Knelpuntenbrief

Sociale Verzekeringsbank

Bijlage - Stand van de uitvoering juni 2021

Inhoud

Voorwoord
1. Leefvormen AOW: duurzaam gescheiden leven
2. Leefvormen: kostendelersnorm in de AIO en Anw
3. Niet gebruik AIO
4. Kinderbijslag: dubbele kinderbijslag voor intensieve zorg
5. Kinderbijslag: extra kinderbijslag (AKW+)
6. Kinderbijslag keten: gevolgen scheiding
7. Kinderbijslag keten: arbeidsmigranten
8. Handhaving internationaal
9. Participatie in de Anw
10. Vooruitblik
Werkproces schuldig nalatig
Verzekeringsvaststelling arbeidsmigranten
Datakwaliteit

11. Bijlage infographics
SVB Feiten en cijfers 2020
Propositie kinderbijslag

2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
12
12
12
13
13
14

Disclaimer:
Met uitzondering van de infographics voldoet deze brief
aan de wettelijke toegankelijkheid eisen.

1

Voorwoord
In deze eerste knelpuntenbrief van de SVB stellen we problemen van burgers aan
de orde die we alleen met uw betrokkenheid kunnen oplossen.
Dagelijks zetten we ons in om voor meer dan 5,5 miljoen mensen bij te dragen aan
bestaanszekerheid. De AOW, de kinderbijslag, de Anw zijn echte verworvenheden.
Maar onze medewerkers lopen ook dagelijks tegen situaties aan waarvan zij zich
afvragen: is dit de bedoeling? Wat betekent dit besluit voor de bestaanszekerheid
van mensen? Natuurlijk kijken we eerst wat we zelf in onze uitvoering kunnen
verbeteren of aanpassen. In overleg met het Ministerie van SZW, ketenpartners en
bijvoorbeeld onze Klanten Advies Raad en de Nationale Ombudsman. Dan kan veel
opgelost worden, we leren hierover nog elke dag bij. In deze brief treft u echter
knelpunten aan waarbij het nog niet is gelukt ze op te lossen, met name omdat er
besluitvorming over wetgeving voor nodig is.
We concentreren ons op zeven onderwerpen binnen drie hoofdthema’s: de
hedendaagse leefvormen en de complexiteit die dit veroorzaakt voor de
begrijpelijkheid van wetgeving, het tegengaan van niet-gebruik van regelingen
en hoe beschikbare gegevens daarvoor in te zetten en het vereenvoudigen van
de kindregelingen voor ouders. Tevens laten we zien wat de knelpunten zijn in de
internationale handhaving van de sociale zekerheid en hoe we samenwerken met
gemeenten over stelsels heen. Goed om te vermelden dat bij enkele onderwerpen
medewerkers het onderwerp persoonlijk toelichten in een video.
Bij deze eerste brief rezen ook dilemma’s: wat nemen we hier nu wel en niet
op? Welke signalen zijn “going concern” en hoe voorkomen we de schijn van
volledigheid? We hebben er expliciet voor gekozen om de hardvochtigheden
te benoemen die ons al langere tijd buikpijn bezorgen. Want hier valt samen te
werken aan het verbeteren van vertrouwen in de overheid. Daarna hebben we een
vooruitblik gegeven op een volgende brief; we hebben hier nog veel werk te doen.
We hopen tot slot dat deze brief een opmaat is voor het goede, rechtstreekse
gesprek met elkaar.
Diana Starmans, Coen van de Louw, Simon Sibma

2

1.

Leefvormen AOW: duurzaam gescheiden leven

Medewerker over leefvormen:
“Vroeger was het eenvoudig: je was gehuwd
en ontving gehuwden AOW van 50%, je was
alleenstaand of nabestaande en ontving een
hogere AOW van 70% van het minimumloon.
In de samenleving is er behoorlijk wat
veranderd, en het stelsel is er niet
eenvoudiger op geworden. Vooral op het
gebied van ‘leefvormen’ is de complexiteit
toegenomen. Voor mensen met recht op
AOW is het lastig begrijpen wat hun rechten
en plichten zijn. Ik heb er dagelijks mee te
maken.”

