6
Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair
onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met
beëindiging van de verplichte aansluiting bij een rechtspersoon in verband met kosten van vervanging en in verband
met wijziging van de wijze waarop de werkloosheidsuitkeringen worden verevend (beëindiging vervangingsfonds
en modernisering participatiefonds) ( 35400 ).
De voorzitter:
Dan gaan wij over tot de orde van de dag. Ik begrijp het
goed dat u elkaar al heeft getroffen voor de lunch. Dan gaan
wij door met het wetsvoorstel beëindiging vervangingsfonds en modernisering participatiefonds. Een hartelijk
welkom aan de minister die ook al in onze nieuwe zaal
aanwezig was en natuurlijk een hartelijk welkom aan mijn
collega's.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik zou als eerste het woord willen geven aan mevrouw
Westerveld van GroenLinks.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat klopt voorzitter, wij hebben elkaar vanochtend al
getroffen in een flink fel debat. Het was ook een mooi
inhoudelijk debat. Ik denk dat het debat van vanmiddag
misschien wat rustiger zal zijn. Wel moet ik eerlijk zeggen
dat we ons flink hebben moeten verdiepen in het arbeidsrecht, omdat deze wet nog een stuk technischer van aard
is dan die van het debat vanochtend. Het gaat in ieder geval
om andere wetgeving.
Voorzitter. Ik heb wel de indruk dat er wat meer eensgezindheid is. Bij deze wet praten we over fondsen die schoolbesturen in het basisonderwijs ondersteunen wanneer vervanging nodig is, vanwege bijvoorbeeld ziekte of wanneer een
dienstverband wordt beëindigd. Dat is belangrijk voor het
beleid. Goede re-integratietrajecten zijn belangrijk, zeker in
een tijd waarin het lerarentekort zo groot is.
Over dat lerarentekort wil ik nog iets zeggen. Deze week
zijn alle scholen weer open. Wij lezen veel berichten en
spreken met veel docenten en zien en horen helaas dat er
weer volle klassen zijn, omdat scholen gewoonweg geen
of onvoldoende docenten kunnen vinden. We lezen ook dat
in grote steden het lerarentekort zelfs groter is dan vorig
jaar. Ik wil de minister ook vragen hoe hij hiernaar kijkt. Wat
zegt hij tegen scholen die ook dit jaar de formatie niet
rondkrijgen? Hoe gaat de minister ervoor zorgen, zeker nu
de formatie nog wel een tijd duurt, dat hiervoor een oplossing komt? Hoe zorgt hij ervoor dat het lerarentekort in de
tussentijd niet wordt vergeten, dat het niet de roze olifant
in de Kamer wordt, zoals Merel van Vroonhoven ook zo
mooi vertelde nog voor dit reces? Ziet de minister mogelijk-

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

heden om hier de komende tijd echt voldoende aandacht
aan te besteden?
Ik moet eerlijk zeggen dat ik soms opkijk van de enorme
plannen die sommige bewindspersonen laten zien. En als
we dan aan de ministers van Onderwijs vragen wat er nou
echt structureel gedaan kan worden voor het onderwijs,
wordt gezegd: we zijn demissionair en we kúnnen geen
grote beleidswijzigingen doorvoeren. Dat gebeurt op andere
ministeries ook. Het probleem van het lerarentekort was in
de afgelopen vier jaar al heel groot, en dat probleem verdwijnt niet. Laten we voorkomen dat hierover nog heel lang
wordt gepraat in nieuw te vormen regeringen en dat we
vervolgens het onderwijs in de kou laten staan.
Voorzitter. Dan de wet. Door deze wet wordt het Vervangingsfonds beëindigd. Dit fonds vereffent de kosten die
scholen hebben wanneer ze personeel moeten vervangen
door ziekte als schoolbesturen hiervoor premie hebben
afgedragen aan het fonds. Omdat steeds meer schoolbesturen ervoor kiezen om de vervangingskosten zelf te betalen,
wordt dat fonds langzaam beëindigd. Dat lijkt ons een
logisch gevolg. De scholen die nog wel gebruikmaken van
het fonds, worden ondersteund in de afbouw hiervan en
voor scholen waarbij het tot financiële problemen kan leiden, wil het kabinet een tijdelijk vangnet mogelijk maken.
Ik lees echter in de memorie van toelichting dat dit vangnet
alleen wordt ingesteld als er voldoende budgettaire middelen beschikbaar kunnen worden gesteld. Ik wil de minister
graag vragen wat hiermee nou precies bedoeld wordt.
Moeten die middelen niet gewoon verplicht beschikbaar
gesteld worden, zodat alle scholen de overgang op een
goede manier kunnen maken?
Voorzitter. Het Vervangingsfonds had ook een tweede taak,
namelijk het adviseren en ondersteunen van schoolbesturen
bij het organiseren van de bedrijfsgezondheid, afgekort —
dat doen we veel in het onderwijs — als PGZ. Zoals ik net
al zei, is dat juist nu, met het enorme lerarentekort, ontzettend belangrijk. Het Vervangingsfonds heeft berekend dat
1 procentpunt minder ziekteverzuim op jaarbasis leidt tot
een verminderende behoefte van de ruim 1.000 fte aan
vervanging. 1.000 ftp, dat is nogal wat. Wat ons betreft is
het dan ook erg belangrijk dat schoolbesturen blijvend
worden ondersteund en geadviseerd wat betreft die
bedrijfsgezondheidszorg. De wettelijke basis hiervan zou
met beëindiging van het Vervangingsfonds mede verdwijnen. Dat lijkt ons geen goed idee. Daarom hebben we met
de collega's van de SP en van de PvdA, en op verzoek van
de sociale partners die bij ons hebben aangeklopt, een
amendement gemaakt dat deze taak onderbrengt in het
Participatiefonds. Dit vinden wij een logische plek, omdat
het Participatiefonds zich bezighoudt met het voorkomen
van werkloosheid en dit wat ons betreft ook hand in hand
gaat — dat blijkt ook wel uit die cijfers — met het voorkomen van verzuim.
Voorzitter, ook de tweede poot van deze wet, de modernisering van het Participatiefonds, kunnen wij ondersteunen.
Het Participatiefonds vangt de financiële risico's op die
schoolbesturen lopen wanneer het dienstverband wordt
beëindigd. Maar, misschien nog wel belangrijker, het houdt
zich ook bezig met het re-integratiebeleid. We hebben het
er hier vaker over gehad hoe belangrijk re-integreren is en
ook hoe belangrijk het is dat mensen die nu in die stille
reserve van het onderwijs zitten misschien weer teruggaan,
dat mensen met een onderwijsbevoegdheid toch weer

8 september 2021
TK 103

103-6-1

teruggaan naar dat onderwijs. Wat ons betreft zou daar nog
veel meer op moeten worden ingezet. Ik zou de minister
willen vragen hoe groot die stille reserve is. Zijn dat nog
steeds die ruim 80.000 mensen die wel een onderwijsbevoegdheid hebben maar die niet in het onderwijs werken?
Is het de afgelopen jaren gelukt om een deel van deze
mensen weer terug te brengen in het onderwijs? Hoeveel
mensen staan er nu daadwerkelijk voor de klas? En zijn er
voor de komende jaren ook nog maatregelen om mensen
die wel een bevoegdheid hebben maar niet in het onderwijs
werken terug te brengen? Want, helemaal met die enorme
uitdaging van het lerarentekort, we hebben natuurlijk alle
mensen nodig. Het is gewoon zonde dat we zoveel mensen
in dit land hebben die wel een opleiding hebben gedaan
om leerkracht te worden maar die om welke reden dan ook
zijn uitgevallen en die nu niet meer werken in het onderwijs.
Laten we ook in deze periode dat het kabinet demissionair
is alles op alles zetten om ervoor te zorgen dat alle kinderen
een leraar voor de klas hebben.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Kwint. Gaat uw gang.

