Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

34 952

Investeren in Perspectief – Goed voor de Wereld,
Goed voor Nederland

Nr. 175

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juli 2022
Inclusie en verbetering van de positie van mensen in achtergestelde
posities vormen belangrijke aandachtspunten in het Nederlandse beleid
voor internationale samenwerking. Met het begrip «Leave No One
Behind» als uitgangspunt, is daarbij uiteraard ook aandacht voor de
positie van mensen met een beperking en voor de impact van
(meervoudige) discriminatie op grond van iemands identiteit.
In deze brief vindt u een actueel overzicht van inspanningen die
Nederland samen met andere landen en organisaties doet in relatie tot
mensen met een beperking in lage- en middeninkomenslanden.
De brief is een vervolg op eerdere brieven over dit onderwerp (d.d. 2 juli
20191 en 28 augustus 20202). Met deze brief wordt ook gevolg gegeven
aan de motie van de leden Ceder en Kuik3 tijdens de
BHOS-Begrotingsbehandeling van 25 november 2021 waarin de regering
wordt verzocht inzichtelijk te maken hoe kinderen en jongeren met een
handicap in de huidige programmering en uitvoering van het jongeren-,
werk- en onderwijsbeleid van BHOS bereikt worden en daarbij ook
meetbare doelen te stellen om de impact op de inclusie van kinderen en
jongeren met een beperking te vergroten, en de Kamer hierover jaarlijks
te informeren. Daarnaast wordt inzicht gegeven in de verschillende en
veelal innovatieve wijze waarop maatschappelijke organisaties ondersteuning bieden aan de meest kwetsbare groepen, bijvoorbeeld via de

1

Kamerstuk 33 625, nr. 286
Kamerstuk 34 952, nr. 116
3
Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 42
2

kst-34952-175
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 175

1

mogelijkheden die het Civic Space Fund biedt (in lijn met het
amendement van het lid Hammelburg4 en de motie van het lid Piri c.s.5).
Een inclusief maatschappelijk middenveld
In 2021 is het beleidskader Versterking Maatschappelijk Middenveld
(VMM) van start gegaan (EUR 1,456 mld voor 2021 tot en met 2025). Het
hoofddoel van dit beleidskader is het versterken van maatschappelijke
organisaties in hun rol van pleiten en beïnvloeden. Hiermee wordt
bijgedragen aan een krachtiger maatschappelijk middenveld dat opkomt
voor de behoeften en rechten van burgers en hiermee zowel bijdraagt aan
verbetering van het sociaal contract tussen burgers en overheid, als aan
een inclusieve en duurzame samenleving. Het belang van inclusie en
ondersteuning van de meest kwetsbare groepen staat centraal in de
uitwerking van dit beleidskader. Dit blijkt ook uit de wijze waarop
programma’s aandacht besteden aan dimensies van ongelijkheid en
discriminatie en benodigde interventies. Hieronder wordt een aantal van
deze voorbeelden uitgelicht.
Het programma Women Gaining Ground (2021–2025, EUR 9,2 mln)
vergroot de politieke participatie van jonge vrouwen en meisjes in
Bangladesh, India, Kenia, Rwanda en Oeganda. Het programma besteedt
daarbij in het bijzonder aandacht aan de inclusie en het leiderschap van
vrouwen met een beperking. Het programma We Are Able! (2021–2025,
EUR 34,2 mln) verbetert de voedselzekerheidssituatie van mensen met
een beperking in zes Afrikaanse landen door capaciteitsversterking van
organisaties geleid door mensen met een beperking, het mobiliseren van
gemeenschappen en beleidsbeïnvloeding. En het programma Voice
(2016–2023, EUR 86 mln) versterkt in 10 Afrikaanse en Aziatische landen
de stemmen van de meest uitgesloten groepen. Gemiddeld genomen
heeft 20% van de door Voice gesteunde organisaties mensen met een
beperking als doelgroep. Zo ondersteunde Voice in 2021 The Center for
Ability Rehabilitation and Empowerment in Nigeria die met lobby
activiteiten zorgde dat luchthavens in Nigeria beter toegankelijk worden
gemaakt voor mensen met een beperking. Ook het Civic Space Fund
biedt, mede in navolging van het amendement van het lid Hammelburg
en de motie van het lid Piri, extra mogelijkheid om flexibel en innovatief
mensen met een beperking te ondersteunen.
Om programma’s binnen het VMM-beleidskader te ondersteunen bij het
waarmaken van hun ambities op het gebied van inclusie van mensen met
een beperking organiseert de Dutch Coalition on Disability and
Development (DCDD) in 2022 en 2023, in samenwerking met het Ministerie van Buitenlandse Zaken, een serie bijeenkomsten. Tijdens de eerste
bijeenkomst in februari 2022 onderzochten vertegenwoordigers van 11
VMM-programma’s de meest effectieve manieren om inclusie van
mensen met een beperking mogelijk te maken. DCDD organiseert
praktische vervolgsessies over diverse deelonderwerpen zoals inclusieve
financiering voor mensen met een beperking, inclusieve monitoring en
dataverzameling, en effectieve samenwerking met bewegingen die
streven naar gendergelijkheid en inclusie van LHBTQI+.
Inclusie via multilaterale samenwerking
Naast het financieren van activiteiten van partnerorganisaties, investeert
Nederland ook via diplomatieke kanalen in de inclusie van mensen met
4

