Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1632
Vragen van het lid Van Hijum (CDA) aan de Minister van Financiën over de
goudclaim van Nederland op Zwitserland (ingezonden 18 februari 2014).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 4 april 2014) Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 1386
Vraag 1, 2, 5 en 6
Is het waar dat, zoals voormalig NRC-journalist en schrijver Roel Janssen
beweert, de Nederlandse regering in 2000 haar goudclaim richting Zwitserland stilzwijgend definitief heeft opgegeven?1
Klopt het dat van de 145.650 kilo goud die de nazi’s in de bezettingstijd uit
Nederland hebben afgevoerd, plusminus 122.000 kilo in Zwitserland is
terechtgekomen en dat er in Zwitserland nog altijd 61.000 kilo Nederlands
«oorlogsgoud» ligt? Klop het dat de claim van Nederland op dit goud
bovendien juridisch grotendeels onomstreden is?
Waarom is in de kabinetsreactie op het rapport van de commissie-Van
Kemenade2 niet expliciet ingegaan op de conclusies en aanbevelingen ten
aanzien van de Nederlandse goudclaim? Heeft de regering destijds naar uw
oordeel de conclusies van de commissie-Van Kemenade over de goudclaim
integraal overgenomen?
Deelt u Conclusie 24 van de commissie-Van Kemenade (2000, p. 111) dat de
resterende claim op 73.829 kilo goud (of 38.354 kilo als word uitgegaan van
de TCG) dat nog ligt in Zwitserland en andere landen die in de oorlog goud
hebben afgenomen van de Reichsbank juridisch/volkenrechtelijk niet meer
staande te houden is? Zo ja, waarom heeft u deze conclusie niet met de
Kamer gedeeld?
Antwoord 1, 2, 5 en 6
De Contactgroep Tegoeden WO II (commissie-Van Kemenade) werd in 1997
ingesteld en heeft onder meer de Nederlandse claim op door de Duitsers
geroofd monetair goud bestudeerd. Op 12 januari 2000 publiceerde de
commissie-Van Kemenade haar eindrapport. In het rapport wordt onder
andere de volgende conclusie gepresenteerd over de Nederlandse goudclaim:
Conclusie 23 uit eindrapport van de commissie-Van Kemenade

1
2

ah-tk-20132014-1632
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

http://www.roeljanssen.nl/wp/featured-fout-goud
Kamerstuk, 25 839 nr. 13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

«In de oorlog is 146.647 kg monetair goud door de Duitsers uit de kluizen van
de Nederlandsche Bank gestolen. In 1947 heeft de Nederlandse overheid bij
de in 1946 op grond van internationale verdragen opgerichte Tripartite
Commission for the Restitution of Monetary Gold(TCG), een claim ingediend
van 145.649 kg. In 1958 bepaalde de TCG dat zij daarvan 110.174 kg valide
achtte. De 35.475 die de Nederlandsche Bank krachtens de Deviezenverordening van juni 1940 had verworven, viel naar haar oordeel niet onder de
definitie «monetair goud». Ondanks een protest van Nederland herhaalde de
commissie deze uitspraak in 1965. De regering berustte hierin formeel niet en
heeft zich altijd het recht voorbehouden ten aanzien van verdere procedures.
In 1973 accepteerde Nederland een derde deeluitkering, waarmee de totaal
uitgekeerde hoeveelheid goud door de TCG op 70.637 kg uitkwam. De
Nederlandse regering heeft echter geen nadere stappen ondernomen en zich
dus materieel bij de uitspraak neergelegd. In 1998 is de TCG opgeheven. Kort
daarvoor heeft Nederland een restuitkering van 1.183 kg ontvangen.»
In het rapport is tevens te lezen dat ca. 120.000 kg van het door de Duitsers
geroofde goud uit Nederland in Zwitserland terecht is gekomen. In conclusie
24 van het eindrapport van de commissie-Van Kemenade wordt vermeld dat
«de claim van Nederland op de resterende 73.829 kg (of: 38.354 kg als wordt
uitgegaan van de door de TCG erkende claim) [{] juridisch/volkenrechtelijk
niet meer staande te houden [is]. Bilaterale juridische stappen tegen landen
waarin geroofd goud is terechtgekomen, zoals Zwitserland, Zweden, Italië,
Spanje en Portugal zijn [volgens de commissie-Van Kemenade] evenmin
haalbaar en worden dan ook niet aanbevolen.»
In de Kabinetsreactie van 21 maart 2000 wordt ingegaan op de conclusies en
hoofdaanbevelingen van onder meer de commissie-Van Kemenade. De
hierboven genoemde conclusies worden inderdaad niet benoemd, maar zijn
ook nooit tegengesproken. Voor zover daar nog onduidelijkheid over mocht
bestaan: de conclusies zijn door de Nederlandse regering integraal overgenomen. Dat betekent dat er geen verdere juridische stappen zijn en zullen
worden genomen tegen landen waarin geroofd goud is terechtgekomen,
tenzij zich omstandigheden voordoen als hierna genoemd in antwoord op de
vragen 7–11.
Vraag 3 en 4
Kunt u beschrijven welke inspanningen de Nederlandse regering sinds 1945
heeft verricht om het geroofde goud terug te krijgen? Onderschrijft u de
conclusie van de Contactgroep Tegoeden WO II (commissie-Van Kemenade:
2000, p. 42) dat Nederland daarbij achteraf bezien «daadkrachtiger op het
vinkentouw [had] kunnen zitten en meer initiatieven bij de geallieerden [had]
kunnen ontplooien»?
Welke inspanningen heeft de regering nog geleverd om de claim te effectueren, nadat in 1996 de regering in antwoord op eerdere vragen3 aangaf dat
Nederland de resterende claim van (toen nog) in totaal 75.012 kilo goud niet
had laten vallen, omdat het de Tripartiete Goudcommissie (TCG) niet had
gemachtigd om Zwitserland finale kwijting te verlenen, en nadat de minister
van Financiën na de opheffing van de TCG in 1998 opnieuw stelde dat
Nederland haar aanspraken ten opzichte van de (rechtsopvolgers van de) TCG
niet heeft laten vervallen?4
Antwoord 3 en 4
Voor de inspanningen die de Nederlandse regering sinds 1945 heeft verricht
om het geroofde goud terug te krijgen verwijs ik u door naar het eindrapport
van de commissie-Van Kemenade. Ik beschik niet over informatie die de
conclusies van de commissie-Van Kemenade in een ander daglicht zou
kunnen stellen.
Vraag 7, 8, 9, 10 en 11
Verwacht u dat er door andere landen (op termijn) initiatieven worden
ontplooid om het in 1946 gesloten akkoord van Washington tussen enerzijds
Zwitserland en anderzijds de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en