Signaal uit de uitvoering:
Sinds 2002 biedt de SVB klanten, waarvan een
van de partners in een zorginstelling woont, de
mogelijkheid zelf aan te geven of er sprake is van
duurzaam gescheiden leven en daarmee om de
hogere alleenstaande AOW te ontvangen.
Voor klanten is het complex om dat te bepalen
en de financiële afweging te maken. De gevolgen
zijn vaak breder dan de AOW alleen. Voor de
SVB is het niet mogelijk om gericht advies te
geven, aangezien de SVB niet beschikt over
inkomensgegevens van klanten en daarom alleen
op hoofdlijnen kan voorlichten over de financiële
gevolgen voor bijvoorbeeld de eigen bijdrage Wlz
en toeslagen.
De regels omtrent duurzaam gescheiden leven
zijn een voorbeeld hoe er in de AOW gezocht
wordt naar mogelijkheden om aan te sluiten bij
de verschillende leefvormen van mensen. Deze
specifieke regels over duurzaam gescheiden leven
vormen een uitzondering op de regel dat het
recht op AOW wordt bepaald door de SVB door
onderzoek naar de feitelijke leefsituatie. In dat
verband kennen we de tweedaken regeling, de
meerpersoonshuishoudens en de gezamenlijke
huishouding. De begrijpelijkheid staat onder druk.

Denkrichting uit de uitvoering:
Naar aanleiding van signalen heeft de SVB de
informatievoorziening aangepast en maatwerk
toegepast voor burgers die willen terugkomen op
duurzaam gescheiden leven. Als het verzoek om
de alleenstaande AOW te ontvangen financieel
onvoordelig uitpakt, omdat zij zijn geconfronteerd
met een hoge eigen bedrage Wlz, kan weer
het gehuwdenpensioen worden aangevraagd.
Daarnaast speelt ook een principiële vraag of de
keuzevrijheid dienstbaar is aan klanten.
Intussen onderzoekt NOVUM, het innovatie lab
van de SVB samen met CAK en Belastingdienst
of de complexe financiële gevolgen voor klanten
beter inzichtelijk kunnen worden gemaakt.
Op de langere termijn biedt het rapport over
“verkenning leefvormen” uitgewerkte varianten
om de wijze waarop eigentijdse leefvormen
worden vertaald in de AOW, te vereenvoudigen.
Bijvoorbeeld via het individualiseren van de
AOW. Of door het partnerbegrip aan te passen
en het adres als uitgangspunt te nemen of
het partnerbegrip uit het toeslagenstelsel.
Verbeteringen binnen het huidige stelsel zijn
ook in beeld. Maatregelen die hard nodig zijn
om de begrijpelijkheid voor burgers en de
uitvoerbaarheid te verbeteren.

Via onderstaande link lees je meer informatie.
Via onderstaande link lees je meer informatie.
Rapport Leefvormen

Brief van VWS over gevolgen
DGL voor eigen bijdrage CAK

3

2.

Leefvormen: kostendelersnorm in de AIO en Anw

Signaal medewerkers AIO en Anw:
“Een inwonend kind wordt gezien als
‘kostendeler’, als het kind stopt met studeren
of 21 jaar wordt. Dit heeft gevolgen voor de
AIO/Anw-uitkering van de ouder. Ook als het
kind niet meebetaalt aan het huishouden en
geen eigen inkomen heeft.”

Signaal uit de uitvoering:
Ouders met een studerend kind in huis worden
geconfronteerd met een verlaging van de AIO- of
Anw uitkering op het moment het kind stopt met
studeren en als het kind 21 jaar wordt.
Mensen realiseren zich vaak niet dat, ook zonder
dat er iets wijzigt aan de situatie, dit gevolgen
heeft voor de hoogte van de AIO/Anw-uitkering.
Het kind heeft vaak geen mogelijkheid om op
korte termijn een inkomen te verwerven en tot 27
jaar zijn er zeer strenge voorwaarden verbonden
aan bijstand. Het achterliggend idee van een
kostendeler, namelijk het delen van kosten van
wonen, kan vanwege diverse redenen niet. Ook in
mantelzorg situaties levert dit onbedoelde situaties
op dit betreft circa 3000 mensen.

Denkrichting uit de uitvoering:
Op de korte termijn onderzoekt SZW mede
naar aanleiding van signalen van gemeenten
en DIVOSA naar een andere vormgeving van
de kostendelersnorm. Een verhoging van de
leeftijd naar 27 jaar is in veel gevallen de meest
eenvoudige optie en zou wat de SVB betreft
uitvoerbaar moeten zijn.
Op de langere termijn kan overwogen worden
de regelingen verder te vereenvoudigen en de
kostendelersnorm in de AIO en Anw af te schaffen.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Mensen die de kostendelersnorm wel kennen,
ervaren het daarnaast als een belemmering om
hun woning te delen. Het vraagstuk overstijgt in
dat verband de AIO en Anw en hangt samen met
de moeilijkheden die jongeren kunnen ervaren om
een betaalbaar huis of vaste baan te vinden.