Amendement van het lid Hammelburg c.s. ter vervanging van nr. 17 over aanvullende
middelen voor het Civic Space Fund; Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 18
5
Kamerstuk 35 925, nr. 30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 175

2

een beperking, bijvoorbeeld door VN- of EU-verdragen en resoluties over
de rechten van mensen met een beperking te steunen. Nederland heeft
daarnaast bijgedragen aan de aanname van de OESO-DAC Recommendation on Enabling Civil Society6 en zich hieraan gecommitteerd. Dit
betreft de eerste internationale standaard voor de donorgemeenschap om
maatschappelijk middenveld in hun bijdrage aan «Leave No One Behind»
te ondersteunen. Ook geeft Nederland steun aan VN-organisaties die
expliciet aandacht hebben voor deze doelgroep. Zo behoort Nederland tot
de top 15 belangrijkste donoren van UN Women7. In het strategisch plan
van deze VN-organisatie (2022 – 2025) is het «Leave No One Behind»principe leidend. UN Women maakt de inclusie van mensen met een
beperking actief zichtbaar in hun eigen resultaatraamwerk en draagt bij
aan de integratie van gendergelijkheid en inclusie binnen andere VN-fora.
Dit doet de organisatie bijvoorbeeld door de ontwikkeling van de
Intersectionality resource guide and global toolkit die organisaties en
individuen ondersteunt om meervoudige discriminatie – bijvoorbeeld
vanwege iemands beperking én leeftijd én etnische achtergrond – aan te
pakken. Ook leidde UN Women samen met acht andere VN-organisaties
een inclusief COVID-19 responsprogramma, waarbij specifiek budget
bestemd was voor de inclusie van vrouwen en meisjes met een
beperking, en draagt de organisatie in verschillende landen actief bij aan
inclusie van vrouwen met een beperking. Zo verminderde UN Women in
India de economische kwetsbaarheid van vrouwen en meisjes met een
beperking door cash transfers te geven en in Sierra Leone gaf de
organisatie technische ondersteuning bij de herziening van het nationale
protocol op gebied van gender-gerelateerd geweld met expliciete
aandacht voor beperking, gender- en leeftijdsperspectieven.
Humanitaire actie
In situaties van oorlog, geweld, evacuaties en overbevraagde noodhulpstructuren zijn mensen met een beperking extra kwetsbaar. In de
internationale noodhulpverlening is daarom specifieke aandacht voor de
behoeften van mensen met een fysieke en/of verstandelijke beperking.
Om dat zo effectief mogelijk te doen zijn mede met steun van Nederland
in VN-kader richtlijnen ontwikkeld over Inclusion of Persons with
Disabilities in Humanitarian Action. Hoofddoel van die richtlijnen is ervoor
te zorgen dat in de behoeftebepaling en in de uitvoering van humanitaire
responsprogramma’s de belangen van mensen met een beperking
worden meegewogen zodat ook zij toegang tot voorzieningen krijgen.
Promotie en monitoring gebeurt door de InterAgency Standing
Committee IASC; het langst bestaande forum voor humanitaire coördinatie van de Verenigde Naties op het hoogste niveau.
De Nederlandse regering ondersteunt dit en moedigt humanitaire
partners – VN-organisaties, Rode-Kruisbeweging en de Dutch Relief
Alliance (DRA) – aan deze richtlijnen actief toe te passen en daarover te
rapporteren. In die dialoog benadrukt de Nederlandse regering het belang
om in de selectie van «hulpbehoevenden» rekening te houden met
velerlei type kwetsbare groepen zoals vrouwen, LHBTQI+, jongeren en
ouderen, en mensen met diverse type beperkingen. Het gaat zowel om
bescherming van mensen met een beperking of chronische ziekte
alsmede hun betrokkenheid bij en toegang tot humanitaire hulp.