De heer Kwint (SP):
Voorzitter. Het zijn niet de meest eenvoudige en overzichtelijke wetswijzigingen die vandaag besproken worden. Dat
gold voor vanochtend, dat geldt voor vanmiddag zeker ook.
Eerlijk gezegd denk ik voor een hele hoop mensen ook niet
de meest tot de verbeelding sprekende. Ik ben nog niet
buiten geweest, maar als de straten uitgestorven zijn, denk
ik dat het niet is omdat iedereen ademloos naar de wetswijzigingen rondom het Vervangings- en Participatiefonds zit
te kijken.
Toch gaat het wel ergens over. Het schrappen van een fonds
dat ervoor zorgt dat de kosten voor verzuim en vervanging
verdeeld werden over de diverse schoolbesturen, ook het
aanpassen van een fonds dat bedoeld is om leraren die een
baan kwijtraken weer aan het werk te krijgen. Natuurlijk,
het liefst binnen het onderwijs, maar anders daarbuiten.
De voornaamste vraag, maar dat geldt eigenlijk voor het
elk wetsvoorstel, is natuurlijk die naar de noodzaak. Wat is
het voornaamste probleem dat wij met deze wet gaan
oplossen? Wat functioneerde er niet naar tevredenheid
binnen het systeem dat we nu al langere tijd hebben? Dit
vind ik een nog niet zo makkelijk te beantwoorden vraag.
Een van de argumenten die in de wet genoemd worden is
dat schoolbesturen wanneer ze zelf verantwoordelijk worden voor het dragen van de kosten van verzuim ook steeds
meer gaan doen aan het voorkomen van verzuim. Dat
getuigt best wel van een cynische opvatting van de inzet
van schoolbesturen. Meestal zijn de rollen tussen de
minister en mij omgekeerd op dat punt, wanneer het gaat
om de rol van bestuurders in het onderwijs.
Daarnaast, hiermee komen de risico's van hoger verzuim
bij de schoolbesturen zelf. En inderdaad, tot nu toe, in de
jaren zoals je dat al hebt gezien, zijn er scholen die hier al
voor mochten kiezen, die ervoor hebben gekozen en die er
ook niet op teruggekomen zijn. Daaruit zou je kunnen
afleiden dat het schijnbaar voor die scholen naar tevredenheid functioneert. Maar, mevrouw Westerveld stipte het

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

ook al even aan, we zitten in een periode van een fors
lerarentekort. We zitten in een periode waarin een hele hoop
docenten het het afgelopen jaar ontzettend zwaar hebben
gehad met scholen open en dicht, onlineonderwijs, de
gevolgen en de nasleep van corona. Natuurlijk hopen wij
niet dat dat leidt tot extra uitval in het onderwijs, maar
helemaal uitsluiten kun je het ook niet. Er bestaat een risico
dat mensen aan het eind van hun Latijn zijn en zich dus
ziekmelden of weggaan. Dat leidt dus ook tot een groter
risico op verzuim. Dat is een probleem dat je niet zomaar
kunt weg-hrm'en. Het komt nu wel op het bordje van
scholen terecht. Ziet de minister daar het risico in dat
scholen straks in één keer geconfronteerd worden met
kosten die een bestuur eigenlijk helemaal niet kan dragen?
Hoe ziet de minister het risico dat besturen misschien
minder snel een docent een vast contract gaan aanbieden,
wanneer zij hogere uitgaven hebben als zij een docent,
mocht het niet bevallen, aan een nieuwe baan moeten helpen? Een onbedoeld bijeffect zou kunnen zijn dat scholen,
wanneer zij zelf de financiën voor re-integratie deels voor
hun rekening moeten nemen, huiveriger zullen zijn om een
vast contract aan te bieden. Het is een ergernis die volgens
mij in deze Kamer vrij breed gedeeld wordt dat scholen in
tijden van tekort docenten vaak nog steeds geen vast contract aanbieden.
Hoe zit het met de risico's voor kleinere scholen of besturen? Ik zei het net al: het lijkt tot nu toe goed te gaan. Ook
de kleine scholen en besturen die besloten hebben om hier
zelf mee aan de slag te gaan, zijn er niet op teruggekomen.
Toch is er nog steeds een fors aantal scholen dat er niet
voor gekozen heeft om het wel te gaan doen. Dan citeer ik
even de formulering van de minister. Het ging net ook al
even over een overgangsregeling en een vangnet, mocht
dat nodig zijn: "De potentiële doelgroep voor een eventueel
noodzakelijk tijdelijk vangnet wordt nu in beeld gebracht."
Dat zijn een hoop mitsen en maren in één zin, dus ik sluit
me aan bij de vraag die ook mevrouw Westerveld stelde.
Als het nodig is, moet het er gewoon komen. We moeten
voorkomen dat scholen in problemen raken. Volgens mij
is dat ook de bedoeling van het kabinet, maar ik vond het
hier en daar dusdanig terughoudend geformuleerd dat ik
denk: er mag wel een dikkere streep onder.
Ik ben voornemens om vandaag niet een hele artikel 23discussie te beginnen, ondanks dat ik dat graag doe. Ik moet
zeggen dat het mij bij het lezen wel verbaasde dat er een
uitzonderingsgrond bestaat op grond van levensbeschouwing om ook dit soort fondsen in eigen kring te mogen
organiseren. Nou gaat natuurlijk een deel afgeschaft en een
deel gemoderniseerd worden, maar ik vroeg mij toch af
wat nu in vredesnaam die diepgevoelde religieuze overtuiging is die rechtvaardigt dat je niet met de openbare school
naast jou in het dorp samen iets voor vervanging kunt doen.
Waarom moet je dat in eigen kring doen? Waarom kun je
alleen de vervangingsfondsen van de scholen van een
bepaalde denominatie samen doen? Ik ben heel benieuwd
wat daar precies het argument voor is. Ik zag het zelf vooral
als een manier waarop de reikwijdte van artikel 23 in de
afgelopen 100 jaar steeds verder is opgerekt.
Ten slotte. Ik was het niet van plan, meneer Peters, dus ik
ga proberen het niet te doen.

8 september 2021
TK 103

103-6-2

De heer Peters (CDA):
Ik ook niet, meneer Kwint, maar ik wil toch aanstippen dat
artikel 23 niet alleen over religieuze scholen gaat, maar
overigens wel over 70% van alle leerlingen.
De heer Kwint (SP):
Dat is waar. Dan nog ben ik, ook buiten de religieuze
levensovertuigingen om, er nog steeds niet van overtuigd
welke levensovertuiging je verbiedt om vervangingsfondsen
te delen. Maar dat zou kunnen zijn omdat ik misschien niet
even goed thuis ben in alle religies en levensovertuigingen.
Dan de bedrijfsgezondheid. Er zijn nu zogenaamde BGZdiensten, de bedrijfsgezondheidsdiensten. Die zouden met
dit wetsvoorstel verdwijnen. Dan zegt de minister: dat kan
in afspraken tussen werkgevers en werknemers gedaan
worden. Het moet in de toekomst worden aanbesteed. Dat
lijkt ons niet zo'n goed idee. Dat lijkt overigens ook de
werkgevers en de werknemers in het onderwijs geen goed
idee. Laten we eerlijk zijn: die zijn het de afgelopen jaren
niet altijd op alle punten roerend met elkaar eens geweest.
Op dit punt hebben ze elkaar wel gevonden. Ze hebben ons
daarover benaderd. Wij waren het met hen eens en zoals
mevrouw Westerveld al zei: wij hebben daar samen met
PvdA en GroenLinks een amendement over ingediend.
Daar is inhoudelijk ook wel een reden voor. Bedrijfsgezondheid is wat ons betreft meer dan alleen iets tussen werkgevers en werknemers. Het dient ook een algemeen doel. Het
is niet iets wat je maar aan de besturen overlaat. Als
samenleving hebben wij er ook gewoon profijt van als een
docent in goede gezonde werkomstandigheden zijn werk
kan doen, zoals wij bijvoorbeeld ook over een overheidsregeling rond ventilatie op scholen hebben gezegd dat wij
vinden dat de overheid daarin een rol heeft. Wij gaan dan
niet jij-bakken in de zin dat een gemeente of een bestuur
meer had moeten doen. Dan pakken wij daarin onze eigen
verantwoordelijkheid. Daarom hebben wij dat amendement
mede ingediend. Ik kan het iedereen van harte aanbevelen.
Het is echt een bovengemiddeld goed amendement
geworden, ook al zeg ik het zelf.
De voorzitter:
Ik ben blij dat u zelf zo content bent.

functioneert. Als een school goed met medewerkers
omgaat, kunnen leraren en leraressen zo goed mogelijk
hun werk doen en goed onderwijs geven. Uiteindelijk is dat
in het belang van de leerling. De VVD is het er dus mee
eens dat we de wet zo wijzigen dat schoolbesturen meer
regie krijgen over hun personeelsbeleid, maar hierbij heb
ik nog wel een paar aandachtspunten.
We stoppen met het Vervangingsfonds, maar wanneer
stoppen we daarmee? Hoe voorkomen we dat het een
gebed zonder end wordt? Dat heeft als risico dat sommige
schoolbesturen misschien minder voortvarend werk maken
van dat personeelsbeleid. Ik hoor dan ook graag periodiek
van de minister hoe het hiermee staat, zodat we als Kamer
waar nodig kunnen bijsturen.
Ik heb begrepen dat scholen die zelf het risico dragen van
vervanging bij ziekte in 2019 een gemiddeld ziekteverzuim
hadden dat 1,2 procentpunt lager lag dan de groep van
schoolbesturen die de vervangingskosten nog konden
declareren bij het fonds. Dat is mooi nieuws. In de eerste
plaats voor de medewerkers die het betreft en uiteraard
ook voor de leerlingen. Uit deze cijfers leid ik af dat ze
gestimuleerd worden om beter voor hun medewerkers te
zorgen. Dat is wat we willen. Deelt de minister die analyse
of kijkt hij daar anders naar?
Wat me ook opviel in de cijfers is dat het merendeel van
de kleine schoolbesturen de vervangingskosten nu nog
regulier declareert bij het Vervangingsfonds. Ik snap dat ze
kwetsbaarder zijn en dat het lastiger is. Hoe gaat de minister
ook deze schoolbesturen begeleiden naar een vorm van
het nemen van eigen verantwoordelijkheid, anders gezegd
eigenrisicodragerschap, dat ook voor hen werkt en werkbaar
is?
Voorzitter. Tot slot heb ik een vraag naar aanleiding van de
brief van begin deze week van een groot aantal onderwijsorganisaties en sociale partners. Collega's Kwint en Westerveld stipten dit ook al aan. Wat ik deel met degenen die de
brief stuurden, is dat gezonde scholen erg belangrijk zijn.
Aandacht daarvoor mogen we niet aan het toeval overlaten.
Ik neem aan dat het kabinet die wens ook deelt. Daarom
zou ik de minister willen vragen nog eens uit te leggen
waarom het kabinet toch voor een andere route kiest.
Tot zover. Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Beertema van
de PVV.