Kamerbrief verkenning andere
vormgeving kostendelersnorm

4

3.

Niet gebruik AIO

Lucía Lameiro García van NOOM.
“We zien te veel onbekendheid met de
mogelijkheden om een onvolledig AOW
pensioen aan te vullen met AIO. Het Netwerk
van Organisaties van Oudere Migranten
(NOOM) steunt het tegengaan van niet
gebruik. Het gaat om het bieden van
bestaanszekerheid aan mensen die onder het
bestaansminimum leven.“
Bekijk de persoonlijke toelichting van
mevrouw Lameiro García via de link
hieronder.

Signaal uit de uitvoering:
De AIO is een belangrijke regeling voor de
bestaanszekerheid van AOW-gerechtigden die
geen volledige AOW hebben opgebouwd en/of
een niet AOW-gerechtigde partner hebben die
onvoldoende verdient om van te kunnen leven.
Om het niet-gebruik vanuit de ‘één-loketgedachte’
tegen te gaan, is de uitvoering van de regeling van
gemeenten overgegaan naar de SVB. Sindsdien is
het niet-gebruik weliswaar teruggedrongen, maar
nog steeds te hoog. Het (potentiele) niet-gebruik
van de AIO is volgens het CBS ongeveer 30%. Dit
komt neer op een kleine 20.000 huishoudens.
De SVB heeft de groep van mogelijke AIOgerechtigden onvoldoende in beeld, omdat
we niet over inkomens-en vermogensgegevens
beschikken. Pas als burgers zich bij de SVB
melden, kunnen we kijken of mensen in
aanmerking komen voor een AIO-aanvulling. En of
ze die willen. De SVB doet veel aan communicatie
om het niet-gebruik AIO terug dringen maar dat
levert onvoldoende op.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Denkrichting uit de uitvoering:
Op dit moment werken de SVB, het innovatie lab
van de SVB (NOVUM), TNO, UWV en SZW aan
de ontwikkeling van een innovatieve/technische
oplossing op het gebied van gegevensuitwisseling
die past binnen privacy regelgeving. Doel is om
met het UWV (die wel over inkomensgegevens
beschikt) gegevens uit te wisselen die de privacy
van de grote groep mensen die niet in aanmerking
komt voor een AIO-aanvulling, beschermt. Zo
kan de SVB uiteindelijk mensen benaderen die
(pontentieel) recht hebben op de AIO. Het is een
ingewikkelde operatie en een lang traject. De SVB
wil dit jaar een pilot uitvoeren op grond van een
ministeriele regeling. Als de pilot slaagt, zou de
SVB deze techniek structureel willen benutten.
Een wetswijziging is vereist om een structurele
gegevensuitwisseling in de AIO mogelijk te maken.
Dit sluit aan op een recente motie over het gericht
informeren van potentiële rechthebbenden
over de mogelijkheden om AIO aan te vragen.
Daarnaast pleit deze motie het beslechten van
juridische en technische barrières voor gegevensuitwisseling die nodig zijn voor die gerichte
benadering. Dat acht de SVB essentieel in het
bestrijden van niet gebruik van regelingen, in de
AIO en in het algemeen.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Video afspelen
van de casus

Recht en gebruik AIO, 2017 en 2018

Motie Preventie en bestrijding van
stille armoede en sociale uitsluiting

5

4.

Kinderbijslag: dubbele kinderbijslag voor intensieve zorg

Collega Dilek uit locatie Amstelveen:
“We horen van ouders dat het te lang
duurt voordat zij horen over de dubbele
kinderbijslag en dat de aanvraag belastend
voor hen is. Natuurlijk doen we er alles aan
om de communicatie te verbeteren, maar
het zou wat ons betreft nog eenvoudiger en
makkelijker voor ouders kunnen.”
Bekijk de persoonlijke toelichting van Dilek
via de link hieronder.

Signaal uit de uitvoering:
Om in aanmerking te komen voor deze uitkering,
moeten ouders een aanvraag doen bij de SVB
en vervolgens de rest van het aanvraagproces
doorlopen bij het Centraal Indicatieorgaan Zorg
(CIZ). We horen terug dat ouders de beoordeling
of sprake is van intensieve zorg op grond van de
kinderbijslag, als belastend ervaren. Een derde van
het aantal ouders dat een aanvraag doet, haakt
voortijdig af. De totale doelgroep bedraagt rond
de 30.000 ouders.
De uitkering met terugwerkende kracht toekennen
kan bovendien wettelijk niet, waardoor er sprake
is van niet-gebruik. Dit werkt negatief door voor
het recht op AKW+ omdat ouders daarvoor (onder
andere) in aanmerking komen als ze een heel
kalenderjaar in aanmerking zijn gekomen voor
dubbele kinderbijslag. Dit alles zorgt voor relatief
veel klachten en bezwaren op deze regeling.

