Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 015

Kindermishandeling

Nr. 201

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2020
Met de voortschrijdende digitalisering van de samenleving is de
verspreiding van online seksueel kindermisbruik zorgwekkend toegenomen. Deze afschuwelijke misdaad moeten we hard aanpakken. In deze
brief zal ik ingaan op Europese aandacht hiervoor, «naming-andshaming», de voortgangsinformatie over de HashCheckService en de
bestuursrechtelijke aanpak. Daarna bericht ik over de preventieve
projecten van de aanpak online seksueel kindermisbruik. Gevolgd door de
ontwikkelingen op het gebied van de bestrijding van kindersekstoerisme.
Daarnaast ga ik in op enkele toezeggingen die ik tijdens met mondelinge
vragenuur van 23 juni jongstleden heb gedaan (Handelingen II 2019/20, nr.
86, Mondelinge vragen van het lid Van den Berge over de piek in seksuele
uitbuiting van kinderen online tijdens coronalockdowns). Voor de tijdens
het vragenuur gevraagde cijfers over de opsporing verwijs ik u naar mijn
brief met bijlage van 30 april 20201, waarin de resultaten van de opsporingsinspanningen van politie en Openbaar Ministerie centraal stonden,
evenals meldingen bij het Expertisebureau Online Kindermisbruik (EOKM)
en het National Center for Missing and Exploited Children.
Aanpak online seksueel kindermisbruik op Europese agenda
Tijdens mijn gesprek met mijn Duitse ambtgenoot heb ik de bestrijding
van online seksueel kindermisbruik opgebracht als prioriteit in
EU-verband. Wij hebben afgesproken het onderwerp tijdens het Duitse
voorzitterschap te bespreken. Ik heb daarom tijdens de informele
JBZ-Raad van 7 juli jl. het belang van een preventieve aanpak en
publiek-private samenwerking benadrukt naast de strafrechtelijke aanpak.
Eerder heb ik op 9 juni jl. in een bijeenkomst, georganiseerd door het
Europees Parlement en de Europese Commissie, mogen spreken over
mijn aanpak van online seksueel kindermisbruik en de Nederlandse
publiek-private samenwerking voor een schoon en veilig internet. Voor
Nederland is een belangrijke rol weggelegd, omdat een groot deel van het
1

kst-31015-201
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 31 015, nr. 193

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 201

1

kinderpornografisch beeldmateriaal wordt gehost in ons land. Dit zegt
niets over de herkomst van het materiaal, maar feit is dat door het gebruik
van de Nederlandse infrastructuur het zich op internet bevindt. Hiertegen
strijd ik met een aanpak die binnen en buiten Europa in het oog springt.
De afgelopen jaren heb ik flink geïnvesteerd in een goede samenwerking
met de hostingbedrijven in de private sector. Ik zie dat deze sector steeds
meer zijn verantwoordelijkheid neemt door actief materiaal van seksueel
kindermisbruik van het internet te bannen. Mijn Nederlandse aanpak kan
leiden tot verschuivingseffecten van bedrijven of beeldmateriaal naar
andere lidstaten. Daarom heb ik het belang benadrukt om in de EU onze
krachten te bundelen: want bedrijven die niet of onvoldoende meewerken
aan de bestrijding van online seksueel kindermisbruik moeten overal in
Europa op een stevige aanpak kunnen rekenen.
Aftellen
Op 5 juni jl. heb ik een fictieve zandloper omgedraaid: toen zijn 17 brieven
aan hosters verzonden die in de eerste ranglijst van de monitor van de
Technische Universiteit Delft (TU Delft) voorkomen voor het hosten van
kinderporno. Mijn zandloper loopt tot september, want dan zal de TU Delft
haar complete meting in een rapport opleveren. De bedrijven hebben nu
een laatste kans om met maatregelen het aantal meldingen te doen
afnemen en op meldingen accuraat te (gaan) reageren. Daarnaast wordt
de komende maanden verder aan de monitor gebouwd om ook te kunnen
gaan bepalen hoe lang hosters na het ontvangen van een melding van het
Meldpunt Kinderporno van het Expertisebureau Online Kindermisbruik
(EOKM) erover doen om materiaal te verwijderen. Het rapport van de TU
Delft zal ik u in september toezenden, waarmee namen en prestaties van
bedrijven publiek worden gemaakt. Daarmee verwacht ik te voldoen aan
de motie van de leden Van Oosten en Buitenweg over een systeem van
«naming-and-shaming» van internetondernemers2. Het aftellen is dus
begonnen: «naming-and-shaming» voor een hoger doel. Ook dit heb ik
toegelicht in de bijeenkomst van het Europees Parlement.
Succesvolle resultaten Nederlandse HashCheckService

