015 over Fiche: Herziening richtlijn energielabelling
(Kamerstuk 22 112, nr. 1999).
De vragen en opmerkingen zijn op 19 november 2015 aan de Minister van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 24 november 2015 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de commissie,
Kruithof

kst-21501-33-567
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie

2
2
2
3

Antwoord / Reactie van de Minister

5

4

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met kennis genomen van de
geannoteerde agenda van de formele Energieraad die op 26 november
plaatsvindt.
De leden van de VVD-fractie merken dat er op het gebied van energie de
afgelopen jaren veel veranderd is en dat er de komende jaren nog veel zal
gaan veranderen. De instroom van hernieuwbare energie, de toename
van interconnectiviteit en innovaties zorgen voor een sterk veranderende
elektriciteitsmarkt. Dat de Raad van gedachten gaat wisselen over een
nieuw ontwerp van de elektriciteitsmarkt kunnen de leden van de
VVD-fractie alleen maar positief beoordelen. Maar deze leden maken zich
ook zorgen. Met veel subsidie worden duurzame bronnen aan het net
toegevoegd wat de ongesubsidieerde fossiele centrales uit de markt prijst.
Maar wat als de zon niet schijnt, of de wind niet waait? Kunt u toelichten
in hoeverre de leveringszekerheid dan gegarandeerd is? De leden van de
VVD-fractie willen fossiele centrales niet gaan subsidiëren, maar maken
zich in tegenstelling tot u wel zorgen over onze leveringszekerheid in
2019. De leden van de VVD-fractie vragen u de Kamer door middel van
een afzonderlijke brief te informeren over het beleidsdebat over dit
onderwerp.
De herziening van de richtlijnen op energielabelling is volgens de leden
van de VVD-fractie een goede stap om meer duidelijkheid te geven aan de
consument. Graag willen deze leden de u vragen verborgen meerkosten
en mogelijke extra regeldruk voor ondernemers te voorkomen. Kunt u
toezeggen ook hier aandacht aan te besteden?
In de vorige Energieraad is een rapport besproken waarin genoemd wordt
dat door middel van ontwikkelingssamenwerkingsgelden in Afrika
gewerkt zou worden aan duurzame energieproductie. Hierin zit een grote
kans voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nederland heeft veel expertise
op dit gebied, maar gebrek aan projectondersteuning zorgt voor barrières
voor het Nederlandse bedrijfsleven. De leden van de VVD-fractie willen u
vragen om de Kamer met een brief te informeren over de mogelijkheden
die het kabinet ziet in deze projecten en daarbij specifiek in te gaan op de
mogelijkheden die u zelf ziet om Nederlandse bedrijven daarbij kansen te
bieden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen u hoe de gesprekken met de
bestuursvoorzitter van Tesla Motors, dhr. Musk, eind september in Tilburg
zijn verlopen. Ook vragen deze leden of daarbij gesproken is over de
huisvesting in Nederland van de mogelijk te bouwen nieuwe batterijenfabriek van Tesla, waarover de Duitse Minister van Economische Zaken naar
eigen zeggen nu gesprekken heeft met Tesla. Zo nee, waarom niet? Zo ja,
wat is daarover gezegd? De leden van de CDA-fractie zien grote kansen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

2

voor Nederland voor toekomstige innovatie en werkgelegenheid, indien
de nieuwe batterijenfabriek van Tesla in Nederland gebouwd zou worden.
Dit zou ook passen bij de Nederlandse ambities en het ondernemingsklimaat op het gebied van duurzame energie. Bent u dit eens met deze
leden? Zo ja, bent u bereid zich ervoor in te spannen om een mogelijke
nieuwe baterijenfabriek van Tesla naar Nederland te halen? Welke acties
gaat u ondernemen om dit te bewerkstelligen?
De leden van de CDA-fractie vragen ten aanzien van het voorstel tot
herziening van de richtlijn energielabelling wat de inzet is van Nederland
om te komen tot een algemene oriëntatie tijdens de Raad. Wat is voor u
het minimale resultaat wat betreft deze oriëntatie, zo vragen deze leden.
Daarnaast vragen deze leden hoe ervoor gezorgd gaat worden dat er een
uniforme uitvoering van de richtlijn komt ten aanzien van het aanleveren
van betrouwbare informatie aan de databank en de handhaving van de
energielabels.
De leden van de CDA-fractie vragen u daarnaast hoe de verdere
vormgeving van de governancestructuur van de Energie Unie wordt
geagendeerd tijdens het Nederlandse voorzitterschap. De leden van de
CDA-fractie willen dat bij het verder vormgeven van de governancestructuur voorkomen wordt dat er overlap ontstaat in nationale en
Europese taken en verantwoordelijkheden.
De leden van de CDA-fractie vragen u om een reactie op de uitspraak van
eurocommissaris Elzbieta Bienkowska op 5 november 2015 dat er een
instantie moet komen die toezicht houdt op de uitstoottests van auto’s.
Bent u het eens met deze leden dat uniform toezicht op de uitstoottests
van auto’s nodig is? Bent u bereid om in Europees verband in te zetten op
een Europese toezichthouder op uitstoottests van auto’s en daarbij er ook
voor te pleiten dat deze toezichthouder wordt gehuisvest in Nederland, in
het bijzonder op de Automotive Campus in Helmond? Bent u het met de
leden van de CDA-fractie eens dat het heel geschikt zou zijn om de
Europese toezichthouder op uitstoottests te vestigen nabij de Automotive
Campus in Helmond? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de State of the
Energy Union. Deze leden vragen u om een reactie hierop en om aan te
geven wat volgens u de belangrijkste discussiepunten voor Nederland
zullen zijn ten aanzien van het vervolg van de Energie Unie. Ook willen
deze leden weten op welke manier Nederland de verdere implementatie
van de Energie Unie tijdens het Nederlandse voorzitterschap wil
vormgeven.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de Energie Unie alleen
kan slagen wanneer de governance goed geregeld is, want anders wordt
het gevaar gelopen dat het hoofdzakelijk een papieren exercitie gaat
worden. Welke rolverdeling ziet u in de governance tussen de lidstaten en
de Europese Unie en welke voorstellen doet u in Europa tot het versterken
van de governance van de Energie Unie, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie wijzen erop dat het ontwikkelen van een goed
wettelijk kader voor de Europese Energie Unie, waarmee transparantie,
betrouwbaarheid en consistentie kunnen worden vastgelegd, één van de
mogelijkheden is om de governance te versterken. Hiermee is het
namelijk voor alle stakeholders duidelijk op basis waarvan en door wie de
relevante besluiten worden genomen. Hoe staat u tegenover een wettelijk
kader voor de Energie Unie en welke landen in de Commissie zijn hier
voorstander van, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie merken op dat de inspanningen van de
verschillende lidstaten zullen moeten leiden tot de 27% hernieuwbare
energiedoelstelling en de 27% energiebesparingsdoelstelling van de
Europese Unie. Omdat deze doelstellingen niet zijn vertaald naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

