Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1742

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 februari 2021
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
5 februari 2021 over de geannoteerde agenda ten behoeve van de
Eurogroep en Ecofinraad van 15 en 16 februari 2021 (Kamerstuk
211501-07, nr. 1741) en over enkele brieven over Europese financiële
aangelegenheden.
De vragen en opmerkingen zijn op 11 februari 2021 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 12 februari 2021 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
Adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

kst-21501-07-1742
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken voor
het overleg Eurogroep/Ecofinraad. De leden van de VVD hebben daarover
nog een aantal vragen en/of opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de stukken ter
voorbereiding van de Eurogroep en Ecofinraad. Naar aanleiding van het
genoemde punt brengen de leden van de PVV-fractie het volgende naar
voren.
De leden van de CDA-fractie willen kort stilstaan bij het feit dat dit de
laatste Eurogroep/Ecofin voor de Minister is voor de verkiezingen. Deze
leden memoreren aan de periode dat de Minister de afgelopen vier jaar
Nederland vertegenwoordigde in dit gremium. Daarbij denken deze leden
aan de vorming van Hanzecoalities tot Italiaanse verontwaardiging. De
positie van Nederland is de afgelopen jaren er een geweest van
degelijkheid, van nieuwe coalities smeden en van voorwaarden stellen
aan EU-uitgaven. Een lijn waar de leden van de CDA-fractie zich
uitstekend in kunnen vinden. De leden van de CDA-fractie constateren dat
er grote stappen gezet zijn in de vorming van de bankenunie, risicoreductie als hoeksteen van verdere samenwerking, maar ook heeft deze
Minister laten zien dat een degelijke begroting ervoor zorgt dat je in crisis
diepe zakken hebt. De leden van de CDA-fractie willen de Minister danken
voor de prettige samenwerking en complimenteren met het profiel dat hij
Nederland de afgelopen jaren heeft weten te geven in Europa.
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat collega-Kamerleden mogelijk
de wenkbrauwen fronsen aangezien de leden van de CDA-fractie een
CDA-Minister complimenteren. Maar de leden van de CDA-fractie
constateren dat deze Minister de lijn van zijn voorganger heeft voorgezet
en Nederland een essentiële rol heeft laten spelen, vaak tegen de stroom
in, in de vorming van een degelijk Europees financieel bestuur – voor de
leden van de CDA-fractie een essentieel element van de verhouding
tussen Nederland en de EU. Dat mag gezegd worden, aldus de leden van
de CDA-fractie.
Maar de leden van de CDA-fractie constateren dat we er natuurlijk niet
zijn, we staan aan het begin van zware economische tijden. Het financieeleconomische infuus heeft immers een prijs. In Nederland, maar zeker ook
in andere Europese landen. De leden van de CDA-fractie roepen de
huidige generatie politici en bestuurders op er alles aan te doen om te
voorkomen dat we toekomstige generaties met een loden last opzadelen.
We moeten de weg uit deze pandemie vinden, maar zeker ook moeten we
de verantwoordelijkheid dragen voor de gevolgen van ons beleid. Volgens
de leden van de CDA-fractie zijn het bij uitstek de juiste tijden voor politici
en bestuurders om zich een ware rentmeester te tonen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken die geagendeerd staan voor het schriftelijk overleg over de
geannoteerde agenda ten behoeve van de Eurogroep en Ecofinraad van
15 en 16 februari 2021. Zij hebben daarover nog de volgende vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie danken het kabinet voor de geannoteerde agenda. Zij hebben een aantal vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

2

Met interesse hebben de leden van de SP-fractie kennisgenomen van de
agenda van de Eurogroep en Ecofinraad. De leden vragen de Minister wat
zijn gedachten zijn over het aanbrengen van een scheiding tussen
structurele schuldopbouw en eenmalige coronaschuld. De leden vragen
de Minister hoe deze scheiding verder geregeld gaat worden. De leden
vragen de Minister hoe hij denkt over de Europese begrotingskoers,
gezien het feit dat andere ontwikkelde economieën veel harder stimuleren
en ook voor komend jaar grote stimuleringspakketten klaarzetten. De
leden willen weten of de Minister liever gaat bezuinigen.
Eurogroep
Gedachtewisseling over de macro-economische ontwikkelingen
en de vooruitzichten voor het beleid
Verschillende agendapunten raken het probleem van de schuldenproblematiek. Volgens de CDA-fractie wordt de schuldenlast de grootste
uitdaging in de komende jaren van economisch herstel na de huidige
crisis. De regels van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) zijn versoepeld en
in de loop van 2021 zal gekeken worden hoe terug te gaan naar houdbare
schulden. Na de vorige crisis werd lidstaten de ruimte geboden om eerst
weer binnen de Europese begrotingskaders te komen voordat ze onder
nieuwe Europese regelgeving zouden gaan vallen: de twopack en sixpack.
Maar we hebben gezien dat landen nooit echt helemaal terug zijn
gekomen. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of hij van
mening is dat we nu harder moeten optreden. Voorts vragen deze leden of
dat betekent dat stevige bezuinigingen op deze crisis zullen volgen en in
hoeverre dat, voor zover de Minister kan overzien, wederom deel uitmaakt
van de exitstrategieën van de Europese Commissie. We hebben immers
geconcludeerd dat dit in de vorige crisis niet heeft uitgepakt zoals we
wilden. Het heeft in Nederland voor een goed overheidshuishouden
gezorgd, maar heeft systemen doen kraken. We zien het bij de leraren, de
politie en de zorg. Hoewel we daar wel veel hebben gerepareerd. De leden
van de CDA-fractie vragen de Minister hoe we schulden kunnen gaan
inperken zonder harde bezuinigingen. Daarbij vragen deze leden de
Minister inzicht te geven hoe we dat doen in Zuid-Europese landen waar
overheidsbegroting al voor de crisis onder grote druk stond.
De leden van de CDA-fractie vinden de regering nog te weinig ambitieus
in de aanpak van toekomstige financieel-economische problemen. Een
van de grootste gevaren na de pandemie is de onhoudbare overheidsschulden. Onlangs werd dat ook wederom geconcludeerd door een groep
professoren die op verzoek van de Kamer een rapport over de Europese
Centrale Bank (ECB) schreven. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister een stevigere positie in te nemen in de oproep om Europese
schulden te beperken, De leden van de CDA-fractie vragen de Minister de
Europese Commissie te verzoeken om op korte termijn te komen met
concrete plannen om de overheidsfinanciën houdbaar te houden zonder
economische groei af te remmen en daarbij oog te hebben voor de
specifieke situaties van elke lidstaat. Ook het Internationaal Monetair
Fonds (IMF) en de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO) geven beide aan dat wereldwijd de schulden flink
zullen stijgen, «wen er maar aan en verander je regels», aldus de
instellingen. We staan voor een wereldwijde paradigmaverschuiving ten
aanzien van schulden en tekorten. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister hoe hij dat ziet en of de Minister bereid is te verzoeken om een
aparte Ecofinbijeenkomst op korte termijn, geheel in het teken van de
schuldenproblematiek, waarin de grootste gemeenschappelijke gevaren
worden gedefinieerd en de weg naar oplossingen wordt gezocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

3

De leden van de D66-fractie constateren op basis van cijfers van het
Internationaal Monetair Fonds in de Fiscal Monitor van januari 2021 dat
overheidsstimulansen tijdens de coronacrisis in verschillende ontwikkelde
economieën buiten de Europese Unie (zoals Canada, Japan, het Verenigd
Koninkrijk of Australië) gemiddeld genomen fors hoger zijn gebleken dan
landen in de Europese Unie. Kan de Minister aangeven welke factoren
volgens hem hierbij een rol hebben gespeeld? Heeft de terughoudende en
trage reactie vanuit de Eurogroep hieraan bijgedragen, bijvoorbeeld ten
aanzien van steun via het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM)? Kan
de Minister daarbij ook reflecteren op de houding van de Nederlandse
regering en de Minister zelf in het bijzonder bij de besluitvorming
daarover, nu blijkt dat Europese landen zeer terughoudend zijn geweest
met het stimuleren van hun economieën en het beperken van de
economische schade?
De leden van de D66-fractie wijzen erop dat de begrotingsregels uit het
SGP tijdelijk buiten werking zijn gesteld, maar wellicht binnen afzienbare
tijd weer in werking zullen treden, waardoor landen wellicht terughoudend zijn geweest met stimuleringen om economische schade
vanwege de coronacrisis in te perken. Hoe kijkt de Minister hier tegenaan
en vindt de Minister dat er eerst grondig gekeken zou moeten worden
naar een hervorming van de begrotingsregels alvorens het SGP te
heractiveren? In de geannoteerde agenda stelt de Minister bijvoorbeeld
dat een tijdige gebruikelijke toepassing van de Europese begrotingsregels
wenselijk is. Hoe verhoudt deze zinsnede zich tot de Kamerbrief met de
brede bespiegeling ten aanzien van het SGP waarin het kabinet de inzet in
de onderhandelingen over het SGP aan een volgend kabinet overlaat?
Vindt de Minister niet dat een oproep tot een tijdige én gebruikelijke
toepassing van de Europese begrotingsregels juist wel een inzet stelt in
deze onderhandelingen, namelijk dat er geen aanpassingen dienen plaats
te vinden?
De leden van de D66-fractie constateren dat er brede consensus bestaat
over de noodzaak tot hervorming van de begrotingsregels uit het SGP
voordat deze weer geactiveerd worden, wat blijkt uit bijdragen in het
debat hierover van onder meer de voorzitter van de European Fiscal
Board Thygesen met vele andere vooraanstaande Europese economen1,
of het IMF2. Deze leden wijzen daarnaast op uitspraken van oud-Minister
Wolfgang Schäuble in de Financial Times3 waarin hij zegt te sympathiseren met deze geluiden die stellen dat het SGP hervormd moet worden
voordat het weer geactiveerd wordt of de uitspraken van de Franse
Minister Beaune dat het «ondenkbaar» is dat het SGP weer wordt
toegepast in de huidige vorm.4 Kan de Minister aangeven waarom
Nederland zich niet aansluit bij deze oproepen maar ervoor kiest om op te
roepen tot tijdige en gebruikelijke toepassing van de Europese begrotingsregels? Kiest het Nederlandse kabinet daarmee niet weer dezelfde
isolerende houding in Europa zoals ten aanzien van de Duits-Franse
voorstellen om de coronacrisis te bestrijden in mei 2020 die uiteindelijk
voor een groot deel zijn overgenomen?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in het voorjaar van 2021
geëvalueerd zal worden of de general escape clause van het SGP
geactiveerd zal blijven. De verwachting uitsprekende dat er op dat
1

VoxEU.org, 26 oktober 2020 (https://voxeu.org/article/reforming-eu-fiscal-framework-now-time)
Financial Times, 28 januari 2021 (https://www.ft.com/content/4041ea03–996b-468b-a7abee15405505d4)
3
Financial Times, 25 januari 2021 (https://www.ft.com/content/ba177185–90c6–41cc-8989–
5efe77689392)
4
Financial Times, 8 februari 2021, «EU urged not to delay overhaul of budget rules»
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

4

moment nog geen nieuw kabinet zit, vragen deze leden het huidige
kabinet wat op dit punt zijn inzet zal zijn. Op basis van welke factoren zal
bepaald worden of de clausule wel of niet verlengd dient te worden? En
wat is op dit moment de grondhouding van het kabinet?
De leden van de GroenLinks-fractie benadrukken dat zij het economisch
zeer onverstandig zouden vinden om te snel alweer, bijvoorbeeld vanaf
2022, de general escape clause van het SGP in werking te laten treden,
omdat dit, o.a. als gevolg van de SGP-regels t.a.v. schuldafbouwpaden, tot
economisch domme, procyclische bezuinigingseisen kan leiden. Zij
vragen de Minister of hij bereid is zich constructief in deze discussie op te
stellen.
Tegelijkertijd zal ook de discussie over de gehele herziening van het SGP
in het voorjaar van 2021 aanvangen. De leden van de GroenLinks-fractie
hebben vernomen dat het aan een volgend kabinet is om een inzet te
bepalen in die discussie. Zij vragen desalniettemin het kabinet nader in te
gaan op de ambtelijke voorbereidingen die op dit punt reeds getroffen
worden. Ook vragen zij het kabinet naar de timing van dit proces. Het is
zeer wel mogelijk dat het huidige kabinet ook na de verkiezingen nog een
aantal maanden demissionair actief is. Is het van belang dat Nederland
voor aankomende zomer al een positie inneemt in de Europese discussie
over de SGP-hervorming? Hoe gaat het kabinet zich opstellen als in de
maanden van het voorjaar een positie gevraagd wordt, terwijl dit thema
aan een volgend kabinet is? Deze leden krijgen graag meer duidelijkheid
over wat hierin bij verschillende scenario’s verwacht kan worden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet te reageren op het
gegeven dat de begrotingsstimulans in andere niet-Europese landen,
zoals Nieuw-Zeeland, Singapore, Japan, Australië, Canada of het Verenigd
Koninkrijk, groter is dan in Europese landen, terwijl dit niet voortkomt uit
het gegeven dat deze landen dit nu eenmaal konden omdat ze lagere
staatsschulden hadden. Zie bijv. het Verenigd Koninkrijk (rondom 85%),
Singapore (rond de 130%) en natuurlijk Japan (rond de 240%). De data
laat dus zien dat het niveau van staatsschuld niet doorslaggevend is om
niet tot een hoger stimulansniveau te komen. Toch lukt het de Europese
landen dus niet hier andere economische spelers bij te benen. Hoe komt
dat? Wat is daarin de rol van het SGP? En is het kabinet het met de leden
van de GroenLinks-fractie eens dat noch het SGP, noch een cultuureconomische fixatie op staatsschuld, in de weg mag staan van het
nastreven van eenzelfde mate van investeringsimpuls?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of dit kabinet ook een rol ziet
voor de faciliteit voor herstel en veerkracht (RRF) in het wegnemen van
regelgevende barrières voor investeringen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet het met deze
leden eens is dat de berekening in de RRF van klimaatgerelateerde
uitgaven (de trapsgewijze 0 procent, 40 procent, 100 procent) niet tot een
bepaalde mate van greenwashing leidt, en of het kabinet vindt dat de
groene taxonomie te zijner tijd als «backbone» van RRF-gelden gebruikt
zou moeten worden.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat hij vindt van de laatste
krimpdata van Eurostat over Q4 van de eurozone van 6.8 procent. De
leden vragen de Minister of er inzicht is in de output pap (het productietekort) van verschillende eurozonelidstaten en wat hierbij een passende
begrotingskoers is. De leden vragen de Minister of hij een verklaring heeft
voor het enorme verschil in het tekort aan private investeringen tussen de
EU en de VS en welke rol dit speelt voor het economisch herstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

5

Internationale rol van de euro
De leden van de CDA-fractie zien het versterken van de internationale rol
van de euro als een belangrijke kans voor de EU om meer grip te krijgen
op het mondiale geopolitieke toneel. De Europese Commissie heeft een
voorstel geschreven met enkele suggesties om de rol van de euro te
versterken. De regering gaf in 2019 al aan dat dit het beste kan worden
gerealiseerd via langdurig gezond economisch en begrotingsbeleid in de
individuele lidstaten. De leden van de CDA-fractie onderschrijven deze
positie van het kabinet, maar het is ook een aanbeveling van de
Commissie. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of een
internationale rol voor de euro met een EU-gemiddelde van meer dan
100% schuld van het bruto nationaal inkomen (bni) überhaupt kan.
Daarnaast wil de Europese Commissie meer inzetten op een meer effectief
sanctiemechanisme. Nu weten we hoe slagvaardig de EU is in het
opzetten van sanctiemechanismen. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister dit voorstel van de Commissie nader toe te lichten. Inmiddels zijn
we zo ver dat de EU de kapitaalmarkt op is gegaan en Europese schuldenpapieren zeer populair zijn bij beleggers en investeerders. De EU is een
veilige haven om kapitaal te stallen. Dit geeft de internationale positie van
de euro een vlucht. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe
hij dat ziet. Kan de EU volgens de Minister de verleiding van de markten
weerstaan om tegen zeer voordelige voorwaarden middelen te onttrekken
aan deze markt en daardoor bovendien een sterkere mondiale rol gaan
spelen? De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat de
Commissie in haar voorstellen voor het versterken van de internationale
positie van de euro zegt over deze kapitaalmarktgang van de EU.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen wat het kabinet zegt over de
condities die bijdragen aan een sterke internationale rol van de euro. Zij
kunnen deze gedachtegang volgen, maar vragen desalniettemin waarom
het kabinet op dit punt niet ook het Next Generation EU-herstelfonds
noemt. Is het kabinet het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat
de grootschalige uitgifte van eurobonds binnen Next Generation EU
bijgedragen heeft aan een sterkere positie voor de euro op internationale
kapitaalmarkten, wegens het vergroote aanbod van in euro’s gedenomineerd risicoarm schuldpapier? Heeft de Minister hierin kennisgenomen
van de positieve appreciatie van vele internationale assetmanagers van
deze stap? Wat de reactie van het kabinet hierop?
Wat is de inzet van het kabinet ten aanzien van de wens van de Europese
Commissie om in de clearingactiviteiten minder afhankelijk te worden van
Londen, zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet het angstbeeld
van een gedereguleerde financiële sector in het Verenigd Koninkrijk deelt
– iets waar bijvoorbeeld Chancellor Sunak op hintte – en wat dit, wat het
kabinet betreft, betekent voor de inzet in de onderhandelingen over
equivalentie. Steunt Nederland een harde inzet, en hoe weegt dit kabinet
de risico’s daarvan?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat hij zelf vindt van de
beleidsdoelen van de Commissie als het gaat om de internationale rol van
de euro. De leden vragen wat volgens de Minister de prioriteiten zijn. De
leden willen weten hoe die tot stand komen. Ook willen zij weten hoe de
besteding van de noodfondsenmiddelen wordt gewaarborgd. De leden
van de SP-fractie vragen de Minister welke zwakheden hij ziet in het
Europese financiële systeem die weerbaarder moeten worden gemaakt
tegen mogelijke invloed van de geopolitiek van anderen. De leden willen
weten hoe dit opgelost moet worden en vragen hier naar de positie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

6

Nederland. Heeft Nederland een rol te spelen? Wat gaat de Minister doen
om dit te versterken? De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij
denkt dat er veel Britse bedrijven naar het vasteland komen. Zij hem ook
wie volgens hem van wie afhankelijk is in de financiële sector. De leden
vragen de Minister of MIFID 2 ingezet gaat worden.
Solvabiliteit van het bedrijfsleven – de stand van zaken
De leden van de VVD-fractie hebben zorgen over de solvabiliteit van het
bedrijfsleven als gevolg van de coronacrisis. Het kabinet wijst in de
geannoteerde agenda naar bestaande instrumenten, zoals het geleidelijk
afbouwen van belastingschulden (drie jaar de tijd om terug te betalen),
het time-out-arrangement (TOA) en de Wet homologatie onderhands
akkoord (WHOA). Welke andere mogelijkheden heeft de Minister nog
meer bekeken en afgewogen? En waarom zijn die mogelijkheden niet
doorgegaan? Waarom kijkt het kabinet ook niet naar ruimere mogelijkheden van carry backward in de fiscaliteit? Hoe houden we de kredietverlening van de banken voor het midden -en kleinbedrijf (mkb) op gang?
Zonder dat de banken in de problemen komen?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister hoe de EU goed gekapitaliseerde banken gaat activeren om kredietverstrekking te stimuleren. De
leden vragen de Minister hoe faillissementen worden vermeden als deze
steunmaatregelen afgebouwd worden.
Ecofin
Economisch herstel in de Europese Unie
De leden van de VVD-fractie lezen dat er tijdens de Eurogroep/Ecofin een
stand van zaken gegeven zal worden over de ratificatie van het Eigenmiddelenbesluit (EMB). Wanneer kan de Kamer daarover geïnformeerd
worden, indachtig het feit dat wij moeten nog ratificeren? Kan dit sowieso
aan de Kamer teruggekoppeld worden voor de behandeling van de
goedkeuringswet EMB?
De leden van de VVD-fractie willen weten hoe het zit met de ratificatie
door de Baltische staten van het EMB. Klopt het dat ze dreigen om dit niet
de ratificeren? Wat is daarvan de reden? Wat is de stand van zaken? Klopt
het dat dit is vanwege de stand van zaken rond de Connecting Europe
Facility en het Rail Baltica Project? Wat is van deze twee de stand van
zaken?
Tijdens de Eurogroep/Ecofin gaat er gesproken worden over de leenstrategie voor NGEU. De leden van de VVD-fractie vinden dit een belangrijk
punt. Wanneer kan de Tweede Kamer daarover meer informatie krijgen?
Waarom is daarvoor geen stuk beschikbaar? Wie bepaalt de leenstrategie
c.q. wie stelt die vast? Hoe worden de nationale parlementen daarbij
betrokken? Het kan volgens de leden van de VVD-fractie niet zo zijn dat
nationale parlementen daar geen enkele rol bij hebben.
De leden van de VVD-fractie hebben al meermalen gevraagd hoe
Nederland een zelfstandig en uitgebreid oordeel gaat vormen over de
RRF-plannen van andere landen en de uitbetalingen met het oog op de
noodremprocedure. Daar is tot nu toe geen goed antwoord van de
Minister van Financiën op gekomen. Kan de Minister aangeven hoe hij dat
gaat doen en hoe de Kamer daarbij wordt betrokken?
Dit is des te belangrijker omdat Eurocommissaris Dombrovskis heeft
aangegeven dat er onvoldoende duidelijke mijlpalen en doelen zitten in de
tot nu toe ingediende plannen. Dat vinden de leden van de VVD-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