Met verschillende publiek-private acties wil ik een schoner internet
realiseren. De afgelopen periode zijn één voor één ontwikkelde instrumenten in werking gesteld en daarvan verwacht ik nu de eerste effecten te
zien. De HashCheckService is in dit kader een belangrijk instrument,
omdat hostingbedrijven hiermee gratis hun eigen servers kunnen checken
op kinderpornografisch materiaal. In voorgaande brieven3 heb ik u bericht
2
3

Motie van de leden Van Oosten en Buitenweg, Kamerstuk 29 270, nr. 128.
Kamerstuk 31 015, nr. 175

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 201

2

over de bouw en ingebruikname van het instrument. Sindsdien sluit het
EOKM stapsgewijs steeds meer hostingbedrijven aan op deze service. Ook
is de HashCheckService verder uitgebreid met Photo-DNA4, waarmee
meer beeldmateriaal kan worden gedetecteerd. De eerste resultaten van
de HashCheckService vindt u terug in onderstaande grafieken en zijn
succesvol te noemen.
Het aantal checks dat bedrijven uitvoert neemt toe en bovenal worden
duizenden afbeeldingen gedetecteerd en verwijderd. Er zijn inmiddels in
totaal 67 miljoen afbeeldingen gecheckt en de teller van gedetecteerd
kinderpornografisch beeldmateriaal, dat zonder de HashCheckService niet
of (te) laat was gevonden, is de 10.000 gepasseerd. Het succes van onze
Nederlandse HashCheckService bevestigt dat wij gezamenlijk (bedrijfsleven, EOKM, politie, Ministerie van JenV en alle andere betrokken
partners) daadwerkelijk het verschil kunnen maken in de aanpak van
kinderpornografisch materiaal op internet. We moeten en zullen hiermee
verder doorpakken.
Bestuursrechtelijke aanpak
In eerdere brieven5 berichtte ik u over het wetgevingstraject om het
ontoegankelijk maken van online kinderpornografisch materiaal middels
het bestuursrecht af te dwingen. In de huidige fase van dit traject wordt
afgewogen bij welk bestuursorgaan deze taak wordt belegd. Daarnaast is
een businesscase opgesteld die onder andere de structurele kosten van
deze aanpak inzichtelijk heeft gemaakt, zodat duidelijk is welke structurele
financiering hiervoor gevonden moet worden.
Met dit wetgevingstraject geef ik invulling aan de motie Van Toorenburg
c.s.6, waarin de regering wordt verzocht te bezien of er maatregelen
getroffen kunnen worden zodat internetbedrijven gedwongen worden om
mee te werken. Mijn wetsvoorstel zal namelijk een wettelijke verplichting
introduceren om online kinderpornografisch materiaal na een melding
binnen een korte termijn ontoegankelijk te maken. Naleving van deze
verplichting wordt afgedwongen met een last onder dwangsom of een
bestuurlijke boete.
De motie van het Lid Van Nispen c.s.7 verzoekt de regering om technieken
zoals webcrawlers mogelijk te maken voor het EOKM. Het bestuursorgaan
zal gebruik maken van dit soort technieken om kinderpornografisch
beeldmateriaal te zoeken, met als doel dit ontoegankelijk te maken. In dit
kader vind ik de toepassing van de HashCheckService en andere vergelijkbare technieken geschikt, gebaseerd op een soort geautomatiseerde
meldfunctie, met als doel het gericht schonen van internet. Daarom heb ik
mij op de hoogte gesteld van het innovatieve project LIBRA, dat het
Groningse bedrijf Web-IQ met het EOKM ontwikkelt. Wanneer het
wetgevingstraject in een verder stadium is, ontstaat een scherper beeld
van een nieuwe samenwerkingsketen waarmee we kinderporno in
Nederland gaan bestrijden. Ik ben voornemens om aan de hand van dit
scherpere beeld met betrokken ketenpartners verder te gaan overleggen
over hoe de onderlinge samenwerking effectief en efficiënt kan worden
vormgegeven en welk instrumenten bij wie passend is. Zo zal de motie
van het Lid Van Nispen c.s. een definitieve invulling krijgen.

