Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 853

Wijziging van de regeling van de bevrijdende
verjaring in het Burgerlijk Wetboek in geval van
schade veroorzaakt door strafbare feiten

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 18 november 2011
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.

1
Samenstelling:
Leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Arib, K.
(PvdA), Çörüz, C. (CDA), Roon, R. de (PVV),
voorzitter, Brinkman, H. (PVV), Vermeij, R.A.
(PvdA), ondervoorzitter, Raak, A.A.G.M. van
(SP), Thieme, M.L. (PvdD), Gesthuizen,
S.M.J.G. (SP), Dibi, T. (GL), Toorenburg, M.M.
van (CDA), Peters, M. (GL), Berndsen, M.A.
(D66), Nieuwenhuizen-Wijbenga, C. van (VVD),
Schouw, A.G. (D66), Marcouch, A. (PvdA),
Steur, G.A. van der (VVD), Recourt, J. (PvdA),
Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Helder,
L.M.J.S. (PVV), Bruins Slot, H.G.J. (CDA),
Taverne, J. (VVD) en Schouten, C.J. (CU).
Plv. leden: Dijkgraaf, E. (SGP), Bouwmeester,
L.T. (PvdA), Bochove, B.J. van (CDA), Dille,
W.R. (PVV), Elissen, A. (PVV), Smeets, P.E.
(PvdA), Kooiman, C.J.E. (SP), Ouwehand, E.
(PvdD), Karabulut, S. (SP), Tongeren, L. van
(GL), Smilde, M.C.A. (CDA), Voortman, L.G.J.
(GL), Pechtold, A. (D66), Burg, B.I. van der
(VVD), Koşer Kaya, F. (D66), Kuiken, A.H.
(PvdA), Liefde, B.C. de (VVD), Spekman, J.L.
(PvdA), Azmani, M. (VVD), Bontes, L. (PVV),
Koopmans, G.P.J. (CDA), Dijkhoff, K.H.D.M.
(VVD) en Slob, A. (CU).

kst-32853-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Inhoudsopgave
Inleiding
Huidige stand van het recht inzake de verjaring bij schade door
strafbare feiten
Bezwaren tegen verlenging van de civielrechtelijke verjaringstermijn?
Relatie tot de onschuldpresumptie
Adviezen
ARTIKEL I
ARTIKEL II

blz.
1
2
3
3
4
5
5

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met enorme belangstelling kennisgenomen van bovengenoemd wetsvoorstel. Zij hebben immers tijdens de
begrotingsbehandeling in 2010 aangedrongen op de afschaffing van de
verjaring van ernstige misdrijven. Bij deze afschaffing hoort een
verruiming van de civielrechtelijke verjaringstermijnen. Deze leden delen
uiteraard het standpunt dat het niet wenselijk is dat een slachtoffer van
een misdrijf geen schadevergoeding kan vorderen terwijl de persoon die
het strafbaar feit heeft begaan nog wel strafrechtelijk vervolgd kan
worden. Voornoemde leden zijn een krachtige voorstander van maatregelen die slachtoffers en nabestaanden een betere positie geven. Ook bij
de uitvoering van het Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in
verband met de invoering van een regeling betreffende herziening ten
nadele van de gewezen verdachte (Wet herziening ten nadele) (32 044)
komt de civielrechtelijke verjaringstermijn aan de orde. Daarom zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 853, nr. 4

