Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2707

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 oktober 2018
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 10 fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Verordening tot oprichting van het Europees kenniscentrum voor
industrie, technologie en onderzoek op het gebied van cyberbeveiliging
en het netwerk van nationale coördinatiecentra (Kamerstuk 22 112, nr.
2705)
Fiche: Verordening ter voorkoming van de verspreiding van online
terroristische inhoud (Kamerstuk 22 112, nr. 2706)
Fiche: Mededeling voorstel uitbreiding bevoegdheden EOM
Fiche: Pakket vrije en eerlijke verkiezingen (Kamerstuk 22 112, nr. 2708)
Fiche: Richtlijn betreffende het einde van de omschakeling tussen winteren zomertijd (Kamerstuk 22 112, nr. 2709)
Fiche: Mededeling Versterking van het Uniekader voor prudentieel en
antiwitwastoezicht voor financiële instellingen (Kamerstuk 22 112,
nr. 2710)
Fiche: Gewijzigd voorstel tot aanpassing van de verordeningen m.b.t. de
Europese Toezichthoudende Autoriteiten en tot wijziging van de vierde
anti-witwasrichtlijn (Kamerstuk 22 112, nr. 2711)
Fiche: Mededeling nieuwe Afrikaans-Europese alliantie voor duurzame
investeringen en banen (Kamerstuk 22 112, nr. 2712)
Fiche: Mededeling Naar een doeltreffendere financiële architectuur voor
investeringen buiten de EU (Kamerstuk 22 112, nr. 2713)
Fiche: Mededeling over efficiëntere besluitvorming in het GBVB
(Kamerstuk 22 112, nr. 2714)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2707
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2707

1

Fiche: Mededeling voorstel uitbreiding bevoegdheden Europees
Openbaar Ministerie
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE: Een Europa dat bescherming
biedt: een initiatief om de bevoegdheden van het Europees Openbaar
Ministerie uit te breiden tot grensoverschrijdende terroristische
misdrijven
b) Datum ontvangst Commissiedocument
12 september 2018
c) Nr. Commissiedocument
COM (2018) 641 final
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/
?uri=CELEX:52018DC0641&qid=1537272699888
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Raad Justitie en Binnenlandse Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Justitie en Veiligheid
2. Essentie voorstel
In samenhang met de voorliggende Mededeling heeft de Europese
Commissie de Europese Raad verzocht samen met het Europees
parlement haar voorstel tot uitbreiding van het mandaat van het Europees
OM (EOM) te steunen. Momenteel is het EOM bevoegd tot strafrechtelijke
bestrijding van fraude die de financiële belangen van de Unie schaadt. Dit
mandaat zou volgens het voorstel van de Commissie worden uitgebreid
tot het bestrijden van terroristische misdrijven in de EU. De Commissie
stelt dat er geen algemene aanpak op Europees niveau is voor onderzoek
en vervolging van terroristische misdrijven. Deze Europese dimensie is
naar de mening van de Commissie nodig om een uniforme en effectieve
juridische aanpak in de EU te verzekeren. Het EOM zal daarbij ook nauw
samenwerken met onder andere Eurojust en Europol. In concreto zou de
Europese Raad er in de optiek van de Commissie mee moeten instemmen
artikel 86 (1) en (2), VWEU te wijzigen zodat het EOM bevoegd zou worden
ten aanzien van terrorismebestrijding, in casu (grensoverschrijdende)
strafbare feiten als bedoeld in de artikelen 3 tot en met 12 en 14 van
EU-richtlijn 2017/ 541 van 15 maart 2017 inzake terrorismebestrijding en
ter vervanging van Kaderbesluit 2002/475/JBZ van de Raad en tot
wijziging van Besluit 2005/671/JBZ van de Raad. Een bijlage bij de
Mededeling bevat daartoe een ontwerpbesluit. Indien de Europese Raad
zou besluiten tot uitbreiding van de bevoegdheden van het EOM, kan de
Commissie een wijziging van de verordening tot oprichting van het EOM1
voorstellen.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland neemt deel aan het EOM vanuit de gedachte dat het EOM een
impuls zal geven aan de strafrechtelijke bestrijding van EU-fraude. Zoals
in het Coalitieakkoord 10 oktober 2017 staat, is financiële criminaliteit vaak
1