7

zorgelijk, want dan kan je nooit bepalen of iets conform plan en afspraak
verloopt en of de noodremprocedure ingezet moet worden. Wat gaat de
Minister daaraan doen? Is de Minister bereid om dit punt aan te kaarten in
de komende Eurogroep/Ecofin en daarover duidelijke afspraken te maken?
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat er wel duidelijke mijlpalen en
doelen gaan komen?
En daarnaast de vervroegde invoering van de ESM-backstop, waarmee
het kabinet alleen bereid was om in te stemmen als er voldoende comfort
is en er corrigerende maatregelen worden genomen om aanvullende
risicoreductie te bewerkstelligen. De leden van de VVD-fractie vragen hoe
de niet-presterende leningen van banken in Griekenland en Cyprus
worden verminderd en hoe dit afgedwongen kan worden. Ook hebben zij
nog vragen bij de transparantie bij de stresstesten (in plaats van betere
stresstesten) en welke aanpassingen van het staatssteunkader er nu
concreet komen. Kan de Minister daar een uitgebreide toelichting op
geven?
Allereerst merken de leden van de PVV-fractie op dat de Europese
Commissie een «nieuw guidance document» aan de lidstaten heeft
gestuurd om hen op weg te helpen, waarin o.a. staat dat een mijlpaal een
concreet resultaat moet zijn. De leden van de PVV-fractie willen weten of
dit betekent dat wanneer een lidstaat een voorgestelde wet niet
aanneemt, en de mijlpaal nog niet is bereikt, er niet wordt uitbetaald. In
welke situaties wordt er allemaal nog meer niet uitbetaald?
Verder willen de leden van de PVV-fractie weten hoeveel lidstaten
inmiddels herstelplannen hebben ingediend. Welke lidstaten hebben
belastingverlaging(en) aangekondigd en/of geen plannen ingediend voor
een hervorming van het pensioenstelsel? Welke lidstaten hebben nog
geen herstelplan ingediend?
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie hoe het kabinet de uitspraak
van de Franse Minister voor Economie en Financiën Le Maire beoordeelt
dat het te langzaam gaat met het herstelfonds en dat het proces te
ingewikkeld is. Vindt het kabinet, evenals Le Maire, ook dat de voortgang
met het economisch herstel niet mag vastlopen in procedures en
technocratie? Hoe wordt voorkomen dat de verstrekte steun een blanco
cheque wordt, omdat de opgelegde voorwaarden het economisch herstel
in de weg zouden zitten?
Tevens willen de leden van de PVV-fractie weten hoe het kabinet het
gegeven dat de Baltische staten hebben gedreigd het Eigenmiddelenbesluit niet te ratificeren om 1,4 miljard euro subsidie te krijgen voor het Rail
Baltica Project beoordeelt.
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat vergroening een van
twee hoofdprioriteiten is van de RRF. De leden van de PVV-fractie willen
weten hoe het mogelijk is dat investeringen die slechts op indirecte wijze
bijdragen aan de klimaatdoelstelling mogelijk toch voor 40 procent mogen
meetellen aan het klimaatdoel van 37 procent van de uitgaven. Hoe
beoordeelt het kabinet dit?
Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie of het al bekend is welke
lidstaten gebruik willen maken van het leningengedeelte van de RRF.
Klopt het dat Italië, Spanje, Portugal en Griekenland interesse hebben
geuit in de leningen van de RRF?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

8

De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat de onderhandelingen over
het EU-herstelfonds tot een goed einde zijn gebracht, waardoor EU-landen
actie kunnen ondernemen om de schade van de coronacrisis op de
economie te beperken en kunnen werken aan een convergerend herstel.
Graag horen deze leden de reactie van de Minister op de reeds ingediende
herstelplannen van Duitsland en Frankrijk. In hoeverre voldoen deze
plannen volgens de Minister aan de gestelde eisen en welke actie gaat het
kabinet hierop ondernemen? Hoe verhouden de Duitse en Franse
herstelplannen zich tot hetgeen de Minister verwacht dat Nederland zal
indienen als herstelplan? Wanneer is volgens de Minister voldaan aan de
eis dat 37 procent van de bestedingen «groen» moet zijn en 20 procent
aan digitalisering dient te worden besteed? Onderschrijft de Minister de
prioriteit van deze bestedingsdoelen en hoe wordt dit betrokken in de
discussies over de herstelplannen? Kan de Minister in het antwoord ook
ingaan op eventuele investeringen die indirect bijdragen aan klimaatdoelstellingen en voor 40 procent worden meegeteld in de bepaling van deze
eis? In hoeverre zou het herstelfonds ook kunnen bijdragen in het
terugdringen van regels die investeringen ten behoeve van klimaatdoelstellingen verhinderen?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of een herstelfonds niet
gewoon overbodig is omdat lidstaten kunnen lenen op de kapitaalmarkt.
De leden vragen of dit niet veel goedkoper is. De leden vragen de Minister
wie hier uiteindelijk beslist, op welke gronden en hoe deze beslissingen
worden gecontroleerd. De leden vragen de Minister of de terugbetalingsverplichtingen niet boterzacht zijn. Wat gaat hij hieraan doen? De leden
willen ook weten wat de rol is van Nederland ten opzichte van andere
landen. Wat hebben we voor een positie in de EU en waar liggen de
bevoegdheden nog om te weigeren of te sturen?
1. Decharge Europese jaarbegroting 2019
De leden van de VVD-fractie vinden het teleurstellend dat voor de
zoveelste keer een afkeurende verklaring over de uitgaven is afgegeven
met een foutenpercentage van 2,7 procent voor de uitgaven. De leden van
de VVD-fractie vinden het daarom volslagen terecht dat Nederland geen
voorstander is van een positief dechargeadvies en daarom tegen de
Raadsaanbevelingen zal stemmen. Deze leden steunen dit.
Ten aanzien van de decharge van de Europese begroting 2019 vinden de
leden van de PVV-fractie het goed dat Nederland tegen de Raadsaanbevelingen zal stemmen. Kan de Minister aangeven welke lidstaten tevens
tegen hebben gestemd?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat het tegen stemmen
van Nederland over de begroting van 2018 concreet voor gevolgen heeft
gehad. De leden van de CDA-fractie verwachten dat de Minister tegen
decharge van de Europese jaarbegroting 2019 zal stemmen gezien het
advies van de Europese Rekenkamer, klopt dit? Daarmee is voor deze
leden echter de discussie niet afgerond. Indien Nederland tegenstemt en
alle andere landen stemmen voor, dan verandert er weinig tot niets. De
Europese Rekenkamer geeft in haar analyse aan dat de fouten voornamelijk worden gemaakt voor projecten binnen het Cohesiebeleid en
gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) waar complexe regels aan zijn
verbonden. Deze leden vragen zich af of het niet eens tijd is om te kijken
hoe de projecten zo vormgegeven kunnen worden dat ze eenvoudiger
zijn. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister bereid is om
hiertoe de Commissie te vragen of ze toch eens fundamenteel naar de
voorwaarden en de complexe regels willen kijken en met voorstellen te
komen om die te vereenvoudigen. Tevens vragen deze leden in hoeverre

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

9

deze analyse van de Rekenkamer over te complexe regels binnen de
Europese begroting zijn meegenomen in het opstellen van het meerjarig
financieel kader (MFK) en welke gevolgen dat heeft gehad.
2. Begrotingsrichtsnoeren 2022
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of er voldoende marges
zijn onder het MFK-plafond om bij onvoorziene omstandigheden te
kunnen ingrijpen. Budgettaire flexibiliteit is heel belangrijk, dat heeft
Covid-19 wel aangetoond. Deze leden zien dat er nog veel onzekerheid is
door Covid-19. Het nu al helemaal vastklinken van de begroting met
afspraken is niet verstandig met het oog op de verdere ontwikkeling. De
leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister dit ziet. Voorts willen
deze leden weten of in de ogen van het kabinet de risico’s van deze
pandemie voldoende zijn afgedekt binnen de begroting. Het is toch niet zo
dat de genoemde marges direct weer opgebruikt worden door de huidige
of een nieuwe golf? Ook willen deze leden weten of er al zicht is in
hoeverre de Covid-19 pandemie gevolgen heeft op de afdrachten van de
lidstaten. Sommige lidstaten zijn harder getroffen dan andere. Dat heeft
niets te maken met de omvang van de economie. Nederland behoort
helaas tot de grootste slachtoffers vanwege zijn open economie. De leden
van de CDA-fractie vragen de Minister of al kan worden aangegeven of dit
voor Nederland gevolgen heeft voor zijn afdrachten.
3. EU Global Recovery Initiative
De leden van de VVD-fractie lezen dat er gekeken gaat worden naar het
gezamenlijk raamwerk voor schuldherstructurering van lage inkomenslanden. Deze leden willen graag weten wat hiermee wordt bedoeld. De
leden van de VVD-fractie zijn geen voorstanders van schuldafschrijving.
Verder willen de leden graag weten wat «een nieuwe generieke allocatie
van bijzondere trekkingsrechten van het IMF (Special Drawing Rights,
SDR’s)» nu precies betekent en wat de gevolgen daarvan zijn.
Herziening van de Europese fiscale Lijst van niet-coöperatieve
jurisdicties
De leden van de CDA-fractie zien dat de zwarte en grijze lijsten van
non-coöperatieve jurisdicties zullen worden herzien. Dat is natuurlijk
goed, maar dit zal gebeuren aan de hand van de nu geldende criteria. Nu
hebben de leden van de CDA-fractie al enkele keren vragen gesteld over
wanneer een mogelijke herziening van deze criteria naar verwachting
plaatsvindt. De leden van de CDA-fractie zouden voorstander zijn van het
eveneens opnemen van een minimum statutair tarief als criterium op de
lijst. Als de uitkomsten in OESO-verband over een minimumniveau van
belastingheffing in Pijler 2 zullen worden afgewacht, dan zou dit nog
weleens heel lang kunnen duren. De leden van de CDA-fractie vragen hoe
de Minister aankijkt tegen het opnemen van een minimum statutair tarief
als aanvullend criterium, en wat internationaal gezien de gevoeligheden
zijn ten aanzien hiervan. Tevens vragen deze leden of er mogelijkheden
zijn een dergelijke discussie eerder te voeren in de Gedragscodegroep.
De leden van de GroenLinks-fractie volgen de acties van het kabinet ten
aanzien van belastingontwijking zeer nauwgezet en hebben de specifieke
vragen die zij daarover hebben inzake de lijst van niet-coöperatieve
jurisdicties betrokken in het algemeen overleg Belastingontwijking van
11 februari 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

10

Overige onderwerpen
Kapitaalmarktunie
De leden van de VVD-fractie hebben in het schriftelijk overleg al aangegeven wat zij van de voorstellen vinden. De leden van de VVD-fractie zijn
absoluut geen voorstander van de actiepunten in het nieuwe actieplan op
het gebied van financiële educatie, financieel advies en pensioenen. Dit
zijn natuurlijk belangrijke onderwerpen, maar dit is wat deze leden betreft
echt een nationale aangelegenheid.
De leden van de VVD-fractie waarderen het verder dat het kabinet naar
aanleiding van vragen van deze leden in de consultatiereactie de
mogelijkheid heeft opgenomen om het aanpassen van het insolventierecht vooral te richten op landen die een niet-functionerend systeem
hebben in plaats van op harmonisatie.
De leden van de VVD-fractie willen verder weten of de Minister in het
kader van het vergroten van de financieringsmogelijkheden van het mkb
bereid is om alsnog de vrijstelling van de prospectplicht te verhogen naar
wat volgens de EU mogelijk is. In de EU mag de vrijstelling liggen tussen
de 1 en 8 miljoen euro. Nederland heeft gekozen voor 5 miljoen euro. Dit
is dus een inperking van de financieringsmogelijkheden van het mkb.
Waarom is de Minister daartoe niet bereid?
Taxonomie
De leden van de VVD-fractie vragen of het klopt dat er in de paragraaf
over energie in de Nederlandse consultatiereactie op geen enkele manier
wordt gesproken over kernenergie. Zo ja, waarom niet? Is de Minister
bereid om dit alsnog te doen? Zo nee, waarom niet?
In hoeverre is er een impactassessment gedaan bij dit voorstel? Zo nee,
waarom niet? In hoeverre gaat dit er komen? Is de Minister bereid dit te
bevorderen? Zo nee, waarom niet? Kan de Minister aangeven wat de
gevolgen zijn?
FATCA
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat Nederland de problematiek van FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act) heeft geagendeerd voor de informele videoconferentie van de Ministers van Financiën
op 16 februari 2021. De leden van de VVD-fractie zetten zich al jaren in
voor een oplossing van deze groep burgers, die de dupe zijn van de
gevolgen van Amerikaanse wet- en regelgeving en hoe daarmee wordt
omgegaan. De leden vinden het een goede actie om dit aan te kaarten en
samen met andere landen op te trekken richting de Verenigde Staten. De
leden van de VVD-fractie hebben al meermalen gevraagd om samen op te
trekken met andere landen. Wat wordt de insteek en inzet voor deze
bespreking? Wat voor acties stelt de Minister voor aan zijn collega’s? Met
welke landen denkt de Minister op te kunnen gaan trekken? En waarom
zouden niet alle EU-landen meedoen en waarin zou de Europese
Commissie niet ook een rol kunnen/moeten vervullen? In hoeverre is er al
eerder gesproken met de Europese collega’s/landen? Wat is daar tot nu
toe uitgekomen en waarom heeft dit nog niet tot resultaat geleid? En is de
Minister bereid om uitgebreid verslag te doen van de bespreking (in het
verslag met de terugkoppeling van de vergadering dan wel in een aparte
brief)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

11

Eigenmiddelenbesluit
De leden van de PVV-fractie merken voorts op dat de Commissie een
snellere ratificatie van het Eigenmiddelenbesluit wil benadrukken. De
leden van de PVV-fractie verzoeken het kabinet vriendelijk doch dringend
om niet met het Eigenmiddelenbesluit in te stemmen, omdat hiermee een
nieuwe Europese belasting, te weten een plastictaks, wordt geïntroduceerd en een hogere afdracht aan de EU wordt aangekondigd. Bovendien
heeft kabinet eerder aangegeven geen voorstander te zijn van nieuwe
eigen middelen in zijn geheel.
Hongarije en RRF
De leden van de CDA-fractie hebben ten slotte een vraag over een bericht
van Reuters. Het persbureau heeft inzage in een intern memo van de
Europese Commissie waarin wordt gesteld dat Hongarije de aanbestedingswetgeving moet hervormen om («systemische») corruptie tegen te
gaan, voordat er middelen uitbetaald worden uit de RRF. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister dit memo, dat wel voor de pers
beschikbaar is, ook te delen met de Kamer, indien nodig vertrouwelijk.
Voorts vragen deze leden de Minister of met dit memo het rechtsstatelijkheidmechanisme van het Meerjarig Financieel Kader in werking is
getreden en, wanneer dat niet het geval is, waarom niet, en kan dat
alsnog naar aanleiding van de ontwikkelingen van deze oproep aan
Hongarije. De leden van de CDA-fractie vragen hoe dit juridisch in elkaar
steekt dat de Europese Commissie een lidstaat de middelen die voor
betreffende lidstaat zijn gereserveerd onthoudt; voor Hongarije staat bijna
6,3 miljard euro gereserveerd. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister wat de reactie van Hongarije is op deze gestarte procedure van
de Europese Commissie. Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie de
Minister of dit voorval wordt besproken tijdens deze Ecofinvergadering
en, wanneer dat niet het geval is, waarom niet.
Brede bespiegeling inzake het Stabiliteits- en Groeipact (SGP)
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brede
bespiegeling inzake het Stabiliteits- en Groeipact (SGP). De leden willen
allereerst graag weten hoe het proces met betrekking tot het SGP eruitziet.
Wat zijn de discussie- en beslismomenten? De leden van de VVD-fractie
vinden goede en stevige begrotingsregels van essentieel belang in een
monetaire en muntunie. Een degelijk begrotingsbeleid is niet alleen van
belang voor elk land afzonderlijk, maar ook voorwaardelijk zodat landen
niet gered hoeven te worden door andere landen.
De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat de regels simpel,
eenduidig én handhaafbaar zijn. Er zijn nu te veel ontsnappingsmogelijkheden binnen de huidige regelgeving. Voor een betere handhaving is
onafhankelijke toetsing van belang, dit kan bijvoorbeeld door het
bestaande Europese Begrotingcomité (European Fiscal Board – EFB). Hoe
ziet het krachtenveld er op dit punt uit in de EU-zone? Welke andere
mogelijkheden voor onafhankelijke toetsing en betere handhaving zijn er?
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat een eventuele versimpeling van de begrotingsregels niet mag leiden tot versoepeling. Hoe gaat
de Minister daarvoor zorgen?
De leden van de VVD-fractie zijn geen voorstander van het toevoegen van
uitzonderingsgronden van schulden, zoals (groene) publieke investeringen of coronaschulden, of het versoepelen of differentiëren naar
landen van de schuldafbouwregel (1/20e van de overschrijding). Schulden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

12

zijn schulden! Bovendien maakt dit de regels alleen maar complexer en
meer (politiek) interpretabel. Kernenergie zal bijvoorbeeld waarschijnlijk
niet tot groene investeringen behoren, terwijl het dat wel is, en dan is het
gewoon politieke interpretatie. Hoe ziet het krachtenveld eruit op deze
punten?
De leden van de VVD-fractie zijn vooralsnog niet voor het aanpassen van
de 60 procent-schuldnorm. Wat vindt de Minister van het feit dat het IMF
aangeeft dat omdat wereldwijd de schulden flink zullen stijgen, we er
maar aan moeten wennen en de regels moeten veranderen?
De leden van de VVD-fractie willen nog wel kijken naar de optie van een
grotere rol van de uitgavenregel (overheidsuitgaven (exclusief rente en
werkloosheidsuitkeringen) mogen niet harder groeien dan de verwachte
inkomsten op lange termijn) in de preventieve arm. De leden zouden
graag een uitgebreide uitleg krijgen hoe dit eruit zou kunnen zien, maar
vooral ook wat de consequenties daarvan zouden kunnen zijn. Hoe ziet het
krachtenveld er hier ook uit in de eurozone?
De leden van de VVD-fractie krijgen toch wel een verontrustend beeld van
hoe landen nu ook met de algemene ontsnappingsclausule lijken te willen
omgaan. Want er zit geen deadline op, hij vervalt niet automatisch na
verloop van tijd? Hoe vindt besluitvorming hierover plaats? In hoeverre is
de inschatting dat landen dit oneindig willen gaan rekken? En in hoeverre
bestaat het risico dat ze dit misbruiken om te dwingen tot door Nederland
ongewenste aanpassingen van SGP-regels?
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat er een tweede voorwaarde is
voor de algemene ontsnappingsclausule, waaraan moet worden voldaan,
namelijk dat de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn
niet in gevaar komt. Klopt dat? En hoe kan dit gebruikt worden om
uiteindelijk de algemene ontsnappingsclausule te kunnen beëindigen?
Wie besluit daarover? Kan de Minister daar een analyse van geven?
De leden van de VVD-fractie vinden het tot slot op dit punt zorgelijk dat de
markten blijkbaar niet of amper reageren op de situatie in landen, want
Spanje en Portugal hadden de afgelopen tijd ook een negatieve rente op
hun staatsobligaties. Kan de Minister daar een verklaring voor geven? Hoe
kijkt hij daarnaar, wat voor risico’s zitten daaraan?
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brede bespiegeling inzake het SGP. In aanvulling op de eerder
gestelde vragen ten aanzien van de geannoteerde agenda van de
Eurogroep- en Ecofinvergadering, vragen deze leden waarop de zinsnede
is gebaseerd dat de meningen van lidstaten zeer verdeeld zijn of de
schuldnorm van 60 procent bbp het juiste niveau is. Kan er een schets
gegeven worden van het krachtenveld en de Nederlandse positie daarin?
Daarnaast lezen de leden van voornoemde fractie dat het niet aannemelijk
is dat het primaire doel van het SGP (houdbare overheidsfinanciën) wordt
gehaald door het verhogen van de maximaal acceptabele schuld. Kan de
Minister ook ingaan op de economische onderbouwing van de
schuldnorm van 60 procent bbp, los van de exacte doelstellingen of
haalbaarheid? Voldoet deze nog aan de huidige stand van de economie,
met zeer lage tot negatieve rentes op langdurige staatsobligaties in
combinatie met grote uitdagingen voor nationale overheden? Daarnaast
vragen de leden of de Minister kan ingaan op eventuele voorstellen om
specifieke uitgaven (bijvoorbeeld investeringen in het klimaat of digitaliseringen die bijdragen aan de economische groei) uit te zonderen binnen
het begrotingskader en daarbij specifiek aandacht te besteden aan het feit
dat deze uitgaven ook bijdragen aan houdbaarheid van de overheidsfi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

13

nanciën? Zou het niet tegen de doelstelling van het SGP inwerken indien
een verhoging van deze groeibevorderende uitgaven de kans verkleinen
dat een land voldoet aan de begrotingskaders?
Herziening Solvency II
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of bij de Eurogroep gesproken
zal worden over Solvency II, de richtlijn met prudentiële regels voor
verzekeraars.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet bereid is te
pleiten voor generieke hogere kapitaalratio’s in de herziening van
Solvency II, en wat hierbij de overwegingen zijn.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet zich wil inzetten
voor hogere kapitaalratio’s bij sterk geconcentreerde duurzaamheidsrisico’s in de herziening van Solvency II, indachtig zijn positieve grondhouding ten aanzien van het sterker kapitaliseren van duurzaamheidsrisicoconcentraties in macroprudentiële raamwerken.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet, in lijn met zijn
reactie op de initiatiefnota verduurzaming van de financiële sector van de
leden Snels, Sneller, Bruins en Slootweg, in Europees verband expliciet
wil pleiten voor het opnemen van een verplichting in Solvency II voor
verzekeraars dat (i) duurzaamheidsrisico’s voldoende geïntegreerd
worden in de Own Risk and Solvency Analysis, en (ii) dat verzekeraars
verplicht worden de langetermijnscenario’s in beeld te brengen
(onderdeel vier van het Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD)-raamwerk). Deze leden vragen het kabinet bovendien
afstand te nemen van de positie van Insurance Europe, die tegen
dergelijke verplichtingen pleit.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet te reageren op het
standpunt van de voorman van de Europese Autoriteit voor verzekeringen
en bedrijfspensioenen (EIOPA), Bernardino, die pleit voor direct Europees
toezicht van EIOPA op verzekeraars, net als de ECB direct toeziet op
systeemrelevante banken. Hoe verhoudt deze positie zich tot de gezamenlijke Nederlands-Frans-Italiaanse inzet op dit punt?
II Reactie van de Minister van Financiën
Inleiding
Voor de volledigheid meld ik u hierbij ook dat op verzoek van Nederland
een AOB-punt is toegevoegd aan de agenda van de Ecofinraad van
dinsdag 16 februari over de Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA)
om aandacht te vragen voor de problemen die toeval-Amerikanen ervaren
en aan te dringen op het belang van een gesprek hierover op korte termijn
met de Verenigde Staten.
Daarnaast informeer ik u over een verzoek van Griekenland om een deel
van de IMF-leningen vervroegd af te lossen zonder dat daarbij naar rato
het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) en de Europese Financiële
Stabiliteitsfaciliteit (EFSF) ook vervroegd worden afgelost. Dit is onlangs
besproken in een ambtelijk voorportaal van de Eurogroep, maar wordt
niet op de Eurogroep zelf besproken. Omdat dit voor uw Kamer ook
relevant is, vindt u in de bijlage een toelichting op het verzoek, de
Nederlandse inzet en het besluitvormingsproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