1

voornoemde leden verheugd dat, door dit wetsvoorstel, artikel 3:310,
vierde lid, Burgerlijk Wetboek (BW) verruimd is en niet alleen meer van
toepassing is op minderjarige slachtoffers van zedenmisdrijven. Zij
hebben nog wel een aantal vragen.
Allereerst vragen de leden van de VVD-fractie aan de regering de
bevestiging dat met dit wetsvoorstel alle mogelijke problemen rond de
civielrechtelijke aansprakelijkheid die kunnen voortvloeien uit de
afschaffing van de verjaringstermijn voor zware misdrijven uitvoering van
het wetsvoorstel herziening ten nadele met terugwerkende kracht, zullen
zijn opgelost.
De leden van de PvdA-fractie kunnen instemmen met het onderhavige
wetsvoorstel. Verder hebben zij een enkele aanvullende vraag.
Naar aanleiding van genoemd voorstel brengen de leden van de
PVV-fractie de navolgende vragen en op- en aanmerkingen naar voren.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel, dat voortvloeit uit de in het regeerakkoord
opgenomen afspraak om slachtoffers een sterkere positie te geven. Deze
leden hebben een enkele vraag.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Zij hebben hierover de volgende vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel en hebben hierbij nog enkele vragen en opmerkingen.
Het onderhavige wetsvoorstel betreft een wijziging van artikel 3:310,
vierde lid, BW. In het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht
BES met het oog op de verruiming van de mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak van huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke genitale
verminking wordt hetzelfde artikel gewijzigd. Daarover wordt niets
opgemerkt in een van beide memories van toelichting. Deze leden zich
hoe dit zich met elkaar verhoudt en of het niet noodzakelijk is een
samenloopregeling op te nemen in het wetsvoorstel.
De regering geeft aan het voornemen te hebben onderhavig wetsvoorstel
tegelijk in werking te laten treden met het wetsvoorstel Wijziging van het
Wetboek van Strafrecht in verband met de aanpassing van de regeling
van de vervolgingsverjaring (32 890). In de memorie van toelichting bij dit
laatste wetsvoorstel wordt daarover echter niets gezegd. Voornoemde
leden de regering hier meer duidelijkheid over te geven.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel dat beoogt de regeling van de bevrijdende
verjaring in het Burgerlijk Wetboek in geval van schade veroorzaakt door
strafbare feiten te wijzigen. Zij onderschrijven de doelstelling van dit
wetsvoorstel om de positie van slachtoffers en nabestaanden te verbeteren. Het voorstel geeft deze leden geen aanleiding tot het stellen van
aanvullende vragen.
Huidige stand van het recht inzake de verjaring bij schade door
strafbare feiten
De leden van de PVV-fractie zijn verheugd dat middels dit wetsvoorstel de
positie van slachtoffers en nabestaanden in schadevergoedingsprocedures wordt verbeterd. Zij achten het van belang dat slachtoffers en
nabestaanden van zware delicten genoeg tijd hebben om een schadevergoedingsclaim in te dienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 853, nr. 4

2

Deze leden merken op dat de rechtsvordering tot vergoeding voor schade
door dood of letsel verjaart door verloop van vijf jaren (artikel 3:310, vijfde
lid, BW). Thans is voor strafbare feiten met letsel of het overlijden van het
slachtoffer tot gevolg, uitsluitend de verjaringstermijn van vijf jaar
relevant. Uitzondering hierop zijn de in het vierde lid genoemde
misdrijven. Voorgesteld wordt om het vierde lid aan te passen en daarin
te bewerkstelligen dat de rechtsvordering tot vergoeding van schade
veroorzaakt door een strafbaar feit, niet verjaart zolang het recht tot
strafvordering niet door verjaring is vervallen. Voornoemde leden vragen
of de huidige redactie van het vijfde lid van artikel 3:310 BW nog goed
aansluit op het voorgestelde vierde lid. Deze leden vragen de regering te
verduidelijken op welke rechtsvorderingen het vijfde lid ziet.
De leden van de SP-fractie vinden de huidige situatie, namelijk dat de
verjaringstermijnen in het strafrecht langer zijn dan de verjaring van de
vordering tot schadevergoeding, niet wenselijk. Slachtoffers van
misdrijven moeten altijd hun schade kunnen verhalen op de dader. Het is
goed dat de regering voorstelt te bepalen dat de rechtsvordering tot
schadevergoeding tegen de dader niet eerder verjaart dan de verjaringstermijn die hierop in het strafrecht staat, hetgeen nu nog slechts geldt
voor enkele specifiek in het huidige artikel 3:310, vierde lid, BW
opgenomen delicten. Leidt deze algemene formulering er toe dat het is
uitgesloten dat een slachtoffer zijn vordering tot schadevergoeding niet
meer in kan dienen? In hoeverre is de bewijslast in het civiele recht,
waarin wordt gesproken van de persoon die het strafbaar feit heeft
begaan, lichter dan in het strafrecht? Hoe gaan rechters die moeten
oordelen over de schadevergoeding in de praktijk om met een
niet-bewezenverklaring in het strafrecht? Is het een risico van de voorgestelde bepaling dat de gedupeerde voortaan kan claimen het slachtoffer te
zijn van een ernstiger misdrijf, waarvoor gelet op de verjaringssystematiek in het strafrecht, een langere verjaringstermijn staat dan wat er
feitelijk aan de hand is?
De leden van de SP-fractie vragen de regering of zij voornemens is de
verjaringsproblematiek in het BW in den brede nog eens te bekijken. Zij
wijzen daarbij op de voortslepende discussies over de aanvaardbaarheid
van een beroep op verjaring in asbestzaken, waarin ziekten zich pas na
hele lange tijd kunnen openbaren. Is de regering bereid de regeling te
herzien en hierover tenminste expliciet advies in te winnen van juristen,
maar ook gedupeerden en stichtingen en organisaties die voor hen
opkomen?
Bezwaren tegen verlenging van de civielrechtelijke verjaringstermijn?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering terecht heeft
onderkend dat dit wetsvoorstel een inbreuk kan maken op het belang dat
een dader heeft bij het zo spoedig mogelijk instellen van een vordering.
Zij zijn evenals de regering echter van mening dat de belangen van het
slachtoffer zwaarder wegen. Temeer omdat het veelal gaat om zaken
waarbij er opzet van de dader in het spel is.
Relatie tot de onschuldpresumptie
De leden van de PVV-fractie merken op dat naar aanleiding van de vraag
naar de relatie met de onschuldpresumptie is besloten de redactie van het
voorgestelde artikel 3:310, vierde lid, BW te herzien. In de voorgelegde
redactie aan de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) werd
gesproken over de rechtsvordering tot vergoeding van schade tegen de
schuldige aan het strafbaar feit. Blijkens de memorie van toelichting kan
dit de indruk wekken dat de burgerlijke rechter zich een oordeel moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 853, nr. 4