De heer Kwint (SP):
Ja, ik ook.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw bijdrage. Dan gaan we nu naar
mevrouw Paul van de VVD.

Mevrouw Paul (VVD):
Voorzitter. We hebben het vandaag — het is al even aangestipt — over wetswijzigingen die nogal technisch overkomen. Simpel gezegd komt het erop neer dat schoolbesturen
dankzij die wijzigingen meer verantwoordelijkheid krijgen
voor hun personeelsbeleid. Dat lijkt mij een prima zaak.
Hoe je omgaat met je mensen, leraren en ook andere
medewerkers, is heel bepalend voor hoe je als school

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

De heer Beertema (PVV):
Voorzitter. Het gaat dus om die twee doelen die men met
deze wet voor ogen heeft: het beëindigen van het Vervangingsfonds en het moderniseren van het Participatiefonds.
Dat is een vrij technische wet, maar er wordt beoogd om
uiteindelijk de wettelijke waarborgtaak van het Participatiefonds te moderniseren. Het zal tot gevolg hebben dat de
kosten niet meer bij het Vervangingsfonds kunnen worden
gedeclareerd. Het op termijn beëindigen van dit fonds zal
geen betrekking hebben op de ondersteunende, niet-wettelijke activiteiten om de kosten van verzuim en vervangingskosten beheersbaar te houden voor schoolbesturen. De

8 september 2021
TK 103

103-6-3

verplichting voor schoolbesturen om zich aan te sluiten bij
het Vervangingsfonds komt te vervallen. Logischerwijs zal
ook de ministeriële aanwijzing van het Vervangingsfonds
als rechtspersoon ingetrokken worden. Dat heeft tot gevolg
dat scholen en schoolbesturen zelf verantwoordelijkheid
dienen te nemen voor het beheersen van ziekteverzuim en
vervanging.
Om dit verder uit te werken zijn er drie maatregelen genomen. Het Vervangingsfonds blijft bestaan tot de wettelijke
beëindiging van die waarborgtaak, om de schoolbesturen
te blijven ondersteunen in het ontwikkelen van deugdelijk
eigenrisicodragerschap. Op het gebied van hoog ziekteverzuim zal de inzet zijn om ondersteuning te blijven bieden,
ook na het beëindigen van de wettelijke taak. En er zal,
indien gewenst, een tijdelijk vangnet worden ingesteld voor
een kleine groep schoolbesturen.
Nou, de memorie van toelichting stelt dat de inzet zal zijn
dat het hier om een zeer kleine, selecte groep gaat en dat
deze besturen buiten hun toedoen daar tijdelijk de financiële
last van zouden kunnen hebben. Dit zou zelfs kunnen leiden
tot het in het geding komen van de financiële en inhoudelijke voortgang van deze scholen. Dat is duidelijke taal. Maar
het is nog onduidelijk hoe groot die groep is. De memorie
stelt dat daarover speculeren weinig zin heeft, omdat de
grootte van die groep noch de factoren die daarmee
samenhangen duidelijk zijn.
Maar, voorzitter, dit wetsvoorstel borduurt daar toch op
voort. Het gaat uit van het bestaan van deze behoefte, maar
het is volstrekt onduidelijk om hoeveel scholen het gaat en
om welke factoren hier nou precies mee samenhangen. Ik
zou de minister willen vragen om een toelichting op het
vangnet. Waarom is dit al geopperd? En is er misschien
toch wel wat inzicht in die problematiek? Het vangnet is nu
al immers onderdeel van die drie flankerende maatregelen.
Dan het participatiefonds, voorzitter. De memorie stelt dat
het steeds lastiger wordt om te beoordelen of er sprake is
van onvermijdbaar ontslag — dat kan ik mij voorstellen —
en dat er daarom in een gezamenlijke werkgroep is gewerkt
aan een voorstel om de werking van het participatiefonds
te verbeteren en eenvoudiger te maken. Dat vormt de basis
van dit voorstel en wij zien daar ook wel de toegevoegde
waarde van. Het participatiefonds blijft dus als zelfstandig
bestuursorgaan behouden, maar er verandert wel een
aantal zaken binnen dit wetsvoorstel. Zo zullen de criteria
voor vergoedingsgronden bij ontslag worden teruggebracht
van 131 — dat waren er nogal wat — naar 8 categorieën.
Dit is om de complexiteit die gepaard gaat met het toetsen
van de vermijdbaarheid van het ontslag te vereenvoudigen.
Ook zullen schoolbesturen voortaan via een heffing door
het participatiefonds voor een deel verantwoordelijk
gehouden worden voor de kosten die ontstaan uit het ontslag. Dit zorgt voor meer inzicht in de kosten voor scholen,
omdat de verrekeningen niet meer zullen lopen door middel
van het korten op de lumpsumbekostiging door DUO, maar
omdat deze kosten door het participatiefonds in rekening
zullen worden gebracht. We zien ook daar de toegevoegde
waarde van in, maar het is voor ons ook wel weer een teken
aan de wand van de tekortkomingen die de lumpsumbekostiging met zich meebrengt. Graag een reactie van de
minister.

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

Voorzitter. Dan het amendement van de leden Kwint, Westerveld en De Hoop. Daarin wordt gepleit voor het onderbrengen van de bedrijfsgezondheidszorgtak bij het participatiefonds, om zo gebruik te kunnen blijven maken van de
expertise die intussen is opgebouwd. Wij onderschrijven
van harte de wens van de indieners. In een tijd van een
systeemcrisis in het onderwijs — het enorme, gierende
lerarentekort staat daar toch symbool voor — hoort de
bedrijfsgezondheid in het onderwijs wel degelijk een taak
van de overheid te zijn. Wij neigen er dan ook naar om dat
amendement te steunen.
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Heeft u een interruptie, mijnheer Van Meenen?
Nee. Dan is nu het woord aan de heer Van Meenen van
D66.

De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter. Ik ga het eens heel kort houden.
De voorzitter:
Wow.
De heer Van Meenen (D66):
Goed dat deze wet in de Kamer ligt. Al heel lang is dit het
plan. Zowel de beëindiging van het Vervangingsfonds als
de modernisering van het Participatiefonds is een langgekoesterde wens. Wij hebben in de schriftelijke ronde enkele
vragen gesteld. Die gingen met name over de overgangsfase en die zijn volledig naar onze tevredenheid beantwoord. Dus ik dank de minister en zijn ambtenaren en wij
zullen instemmen met de wet.
Ik dank u zeer.
De voorzitter:
Deze bijdrage van de heer Van Meenen is een historisch
moment.
De heer Van Meenen (D66):
Zo kan het ook, ja.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Peters van
het CDA. Gaat uw gang.

De heer Peters (CDA):
Voorzitter. Als je iets zelf kunt organiseren, dan moet je dat
doen. Dan is het onnodig en niet verstandig om een hoger
bestuursorgaan in het leven te roepen. Die vuistregel hang
ik wel aan; dat zal niemand verbazen. Waarom verplichte
inschrijving voor een vervangingsfonds organiseren als
scholen het zelf ook goed kunnen en willen regelen? Ik zie
het niet, scholen zien het ook niet en de Raad van State
heeft geen opmerkingen bij het wetsvoorstel.