4

Kamerstuk 31 015, nr. 193, p. 2
Kamerstuk 31 015, nrs. 175, 180 en 193
6
Motie van het lid Van Toorenburg c.s., Kamerstuk 29 270, nr. 127
7
Motie van het Lid Van Nispen c.s., Kamerstuk 31 015, nr. 138
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 201

3

Voorlichting online seksueel grensoverschrijdend gedrag
Om kinderporno tegen te gaan zet ik met twee trajecten in op preventie
van slachtoffer- en daderschap via voorlichting en bewustwordingsacties.
Ten eerste wordt samen met Politie, EOKM en Slachtofferhulp Nederland
(SHN) een online campagne gemaakt gericht op delers en verspreiders
van naaktbeelden van minderjarigen. Een stickeractie maakt deel uit van
deze campagne. Met een stickercollectie uitdrukkingen, ook wel emoji
genoemd, kunnen ontvangers van naaktbeelden via apps aangeven dat
dergelijke content ongewenst is en onrechtmatig. Het is de planning om
de campagne eind 2020 te lanceren.
Ten tweede ontwikkel ik samen met Rutgers en uitgeverij Young &
Connected laagdrempelig voorlichtingsmateriaal voor kinderen in de
leeftijd 8 tot 12 jaar. Rond deze leeftijd gaan kinderen zich zelfstandig op
het internet begeven en kunnen zij ongevraagd geconfronteerd worden
met kinderporno of grooming. Via advertorials en digibordlessen wil ik ze
bewust maken van deze online risico’s. Naar verwachting zal het
voorlichtingsmateriaal van start gaan voor de herfstvakantie van 2020 en
lopen via Kidsweek en Samsam. Dit zijn educatieve tijdschriften voor thuis
en op de basisschool, speciaal voor kinderen van 7–12 jaar. Zo kunnen
betrokken ouders en docenten samen met kinderen vroegtijdig aan de
slag met dergelijke online risico’s, zoals het Lid Bergkamp ook aangaf
tijdens het mondelinge vragenuur van 23 juni jl. Ook vroeg het Lid Kuiken
of vroegtijdige voorlichting op het gebied van seksualiteit door consultatiebureaus hierbij een passend initiatief is. Ik zie zelf hier geen één op één
relatie, overwegende de leeftijd van de kinderen, beleving van de ouders
daarbij en vaak fragmentarisch contact. Desalniettemin zal ik bezien welke
rol consultatiebureaus in andere trajecten kunnen spelen, bijvoorbeeld
verwijzend naar informatiebronnen.
Sexting: wegwijzer en expertnetwerk
In de voortgangsbrief «aanpak online seksueel kindermisbruik en
bestuursrechtelijke handhaving» van 3 juli 2019 heb ik bericht over de
expertmeeting sexting van 26 juni 20198. Daaruit is gebleken dat er veel
mooie initiatieven bestaan, die zich richten op het versterken van de
seksuele weerbaarheid van jongeren en de aanpak van grensoverschrijdend seksueel gedrag. Om deze initiatieven te bundelen, ben ik
samen met Halt, Stichting School en Veiligheid, Rutgers, EOKM en de
Ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, gestart met een «Wegwijzer sexting» inclusief
een bijbehorend expertnetwerk. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie
en Veiligheid (CCV) ondersteunt dit proces, zodat (1) interventies t.a.v.
sexting, zowel preventief als curatief, in een overzicht staan en (2) experts
uit de strafrechtketen met experts uit onderwijs, zorg, en kenniscentra
doorlopend inzichten, ervaringen en praktijkvoorbeelden rondom de
aanpak van online ongewenst seksueel gedrag kunnen uitwisselen. Naar
verwachting wordt de wegwijzer bij de start van het nieuwe schooljaar
uitgerold.
Aanpak downloaders van kinderporno
In een eerdere brief aan uw Kamer heb ik bericht over het literatuuronderzoek naar downloaders van kinderporno en de bijeenkomst met
rechercheurs, gespecialiseerd in de opsporing van kinderporno, gericht op
het preventief tegengaan en frustreren van downloaden. Hieruit blijkt dat
o.a. het opwerpen van barrières, afschrikken en hulpverlening kunnen
8