3

vormen over de vraag of de aangesproken persoon zich in strafrechtelijke
zin schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit. Derhalve is er thans in
de voorgestelde redactie voor gekozen voor de meer neutrale
bewoording, namelijk de persoon die het strafbaar feit heeft begaan. In
het huidige artikel 3:310, vierde lid, BW wordt ook gesproken over de
schuldige aan het misdrijf. Voornoemde leden vragen of het huidige
artikel 3:310, vierde lid, BW aanleiding is geweest voor de burgerlijke
rechter om zich een oordeel te vormen over de vraag of de aangesproken
persoon zich in strafrechtelijke zin schuldig heeft gemaakt aan een
strafbaar feit. Deze leden vragen of het huidige vierde lid strijd heeft
opgeleverd met de onschuldpresumptie. Daarnaast vragen zij of de
arresten die gewezen zijn naar aanleiding van het huidige artikel 3:310,
vierde lid, BW mogelijk in strijd zijn met het voorgestelde artikel 3:310,
vierde lid, BW.
Adviezen
De leden van de VVD-fractie merken op dat deskundigen de vraag stellen
wie weet of wie bepaalt of de verjaring van een strafbaar feit, en welk feit
precies, al voltooid is. Naar mening van deze leden moet uiteindelijk de
civiele rechter dat gaan doen. Voordat hij in beeld komt te staan rijst de
vraag hoe het precies zit met bijvoorbeeld de verjaring. Moet de eiser wel
of niet gaan stuiten, moet de gedaagde zich wel of niet op het standpunt
stellen dat de rechtsvordering verjaard is? Graag ontvangen deze leden
een toelichting hierop.
Ook vragen voornoemde leden naar aanleiding van een aantal reacties
wat precies de meerwaarde is van dit wetsvoorstel nu de Hoge Raad1
heeft bepaald dat de termijn van vijf jaar pas gaat lopen op de dag na die
waarop de benadeelde daadwerkelijk in staat is een vordering in te
stellen. Deze leden begrijpen dat het een voordeel voor het slachtoffer is
dat er nu bij sommige misdrijven helemaal geen verjaring meer zal zijn
voor het vorderen van schadevergoeding. Maar de regering verwijst zelf
ook naar dit arrest wanneer gesproken wordt over het kunnen aanspreken
van derden zoals een internaat of organisatie die gebrekkig toezicht kan
worden verweten en waarbij daders ofwel geen verhaal bieden of zijn
overleden. Hierbij wordt ook verwezen naar het seksueel misbruik in
kerkelijke instellingen. In die gevallen acht de regering de termijn van vijf
jaar wel voldoende met verwijzing naar het Saelman-arrest. Deze leden
verzoeken de regering hier nader op in te gaan en daarbij aan te geven
waarom dit niet gelijk wordt getrokken. Deze leden vragen voorts of het
feit dat een verdachte wordt vrijgesproken en later wordt betrokken in een
herzieningszaak ten nadele nog nadelige gevolgen heeft voor de
verhaalbaarheid van de schade. Kan de regering garanderen dat ook in
het geval er sprake is van een in beginsel onherroepelijke vrijspraak en
vervolgens een succesvolle herziening ten nadele, het vorderingsrecht
van slachtoffers of nabestaanden van slachtoffers weer herleeft?