8 september 2021
TK 103

103-6-4

Wij danken de minister voor de beantwoording van onze
vragen en voor de nota naar aanleiding van het verslag.
Daarmee zijn de meeste vragen die we hadden afdoende
beantwoord.
Als schoolbesturen iets zelf kunnen regelen, dan moeten
ze dat ook zelf doen. Grote schoolbesturen gaat dat zeker
lukken. Ze hebben er voor een groot deel al voor gekozen
zelf de kosten voor vervanging te dragen. Dat gaat goed,
maar pakt het inderdaad ook goed uit voor kleine of minder
draagkrachtige schoolbesturen? Het is goed dat de minister
het oppakt en monitort, met die prachtige volzin vol mitsen
en maren die de heer Kwint daarstraks even voorlegde. Dat
is goed, maar misschien kan hij dat nog even benadrukken.
Voorzitter. Er is een breed draagvlak in het onderwijsveld
voor het afschaffen van het verplicht inschuiven bij het
Vervangingsfonds, maar dat ligt anders ten aanzien van de
voorstellen voor de modernisering en vernieuwing van het
Participatiefonds. Het is al een paar keer gezegd: de afgelopen week stuurden de AOb, AVS, FvOv, CNVO en PO-Raad
nog een gezamenlijke brief over behoud van een wettelijke
basis voor de bedrijfsgezondheidszorg door die over te
hevelen van het Vervangingsfonds naar het Participatiefonds. Volgens de minister kan de bedrijfsgezondheidszorg
zonder wettelijke basis prima worden voortgezet door caopartners op basis van cao-afspraken, maar de bovengenoemde partijen betwijfelen dat. Zij wijzen er ook op dat
het voorstel van de minister de opgebouwde expertise en
instrumenten zal laten verdwijnen. En de briefschrijvers
wijzen erop dat met hun voorstel de verbinding behouden
blijft tussen de preventie van werkloosheid en de aanpak
van verzuim. Wij zijn uiteraard benieuwd wat de minister
vindt van die brief en ook van het amendement van
mevrouw Westerveld en de heer De Hoop, die net per
ongeluk mevrouw Peters werd genoemd; ook wel een
grappige bijkomstigheid, maar goed. Het CDA staat in
beginsel zeker positief ten opzichte van het initiatief van
deze partijen.
Tot slot, voorzitter. Er kunnen verschillende redenen zijn
voor onvermijdbaar ontslag. Er is veel aan gelegen dat
werkgever en werknemer in zo'n geval met elkaar in gesprek
gaan en zorgen voor een oplossing: begeleiding naar een
andere baan dus. Als ik het goed begrijp, wordt een vergoeding vanuit het fonds nu niet langer in alle gevallen hetzelfde. Als dat zo is — of zie ik dat verkeerd? — levert dat
dan geen onbedoelde prikkel op voor een werkgever om
het maar bij die eventueel hogere vergoeding te laten, zijn
verlies te pakken en niks meer te doen? Hoe weegt de
minister dat? Ziet hij dit ook zo? Hoe wil hij het in dat geval
in de gaten houden en eventueel oplossen?
Samenvattend, voorzitter. Wat scholen zelf kunnen, moeten
ze niet verplicht bovenschools oplossen. Scholen blij,
iedereen blij, maar drie zorgpunten. Eén: kunnen ook minder
draagkrachtige scholen inderdaad zonder Vervangingsfonds
en hoe houden we dat in de gaten? Twee: is het toch niet
verstandig de bedrijfsgezondheidszorg over te hevelen naar
het Participatiefonds? En drie: leidt een differentiatie in
vergoeding niet tot een onbedoelde differentiatie in het
gedrag van werkgevers richting werknemers die ander werk
moeten zoeken? Tot zover.

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

De voorzitter:
Dank aan de heer Peters. Tot slot is het woord aan de heer
De Hoop van de PvdA.

De heer De Hoop (PvdA):
Dank, voorzitter. Ik zeg het vaak: onderwijs moet vrolijk, fijn
en veilig zijn, niet alleen voor leerlingen, maar ook voor
docenten. Daarbij hoort gezondheid een belangrijke rol te
spelen. De vervanging en re-integratie van ziek onderwijspersoneel moet goed geregeld worden. Het uitgangspunt
was en is nog steeds om de continuïteit van het onderwijs
te waarborgen. Dit doen deze fondsen door de scholen te
helpen hun financiële risico's te beperken. Door vervangings- en werkloosheidskosten als collectief te dragen,
worden de risico's op die manier verspreid over de gehele
sector, een goede zaak.
Het onderhavige wetsvoorstel schrapt de verplichte aansluiting van schoolbesturen bij het Vervangingsfonds. Dat
betekent dat de schoolbesturen en scholen zelf financieel
en beleidsinhoudelijk verantwoordelijkheid mogen nemen
voor de vervanging van zieke werknemers en het beheersen
van ziekteverzuim.
Daarnaast regelt het wetsvoorstel dat het Participatiefonds
behouden blijft als zelfstandig bestuursorgaan met collectieve verenigings- en re-integratietaken voor het primair
onderwijs, maar hervormt dit fonds mede door de basis te
leggen voor vernieuwing en intensivering van het re-integratiebeleid.
De brief van AOb, AVS, FvOv, CNVO en PO-Raad is al vaak
genoemd in het debat. Het lijkt mij nu zaak dat wij de
inwerkingtreding snel laten plaatsvinden.
De taak van het Vervangingsfonds om schoolbesturen te
ondersteunen en adviseren bij het organiseren van de
bedrijfsgezondheid willen de sociale partners onderbrengen
bij het Participatiefonds, waardoor in dat geval ook een
logischere verbinding ontstaat tussen inhoudelijk nauw
verbonden activiteiten, te weten de preventie van werkloosheid en de aanpak van het verzuim. Wordt de wettekst op
dat punt niet aangepast, dan is de continuering van opgebouwde regionale en landelijke kennis en kunde namelijk
alleen mogelijk als het met overheidsgeld verkregen voordeel van zo'n 30 tot 35 miljoen euro wordt afgekocht. Dat
lijkt mij niet goed. Zonder deze afkoop zal er sprake zijn van
ongeoorloofde staatssteun. Het lijkt mij dus heel verstandig
als de minister het amendement van SP, GroenLinks en
Partij van de Arbeid omarmt en we het op deze manier
voortzetten.
Dank.
De voorzitter:
Er is een vraag. De heer Peters.
De heer Peters (CDA):
Ja, technisch of inhoudelijk omdat ik het begin van het
betoog niet helemaal heb gevolgd, denk ik. U zegt heel
duidelijk, meneer De Hoop, dat solidariteit voor u belangrijk
is. Uiteraard, dat is een van uw kernwaarden en overigens

8 september 2021
TK 103

103-6-5

ook die van mij. Dat de solidariteit in het Vervangingsfonds
een groot goed is, zegt u. Nou begrijp ik wel wat u wilt met
het Participatiefonds, maar niet wat u wilt met die verplichte
inschrijving in het Vervangingsfonds. Wilt u dat nu behouden omdat u solidariteit belangrijk vindt, zelfs als die solidariteit niet nodig is en eigen verantwoordelijkheid ook kan,
of zegt u: ik ben het wel eens met het wetsvoorstel, in ieder
geval op dat punt?
De heer De Hoop (PvdA):
We zijn het eens op dat punt.
De heer Peters (CDA):
Mooi, dan had ik u net niet goed begrepen, maar nu wel.
Dank u wel.
De heer De Hoop (PvdA):
Dan ben ik blij dat we dat uit de wereld geholpen hebben.
Dank.
De voorzitter:
Dank aan de heer De Hoop. Ik heb begrepen van de minister
dat hij direct over kan gaan tot zijn beantwoording.

Minister Slob:
Dank u wel, voorzitter. Ook dank aan de Kamer voor de
inbreng in eerste termijn en voor de agendering van dit
wetsvoorstel, dat inderdaad al een jaar bij u ligt. Ik zeg dat
niet als verwijt, want we hebben andere wetsvoorstellen
voorrang gegeven in de ingewikkelde coronatijd. Het is
denk ik heel erg goed dat we nu ook duidelijkheid geven —
in ieder geval u vanuit de Tweede Kamer en hopelijk ook
straks de Eerste Kamer — richting al diegenen die al heel
lang hiermee bezig zijn en eigenlijk ook een volgende stap
willen gaan maken.
Wat is hier aan de hand? U heeft het zelf ook al aangegeven.
We hebben ooit in het verleden, in de jaren negentig, voor
het primair onderwijs maar ook voor het voortgezet
onderwijs deze fondsen opgericht. U weet dat inmiddels
voor het voortgezet onderwijs iets meer dan tien jaar geleden al deze fondsen zijn opgeheven. Voor het primair
onderwijs zijn ze blijven voortbestaan, maar we komen nu
echt op een plek aan dat ... Ik zou haast zeggen: de tijd is
nu rijp om, net als bij het voortgezet onderwijs, ook voor
het primair onderwijs deze stap te gaan zetten. We hebben
er in de tussentijd overigens nog wel een zbo van gemaakt,
om nog maar een afkorting toe te voegen aan alle afkortingen die al door u zijn genoemd, maar we zitten nu echt in
een fase dat langzaam maar zeker ... Het aantal scholen en
besturen dat nog een beroep op het Vervangingsfonds doet,
is in een snel tempo aan het teruglopen. Daar hoort inderdaad de vanaf 2012 gecreëerde mogelijkheid bij van het
eigenrisicodragerschap. Steeds meer besturen zijn daartoe
overgegaan. Dat betekent dat ze dan geen premie hoeven
te betalen, dat ze zelf met heel gericht hrm-beleid proberen
om de eventuele risico's die dat met zich meebrengt op een
goede wijze te voorkomen en waar nodig hun verantwoordelijkheid nemen voor docenten die daarmee te maken
hebben.