3

nationale bindende doelstellingen, is het echter nog onduidelijk wat er
gebeurt wanneer de inspanningen van de lidstaten bij elkaar niet optellen
tot de Europese doelstellingen. Indien dit niet vooraf geregeld wordt, dan
is de kans groot dat achteraf tot de conclusie moet worden gekomen dat
de EU-doelstellingen niet gehaald zullen worden. Bent u het met deze
leden eens dat van te voren duidelijk moet zijn op welke manier een
eventueel gebrek aan inzet van de lidstaten opgevuld moet worden? En
welke voorstellen doet u in de Energieraad om hier invulling aan te geven,
zo vragen deze leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennis genomen van de
toegezonden stukken met betrekking tot de Energieraad van 26 november
2015. Naar aanleiding van deze stukken hebben zij enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn verheugd dat er een vernieuwd
marktontwerp voor elektriciteit is om de Europese elektriciteitsmarkt
gereed te maken voor de toekomst. Zij vragen u hoe toekomstvast een
marktontwerp is waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen producenten en consumenten, nu steeds meer burgers en bedrijven ook zelf
energie opwekken. De leden van de GroenLinks-fractie maken zich zorgen
om de positie van burgers, burgerinitiatieven en om de verhouding tussen
duurzame energiebronnen en conventionele centrales. Burgers en
burgerinitiatieven hebben een grote rol gespeeld bij het succes van de
energietransitie in Duitsland en Denemarken. Zij willen graag weten op
welke wijze het voorstel bestaande hindernissen voor zelfopwekking van
energie aanpakt en hoe wordt voorkomen dat het voorstel nieuwe
hindernissen opwerpt. De leden van de GroenLinks-fractie willen graag
weten welke ruimte er blijft voor overheden om burgerinitiatieven te
ondersteunen. De leden van de GroenLinks-fractie willen graag weten hoe
publieke acceptatie bij duurzame energiebronnen zich verhoudt tot de
eisen die aan conventionele centrales worden gesteld, bijvoorbeeld via de
richtlijn industriële emissies. Ook willen zij graag weten of u het standpunt
deelt dat de Europese eisen ten aanzien van publieke acceptatie voor
beide type installaties gelijk behoren te zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat in de Raadsconclusies
alle bevoegdheden rondom het vaststellen van het governancekader aan
de Europese Raad worden gegeven, zonder dat het Europees Parlement
een rol krijgt. De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat ook
het Europees Parlement een rol behoort te krijgen bij het vaststellen van
het governancekader. Graag ontvangen zij uw reactie hierop. Zij vragen u
hoe niet-bindende richtlijnen voor nationale energie- en klimaatplannen
zich verhouden tot het idee van een Energie Unie met een grotere rol voor
de EU.
Het Nederlandse landenfiche van de Energie Unie bevat volgens de leden
van de GroenLinks-fractie veel bruikbare en nuttige informatie. Het valt
deze leden op dat de hoge import-afhankelijkheid voor olie gecompenseerd lijkt te worden door de Nederlandse exportpositie voor gas. Klopt
dit? Zo ja, wat betekent dit op de lange termijn voor de energieafhankelijkheid van Nederland? Wat doet u om de Nederlandse importafhankelijkheid voor olie te verkleinen?
Het valt ook op dat het aandeel directe en indirecte banen dat gerelateerd
is aan duurzame energie in Nederland aanzienlijk lager ligt dan het
EU-gemiddelde. Welke aanvullende maatregelen verwacht u te nemen om
dit aandeel naar het Europese gemiddelde te brengen? Wat is het effect
van deze maatregelen op het aandeel duurzame energie en de
CO2-intensiteit van Nederland?
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het hoog tijd voor herziening
van de richtlijn energielabelling. Zij hopen dan ook dat Nederland de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