14

Met interesse hebben de leden van de SP-fractie kennisgenomen van de
agenda van de Eurogroep en Ecofinraad. De leden vragen de Minister wat
zijn gedachten zijn over het aanbrengen van een scheiding tussen
structurele schuldopbouw en eenmalige coronaschuld.
In mijn brief met een brede bespiegeling over het Stabiliteits- en
Groeipact (SGP) heb ik aangegeven dat er gedachten zijn over het
aanbrengen van een dergelijk onderscheid.5 Het anders behandelen van
COVID-19-schuld zorgt ervoor dat de regels voor schuldafbouw
haalbaarder worden en het draagvlak voor de begrotingsregels onder
lidstaten mogelijk groter wordt. Daarbij moet echter worden opgemerkt
dat de schuldtoename als gevolg van de COVID-19-crisis op dezelfde wijze
bijdraagt aan de totale schuldquote, en dezelfde gevolgen heeft voor de
schuldhoudbaarheid en de kredietwaardigheid van een land. Voor
lidstaten die relatief hard geraakt zijn door de crisis en daarom een relatief
sterke toename van de schuldquote hebben, is de noodzaak ook extra
groot om na de crisis weer buffers op te bouwen. Daarnaast kan het
anders behandelen van COVID-19-schuld een precedent scheppen voor
volgende crises en draagt het bij aan verdere complexiteit van het
Stabiliteits- en Groeipact (SGP). De inzet van Nederland tijdens de
mogelijke herziening van het SGP is echter aan een volgend kabinet.
De leden vragen de Minister hoe deze scheiding verder geregeld gaat
worden.
Aangezien de mogelijke herziening van het SGP nog niet gestart is, is er
nog geen duidelijkheid of dit tijdens de onderhandelingen besproken zal
worden en hoe een dergelijke regel vormgegeven kan worden.
De leden vragen de Minister hoe hij denkt over de Europese begrotingskoers, gezien het feit dat andere ontwikkelde economieën veel harder
stimuleren en ook voor komend jaar grote stimuleringspakketten
klaarzetten.
De begrotingsruimte die op dit moment wordt geboden binnen de
General Escape Clause geeft lidstaten de kans om hun economieën waar
nodig te ondersteunen, zonder te worden gehinderd door de numerieke
eisen van het SGP. Het kabinet acht het, net als de Europese Commissie,
van belang dat de noodmaatregelen tijdelijk zijn en niet leiden tot een
structurele verslechtering van de overheidsfinanciën.
De leden willen weten of de Minister liever gaat bezuinigen.
Gedurende de crisis is het van belang om de automatische stabilisatoren
hun werk te laten doen. Daarnaast worden er tijdelijke maatregelen
genomen om bedrijven en werknemers te beschermen tegen de gevolgen
van de COVID-19-crisis. Op het moment dat de economische en gezondheidssituatie het toelaten
zullen deze steunmaatregelen moeten worden afgebouwd.
Gedachtewisseling over de macro-economische ontwikkelingen en de
vooruitzichten voor het beleid
Verschillende agendapunten raken het probleem van de schuldenproblematiek. Volgens de CDA-fractie wordt de schuldenlast de grootste
uitdaging in de komende jaren van economisch herstel na de huidige
crisis. De regels van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) zijn versoepeld en
in de loop van 2021 zal gekeken worden hoe terug te gaan naar houdbare
5

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1734

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

15

schulden. Na de vorige crisis werd lidstaten de ruimte geboden om eerst
weer binnen de Europese begrotingskaders te komen voordat ze onder
nieuwe Europese regelgeving zouden gaan vallen: de twopack en sixpack.
Maar we hebben gezien dat landen nooit echt helemaal terug zijn
gekomen. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of hij van
mening is dat we nu harder moeten optreden.
Veel lidstaten bevinden zich al lange tijd (ruim) boven de schuldnorm van
60%. Na de crisis zal dit voor nog meer lidstaten gelden. Hoge schulden
en niet prudent begrotingsbeleid maken lidstaten extra gevoelig voor
schokken zoals de financiële- en de COVID-19-crisis. Het kabinet is daarom
van mening dat prudent begrotingsbeleid van groot belang is. Dat houdt
in dat lidstaten, ook nu terecht fors wordt ingegrepen om de economische
gevolgen van de pandemie te beperken, aandacht moeten blijven houden
voor schuldhoudbaarheid op middellange termijn. De Europese
Commissie wijst daarom terecht op het belang van de tijdelijkheid van de
steunmaatregelen. In de herstelfase zal ook het belang van gerichte
investeringen en structurele hervormingen groot zijn, om het groeivermogen van economieën duurzaam te verhogen. Het is daarom goed dat
het Europese herstelfonds daar ook op is gericht. Ook kunnen landen hun
budgettaire situatie op middellange termijn verbeteren door structurele
aanpassingen in de overheidsfinanciën, zonder dat deze op korte termijn
al bezuinigingen of lastenverzwaringen veroorzaken.
Voorts vragen deze leden of dat betekent dat stevige bezuinigingen op
deze crisis zullen volgen en in hoeverre dat, voor zover de Minister kan
overzien, wederom deel uitmaakt van de exitstrategieën van de Europese
Commissie.
Zolang er sprake is van een ernstige economische neergang in de
Europese Unie, is de algemene ontsnappingsclausule gerechtvaardigd.
Het sluiten van de algemene ontsnappingsclausule moet worden bezien in
de ontwikkeling van de crisis en de economische omstandigheden. Het
kabinet is van mening dat zodra er geen ernstige economische neergang
meer is in de EU, de clausule moet worden gesloten, waarna de regels
weer zullen worden toegepast. De huidige regels bieden overigens bij de
gebruikelijke toepassing al veel ruimte om rekening te houden met de
economische omstandigheden. Het intrekken van de algemene ontsnappingsclausule zou daarom niet automatisch tot bezuinigingseisen leiden.
Zo is de vereiste inspanning ter verbetering van het structureel saldo
afhankelijk van de economische situatie in de lidstaat. Ook zal het
structureel saldo in veel gevallen automatisch verbeteren wanneer
tijdelijke steunmaatregelen uitgefaseerd kunnen worden. Prudent
begrotingsbeleid blijft desalniettemin van groot belang. Dat houdt
bijvoorbeeld in dat lidstaten, ook nu terecht fors wordt ingegrepen om de
economische gevolgen van de pandemie te beperken, aandacht moeten
blijven houden voor schuldhoudbaarheid op middellange termijn. De
Europese Commissie wijst daarom terecht op het belang van de tijdelijkheid van de steunmaatregelen. Wanneer de economische omstandigheden het toelaten, is budgettaire consolidatie noodzakelijk om schulden
terug te dringen. Daarbij kunnen landen hun budgettaire situatie op
middellange termijn ook verbeteren door structurele aanpassingen in de
overheidsfinanciën, zonder dat deze op korte termijn al grote bezuinigingen of lastenverzwaringen veroorzaken. Naast verantwoord begrotingsbeleid zijn gerichte investeringen en structurele hervormingen van
groot belang, om het groeivermogen van economieën duurzaam te
verhogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

16

We hebben immers geconcludeerd dat dit in de vorige crisis niet heeft
uitgepakt zoals we wilden. Het heeft in Nederland voor een goed
overheidshuishouden gezorgd, maar heeft systemen doen kraken. We zien
het bij de leraren, de politie en de zorg. Hoewel we daar wel veel hebben
gerepareerd. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe we
schulden kunnen gaan inperken zonder harde bezuinigingen. Daarbij
vragen deze leden de Minister inzicht te geven hoe we dat doen in
Zuid-Europese landen waar overheidsbegroting al voor de crisis onder
grote druk stond.
Het intrekken van de algemene ontsnappingsclausule en het terugkeren
naar de gebruikelijke toepassing van de regels leidt niet automatisch tot
procyclische bezuinigingseisen voor lidstaten. Deze regels bieden ook bij
de gebruikelijke toepassing al veel ruimte om rekening te houden met de
economische omstandigheden. Zo is de vereiste inspanning ter verbetering van het structureel saldo afhankelijk van de economische situatie in
de lidstaat. Ook zal het structureel saldo in veel gevallen automatisch
verbeteren wanneer tijdelijke steunmaatregelen uitgefaseerd kunnen
worden. Wanneer de economische omstandigheden het toelaten, is
consolidatie noodzakelijk om schulden terug te dingen. Daarbij kunnen
landen hun budgettaire situatie op middellange termijn ook verbeteren
door structurele aanpassingen in de overheidsfinanciën, zonder dat deze
op korte termijn al grote bezuinigingen of lastenverzwaringen veroorzaken. Naast verantwoord begrotingsbeleid zijn gerichte investeringen en
structurele hervormingen van groot belang om het groeivermogen van
economieën duurzaam te verhogen.
De leden van de CDA-fractie vinden de regering nog te weinig ambitieus
in de aanpak van toekomstige financieel-economische problemen. Een
van de grootste gevaren na de pandemie is de onhoudbare overheidsschulden. Onlangs werd dat ook wederom geconcludeerd door een groep
professoren die op verzoek van de Kamer een rapport over de Europese
Centrale Bank (ECB) schreven. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister een stevigere positie in te nemen in de oproep om Europese
schulden te beperken, De leden van de CDA-fractie vragen de Minister de
Europese Commissie te verzoeken om op korte termijn te komen met
concrete plannen om de overheidsfinanciën houdbaar te houden zonder
economische groei af te remmen en daarbij oog te hebben voor de
specifieke situaties van elke lidstaat. Ook het Internationaal Monetair
Fonds (IMF) en de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO) geven beide aan dat wereldwijd de schulden flink
zullen stijgen, «wen er maar aan en verander je regels», aldus de
instellingen. We staan voor een wereldwijde paradigmaverschuiving ten
aanzien van schulden en tekorten. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister hoe hij dat ziet en of de Minister bereid is te verzoeken om een
aparte Ecofinbijeenkomst op korte termijn, geheel in het teken van de
schuldenproblematiek, waarin de grootste gemeenschappelijke gevaren
worden gedefinieerd en de weg naar oplossingen wordt gezocht.
Om de impact van de COVID-19-crisis te mitigeren zijn mondiaal zijn
aanzienlijk maatregelen genomen. Overheden hebben een sterke
beleidsrespons ingezet waarbij naar schatting van het IMF ruim USD 14
biljoen aan maatregelen is genomen o.a. gericht op de gezondheidszorg,
het versterken van sociale vangnetten en ondersteunen van sectoren.
Door deze respons zijn de schulden echter aanzienlijk toegenomen. De
opgelopen schulden maken landen, ondanks de huidige lagerenteomgeving, extra gevoelig voor schokken. Het IMF geeft in de Fiscal Monitor 6
aan dat beleidsmakers een evenwicht moeten vinden tussen het op de
6

Zie ook Fiscal Monitor Update, January 2021 (imf.org).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

17

korte termijn bieden van voldoende steun voor een solide herstel en het
op de langere termijn beheersbaar houden van de schuld. Het ontwikkelen
van geloofwaardige meerjarenkaders voor inkomsten en uitgaven,
rekening houdend met het versterken van de begrotingsposities op
middellange termijn, is daarbij van vitaal belang.
Het kabinet onderstreept de noodzaak voor prudent begrotingsbeleid en
het waarborgen van de schuldhoudbaarheid om middellange termijn.
Wanneer de economische omstandigheden het toelaten, is consolidatie
noodzakelijk om schulden terug te dingen. Naast verantwoord begrotingsbeleid zijn gerichte investeringen en structurele hervormingen van groot
belang, om het groeivermogen van economieën duurzaam te verhogen.
Ook kunnen landen hun budgettaire situatie op middellange termijn
verbeteren door structurele aanpassingen in de overheidsfinanciën,
zonder dat deze op korte termijn al bezuinigingen of lastenverzwaringen
veroorzaken. Deze onderwerpen staan veelvuldig in verschillende vormen
op de agenda van de Eurogroep en Ecofinraad, onder andere in het kader
van het Europees Semester.
De leden van de D66-fractie constateren op basis van cijfers van het
Internationaal Monetair Fonds in de Fiscal Monitor van januari 2021 dat
overheidsstimulansen tijdens de coronacrisis in verschillende ontwikkelde
economieën buiten de Europese Unie (zoals Canada, Japan, het Verenigd
Koninkrijk of Australië) gemiddeld genomen fors hoger zijn gebleken dan
landen in de Europese Unie. Kan de Minister aangeven welke factoren
volgens hem hierbij een rol hebben gespeeld? Heeft de terughoudende en
trage reactie vanuit de Eurogroep hieraan bijgedragen, bijvoorbeeld ten
aanzien van steun via het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM)? Kan
de Minister daarbij ook reflecteren op de houding van de Nederlandse
regering en de Minister zelf in het bijzonder bij de besluitvorming
daarover, nu blijkt dat Europese landen zeer terughoudend zijn geweest
met het stimuleren van hun economieën en het beperken van de
economische schade?
Het is lastig om een vergelijking te maken tussen de budgettaire stimulus
van landen vanwege de verschillende economische structuren. Hierdoor
kan een negatieve economische schok zeer verschillende resultaten
teweeg brengen. Steunmaatregelen bestaan ook niet alleen uit budgettaire stimulus maar ook uit garantiemaatregelen, die tussen landen in
omvang fors kunnen variëren. In reactie op de crisis hebben lidstaten, met
steun van Nederland, binnen korte tijd besloten tot het activeren van de
algemene ontsnappingsclausule. Hierdoor hebben lidstaten maximaal
ruimte gekregen voor het inzetten van automatische stabilisatoren en het
nemen van aanvullende noodmaatregelen, ongehinderd door de
numerieke eisen van het Stabiliteits- en Groeipact. Daarnaast zijn er, met
steun van Nederland, diverse maatregelen op Europees niveau genomen
(zoals het SURE-instrument van de EU (European instrument for
temporary support to mitigate unemployment risks in an emergency)7,
een pan-Europees garantiefonds bij de Europese Investeringsbank (EIB)8
en een tijdelijk herstelinstrument NextGenerationEU (NGEU), inclusief de
Recovery and Resilience Facility (RRF)9). De budgettaire impuls vanuit
deze instrumenten komt niet tot uiting in de nationale tekorten die in de
Fiscal Monitor gepresenteerd worden. Verder acht ik het onwaarschijnlijk
dat de aanlooptijd om middelen van het ESM10 beschikbaar te stellen

7

Kamerstuk 35 466, nr. 3
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1703
9
https://ec.europa.eu/info/strategy/recovery-plan-europe_en.
10
https://www.esm.europa.eu/content/europe-response-corona-crisis.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

18

invloed heeft gehad op de budgettaire stimulus. Er is tot op heden nog
geen gebruik van gemaakt.
De leden van de D66-fractie wijzen erop dat de begrotingsregels uit het
SGP tijdelijk buiten werking zijn gesteld, maar wellicht binnen afzienbare
tijd weer in werking zullen treden, waardoor landen wellicht terughoudend zijn geweest met stimuleringen om economische schade
vanwege de coronacrisis in te perken. Hoe kijkt de Minister hier tegenaan
en vindt de Minister dat er eerst grondig gekeken zou moeten worden
naar een hervorming van de begrotingsregels alvorens het SGP te
heractiveren?
De algemene ontsnappingsclausule is in het begin van de COVID-19-crisis
geactiveerd om lidstaten de maximale flexibiliteit te bieden binnen het
Stabiliteit- en Groeipact (SGP) om hun economieën te ondersteunen. In
het voorjaar van 2021 zal er een evaluatie van de algemene ontsnappingsclausule plaatsvinden. Naar verwachting zal echter nog niet concreet
worden gesproken over een eventuele deactivatie, gezien de grote
economische onzekerheid. Wanneer de besluitvorming hierover precies
zal plaatsvinden, is nog niet bekend. Het kabinet vindt het belangrijk om
de twee verschillende onderwerpen, de deactivatie van de algemene
ontsnappingsclausule en de SGP review, niet aan elkaar te verbinden.
In de geannoteerde agenda stelt de Minister bijvoorbeeld dat een tijdige
gebruikelijke toepassing van de Europese begrotingsregels wenselijk is.
Hoe verhoudt deze zinsnede zich tot de Kamerbrief met de brede
bespiegeling ten aanzien van het SGP waarin het kabinet de inzet in de
onderhandelingen over het SGP aan een volgend kabinet overlaat?
De huidige toepassing van het SGP staat los van de mogelijke herziening
van de regels. Het tijdig sluiten van de algemene ontsnappingsclausule en
het terugkeren naar de gebruikelijke toepassing van het SGP moet worden
bezien in de ontwikkeling van de crisis en de economische omstandigheden. Zolang er sprake is van een ernstige economische neergang in de
gehele eurozone, is de geopende algemene ontsnappingsclausule
gerechtvaardigd. Het kabinet is van mening dat zodra dit niet meer het
geval is, het van belang is terug te keren naar de gebruikelijke toepassing
van de regels. Vanwege de timing van de mogelijke herziening, is de
kabinetsinzet ten aanzien hiervan aan een volgend kabinet.
Vindt de Minister niet dat een oproep tot een tijdige én gebruikelijke
toepassing van de Europese begrotingsregels juist wel een inzet stelt in
deze onderhandelingen, namelijk dat er geen aanpassingen dienen plaats
te vinden?
De mogelijke herziening van het SGP en de Nederlandse inzet voor deze
onderhandelingen, staat los van hoe de huidige Europese begrotingsregels momenteel worden toegepast.
De leden van de D66-fractie constateren dat er brede consensus bestaat
over de noodzaak tot hervorming van de begrotingsregels uit het SGP
voordat deze weer geactiveerd worden, wat blijkt uit bijdragen in het
debat hierover van onder meer de voorzitter van de European Fiscal
Board Thygesen met vele andere vooraanstaande Europese economen11,
of het IMF12. Deze leden wijzen daarnaast op uitspraken van oud-Minister
11

VoxEU.org, 26 oktober 2020 (https://voxeu.org/article/reforming-eu-fiscal-framework-nowtime).
12
Financial Times, 28 januari 2021 (https://www.ft.com/content/4041ea03–996b-468b-a7abee15405505d4).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

19

Wolfgang Schäuble in de Financial Times13 waarin hij zegt te sympathiseren met deze geluiden die stellen dat het SGP hervormd moet worden
voordat het weer geactiveerd wordt of de uitspraken van de Franse
Minister Beaune dat het «ondenkbaar» is dat het SGP weer wordt
toegepast in de huidige vorm.14 Kan de Minister aangeven waarom
Nederland zich niet aansluit bij deze oproepen maar ervoor kiest om op te
roepen tot tijdige en gebruikelijke toepassing van de Europese begrotingsregels?
Het kabinet is van mening dat de mogelijke herziening van de regels
losstaat van de huidige toepassing van de begrotingsregels. Zodra er
geen sprake meer is van een ernstige economische neergang in de
eurozone, zal de algemene ontsnappingsclausule moeten worden
gesloten en zullen de regels op de gebruikelijke wijze worden toegepast.
Deze regels bieden ook bij de gebruikelijke toepassing al veel ruimte om
rekening te houden met de economische omstandigheden. De timing van
het sluiten van deze ontsnappingsclausule dient dus niet af te hangen van
de timing van de onderhandelingen ten aanzien van de mogelijke
herziening, waarvan ook nog niet duidelijk is wanneer deze zullen
plaatsvinden. Met het oog op de schuldhoudbaarheid van publieke
schulden in de eurozone op middellange termijn, is het belangrijk dat de
algemene ontsnappingsclausule tijdig wordt beëindigd en de numerieke
normen van de begrotingsregels weer gaan fungeren als anker.
Kiest het Nederlandse kabinet daarmee niet weer dezelfde isolerende
houding in Europa zoals ten aanzien van de Duits-Franse voorstellen om
de coronacrisis te bestrijden in mei 2020 die uiteindelijk voor een groot
deel zijn overgenomen?
Nederland is van mening dat de geopende algemene ontsnappingsclausule momenteel gerechtvaardigd is en heeft het openen hiervan in
maart 202015gesteund. Het is van groot belang dat lidstaten nu gebruik
kunnen maken van de flexibiliteit die deze clausule biedt om voldoende
maatregelen te kunnen treffen om de crisis te kunnen bestrijden. Het
kabinet is echter van mening dat wanneer er geen sprake meer is van een
ernstige economische neergang in de EU als geheel (een vereiste zoals
opgenomen in Verordening 1466/97 en 1467/97), deze weer gesloten
wordt.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in het voorjaar van 2021
geëvalueerd zal worden of de general escape clause van het SGP
geactiveerd zal blijven. De verwachting uitsprekende dat er op dat
moment nog geen nieuw kabinet zit, vragen deze leden het huidige
kabinet wat op dit punt zijn inzet zal zijn. Op basis van welke factoren zal
bepaald worden of de clausule wel of niet verlengd dient te worden? En
wat is op dit moment de grondhouding van het kabinet? De leden van de
GroenLinks-fractie benadrukken dat zij het economisch zeer onverstandig
zouden vinden om te snel alweer, bijvoorbeeld vanaf 2022, de general
escape clause van het SGP in werking te laten treden, omdat dit, o.a. als
gevolg van de SGP-regels t.a.v. schuldafbouwpaden, tot economisch
domme, procyclische bezuinigingseisen kan leiden. Zij vragen de Minister
of hij bereid is zich constructief in deze discussie op te stellen.