6

OESO-DAC Recommendations on Enabling Civil Society in Development Co-operation and
Humanitarian Assistance
7
UN Women Score Card

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 175

3

Binnen de definitie van «mensen met een beperking» vallen ook mensen
met geestelijke- en psychosociale problemen. In dit kader zet Nederland
zich actief in voor meer aandacht voor geestelijke gezondheid en
psychosociale ondersteuning (MHPSS) in humanitaire hulp en voor betere
toegang van crisisslachtoffers tot MHPSS. Nederland bepleit daartoe bij
andere landen, hulp- en uitvoeringsorganisaties en financiers het belang
van integratie van MHPSS in de internationale noodhulp; het structureel
verankeren van MHPSS in de werkprocessen voor internationale
crisisrespons; en het ontwikkelen van instrumenten om organisaties en
landen te ondersteunen bij het bieden van psychosociale steun in
crisissituaties.
Jongeren, werk en onderwijs
De overgrote meerderheid van de bevolking in de landen in de focusregio’s van de Nederlandse Ontwikkelingssamenwerking (de Sahel, de
Hoorn van Afrika, het Midden-Oosten en Noord-Afrika) is jonger dan 25
jaar8. Nederland plaatst jongeren in toenemende mate in het hart van
ontwikkelingssamenwerking, zoals beschreven in de jongerenstrategie
«Youth at Heart». Het kabinet probeert hiermee bij te dragen aan meer
perspectief voor jongeren. Binnen de Youth at Heart-agenda is aandacht
voor diversiteit en inclusie van jongeren die onderdeel zijn van gemarginaliseerde groepen, waaronder jongeren met een beperking.
In november 2021 is de internationale Jongerenadviescommissie
gelanceerd9. Deze commissie biedt een platform voor dialoog en
samenwerking tussen medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en jongeren uit Afrika, het Midden-Oosten en Nederland. De
commissie wordt beheerd door de Nationale Jeugdraad (NJR). Bij de
opzet van de commissie is ingezet op diversiteit in de samenstelling van
de commissie (gender, geografie en beperking).
Ook op de Nederlandse ambassades is oog voor het belang van diversiteit
en inclusie. Zo hebben verschillende ambassades een eigen Jongerenadviescommissie ingesteld die ook de belangen en ideeën behartigen van
gemarginaliseerde groepen, waaronder jongeren met een beperking. In
de breder gedeelde Meaningful Youth Participation (MYP) Toolkit &
E-course voor medewerkers van het ministerie in Den Haag en op de
ambassades komt het belang van inclusie en diversiteit nadrukkelijk aan
bod.
Het Global Partnership for Education (GPE; Nederlandse bijdrage: EUR
150 miljoen; 2018–2025) steunt lage-inkomenslanden bij het verbeteren
van de toegang tot onderwijs van kinderen met een beperking met
bijvoorbeeld aangepaste lesmaterialen, beter opgeleide leerkrachten of
specifieke hulpmiddelen. GPE besteedde in 2015–2.020 USD 45 miljoen
specifiek aan inclusief onderwijs voor kinderen en jongeren met een
beperking. In de hulp aan partnerlanden bij de respons op de COVID19pandemie, besteedde GPE tijdens de schoolsluitingen prioriteit aan
inclusieve maatregelen voor kinderen en jongeren met een beperking,
zoals toegankelijk afstandsonderwijs of lesmateriaal in braille. In GPE’s
strategie 2021–2025 zijn inclusief onderwijs en het principe van «Leave No
One Behind» opnieuw prioriteit.

8

De helft van de bevolking in de MENA is jonger dan 25 jaar (UNICEF, 2019. MENA Generation
2030), in Sub-Sahara Afrika is dat ongeveer 60% (Verenigde Naties, 2019. World Population
Prospects)
9
https://www.youthatheart.nl/youth-advisory-committee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 175