Denkrichting uit de uitvoering:
Eerder zijn goede stappen gezet om reeds
afgegeven indicaties voor de Wlz te hergebruiken
voor de aanvraagprocedure voor de dubbele
kinderbijslag. Dat maakt de procedure voor ouders
korter en makkelijker.
De SVB stelt voor om in die lijn verder te gaan en
op lange termijn te kijken of en hoe andere (zorg)
indicaties te hergebruiken zijn. Bijvoorbeeld die
door gemeenten zijn verstrekt voor de Jeugdwet
en het speciaal onderwijs.
Met gegevensuitwisseling over bestaande
indicaties, die past binnen de privacy vereisten,
voorkom je dat ouders steeds opnieuw hetzelfde
verhaal moeten vertellen. Bovendien zouden
ouders deze regeling niet meer hoeven aanvragen
en kan de uitvoering eenvoudiger worden.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Via onderstaande link lees je meer informatie.

Video afspelen
van de casus

Kabinetsreactie
beleidsdoorlichting artikel 10

Rapport Uitvoeritng Dubbele
Kinderbijslag Intensieve zorg

6

5.

Kinderbijslag: extra kinderbijslag (AKW+)

Voorbeeld gesprek ouder en medewerker:
“We zitten in de bijstand en krijgen geen
AKW+ omdat ons inkomen te hoog is. Een
alleenstaande vriendin zit in een vergelijkbare
situatie, heeft een veel hoger inkomen en
krijgt wel extra kinderbijslag voor haar kind.
Dat kan toch niet de bedoeling zijn?”

Signaal uit de uitvoering:
Als een kind intensieve zorg nodig heeft en thuis
woont, kunnen ouders aanspraak maken op de
dubbele kinderbijslag. Onder voorwaarden kan
daarbovenop een extra jaarbedrag aan kinderbijslag aangevraagd worden: de AKW+ (ca € 2.200
per jaar). Per jaar ontvangen minder dan 10.000
ouders de AKW+.
Dit geldt voor alleenstaanden, onafhankelijk van
het inkomen. Ook echtparen met een zorgintensief
kind kunnen aanspraak maken op dit extra bedrag.
Het inkomen van één van de ouders mag dan
maximaal € 5.072,- zijn (2021).
Gezinnen met een bijstandsuitkering en dubbele
kinderbijslag, hebben geen recht op de AKW+
omdat de aanvrager en de partner volgens
de fiscale definities te veel inkomen hebben
ontvangen. Gemeenten moeten namelijk aan de
Belastingdienst voor beide partners de helft van
de uitkering doorgeven, waardoor één van de
partners altijd boven de grens uitkomt.

Denkrichting uit de uitvoering:
Op de korte termijn stellen wij voor om te
verkennen of bijstandsgerechtigde gezinnen
en andere ouders die leven rond het
bestaansminimum, in aanmerking zouden kunnen
komen voor de AKW+.
Voor de langere termijn valt te bezien of de AKW+
vereenvoudigd kan worden in samenhang met de
dubbele kinderbijslag voor intensieve zorg. Dat
zou kunnen binnen de kinderbijslag systematiek.
De AKW+ hanteert de AWIR-systematiek in
plaats van de SUWI-systematiek met als gevolg
dat de begrijpelijkheid voor ouders vermindert.
Het bedrag aan AKW+ kan na controle achteraf
bijvoorbeeld nog teruggevorderd worden.
In combinatie met het signaal over de bedoeling
van de AKW+, kan vereenvoudiging bijdragen aan
verbetering van de regeling.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Bijstandsgezinnen komen dus nooit in aanmerking
voor AKW+. Alleenstaanden altijd, ongeacht
hun inkomen. De SVB krijgt hier vragen over van
ouders en gemeenten.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Kabinetsreactie
beleidsdoorlichting artikel 10

Extra kinderbijslag bij
intensieve zorg

7

6.

Kinderbijslag keten: gevolgen scheiding

Voorbeeld gesprek ouder en medewerker:
“Dacht dat het na de scheiding goed was
geregeld in het ouderschapsplan: we hebben
co-ouderschap afgesproken, de kinderbijslag
laten we 60-40 uitbetalen en mijn ex
ontving een fors bedrag aan kindgebonden
budget. Nu heeft mijn ex een nieuwe
partner en een veel hoger gezinsinkomen,
dat kindgebonden budget wil ik maar mijn
partner werkt niet mee. De SVB kan ook niets
doen.”

