Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 XII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII)
voor het jaar 2020

Nr. 94

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 april 2020
Naar aanleiding van het begrotingsonderzoek van 9 oktober jl. (Kamerstuk
35 300 XII, nr. 50) heeft uw Kamer de gewijzigde motie van het lid Schonis
c.s.1 aangenomen.
Daarin is mij verzocht om voor de thema’s verkeersveiligheid en waterkwaliteit twee testcases op te stellen, daartoe doelstellingen en indicatoren te formuleren en te zorgen voor goede monitoring op deze
doelstellingen en indicatoren.
U verzoekt tevens om de suggesties uit rapport »Inzicht in publiek geld
2»2 hierin mee te nemen. Daarin constateert de Rekenkamer dat sinds
Verantwoord Begroten (2013) bij het Rijk de autorisatiefunctie en controleen verantwoordingsfunctie weliswaar zijn verbeterd, maar daarentegen de
informatiefunctie van de begroting is verslechterd.
In deze brief geef ik aan hoe invulling is gegeven aan de motie.
Testcase Verkeersveiligheid
Tot voor kort waren de aantallen verkeersdoden en ernstige verkeersgewonden de enige indicatoren in de begrotingsstukken om de effectiviteit
van het gevoerde verkeersbeleid uit te drukken. Deze ontwikkelingen
worden jaarlijks geanalyseerd en gerapporteerd door de Stichting
Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (hierna: SWOV) in hun
Monitor Verkeersveiligheid en ook aan de Kamer toegestuurd3 , 4.
Met het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (hierna: SPV) wordt ingezet op
een risicogestuurde aanpak van verkeersveiligheid die is gericht op het
1

Kamerstuk 35 300 XII, nr. 11
https://www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2019/09/12/inzicht-in-publiek-geld-deel-2
Kamerstuk 29 398, nr. 783
4
https://www.swov.nl/publicatie/monitor-verkeersveiligheid-2019
2
3

kst-35300-XII-94
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 XII, nr. 94

1

proactief treffen van maatregelen om zo te voorkomen dat er ongevallen
plaatsvinden5. Deze aanpak is nog in ontwikkeling. Dit geldt ook voor de
ontwikkeling van bijbehorende veiligheidsprestatie-indicatoren, ook wel
Safety Performance Indicators (SPI’s) genoemd. SPI’s geven inzicht in hoe
vaak en in welke mate bepaalde risicofactoren (zoals een niet goed
ingerichte weg, te hoge snelheden of alcoholgebruik in het verkeer)
voorkomen die een aantoonbare relatie hebben met verkeersonveiligheid.
Deze SPI’s maken het mogelijk om effectieve maatregelen te nemen om
de belangrijkste verkeersveiligheidsrisico’s terug te dringen. Het is de
bedoeling om deze SPI’s te gebruiken voor de monitoring van specifieke
risico-gestuurde doelen voor verkeersveiligheid, bijvoorbeeld een
percentage verkeersdeelnemers dat zich aan de snelheidslimiet houdt, of
het aandeel van de wegen dat aan een veilige inrichting voldoet. Zie in
bijlage I6 een overzicht van risico-indicatoren en de koppeling van
SPV-thema’s met deze risico-indicatoren. Hiermee levert het toepassen
van en sturen op SPI’s een belangrijke bijdrage aan de uiteindelijke
ambitie van het SPV van nul verkeersslachtoffers in 2050.
De komende tien jaar is een extra investeringsimpuls van € 500 miljoen
(cofinanciering) beschikbaar voor het verbeteren van de verkeersveiligheid op lokale en provinciale (fiets)wegen7. Hiermee wordt vanaf dit
jaar extra geïnvesteerd in het verbeteren van de verkeersveiligheid gericht
op het voorkomen van ongevallen. Uit de eerste risico-inventarisaties8
blijkt dat kwetsbare verkeersdeelnemers, vooral (oudere) fietsers,
afleiding (verkeersgedrag), snelheid en (fiets)infrastructuur de top vier van
risico’s vormen. De afweging over de inzet van middelen richt zich op het
aanpakken van deze risico’s.
Met het SPV wordt de effectiviteit van deze risicogestuurde aanpak van
het verkeersveiligheidsbeleid vergroot door informatie over verkeersveiligheidsrisico’s verder te ontwikkelen en beschikbaar te maken voor
wegbeheerders. Belangrijke hulpmiddelen hierbij zijn de eerdergenoemde
SPI’s. Om relevante SPI’s structureel te kunnen monitoren, moeten
eenduidige definities worden vastgelegd. Daarnaast is het nodig om per
SPI een landelijk representatieve steekproef te hebben en om deze
metingen regelmatig te herhalen. In de Monitor Verkeersveiligheid 2019
bespreekt SWOV de huidige beschikbare SPI’s en geeft daarbij aan dat op
dit moment onvoldoende (landelijk) representatieve gegevens
beschikbaar zijn.
Daarom is dit jaar de «taskforce verkeersveiligheidsdata»9, waarin
verschillende overheden, kennisinstellingen en partners samenwerken,
gestart. Naast het vaststellen van toepasbare en meetbare SPI’s, wordt
gewerkt aan het beschikbaar krijgen van complete, actuele en eenduidige
data die nodig is voor het formuleren van effectieve beleidsdoelen op het
terrein van verkeersveiligheid én voor een goede lokale, regionale en
landelijke monitoring.
Ik verwacht dat de taskforce verkeersveiligheidsdata eind 2020 een eerste
advies voor de concrete toepassing van risico-indicatoren voor verkeersveiligheid heeft afgerond. Op basis daarvan kunnen indicatoren als
testcase «verkeersveiligheid» worden opgenomen in IenW begroting voor