Kamerstuk 31 015, nr. 175

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 201

4

bijdragen aan het (opnieuw) voorkomen van het downloaden van
kinderporno. In navolging daarop vinden er op dit moment gesprekken
met private partijen plaats om te verkennen wat technische maatregelen
kunnen zijn om het downloaden van kinderporno tegen te gaan.
Daarnaast wordt een onderzoek uitgezet om advies in te winnen over de
haalbaarheid van het versturen van een waarschuwingsbrief naar het
adres van een downloader.
De komende tijd zal een uitwerking plaatsvinden van de in uw Kamer
aangenomen motie om samen met het EOKM te bezien wat er nodig is
om de bereikbaarheid van «Stop It Now!» te verbeteren, zodat
downloaders en personen met seksuele gevoelens voor minderjarigen
altijd kunnen worden doorgeleid naar specialistische hulp. Het Lid Van der
Graaf vroeg hiernaar in de Plenaire Vergadering van dinsdag 23 jl. Ik zie
een verband tussen deze motie en de toen ook gestelde vraag het Lid Van
den Berghe, om de financiering van geanonimiseerde hulpverlening en
anonieme chatfuncties te bespreken. Ik zal dit daarom waar mogelijk in
samenhang met elkaar bezien en zoals toegezegd ook bespreken met
betrokken partijen uit bovengenoemde «Wegwijzer sexting».
Hulpverlening slachtoffers online seksueel kindermisbruik
Het lid van Nispen (SP) heeft tijdens het VAO Zeden van 12 februari 2020
(Handelingen II 2019/20, nr. 53, item 3) gevraagd of het voorkomt dat
slachtoffers van online kindermisbruik tegenstrijdige adviezen krijgen en
of het klopt dat duidelijke richtlijnen ontbreken voor welke hulp in welke
gevallen passend zou zijn. Ik wil u laten weten dat ik in overleg ga met
onder andere de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen Kinderen, het EOKM), Centra Seksueel Geweld en Slachtofferhulp Nederland. Ik wil daarbij bezien waar slachtoffers van online
seksueel kindermisbruik terecht kunnen. Voor het einde van dit jaar zal ik
u hierover een terugkoppeling geven.
Pedohandboek
Zoals ik uw Kamer heb bericht in mijn brief van 12 mei jl. over de start van
de consultatie over het voorontwerp van een wet seksuele misdrijven9, zal
in de komende tijd uitwerking plaatsvinden van de in uw Kamer aangenomen motie tot strafbaarstelling van het in bezit hebben van teksten met
advies en/of richtlijnen over het seksueel misbruiken van kinderen. Het
gaat hier om de strafbaarstelling van instructief materiaal met betrekking
tot het seksueel misbruiken van kinderen, vaak «pedohandboek»
genoemd.
Toezeggingen Algemeen Overleg Zeden
Op 18 december 2019 vond een Algemeen Overleg over Zeden plaats
(Kamerstuk 34 843, nr. 40), waar ik heb toegezegd om met Openbaar
Ministerie, politie en Reclassering over Indigo nader overleg te hebben.
Dit mede naar aanleiding van een gepubliceerd onderzoeksrapport over
de Indigo afdoening van Politie en Wetenschap. Ik ben hierover nog in
overleg met genoemde organisaties en zal u daarover na het zomerreces
informeren.
Tevens heeft in genoemd Algemeen Overleg mijn collega Minister voor
Rechtsbescherming toegezegd om uw Kamer voor de zomer 2020 te
informeren over de instructies/protocollen qua op te leggen reisbeperkingen ingeval van (reclassering)toezicht. In verband met de coronacrisis
9