Signaal uit de uitvoering:
De ouder die het recht op kinderbijslag op zijn
naam heeft staan, komt in aanmerking voor
de Toeslag kindgebonden budget. Dit is van
financieel belang na scheiding, want de ouder met
dat formele recht voor een kind ontvangt ook de
extra alleenstaande ouder kop (ALO-kop). Ouders
die na scheiding allebei voor de kinderen zorgen,
circa een kwart, kunnen in principe beiden in
aanmerking komen voor de kinderbijslag en het
kindgebonden budget met ALO-kop. De ALO-kop
is inkomensafhankelijk en kan maximaal meer dan
€3200 per jaar bedragen.
Medewerkers spreken ouders die, begrijpelijk, zich
niet volledig bewust zijn van de juridische relatie
tussen de kinderbijslag en het kindgebonden
budget met ALO-kop. Het is ook lastig dat je
voor een wijziging in het kindgebonden budget,
in dit geval niet bij Toeslagen moet zijn. De SVB
krijgt ouders aan de telefoon zonder ALO-kop die
moeite hebben met de toekenning van de ALOkop aan de andere ouder. Om dit te wijzigen via
de kinderbijslag en de SVB moeten ouders het
met elkaar eens zijn.
De afgelopen jaren voert de SVB gemiddeld
tientallen beroepszaken per jaar over dit
onderwerp.

Denkrichting uit de uitvoering:
Voor de korte termijn pleit de SVB voor het
verplicht opnemen van de verdeling van de
kinderbijslag en het kindgebonden budget in
het ouderschapsplan. Bij de totstandkoming
van het ouderschapsplan kunnen ouders goed
geïnformeerd besluiten over de verdeling van de
kindregelingen, afspraken maken als de situatie
verandert, binnen het geheel van financiële
afspraken over de kinderen.
Voor de langere termijn stelt de SVB de
propositie kinderbijslag voor. In plaats van
twee loketten, twee stelsels, twee uitvoerders
en complexe ketensamenwerking met
Toeslagen op de kindregelingen, pleit de
SVB voor een samenhangend stelsel met één
inkomensafhankelijke kindregeling. Met een
basisbedrag en een inkomensafhankelijk deel komt
er meer eenvoud voor ouders als alternatief voor
het kindgebonden budget.
De uitvoerder SVB kan meer persoonlijke
dienstverlening bieden en ouders kunnen terecht
bij één loket in geval van vragen, niet alleen
in geval van scheiding, maar ook in andere
situaties van grote inkomenswisselingen of
levensgebeurtenissen.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Via onderstaande link lees je meer informatie.
Rapport van de Nationale
Ombudsman Kind van de rekening?

Infographic
Propositie kinderbijslag
pagina 14 bijlage

8

7.

Kinderbijslag keten: arbeidsmigranten

Specialistisch medewerker op kindregelingen:
“We zagen bij de groep waar we moesten
verrekenen met buitenlandse gezinsbijslagen,
hele hoge bedragen aan kindgebonden
budget voorbij komen. Dan weet je uit
ervaring dat de Toeslag maximaal vastgesteld
wordt met een ALO-kop en de gegevens van
de partner niet meewegen bij de toekenning.
Dat voelt niet goed, dat geeft echt buikpijn.”

Signaal uit de uitvoering:
De SVB heeft in de internationale uitvoering,
bijvoorbeeld bij arbeidsmigranten of grensarbeiders, een extra taak die verder gaat dan
uitvoerder van de kinderbijslag. De SVB bepaalt
eerst wie recht heeft op kinderbijslag, en
daarmee aanspraak maakt op kindgebonden
budget, en verrekent daarnaast de Nederlandse
“gezinsbijslagen” met vergelijkbare uitkeringen
in het buitenland. Zodat niemand meer of minder
krijgt door grensoverschrijdend werken.
Dat verrekenen gebeurt ook met de kinderbijslag
en het kindgebonden budget aan de hand van de
beschikking van Toeslagen. Vanaf de introductie
in 2015 is opgevallen dat de vaststellingen
kindgebonden budget bij arbeidsmigranten hoger
zijn. Dat signaal heeft de SVB doorgegeven aan
Toeslagen en SZW.
We zijn reeds in gesprek op welke wijze we dit
werkproces beter kunnen inrichten. Uitgangspunt
voor de SVB is dat alle gerechtigden moeten
kunnen rekenen op gelijke uitkomsten. Er blijven
zorgen over een hogere toekenning van het
kindgebonden budget in internationale situaties
omdat gegevens over de partner, hun inkomen en
vermogen niet, onvolledig of later meewegen. Dat
is niet de bedoeling van de wet.