5

Kamerstuk 29 398, nr. 639
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 29 398, nr. 783
8
https://www.kennisnetwerkspv.nl/Nieuws/Quickscan-Monitor-Startakkoord/
9
Kamerstuk 29 398, nr. 783
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 XII, nr. 94

2

2022 (en verder). Naar verwachting zullen dat in eerste instantie de
indicatoren voor «Veilige snelheid» en mogelijk ook «Veilige wegen» zijn.
Verder heeft de Europese Commissie, in samenspraak met de lidstaten,
vorig jaar een eerste set aan SPI’s gepresenteerd. De Commissie
benadrukt dat dit slechts een eerste stap is en dat de indicatoren verder
ontwikkeld zullen worden. Het betreft zogezegd een «living exercise»» en
het is van belang om dit proces vanuit Nederland actief te volgen en zo
veel mogelijk aan te laten sluiten bij de implementatie van het SPV en de
ontwikkeling en toepassing van SPI’s in Nederland.
Testcase waterkwaliteit
Met betrekking tot de testcase waterkwaliteit zijn de aanbevelingen
meegenomen die de Algemene Rekenkamer heeft gedaan in haar rapport:
»Inzicht in publiek geld 2» (Kamerstuk 31 865, nr. 154). Ook zijn de
aanbevelingen uit de laatste beleidsdoorlichting voor dit beleidsterrein10
betrokken. In de begroting is het doel voor waterkwaliteit («schoon
(drink)water») meer uitgewerkt omschreven als «goede ecologische en
chemische kwaliteit van oppervlaktewater en een goede chemische en
kwantitatieve toestand van de grondwateren». Deze omschrijvingen zijn
afkomstig uit de Europese Kaderrichtlijn Water, waarin de doelen worden
geoperationaliseerd. Daartoe kent de Kaderrichtlijn Water een uitgebreide
systematiek van toestandbeschrijving, bepalen van doelen en opstellen
van maatregelen die nodig zijn om de doelen te halen. In een zesjarige
cyclus van monitoring, evaluatie en eventuele nieuwe maatregelen wordt
in een aantal rondes toegewerkt naar doelbereik. Achtergrond voor deze
periode is dat de EU dit als een goede termijn ziet om externe variabelen,
zoals weersinvloeden, op het toestandsoordeel uit te middelen. Deze
cyclus van zes jaar sluit niet aan op de jaarlijkse begrotingscyclus van de
Tweede Kamer.
Over de maatregelen voor het bereiken van de ecologische en chemische
kwaliteit van de oppervlaktewateren in de stroomgebieden van de Rijn,
Maas, Schelde en Eems, en het bereiken van een goede chemische en
kwantitatieve toestand van de grondwateren in de vier stroomgebieden,
wordt de Tweede Kamer nu jaarlijks geïnformeerd via De Staat van Ons
Water (voor de meest recente versie zie Kamerstuk 27 625, nr. 470).
De presentatie van de voortgang in De Staat van Ons Water, heeft een
vergelijkbare vorm als de voorbeelden die de Rekenkamer in haar
rapportage noemt. Zie in bijlage II tabel 311 uit de rapportage van 2019.
De indicatoren beslaan de hele breedte van de waterkwaliteitsdoelstelling
en betreffen daardoor niet alleen het budget van IenW, maar ook dat van
andere overheden. Daarmee wordt aan de wensen van de Rekenkamer
tegemoetgekomen om niet alleen naar de beleidsverantwoordelijkheid
van de Minister van IenW te kijken, maar ook de maatregelen van andere
overheden mee te nemen. Voor de maatregelen uit het hoofdwatersysteem, betaald uit middelen van de begroting, is er jaarlijks een aparte
voortgangsrapportage12.
In lijn met de gewijzigde motie van het lid Schonis c.s. wil ik deze
indicatoren in de komende begroting opnemen als testcase voor het
onderwerp waterkwaliteit.
10