Kamerstukken 29 279 en 34 843, nr. 592

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 201

5

is dit vertraagd, naar verwachting zal mijn collega uw Kamer eind 2020
informeren.
Onderzoek seksueel kindermisbruik veroordeelde zedendaders
In het VAO Kinderporno en kindermisbruik van 13 maart 2019 (Handelingen II 2018/19, nr. 62, item 11) zijn twee moties ingediend, door het lid
Kuiken (PvdA) en het lid Van Toorenburg (CDA)10. Beide moties roepen op
tot het verder beperken van reisbewegingen van veroordeelde kindermisbruikers door het intrekken van een paspoort. Mijn collega Minister voor
Rechtsbescherming heeft toegezegd een internationaal onderzoek te laten
uitvoeren. Inmiddels heeft het WODC aangegeven dit onderzoek te willen
gaan starten: «Rechtsvergelijking maatregelen: seksueel misbruik
minderjarigen door veroordeelde zedendelinquenten».
Liaison Officer kindersekstoerisme
Vanaf november 2019 is een strategische flexibele Liaison Officer
kindersekstoersime binnen de politie aangesteld om de bestrijding van
seksueel kindermisbruik, onder andere middels versteviging van de
internationale (politie)samenwerking, te bevorderen.
Campagne Don’t Look Away en www.meldkindersekstoerisme.nl
In de zomer van 2019 heeft de social mediacampagne Don’t Look Away
plaats gevonden. Deze campagne had tot doel (zaken)reizigers bewust te
maken van het fenomeen van internationaal seksueel misbruik van
kinderen (kindersekstoerisme) en de mogelijkheden om daarvan melding
te maken op www.meldkindersekstoerisme.nl. De campagne is gecoördineerd door Defence for Children-ECPAT. Bij de campagne betrokken
organisaties waren de ANVR, verschillende touroperators11, kinderrechtenorganisaties12, de politie, het Openbaar Ministerie, de Koninklijke
Marechaussee, de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen Kinderen en het Ministerie van Justitie en Veiligheid. In de
bijlage vindt u een korte uiteenzetting van de meldingen die in 2019 zijn
gedaan13.
In de periode dat deze campagne draaide heb ik in een tweet opgeroepen
vermoedens van seksueel misbruik in het buitenland altijd te melden: «Wij
zijn de ogen en oren van de Nederlandse politie als het gaat om misbruik
van kinderen in het buitenland. Zie je iets verdachts? Meld het!
#DontLookAway.» De tweet14 werd begeleid door een video over het werk
van politie en OM in hun strijd tegen seksueel kindermisbruik in het
buitenland.
Afsluitend
Er lopen veel acties om online seksueel kindermisbruik en kindersekstoerisme aan te pakken. Maar er is ook nog veel te doen. Al eerder heb ik u
gemeld dat dit een complex traject is, van de lange adem. We behalen
successen in deze strijd, stap

10

Kamerstuk 31 015, nrs. 171 en 172
TUI Nederland, Corendon, SNP Natuurreizen, Fox Verre Reizen, Sawadee, Shoestring, Koning
Aap, YourWay2Travel, Footprint Travel, Djoser, Travel Counsellors, Asian Heritage en ResiRest.
12
Terre des Hommes, Plan Nederland en Free a Girl.
13
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
14
https://twitter.com/ferdgrapperhaus/status/1150097598126153728?s=12
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 201

6

voor stap. U kunt ervan op aan dat ik hierin persisteer, stapsgewijs en
gedreven, want de aanhouder wint.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 015, nr. 201

7