Denkrichting uit de uitvoering:
Voor de korte termijn pleit de SVB voor een
werkwijze die de gegevens over partner, inkomen
en vermogen in het buitenland op gelijke wijze
betrekt bij de vaststelling van het kindgebonden
budget. Dat is niet volledig te automatiseren en
het is nog niet zeker of een handmatig werkproces
voor de Belastingdienst of Toeslagen mogelijk is.
De oplossing is maatwerk in de uitvoering. Als dat
nieuwe werkproces staat, kan het hele werkproces
van vaststellen tot terugvordering geborgd
worden. Ramingen laten zien dat het tussen de
5.000- 20.000 ouders betreft.
Voor de langere termijn ziet de SVB mogelijkheden
voor het minder complex maken van de uitvoering
en verbeteren van de dienstverlening. De
SVB heeft veel ervaring met de internationale
uitvoering, door contacten met zusterorganen
en het bieden van maatwerk in dienstverlening
aan grensarbeiders en arbeidsmigranten. In de
propositie kinderbijslag zou het kindgebonden
budget vervallen, komt er meer grip op de
internationale uitvoering door vereenvoudiging
in de keten. Ouders en werkgevers kunnen
bovendien bij één loket van de SVB terecht.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Via onderstaande link lees je meer informatie.
Antwoorden kamervragen
kindgebonden budget

Infographic
Propositie kinderbijslag
pagina 14 bijlage

9

8.

Handhaving internationaal

“Waarom wil de SVB dit van me weten?”
Bij klanten in het buitenland is het moeilijker
om te achterhalen of ze recht hebben of
houden op hun AOW of kinderbijslag. Vaak
begrijpt men niet dat wijzigingen in hun
woon-, leef- of werksituatie van belang
zijn voor de uitkeringen. Soms zijn er
taalproblemen, of is er informatie nodig die
in het buitenland lastig beschikbaar is.

Signaal uit de uitvoering:
Binnen de uitvoering gaan we voorzichtig om
met huisbezoeken. Soms is een bezoek het enige
middel dat nog over is om bijvoorbeeld vast te
stellen waar iemand feitelijk verblijft, of er sprake is
van een gezamenlijke huishouding of om te weten
of iemand nog in leven is. Bij huisbezoeken wordt
altijd toestemming gevraagd aan de bewoners en
worden hun verklaringen vastgelegd. Dat werkt
zo in Nederland en ook in het buitenland. Klanten
die samenwonen hebben recht op een lagere
AOW of Anw uitkering. Als dit niet tijdig wordt
gesignaleerd, kan dit tot hoge terugvorderingen
leiden.
Sinds de jaren 70 uit de vorige eeuw brengt de
SVB huisbezoeken in het buitenland, maar de
laatste jaren stuit dit meer en meer op verzet van
andere landen, ook binnen de EU. Dan gaat het
bijvoorbeeld om Polen, België en Zwitserland. Er
zijn juridische bezwaren naar voren gebracht door
deze lidstaten die inhouden dat hun wetgeving
niet toestaat dat buitenlandse autoriteiten
huisbezoeken afleggen op hun grondgebied.
Belangrijk om te vermelden is dat Nederland het
enige land is dat dit type huisbezoeken doet in het
buitenland. Dat draagt niet bij aan het vinden van
een oplossing.

Denkrichting uit de uitvoering:
De SVB zet op verschillende sporen in. In overleg
met SZW en UWV wordt allereerst ingezet op
nieuwe afspraken met lidstaten die juridische
bezwaren hebben geuit. Vanuit het Europese
principe van wederzijdse hulp en bijstand. Soms
kan dit leiden tot een betere gegevensuitwisseling.
Voor gegevens die niet worden bijgehouden
kunnen we daarnaast nagaan of de buitenlandse
autoriteiten een bezoek ter plekke overnemen als
hun nationale wetgeving dit toelaat. Of dat de SVB
klanten interviewt bij de Nederlandse ambassades
of in de gebouwen van buitenlandse zusterorganen. Voor deze oplossingen is Nederland en
de SVB afhankelijk van de praktische medewerking
van de zusterorganen en de politieke bereidheid
van de lidstaten.
De SVB zet ook in- nu nog op testbasis- op een
app ter vervanging van het jaarlijkse levensbewijs.
Deze app is ontwikkeld door NOVUM, het
innovatielab van de SVB. Deze werkwijze zorgt
ervoor dat de klant niet meer het levensbewijs
moet laten tekenen bij het zusterorgaan. Klanten
hebben hier soms wel ondersteuning bij nodig.
Het maakt extra duidelijk dat de huidige wijze van
handhaven Nederland gegund moet worden door
andere lidstaten. De SVB is hiervan afhankelijk.