13

Financial Times, 25 januari 2021 (https://www.ft.com/content/ba177185–90c6–41cc-8989–
5efe77689392).
Financial Times, 8 februari 2021, «EU urged not to delay overhaul of budget rules».
15
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/03/23/statement-of-euministers-of-finance-on-the-stability-and-growth-pact-in-light-of-the-covid-19-crisis/.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

20

In het voorjaar van 2021 zal er een evaluatie van de algemene ontsnappingsclausule plaatsvinden. Naar verwachting zal echter nog niet concreet
worden gesproken of een eventuele deactivatie, gezien de grote economische onzekerheid. Verder moeten de gesprekken nog gaan plaatsvinden
om te bepalen hoe (bijvoorbeeld op basis van welke criteria) de algemene
ontsnappingsclausule gedeactiveerd zal worden. Op dit moment staat
voor het kabinet voorop dat lidstaten de mogelijkheid moeten hebben om
hun economieën te ondersteunen zolang de houdbaarheid van de
overheidsfinanciën op de middellange termijn niet in gevaar komt. Op het
moment dat de economische en gezondheidssituatie het toelaten zullen
steunmaatregelen moeten worden afgebouwd en lidstaten moeten
terugkeren naar prudent begrotingsbeleid. Het kabinet merkt op dat het
intrekken van de algemene ontsnappingsclausule niet automatisch leidt
tot procyclische bezuinigingseisen. Ook de reguliere toepassing van de
SGP-regels houdt rekening met de economische situatie. Zo is de vereiste
inspanning ter verbetering van het structureel saldo afhankelijk van de
economische situatie. Ook zal het structureel saldo in veel gevallen
automatisch verbeteren wanneer tijdelijke steunmaatregelen uitgefaseerd
kunnen worden en kunnen landen hun budgettaire situatie op middellange termijn verbeteren door structurele aanpassingen in de overheidsfinanciën, zonder dat deze op korte termijn al grote bezuinigingen of
lastenverzwaringen veroorzaken.
Tegelijkertijd zal ook de discussie over de gehele herziening van het SGP
in het voorjaar van 2021 aanvangen. De leden van de GroenLinks-fractie
hebben vernomen dat het aan een volgend kabinet is om een inzet te
bepalen in die discussie. Zij vragen desalniettemin het kabinet nader in te
gaan op de ambtelijke voorbereidingen die op dit punt reeds getroffen
worden. Ook vragen zij het kabinet naar de timing van dit proces. Het is
zeer wel mogelijk dat het huidige kabinet ook na de verkiezingen nog een
aantal maanden demissionair actief is. Is het van belang dat Nederland
voor aankomende zomer al een positie inneemt in de Europese discussie
over de SGP-hervorming? Hoe gaat het kabinet zich opstellen als in de
maanden van het voorjaar een positie gevraagd wordt, terwijl dit thema
aan een volgend kabinet is? Deze leden krijgen graag meer duidelijkheid
over wat hierin bij verschillende scenario’s verwacht kan worden.
De herziening van het SGP stond oorspronkelijk voor 2020 gepland. De
herziening is destijds uitgesteld vanwege de grote onzekerheid die zich
voordeed naar aanleiding van de COVID-19-pandemie. Op dit moment is
het nog onduidelijk wanneer de deze discussie wel zal plaatsvinden.
Vanwege de aanhoudende onzekerheid omtrent de crisis lijkt het
waarschijnlijk dat het niet haalbaar is deze discussie te hervatten in de
eerste helft van het jaar. Dit maakt de kans klein dat het demissionaire
kabinet wordt gevraagd een positie in te nemen. Zoals aangegeven in de
Kamerbrief «Brede bespiegeling Stabiliteits- en Groeipact» zal Nederland
gezien de complexiteit en het krachtenveld behoedzaam moeten
opereren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet te reageren op het
gegeven dat de begrotingsstimulans in andere niet-Europese landen,
zoals Nieuw-Zeeland, Singapore, Japan, Australië, Canada of het Verenigd
Koninkrijk, groter is dan in Europese landen, terwijl dit niet voortkomt uit
het gegeven dat deze landen dit nu eenmaal konden omdat ze lagere
staatsschulden hadden. Zie bijv. het Verenigd Koninkrijk (rondom 85%),
Singapore (rond de 130%) en natuurlijk Japan (rond de 240%). De data
laat dus zien dat het niveau van staatsschuld niet doorslaggevend is om
niet tot een hoger stimulansniveau te komen. Toch lukt het de Europese
landen dus niet hier andere economische spelers bij te benen. Hoe komt
dat? Wat is daarin de rol van het SGP? En is het kabinet het met de leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

21

van de GroenLinks-fractie eens dat noch het SGP, noch een cultuureconomische fixatie op staatsschuld, in de weg mag staan van het
nastreven van eenzelfde mate van investeringsimpuls?
Het is lastig om een vergelijking te maken tussen de budgettaire stimulus
van landen vanwege de verschillende economische structuren. Hierdoor
kan een negatieve economische schok zeer verschillende resultaten
teweeg brengen. Steunmaatregelen bestaan ook niet alleen uit budgettaire stimulus maar ook uit garantiemaatregelen, die tussen landen in
omvang fors kunnen variëren. In reactie op de crisis hebben lidstaten, met
steun van Nederland, binnen korte tijd besloten tot het activeren van de
algemene ontsnappingsclausule. Hierdoor hebben lidstaten maximaal
ruimte gekregen voor het inzetten van automatische stabilisatoren en het
nemen van aanvullende noodmaatregelen, ongehinderd door de
numerieke eisen van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP). Daarnaast zijn er,
met steun van Nederland, diverse maatregelen op Europees niveau
genomen (zoals het SURE-instrument van de EU (European instrument for
temporary support to mitigate unemployment risks in an emergency)16,
een pan-Europees garantiefonds bij de Europese Investeringsbank
(EIB)17en een tijdelijk herstelinstrument NextGenerationEU (NGEU),
inclusief de Recovery and Resilience Facility (RRF)18). Het kabinet is van
mening dat begrotingssteun gewenst is om de economische schade te
beperken zolang de houdbaarheid van de overheidsfinanciën van lidstaten
op de middellange termijn niet in gevaar komt.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of dit kabinet ook een rol ziet
voor de faciliteit voor herstel en veerkracht (RRF) in het wegnemen van
regelgevende barrières voor investeringen.
In het kader van de RRF worden lidstaten aangemoedigd om barrières
voor publieke en private investeringen weg te nemen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet het met deze
leden eens is dat de berekening in de RRF van klimaatgerelateerde
uitgaven (de trapsgewijze 0 procent, 40 procent, 100 procent) niet tot een
bepaalde mate van greenwashing leidt, en of het kabinet vindt dat de
groene taxonomie te zijner tijd als «backbone» van RRF-gelden gebruikt
zou moeten worden.
De methode die voor de RRF wordt gebruikt is de meest gedetailleerde
bestaande methode voor het meten van klimaatbijdragen binnen het MFK.
De methode is gebaseerd op het RIO-marker systeem van de OESO en
binnen het MFK wordt deze methode voor het cohesiebeleid reeds in de
Common Provisions Regulation (CPR) toegepast. Hierbij worden meer dan
140 investeringscategorieën onderscheiden, en verbonden aan een
klimaatmarker van 0%, 40% of 100%, afhankelijk van de mate waarin ze
bijdragen aan klimaatdoelstellingen. Projecten met een 40% marker
dragen in principe nog steeds bij aan het behalen van deze doelstellingen,
alleen minder of minder direct dan de 100% doelstellingen. Daarmee is
het risico op greenwashing volgens het kabinet beperkt. Nederland steunt
toepassing van de taxonomie op EU-uitgaven en het onderzoek dat de
commissie op dit moment doet naar de mogelijkheden hiertoe. In de
finale tekst van de RRF-verordening is niet gekozen voor gebruik van de
taxonomie voor het bijhouden van klimaatuitgaven, vanwege het feit dat
de taxonomie nog in ontwikkeling is. De taxonomie verordening voorziet
in gedelegeerde handelingen voor de uitwerking. De Europese Commissie
16

Kamerstuk 35 466, nr. 3
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1703
18
https://ec.europa.eu/info/strategy/recovery-plan-europe_en.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

22

heeft recent een voorstel gepresenteerd voor de invulling van de
gedelegeerd handelingen op gebied van klimaatmitigatie en -adaptatie.
Lidstaten zijn echter al begonnen met het opstellen van hun nationale
herstelplannen voor de RRF. Gebruik van taxonomie voor de RRF-gelden
in de toekomst zou een aanpassing van de RRF-verordening vergen en
lijkt op de korte termijn niet waarschijnlijk.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat hij vindt van de laatste
krimpdata van Eurostat over Q4 van de eurozone van 6.8 procent.
Ik heb kennis genomen van de data van Eurostat over het laatste kwartaal
in 2020. Zoals verwacht is er sprake van een flinke daling in de economische activiteit in de eurozone, veroorzaakt door de COVID-19-crisis.
De leden vragen de Minister of er inzicht is in de output pap (het productietekort) van verschillende eurozonelidstaten en wat hierbij een passende
begrotingskoers is.
Zie hieronder een overzicht van output gaps in de eurozone in 2020 en
2021, in percentage van het bbp (bron: herfstraming Europese
Commissie). Lidstaten moeten momenteel automatische stabilisatoren
laten werken en discretionaire maatregelen nemen en expansief begrotingsbeleid voeren om hun economie te ondersteunen tijdens de crisis. De
negatieve output gaps laten het belang hiervan ook zien. Daarnaast moet
schuldhoudbaarheid op de middellange termijn door lidstaten worden
gewaarborgd.

Belgium
Estonia
Germany
Ireland
Greece
Spain
France
Italy
Cyprus
Latvia
Lithuania
Luxembourg
Malta
Netherlands
Austria
Portugal
Slovenia
Slovakia
Finland
Euroarea

2020

2021

– 7,3
– 5,1
– 3,7
– 2,5
– 12,3
– 10,2
– 8,3
– 9,5
– 2,6
– 4,4
– 1,8
– 6,3
– 5,3
– 4,3
– 5,4
– 6,5
– 3,5
– 4,6
– 3,9
– 7,0

– 4,1
– 2,7
– 3,6
– 1,9
– 7,5
– 6,0
– 3,9
– 5,4
– 0,7
– 1,9
– 2,5
– 4,7
– 5,4
– 2,8
– 2,2
– 2,7
– 0,5
– 1,4
– 2,3
– 3,8

De leden vragen de Minister of hij een verklaring heeft voor het enorme
verschil in het tekort aan private investeringen tussen de EU en de VS en
welke rol dit speelt voor het economisch herstel.
Het is lastig om te bepalen of er sprake is van een tekort aan private
investeringen omdat het «optimale» investeringsniveau niet precies is
vast te stellen. In het investment rapport 2020/2021 geeft de EIB aan dat
de investeringen in de EU sinds het uitbreken van COVID-19 sneller zijn
gedaald dan in de Verenigde Staten. De EIB stelt dat de zwaardere
restricties in de EU alsmede de hogere onzekerheid hierbij een rol spelen.
Het drukkend effect van deze factoren op de private investeringen zal
dalen naar mate de onzekerheid over het verloop van het virus afneemt en
de epidemiologische situatie een afbouw van de restricties mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

23

maakt, zoals ook bleek uit het gedeeltelijk herstel van private investeringen in het derde kwartaal van 2020. Tevens wordt via het
EU-herstelfonds ingezet op het verhogen van publieke investeringen
tijdens de herstelfase op voornamelijk het terrein van klimaat en digitalisering. De EIB geeft aan dat additionele overheidsinvesteringen als
katalysator kunnen werken voor private investeringen.
Internationale rol van de euro
De leden van de CDA-fractie zien het versterken van de internationale rol
van de euro als een belangrijke kans voor de EU om meer grip te krijgen
op het mondiale geopolitieke toneel. De Europese Commissie heeft een
voorstel geschreven met enkele suggesties om de rol van de euro te
versterken. De regering gaf in 2019 al aan dat dit het beste kan worden
gerealiseerd via langdurig gezond economisch en begrotingsbeleid in de
individuele lidstaten. De leden van de CDA-fractie onderschrijven deze
positie van het kabinet, maar het is ook een aanbeveling van de
Commissie. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of een
internationale rol voor de euro met een EU-gemiddelde van meer dan
100% schuld van het bruto nationaal inkomen (bni) überhaupt kan.
De internationale rol van de euro valt en staat niet met een exact
percentage voor de gemiddelde overheidsschuld in de EU. Wel is evident
dat gezonde overheidsfinanciën en schuldhoudbaarheid op middellange
termijn belangrijk zijn voor het vertrouwen in de euro.
Daarnaast wil de Europese Commissie meer inzetten op een meer effectief
sanctiemechanisme. Nu weten we hoe slagvaardig de EU is in het
opzetten van sanctiemechanismen. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister dit voorstel van de Commissie nader toe te lichten.
De Europese Commissie wil in grote lijnen de implementatie van sancties
binnen de EU versterken door onder meer verbetering van informatieuitwisseling tussen de Europese Commissie en de lidstaten en het
stimuleren van striktere naleving. Uw Kamer zal op korte termijn het
BNC-fiche ontvangen over de recente mededeling van de Europese
Commissie betreffende het stimuleren van het economisch en financieel
bestel.19 In dit BNC-fiche worden ook de plannen van de Europese
Commissie t.a.v. sancties toegelicht en geapprecieerd.
Inmiddels zijn we zo ver dat de EU de kapitaalmarkt op is gegaan en
Europese schuldenpapieren zeer populair zijn bij beleggers en investeerders. De EU is een veilige haven om kapitaal te stallen. Dit geeft de
internationale positie van de euro een vlucht. De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister hoe hij dat ziet. Kan de EU volgens de Minister de
verleiding van de markten weerstaan om tegen zeer voordelige
voorwaarden middelen te onttrekken aan deze markt en daardoor
bovendien een sterkere mondiale rol gaan spelen? De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister wat de Commissie in haar voorstellen voor
het versterken van de internationale positie van de euro zegt over deze
kapitaalmarktgang van de EU.
De Commissie maakt in haar mededeling melding van de omvangrijke
schulduitgifte door de EU als gevolg van de instrumenten NGEU en SURE,
waarbij de schulduitgifte voor NGEU overigens nog niet begonnen is. De
Commissie geeft aan contact te zoeken met marktpartijen, EU-instellingen
en publieke autoriteiten om ze aan te moedigen om bij het investeren en
uitgeven van schuld in euro’s gedenomineerde obligaties te gebruiken. De
Commissie-mededeling doet geen voorstel tot een grotere (nieuwe)
19

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021DC0032&from=EN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

24

uitgifte van schuld door de EU ten behoeve van een gewenste grotere
internationale rol van de euro.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen wat het kabinet zegt over de
condities die bijdragen aan een sterke internationale rol van de euro. Zij
kunnen deze gedachtegang volgen, maar vragen desalniettemin waarom
het kabinet op dit punt niet ook het Next Generation EU-herstelfonds
noemt. Is het kabinet het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat
de grootschalige uitgifte van eurobonds binnen Next Generation EU
bijgedragen heeft aan een sterkere positie voor de euro op internationale
kapitaalmarkten, wegens het vergroote aanbod van in euro’s gedenomineerd risicoarm schuldpapier? Heeft de Minister hierin kennisgenomen
van de positieve appreciatie van vele internationale assetmanagers van
deze stap? Wat de reactie van het kabinet hierop?
De uitgave van schuldpapier door de EU ter financiering van de noodinstrumenten SURE en NGEU heeft geleid en zal leiden tot een groter
aanbod van, en transacties in, in euro gedenomineerd schuldpapier op de
financiële markten. De schulduitgifte voor NGEU is nog niet begonnen.
Gezien de gelimiteerde looptijd van deze instrumenten is dit effect echter
tijdelijk.
Wat is de inzet van het kabinet ten aanzien van de wens van de Europese
Commissie om in de clearingactiviteiten minder afhankelijk te worden van
Londen, zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie.
Het kabinet ziet dat er risico’s verbonden zijn aan de afhankelijkheid van
centrale tegenpartijen buiten de EU. Wel is het kabinet van mening dat er
ook risico’s verbonden zijn aan het verplichten dat clearing bij in de EU
gevestigde partijen moet plaatsvinden, onder meer het risico op minder
efficiënte markten en verminderde toegang tot financiële markten
wereldwijd. Dit kan hogere kosten en een beperking van de beleggingsmogelijkheden voor (institutionele) beleggers in de EU opleveren,
bijvoorbeeld voor de Nederlandse pensioenfondsen. Voor het kabinet is
het daarom van groot belang dat de voor- en nadelen goed in kaart
worden gebracht en tegen elkaar worden afgewogen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet het angstbeeld
van een gedereguleerde financiële sector in het Verenigd Koninkrijk deelt
– iets waar bijvoorbeeld Chancellor Sunak op hintte – en wat dit, wat het
kabinet betreft, betekent voor de inzet in de onderhandelingen over
equivalentie. Steunt Nederland een harde inzet, en hoe weegt dit kabinet
de risico’s daarvan?
Het Verenigd Koninkrijk (VK) is vrij om in haar regelgeving voor de
financiële markten andere keuzes te maken dan de EU. Gegeven de nauwe
verbondenheid die ook na het einde van de overgangsperiode tussen de
Europese en Britse financiële markten zal blijven is het van belang dat
beide partijen elkaar goed op de hoogte houden van eventuele wijzigingen in de regelgeving. Op het gebied van financiële dienstverlening
zijn in het handelsakkoord ook horizontale afspraken overeengekomen
over samenwerking. In de politieke verklaring is daarnaast afgesproken in
maart 2021 een Memorandum of Understanding (MoU) te sluiten om deze
samenwerking verder vorm te geven. Dit MoU zou bijvoorbeeld de basis
kunnen vormen voor een gremium voor periodiek overleg over veranderingen in wet- en regelgeving en zou kunnen bijdragen aan het vergroten
van transparantie over eventuele wijzigingen in equivalentiebesluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

25

Het kabinet acht een MoU een passend instrument om de intentie tot
samenwerking op het gebied van de financiële dienstverlening tussen het
VK en de EU verder vorm te geven. Het kabinet wacht nu het voorstel van
de Europese Commissie voor het MoU af. Het is belangrijk om te
benadrukken dat het MoU geen van de partijen zal beletten om unilaterale
maatregelen te nemen. In deze toekomstige samenwerking zullen de
Europese Commissie en het kabinet oog houden voor de eventuele
verschillen in regelgeving en waar nodig stappen ondernemen.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat hij zelf vindt van de
beleidsdoelen van de Commissie als het gaat om de internationale rol van
de euro. De leden vragen wat volgens de Minister de prioriteiten zijn. De
leden willen weten hoe die tot stand komen.
In de mededeling heeft de Commissie een vijftiental acties aangekondigd
die kunnen bijdragen aan het stimuleren van het economisch en financieel
stelsel. Een appreciatie ten aanzien van deze mededeling wordt
binnenkort naar uw Kamer verzonden in de vorm van een BNC-fiche. Het
kabinet is van mening dat het versterken van de internationale rol van de
euro het beste kan worden gerealiseerd via langdurig gezond economisch
en begrotingsbeleid in de individuele lidstaten. In aanvulling daarop
kunnen maatregelen die de institutionele fundamenten van de euro
versterken en zo de geloofwaardigheid en duurzaamheid van de munt
bestendigen, bijdragen aan het vergroten van de internationale rol van de
euro.
Ook willen zij weten hoe de besteding van de noodfondsenmiddelen
wordt gewaarborgd.
De besteding van middelen uit het herstelinstrument (NGEU) vindt plaats
via de regels van de sectorale verordeningen die voor de specifieke
bestedingsdoelen gelden. Voor het RRF betekent dit bijvoorbeeld dat
lidstaten hervormings- en investeringsplannen moeten indienen die
worden getoetst door de Commissie en waar ook de Raad over meebeslist. Bij de uitbetaling van middelen in het RRF hebben de lidstaten een
rol via het Economisch en Financieel Comité en in de comitologieprocedure. Alle middelen uit het herstelinstrument komen tot betaling via de
EU-begroting. Dit betekent dat ook de Europese Rekenkamer een rol heeft
in de toetsing of middelen rechtmatig zijn besteed. Bij vermoedens van
fraude kan ook OLAF worden ingeschakeld.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister welke zwakheden hij ziet in
het Europese financiële systeem die weerbaarder moeten worden
gemaakt tegen mogelijke invloed van de geopolitiek van anderen. De
leden willen weten hoe dit opgelost moet worden en vragen hier naar de
positie van Nederland. Heeft Nederland een rol te spelen? Wat gaat de
Minister doen om dit te versterken?
Nederland is gebaat bij een open, sterk en veerkrachtig financieel
systeem. De weerbaarheid van het financiële systeem kan verder worden
bevorderd door versterking van onder andere de bankenunie en kapitaalmarktunie. Op 19 januari jl. heeft de Europese Commissie een mededeling
gedaan over het bevorderen van het Europees economisch en financieel
systeem.20 Daarin worden meerdere acties genoemd die kunnen
bijdragen aan het versterken van het Europese financiële systeem. Voor
de appreciatie van het kabinet van deze mededeling verwijs ik u naar het
BNC-fiche dat uw Kamer hierover binnenkort zal ontvangen.