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

Ik kan u zelfs de nieuwste cijfers geven, want de nota naar
aanleiding van het verslag is ook alweer enigszins gedateerd. Kijken we naar wat de laatste stand van zaken is. Dan
praten we over dit kalenderjaar. Om precies te zijn 67,4%
van de schoolbesturen is eigenrisicodrager geworden. Wat
betekent dat voor de scholen en het personeel? Ongeveer
83% van het personeel en 86% van de scholen vallen daar
inmiddels onder. Kijken we naar de groep die nog niet zover
is, die nog onverkort gebruikmaakt van de wettelijke
mogelijkheden om op het Vervangingsfonds terug te vallen,
dan is dat een divers aantal besturen, en vooral de wat
kleinere besturen. Er zitten ook eenpitters tussen. Als we
gericht inzoomen: wat gebeurt er dan, wie doet er nog een
beroep op het Vervangingsfonds? Laat ik het anders formuleren: voor wie wegen de kosten van het betalen van premie
op tegen wat men ontvangt aan vergoedingen? Er valt nog
een heel klein aantal scholen in die laatste categorie, die
dus meer ontvangt dan ze betaalt. De laatste gegevens zijn
dat dit nog drie scholen zijn.
Het ingewikkelde is het volgende. Daarmee kom ik bij de
ingewikkelde zin die de heer Kwint heeft geciteerd; ik ga
dat niet uit mijn hoofd doen. Het wisselt welke scholen
eronder vallen. Ik heb een nieuw mooi woord bijgeleerd:
het is een volatiel bestand. Volatiel houdt in dat het wisselt.
Het zijn niet steeds dezelfde besturen. Dat maakt het
natuurlijk ook ingewikkeld als je gaat nadenken over de
vraag wat we moeten gaan doen voor het vervolg. Daar
kom ik zo even apart op terug. Steeds minder scholen doen
nog een beroep erop. Als ze er een beroep op doen, zien
we dat dit maar voor een heel beperkt deel een voordeel
oplevert. De ontwikkeling om hetzelfde te gaan doen als bij
het voortgezet onderwijs, is heel natuurlijk en wordt breed
gesteund.
De vraag is waarom er nu niet alvast een datum wordt
gekozen. Het kiezen van een datum is een verantwoordelijkheid die ook bij de sociale partners ligt. We regelen nu ook
wettelijk dat die volgende stap gezet kan worden. Ik ben er
zelf van overtuigd dat op het moment dat deze wet is aangenomen — ik kom daar straks nog op terug bij het amendement — en we misschien ook een oplossing hebben
gevonden voor de bedrijfsgezondheidszorg, er wel echt
heel snel een datum gaat komen. Je kunt zelfs niet uitsluiten
dat men bij wijze van spreken over de datum zegt: in 2022
moet dit gebeuren, dus dan hebben we nog een jaar. Dan
zou het in januari 2023 officieel kunnen ingaan.
We voelen ons natuurlijk verantwoordelijk, de Kamer ook.
Ik merk dat uit alle vragen over de groep die dan misschien
toch nog wat ondersteuning nodig heeft. Ik dacht dat
mevrouw Paul daar nadrukkelijk naar vroeg. De begeleiding
van de scholen blijft onverkort van kracht. Dat is nu ook al
het geval. Nu kunnen scholen, ook de kleine scholen, al
begeleiding krijgen op weg naar een eigenrisicodragerschap. We zien inderdaad ook — ik meen dat de heer Kwint
dat noemde — dat er al kleine schoolbesturen zijn die dat
al doen en die niet teruggaan. Die mogelijkheid is er nu nog
wel. Dit betekent ook dat men zich senang voelt bij de
gemaakte keuze. Die begeleiding is er, ook op het moment
dat het Vervangingsfonds wordt afgeschaft. Er zijn heel
specifiek regioadviseurs voor. Die zullen worden toegevoegd aan het Participatiefonds en zullen op die manier de
scholen kunnen blijven begeleiden.
Het volgende is ook belangrijk. Met name de heer Beertema
wees daarop. Ik zeg het even in mijn eigen woorden: het is

8 september 2021
TK 103

103-6-6

leuk dat in de nota naar aanleiding van het verslag de contouren van zo'n vangnet netjes uiteen worden gezet en dat
daarin staat hoe we dat willen gaan doen, maar er moet
dan natuurlijk wel iets gaan komen. Op het moment dat de
keuze gemaakt wordt om de volgende stap te zetten, wordt
een datum geprikt en zorgen we ervoor dat het vangnet
gecreëerd wordt. Ik gaf u net al aan dat het aantal scholen
waar het om gaat wisselt, maar heel beperkt is. Op de
datum waarop het Vervangingsfonds wordt opgeheven,
zal dat gaan om drie of misschien vier jaar. We gaan dat
met de sociale partners bespreken en er afspraken over
maken. Wat betreft de kosten die daarmee gepaard gaan:
er zijn ook uitvoeringskosten verbonden aan het Vervangingsfonds. Die zijn een kleine drie miljoen. Dat bedrag kan
jaarlijks beschikbaar komen voor het vangnet. Ook zijn er
nog een aantal miljoenen aan reserve in het Vervangingsfonds die daar ook voor kunnen worden ingezet. We hebben
dan echt wel even voldoende middelen, even inschattend
wat er nodig is, om dat vangnet in te richten. Mocht dat
echt anders zijn, komen we uiteraard bij u terug en bedenken we daar een oplossing voor. Dat wat betreft hoe we
verder willen met het Vervangingsfonds.
Het Participatiefonds moderniseren we. "Moderniseren" is
tegenwoordig weer een prachtig woord. Dat is niet voor
niks. We zien de enorme waarde van het Participatiefonds.
Die zie ik ook nu al onder de oude wetgeving. Mevrouw
Westerveld vroeg er in het bijzonder naar: wat wordt er
teruggeleid? We hebben in het kader van de aanpak van
het personeelstekort vaak hierover gesproken. We hebben
met elkaar ook heel vaak gezegd: natuurlijk moet de rijksoverheid het een en ander doen. Ik durf ook wel te herhalen
dat we veel gedaan hebben, maar er is ook nog steeds heel
veel nodig. Ook ligt er een enorme opdracht bij schoolbesturen om hun werkgeverschap op een hele goede en professionele manier in te richten. Daar was echt wel een
wereld te winnen. Het voortgezet onderwijs is ons daarin
voorgegaan, maar ook het primair onderwijs moet op het
vlak van het personeelsbeleid nog strakker aan de wind
gaan zeilen. Dat is ook heel erg nodig in het kader van de
personeelstekorten die er zijn.
Ik weet nog dat uw voormalige collega Rog, maar ook
anderen, er toen heel erg op hebben gewezen dat in de
afgelopen jaren toch heel veel docenten in de WW terecht
waren gekomen, terwijl je je daarbij ook kon afvragen of
dat allemaal wel echt nodig was. Als er een goed personeelsbeleid was geweest, als er een goede begeleiding was
geweest of als die er weer zou komen, zouden die dan
opnieuw een plekje in de scholen gaan krijgen? Een
onderdeel van de aanpak van het personeelstekort door
het kabinet is ook om op dat onderdeel heel actief beleid
te voeren.
Ik ben het Participatiefonds zeer erkentelijk. Ik noem ook
maar gewoon de naam van de onafhankelijke voorzitter,
mevrouw Geke Faber. De afgelopen jaren heeft men daar
fantastisch werk verricht. Ze zijn begonnen met de target
van 1.000, maar de laatste stand van zaken — en die is heel
vers, namelijk van 1 september — is dat 2.771 personen uit
de WW zijn gehaald. Een groot deel van hen is teruggeleid
naar het onderwijs; een ander deel is teruggeleid naar
andere banen. Het overgrote deel van degenen die zijn
teruggeleid naar het onderwijs, is weer in het p.o. terechtgekomen. Dat zijn er zo'n 1.550. Er zitten nog steeds mensen
in de WW. Wij krijgen natuurlijk steeds overzichten waaruit
blijkt hoeveel mensen recht hebben op een WW-uitkering.