10

9.

Participatie in de Anw

Collega Eveline van locatie Nijmegen:
“ Weduwen van wie de Anw uitkering ten
einde liep, hadden we regelmatig bezorgd
aan de lijn. Waar moesten ze van leven
na de Anw? Ze waren aangewezen op de
bijstand, en daar horen andere verplichtingen
bij, zoals een re-integratieplicht.
Eerder re-integreren kan afhankelijkheid van
de bijstand voorkomen. Met de gemeente
Oss hebben we een pilot uitgevoerd die nu
in meer gemeenten navolging krijgt.”
Bekijk de persoonlijke toelichting van Eveline
via de link hieronder.

Signaal uit de uitvoering:
De nabestaandenuitkering Anw is een financiële
ondersteuning van de overheid na het overlijden
van een partner. Een nabestaande met een laag
inkomen en een kind jonger dan 18 jaar komt
in aanmerking voor deze uitkering. In totaal telt
deze groep enkele duizenden mensen. In een
aantal gemeenten zijn voor deze Anw groep pilots
uitgevoerd.

Denkrichting uit de uitvoering:
De afgelopen jaren hebben we dit signaal
opgepakt door het implementeren van de pilot
‘Op weg naar de arbeidsmarkt’, waarbij
Anw-gerechtigden vrijwillig en warm overgedragen
worden aan gemeenten. Gemeenten bieden
mensen vervolgens een re-integratietraject aan.
Deze werkwijze wordt dit jaar landelijk uitgerold na
succesvolle resultaten.

Als een kind van een Anw-gerechtigde 18 jaar
wordt, stopt de Anw-uitkering. Als mensen geen
ander inkomen hebben, moeten zij een beroep
doen op de Participatiewet en daar horen een
vermogenstoets en re-integratieplicht bij. Dit is
best een omslag als je al jaren een Anw uitkering
hebt ontvangen.

Op de langere termijn dragen we vanuit de SVB
graag bij aan de discussie over modernisering
van de Anw. We willen pleiten dit te doen vanuit
een breed perspectief: welke voorzieningen zijn
er voor nabestaanden naast de Anw? Wat mist er
mogelijk nog? Voorstellen voor een rouwverlof
of ideeën voor actieve ondersteuning om te
participeren (op de arbeidsmarkt), zijn wat ons
betreft onderdeel van dat brede gesprek.

Gemeenten zijn formeel verplicht om een
re-integratietraject aan te bieden aan Anwgerechtigden, maar veel mensen weten dit niet of
zijn nog niet bezig met de consequenties van het
beëindigen van de uitkering. Terwijl eerder reintegreren, of bijvoorbeeld al een opleiding volgen
om makkelijker betaald werk te kunnen vinden, de
afhankelijkheid van de Participatiewet verkleint.
Daarom is de samenwerking met gemeenten actief
opgezocht.
Via onderstaande link lees je meer informatie.

Video afspelen
van de casus

Beleidsdoorlichting
Nabestaanden

11

10. Vooruitblik
Werkproces schuldig nalatig

Verzekeringsvaststelling arbeidsmigranten

Datakwaliteit

Als iemand niet de verschuldigde AOW-premie
betaalt en de Belastingdienst dit signaleert,
heeft dat gevolgen voor het toekomstig AOWrecht. De SVB moet dat korten. De korting op het
toekomstig AOW vanwege het niet betalen van
AOW-premie kan onevenredig aanvoelen voor
betrokkenen die hun belasting- en premieschuld
wel willen betalen maar om allerlei redenen
niet kunnen. Vaak is sprake van een lange tijd
(tientallen jaren) tussen het niet betalen van de
premie en het negatieve gevolg, de daadwerkelijke
korting op het AOW-pensioen. De korting op
de AOW staat niet altijd in verhouding tot de
openstaande premieschuld.

Buitenlandse uitzendkrachten lopen regelmatig
kinderbijslag mis omdat ze (toevallig) niet
verzekerd zijn op de peildatum van een kwartaal,
of op de eerste dag van de maand waarin arbeid
wordt verricht.

De SVB hecht belang aan een integrale
datastrategie en een zorgvuldige data-hygiëne
en verbetert hierop door gebruik te maken
van nieuwe mogelijkheden. In dit verband zijn
afgelopen maanden massale bestanden met
elkaar vergeleken. Bij het vergelijken van het
verzekerdenbestand met het bestand in het
bronsysteem zijn verschillen naar voren gekomen.
In november is SZW geïnformeerd over een
data-initiatief waar bij een aantal klanten een
verschil is geconstateerd tussen het vastgelegde
kortingspercentage AOW enerzijds en de in
het systeem vastgelegde verzekeringsloopbaan
anderzijds.