20

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52021DC0032&from=EN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

26

De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij denkt dat er veel
Britse bedrijven naar het vasteland komen. Zij hem ook wie volgens hem
van wie afhankelijk is in de financiële sector. De leden vragen de Minister
of MIFID 2 ingezet gaat worden.
Als gevolg van het aflopen van de Brexit-overgangsperiode hebben Britse
financiële ondernemingen die geen vestiging in de EU hebben, hun
Europees paspoort en daarmee hun directe toegang tot de Europese
interne markt verloren. In de EU en in het Verenigd Koninkrijk (VK)
gevestigde marktpartijen hebben zich op het aflopen van die overgangsperiode voorbereid door overeenkomsten te wijzigen of te beëindigen en
door bepaalde activiteiten te verplaatsen van het VK naar de EU. Zo
hebben enkele marktpartijen in Nederland handelsplatformen opgericht
waar sinds januari van dit jaar een belangrijk deel van de handel in
financiële instrumenten plaatsvindt die in het afgelopen jaar nog in het VK
plaatsvond. Ook andere in het VK gevestigde financiële ondernemingen,
zoals banken en beheerders van beleggingsfondsen, hebben in de EU
entiteiten opgericht van waaruit zij de Europese interne markt kunnen
bedienen. Het is mogelijk dat er in de komende periode nog meer
marktpartijen zullen volgen omdat zij graag toegang willen tot de
Europese markt en klanten binnen de EU willen kunnen bedienen. Ook de
wederzijdse afhankelijkheid van partijen die contracten met elkaar
aangaan voor het verlenen van financiële diensten en het mitigeren van
de daarmee gepaarde risico’s kan daarbij een rol spelen.
De Europese Commissie kan op grond van MiFID II en MiFIR verschillende
equivalentiebesluiten vaststellen met betrekking tot buiten de EU gelegen
jurisdicties (zogeheten derde landen). Wat betreft MiFID/R zien deze
besluiten op de verlening van beleggingsdiensten aan in de EU gevestigde professionele beleggers en in aanmerking komende tegenpartijen
rechtstreeks vanuit dat derde land of op de equivalentie van (bepaalde)
handelsplatformen die in een derde land worden geëxploiteerd. Ook
andere richtlijnen en verordeningen kunnen equivalentiebepalingen
bevatten voor de met die richtlijn of verordening gereguleerde activiteiten. Het vaststellen van dergelijke equivalentiebesluiten is een
bevoegdheid die uitsluitend toekomt aan de Europese Commissie. De
Commissie heeft te kennen gegeven dat zij vooralsnog niet voornemens is
op grond van MiFID II of MiFIR een – permanent of tijdelijk – equivalentiebesluit vast te stellen met betrekking tot het VK of met betrekking tot
bepaalde in dat derde land gevestigde entiteiten. Voor de goede orde
wordt nog opgemerkt dat de Europese Commissie op grond van andere
Europese wetgeving, de EMIR-verordening, reeds enkele tijdelijke
equivalentiebesluiten met betrekking tot in het VK gevestigde centrale
tegenpartijen heeft vastgesteld.
Solvabiliteit van het bedrijfsleven – de stand van zaken
De leden van de VVD-fractie hebben zorgen over de solvabiliteit van het
bedrijfsleven als gevolg van de coronacrisis. Het kabinet wijst in de
geannoteerde agenda naar bestaande instrumenten, zoals het geleidelijk
afbouwen van belastingschulden (drie jaar de tijd om terug te betalen),
het time-out-arrangement (TOA) en de Wet homologatie onderhands
akkoord (WHOA). Welke andere mogelijkheden heeft de Minister nog
meer bekeken en afgewogen? En waarom zijn die mogelijkheden niet
doorgegaan? Waarom kijkt het kabinet ook niet naar ruimere mogelijkheden van carry backward in de fiscaliteit? Hoe houden we de kredietverlening van de banken voor het midden -en kleinbedrijf (mkb) op gang?
Zonder dat de banken in de problemen komen? De leden van de SP-fractie
vragen de Minister hoe de EU goed gekapitaliseerde banken gaat
activeren om kredietverstrekking te stimuleren. De leden vragen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

27

Minister hoe faillissementen worden vermeden als deze steunmaatregelen afgebouwd worden.
Het kabinet doet zijn uiterste best zoveel mogelijk bedrijven te ondersteunen en heeft recent besloten het steun- en herstelpakket uit te breiden
en te verlengen tot en met het 2e kwartaal. Het kabinet is van mening dat
hiermee bedrijven en sectoren goed en gericht geholpen worden. Hoe
steunmaatregelen daarna worden verlengd of afgebouwd en welk
flankerend beleid daarbij wenselijk is, moet nog worden bezien. Dit is
sterk afhankelijk van de epidemiologische situatie en mogelijk ook aan
een nieuw kabinet om te besluiten.
Het is van groot belang dat er voldoende financieringsmogelijkheden zijn
voor bedrijven om tijdens deze crisis overeind te blijven en als de
COVID-19-crisis op zijn einde loopt weer volop te kunnen investeren zodat
de economie sterk kan herstellen. Om te zorgen dat zoveel mogelijk
bedrijven deze crisis kunnen doorstaan heeft het kabinet fors ingezet op
het ondersteunen van ondernemers. Hiervoor zijn verschillende steunregelingen in het leven geroepen, waarbij de garantieregelingen specifiek
bijdragen aan het op gang houden van de kredietverlening. Deze
garantieregelingen betreffen onder meer de Borgstelling MKB-kredieten
(BMKB-C), Garantie Ondernemingsfinanciering (GO-C) en de Klein Krediet
Corona regeling (KKC). Ook banken nemen hun verantwoordelijkheid wat
betreft het ondersteunen van klanten. Zo hebben zij een grote groep van
bedrijven van liquiditeit voorzien door hen generiek betalingsuitstel te
verlenen. Banken hebben inmiddels beter inzicht in de situatie van
individuele klanten dan tijdens het begin van de COVID-19-crisis. Zij
hebben daardoor meer mogelijkheden om samen met bedrijven die in
problemen zijn gekomen op zoek te gaan naar passende oplossingen. Van
een generieke aanpak, waartoe banken aan het begin van de crisis waren
genoodzaakt, is dus overgegaan op een individuele aanpak. Een dergelijke
aanpak is zowel vanuit het perspectief van de klant als de bank verstandig.
Het doel van deze aanpak is om ervoor te zorgen dat als de COVID-19pandemie op zijn einde loopt, bedrijven weer volop kunnen investeren en
de economie sterk kan herstellen. Banken spelen hierin een grote rol, zij
zijn in Nederland het belangrijkste financieringskanaal voor bedrijven. Het
is ook in het belang van banken om gezonde bedrijven met een financieringsbehoefte te voorzien van voldoende krediet om hun investeringen te
kunnen doen. De overheid draagt hier ook nog aan bij door garantieregelingen te hebben verlengd, waarmee deze ook benut kunnen worden om
in te spelen op aantrekkende kredietvraag als de onzekerheid afneemt.
De financiële sector is weerbaar gebleken tegen de gevolgen van de
COVID-19-crisis, onder meer door alle stappen die sinds de financiële
crisis zijn gezet om de financiële sector veiliger en sterker te maken.
Banken zijn in staat geweest – mede met behulp van de hiervoor
genoemde garantieregelingen – om kredieten te blijven verlenen aan
bedrijven, en kunnen dat blijven doen. Tot nu toe zijn de steunmaatregelen effectief gebleken in het beperken van de toename van het aantal
faillissementen. De steunmaatregelen ondersteunen daarmee ook indirect
de balansen van banken. Banken zijn nog steeds goed gekapitaliseerd. Ik
blijf nauwgezet de ontwikkelingen en de risico’s monitoren en heb daartoe
regelmatig overleg met de financiële sector en de toezichthouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

28

Ecofin
Economisch herstel in de Europese Unie
De leden van de VVD-fractie lezen dat er tijdens de Eurogroep/Ecofin een
stand van zaken gegeven zal worden over de ratificatie van het Eigenmiddelenbesluit (EMB). Wanneer kan de Kamer daarover geïnformeerd
worden, indachtig het feit dat wij moeten nog ratificeren? Kan dit sowieso
aan de Kamer teruggekoppeld worden voor de behandeling van de
goedkeuringswet EMB?
Uw Kamer is in de nota naar aanleiding van het verslag betreffende de
goedkeuring van het Eigenmiddelenbesluit geïnformeerd over de
voortgang van nationale goedkeuring in andere lidstaten. Mocht er tijdens
de Ecofinraad nieuwe informatie opkomen dan zal dit in het verslag met
de Kamer worden gedeeld.
De leden van de VVD-fractie willen weten hoe het zit met de ratificatie
door de Baltische staten van het EMB. Klopt het dat ze dreigen om dit niet
de ratificeren? Wat is daarvan de reden? Wat is de stand van zaken? Klopt
het dat dit is vanwege de stand van zaken rond de Connecting Europe
Facility en het Rail Baltica Project? Wat is van deze twee de stand van
zaken?
Op 11 december 2020 nam de Europese Raad conclusies aan over de
MFK-rechtsstaatverordening. Deze ER-conclusies waren nodig voor
Hongarije en Polen om in te kunnen stemmen met de MFK-verordening
en het EMB. Vervolgens is het EMB op 14 december 2020 definitief
goedgekeurd door de Raad. Nederland verklaarde daarbij evenwel dat de
regering het EMB aan het parlement ter goedkeuring zou voorleggen
zodra de triloog over de verordening tot oprichting van de Recovery and
Resilience Facility (RRF) met een voor Nederland acceptabele uitkomst
was afgerond. De Baltische lidstaten gaven geen verklaring af. Er is mij
dan ook niet bekend dat de Baltische lidstaten zouden dreigen om het
EMB nog niet te ratificeren.
Het EMB treedt pas in werking nadat alle lidstaten, inclusief de Baltische
lidstaten Estland, Letland en Litouwen, het EMB hebben goedgekeurd
conform hun eigen grondwettelijke bepalingen. Tot het moment van
inwerkingtreding is de Commissie niet gemachtigd om de middelen voor
het Herstelinstrument op de kapitaalmarkt te lenen en kan de Commissie
ook geen juridische verplichtingen voor deze middelen aangaan.
De triloog met het Europees Parlement over de Connecting Europe Facility
is nog gaande. De openstaande punten in de triloog zien op de
oormerking van middelen, waarbij de Raad 1,6 miljard euro (van de 12,8
miljard euro in totaal) wil reserveren voor ontbrekende grote grensoverschrijdende spoorwegconnecties zoals Rail Baltica. Daarnaast zijn er
discussies over de zogenoemde 70%-30% regel, die de Raad wil behouden
zodat 70% van de middelen nationaal toegewezen wordt, en 30% op
competitieve basis. Het Portugese EU-voorzitterschap wil op deze punten
vasthouden aan de Raadspositie omdat de basis hiervan ligt in de
ER-conclusies van 21 juli 2020. Het Portugese EU-voorzitterschap is
voornemens om de triloog met het Europees Parlement in februari 2021 af
te ronden. Over het resultaat van de triloog met het Europees Parlement
besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid.
Tijdens de Eurogroep/Ecofin gaat er gesproken worden over de leenstrategie voor NGEU. De leden van de VVD-fractie vinden dit een belangrijk
punt. Wanneer kan de Tweede Kamer daarover meer informatie krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

29

Waarom is daarvoor geen stuk beschikbaar? Wie bepaalt de leenstrategie
c.q. wie stelt die vast? Hoe worden de nationale parlementen daarbij
betrokken? Het kan volgens de leden van de VVD-fractie niet zo zijn dat
nationale parlementen daar geen enkele rol bij hebben.
De Europese Commissie is op dit moment bezig om haar uitgiftestrategie
voor de NGEU te bepalen en zal de Ecofinraad daarover informeren. De
Commissie heeft binnen de vastgestelde kaders in het Eigenmiddelenbesluit de ruimte om zelf de leenstrategie te bepalen. Belangrijke aspecten
van de vastgestelde kaders zijn de verplichting om alle leningen uiterlijk
eind 2058 terugbetaald te hebben, dat na 2026 netto geen nieuwe
leningen meer aangegaan mogen worden en dat het terugbetalingsschema in overeenstemming moet zijn met het beginsel van goed
financieel beheer en betrekking hebben op de volledige omvang van de
middelen die zijn geleend in het kader van de machtiging van de
Commissie, zodat de verplichtingen gedurende de gehele periode op
gestage en voorspelbare wijze afnemen. Daartoe mogen de bedragen die
in een bepaald jaar door de Unie zijn verschuldigd voor de aflossing van
de hoofdsom, ten hoogste 7,5% van het maximumbedrag van 390 miljard
EUR voor uitgaven belopen. De budgettaire gevolgen van het EMB zijn
reeds verwerkt in de Nederlandse begroting en worden waar nodig op
reguliere wijze bijgesteld. Daarbij wordt ook de informatie over het
schuldbeheer van de Europese Commissie gebruikt. De Europese
Commissie wordt namelijk, middels het EMB, verplicht het Europees
Parlement en de Raad uitgebreid en met regelmaat van informatie te
voorzien over de strategie voor het schuldbeheer. Dientengevolge wordt
het Nederlandse parlement, conform de daartoe geldende afspraken, ook
bij iedere begrotingswet (zowel ontwerpbegroting, suppletoire begrotingswetten en jaarverslag) geïnformeerd over de laatste informatie
betreffende de budgettaire gevolgen van de namens de Europese Unie
door de Europese Commissie uitgegeven schuld voor de financiering van
het Herstelinstrument.
De leden van de VVD-fractie hebben al meermalen gevraagd hoe
Nederland een zelfstandig en uitgebreid oordeel gaat vormen over de
RRF-plannen van andere landen en de uitbetalingen met het oog op de
noodremprocedure. Daar is tot nu toe geen goed antwoord van de
Minister van Financiën op gekomen. Kan de Minister aangeven hoe hij dat
gaat doen en hoe de Kamer daarbij wordt betrokken?
Dit is des te belangrijker omdat Eurocommissaris Dombrovskis heeft
aangegeven dat er onvoldoende duidelijke mijlpalen en doelen zitten in de
tot nu toe ingediende plannen. Dat vinden de leden van de VVD-fractie
zorgelijk, want dan kan je nooit bepalen of iets conform plan en afspraak
verloopt en of de noodremprocedure ingezet moet worden. Wat gaat de
Minister daaraan doen? Is de Minister bereid om dit punt aan te kaarten in
de komende Eurogroep/Ecofin en daarover duidelijke afspraken te maken?
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat er wel duidelijke mijlpalen en
doelen gaan komen?
Zoals ook aangegeven in de beantwoording van het schriftelijk overleg
Eurogroep en Ecofinraad van 12 januari jl. en in de Nota naar aanleiding
van het verslag goedkeuringswet Eigenmiddelenbesluit van 10 februari jl.
delen lidstaten op dit moment conceptplannen met de Europese
Commissie, die ze toetst aan de eisen die worden gesteld in de
RRF-verordening. Het gaat dus nog niet om formeel ingediende conceptplannen. De Commissie koppelt regelmatig terug aan de Eurogroep/Ecofin
over de conceptplannen die zij heeft gezien, en geeft daarbij ook aan op
welke punten de plannen nog tekortschieten. Nederland pleit bij die
gelegenheden voor goede plannen die voldoen aan de eisen uit de
RRF-verordening, en dus ook duidelijke mijlpalen en doelen bevatten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

30

Nederland zal dit blijven doen. Landen kunnen hun plan pas formeel
indienen nadat de RRF in werking is getreden, naar verwachting in de
tweede helft van februari. Na formele indiening van een plan heeft de
Commissie twee maanden de tijd om de plannen te beoordelen, aan de
hand van de criteria die zijn vastgelegd in de RRF-verordening. In deze
periode kunnen plannen nog worden aangepast. De toetsing en bijsturing
van plannen is dus in eerste instantie een taak van de Europese
Commissie. Indien de Commissie tot een positieve beoordeling komt, zal
zij een voorstel doen voor een uitvoeringsbesluit van de Raad. De Raad
besluit met gekwalificeerde meerderheid over deze uitvoeringsbesluiten.
Zodra de Commissie een voorstel doet voor dergelijke uitvoeringsbesluiten, zal de Tweede Kamer hier steeds een kabinetsappreciatie van
ontvangen. Het kabinet zal kritisch naar de beoordeling van de Commissie
kijken. Indien het kabinet van mening dat deze toetsing onvoldoende is,
zal zij hierover de Commissie bevragen.
En daarnaast de vervroegde invoering van de ESM-backstop, waarmee
het kabinet alleen bereid was om in te stemmen als er voldoende comfort
is en er corrigerende maatregelen worden genomen om aanvullende
risicoreductie te bewerkstelligen. De leden van de VVD-fractie vragen hoe
de niet-presterende leningen van banken in Griekenland en Cyprus
worden verminderd en hoe dit afgedwongen kan worden. Ook hebben zij
nog vragen bij de transparantie bij de stresstesten (in plaats van betere
stresstesten) en welke aanpassingen van het staatssteunkader er nu
concreet komen. Kan de Minister daar een uitgebreide toelichting op
geven?
De leden van de VVD-fractie vragen naar de aanvullende afspraken
waarop volgens het kabinet voldoende risicoreductie wordt gerealiseerd
om de gemeenschappelijke achtervang in plaats van in 2024 in 2022 in te
voeren. Allereerst gaat risicoreductie om het terugbrengen van
niet-presterende leningen (NPLs). Zoals eerder aangegeven aan uw Kamer
zijn de NPLs in Griekenland en Cyprus voor diverse banken – hoewel
aanzienlijk gedaald – inderdaad nog hoger dan de beoogde doelstelling.21
Op banken die de NPL-doelstelling van 5% bruto NPLs niet behaald
hebben zal de Europese Centrale Bank (ECB) versterkt toezicht houden.
Ter vermindering van de resterende risico’s door Griekenland en Cyprus
zijn daarnaast landenspecifieke maatregelen toegezegd, onder meer ten
aanzien van de insolventieraamwerken in beide landen. Griekenland heeft
zich gecommitteerd aan het zo snel mogelijk aannemen van aanpalende
regelgeving en het up-to speed brengen van de noodzakelijke IT-systemen
voor de uitwinning van onderpand in relatie tot het onlangs aangenomen
nieuwe insolventieraamwerk. Op naleving van deze afspraken kan toezicht
worden gehouden via het versterkt toezicht wat op Griekenland van
toepassing is. Het niet implementeren van afspraken onder versterkt
toezicht kan gevolgen hebben voor de schuldmaatregelen, zoals
afgesproken in juni 2018.22 Cyprus heeft aangegeven de bedrijfswet te
gaan herzien zodat het bestaande insolventieraamwerk beter kan worden
benut. Waar passend zullen deze maatregelen in het kader van de
herstelplannen worden ingediend. Uitvoering van de herstelplannen
wordt kritisch beoordeeld door de Europese Commissie, die de lidstaten
daar ook bij betrekt.

21

https://www.consilium.europa.eu/media/46978/joint-risk-reduction-monitoring-report-toeg_november-2020_for-publication.pdf.
22
Eurogroup statement on Greece of 22 June 2018, https://www.consilium.europa.eu/nl/press/
press-releases/2018/06/22/eurogroupstatement-on-greece-22-june-2018/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

31

De Eurogroepverklaring van 30 november 2020 heeft de Europese
Bankenautoriteit (EBA) aangemoedigd om de reguliere stresstesten te
herzien, om zodoende een bredere representatie van banken te realiseren
en de transparantie te vergroten. De Eurogroep heeft de EBA daarnaast
uitgenodigd om rond de zomer van dit jaar met een rapport te komen
over hoe ze opvolging gaat geven aan het statement. Op dit moment is de
EBA bezig met een strategische herziening van haar tweejaarlijkse
stresstest. Hiertoe werden begin vorig jaar de eerste voorstellen en ideeën
door EBA geconsulteerd in een discussion paper.23 De input op deze
consultatie wordt momenteel verwerkt. De EBA heeft daarnaast kennisgenomen van de aanmoediging van de Eurogroep en zal deze medio 2021
informeren over welke stappen zij reeds genomen heeft, en hoe zij verder
opvolging gaat geven aan de verklaring van de Eurogroep.
Tot slot heeft de Eurogroep in haar akkoord over het vervroegd invoeren
van de gemeenschappelijke achtervang de Europese Commissie
uitgenodigd om, als onderdeel van de bredere herziening van het
crisisraamwerk, ook de staatssteunregels te herzien. De Europese
Commissie heeft recentelijk de publieke consultatie gepubliceerd
aangaande de herziening van het crisisraamwerk. Nederland zal blijven
aandringen dat de Commissie gelijktijdig met de herziening van het
crisisraamwerk ook dient te rapporteren over de voorgenomen stappen
ten aanzien van staatssteunregels. Op die wijze kunnen beide analyses in
samenhang worden beoordeeld, en heeft Nederland mogelijkheden om te
waarborgen dat beide raamwerken beter op elkaar aansluiten. De
Eurogroep heeft daarbij ook benadrukt dat bij die herziening aandacht
moet zijn voor adequate lastendeling van aandeelhouders en private
investeerders. Dat was een belangrijk punt voor Nederland. Wat
Nederland betreft zou de Commissie moeten bezien hoe de regels voor
lastendeling binnen het staatssteunkader beter kunnen aansluiten bij de
strengere regels die gelden in resolutie. Ook zou de Commissie de
voorwaarden voor het bepalen van de omvang van de steun verder
kunnen aanscherpen. Daarmee zou het gebruik van het resolutieraamwerk
kunnen toenemen. In oktober 2021 zal de Commissie rapporteren aan de
Raad over vervolgstappen.
Allereerst merken de leden van de PVV-fractie op dat de Europese
Commissie een «nieuw guidance document» aan de lidstaten heeft
gestuurd om hen op weg te helpen, waarin o.a. staat dat een mijlpaal een
concreet resultaat moet zijn. De leden van de PVV-fractie willen weten of
dit betekent dat wanneer een lidstaat een voorgestelde wet niet
aanneemt, en de mijlpaal nog niet is bereikt, er niet wordt uitbetaald. In
welke situaties wordt er allemaal nog meer niet uitbetaald?
Lidstaten kunnen twee keer per jaar een verzoek doen tot uitbetaling van
middelen op grond van het behalen van de mijlpalen en doelen die op
voorhand in een herstelplan zijn vastgelegd. Deze mijlpalen en doelen
hebben betrekking op zowel investeringen als hervormingen. Een mijlpaal
is daarbij een kwalitatieve indicatordoel, zoals een aangenomen wet of
ingevoerd IT-systeem. Een doel is een kwantitatieve indicator, zoals het
aantal gebouwde eenheden of aantal bereikte begunstigden. Indien de
Commissie niet positief oordeelt over de voortgang op mijlpalen en
doelen, zal zij geen besluit nemen tot uitbetaling van middelen op basis
van deze mijlpalen en doelen.
Verder willen de leden van de PVV-fractie weten hoeveel lidstaten
inmiddels herstelplannen hebben ingediend. Welke lidstaten hebben
belastingverlaging(en) aangekondigd en/of geen plannen ingediend voor
23

https://www.eba.europa.eu/discussion-paper-future-changes-eu-wide-stress-test.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