Bijlage bij Kamerstuk 32 861, nr. 16
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
12
Zie bijvoorbeeld voor de laatste versie https://www.magazinesrijkswaterstaat.nl/
programmakrw/2019/01/index
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 XII, nr. 94

3

Overige acties
– Strategische evaluatieagenda en beleidsevaluatiecommissie
Als belangrijk uitgangspunt hanteer ik de nog door te ontwikkelen
strategische evaluatieagenda (SEA), waaraan in het kader van de
rijksbrede Operatie Inzicht in Kwaliteit vorm wordt gegeven. Het oogmerk
hierbij is om, meer dan nu het geval is, inzicht te geven in het beleid
gedurende de gehele beleidscyclus.
De ontwerpbegroting 2021 zal voorzien in een eerste te maken kwaliteitsslag. Ter ondersteuning hiervan is binnen mijn ministerie een
«beleidsevaluatiecommissie» opgericht die toeziet op een passende
planning rond evalueren en het benutten van kennis, welke kan helpen bij
het structureren van het maatschappelijk debat.
– Nieuw in te zetten instrumentarium: de publieke waarde scan
Teneinde uw Kamer gerichter te kunnen bedienen is in samenspraak met
het Ministerie van Financiën ook gekeken naar het beschikbare instrumentarium. Dit ook met het besef dat vanuit de Operatie Inzicht in Kwaliteit
kanttekeningen zijn geplaatst bij de effectiviteit van het instrument
beleidsdoorlichting dat in de huidige vorm niet altijd zo werkt als
bedoeld.13 Recente beleidsevaluaties en -doorlichtingen wijzen uit dat
over doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid veelal geen goede
uitspraken kunnen worden gedaan. Ik neem deze constatering uiterst
serieus.
Afgelopen zomer is door mijn ministerie deelgenomen aan een werkgroep
in het kader van deze Operatie, waarbij is ingezet op een nieuwe – door
het Verenigd Koninkrijk geïnspireerde – methodiek. Daarbij wordt niet de
causaliteit gereconstrueerd, maar wordt meer procesmatig gekeken naar
hoe beleid en uitvoering tot het meeste effect leiden. Vooralsnog zijn de
Ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en van Justitie en Veiligheid
degenen die een dergelijke pilot, onder de voorlopige naam «publieke
waarde scan», uitvoeren. Dit is een alternatieve vorm van doorlichting,
waarin een andere set vragen dan de gebruikelijke vragen uit de Regeling
periodiek evaluatieonderzoek (RPE) centraal staat. Dit doen we tezamen
met het Ministerie van Financiën.
Slot
Ik zal mij de komende tijd blijven inspannen om de door u gewenste
inzichten te leveren, en daarmee ook invulling te geven aan het oogmerk
van de Operatie Inzicht in Kwaliteit in lijn met de observaties van de
Rekenkamer in haar rapportage Inzicht in Publiek Geld II».
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

13

http://www.seo.nl/pagina/article/beleidsdoorlichtingen-belicht/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 XII, nr. 94

4