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

In het p.o. waren er dat in het eerste kwartaal van 2021 nog
2.278. In relatie daarmee is het aantal dat het Participatiefonds heeft teruggehaald, echt een wereldprestatie te noemen.
Natuurlijk zijn we best bezorgd over het personeelstekort.
Kort geleden heeft u weer de rapportages gezien van het
CBS over de personeelstekorten breed in de samenleving.
Overigens staat onderwijs niet in de bovenste rij van de
lijstjes van alle sectoren, maar op welke plek het onderwijs
ook staat, wij weten dat het een groot probleem is als er
tekorten zijn. Wij willen er maximaal aan werken om die
ongedaan te maken en ervoor zorgen dat er weer mensen
komen. Daar gaat ons hart ook naar uit. Dat is een enorme
strijd. We hebben de afgelopen jaren veel gedaan. Dit is
één voorbeeld. In oktober houden we hierover, geloof ik,
nog een debat. Dan zal ik u de laatste stand van zaken
geven, ook op het gebied van herintreders.
De afgelopen jaren is er een enorme oploop geweest van
pabostudenten, maar dit jaar zien we echt een terugval. De
officiële cijfers moeten nog komen, maar dat is echt iets
waar we naar kijken: wat gebeurt daar? De afgelopen jaren,
vanaf 2015, was er echt een enorm stijgende lijn. Overigens
komen deze studenten nu allemaal langzaam maar zeker
de arbeidsmarkt op. Dat is heel fijn, maar we hebben ze
ook voor de komende jaren en de jaren daarna nodig. Daar
werken we dus op allerlei manieren aan.
Mevrouw Van Vroonhoven. Ik ken natuurlijk de beeldspraak
van de roze olifant. Die is ooit door PO in actie gelanceerd
om aan te geven dat niet over structureel geld gesproken
zou mogen worden. U weet dat in deze kabinetsperiode
heel veel incidenteel geld naar het onderwijs is gegaan,
maar er is ook meer dan 800 miljoen structureel aan dit
onderwerp besteed. Dat er nog wensen zijn voor meer,
weten we ook. Dat is echt wel aan een volgend kabinet. Ook
even in historisch opzicht: geen ander kabinet voor ons kan
zeggen dat het hieraan zoveel geld heeft uitgegeven als in
deze periode. Dat is niet om ronkend te doen, want de
problemen zijn nog steeds groot. We zullen daar dus
onverkort aan moeten blijven werken.
Mevrouw Van Vroonhoven heeft in haar rapport drie lijnen
geschetst. Dat heeft ze overigens op ons verzoek geschreven. We hebben haar er dus zelf bij gehaald. Nou, rond de
regionale aanpak wordt onverkort doorgewerkt. Of we nu
demissionair zijn of niet — dat heeft u kort geleden ook
gezien — er zijn weer nieuwe regio's bij gekomen waarin
de samenwerking is versterkt. Aan het beroepsbeeld wordt
knetterhard gewerkt door werkgevers, werknemers en de
sociale partners, opdat daar ook voortgang in wordt
gemaakt. Men zou natuurlijk nog graag de extra structurele
middelen willen hebben; dat is natuurlijk een hiccup. Mocht
dat ooit een keer gebeuren, dan kan misschien opeens heel
veel meer vloeibaar worden wat nu niet vloeibaar is, maar
het is niet zo dat we nu achteroverleunen. Daar is geen
enkele aanleiding toe. Met name door de coronatijd — we
zien nu weer hoe groot de problemen zijn — moeten we
onverkort scherp blijven. En dat blijf ik ook. Ik heb zelfs deze
week, morgen, ook weer een overleg met de G5 in mijn
agenda staan om er ook met hen over door te praten. Dus
ook in de demissionaire tijd blijven we de scherpte daarvoor
houden.

8 september 2021
TK 103

103-6-7

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De minister noemt best wel een aantal hoopgevende punten, dat steeds meer mensen vanuit de WW het onderwijs
in gaan en dat er incidenteel geld is. Natuurlijk weten we
allemaal dat er wel extra geld is voor het onderwijs. Maar
dan is mijn vraag: hoe kan het dat het lerarentekort op
sommige plekken nog fors toeneemt? We krijgen signalen
van de grote steden dat het groter is dan vorig jaar. Er zit
bij mij een vraagteken, want hoe kan dat dan? Er worden
veel zaken gedaan. Er zijn ook echt wel een paar positieve
punten te benoemen, maar toch is dat lerarentekort op een
aantal plekken groter dan vorig jaar.
Minister Slob:
Daarom heb ik ook bewust even … Niet om me daarachter
te verschuilen, want dat heeft helemaal geen zin. U weet
dat dat ook nooit mijn houding is geweest bij dit probleem.
Maar er is gewoon een brede arbeidsmarktproblematiek in
onze samenleving. Het onderwijs ontkomt daar niet aan.
Juist bij onderwijs valt het wel het meeste op, is mijn indruk.
Als we op een terrasje zitten, en dat hebben we de afgelopen tijd misschien weleens gedaan … Ik in ieder geval wel.
Dat is me trouwens aardig goed bevallen. Het viel mij ook
wel op dat je soms veel langer moest wachten, of dat je
met zo'n barcode moest bestellen. Dat was afgelopen week
zelfs nog in het journaal, maar ik heb het zelf ook een paar
keer meegemaakt, omdat er gewoon geen personeel is. Dat
is één voorbeeld van een sector. Er zijn in allerlei sectoren
grote arbeidsmarktproblemen, maar hierbij gaat het om
kinderen. Hierbij gaat het om 2,5 miljoen kinderen. Die
gunnen we gewoon een juf, een meester, een docent voor
de klas. Daar knokken we ook knetterhard voor. Daar hebben
we de afgelopen jaren heel veel aan kunnen doen, maar
die problematiek van de arbeidsmarkt is zich onverkort
steeds verder aan het verdiepen, dus dat heeft ook zijn
weerslag op wat we in het onderwijs doen.
Ik geef u ook altijd de arbeidsmarktcijfers. U weet dat ik er
ook voor heb gezorgd dat die cijfers veel dichter bij onze
eigen tijd zijn komen te staan. Die komen aan het einde van
het jaar weer. Dan is er altijd een voorspelling over waar
je uitkomt over vijf of tien jaar als je niks doet. Nou, we
hebben echt wel een gat geslagen in de prognoses die er
waren in 2017 en 2018. Maar door een nieuwe verdieping
van de arbeidsmarktproblematiek zien we dat de prognoses
voor over vijf en tien jaar na nu nog steeds laten zien dat
er tekorten gaan ontstaan als we niet door blijven gaan met
ons beleid en daar nog een schep bovenop doen. Dus we
moeten onverkort knetterhard blijven knokken met elkaar,
samen met de scholen en de besturen, om te zorgen dat
we dit vraagstuk het hoofd kunnen bieden. Daar helpt dit
wetsvoorstel wel bij. Dat zeg ik u ook in het kader van goed
personeelsbeleid. Je moet zorgen dat je je mensen vasthoudt en dat je het ziekteverzuim naar beneden brengt. U
citeerde daar ook uit, over die ene procent en die 1.000 fte
vervanging. Dat is geen klein bier. We moeten dus doorgaan
met eraan werken en ervoor te knokken. Ik zal dat ook doen
tot de allerlaatste dag dat ik in deze functie ben.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat er een breder arbeidsmarktprobleem is, weten we
allemaal. Het is ook niet mijn bedoeling om hier opnieuw
een discussie te krijgen over lerarentekorten en om weer
naar elkaar te wijzen. Ik denk dat daar nog wel een paar