4

onderhandelingen hierover onder haar voorzitterschap tot een goed einde
weet te brengen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de laatste maanden wel enige
malen vragen gesteld en twijfels geuit over de uitkomsten van testresultaten met betrekking tot energieverbruik, zowel bij auto’s als bij producten
die vallen onder de Wet implementatie EU-richtlijnen energie-efficiëntie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen u of het huidige voorstel
voldoende waarborgen bevat om te zorgen dat producten getest worden
onder omstandigheden die overeenstemmen met de praktijk. En hoe
wordt gezorgd dat de beschikbare informatie betrouwbaar en eerlijk blijft?
Deze leden vernemen ook graag welke stappen Nederland neemt om de
betrouwbaarheid van de producttesten te waarborgen.
De leden van de GroenLinks-fractie zien de centrale productregistratiedatabase als een grote vooruitgang. Wel hebben deze leden hierbij een
aantal vragen. Kunt u bevestigen dat het openbare deel van de productregistratiedatabase dezelfde informatie gaat bevatten als die momenteel
publiek toegankelijk is? Bent u het met de leden van de GroenLinks-fractie
eens dat de database doorzoekbaar en openbaar toegankelijk dient te zijn?
Wat gebeurt er met modellen die van de markt gaan, blijft de labelinformatie van deze modellen vindbaar in de database?
In het BNC-fiche geeft u aan dat het meeleveren van het fysieke label aan
de koper niet verplicht gesteld zou moeten worden. Bent u het met de
leden van de GroenLinks-fractie eens dat het duidelijk tonen van het label
in (web)winkels en in reclame-uitingen wel meerwaarde biedt voor de
klant? Onderschrijft u de mening van de leden van de GroenLinks-fractie
dat de betrouwbaarheid van het energielabel gebaat is bij openbare
informatie over het aantal producten per productgroep dat door toezichthouders is getest en het aantal dat daarvan verkeerd is gelabeld? Zo ja, is
het mogelijk deze informatie via de productregistratiedatabase te
ontsluiten, bij voorkeur uitgesplitst naar productgroep, energielabel en
jaar waarin de test is uitgevoerd? Zo nee, waarom niet?
Bent u het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat het
meerwaarde heeft als de productregistratiedatabase verkoopinformatie
per productcategorie en energielabel bevat, zodat onderzoek naar het
marktaandeel per labelcategorie eenvoudiger te ontsluiten is?
Bent u het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat samenhang
tussen energielabelling en ecodesign van belang is? Bijvoorbeeld door te
zorgen dat een productcategorie automatisch opnieuw ingeschaald wordt
indien de richtlijn ecodesign de verkoop van onzuinige labels verbiedt? Of
zijn er andere heldere criteria geformuleerd voor het opnieuw inschalen
van een productcategorie?
Naast het energieverbruik vragen grondstofverbruik en circulair denken
steeds meer aandacht. De leden van de GroenLinks-fractie vragen u of er
wordt nagedacht over het opnemen van andere criteria in de productregistratiedatabase, bijvoorbeeld criteria met betrekking tot de levensduur,
het aandeel hergebruikte materialen of de repareerbaarheid van
producten. Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
II Antwoord / Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan toelichten in
hoeverre de leveringszekerheid gegarandeerd is wanneer de zon niet
schijnt of de wind niet waait. Ook vragen deze leden of de Kamer door
middel van een afzonderlijke brief kan worden geïnformeerd over het
beleidsdebat over een nieuw ontwerp voor de elektriciteitsmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

5

Het recente monitoringsrapport van TenneT1 laat zien dat er in Nederland
sprake is van een overcapaciteit aan productievermogen en dat deze
situatie nog tot 2023 zal voortduren. Dit betekent dat ook op momenten
dat onvoldoende een beroep kan worden gedaan op elektriciteit uit wind
en zon, de leveringszekerheid in Nederland niet in gevaar komt. Daarnaast
is van belang dat de Nederlandse elektriciteitsmarkt sterk is gekoppeld
met de ons omringende markten. Op veel momenten in het jaar worden
onze grensoverschrijdende verbindingen benut om wind- en zonneenergie te importeren, in het bijzonder uit Duitsland. Op momenten dat de
zon niet schijnt of de wind niet waait, kan echter ook energie uit andere
bronnen worden geïmporteerd. Verder blijkt uit het monitoringsrapport
van TenneT dat het Nederlandse systeem op de middellange termijn kan
beschikken over een substantiële hoeveelheid relatief modern en flexibel
geconserveerd productievermogen dat binnen korte tijd weer in bedrijf
kan worden genomen, mocht de marktsituatie daartoe structureel
aanleiding geven. In de Nationale Energieverkenning (NEV) 2015 komt
naar voren dat dit scenario rond 2025 kan plaatsvinden. Om bovengenoemde redenen deel ik de zorgen niet. Wel is het van belang om zowel in
de samenwerking met onze buurlanden als in de pentalaterale regio te
blijven werken aan een gezamenlijke benadering van het leveringszekerheidsvraagstuk. Verdere marktintegratie, uitbreiding van grensoverschrijdende verbindingen en nadere afspraken over het vinden van gezamenlijke oplossingen in tijden van schaarste kunnen daaraan een bijdrage
leveren. Ik zal uw Kamer in het verslag van de Energieraad informeren
over het beleidsdebat over het ontwerp van de elektriciteitsmarkt.
De leden van de VVD-fractie vragen aandacht te besteden aan het
voorkomen van verborgen meerkosten en mogelijke extra regeldruk voor
ondernemers ten gevolge van de herziening van de richtlijn op energielabelling.
Het is belangrijk dat bij het herschalen van de labels en de verplichte
productregistratie in een database die hiermee gepaard gaat de nieuwe
kosten voor de betreffende ondernemers zo beperkt mogelijk zijn. In dit
kader ondersteunt Nederland het voorstel van de Commissie om de
bovenste schalen bij de introductie van nieuwe labels open te laten zodat
onnodige en veelvuldige herschaling wordt voorkomen. De introductie
van de database draagt ook bij aan een verlaging van kosten en regeldruk.
Met dit voorstel komt de huidige bewaarplicht voor leveranciers, om
productgegevens tot vijf jaar nadat het laatste product is vervaardigd te
bewaren, namelijk te vervallen. Daarnaast vallen de kosten voor leveranciers om productgegevens te uploaden in de database weg tegen de
lagere kosten van het ter beschikking stellen van gegevens aan toezichthouders. Toezichthouders kunnen met het nieuwe voorstel de gegevens
immers uit de database halen. Ten slotte was er in de huidige richtlijn
onduidelijkheid over het al dan niet bestaan van een verplichting tot een
papieren productfiche. In het voorstel van de Raad is, mede op initiatief
van Nederland, de mogelijkheid open gelaten om het productfiche met
nadere informatie over het betreffende product alleen digitaal beschikbaar
te stellen.
In de vorige Energieraad is een rapport besproken waarin genoemd wordt
dat door middel van ontwikkelingssamenwerkingsgelden in Afrika
gewerkt zou worden aan duurzame energieproductie. De leden van de
VVD-fractie vragen om de Kamer met een brief te informeren over de
mogelijkheden die het kabinet ziet in deze projecten en daarbij specifiek in