1
HR 31 oktober 2003, NJ 2006, 112 (Saelman).

De leden van de PvdA-fractie lezen dat de NVvR er op wijst dat het niet
aan de burgerlijke rechter is om zich uit te laten over de vraag of een
gedaagde zich schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit. Zij lezen ook
dat de regering wijst op de reeds bestaande mogelijkheden van de
burgerlijke rechter om zich te uiten over vraag of de gedaagde een
strafbaar feit heeft begaan. De leden van de PvdA-fractie delen de mening
van de regering dat hierdoor de onschuldpresumptie niet wordt
aangetast. Het hoeft voor een burgerlijke rechter immers niet wettig en
overtuigend bewezen te zijn dat iemand een daad heeft gepleegd. De
lichtere bewijslevering van een redelijke mate van zekerheid geldt. Toch
vragen voornoemde leden hoe dit in het licht van het voegen van een
civiele zaak in een strafproces kan worden gezien. Is het bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 853, nr. 4

4

mogelijk dat iemand in een strafzaak wordt vrijgesproken terwijl dezelfde
strafrechter zich dan nog wel blijft buigen over de civiele kant van de
zaak?
De leden van de PVV-fractie merken op dat de NVvR als alternatief ook de
mogelijkheid heeft voorgelegd om de verlenging van de verjaringstermijn
te koppelen aan de voorwaarde van een aangifte/klacht door de
benadeelde bij een opsporingsambtenaar. Op deze alternatieve
mogelijkheid wordt in de toelichting summier in gegaan. Deze leden
zouden graag de voor- en nadelen uiteengezet zien voor wat betreft het
voorgestelde artikel 3:310, vierde lid, en de alternatieve mogelijkheid
voorgesteld door de NVvR.
ARTIKEL I
De leden van de VVD-fractie hebben een vraag over geheel artikel 3:310
BW en de verjaringstermijn in het civiel recht in het algemeen. Van Dijk
(Mr. C.H. Van Dijk 27 april 2007, nr. 17, NJB, 1044–1050 «Bevrijdende
verjaring: een mislukt onderdeel van het BW») heeft aangegeven dat
artikel 3:310 BW en de toepassing ervan in de praktijk problemen oplevert.
Dat zou niet alleen voor meer delen van de verjaringstermijn gelden maar
voor meer delen van de verjaringsregeling van het BW. Kan de regering
een reactie geven op dit artikel en aangeven of zij aanleiding ziet om de
verjaringsregelingen in het BW opnieuw te overdenken?
Zou het zo kunnen zijn dat het vierde lid de structuur van artikel 3:310 BW
verstoort, in het bijzonder bij personenschade, maar in sommige gevallen
ook bij zaakschade? Deze leden vragen dit omdat sinds 2004 personenschade een afwijkend regime kent en betoogd zou kunnen worden dat
wanneer bepaalde strafbare feiten niet vatbaar worden voor verjaring,
voor die zaken vervolgens ook de civielrechtelijke niet verjaring gaat
gelden.
Kan de regering een reactie geven op de volgende gedachte? Het nieuwe
vierde lid van artikel 3:310 BW staat nu voor het huidige vijfde lid. Gesteld
kan eventueel worden dat wanneer de tekst van het vijfde lid ongewijzigd
blijft, dit een vreemde volgorde is. Zou het nieuwe vierde lid daarom niet
beter na het vijfde lid kunnen komen te staan, omdat het vierde lid in
potentie een afwijking van alles wat er in de voorgaande leden staat kan
meebrengen?
ARTIKEL II
De leden van de CDA-fractie merken op dat het onderhavige wetsvoorstel
een wijziging van artikel 3:310, vierde lid, BW betreft. In het wetsvoorstel
Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering
en het Wetboek van Strafrecht BES met het oog op de verruiming van de
mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak van huwelijksdwang, polygamie
en vrouwelijke genitale verminking (32 840) wordt hetzelfde artikel
gewijzigd. In de beide memories van toelichting wordt niet naar het
andere wetsvoorstel verwezen. Kan de regering aangeven of er nochtans
is voorzien in een samenloopregeling?
De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe de bepaling in artikel
3:310, vierde lid, BW komt te luiden indien het eveneens aanhangige
wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van
Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht BES met het oog op de
verruiming van de mogelijkheden tot strafrechtelijke aanpak van
huwelijksdwang, polygamie en vrouwelijke genitale verminking wordt
aangenomen, gelet op het feit dat ook in dit wetsvoorstel hetzelfde wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 853, nr. 4

5

gewijzigd. Is de verwachting dat het onderhavige wetsvoorstel met later in
werking treedt, zodat de algemenere bepaling met ruimere strekking (pas
civiele verjaring na strafrechtelijke verjaring) de specifiekere bepaling
vervangt?
De voorzitter van de commissie,
De Roon
Adjunct-griffier van de commissie,
Hessing-Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 853, nr. 4

6