Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 545

Wet- en regelgeving financiële markten

Nr. 46

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2016
Het Financieel Stabiliteitscomité (FSC) heeft op 15 februari jl. vergaderd
over de over de mogelijke gevolgen van klimaatgerelateerde risico’s voor
de financiële stabiliteit. Bijgaand vindt u het verslag van deze vergadering.
Dit gespreksverslag zal ook te zien zijn op de eigen website van het FSC.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

kst-32545-46
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 46

1

Verslag Financieel Stabiliteitscomité 15 februari 2016
Op 15 februari kwam het Financieel Stabiliteitscomité bijeen. Het comité
bestaat uit vertegenwoordigers van DNB, AFM en het Ministerie van
Financiën en staat onder leiding van de president van DNB. Ook neemt
een vertegenwoordiger van het CPB deel als externe deskundige. Deze
extra bijeenkomst van het comité stond in het teken van de gevolgen van
klimaatrisico’s voor de financiële stabiliteit. Vertegenwoordigers van een
grote Nederlandse vermogensbeheerder namen deel aan deze
bespreking. Daarnaast heeft het comité stilgestaan bij de turbulentie op de
financiële markten.
Klimaatrisico’s
Het comité heeft een eerste bespreking gehad over de mogelijke gevolgen
van klimaatgerelateerde risico’s voor de financiële stabiliteit. Daarbij heeft
het comité enerzijds gekeken naar systeemrisico’s die zich kunnen
voordoen als gevolg van klimaatverandering, en anderzijds naar de
mogelijke gevolgen van klimaatbeleid voor het financiële stelsel.
Klimaatverandering vergroot de kans op fysieke schade door zware
stormen en overstromingen. Vanuit het oogpunt van financiële stabiliteit
is vooral het staartrisico van een grote overstroming relevant. Daarbij
geldt voor Nederland dat het kwetsbaarste gebied – de Randstad – tevens
het zwaartepunt van de economie vormt. Bij een dergelijke calamiteit is
het onvermijdelijk dat ook de financiële sector wordt geraakt. Zo kan
schade aan belangrijke financiële infrastructuur het functioneren van
financiële instellingen en de financiële dienstverlening belemmeren.
Banken zullen in dat geval naar verwachting verliezen lijden op hun
uitzettingen op kwetsbare regio’s. Institutionele beleggers lijken hiervoor
minder gevoelig door de grotere internationale spreiding van hun
beleggingen.
Ook Nederlandse schadeverzekeraars worden geraakt door een toename
van natuurgeweld, doordat de uitkeringen door extreme weersomstandigheden zullen oplopen. Hierbij geldt dat natuurschade op dit moment
slechts een zeer beperkt deel van de uitkeringen uitmaakt. Bovendien
wordt schade als gevolg van overstromingen doorgaans niet gedekt. Een
effectieve manier om dit risico te mitigeren is door maatregelen te nemen
gericht op het voorkomen van de schade, onder meer door adequate
waterkeringen. Daarnaast kan ook de financiële sector maatregelen
nemen, zoals het verminderen van de kwetsbaarheid van vitale infrastructuur, zoals betalingsverkeer.
Om de klimaatverandering en de risico’s daarvan structureel te beperken
is een transitie nodig naar een duurzame, CO2-arme energievoorziening.
Dit vereist op termijn radicale aanpassingen in het energiesysteem en de
daarmee verbonden sectoren. Dit is voor Nederland relevant vanwege het
grote aandeel van de energiesector en energie-intensieve bedrijfstakken in
de economie. Behalve CO2-intensieve sectoren, zoals de energiesector,
zware industrie, landbouw en transport, kunnen ook andere sectoren
geraakt worden. Zo kan de vastgoedsector te maken krijgen met strengere
eisen aan energiezuinigheid, hetgeen direct de waarde van kantoorpanden kan beïnvloeden. De economische kosten van deze transitie zijn
sterk afhankelijk van hoe de transitie wordt vormgeven en hoe snel zij
plaatsvindt.
Het effect van deze transitie op de financiële sector is op dit moment nog
erg onzeker, maar kan substantieel zijn, bijvoorbeeld door faillissementen
van bedrijven die zich onvoldoende kunnen aanpassen. Een specifiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 46