1

Online beschikbaar via: http://www.tennet.eu/nl/fileadmin/downloads/About_Tennet/
Publications/Monitoring/Rapport_Monitoring_2014–2030.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

6

te gaan op de mogelijkheden die de Minister ziet om Nederlandse
bedrijven daarbij kansen te bieden.
Op 23 november is uw Kamer per brief van de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking geïnformeerd over de Nederlandse inzet van ontwikkelingssamenwerkingsgelden voor hernieuwbare
energie in de afgelopen 10 jaar en over het beleid voor de komende jaren.
Focus daarbij is samenwerking met de private sector. Op die manier
kunnen Nederlandse innovatieve bedrijven en investeerders zich
positioneren in de snelgroeiende New Climate Economy in ontwikkelingslanden (gemeten in volume investeringen in hernieuwbare energie in
ontwikkelingslanden). Hiervoor kunnen Nederlandse bedrijven gebruik
maken van het generieke instrumentarium.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe de gesprekken met de
bestuursvoorzitter van Tesla Motors, de heer Musk, eind september in
Tilburg zijn verlopen. Ook vragen deze leden of daarbij gesproken is over
de huisvesting in Nederland van de mogelijk te bouwen nieuwe batterijenfabriek van Tesla.
Ik heb een plezierig en nuttig gesprek gehad met de heer Musk. Daarin
heb ik in algemene zin aangegeven dat Nederland een aantrekkelijk land is
voor buitenlandse investeerders en dat Nederland ook graag in contact
blijft met Tesla voor eventuele uitbreiding van de Europese activiteiten in
Nederland.
De leden van de CDA-fractie zien grote kansen voor Nederland voor
toekomstige innovatie en werkgelegenheid, indien de nieuwe batterijenfabriek van Tesla in Nederland gebouwd zou worden. De CDA-leden vragen
of de Minister het daarmee eens is en welke inspanning hij gaat leveren
om de nieuwe batterijenfabriek naar Nederland te halen.
Alle beslissingen van buitenlandse bedrijven die leiden tot meer innovatie
en werkgelegenheid in Nederland zijn zeer welkom. Als onderdeel van het
algemene vestigingsklimaatbeleid heeft de overheid veel contacten op
diverse niveaus met Tesla om de bestaande activiteiten in Nederland te
verankeren en te laten groeien. Zo heeft de Minister-President onlangs
een kort gesprek gehad met Tesla en is de Minister van Infrastructuur en
Milieu op 19 en 20 november in Californië geweest, waar ze ook Tesla
heeft bezocht. Het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) zal zo
nodig het Nederlandse vestigingsklimaat onder de aandacht brengen en
geschikte locaties zoeken.
De leden van de CDA-fractie vragen ten aanzien van het voorstel tot
herziening van de richtlijn energielabelling wat de inzet is van Nederland
om te komen tot een algemene oriëntatie tijdens de Raad.
Ik sta positief tegenover het voorstel van de Commissie ter versterking
van de richtlijn energielabelling, met als belangrijkste onderdelen de
herschaling van het energielabel naar de oorspronkelijke A-G schaal, de
verplichte productregistratie in een centrale EU databank en de
vervanging van de richtlijn door een verordening. Nederland kan zich
vinden in de voorlopige uitkomst van de besprekingen tussen de lidstaten
en zal de algemene oriëntatie dan ook steunen. Ik zie het als positief dat
het merendeel van de lidstaten erop inzet om de vaststelling van de
schalen van het energielabel per uitvoeringshandeling te regelen en dat
het belang van een verplichte productregistratie in een EU-databank door
het merendeel van de lidstaten gedeeld wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