De SVB, SZW en de Belastingdienst zijn in goed
overleg om dit op te lossen. Op tafel ligt het
afschaffen van AOW korting als gevolg van deze
belasting- en premieschuld.

Voor de medewerkers in de uitvoering zijn dit
intensieve werkprocessen, voor werkgevers
geeft dit administratieve rompslomp en voor
arbeidsmigranten is dit onnavolgbaar. De ene
persoon heeft wel recht en de andere niet. De SVB
heeft vaak te maken met werknemers die geen
ingezetene van Nederland zijn maar wel langere
tijd via uitzendbureaus werken in Nederland.
In de meeste gevallen wordt gewerkt met een
uitzendcontract waardoor de arbeidsrelatie tussen
uitzendbureau en uitzendkracht ten einde loopt
op het moment dat de werkzaamheden bij een
opdrachtgever stoppen. Dit betekent dat sommige
werknemers die langere tijd in Nederland werken
naar nationaal recht geen recht op kinderbijslag
hebben in een kwartaal of zelfs in meerdere
kwartalen. Dit doet zich bijvoorbeeld voor rond de
jaarwisseling.

De SVB en SZW zijn in goed overleg over hoe
hiermee om te gaan waarbij uitgangspunt is dat de
SVB de discretionaire bevoegdheid maximaal inzet
om nadelig effect voor klanten te voorkomen.

12

11. Bijlage infographics
SVB FEITEN EN CIJFERS 2020
SVB Feiten en cijfers 2020
100%

en regelingen uit.
Dit is de top 5. Hier zie je
de verdeling van de klanten
over de verschillende
regelingen:

5,6
miljoen

5

De SVB heeft
over 2020 ruim

AOW
62%
AKW (kinderbijslag) 33%
AIO
1%
PGB
2%
Overig
2%

uitgekeerd.

Digitale
verwerking
Steeds meer
aanvragen
worden
automatisch
verwerkt.

78%

AOW
70%
Kinderbijslag 78%

Het aantal klanten dat gebruik
maakt van de Berichtenbox.

99,97%
99,42%
99,77%
99,59%

Bij het uitvoeren van wetten
en regelingen is het ons
doel om klanten te geven
waar zij recht op hebben.
Op basis van de wet SUWI
geldt voor de SVB als geheel
een rechtmatigheidsnorm
van 99 procent.
*incl. kindgebonden budget

AOW
1.254.916

Kinderbijslag
1.017.362

47%
vrouw

45-54 jaar 25%

man

22% 25-34 jaar

20% 35-44 jaar

Kerncijfers sociale verzekeringswetten:
AOW

41.235

3.514.736

Kinderbijslag

3.657

1.879.282

Anw

338

25.576

AIO

330

50.930

Remigratiewet

41

6.811

Kindgebonden budget

12

6.924

Overbruggingsregeling AOW

2

383

Wko

1

317

Bijstand Buitenland

1

114

PGB (Wlz, WMO en Jeugdwet) 2.712

Klanten met een PGB
waarderen de SVB met een:

915.615

Totaal
4.007

53%

Uitkeringslasten
(x 1miljoen)
Aantal
klanten

Kerncijfers overige regelingen en wetten:

Klanten met een AOW,
kinderbijslag, Anw of AIO
waarderen de SVB met een:

Aantal telefoontjes:

3% < 25 jaar

55-64 jaar 28%

98%

Klanttevredenheid
70%

65+ jaar 2%

medewerkers

AOW
Anw
AIO
Kinderbijslag*

Top

49 miljard

4.007

99%

Rechtmatigheid sociale
verzekeringen

mensen krijgen een
uitkering van de SVB.

Verdeling leeftijd
van medewerkers binnen de SVB

De SVB heeft totaal

De SVB voert 17 wetten

Unieke bezoekers
op SVB.nl

11.121.863

129.984

V&O

206

18.130

TAS

5

364

TNS

3

14

Compensatieregeling
kinderopvangtoeslag

296

591.933

11.121.863

13

Propositie kinderbijslag

terug naar hoofdstuk6
terug naar hoofdstuk 7

14

Colofon
Sociale Verzekeringsbank (SVB)
Postbus 1100 | 1180 AH Amstelveen
Bijlage - Stand van de uitvoering juni 2021
Vragen, reactie? mailto: EXsecretariaatSEB@svb.nl