3
4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 1996–1997, nr. 2
Kamerstuk, 25 839 nr. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Frankrijk open te breken? Houdt de regering de mogelijkheid open om op
basis daarvan alsnog stappen tegen Zwitserland te ondernemen?
Wat is uw oordeel over het feit dat het grootste deel van het door nazi’s
geroofde monetaire goud (in totaal 580 mln dollar, waarde 1945) zijn weg
vond naar de Zwitserse centrale bank SNB (398–414 mln dollar), maar dat
hiervan in 1946 slechts een fractie is gerestitueerd (te weten 52.000 kg goud
ter waarde van 250 miljoen Zwitserse Franken), dit in het licht van de
constatering van de commissie-Van Kemenade (2000, p. 42) dat onomstotelijk
vaststaat dat Zwitserland «destijds doelbewust [heeft] verzwegen dat zijn
centrale bank al halverwege de oorlog wist dat de Duitse Reichsbank de hand
had weten te leggen op onder meer grote hoeveelheden gestolen Nederlands
monetair goud»?
Deelt u de aanbeveling van professor Kalshoven (Bijlage 1 bij het Eindrapport
van de Contactgroep Tegoeden WO II)) dat op morele gronden een beroep
gedaan kan worden op Zwitserland, op grond van de erkenning dat de
uitkering in 1946 in geen verhouding staat tot het voordeel dat genoten is
door behoud van het geroofde goud en dat «de immoraliteit van het
gedurende de oorlogsjaren willens en wetens aannemen van roofgoud» door
Zwitserland een moreel argument is om op grond van rede en billijkheid een
nieuwe procedure op gang te brengen?
Bent u bereid om alsnog stappen te ondernemen – in internationaal verband
dan wel bilateraal richting Zwitserland – om het monetaire goud dat aan
Nederland toekomt terug te vorderen? Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
Bent u er van op de hoogte dat er in Zwitserland een referendum aanstaande
is over beperkingen aan de verkoop van goud en de opslag van goudreserves
in eigen land (Financial Times, 18 april 2013)? Bent u bereid om uw Zwitserse
ambtgenoot in overweging te geven om aan het referendum een vraag toe te
voegen over teruggave van het monetaire goud aan Nederland?
Antwoord 7, 8, 9, 10 en 11
De constatering van de commissie-Van Kemenade over de restitutie van
«oorlogsgoud» uit Zwitserland is hard. Feit blijft echter dat Zwitserland, met
het gesloten Akkoord van Washington, in 1946 alle aanspraken van de
geallieerde landen op teruggave van geroofd goud afkocht tegen betaling van
250 miljoen Zwitserse Franken. De Nederlandse regering heeft meerdere
pogingen ondernomen om bilateraal met Zwitserland alsnog afspraken te
maken in het kader der «redelijkheid en billijkheid». Zwitserland bleef echter
wijzen op de verbindende kracht van het Akkoord van Washington. In het
rapport van de commissie-Van Kemenade is te lezen dat de Nederlandse
regering destijds bewust afzag van het aanvechten van het Akkoord van
Washington voor het Internationaal Gerechtshof en dat zij in 1955 de
Zwitserse bondsraad in een geheim memorandum meedeelde van verdere
stappen ter zake af te zien. In antwoord op Kamervragen gaf toenmalig
minister Luns van Buitenlands Zaken in 1961 aan dat het om die reden «niet
op de weg der regering [kan] liggen op deze aangelegenheid terug te
komen». Ik zie daarom geen aanleiding om dat nu, op welke manier dan ook,
wel te gaan doen. Ook zie ik het niet snel gebeuren dat er door andere landen
initiatieven worden ontplooid. Mocht dat wel gebeuren dan zal ik uiteraard de
situatie opnieuw beoordelen. Voorts kan ik u meedelen dat in het geval er
onverwacht nieuw gestolen «oorlogsgoud» opduikt, ik zal bekijken hoe
Nederland daar op juiste wijze aanspraak op kan doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3