7

De Raad heeft in haar positie opgenomen dat bestaande labels niet
automatisch naar de A-G schaal terugkeren. Naar mijn mening komt dit
niet ten goede aan de consistentie van het energielabel. Ik hoop dat de
onderhandelingen tussen de Raad, de Commissie en het Europees
Parlement, die naar verwachting tijdens het Nederlands voorzitterschap
zullen plaatsvinden, dan ook zullen leiden tot een oplossing waarbij het
belang van een consistent energielabel voldoende wordt geborgd.
Daarnaast vragen deze leden hoe ervoor gezorgd gaat worden dat er een
uniforme uitvoering van de richtlijn komt ten aanzien van het aanleveren
van betrouwbare informatie aan de databank en de handhaving van de
energielabels.
Met het voorstel wordt de huidige richtlijn vervangen door een verordening, hetgeen een uniforme uitvoering van de regels die aan leveranciers worden gesteld ten goede komt. Deze omzetting zorgt ervoor dat de
vereisten die in het nieuwe voorstel aan leveranciers worden gesteld met
betrekking tot het aanleveren van informatie aan de databank rechtstreeks
van kracht worden. Het uitvoeren van de handhaving op de energielabels
blijft, ook onder het voorstel van de Commissie, primair een nationale
bevoegdheid. Desalniettemin werken enkele Europese toezichthouders,
waaronder de Nederlandse toezichthouder NVWA, reeds enige tijd actief
samen in het «Market Surveillance Administrative Cooperation on
Ecodesign and Energy Labelling» (het ADCO-gremium) om gezamenlijke
handhavingsacties te coördineren en de informatie-uitwisseling tussen
toezichthouders tot stand te brengen.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de verdere vormgeving van de
governancestructuur van de Energie Unie wordt geagendeerd tijdens het
Nederlandse voorzitterschap. De leden van de CDA-fractie geven aan dat
daarbij een overlap in nationale en Europese taken en verantwoordelijkheden dient te worden voorkomen.
Met het aannemen van de raadsconclusies geeft de Energieraad richting
aan de Commissie voor verdere vormgeving van de governancestructuur.
Tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie wordt
geen nieuwe wetgeving of verdere bespreking van de governance in de
Energieraad voorzien.
Een belangrijk uitgangspunt van de Energie Unie is flexibiliteit en ruimte
voor nationale omstandigheden, maar dat betekent niet dat de governance vrijblijvend is. De voorgestelde governancestructuur kent een
duidelijke rolverdeling tussen lidstaten en Commissie. De lidstaten zijn
verantwoordelijk voor het halen van de doelen van de Energie Unie en
dienen daarvoor in 2019 een nationaal plan voor klimaat en energie voor
de periode 2021–2030 op te stellen. Elke twee jaar dienen de lidstaten over
de uitvoering van de nationale plannen te rapporteren. De Commissie
speelt een toezichthoudende en signalerende rol en zal de politieke
dialoog aangaan met lidstaten die onvoldoende progressie maken bij de
uitvoering van het nationaal plan. Binnen deze rolverdeling wordt een
overlap tussen nationale en Europese verantwoordelijkheden zoveel
mogelijk voorkomen.
De leden van de CDA-fractie vragen om een reactie op de uitspraak van
eurocommissaris Elzbieta Bienkowska op 5 november 2015 dat er een
instantie moet komen die toezicht houdt op de uitstoottests van auto’s.
Dit onderwerp staat niet op de agenda van de komende Energieraad en
valt daarnaast onder de verantwoordelijkheid van de Minister en
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu. Tijdens eerdere debatten
met uw Kamer heeft de Minister van Infrastructuur en Milieu aangegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

8

op dit moment geen toegevoegde waarde te zien in de invoering van één
autoriteit, die in de EU toezicht houdt op de emissietesten, omdat de
onafhankelijkheid van de huidige toezichthouders voldoende is geborgd.
Een oplossing om fraude tegen te gaan kan beter worden gezocht in
invoering van praktijktesten, zoals Real Driving Emissions (RDE).
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen om een reactie op de «Staat van de
Energie Unie» en wat de belangrijkste discussiepunten voor Nederland
zullen zijn ten aanzien van het vervolg.
Uit deze eerste «Staat van de Energie Unie» blijkt dat er vooruitgang is
geboekt sinds de goedkeuring van de kaderstrategie negen maanden
geleden. Tegelijkertijd moet er volgens de Commissie nog veel werk
worden verzet, waarbij 2016 volgens de Commissie een belangrijk jaar
wordt voor concrete resultaten. Nederland is van mening dat de
Commissie voortvarend de verdere uitwerking van de Energie Unie ter
hand moet nemen.
De jaarlijkse «Staat van de Energie Unie» en de tweejaarlijkse rapportages
over de implementatie van de nationale plannen zijn belangrijke
bouwstenen van de governancestructuur. De rapporten maken transparant op welke beleidsgebieden individuele lidstaten, maar ook de
Europese Unie in zijn geheel voortgang boeken en op welke gebieden
extra inspanningen nodig zijn. Deze transparantie is noodzakelijk om de
politieke dialoog over de implementatie van de Energie Unie te kunnen
voeren en geeft lidstaten mogelijkheden om bij te sturen indien de doelen
van de Energie Unie uit zicht raken.
In deze eerste «Staat van de Energie Unie» valt op dat de focus primair op
de 2020-doelen voor klimaat en energie ligt en dat de informatie die door
de Commissie wordt gebruikt niet altijd actueel is. Nederland zal de
Commissie hierop wijzen en zal er op aandringen dat de «Staat van de
Energie Unie» de vijf dimensies van de Energie Unie evenwichtig
adresseert. Nederland vindt het positief dat de «Staat van de Energie
Unie» en de daaraan verbonden landenfiches op den duur bestaande
rapportages vervangen en daarmee een wezenlijke bijdrage leveren aan
de stroomlijning van rapportageverplichtingen.
De leden van de D66-fractie vragen daarnaast hoe Nederland tijdens het
voorzitterschap invulling gaat geven aan de implementatie van de Energie
Unie.
Een goed werkende interne markt voor energie is wat Nederland betreft
het belangrijkste middel om de doelen van de Energie Unie te realiseren.
Nederland wil daarom tijdens het voorzitterschap werk maken van
regionale samenwerking en daarmee concrete stappen zetten richting de
voltooiing van de interne energiemarkt. Met dit oogmerk zal de informele
Raad die door Nederland wordt georganiseerd op 10 april 2016 in het
teken staan van kansen voor regionale samenwerking in de context van
een nieuw marktontwerp voor elektriciteit. Doel is tijdens de informele
bijeenkomst in een vroegtijdig stadium een politiek debat te voeren over
de voor Nederland belangrijke thema’s (interne energiemarkt en regionale
samenwerking) en daarmee de aankomende Commissievoorstellen
(tweede helft 2016) op dit thema te beïnvloeden. Nederland zal dit thema
voorts agenderen door tijdens de hoogambtelijke bijeenkomst op
4 februari 2016 regionale samenwerking inzake hernieuwbare energie
centraal te stellen, met een focus op wind op zee. Regionale samenwerking op de Noordzee zal daarbij een aandachtsgebied zijn, maar ook
andere regionale samenwerkingsverbanden komen aan bod om het
relevant te maken voor alle EU-lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