32

een hervorming van het pensioenstelsel? Welke lidstaten hebben nog
geen herstelplan ingediend?
Lidstaten delen op dit moment conceptplannen met de Europese
Commissie, die ze toetst aan de eisen die worden gesteld in de
RRF-verordening. Het gaat dus nog niet om formeel ingediende conceptplannen. Conceptplannen zullen pas formeel worden ingediend nadat de
RRF in werking is getreden, naar verwachting in de tweede helft van
februari.
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie hoe het kabinet de uitspraak
van de Franse Minister voor Economie en Financiën Le Maire beoordeelt
dat het te langzaam gaat met het herstelfonds en dat het proces te
ingewikkeld is. Vindt het kabinet, evenals Le Maire, ook dat de voortgang
met het economisch herstel niet mag vastlopen in procedures en
technocratie? Hoe wordt voorkomen dat de verstrekte steun een blanco
cheque wordt, omdat de opgelegde voorwaarden het economisch herstel
in de weg zouden zitten?
Aan de besteding van middelen uit de RRF is een omvangrijk pakket met
eisen gesteld, dat is vastgelegd in de RRF-verordening. Daarnaast
hanteert de Commissie uitgebreide guidance documenten en templates.
Dit zorgt onvermijdelijk voor administratieve lasten, maar dat is volgens
het kabinet gerechtvaardigd met het oog op een goede besteding van de
RRF-middelen. Het kabinet hecht eraan dat de Commissie de eisen uit de
RRF-verordening goed toetst.
Tevens willen de leden van de PVV-fractie weten hoe het kabinet het
gegeven dat de Baltische staten hebben gedreigd het Eigenmiddelenbesluit niet te ratificeren om 1,4 miljard euro subsidie te krijgen voor het Rail
Baltica Project beoordeelt.
Op 11 december 2020 nam de Europese Raad conclusies aan over de
MFK-rechtsstaatverordening. Deze ER-conclusies waren nodig voor
Hongarije en Polen in te kunnen stemmen met de MFK-verordening en het
EMB. Vervolgens is het EMB op 14 december 2020 definitief goedgekeurd
door de Raad. Nederland verklaarde daarbij evenwel dat de regering het
EMB aan het parlement ter goedkeuring zou voorleggen zodra de triloog
over de verordening tot oprichting van de Recovery and Resilience Facility
(RRF) met een voor Nederland acceptabele uitkomst was afgerond. De
Baltische lidstaten gaven geen verklaring af. Er is mij dan ook niet bekend
dat de Baltische lidstaten zouden dreigen om het EMB nog niet te
ratificeren.
Het EMB treedt pas in werking nadat alle lidstaten, inclusief de Baltische
lidstaten Estland, Letland en Litouwen, het EMB hebben goedgekeurd
conform hun eigen grondwettelijke bepalingen. Tot het moment van
inwerkingtreding is de Commissie niet gemachtigd om de middelen voor
het Herstelinstrument op de kapitaalmarkt te lenen en kan de Commissie
ook geen juridische verplichtingen voor deze middelen aangaan.
De triloog met het Europees Parlement over de Connecting Europe Facility
is nog gaande. De openstaande punten in de triloog zien op de
oormerking van middelen, waarbij de Raad 1,6 miljard euro (van de 12,8
miljard euro in totaal) wil reserveren voor ontbrekende grote grensoverschrijdende spoorwegconnecties zoals Rail Baltica. Daarnaast zijn er
discussies over de zogenoemde 70%-30% regel, die de Raad wil behouden
zodat 70% van de middelen nationaal toegewezen wordt, en 30% op
competitieve basis. Het Portugese EU-voorzitterschap wil op deze punten
vasthouden aan de Raadspositie omdat de basis hiervan ligt in de
ER-conclusies van 21 juli 2020. Het Portugese EU-voorzitterschap is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

33

voornemens om de triloog met het Europees Parlement in februari 2021 af
te ronden. Over het resultaat van de triloog met het Europees Parlement
besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid.
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat vergroening een van
twee hoofdprioriteiten is van de RRF. De leden van de PVV-fractie willen
weten hoe het mogelijk is dat investeringen die slechts op indirecte wijze
bijdragen aan de klimaatdoelstelling mogelijk toch voor 40 procent mogen
meetellen aan het klimaatdoel van 37 procent van de uitgaven. Hoe
beoordeelt het kabinet dit?
Het kabinet kan zich vinden in de methode die de Commissie toepast. De
methode om de klimaatbijdrage te meten zoals opgenomen in de bijlagen
van de RRF-verordening is gebaseerd op het RIO-marker systeem van de
OESO en binnen het MFK wordt deze methode voor het cohesiebeleid
reeds in de Common Provisions Regulation (CPR) toegepast. Het is binnen
het MFK de meest gedetailleerde bestaande methode voor het meten van
klimaatbijdragen. Hierbij worden meer dan 140 investeringscategorieën
onderscheiden, en verbonden aan een klimaatmarker van 0%, 40% of
100%, afhankelijk van de mate waarin ze bijdragen aan klimaatdoelstellingen. Projecten met 40% dragen in principe nog steeds bij aan het
behalen van deze doelstellingen, alleen minder of minder direct dan
projecten met een 100% marker.
Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie of het al bekend is welke
lidstaten gebruik willen maken van het leningengedeelte van de RRF.
Klopt het dat Italië, Spanje, Portugal en Griekenland interesse hebben
geuit in de leningen van de RRF?
Diverse lidstaten hebben publiek interesse geuit in het leningendeel van
de RRF, maar het valt nog niet met zekerheid te zeggen hoeveel lidstaten
hier daadwerkelijk gebruik van gaan maken.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat de onderhandelingen over
het EU-herstelfonds tot een goed einde zijn gebracht, waardoor EU-landen
actie kunnen ondernemen om de schade van de coronacrisis op de
economie te beperken en kunnen werken aan een convergerend herstel.
Graag horen deze leden de reactie van de Minister op de reeds ingediende
herstelplannen van Duitsland en Frankrijk. In hoeverre voldoen deze
plannen volgens de Minister aan de gestelde eisen en welke actie gaat het
kabinet hierop ondernemen? Hoe verhouden de Duitse en Franse
herstelplannen zich tot hetgeen de Minister verwacht dat Nederland zal
indienen als herstelplan? Wanneer is volgens de Minister voldaan aan de
eis dat 37 procent van de bestedingen «groen» moet zijn en 20 procent
aan digitalisering dient te worden besteed? Onderschrijft de Minister de
prioriteit van deze bestedingsdoelen en hoe wordt dit betrokken in de
discussies over de herstelplannen? Kan de Minister in het antwoord ook
ingaan op eventuele investeringen die indirect bijdragen aan klimaatdoelstellingen en voor 40 procent worden meegeteld in de bepaling van deze
eis? In hoeverre zou het herstelfonds ook kunnen bijdragen in het
terugdringen van regels die investeringen ten behoeve van klimaatdoelstellingen verhinderen?
Lidstaten delen op dit moment conceptplannen met de Europese
Commissie, die ze toetst aan de eisen die worden gesteld in de
RRF-verordening. Het gaat dus nog niet om formeel ingediende conceptplannen. Het kabinet heeft ook geen toegang tot deze conceptplannen.
Zodra de plannen formeel zijn ingediend, moet de Commissie deze – op
grond van de RRF-verordening – zonder vertraging doorsturen aan de
Raad en Europees Parlement. Zodra dit is gebeurd, zal het kabinet deze
plannen doorgeleiden naar de Tweede Kamer. Daarna heeft de Commissie
twee maanden de tijd om de plannen te beoordelen, aan de hand van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

34

criteria die zijn vastgelegd in de RRF-verordening. In deze periode kunnen
plannen nog worden aangepast. De toetsing en bijsturing van plannen is
dus in eerste instantie een taak van de Europese Commissie. Indien de
Commissie tot een positieve beoordeling komt, zal zij een voorstel doen
voor een uitvoeringsbesluit van de Raad. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid over deze uitvoeringsbesluiten. Zodra de Commissie
een voorstel doet voor dergelijke uitvoeringsbesluiten, zal de Tweede
Kamer hier steeds een kabinetsappreciatie van ontvangen. Het kabinet zal
kritisch naar de beoordeling van de Commissie kijken. Indien het kabinet
van mening dat deze toetsing onvoldoende is, zal zij hierover de
Commissie bevragen.
Het kabinet steunt de eis in de RRF-verordening dat minimaal 37% van de
middelen aan klimaatdoelen en 20% aan digitale doelen moet worden
besteed. De Commissie toetst bij het beoordelen van plannen of aan deze
eis is voldaan. De methode voor het bijhouden van de bestedingen aan
deze doelen is opgenomen in de bijlagen van de verordening, waarbij een
gedetailleerde onderverdeling is gemaakt naar het type besteding dat
meetelt, en in welke mate (voor 0, 40 of 100%). De RRF kan bijdragen aan
het terugdringen van regels die investeringen ten behoeve van klimaatdoelstellingen verhinderen, voor zover lidstaten dit als hervormingsmaatregel opnemen in hun herstelplannen.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of een herstelfonds niet
gewoon overbodig is omdat lidstaten kunnen lenen op de kapitaalmarkt.
De leden vragen of dit niet veel goedkoper is. De leden vragen de Minister
wie hier uiteindelijk beslist, op welke gronden en hoe deze beslissingen
worden gecontroleerd. De leden vragen de Minister of de terugbetalingsverplichtingen niet boterzacht zijn. Wat gaat hij hieraan doen? De leden
willen ook weten wat de rol is van Nederland ten opzichte van andere
landen. Wat hebben we voor een positie in de EU en waar liggen de
bevoegdheden nog om te weigeren of te sturen?
Het is niet mogelijk om een betrouwbare inschatting te maken van het
totale financieringsvoordeel van het NGEU-programma dat de Europese
Commissie vanaf juni 2021 wil gaan uitgeven. Het is niet duidelijk tegen
welke rendementen er geveild gaat worden, en het zal altijd moeilijk
blijven om te weten tegen welk rendement de obligaties van iedere
lidstaat gedurende de hele periode zou veilen als NGEU er niet was
geweest. Dagelijks schommelen rentes op de obligatiemarkten en
renteverschillen tussen landen en supranationale instanties bewegen dan
weer naar elkaar toe en dan weer van elkaar af.
Het is aan lidstaten zelf om te bepalen of zij een aanvraag willen doen
voor een lening uit de RRF-middelen. Indien ze een lening willen
aanvragen moeten ze daarvoor aanvullende investeringen en hervormingen opnemen in hun herstelplan. De Commissie gaat een leenovereenkomst aan met een lidstaat op grond van een goedgekeurd
herstelplan. In de leenovereenkomst wordt onder meer het schema voor
terugbetaling vastgelegd.
De toetsing van herstelplannen is in eerste instantie een taak van de
Europese Commissie. Die heeft na de formele indiening van plannen twee
maanden de tijd om de plannen te beoordelen, aan de hand van de
criteria die zijn vastgelegd in de RRF-verordening. Indien de Commissie
tot een positieve beoordeling komt, zal zij een voorstel doel voor een
uitvoeringsbesluit van de Raad. De Raad besluit met gekwalificeerde
meerderheid over deze uitvoeringsbesluiten. Zodra de Commissie een
voorstel doet voor dergelijke uitvoeringsbesluiten, zal de Tweede Kamer
hier steeds een kabinetsappreciatie van ontvangen. Het kabinet zal kritisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

35

naar de beoordeling van de Commissie kijken. Indien het kabinet van
mening is dat deze toetsing onvoldoende is, zal zij hierover de Commissie
bevragen.
Tranches van de lening worden, net zoals de uitbetaling van subsidies,
pas uitgekeerd als vooraf bepaalde mijlpalen en doelen zijn behaald. De
Europese Commissie toetst of bij de uitvoering van het plan aan mijlpalen
en doelen is voldaan. Indien de Commissie tot een positieve voorlopige
beoordeling komt, dan stuurt zij deze aan het Economisch en Financieel
Comité (EFC) met een verzoek om zijn opinie. Het EFC moet bij het
opstellen van zijn opinie streven naar consensus. Daarbij toetst het EFC of
de door de Commissie in haar concept-beoordeling getrokken conclusies
over het halen van de mijlpalen en doelen overeenkomen met zijn beeld
hierover. Indien een of meerdere lidstaten in het EFC van mening zijn dat
dat niet het geval is, kan een lidstaat de voorzitter van de Europese Raad
verzoeken om de kwestie op de agenda van de Europese Raad te zetten,
voorzien van een onderbouwing waaruit blijkt dat desbetreffende mijlpaal
niet of onvoldoende bereikt is. Zolang de volgende Europese Raad de
kwestie niet uitputtend heeft besproken, zal de Commissie geen besluit
nemen over de beoordeling en uitbetaling. De Commissie moet voor haar
definitieve beoordeling rekening houden met de opinie van het EFC.
Indien deze beoordeling positief is, zal de Commissie een besluit nemen
tot uitbetaling van middelen via de zogenoemde onderzoeksprocedure
van de comitologie.
Decharge Europese jaarbegroting 2019
De leden van de VVD-fractie vinden het teleurstellend dat voor de
zoveelste keer een afkeurende verklaring over de uitgaven is afgegeven
met een foutenpercentage van 2,7 procent voor de uitgaven. De leden van
de VVD-fractie vinden het daarom volslagen terecht dat Nederland geen
voorstander is van een positief dechargeadvies en daarom tegen de
Raadsaanbevelingen zal stemmen. Deze leden steunen dit.
Ten aanzien van de decharge van de Europese begroting 2019 vinden de
leden van de PVV-fractie het goed dat Nederland tegen de Raadsaanbevelingen zal stemmen. Kan de Minister aangeven welke lidstaten tevens
tegen hebben gestemd?
Nederland is de enige lidstaat die tegen de Raadsaanbevelingen zal
stemmen. Daarnaast zal Zweden zich onthouden van stemming.
Nederland en Zweden zullen daarbij gezamenlijk een stemverklaring
geven om daarmee te benadrukken dat zij de positieve Raadsaanbevelingen tot dechargeverlening niet kunnen steunen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat het tegen stemmen
van Nederland over de begroting van 2018 concreet voor gevolgen heeft
gehad. De leden van de CDA-fractie verwachten dat de Minister tegen
decharge van de Europese jaarbegroting 2019 zal stemmen gezien het
advies van de Europese Rekenkamer, klopt dit? Daarmee is voor deze
leden echter de discussie niet afgerond. Indien Nederland tegenstemt en
alle andere landen stemmen voor, dan verandert er weinig tot niets. De
Europese Rekenkamer geeft in haar analyse aan dat de fouten voornamelijk worden gemaakt voor projecten binnen het Cohesiebeleid en
gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) waar complexe regels aan zijn
verbonden. Deze leden vragen zich af of het niet eens tijd is om te kijken
hoe de projecten zo vormgegeven kunnen worden dat ze eenvoudiger
zijn. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister bereid is om
hiertoe de Commissie te vragen of ze toch eens fundamenteel naar de
voorwaarden en de complexe regels willen kijken en met voorstellen te
komen om die te vereenvoudigen. Tevens vragen deze leden in hoeverre

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

36

deze analyse van de Rekenkamer over te complexe regels binnen de
Europese begroting zijn meegenomen in het opstellen van het meerjarig
financieel kader (MFK) en welke gevolgen dat heeft gehad.
Zoals aangegeven in de geannoteerde agenda zal Nederland, net als
afgelopen jaar, tegen de Raadsaanbevelingen voor dechargeverlening
stemmen. De Nederlandse stem is bedoeld om een politiek signaal af te
geven dat de Raadsaanbevelingen volgens de regering geen gebalanceerd beeld geven van de bevindingen van de Europese Rekenkamer.
Vanaf het begin van het dechargeproces heeft Nederland zich kritisch
opgesteld en voorstellen gedaan voor meer gebalanceerde Raadsaanbevelingen. Bij het opstellen van deze voorstellen heeft Nederland samengewerkt met gelijkgestemde lidstaten, die op grote lijnen de Nederlandse
kritiek delen. In enkele gevallen is het ook gelukt om de Raadsaanbevelingen aan te scherpen, bijvoorbeeld door een kritische noot op te laten
nemen over de afkeurende verklaring en het foutenpercentage dat boven
de materialiteitsgrens ligt. De Raadsaanbevelingen bevatten desondanks
een positief advies aan het Europees Parlement om de Europese
Commissie decharge te verlenen over de EU-begroting 2019.
Bij de uitvoering van de Europese begrotingen zal Nederland zich blijven
inzetten voor een juiste besteding van middelen, zowel in de beoordeling
vooraf als de verantwoording nadien. Een onderdeel van deze inzet is een
versimpeling van regelgeving omtrent vergoedingen proberen te
bewerkstelligen en het verbeteren van het werk van de nationale
auditautoriteiten.
De Commissie heeft in de voorstellen voor het nieuwe MFK geprobeerd
om zoveel mogelijk regelgeving te vereenvoudigen. Nederland heeft zich
hier gedurende de onderhandelingen ook voor ingezet, om zo de
besteding van de middelen effectiever en efficiënter te maken. Dan gaat
het bijvoorbeeld binnen het cohesiebeleid om een vereenvoudigde
partnerschapsovereenkomst of het eenvoudiger aanwijzen van een
managementautoriteit.
Begrotingsrichtsnoeren 2022
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of er voldoende marges
zijn onder het MFK-plafond om bij onvoorziene omstandigheden te
kunnen ingrijpen. Budgettaire flexibiliteit is heel belangrijk, dat heeft
Covid-19 wel aangetoond. Deze leden zien dat er nog veel onzekerheid is
door Covid-19. Het nu al helemaal vastklinken van de begroting met
afspraken is niet verstandig met het oog op de verdere ontwikkeling. De
leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister dit ziet.
Het is nog onbekend hoe groot de marges onder het MFK-plafond in de
EU-begroting 2022 zullen zijn. Naar verwachting verschijnt het Commissievoorstel voor de EU-begroting 2022 in juni 2021. In lijn met de
begrotingsrichtsnoeren voor 2022 zal Nederland in de onderhandelingen
over de EU-begroting 2022 inzetten op voldoende marges onder de
MFK-plafonds om te kunnen reageren op onvoorziene omstandigheden.
Behalve de marges onder de MFK-plafonds kan de Europese Commissie
ook gebruik maken van speciale instrumenten24 om te kunnen reageren
op onvoorziene omstandigheden. Met begrotingsinstrumenten kan bij
bijvoorbeeld met budget geschoven worden tussen afzonderlijke
begrotingsjaren. Met thematische instrumenten, zoals de Solidariteits- en
24

Kamerstuk 21 501-03, nr. 154, Annex I.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

37

Noodhulp Reserve kunnen crises binnen en buiten de grenzen van de EU
bestreden worden.
Daarnaast moet er opgemerkt worden dat er in 2021 middelen aan de
Europese begroting wordt toegevoegd vanuit het subsidiedeel van het
EU-herstelinstrument (Next Generation EU, NGEU) ter bestrijding van de
gevolgen van de COVID-19 crisis. Dit betekent naar verwachting 285,1
miljard euro extra in vastleggingen en 76 miljard euro in betalingen. Ook
in 2022 zullen toevoegingen gedaan worden vanuit NGEU.
Voorts willen deze leden weten of in de ogen van het kabinet de risico’s
van deze pandemie voldoende zijn afgedekt binnen de begroting. Het is
toch niet zo dat de genoemde marges direct weer opgebruikt worden door
de huidige of een nieuwe golf? Ook willen deze leden weten of er al zicht
is in hoeverre de Covid-19 pandemie gevolgen heeft op de afdrachten van
de lidstaten. Sommige lidstaten zijn harder getroffen dan andere. Dat
heeft niets te maken met de omvang van de economie. Nederland behoort
helaas tot de grootste slachtoffers vanwege zijn open economie. De leden
van de CDA-fractie vragen de Minister of al kan worden aangegeven of dit
voor Nederland gevolgen heeft voor zijn afdrachten.
Zoals toegelicht in de begroting van Buitenlandse Zaken voor 2021
worden de totale BNI-afdrachten van de lidstaten bepaald door de overige
inkomsten, invoerrechten, de BTW-afdracht en de plastic-grondslag in
mindering te brengen op het totaal aan benodigde middelen voor de
EU-begroting in een bepaald jaar. Het aandeel van een lidstaat hierin
wordt vervolgens bepaald op basis van het eigen BNI ten opzichte van het
BNI van de EU als geheel. De raming van de Nederlandse afdrachten aan
de Europese begroting in 2021 (artikel 3.1 Begroting Buitenlandse Zaken)
is gebaseerd op de meest recente economische ramingen van de
Europese Commissie, waarin de effecten van de COVID-19-crisis op de
economieën in de lidstaten is meegenomen.
EU Global Recovery Initiative
De leden van de VVD-fractie lezen dat er gekeken gaat worden naar het
gezamenlijk raamwerk voor schuldherstructurering van lage inkomenslanden. Deze leden willen graag weten wat hiermee wordt bedoeld. De
leden van de VVD-fractie zijn geen voorstanders van schuldafschrijving.
Het Common Framework for Debt Resolution is een raamwerk waarin een
aantal belangrijke principes over herstructurering van staatsschuld van
lage-inkomenslanden zijn opgenomen, gebaseerd op de principes die de
Club van Parijs al lange tijd hanteert. Zowel de Club van Parijs als G20
crediteuren onderschrijven het raamwerk, dat effectief is sinds november
2020. Hiermee is een gezamenlijke aanpak van onhoudbare schulden tot
stand gekomen op basis van een gelijke verdeling van lasten bij eventuele
toekomstige schuldherstructureringen waaraan niet alleen traditionele
bilaterale crediteuren maar ook opkomende bilaterale crediteuren
deelnemen. Het raamwerk kent drie elementen: (i) een beschrijving van
hoe een schuldenbehandeling wordt aangevraagd, welke schulden in
aanmerking komen voor herstructurering, en welke informatie en analyse
daarbij nodig is; (ii) een akkoord dat alle officiële bilaterale crediteuren uit
Club van Parijs en de G20, en overige bilaterale crediteuren met claims die
dit wensen, meedoen aan een herstructurering en deze gezamenlijk
onderhandelen; en (iii) de verplichting dat debiteuren een gelijkwaardige
behandeling afspreken met alle crediteuren (officieel en privaat) om fair
burden sharing te garanderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