Verordening 2017/1939 van 31 oktober 2017, PB, L 283 van 31 oktober 2017, p. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2707

2

verweven met grensoverschrijdende zware georganiseerde criminaliteit.
Een effectieve aanpak kan Nederland niet alleen. Samenwerking tussen de
lidstaten van de EU is onontkoombaar, ook voor de effectiviteit van
Nederlandse strafrechtelijk onderzoek. Deelname aan het EOM vergemakkelijkt de samenwerking om fraude met EU-geld te bestrijden.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet is niet overtuigd van het nut en de noodzaak van uitbreiding
van het EOM-mandaat. Net als voor andere lidstaten geldt, is terrorismebestrijding ook in Nederland al een topprioriteit. Terrorisme staat niet op
zichzelf, maar is verweven met andere criminele activiteiten en vaak
verborgen in de lokale gemeenschap. De aanpak daarvan vraagt een
brede aanpak met een goede nationale en lokale aansluiting. Bij de
opsporing en vervolging door het Nederlandse OM geldt een specifieke
werkwijze, waarbij wordt uitgegaan van een nationaal afgestemde, maar
vooral lokale aanpak in nauwe samenwerking met de plaatselijke
autoriteiten. Internationale samenwerking is uiteraard cruciaal. Wat
Nederland betreft, is die samenwerking het meest effectief en noodzakelijk
als het gaat om het voorkomen van radicalisering en het beschermen van
burgers. Lidstaten kunnen daar nog meer aan doen, onder andere via
verbeterde informatie-uitwisseling tussen de lidstaten onderling, via en
tussen EU-agentschappen (met name Europol en Eurojust) en door
middel van EU-informatiesystemen. De huidige interoperabiliteitsvoorstellen bieden een kans om de informatiepositie van lidstaten te verbeteren doordat voorzien wordt in verbeterde, snellere en effectievere
samenwerking tussen zes centrale EU-informatiesystemen, evenals
bepaalde Europol en Interpol gegevens. Dit in lijn met de tijdens het
Nederlands EU-voorzitterschap ontwikkelde EU-routekaart voor informatievoorziening en informatie-uitwisseling inclusief interoperabiliteitoplossingen. Er is de laatste jaren een sterke stijging te zien in gedeelde
informatie en gebruik van de Europese informatiesystemen. Dit onderstreept de grote inspanningen die lidstaten leveren in het kader van de
opsporing en vervolging van terrorismeverdachten, waarbij zij voor
internationale samenwerking kunnen terugvallen op bestaande structuren
en instrumenten (Eurojust, Europol, gemeenschappelijke onderzoeksteams).
Het kabinet meent dat het EOM de tijd moet krijgen te doen waarvoor het
oorspronkelijk is opgericht en dat pas na een grondige evaluatie kan
worden bezien of de EOM-verordening het EOM voldoende armslag biedt
om zijn primaire taak goed te kunnen vervullen. Conform de motie van het
lid Leijten (Kamerstukken II, 2018–2019, 21 501–20, nr. 1360) heeft
Nederland in de eerste gedachtewisseling helder gemarkeerd dat
Nederland niet overtuigd is van nut en noodzaak hiervan, en dat er geen
politieke steun is voor een dergelijke uitbreiding.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Blijkens het verslag van de informele Europese Raad op 20 september jl.
dat de Kamer op 24 september jl.2 heeft ontvangen, toonden enkele
lidstaten zich bij deze gelegenheid positief over dit voorstel, terwijl enkele
andere lidstaten zich juist terughoudend opstelden. Voor een nader inzicht
in het krachtenveld dienen de eerste besprekingen in Raadskader echter te
worden afgewacht.