4

Education Cannot Wait (ECW; Nederlandse bijdrage: EUR 21 miljoen;
2018–2022) ondersteunt onderwijs aan kinderen en jongeren in door
conflicten getroffen landen en noodsituaties. In 2021 heeft ECW haar
rapportagerichtlijnen over inclusief onderwijs voor haar begunstigden
aangescherpt. ECW heeft begunstigden aangemoedigd om systematisch
resultaten uit te splitsen naar de vraag of kinderen en adolescenten met
een beperking toegang hebben tot onderwijs. Daarnaast heeft ECW de
uitvoerende partners aangemoedigd om te monitoren of de bouw van
scholen en schoolmaterialen toegankelijk zijn voor kinderen met een
beperking. Andere voorbeelden van inclusieve interventies zijn bewustmakingscampagnes, het toegankelijker maken van scholen en het
verspreiden van leerhulpmiddelen. Via beurzen in 2021 bereikte ECW
34,191 kinderen en adolescenten met een beperking (0,92 procent van alle
bereikte kinderen). Sinds de oprichting van ECW zijn in totaal 62,274
kinderen en adolescenten met een beperking bereikt.
Opvang in de regio
Om de opvang en bescherming van vluchtelingen in en rondom conflictgebieden te verbeteren heeft Nederland het Prospects Partnership
Programme opgezet. Dit partnerschap met UNICEF, UNHCR, ILO,
Wereldbank en IFC richt zich op onderwijs en werkgelegenheid voor
vluchtelingen en gastgemeenschappen in landen in het Midden-Oosten,
Noord-Afrika en de Hoorn van Afrika. Binnen het programma is veel
aandacht voor inclusie, diversiteit en participatie van jongeren om betere
resultaten voor ontheemden en gastgemeenschappen te bereiken. In dit
kader ondersteunde UNICEF bijvoorbeeld tientallen kinderen in Jordanië
met hulpmiddelen en inclusieve onderwijsdiensten. Ook verbeterde
UNICEF de infrastructuur en verschafte schooluitrusting en training voor
leerkrachten en begeleiders over de integratie van kinderen met een
beperking in het formele onderwijs. Na de sluiting van scholen door de
regering in Jordanië in maart 2020 in reactie op COVID-19 heeft UNICEF
het Ministerie van Onderwijs ondersteund om de continuïteit van het
leren voor kinderen te waarborgen door middel van afstandsonderwijs en
speciale werkboeken voor studenten met een beperking. In vluchtelingenkampen brachten speciaal getrainde leraren huisbezoeken, gaven therapie
en leerondersteuning aan kinderen met een beperking. Ook ondersteunde
UNICEF ouders door middel van regelmatige digitale follow-up via
WhatsApp, video’s en telefoontjes.
Binnen het beurzenprogramma van One Young World (OYW) is een
expliciete doelstelling voor inclusie van mensen met een beperking (10%).
One Young World is ‘s werelds grootste en meest impactvolle top voor
jeugdleiderschap en haalt jaarlijks circa 2000 jonge leiders uit voornamelijk het internationale bedrijfsleven – maar ook vanuit ngo’s en
kennisinstellingen en individuele activisten – bij elkaar uit meer dan 190
landen. Nederland financiert sinds 2018 het beursprogramma «Enterprise
for Peace» (EFP) waardoor jaarlijks 50 jonge ondernemers en lokale
change makers (min 50% vrouw en min 10% met een beperking) uit de
MENA, Sahel & Hoorn van Afrika de conferentie kunnen bijwonen,
inclusief een voor- en na- programma verzorgd door Nederland.
Nederland werkt hierbij nauw samen met het Youth Employment en
Entrepreneurship Team (YEET/Orange Corners) binnen de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). Dit jaar steunt Nederland bijvoorbeeld
Olyel Sunday uit Oeganda. Olyel is door polio in een rolstoel beland en
heeft een lokale ngo opgericht genaamd Persons with Special Abilities
(Pesa) Africa, waarbij hij zich richt op onderwijs en werk voor jongeren
met een beperking. Nederland steunt ook jongeren met albinisme. Zo
kreeg Maah Koudia Keita, een jonge muzikant met albinisme, uit Senegal
een beurs om OYW bij te wonen. Maah is oprichter van Care Albinos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 175

5

Association. Dit zijn slechts een paar van de jonge change agents die
Nederland ondersteunt om deel te nemen aan het congres en onderdeel
worden van een actief alumninetwerk dat blijvende ondersteuning biedt
via onder andere OYW-programma’s
Tot slot
Met deze brief wordt inzicht gegeven hoe mensen met een beperking
binnen de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking worden bereikt.
Vanuit de gedachte dat niemand buitengesloten mag worden, is inclusie
van alle groepen verankerd in het beleid. Natuurlijk is het zo dat elke
groep zijn specifieke noden kent, zo ook mensen met een beperking. Aan
deze noden zal ook door dit kabinet blijvend aandacht worden besteed via
de bestaande financiële en diplomatieke kanalen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 952, nr. 175

6