9

Tijdens het Nederlandse voorzitterschap zullen naar verwachting drie
wetgevende voorstellen uit het Energie Unie-raamwerk worden
behandeld. Allereerst zal Nederland het voorstel voor de vaststelling van
een kader voor energie-efficiëntie- etikettering en tot intrekking van
richtlijn 2010/30/EU behandelen. Nederland zal de triloogonderhandelingen met de Commissie en het Europees Parlement starten. Nederland
hoopt bij te dragen aan een succesvolle afronding van het wetgevingsproces. Ten tweede zal de Commissie naar verwachting in februari 2016
het zogenaamde «winterpakket» uitbrengen. Dit winterpakket omvat een
tweetal wetsvoorstellen: een voorstel voor de herziening van de verordening leveringszekerheid gas en een voorstel voor herziening van het
besluit over intergouvernementele energieovereenkomsten (IGA’s).
Nederland zal de raadsonderhandelingen over deze voorstellen starten en
agenderen tijdens de Energieraad op 6 juni 2016.
Naast de wetgevende onderwerpen is het de verwachting dat de
Commissie – tevens als onderdeel van het winterpakket – een tweetal
strategieën zal publiceren: de warmte en koude strategie en de LNG
strategie. Nederland zal deze onderwerpen voor discussie in de Raadswerkgroep agenderen en eventueel aan de orde stellen in de Raad,
afhankelijk van de inhoud van de voortellen en de discussie tussen
lidstaten.
De leden van de D66-fractie vragen naar rolverdeling tussen de lidstaten
en de Europese Unie en welke voorstellen Nederland doet om tot komen
een versterking van de governance van de Energie Unie. De leden van de
D66-fractie zien een gevaar dat de Energie Unie een papieren exercitie
dreigt te worden als de governance niet goed geregeld wordt.
Ten aanzien van de rolverdeling tussen lidstaten en Europese Commissie
verwijs ik naar de beantwoording van een vraag van de leden van de
CDA-fractie hierover. Een grote meerderheid van lidstaten is geen
voorstander van een nationale doorvertaling van doelen via de governance van de Energie Unie. Gegeven het krachtenveld heeft Nederland
gepleit voor een betrouwbare governancestructuur waarin de voortgang
van de lidstaten bij de uitvoering van de nationale plannen voor klimaat
en energie structureel en transparant wordt gevolgd. De jaarlijkse «Staat
van de Energie Unie» en de tweejaarlijkse rapportages over de nationale
plannen zijn hierin essentieel.
De leden van de D66-fractie wijzen op het ontwikkelen van een goed
wettelijk kader om de betrouwbaarheid van de Energie Unie te versterken
en duidelijkheid te creëren voor stakeholders. In dat kader vragen de
leden van de D66-fractie hoe Nederland staat tegenover een wettelijk
kader voor de Energie Unie en welke lidstaten hiervan een voorstander
zijn.
Het is vooralsnog onbekend of de Europese Commissie met een voorstel
zal komen voor een wettelijk kader voor de governance van de Energie
Unie. Duitsland, België, Zweden en Portugal pleiten voor een wettelijk
kader, een grote meerderheid van de lidstaten is hier echter geen
voorstander van. Een belangrijk uitgangspunt van de governance van de
Energie Unie is flexibiliteit en ruimte voor nationale omstandigheden.
Nederland is dan ook van mening dat de lidstaten nu aan zet zijn om met
creatieve oplossingen te komen en de verantwoordelijkheid dienen te
nemen voor de doelen van de Energie Unie. Nederland heeft dit gedaan
door middel van het Energieakkoord waarbij overheden, bedrijfsleven en
maatschappelijke stakeholders gezamenlijk de verantwoordelijkheid
nemen voor de doelen op het gebied van klimaat en energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

10

De leden van de D66-fractie vragen zich af wat er gebeurt als vooraf blijkt
dat de nationale inspanningen niet optellen tot de Europese doelen. De
leden vragen of de regering het eens is dat van te voren duidelijk moet
zijn op welke wijze een gebrek aan inzet wordt opgevuld en welke
voorstellen Nederland doet om hier invulling aan te geven.
In de raadsconclusies is opgenomen dat rond 2025 een evaluatie van de
nationale plannen zal plaatsvinden. Nederland is van mening dat de
voorgestelde governancestructuur met de «Staat van de Energie Unie»,
de nationale plannen en de tweejaarlijkse rapportages van de lidstaten
over de voortgang voldoende transparantie biedt over de voortgang van
de Energie Unie. Indien blijkt dat de nationale inspanningen niet optellen
tot de beoogde doelen dan is het de verantwoordelijkheid van de lidstaten
en de Europese Commissie om hierover een politieke dialoog aan te gaan
om op tijd bij te sturen en aanvullende maatregelen te nemen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe toekomstvast een
marktontwerp is waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen producenten en consumenten, nu steeds meer burgers en bedrijven zelf energie
opwekken en welke ruimte er voor overheden blijft om burgerinitiatieven
te ondersteunen.
In haar mededeling van 15 juli jl. over het bereiken van een «New Deal For
Consumers» geeft de Europese Commissie aan de consument een meer
centrale rol te willen geven in de Europese energietransitie door onder
meer actieve participatie van de consument te bevorderen. De concrete
voorstellen inzake een nieuw ontwerp van de elektriciteitsmarkt die de
Commissie in 2016 verwacht te presenteren zullen mede daarop gericht
zijn. De Commissie benoemt in haar mededeling dat de mogelijkheid voor
burgers en bedrijven om zelf energie op te wekken deel uitmaakt van de
inzet voor een actieve deelname van de consument aan de elektriciteitsmarkt. Concrete Commissievoorstellen voor een nieuw marktontwerp
worden pas eind 2016 verwacht. Uit de eerdergenoemde Commissiemededeling blijkt dat de Commissie belang hecht aan het behoud van
mogelijkheden voor zelfopwekking. De mogelijkheid om zelf energie op te
wekken en op te slaan kan bijdragen aan een lagere energierekening voor
burgers en kan ook leiden tot lagere netwerkkosten doordat er dan minder
investeringen nodig zijn in het net, aldus de Commissie. In dat licht
verwacht het kabinet dat Commissievoorstellen voor een nieuw elektriciteitsmarktontwerp voldoende ruimte zullen laten voor de verdere
ontwikkeling van zelfopwekking. Bij de toekomstige behandeling van deze
voorstellen zal de Nederlandse inzet zich mede richten op het behoud van
mogelijkheden om verdere burgerinitiatieven te ondersteunen zoals
momenteel in Nederland onder meer gebeurt in het kader van het Besluit
experimenten decentrale duurzame elektriciteitsopwekking.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts hoe publieke acceptatie
bij duurzame energiebronnen zich verhoudt tot de eisen voor conventionele centrales, bijvoorbeeld via de richtlijn industriële emissies, en of het
kabinet het standpunt deelt dat Europese eisen ten aanzien van publieke
acceptatie voor beide type installaties gelijk behoren te zijn.
De eisen voor conventionele centrales zoals de richtlijn industriële
emissies die stelt, zien erop toe dat bij de vergunningverlening voldoende
rekening wordt gehouden met de volledige milieuprestaties van de
centrale en dat verontreiniging wordt beperkt door toepassing van de best
beschikbare technieken. Deze ziet daarmee niet toe op publieke acceptatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