2

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1365.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2707

3

4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet met betrekking tot de bevoegdheid voor
deze mededeling is positief. Deze mededeling heeft betrekking op het
terrein van de Ruimte voor Vrijheid, Veiligheid en Recht, waartoe ook het
terrein van de justitiële samenwerking in strafzaken, met inbegrip van het
EOM, behoort. Op dit terrein is sprake van een gedeelde bevoegdheid
tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, lid 2, sub j, VWEU).
Daarbij wijst kabinet erop dat de besluitvorming over uitbreiding van de
bevoegdheid van het EOM, op basis van artikel 86, vierde lid, VWEU, na
instemming van het Europees parlement en consultatie met de
Commissie moet plaatsvinden door de Europese Raad, die daarover bij
unanimiteit beslist. Dat betekent dat daarvoor ook de instemming van
Nederland nodig is.
b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteit is
negatief. Zoals het kabinet in de geannoteerde agenda voor de informele
Europese Raad op 20 september jl.3 heeft aangegeven, is het vooralsnog
niet overtuigd van de noodzaak de uitbreiding van de mandaat van het
EOM aan de orde te stellen. Het kabinet is evenmin overtuigd door de
inhoudelijke gronden die de Commissie in de Mededeling heeft aangevoerd voor de beoogde uitbreiding tot terrorismebestrijding. Immers, de
opsporing en vervolging van terrorisme in de Europese Unie worden naar
de mening van het kabinet voldoende aangepakt op het niveau van de
lidstaten. En voor zover de lidstaten daarbij onderlinge samenwerking
zoeken is naar de mening van het kabinet niet overtuigend aangetoond
dat aanvullende maatregelen op EU-niveau, meer in het bijzonder een
uitbreiding van de bevoegdheid van het EOM noodzakelijk zijn voor een
effectievere bestrijding van terroristische misdrijven in de EU.
c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit is
negatief. Het kabinet meent dat het voorstel dat de Commissie in deze
Mededeling doet verder gaat dan noodzakelijk is. In de eerste plaats zijn er
namelijk andere, minder vergaande alternatieven om de doelstellingen die
de Commissie voor ogen heeft te bereiken. Zo is versterking van de
samenwerking van EU-lidstaten op dit terrein mogelijk door middel van
verbeterde informatie-uitwisseling tussen de lidstaten onderling, via en
tussen EU-agentschappen (met name Europol en Eurojust) en door
middel van EU-informatiesystemen. Daarnaast zal, zoals eerder gebeurde
met Europol, de positie van Eurojust binnenkort worden versterkt met de
op handen zijnde inwerkingtreding van de nieuwe Eurojust verordening.
Daarmee kan de eerder bedoelde doelstelling afdoende worden bereikt
zonder dat de uitgebalanceerde nationale en lokale aanpak van terrorisme
met alle betrokken instanties onder druk dreigt te komen.

3

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1358.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2707

4

d) Financiële gevolgen
De Commissie geeft in de Mededeling aan dat een eventuele uitbreiding
van het mandaat van het EOM gevolgen zal hebben voor de begroting van
het EOM. Deze financiële gevolgen kunnen echter pas concreet in beeld
worden gebracht zodra er een wetgevend voorstel is uitgewerkt.
Eventuele budgettaire gevolgen van deze afspraken voor de Rijksbegroting worden ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
Het kabinet is van mening dat de EU-middelen gevonden dienen te
worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van de
EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de EU-jaarbegroting. Bovendien zal over de middelen
voor 2019 besloten moeten worden in het kader van de onderhandelingen
over de EU-jaarbegroting 2019.
Met betrekking tot de middelen voor de periode na 2020, is de algemene
kabinetsinzet ten aanzien van het volgende MFK van toepassing. Hierbij is
het voor Nederland cruciaal dat niet vooruit wordt gelopen op het
volgende MFK (2021–2027). De financiële gevolgen voor na 2020 dienen
derhalve deel uit te maken van de onderhandelingen over het nieuwe
MFK, zodat het gehele MFK-pakket integraal beoordeeld kan worden.
e) Gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
Deze gevolgen zijn vooralsnog niet aan de orde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2707

5