38

Ten aanzien van schuldkwijtschelding is in het raamwerk opgenomen dat
dit in principe geen deel uitmaakt van herstructureringen onder het
raamwerk. Echter bilaterale crediteuren kunnen onder specifieke
omstandigheden besluiten toch (gedeeltelijke) schuldkwijtschelding te
verlenen. Crediteuren zouden bijvoorbeeld kunnen besluiten om
gedeeltelijke schuldkwijtschelding te verlenen in het geval het IMF en de
Wereldbank hiertoe een noodzaak zien en dit adviseren. Of Nederland hier
in dat geval mee in kan stemmen is onder andere afhankelijk van de
hoogte van de schuld, hoogte van de schuldkwijtschelding en of andere
crediteuren ook schuldkwijtschelding zullen toepassen. Deze benadering
is niet anders dan in het verleden, omdat ook onder de gebruikelijke Club
van Parijs benadering (gedeeltelijke) schuldkwijtschelding onderdeel kan
uitmaken van schuldherstructureringen.
Verder willen de leden graag weten wat «een nieuwe generieke allocatie
van bijzondere trekkingsrechten van het IMF (Special Drawing Rights,
SDR’s)» nu precies betekent en wat de gevolgen daarvan zijn.
Sinds het begin van de COVID-19-crisis is de externe financieringsbehoefte toegenomen bij met name opkomende economieën en
lage-inkomenslanden. De crisis duurt langer dan bij aanvang werd
voorzien en schuldkwetsbaarheden zijn fors toegenomen vanwege de
economische krimp en begrotingstekorten. Tegen de achtergrond van
onzekerheid over het herstel en divergentie tussen regio’s wordt daarom
onder andere binnen de G20 opnieuw gesproken over mogelijke
versterking van het mondiale financiële vangnet (Global Financial Safety
Net).
Special Drawing Rights (SDRs) zijn reservepapier dat wordt gecreëerd
door het IMF om te worden gealloceerd onder alle leden naar rato van
hun kapitaalpositie in het IMF zoals vastgelegd in de Articles of
Agreement van het IMF (quota). Een SDR allocatie zorgt ervoor dat
reserves worden toegekend aan centrale banken en verschaft daarmee
liquiditeit aan het internationale systeem. Dit vergroot de mondiale buffer
om schokken op te vangen. Bij een nieuwe generieke SDR allocatie komt
circa 40% van de SDRs terecht bij opkomende economieën en
lage-inkomenslanden.
Centrale banken kunnen op elk gewenst moment gealloceerde SDRs
inwisselen voor harde valuta. Het IMF faciliteert de transacties via
zogeheten «Voluntary Trading Arrangements» (VTAs), waarbij een aantal
centrale banken hebben toegezegd SDRs om te zetten in deze valuta en
andersom. In de VTA’s zijn met name centrale banken opgenomen die
harde valuta kunnen leveren, waaronder De Nederlandsche Bank (DNB).
Hierdoor kunnen de SDRs op de balans van DNB wijzigen t.o.v. de
gealloceerde hoeveelheid. SDRs kunnen verder worden gebruikt om
betalingen aan het IMF te doen. Het is aan het IMF om een eventuele SDR
allocatie voor te stellen en aan de leden van het IMF om daarover te
besluiten.
Voor de reeds gealloceerde SDRs die DNB op de balans heeft, is een
garantie afgegeven door het Ministerie van Financiën. Deze garantie
bedraagt maximaal 200% van de gealloceerde SDRs. Bij een potentiële
aanvullende allocatie van SDRs wordt het effect hiervan op de begroting
bezien. De Kamer zal tijdig worden geïnformeerd over het vervolg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

39

Herziening van de Europese fiscale Lijst van niet-coöperatieve jurisdicties
De leden van de CDA-fractie zien dat de zwarte en grijze lijsten van
non-coöperatieve jurisdicties zullen worden herzien. Dat is natuurlijk
goed, maar dit zal gebeuren aan de hand van de nu geldende criteria. Nu
hebben de leden van de CDA-fractie al enkele keren vragen gesteld over
wanneer een mogelijke herziening van deze criteria naar verwachting
plaatsvindt. De leden van de CDA-fractie zouden voorstander zijn van het
eveneens opnemen van een minimum statutair tarief als criterium op de
lijst. Als de uitkomsten in OESO-verband over een minimumniveau van
belastingheffing in Pijler 2 zullen worden afgewacht, dan zou dit nog
weleens heel lang kunnen duren. De leden van de CDA-fractie vragen hoe
de Minister aankijkt tegen het opnemen van een minimum statutair tarief
als aanvullend criterium, en wat internationaal gezien de gevoeligheden
zijn ten aanzien hiervan. Tevens vragen deze leden of er mogelijkheden
zijn een dergelijke discussie eerder te voeren in de Gedragscodegroep.
Op dit moment zijn de onderhandelingen gaande in de Gedragscodegroep
over de aanpassing van de criteria van de zwarte en grijze lijst. In dit
verband is het goed om te vernemen dat het CDA de insteek van het
kabinet steunt om een minimum statutair tarief soortgelijk aan de
laagbelastende lijst in de criteria van de zwarte en grijze lijst op te nemen.
Echter, de discussie in de OESO over een minimum belastingniveau werpt
hier wel zijn schaduw vooruit. De OESO heeft aangekondigd om uiterlijk
medio 2021 een overeenkomst te publiceren en ook de Europese
Commissie heeft aangegeven rond dat tijdstip Europese wetgeving over
dit onderwerp te publiceren. Hierdoor is de focus van de invoering van
een goede tussenstap (een minimum statutair tarief) verschoven naar de
discussie over een minimum belastingniveau. Internationaal gezien is er
overigens nog een groep lidstaten die nog niet overtuigd is van het
principe om een ondergrens in te stellen. Zij zijn van mening dat hierdoor
de fundamentele soevereiniteit van een land wordt aangetast om zelf de
belastingtarieven (en belastinggrondslag) vast te kunnen stellen. Deze
bezwaren zullen hoe dan ook eerst besproken moeten worden.
Overige onderwerpen
Kapitaalmarktunie
De leden van de VVD-fractie willen verder weten of de Minister in het
kader van het vergroten van de financieringsmogelijkheden van het mkb
bereid is om alsnog de vrijstelling van de prospectplicht te verhogen naar
wat volgens de EU mogelijk is. In de EU mag de vrijstelling liggen tussen
de 1 en 8 miljoen euro. Nederland heeft gekozen voor 5 miljoen euro. Dit
is dus een inperking van de financieringsmogelijkheden van het mkb.
Waarom is de Minister daartoe niet bereid?
Bij de implementatie van de Prospectusverordening in 2019, die een
lidstaatoptie bevat om aanbiedingen van effecten met een totale
tegenwaarde tot acht miljoen euro vrij te stellen van de prospectusplicht,
heeft het kabinet het drempelbedrag voor de prospectusplicht vastgesteld
op vijf miljoen euro. Daarbij heeft het kabinet overwogen dat een
vrijstellingsgrens van vijf miljoen euro het uiterste bedrag is waarbij de
voordelen van lagere kosten voor uitgevende instellingen nog opwegen
tegen het ontbreken van een volledig prospectus voor beleggers. Deze
afweging is nog steeds actueel. Mij zijn op dit moment geen signalen
bekend dat dit drempelbedrag in de praktijk tot beperkingen van de
financieringsmogelijkheden leidt voor bedrijven die een beursnotering
overwegen. Daarom zie ik nu geen aanleiding om te kiezen voor een
verhoging van de vrijstellingsgrens. De Europese Commissie moet vóór

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

40

21 juli 2022 een verslag indienen bij het Europees Parlement en de Raad
over de toepassing van deze verordening, in voorkomend geval vergezeld
van een wetgevingsvoorstel. Na deze evaluatie zal gekeken worden naar
de lidstaatopties en toepasbaarheid.
Taxonomie
De leden van de VVD-fractie vragen of het klopt dat er in de paragraaf
over energie in de Nederlandse consultatiereactie op geen enkele manier
wordt gesproken over kernenergie. Zo ja, waarom niet? Is de Minister
bereid om dit alsnog te doen? Zo nee, waarom niet?
In hoeverre is er een impactassessment gedaan bij dit voorstel? Zo nee,
waarom niet? In hoeverre gaat dit er komen? Is de Minister bereid dit te
bevorderen? Zo nee, waarom niet? Kan de Minister aangeven wat de
gevolgen zijn?
Voor het al dan niet opnemen van kernenergie in de taxonomie loopt een
apart proces. Derhalve was dat geen onderwerp in de desbetreffende
consultatie en de Nederlandse reactie daarop. De Europese Commissie
heeft het Joint Research Centre (JRC) verzocht een technisch adviesrapport te schrijven over de «do no significant harm»-aspecten van
kernenergie. Dit onderzoek zal ingaan op de vraag in hoeverre kernenergie
schade toebrengt aan de andere milieudoelstellingen van de taxonomie
naast klimaatmitigatie en -adaptie. Het rapport wordt later dit voorjaar
verwacht, waarna een discussie over de mogelijke opname van
kernenergie in de taxonomie zal volgen. Het kabinet heeft altijd gepleit
voor een technologie-neutrale taxonomie, waarin economische activiteiten aan de hand van wetenschappelijke criteria worden beoordeeld. Dat
zal het kabinet blijven doen, ook ten aanzien van kernenergie.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of het huidige voorstel van de
Europese Commissie voor de gedelegeerde handelingen van de
taxonomie voorzien is van een impactanalyse. Het huidige voorstel past
binnen de bredere taxonomie verordening. Deze verordening voorziet in
het raamwerk waarbinnen de taxonomie wordt uitgewerkt. Het voorstel
voor deze verordening werd voorzien door een impactanalyse en uw
Kamer is ook over de uitkomsten van de onderhandelingen geïnformeerd.25 Uit de impactanalyse van het JRC kwam onder andere naar
voren dat de taxonomie een belangrijke bijdrage kan leveren aan
investeringen in de duurzame transitie.26 Daarnaast verwacht het kabinet
dat de Europese Commissie zal voorstellen de taxonomie te integreren in
diverse rapportagestandaarden, bijvoorbeeld in de Richtlijn niet-financiële
informatie en de Europese groene obligatiestandaard. De Europese
Commissie zal bij deze voorstellen ook ingaan op de mogelijke impact van
de toepassing van de taxonomie.
FATCA
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat Nederland de problematiek van FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act) heeft geagendeerd voor de informele videoconferentie van de Ministers van Financiën
op 16 februari 2021. De leden van de VVD-fractie zetten zich al jaren in
voor een oplossing van deze groep burgers, die de dupe zijn van de
gevolgen van Amerikaanse wet- en regelgeving en hoe daarmee wordt
omgegaan. De leden vinden het een goede actie om dit aan te kaarten en
25
26

Kamerstuk 32 013, nr. 230
The EU Sustainability Taxonomy: a Financial Impact Assessment, EU Science Hub, 2019,
https://ec.europa.eu/jrc/en/publication/eu-sustainability-taxonomy-financial-impactassessment.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

41

samen met andere landen op te trekken richting de Verenigde Staten. De
leden van de VVD-fractie hebben al meermalen gevraagd om samen op te
trekken met andere landen. Wat wordt de insteek en inzet voor deze
bespreking? Wat voor acties stelt de Minister voor aan zijn collega’s? Met
welke landen denkt de Minister op te kunnen gaan trekken? En waarom
zouden niet alle EU-landen meedoen en waarin zou de Europese
Commissie niet ook een rol kunnen/moeten vervullen? In hoeverre is er al
eerder gesproken met de Europese collega’s/landen? Wat is daar tot nu
toe uitgekomen en waarom heeft dit nog niet tot resultaat geleid? En is de
Minister bereid om uitgebreid verslag te doen van de bespreking (in het
verslag met de terugkoppeling van de vergadering dan wel in een aparte
brief)?
In Europees verband is op 9 december jl. een brief aan de Verenigde
Staten (VS) verstuurd.27 Deze brief gaat in op de uitnodiging van de VS
om verder te spreken over de gevolgen van de Foreign Account Tax
Compliance Act (FATCA) voor toeval-Amerikanen. Tijdens de Ecofinraad
zal de Staatssecretaris aandringen om zo snel mogelijk dit gesprek op
poten te zetten. Wanneer het gesprek met de VS heeft plaatsgevonden zal
hiervan een terugkoppeling plaatsvinden. Dat er nu een uitnodiging ligt
van de VS om in gesprek te gaan is overigens mede het resultaat van
eerdere acties in Europees verband zoals de brief van de Raad van
3 december 2019.28
De inzet van de gesprekken is om tot een structurele oplossing te komen
en het sluiten van bankrekeningen te voorkomen. Nederland zal hiertoe
nogmaals pleiten voor een uitzondering op de Amerikaanse belastingplicht en op de verplichtingen onder FATCA voor toeval-Amerikanen. Ook
zal aandacht worden gevraagd voor de hoge kosten en de ingewikkelde
procedures voor het afstand doen van de Amerikaanse nationaliteit. Het is
namelijk van belang dat toeval-Amerikanen de keuze hebben en indien
gewenst op een overzichtelijke en betaalbare manier afkunnen van hun
Amerikaanse nationaliteit. Uiteraard zal daarbij aangedrongen worden op
meer duidelijkheid over de inspanningsverplichting voor banken.
Deze inzet is ook in de brief van 9 december jl. vermeld die vanuit het
Duitse voorzitterschap is verzonden. Daaruit blijkt dat de andere landen
zich in deze inzet kunnen vinden. De Raad lijkt gezien deze aanloop de
meest geschikte EU-instantie om deze problematiek aan te kaarten, maar
wat Nederland betreft zou de Commissie ook een rol kunnen spelen.
Eigenmiddelenbesluit
De leden van de PVV-fractie merken voorts op dat de Commissie een
snellere ratificatie van het Eigenmiddelenbesluit wil benadrukken. De
leden van de PVV-fractie verzoeken het kabinet vriendelijk doch dringend
om niet met het Eigenmiddelenbesluit in te stemmen, omdat hiermee een
nieuwe Europese belasting, te weten een plastictaks, wordt geïntroduceerd en een hogere afdracht aan de EU wordt aangekondigd. Bovendien
heeft kabinet eerder aangegeven geen voorstander te zijn van nieuwe
eigen middelen in zijn geheel.
In de ER-conclusies van 21 juli 2020 is overeengekomen dat de Europese
Unie in de komende jaren zal werken aan de hervorming van het stelsel
van eigen middelen en de introductie van nieuwe eigen middelen.
Daartoe zal als eerste stap per 1 januari 2021 met het nieuwe Eigenmiddelenbesluit dat nu in alle lidstaten wordt geratificeerd een nieuwe
27
28

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13977–2020-INIT/en/pdf.
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15021–2019-INIT/en/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

42

grondslag op basis van niet-gerecycled plasticafval worden ingevoerd.
Een grondslag is een verdeelsleutel op basis waarvan lidstaten afdragen
aan de EU-begroting. Het is geen Europese belasting en er wordt geen
heffing op plastic mee ingevoerd. Het kabinet acht het invoeren van een
afdracht op basis van niet-gerecycled plasticafval aanvaardbaar als
onderdeel van het bereikte onderhandelingsresultaat. Deze nieuwe
afdracht sluit daarnaast aan bij de klimaatdoelstellingen van het kabinet.
Voor de introductie van andere nieuwe eigen middelen zal in de toekomst
een wijziging van het Eigenmiddelenbesluit nodig zijn; dit vergt unanimiteit in de Raad en goedkeuring in alle lidstaten conform hun grondwettelijke bepalingen.
Hongarije en RRF
De leden van de CDA-fractie hebben ten slotte een vraag over een bericht
van Reuters. Het persbureau heeft inzage in een intern memo van de
Europese Commissie waarin wordt gesteld dat Hongarije de aanbestedingswetgeving moet hervormen om («systemische») corruptie tegen te
gaan, voordat er middelen uitbetaald worden uit de RRF. De leden van de
CDA-fractie vragen de Minister dit memo, dat wel voor de pers
beschikbaar is, ook te delen met de Kamer, indien nodig vertrouwelijk.
De Europese Commissie heeft al langer aandacht voor de aanbestedingswetgeving in Hongarije. Zo heeft Hongarije in mei 2020 in het kader van
het Europees Semester ook een landspecifieke aanbeveling op dit terrein
ontvangen, waarin het wordt opgeroepen om mededinging te bevorderen
bij aanbestedingsprocedures. Ook beveelt de Commissie Hongarije aan
om er voor zorgen dat alle noodmaatregelen strikt noodzakelijk,
evenredig, in de tijd beperkt en in lijn met Europese en internationale
normen zijn, en de activiteiten van ondernemingen en de stabiliteit van
het regelgevingsklimaat niet verstoren. De Nederlandse regering beschikt
niet over het genoemde interne memo van de Europese Commissie en
kan deze dus ook niet met de Kamer delen.
Voorts vragen deze leden de Minister of met dit memo het rechtsstatelijkheidmechanisme van het Meerjarig Financieel Kader in werking is
getreden en, wanneer dat niet het geval is, waarom niet, en kan dat
alsnog naar aanleiding van de ontwikkelingen van deze oproep aan
Hongarije. De leden van de CDA-fractie vragen hoe dit juridisch in elkaar
steekt dat de Europese Commissie een lidstaat de middelen die voor
betreffende lidstaat zijn gereserveerd onthoudt; voor Hongarije staat bijna
6,3 miljard euro gereserveerd. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister wat de reactie van Hongarije is op deze gestarte procedure van
de Europese Commissie. Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie de
Minister of dit voorval wordt besproken tijdens deze Ecofinvergadering
en, wanneer dat niet het geval is, waarom niet.
De MFK-rechtsstaatverordening is van toepassing per 1 januari 2021.
Hiermee beschikt de Europese Unie voor het eerst over een instrument
dat een directe koppeling legt tussen de ontvangst van middelen uit de
EU-begroting, inclusief het Herstelinstrument, en de eerbiediging van de
beginselen van de rechtsstaat. In artikel 4 van de
MFK-rechtsstaatverordening worden de maatregelen beschreven die de
Commissie kan opleggen als sprake is van schendingen van de beginselen van de rechtsstaat die de beginselen van goed financieel beheer of
de bescherming van de financiële belangen van de Unie serieus dreigen
aan te tasten. Het gaat dan bijvoorbeeld om het schorsen van betalingen
en vastleggingen, het korten van de financiering op bestaande vastleggingen, het beperken van voorfinanciering en het opleggen van een
verbod om nieuwe vastleggingen aan te gaan. Daarnaast moeten plannen
die lidstaten indienen om aanspraak te maken op de middelen uit de RRF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

43

voldoen aan de eisen van de RRF-verordening. Een van die eisen is dat
een plan de uitdagingen zoals geïdentificeerd in de landspecifieke
aanbevelingen van het Europees Semester adresseert. Middelen worden
pas toegekend aan een lidstaat als plannen zijn goedgekeurd. De
Nederlandse regering beschikt niet over het genoemde interne memo en
kan dus niet beoordelen wat de status hiervan is in relatie tot de
MFK-rechtsstaatverordening en de RRF-verordening. Ook is de regering
niet bekend met een reactie van Hongarije op dit interne memo. Dit
onderwerp staat niet op de agenda van de Ecofinraad.
Brede bespiegeling inzake het Stabiliteits- en Groeipact (SGP)
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brede
bespiegeling inzake het Stabiliteits- en Groeipact (SGP). De leden willen
allereerst graag weten hoe het proces met betrekking tot het SGP eruitziet.
Wat zijn de discussie- en beslismomenten? De leden van de VVD-fractie
vinden goede en stevige begrotingsregels van essentieel belang in een
monetaire en muntunie. Een degelijk begrotingsbeleid is niet alleen van
belang voor elk land afzonderlijk, maar ook voorwaardelijk zodat landen
niet gered hoeven te worden door andere landen.
De Commissie heeft in februari vorig jaar de evaluatie van het SGP en de
Macro-Economische Onevenwichtighedenprocedure (MEOP) gepubliceerd. De Commissie was van plan om naar aanleiding van de evaluatie
brede consultaties te organiseren, op basis waarvan zij eventueel een
voorstel zou doen voor een aanpassing van de begrotingsregels. Als
gevolg van
de COVID-19-crisis is de discussie over de herziening van het SGP
uitgesteld. De Commissie heeft eerder aangekondigd dat de consultaties
begin dit jaar weer zullen worden opgepakt. Er is nog geen duidelijkheid
over wanneer dit precies zal starten. Vanwege de aanhoudende
onzekerheid omtrent de crisis lijkt het waarschijnlijk dat het niet haalbaar
is deze discussie te hervatten in de eerste helft van het jaar.
De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat de regels simpel,
eenduidig én handhaafbaar zijn. Er zijn nu te veel ontsnappingsmogelijkheden binnen de huidige regelgeving. Voor een betere handhaving is
onafhankelijke toetsing van belang, dit kan bijvoorbeeld door het
bestaande Europese Begrotingcomité (European Fiscal Board – EFB). Hoe
ziet het krachtenveld er op dit punt uit in de EU-zone? Welke andere
mogelijkheden voor onafhankelijke toetsing en betere handhaving zijn er?
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat een eventuele versimpeling van de begrotingsregels niet mag leiden tot versoepeling. Hoe gaat
de Minister daarvoor zorgen?
Nederland heeft altijd ingezet op effectievere, transparantere en beter
handhaafbare regels, naast het voorkomen van versoepeling van de
regels. Het kabinet is in de Kamerbrief Brede Bespiegeling inzake het
Stabiliteits- en Groeipact (SGP) ook ingegaan op de gevolgen van een
mogelijke versoepeling van de regels. De Nederlandse inzet tijdens de
mogelijke onderhandelingen over de herziening is aan een volgend
kabinet.
De leden van de VVD-fractie zijn geen voorstander van het toevoegen van
uitzonderingsgronden van schulden, zoals (groene) publieke investeringen of coronaschulden, of het versoepelen of differentiëren naar
landen van de schuldafbouwregel (1/20e van de overschrijding). Schulden
zijn schulden! Bovendien maakt dit de regels alleen maar complexer en
meer (politiek) interpretabel. Kernenergie zal bijvoorbeeld waarschijnlijk
niet tot groene investeringen behoren, terwijl het dat wel is, en dan is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