11

Publieke acceptatie is van groot belang, maar maakt geen deel uit van het
huidige wettelijke kader.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat het Europees
Parlement een rol behoort te krijgen bij het vaststellen van het
governance-kader. Zij vragen hoe niet-bindende richtlijnen voor nationale
energie- en klimaatplannen zich verhouden tot het idee van een Energie
Unie met een grotere rol voor de EU.
De Commissie heeft vooralsnog geen wetgevend voorstel gedaan voor de
governance van de Energie Unie. Er is op dit moment daarom geen
formele rol voor het Europese Parlement. Dat wil niet zeggen dat het
Europese Parlement geen rol kan spelen in de governance van de Energie
Unie. De «Staat van de Energie Unie» en de tweejaarlijkse rapportages
van de lidstaten bieden voldoende helderheid en transparantie over de
voortgang van de Energie Unie en de uitvoering van de nationale plannen
om ook het Europese Parlement te betrekken in de politieke dialoog over
de Energie Unie.
Het valt de leden van de GroenLinks-fractie op dat in het Nederlandse
landenfiche van de Energie Unie de hoge import-afhankelijkheid voor olie
gecompenseerd lijkt te worden door de Nederlandse exportpositie voor
gas. Zij vragen wat dit op de lange termijn betekent voor de energieafhankelijkheid van Nederland en wat de Minister doet om de Nederlandse
importafhankelijkheid voor olie te verkleinen.
De ontwikkelingen van de Nederlandse olie- en gasmarkten staan los van
elkaar en hebben geen onderlinge verbinding ter compensatie van de
ontwikkelingen op ieder van die markten. Op termijn zal er voor
Nederland ten aanzien van gas sprake zijn van een omslag van netto
exporteur naar netto importeur. Voor olie is die situatie al bereikt.
Nederland heeft nauwelijks eigen olieproductie en is voor zijn olievoorziening nu al grotendeels afhankelijk van import van olie. Naast het eigen
verbruik in Nederland is er ook een grote import en export van olie via de
Nederlandse havens. Het totale olieverbruik, voornamelijk in de transportsector en in de petrochemische industrie, wil het kabinet uiteraard zo snel
mogelijk reduceren. Het beleid in de transportsector is gericht op
verbetering van de efficiëntie van het autopark, de introductie van
biobrandstoffen en elektrificatie van het wagenpark. Wat betreft
onderzoek en innovatie is vooral de ontwikkeling van de tweede generatie
biobrandstoffen van groot belang om een daling van het olieverbruik te
kunnen realiseren. Een groot deel van het olieverbruik in Nederland hangt
daarnaast samen met de relatief grote aanwezigheid van de petrochemische sector in Nederland. Ook in deze sector zal de transitie naar een
duurzame energievoorziening gericht zijn op de substitutie van fossiele
energiedragers naar hernieuwbare biobrandstoffen en zullen de
processen zo efficiënt mogelijk dienen te verlopen. Voor zowel transport
als industrie is het van belang dat het internationale gelijke speelveld
wordt bewaakt.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat het Nederlandse
aandeel directe en indirecte banen gerelateerd aan duurzame energie
aanzienlijk lager is dan het EU-gemiddelde. De leden vragen welke
aanvullende maatregelen de Minister verwacht te nemen om dat aandeel
naar het EU-gemiddelde te brengen en het mogelijk effect hiervan op het
aandeel duurzame energie en de CO2-intensiteit.
In het Energieakkoord zijn doelen opgenomen voor hernieuwbare energie,
energiebesparing en netto banengroei in de duurzame energiesector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