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

debatten voor komen. Ik weet dat we nu bezig zijn met een
wet. Maar we praten al jaren over deze problemen in het
onderwijs. Er zijn verschillende acties opgezet. We horen
nu ook weer een aantal hoopvolle cijfers van de minister,
waarin ook sprake is van een leerlingendaling. Maar er zit
gewoon oprecht de vraag bij mij hoe het kan dat die problemen in het onderwijs in een aantal regio's groter lijken te
zijn dan vorig jaar. Heeft dat dan toch te maken met een
grotere uitval, met nog meer studenten die nadat ze zijn
gaan werken, snel uitvallen, met ziekteverzuim? Heeft de
minister daar een beeld van? Waar komt dat door?
Minister Slob:
We komen er natuurlijk nog een keer apart op terug, maar
even heel kort: juist wanneer een arbeidsmarkt — ik zeg
het maar even heel beeldend — op hol geslagen is en er
zo veel meer vacatures zijn dan dat er mensen in de WW
zitten, biedt dat mensen die op zoek zijn naar werk of
eventueel op een andere plek willen werken veel meer
mogelijkheden. Even mijn eigen persoon als voorbeeld
nemend. Waarom ben ik als jongen die in het westen is
opgegroeid in het oosten terechtgekomen? Overigens met
heel veel plezier, maar dat was wel vanwege de arbeidsmarkt. En die was toen totaal andersom. Ik heb me toen suf
gesolliciteerd in de omgeving van waar ik woonde. Ik kon
daar geen baan krijgen maar kon wel een baan in het oosten
krijgen. Dat is leiding van boven geweest natuurlijk, maar
dat had ook wel met de arbeidsmarkt te maken die daarvoor
zorgde. Nu is dat totaal andersom. Neem het voorbeeld
van iemand die werkt in Amsterdam. We weten dat de
woonkosten en andere kosten om daar te leven een stuk
hoger kunnen liggen dan wanneer iemand in de Achterhoek
woont, om maar even een willekeurige plek in Nederland
te noemen. Als je dan wel heel veel plezier hebt op je
school, dan denk je misschien: dat blijf ik wel gewoon doen.
Maar als je dan ook afweegt dat je eventueel dichter bij huis
kan werken, waardoor je bijvoorbeeld minder reistijd hebt,
dan doe je dat misschien.
Overigens zie ik ook mooie voorbeelden van werkgevers
in de Randstad die ook door heel goed personeelsbeleid
aan te bieden aan degenen die bij hen solliciteren en die
ze ook heel actief benaderen om bij hen te komen werken,
ervoor zorgen dat ze weer personeel kunnen krijgen. Dus
het is ook een beetje een wisselwerking. Dat laat onverlet
dat er inderdaad gaten vallen en vaak ook op plekken waar
we het niet willen. Ik wijs ook op een motie van de Partij
van de Arbeid en de Partij voor de Dieren op dit punt. De
arbeidsmarkttoelage die ik recent heb kunnen uitgeven,
was op initiatief van de Kamer. Ik merkte vanuit het onderwijsveld, in ieder geval bij een deel van het onderwijsveld,
dat men eigenlijk zoiets had van "we willen het niet", maar
het was een verzoek van de Kamer dat ik in het kader van
het schoolonderwijsprogramma heb opgepakt. Zo zijn ze
er inmiddels in de grote steden ontzettend blij mee — ik
heb de onderwijswethouders van Amsterdam, Den Haag
en Rotterdam er ook mooie woorden over horen spreken
— dat ze van die arbeidsmarkttoelage gebruik kunnen
maken juist ook op die moeilijke scholen waar misschien
personeel weggaat omdat ze op een andere plek terechtkunnen. Dus op die manier gaan we gewoon door met ze te
ondersteunen.
Dan nog een opmerking over de dalende leerlingaantallen.
Dat is ook volatiel; daar zien we ook fluctuaties in, want op
sommige plekken zien we de leerlingaantallen weer oplo-

8 september 2021
TK 103

103-6-8

pen. Dus dat is ook geen statisch gegeven. We hebben
bovendien natuurlijk wel te maken met een vergrijsd
docentenkorps op veel plekken. Langzaam maar zeker
stromen deze mensen natuurlijk uit naar een nieuwe periode
in hun leven die we ze ook wel gunnen, maar we willen ook
graag dat hun plek weer wordt ingenomen. Dus laten we
de schouders tegen elkaar aan zetten en blijven knokken
hiervoor en laten we doen wat we kunnen. En wie weet wat
er nog extra kan in de nieuwe kabinetsperiode.
Ik denk dat ik helder ben geweest over het tijdelijk vangnet
en over hoe we dat met elkaar willen gaan financieren.
Voor het moderniseren van het Participatiefonds geldt ook
het belang dat scholen het heel erg goed doen zodat ze
minder kwijt zijn aan wat ze moeten bijdragen dan wanneer
men het misschien wat minder goed voor elkaar heeft. In
feite heb je dan twee categorieën, namelijk 10% en 50%.
De heer Peters heeft gevraagd of dit niet betekent dat
sommige schoolbesturen achterover gaan leunen. In de
gesprekken die ik heb met niet alleen de landelijke vertegenwoordigers maar ook de scholen zelf, merk ik wel dat ook
in de p.o.-sector het hebben van een goed personeelsbeleid,
waaronder het goed voor het personeel zorgen, preventief
werken en het zorgen dat mensen niet onderuitgaan en zo
dat wel gebeurt dat ze goed worden begeleid, echt wel een
stuk steviger tussen de oren zit dan pakweg misschien zelfs
wel drie, vier, vijf jaar geleden. In het kader van de personeelstekorten is de druk groter geworden maar ik zie ook
steeds meer een grotere verantwoordelijkheid. We gaan
dat natuurlijk volgen, maar ik ben ervan overtuigd dat dit
goed zal kunnen gaan helpen.
Wat betreft het Participatiefonds heb ik net al het voorbeeld
gegeven van het uit de WW halen. Ik vind dat grote klasse
wat ze aan het doen zijn en ik ben er echt van overtuigd dat
ze ook in een nieuwe tijd dit ook verder aan zullen kunnen.
Dan blijft eigenlijk nog liggen het punt van de bedrijfsgezondheidszorg. Wat zal ik daarover zeggen? Ik heb er al iets
over opgeschreven. Laat ik beginnen met te zeggen dat de
vanzelfsprekendheid dat dit in de wet moet, voor mij niet
helemaal een vanzelfsprekendheid is. Laten we even kijken
naar wat er in het vo is gebeurd. In het vo speelde precies
hetzelfde. Het is een verantwoordelijkheid van de schoolbesturen om daarmee om te gaan. In het vo heeft men dat
ook opgepakt. Men heeft gekozen voor een landelijke
organisatie, gewoon door de sociale partners zelf opgericht.
U kent het. De afkorting — die kan er nog wel bij vandaag
— is Voion. Dat werkt prima. De officiële titel was: arbeidsmarktfonds VO in Ontwikkeling, Voion. Misschien dat het
u helemaal niks zegt, maar dat is misschien ook een goed
teken. Dat werkt uitstekend. Dat is gewoon de eigen
bedrijfsgezondheidszorg zoals ze die opgericht hebben
nadat we precies hetzelfde hebben gedaan als wat we nu
willen doen voor het p.o. En daar zit een beetje mijn … Ik
weet niet goed wat het woord is dat ik moet gaan gebruiken.
Het is hun verantwoordelijkheid. Het zijn sociale partners
en die geven we een verantwoordelijkheid. Ik heb afgelopen
jaren — dat is niet om te jij-bakken in hun richting — toch
een paar keer gemerkt dat het ingewikkeld voor ze is om
de verantwoordelijkheid, die ze vanuit de wetgever hebben,
ten volle te pakken. Eigenlijk hebben we bij de arbeidsmarkttoelage van net precies hetzelfde voorbeeld gehad. Eigenlijk
is het ook gewoon aan hen om dat in de cao te regelen,
maar omdat het geen geld is dat verderging dan twee jaar,

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

liep dat vast en hebben we dat op een veel ingewikkeldere
manier moeten regelen. Ik heb toen uiteindelijk gezegd: ik
wil niet dat docenten daar de dupe van worden, dus dan
ga ik het op een andere manier regelen. Ik had het geld dan
namelijk eigenlijk terug moeten geven aan mijn collega
Hoekstra. Maar het schuurt wel een beetje, aangezien het
gewoon primair hun verantwoordelijkheid is. Wat het Vervangingsfonds nu doet, is een niet-wettelijke taak. Het is
op een bepaald moment bij het Vervangingsfonds terechtgekomen. Dat is helemaal prima. Dat kan. Maar het is een
niet-wettelijke taak. U heeft er nu weer een brief over
gekregen. In oktober hebben ze er overigens ook al één
gestuurd, hoor. Kijk maar in uw dossier. Ik heb hier uiteraard
ook een brief over gehad, maar ik vind de argumentatie
best wel een beetje dun. Het is hun verantwoordelijkheid.
Ze krijgen al sinds een aantal jaren geld hiervoor in de
lumpsum — sorry, meneer Beertema, maar voor dit
onderwerp hebben we het ook zo geregeld. Het Vervangingsfonds is dat dus als een extra taak, een niet-wettelijke taak,
gaan oppakken.
Als het Vervangingsfonds daarmee stopt, dan is het dus de
meest koninklijke en logische weg dat ze zelf, vanuit hun
verantwoordelijkheid, net als in het vo, zeggen: oké, mensen, handen in elkaar en we zorgen dat er wat staat. Misschien zouden ze zelfs kunnen aansluiten bij het vo. Dat
weet ik niet. Dat is aan hen. Maar dat is eigenlijk heel
overzichtelijk. Ik zie de heer Peters naar voren komen, maar
ik wil het graag even afmaken, voorzitter. Als argument
wordt nu gebruikt dat er dan een afkoopsom moet worden
betaald. De heer De Hoop nam dat in zijn bijdrage in één
keer over, al vindt hij het misschien ook. Nou, dat is echt
wel een beetje dun, hoor. Want het geld waarover het gaat,
is geld dat ze via premies binnenkrijgen en waarvoor ze
dan zelf expertise inkopen. Dat is geen eigen vermogen dat
dan opeens, op het moment dat je inderdaad iets gaat
overnemen, afgekocht moet gaan worden. Dat argument
is echt redelijk dun. Daarom heb ik zelf in de nota naar
aanleiding van het verslag gezegd: ten principale ongewenst. Ik heb op de verantwoordelijkheid van de sector
gewezen.
Maar om een lang verhaal kort te maken: ik heb ook niet
zoveel zin om hier armpje over te gaan zitten drukken, want
het gevolg daarvan is dat het weer heel lang gaat duren.
En u heeft volkomen gelijk: dit is cruciaal, ook weer in de
aanpak van het personeelstekort. Het amendement krijgt
dus oordeel Kamer.
De voorzitter:
Wauw. Meneer Peters heeft spontaan geen interruptie meer,
of toch wel?
De heer Peters (CDA):
Nee, nu niet meer!
De voorzitter:
Nee. Oordeel Kamer. Daar heeft u mooi naar toegewerkt.
Minister Slob:
Als ik dat dan zeg, dan gaan we er ook voor. Even geen
onduidelijkheid daarover. Je kunt hier echt heel principieel