2

risico binnen deze transitie is het leeglopen van een carbon bubble: een
afwaardering van CO2-gerelateerde activa («stranded assets»). Deze
afwaardering is gekoppeld aan het gegeven dat, om de klimaatdoelstellingen van Parijs te kunnen halen, een deel van de fossiele brandstoffen
niet meer uit de grond kan worden gehaald. DNB publiceert binnenkort
een studie waarin de gevolgen van de energietransitie voor de economie
en de financiële sector nader in kaart worden gebracht.
De financiële sector speelt een belangrijke rol in het faciliteren van de
investeringen die nodig zijn voor een energietransitie, en kan daarmee
bijdragen aan een soepele transitie. Klimaatrisico’s worden in toenemende mate meegenomen in beslissingen over nieuwe beleggingen en
financieringen. Zo hebben enkele grote pensioenfondsen recent aangekondigd duurzamer te willen beleggen. Meer transparantie over klimaatrisico’s is een belangrijke voorwaarde voor de financiële sector om deze rol
te kunnen spelen. De Financial Stability Board werkt daarom samen met
de financiële sector aan internationale standaarden voor rapportages over
klimaatrisico’s. Dergelijke rapportages moeten het voor financiële
instellingen makkelijker maken om bij kredietverlening en de selectie van
beleggingen rekening te houden met klimaatrisico. Daarnaast worden
investeringen in duurzame energie bevorderd door consistent overheidsbeleid en een goede beprijzing van CO2-uitstoot.
Op basis van deze eerste inventarisatie stelt het comité vast dat klimaatrisico’s vooralsnog geen acute bedreiging lijken te vormen voor de
stabiliteit van het Nederlandse financiële stelsel. Wel is duidelijk dat voor
het realiseren van de klimaatdoelstellingen een energietransitie nodig is,
die grote effecten kan hebben op de economie en de financiële sector. Het
comité blijft daarom de ontwikkelingen op dit gebied volgen, en zal dit
onderwerp opnieuw bespreken.
Turbulentie financiële markten
Het comité heeft daarnaast stilgestaan bij de onrust op de financiële
markten. In zijn vorige vergadering sprak het comité zijn zorg uit over het
risico van forse prijsaanpassingen en een verdere toename van de
volatiliteit op financiële markten. Een oorzaak hiervan ligt in de ongekend
ruime liquiditeitsverhoudingen. Die leidt tot een zoektocht naar
rendement, waardoor de prijzen van sommige financiële titels afwijken
van de economische fundamenten. De afgenomen liquiditeit op een
aantal secundaire markten kan daarbij neerwaartse prijscorrecties
versterken. Dit risico lijkt zich nu te materialiseren. Met name op aandelenmarkten is sprake van hoge volatiliteit, waarbij vooral de koersen van
Europese banken hard zijn geraakt. Dit geldt in mindere mate voor
Nederlandse banken. Internationaal vergeleken tonen zij dan ook gunstige
cijfers ten aanzien van solvabiliteit en winstgevendheid.
Waar eerder vooral ontwikkelingen in opkomende economieën en de
dalende olieprijs tot onrust aanleiding gaven, zijn sinds enkele weken ook
de zorgen over een groeivertraging in de ontwikkelde economieën
toegenomen.
Al met al blijft de toegenomen volatiliteit op de financiële markten een
belangrijk punt van zorg voor het comité. Als onderdeel van de
monitoring hiervan zal de uitwisseling van informatie en analyses tussen
de leden van het comité worden geïntensiveerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 46

3

Volgende vergadering
In mei 2016 staat de volgende vergadering van het comité gepland. Dan
spreekt het comité onder andere over i) de stabiliteitsimplicaties van
nieuwe toetreders en technologische innovatie in de financiële sector, en
ii) het marktliquiditeitsrisico als gevolg van de opkomst van passieve
beleggingen en geautomatiseerde handelsstrategieën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 545, nr. 46

4