44

gewoon politieke interpretatie. Hoe ziet het krachtenveld eruit op deze
punten?
Het krachtenveld is verdeeld. Sommige lidstaten vinden de regels te
knellend en zijn van mening dat meer bestedingsruimte nodig is om
economische groei te kunnen stimuleren. Om deze reden pleiten zij voor
meer flexibiliteit en soepelere regels. Dit geldt ook voor de bovenstaande
hervormingsopties. Andere lidstaten vinden dat prudent begrotingsbeleid
en houdbare overheidsfinanciën een cruciale voorwaarde zijn voor
stabiliteit en economische groei. Om deze reden zijn deze lidstaten tegen
versoepelen van de regels of regels die ertoe leiden dat de complexiteit
van het SGP wordt vergroot.
De leden van de VVD-fractie zijn vooralsnog niet voor het aanpassen van
de 60 procent-schuldnorm. Wat vindt de Minister van het feit dat het IMF
aangeeft dat omdat wereldwijd de schulden flink zullen stijgen, we er
maar aan moeten wennen en de regels moeten veranderen?
Het kabinet is van mening prudent begrotingsbeleid van groot belang is.
Ongeacht de stand van de rente, maken hoge schulden en niet prudent
begrotingsbeleid lidstaten extra gevoelig voor schokken zoals de
financiële- en de COVID-19-crisis. Een risico van een versoepeling van de
SGP-regels is dat dit kan leiden tot het langzamer afbouwen van schulden
na de crisis en tot het langzamer opbouwen van buffers die lidstaten
weerbaarder moeten maken tegen volgende crises. Ook blijft het risico
bestaan dat lidstaten de grenzen opzoeken of daar overheen gaan, maar
dan bij een hoger niveau van schuld. Veel lidstaten bevinden zich al lange
tijd (ruim) boven de schuldnorm van 60%. Om deze reden wordt vooral
het tempo van schuldafbouw na de crisis cruciaal. Daarbij hebben de
opgelopen schulden door de COVID-19-crisis tot gevolg dat het lastiger
wordt voor lidstaten om aan de regels te kunnen voldoen en dit het
draagvlak voor de regels niet ten goede komt. Dit beïnvloedt
waarschijnlijk ook het Europese krachtenveld. De inzet voor de herziening
van het SGP, inclusief de huidige schuldnorm en schuldafbouwregel, is
echter aan het volgend kabinet.
De leden van de VVD-fractie willen nog wel kijken naar de optie van een
grotere rol van de uitgavenregel (overheidsuitgaven (exclusief rente en
werkloosheidsuitkeringen) mogen niet harder groeien dan de verwachte
inkomsten op lange termijn) in de preventieve arm. De leden zouden
graag een uitgebreide uitleg krijgen hoe dit eruit zou kunnen zien, maar
vooral ook wat de consequenties daarvan zouden kunnen zijn. Hoe ziet het
krachtenveld er hier ook uit in de eurozone?
Er zijn meerdere manieren om de uitgavenregel een prominentere rol te
geven in de preventieve arm. Zo kan het structureel saldo helemaal
worden afgeschaft als indicator en daarmee ook de middellang termijndoelstelling (Medium Term Objective – MTO29), waardoor de uitgavenregel in de preventieve arm leidend wordt. Er zijn echter ook andere
opties mogelijk. Zo kan de schuldnorm fungeren als anker voor de
uitgavengroei: de maximale netto groei van de primaire uitgaven hangt
dan af van de potentiële groei en de hoogte van de schuld. Daarmee
zouden lidstaten met een schuld van onder de 60% bbp geheel kunnen
worden uitgezonderd van de uitgavenregel. Dit zou betekenen dat een
aantal lidstaten dat lage schulden heeft maar niet op de MTO zit, niet
29

De middellangetermijndoelstelling die geldt in de preventieve arm. De Europese Commissie
stelt de MTO iedere drie jaar vast in de vorm van een minimaal structureel saldo waaraan
lidstaten moeten voldoen. Voor Nederland geldt een minimaal structureel saldo van – 0,5
procent van het bbp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

45

langer een aanbeveling krijgt. Een andere groep lidstaten die wel op de
MTO zit maar ook een hoge schuld heeft, krijgt wel een aanbeveling in
termen van maximale netto uitgavengroei.
De afschaffing van het structureel saldo als indicator zou een grote
versimpeling van het SGP betekenen, wat ook de handhaving ten goede
kan komen. De uitgavenregel is relatief stabiel en transparant, doordat
uitgaven waarneembaar en controleerbaar zijn. De jaarlijkse vereiste
structurele begrotingsinspanning kampt daarentegen met veel revisies.
Deze herziening zou dus kunnen zorgen voor stabielere doelstellingen
voor lidstaten. Wanneer de schuldnorm als anker fungeert voor de
uitgavengroei in plaats van het structureel saldo, wordt er meer gestuurd
op het terugdringen van schulden in plaats van tekorten. Aangezien
lidstaten die aan de schuldnorm voldoen dan worden ontzien van de
uitgavenregel, kan dit ook het draagvlak van de regels vergroten. Niet alle
lidstaten zijn hier voorstander van, mede omdat het structureel saldo in
nationale wetgeving is vastgelegd in sommige lidstaten.
De leden van de VVD-fractie krijgen toch wel een verontrustend beeld van
hoe landen nu ook met de algemene ontsnappingsclausule lijken te willen
omgaan. Want er zit geen deadline op, hij vervalt niet automatisch na
verloop van tijd? Hoe vindt besluitvorming hierover plaats? In hoeverre is
de inschatting dat landen dit oneindig willen gaan rekken? En in hoeverre
bestaat het risico dat ze dit misbruiken om te dwingen tot door Nederland
ongewenste aanpassingen van SGP-regels?
Het kabinet deelt de zorgen over de onduidelijkheid die er speelt omtrent
de looptijd van de algemene ontsnappingsclausule. Deze wordt niet
automatisch ingetrokken. Op dit moment is het echter nog van belang dat
lidstaten maximaal gebruik kunnen maken van de flexibiliteit die het
Stabiliteits- en Groeipact biedt. In het voorjaar van 2021 staat er een
evaluatie door de Commissie van de algemene ontsnappingsclausule
gepland. Hier zal echter naar verwachting nog niet concreet worden
gesproken over de mogelijkheden om de algemene ontsnappingsclausule
te deactiveren, gezien de huidige grote economische onzekerheid.
Wanneer besluitvorming hierover precies zal plaatsvinden, is nog niet
bekend. Diverse lidstaten hebben aangegeven de algemene ontsnappingsclausule niet te willen deactiveren zolang de SGP-regels niet zijn
versoepeld. Nederland hecht eraan dat het intrekken van de algemene
ontsnappingsclausule en de hervorming van de SGP-regels los van elkaar
worden gezien.
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat er een tweede voorwaarde is
voor de algemene ontsnappingsclausule, waaraan moet worden voldaan,
namelijk dat de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn
niet in gevaar komt. Klopt dat? En hoe kan dit gebruikt worden om
uiteindelijk de algemene ontsnappingsclausule te kunnen beëindigen?
Wie besluit daarover? Kan de Minister daar een analyse van geven?
De voorwaarde waar u naar verwijst is inderdaad verbonden aan de
algemene ontsnappingsclausule. Middels deze clausule zouden individuele lidstaten eventueel kunnen worden uitgesloten van de algemene
ontsnappingsclausule. Het is daarmee geen mogelijkheid om de
algemene ontsnappingsclausule ten algemene te deactiveren, omdat deze
niet voor een specifiek lidstaat geldt maar voor de gehele Europese Unie.
De leden van de VVD-fractie vinden het tot slot op dit punt zorgelijk dat de
markten blijkbaar niet of amper reageren op de situatie in landen, want
Spanje en Portugal hadden de afgelopen tijd ook een negatieve rente op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

46

hun staatsobligaties. Kan de Minister daar een verklaring voor geven? Hoe
kijkt hij daarnaar, wat voor risico’s zitten daaraan?
Er is al langere periode sprake van een dalende trend van de lange termijn
rente. Deze daling wordt volgens economen gedreven door structurele
factoren zoals een toename van de besparingen als gevolg van de
vergrijzing.
In de periode na COVID-19 is er in alle ontwikkelde economieën sprake
van een stabilisatie of verdere daling van de rente. Als gevolg van de
COVID-19-crisis hebben veel centrale banken hun monetair beleid
verruimd. Financiële markten verwachten tevens dat als gevolg van de
grote economische schok die COVID-19 veroorzaakt er nog langere
periode ruim monetair beleid nodig zal zijn om de economie te ondersteunen en daarmee de inflatie aan te jagen. Deze verwachtingen hebben
een drukkend effect op de lange termijn rente.
Een hogere schuldquote maakt landen gevoelig voor een stijging van de
rente en voor schokken zoals de financiële- of COVID-19-crisis. Het is
daarom belangrijk dat landen zodra de economische omstandigheden het
toelaten stappen ondernemen om hun schuldniveaus te reduceren en
daarmee hun weerbaarheid tegen toekomstige schokken te hogen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brede bespiegeling inzake het SGP. In aanvulling op de eerder
gestelde vragen ten aanzien van de geannoteerde agenda van de
Eurogroep- en Ecofinvergadering, vragen deze leden waarop de zinsnede
is gebaseerd dat de meningen van lidstaten zeer verdeeld zijn of de
schuldnorm van 60 procent bbp het juiste niveau is. Kan er een schets
gegeven worden van het krachtenveld en de Nederlandse positie daarin?
Een traditionele en voorspelbare verdeling onder lidstaten ten aanzien van
onder andere de schuldnorm is van toepassing. Het kabinet stelt dat een
versoepeling van de schuldnorm op lange termijn zal leiden tot hogere
schulden en een minder snelle opbouw van buffers die lidstaten
weerbaarder moeten maken tegen volgende crises. Ook bestaat het risico
dat ook bij een soepelere schuldnorm, lidstaten de grenzen zullen
opzoeken of daar overheen gaan, maar dan bij een hoger niveau van
schuld. Veel lidstaten bevinden zich al lange tijd (ruim) boven de
schuldnorm van 60% bbp. Om deze reden is vooral de mate van schuldafbouw na de crisis van belang. De inzet van Nederland tijdens de
mogelijke herziening van het SGP, en dus over mogelijke discussies over
de schuld(afbouw)regel, is aan een volgend kabinet.
Daarnaast lezen de leden van voornoemde fractie dat het niet aannemelijk
is dat het primaire doel van het SGP (houdbare overheidsfinanciën) wordt
gehaald door het verhogen van de maximaal acceptabele schuld. Kan de
Minister ook ingaan op de economische onderbouwing van de
schuldnorm van 60 procent bbp, los van de exacte doelstellingen of
haalbaarheid? Voldoet deze nog aan de huidige stand van de economie,
met zeer lage tot negatieve rentes op langdurige staatsobligaties in
combinatie met grote uitdagingen voor nationale overheden?
Schuldhoudbaarheid is van verschillende factoren afhankelijk (o.a. van
verschillen in besparingen en schulden, pensioenstelsels in lidstaten, de
sterkte van instellingen, de betalingsbalanspositie, etc.), waardoor het
lastig is een wenselijke schuldnorm vast te stellen. De schuldnorm van
60% is vastgesteld om lidstaten desalniettemin een anker te geven waar
ze naartoe kunnen bewegen om de schulden niet te ver te laten oplopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

47

De afgelopen jaren zijn de inleenrentes voor overheden flink gedaald. Dit
zorgt voor lage financieringskosten en biedt dus een kans om groeiversterkende uitgaven te kunnen doen, waar ook toekomstige generaties van
profiteren. De lage rente leidt daarmee tot de vraag of lidstaten een
hogere schuld aankunnen zonder dat de houdbaarheid van de schuld in
het geding komt. Zolang de economische groei hoger blijft dan de rente,
geven hogere schuldniveaus immers niet direct aanleiding tot zorgen. Als
gevolg van de lage rente ervaren lidstaten momenteel ook minder
marktprikkels om prudent begrotingsbeleid te voeren. Het is echter
onduidelijk hoe de rente zich op lange termijn zal ontwikkelen. Ook wijst
de langdurige daling van de economische groei in Europa op het
aanhoudend belang van prudent begrotingsbeleid. Bij lagere groei is
schuld immers moeilijker te dragen (het noemer-effect). Ongeacht de
stand van de rente, maken hoge schulden en niet prudent begrotingsbeleid lidstaten extra gevoelig voor schokken zoals de financiële en de
COVID-19-crisis. De inzet van Nederland tijdens de mogelijke herziening
van het SGP, en dus over mogelijke discussies over de schuldregel, is aan
een volgend kabinet.
Daarnaast vragen de leden of de Minister kan ingaan op eventuele
voorstellen om specifieke uitgaven (bijvoorbeeld investeringen in het
klimaat of digitaliseringen die bijdragen aan de economische groei) uit te
zonderen binnen het begrotingskader en daarbij specifiek aandacht te
besteden aan het feit dat deze uitgaven ook bijdragen aan houdbaarheid
van de overheidsfinanciën? Zou het niet tegen de doelstelling van het SGP
inwerken indien een verhoging van deze groeibevorderende uitgaven de
kans verkleinen dat een land voldoet aan de begrotingskaders?
Het is van groot belang dat lidstaten voldoende publieke investeringen
doen, zoals in de klimaat transitie en digitalisering, om onder andere hun
potentiële groei te verhogen. Er is geopperd door enkele lidstaten om
verdere flexibiliteit aan te brengen binnen het SGP voor het doen van
(groene) investeringen. Het is echter niet geheel aannemelijk dat lidstaten
hierdoor ook daadwerkelijk hun publieke investeringen zullen prioriteren
ten aanzien van andere uitgaven in hun begroting. Dit is immers het
gevolg van nationale beleidskeuzes. Daarnaast is het huidige kabinet van
mening dat het hoofddoel van het SGP, houdbare overheidsfinanciën,
altijd leidend dient te zijn.
Herziening Solvency II
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of bij de Eurogroep gesproken
zal worden over Solvency II, de richtlijn met prudentiële regels voor
verzekeraars.
Solvency II staat niet op de agenda van de Eurogroep. Indien dit
onderwerp in de toekomst op de agenda zal staan, zult u zoals gebruikelijk
via de geannoteerde agenda worden geïnformeerd.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet bereid is te
pleiten voor generieke hogere kapitaalratio’s in de herziening van
Solvency II, en wat hierbij de overwegingen zijn.
Zoals al eerder richting uw Kamer is gecommuniceerd, is het kabinet van
mening dat de herziening van Solvency II dient te leiden tot een gebalanceerde uitkomst: op onderdelen zijn verbeteringen mogelijk en nodig,
maar hogere kapitaalvereisten zijn daarbij geen doel op zich. Verzekeraars
dienen uiteraard prudente voorzieningen en kapitaalratio’s te hebben, ook
in de huidige lage rente-omgeving. Daartoe heeft de European Insurance
and Occupational Pensions Authority (EIOPA) bijvoorbeeld een andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

48

methodologie voorgesteld voor discontering van de verplichtingen van
verzekeraars.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet zich wil inzetten
voor hogere kapitaalratio’s bij sterk geconcentreerde duurzaamheidsrisico’s in de herziening van Solvency II, indachtig zijn positieve grondhouding ten aanzien van het sterker kapitaliseren van duurzaamheidsrisicoconcentraties in macroprudentiële raamwerken.
Het kabinet is van mening dat het van belang is om barrières weg te
nemen voor duurzaam beleggen. Het kabinet moedigt aanpassingen aan
die binnen Solvency II de mogelijkheden verruimen om groen te
investeren. Voor het kabinet blijft de risico-oriëntatie op basis van
marktwaardewaardering binnen Solvency II daarbij centraal staan. Zoals
verder beschreven in het volgende antwoord, is het kabinet voorstander
van het expliciet opnemen van klimaatscenario’s in de Own Risk and
Solvency Analysis (ORSA), aangezien dit verzekeraars ertoe verplicht om
een scenarioanalyse uit te voeren ten aanzien van klimaat en er daardoor
meer inzicht verkregen kan worden in de risico’s.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet, in lijn met zijn
reactie op de initiatiefnota verduurzaming van de financiële sector van de
leden Snels, Sneller, Bruins en Slootweg, in Europees verband expliciet
wil pleiten voor het opnemen van een verplichting in Solvency II voor
verzekeraars dat (i) duurzaamheidsrisico’s voldoende geïntegreerd
worden in de Own Risk and Solvency Analysis, en (ii) dat verzekeraars
verplicht worden de langetermijnscenario’s in beeld te brengen
(onderdeel vier van het Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD)-raamwerk). Deze leden vragen het kabinet bovendien
afstand te nemen van de positie van Insurance Europe, die tegen
dergelijke verplichtingen pleit.
Hoewel impliciet in de Own Risk and Solvency Analysis (ORSA) al de
mogelijkheid bestaat om klimaatrisico’s op te nemen, is het kabinet van
mening dat dit ook expliciet opgenomen dient te worden in Solvency II.
Dit zou verzekeraars ertoe verplichten om een scenarioanalyse uit te
voeren ten aanzien van klimaat en deze te rapporteren. Klimaatverandering heeft immers directe invloed op het bedrijfsmodel van verzekeraars.
Het expliciet opnemen van klimaatscenario’s doet recht aan het belang
van het verkrijgen van inzicht in deze risico’s. Daarbij moet balans
gehouden worden tussen het inzicht dat klimaatscenario’s kunnen bieden
tegenover de verhoogde administratieve last voor, met name de kleinere
en middelgrote, verzekeraars.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet te reageren op het
standpunt van de voorman van de Europese Autoriteit voor verzekeringen
en bedrijfspensioenen (EIOPA), Bernardino, die pleit voor direct Europees
toezicht van EIOPA op verzekeraars, net als de ECB direct toeziet op
systeemrelevante banken. Hoe verhoudt deze positie zich tot de gezamenlijke Nederlands-Frans-Italiaanse inzet op dit punt?
Ik heb de uitspraken van de heer Bernardino hierover vorige week met
interesse gelezen. Ik vind het goed dat hij aan het eind van zijn voorzitterschap van EIOPA reflecteert op de grotere toezichtsvragen en heb gelezen
dat hij daarbij ook een uitbreiding van de bevoegdheden van EIOPA heeft
genoemd, naar voorbeeld van de bankensector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

49

Daarbij moet worden gewaakt om niet al te licht de parallel te leggen
tussen toezicht op banken en verzekeraars. Er zijn immers belangrijke
verschillen tussen deze sectoren: allereerst is bij banken het toezicht
gericht op de groep of de holding, o.a. vanwege de risico’s op een
«bankrun» of de besmettingseffecten binnen een groep. Waar bij de
introductie van Solvency II weliswaar groepstoezicht een van de nieuwe
elementen was, blijft bij verzekeraars het toezicht met name gericht op de
solo-entiteiten en speelt het risico op een «run» veel minder. Daarnaast is
het toezicht op verzekeraars gebaseerd op marktwaardewaardering,
terwijl bij banken het merendeel van verstrekte leningen niet op marktwaarde wordt gewaardeerd in het toezichtkader. In die zin is het toezichtkader reeds objectiever ingericht voor verzekeraars. Risico’s bij banken en
verzekeraars verschillen dus fundamenteel van elkaar. Daarnaast zijn de
verschillen in verzekeringsmarkten groot tussen de lidstaten: producten
en marktstructuren verschillen nog sterk. Een Europese toezichthouder op
verzekeraars is tegen die achtergrond niet een eenvoudige oplossing voor
huidige uitdagingen in het toezicht en zou moeten worden afgewogen
tegen de effectiviteit en kosten van de huidige vorm van samenwerking
tussen de nationale toezichthouders binnen EIOPA.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen daarnaast hoe deze positie van
de heer Bernardino zich verhoudt tot de gezamenlijke Nederlands-FransItaliaanse inzet op dit punt. In het gezamenlijke non-paper van Nederland,
Frankrijk en Italië werd onder andere gepleit voor meer convergentie op
het gebied van toezicht. Hiervoor werd voorgesteld om de bestaande
samenwerkingsplatforms die op initiatief van EIOPA kunnen worden
ingesteld, te versterken. Dat kan geschieden door te verduidelijken dat
deze samenwerkingsplatforms, die dienen tot het versterken van de
samenwerking en informatie-uitwisseling tussen toezichthouders, tot
openbare aanbevelingen en bindende mediation van EIOPA kunnen
leiden. Dit veronderstelt niet zozeer direct toezicht door EIOPA, maar een
versterkte samenwerking tussen nationale toezichthouders met
coördinatie- en bemiddelingsbevoegdheden voor EIOPA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-07, nr. 1742

50