8 september 2021
TK 103

103-6-9

over gaan doen. Dan vind ik echt wel dat ik recht van spreken heb. Ik hoop dat u ook met elkaar beseft dat we er dan
dus een wettelijke taak van maken. Dan doen we wel iets
anders dan wat we bij het vo hebben gedaan, maar daar
hebben ze er ook niet om gevraagd. We zorgen er nu wel
voor dat het meer geborgd wordt. Als we dat niet hadden
gedaan, hadden ze een aanbesteding moeten doen. Dan
had het Participatiefonds het eventueel ook kunnen krijgen.
Het is dan natuurlijk wel even wat werk, maar het is wel de
koninklijke route als je het doet zoals we dat in onze regelgeving hadden beoogd. Maar dit is ook prima. Ik kan ermee
leven.
De heer Van Meenen (D66):
Ik ga me daar natuurlijk helemaal niet tegen verzetten, maar
is in de gedachten van de minister niet de optie langsgekomen om te kijken of je het dan bij Voion onder kan brengen?
Minister Slob:
Maar het is hun verantwoordelijkheid. Ik denk altijd graag
met ze mee. Ik had het helemaal geen gekke gedachte
gevonden, maar dat is iets anders dan wat dit amendement
vraagt.
De heer Van Meenen (D66):
Ja, dat begrijp ik.
Minister Slob:
Dit amendement zegt — sommigen van u namen onverkort
de argumentatie die in de brief stond over — dat als we dit
niet doen, het dan heel veel geld gaat kosten en dat we het
dan moeten afkopen. Ik durf dat hier hardop te betwijfelen.
Ik ga er geen halszaak van maken. Nogmaals, ik vind het
principiële punt: waar ben je verantwoordelijk voor? Dat is
natuurlijk iets wat mijn hele ministerschap met me meegaat
in het kader van de aanpak van de lerarentekorten. Ik sta
hier altijd. Ik ben altijd met u in gesprek. Dat doe ik vanuit
de stelselverantwoordelijkheid die ik heb, maar de besturen
zijn primair verantwoordelijk voor hun personeelsbeleid.
Die moeten we ondersteunen, want er zijn grote problemen,
we hebben een verantwoordelijkheid voor de kinderen
enzovoort enzovoort. Maar we moeten oppassen dat we
het niet al te makkelijk om gaan draaien en van alles een
overheidsverantwoordelijkheid gaan maken, want dan zijn
we nog wel even bezig. Dan zijn er nog wel meer onderwerpen te bedenken.
Laat ik het ook niet al te zuur gaan maken, want dat vind ik
het ook niet. Ik heb de zomer goed gebruikt. Uiteindelijk
denk ik dat het ten principale iets te strak was opgeschreven.
Laten we er pragmatisch mee omgaan. Ik geef het amendement oordeel Kamer. Ik hoop van ganser harte dat we snel
van het Vervangingsfonds af zijn, dat we een goed vangnet
hebben voor de scholen die dat nog voor een aantal jaren
nodig hebben en dat het Participatiefonds in één vloeiende
beweging doorgaat op de manier zoals het al bezig is
geweest. Het zijn klasbakken.

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

De voorzitter:
Dank. Ik kijk naar de Kamer. Is er behoefte aan een tweede
termijn? Ik zie een collectief neegeschud. Mevrouw Westerveld heeft nog één vraag.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb nog één vraag, want ik werd even getriggerd door
de minister, die heel duidelijk zei dat het personeelsbeleid
bij scholen zelfs een stuk beter is dan een paar jaar geleden.
Ik kan me nog herinneren uit de tijd dat ik bij de Algemene
Onderwijsbond werkte dat heel veel schoolbesturen niet
eens een goedlopende beoordelings- en functioneringsgesprekscyclus hadden. Ik zou de minister willen vragen hoe
dat in de gaten gehouden wordt. Hoe wordt gemonitord
hoe scholen omgaan met hun personeelsbeleid? Want dat
is heel belangrijk voor het behoud van leerkrachten in de
sector.
Minister Slob:
Als ik zeg dat ik zie dat dat echt een ontwikkeling is, wil dat
niet zeggen dat het overal goed gaat. Het staat of valt heel
erg met mensen. Het is onderdeel van het inspectietoezicht
dat men kijkt naar hoe ze hun zaken op orde hebben, hoe
ze met het personeel omgaan, noem maar op. We hebben
een aantal wettelijke bepalingen waar men aan moet voldoen. Dat is belangrijk. Het allermooiste is dat het niet komt
doordat er een toezichthouder langskomt, maar dat men
intrinsiek zelf beseft: mensen, dit is zo belangrijk; hier
moeten we goed voor gaan. Dat is niet alleen maar omdat
je dan zorgvuldig omgaat met je eigen personeel. Volgens
mij moet het gewoon een erezaak zijn dat je goed zorgt
voor de mensen die voor je werken. Als dat niet gebeurt,
als je dat als werkgever niet doet, moet je je diep schamen.
Dat geldt nog eens extra in het kader van de grote personeelstekorten. U weet dat we echt hele andere cijfers hadden een paar jaar voor die enorme dip er opeens kwam.
Toen keken bestuurders opeens achterom en zeiden: mijn
hele vervangingspool is leeg; waar zijn mijn vervangers
eigenlijk? Ja, dat hadden ze soms gewoon laten lopen. Als
ze beter voor die mensen gezorgd hadden, als ze eerder
aanstellingen hadden gegeven en daar wat risico in hadden
kunnen nemen — we hebben een discussie gehad over de
reserves en dergelijke en u weet dat het bij sommige
schoolbesturen best wel had gekund: met de reserves die
ze hadden, hadden ze iets meer risico op personeelsgebied
kunnen nemen — dan had dat misschien voorkomen kunnen
worden. Misschien op sommige plekken ook niet, hoor. Het
is ook niet zo dat het overal fout gaat, maar hier is een
wereld te winnen. Ik denk dat deze wetswijziging een bijdrage kan leveren aan nog meer scherpte in de sector, niet
alleen omdat men de financiële gevolgen nog meer zelf
gaat merken — dat helpt soms wel om iets alerter te zijn;
dat is menselijk — maar ook gewoon omdat het ontzettend
hard nodig is om het goed te doen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Daarover gaat mijn volgende vraag. Steeds minder scholen
maken gebruik van het Vervangingsfonds. Worden scholen
waar het niet goed gaat op de een of andere manier nog
begeleid, nu die fondsen langzaam verdwijnen? Op heel
veel scholen wordt natuurlijk wel veel aandacht besteed
aan goed personeelsbeleid, maar is er nog een manier om

8 september 2021
TK 103

103-6-10

dit wetsvoorstel aan te grijpen om scholen nog beter te
begeleiden?
Minister Slob:
Dat heb ik net ook in de richting van mevrouw Paul gezegd.
Er zijn regiocoördinatoren beschikbaar om de scholen te
begeleiden om de eigenrisicozeggenschap goed op te
pakken en invulling te geven aan een hrm-verantwoordelijkheid. Die worden bij het Participatiefonds gestald. Van
daaruit kan die begeleiding dan gewoon doorgaan. Dus
ook daar hebben we voor gezorgd.
De voorzitter:
Ik kijk nog één keer rond.
Minister Slob:
Voorzitter. Het was mij een genoegen. Dank u wel.
De voorzitter:
Ik heb het idee dat we aan het einde van dit debat zijn
gekomen.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Over de wet en het amendement wordt volgende week
dinsdag gestemd. Ik schors de vergadering tot 16.50 uur.
Dan gaan wij door met het volgende debat.
De vergadering wordt van 13.37 uur tot 16.52 uur geschorst.
Voorzitter: Bergkamp

Tweede Kamer

Beëindiging vervangingsfonds en
modernisering participatiefonds

8 september 2021
TK 103

103-6-11