12

Conform de NEV 2015 zal het aantal netto banen over de periode
2014–2020 cumulatief groeien met 80.000.
Het doel om 14% hernieuwbare energie in 2020 te realiseren wordt
volgens de NEV 2015 nog niet geheel bereikt. Ik heb daarom extra
beleidsmaatregelen aangekondigd om de doelstelling van 14%
hernieuwbare energie in 2020 binnen bereik te brengen. Samen met de
partijen die het Energieakkoord hebben ondertekend, wordt tevens bezien
op welke wijze het doel van 100 PJ energiebesparing kan worden bereikt.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister of het huidige
voorstel voor Energielabelling voldoende waarborgen bevat om te zorgen
dat producten getest worden onder omstandigheden die overeenstemmen met de praktijk. Tevens vragen de leden hoe wordt gezorgd dat
de beschikbare informatie betrouwbaar en eerlijk blijft en vernemen graag
welke stappen Nederland neemt om de betrouwbaarheid van producttesten te waarborgen.
De vormgeving van producttesten wordt niet in het huidige voorstel
geregeld, maar uitgewerkt in lagere technische Europese regelgeving. Dit
gebeurt aan de hand van meetmethoden die worden opgesteld door
zogenaamde normalisatiecommissies. De NVWA voert het toezicht op de
naleving op de energielabels uit. Naast de inzet van traditionele handhavingsmiddelen waarover zij beschikt, doet de NVWA gericht onderzoek
naar specifieke productgroepen waar afwijkingen worden geconstateerd
als ook naar apparaten waarvan het energieverbruik hoog is. Deze aanpak
draagt bij aan de betrouwbaarheid van de beschikbare informatie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister kan bevestigen
dat het openbare deel van de productregistratiedatabase dezelfde
informatie gaat bevatten als die momenteel publiek toegankelijk is. De
leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister de mening deelt dat
de database doorzoekbaar en openbaar toegankelijk dient te zijn en wat er
gebeurt met modellen die van de markt gaan.
Ik deel de mening dat een goed functionerende en transparante database
van belang is om de consument weloverwogen keuzes te kunnen laten
maken bij het kiezen van de juiste producten. Daarom heeft de Raad in het
voorstel met betrekking tot de database ook expliciet opgenomen welke
informatie producenten openbaar beschikbaar moeten stellen voor de
consument. Het openbare deel van de productregistratiedatabase bevat
dan ook dezelfde informatie als die momenteel publiek toegankelijk is. Het
gaat dan om de naam van de producent, het modelnummer, het
energielabel, de energieklassen die zijn opgenomen op het label en het
digitale product informatie fiche. Technische informatie die vertrouwelijke
gegevens kan bevatten wordt daarnaast alleen beschikbaar gesteld voor
toezichthouders. De informatie van modellen die niet meer geproduceerd
worden, blijft aanwezig in de database omdat deze modellen nog wel
verkocht kunnen worden.
In het BNC-fiche is aangegeven dat het meeleveren van het fysieke label
aan de koper niet verplicht gesteld zou moeten worden. De leden van de
GroenLinks-fractie vragen of de Minister het met hen eens is dat het
duidelijk tonen van het label in (web)winkels en in reclame-uitingen
meerwaarde biedt voor de klant.
Ik deel de mening dat het duidelijk tonen van het energielabel in winkels
en in reclame-uitingen een meerwaarde heeft voor de klant. In het
BNC-fiche heb ik aangegeven dat ik vind dat het meeleveren van het
papieren productfiche met aanvullende consumentinformatie niet
verplicht gesteld zou moeten worden vanwege extra administratieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

13

lasten voor leveranciers. Het energielabel zelf dient uiteraard wel verplicht
meegeleverd te worden op het product als ook getoond te worden op
websites waar producten ter verkoop aangeboden worden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de betrouwbaarheid van het
energielabel gebaat is bij openbare informatie over het aantal producten
per productgroep dat door toezichthouders is getest en het aantal dat
daarvan verkeerd is gelabeld. Daarnaast vragen ze of het mogelijk is dat
deze informatie via de productregistratiedatabase wordt ontsloten.
De NVWA stelt jaarlijks rapportages op waarin testinformatie over het
aantal geteste producten en het aantal foutieve labels voor de Nederlandse markt terug te vinden is. De databank heeft als doel om het
uitvoeren van toezicht door de nationale toezichthouders te vergemakkelijken door verplicht te stellen dat behalve de openbare productinformatie
ook technische documentatie van documenten moet worden opgenomen
in de databank. Ik acht het niet nodig om alle Europese testresultaten
openbaar te maken in de EU productregistratiedatabank.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister het met hen
eens is dat het meerwaarde heeft als de productregistratiedatabase
verkoopinformatie per productcategorie en energielabel bevat, zodat
onderzoek naar het marktaandeel per labelcategorie eenvoudiger te
ontsluiten is.
Ik vind niet dat de EU-productendatabank verkoopinformatie per
productcategorie zou moeten bevatten. Dit zou leiden tot een aanzienlijke
toename van administratieve lasten bij producenten. Informatie over het
marktaandeel per labelcategorie acht ik wel nuttig zodat er kan worden
besloten wanneer er over kan worden gegaan tot mogelijke herschaling
van een energielabel. Het is aan de Commissie om die informatie te
verzamelen omdat de Commissie een herziening van de energielabels
moet initiëren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister het met hen
eens is dat samenhang tussen energielabelling en ecodesign van belang
is.
Ik vind het van belang om de herziening van de richtlijn energielabelling
in samenhang te bezien met de richtlijn Ecodesign. De Commissie ziet het
belang van deze samenhang ook en stelt voor dat wanneer producten met
de energieklassen D, E, F of G op grond van de Richtlijn Ecodesign
(2009/125/EG) niet in de handel mogen worden gebracht, de klassen in
kwestie ook niet meer mogen worden weergegeven op het energielabel.
Het merendeel van de lidstaten ondersteunt dit. Daarnaast is de Raad ook
voorstander van een mogelijke herschaling in geval een substantieel deel
van de productgroep in de bovenste schalen valt of als verwachte
technologische ontwikkeling daar reden tot geeft.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er wordt nagedacht over het
opnemen van andere criteria in de productregistratiedatabase, bijvoorbeeld ter stimulering van de circulaire economie.
Het doel van het voorstel van de Commissie is het stimuleren van
energie-efficiëntie van producten. Criteria gerelateerd aan de circulaire
economie maken hier geen onderdeel van uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-33, nr. 567

14