Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 200 XII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat 2018

Nr. 9

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 20 juni 2019
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de brief van 15 mei 2019 inzake het
Jaarverslag Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat 2018 (Kamerstuk
35 200 XII, nr. 1).
De Minister en de Staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij
brief van 5 juni 2019. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Koerselman

kst-35200-XII-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

1

1
Vraag:
Welke beleidsinstrumenten zet u, buiten het Plastic Pact om, op dit
moment in om de productie van nieuw plastic te voorkomen?
Antwoord:
Plastic is als materiaal waardevol. Het moet alleen zuinig en zorgvuldig
gebruikt en na gebruik opnieuw in de kringloop gebracht worden. Ik ben
dus niet tegen de productie van plastics. Naast het Plastic Pact NL zet ik
vooral in op de volgende instrumenten: (1) Het CIRCO-programma: dit
stimuleert bedrijven om hun plastic producten en verpakkingen circulair te
ontwerpen, (2) de implementatie van de Single Use Plastics richtlijn:
hiermee worden marktverboden en gebruiksbeperkingen geïntroduceerd
voor producten waarvoor nu al duurzame alternatieven op de markt zijn,
(3) prikkels tot innovatie: deze worden gegeven via een verdere
uitbreiding van producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingen en
wegwerpartikelen, waar die duurzame alternatieven er nog niet zijn,
(4) bevordering van toepassing plastic recyclaat: door een nog te sluiten
Green Deal met plastic producerende en toepassende bedrijven over het
waarborgen van rechtmatige claims van recycled content in nieuwe
materialen en producten, en tenslotte (5) de ondersteuning van de Plastic
Promise: dit is een landelijke beweging met vertegenwoordigers uit de
evenementenindustrie, drankfabrikanten, festivals en sportevents die zich
inzetten voor verantwoord plastic gebruik en concrete initiatieven nemen
om alternatieve materialen te gebruiken en meer plastic producten te
hergebruiken.
2
Vraag:
Welke beleidsinstrumenten zet u, buiten het Plastic Pact om, op dit
moment in om het hergebruik van plastic te stimuleren?
Antwoord:
Hergebruik heeft, waar mogelijk, de voorkeur op recycling. In het Plastic
Pact is afgesproken dat plastic producten en plastic verpakkingen in 2025
waar mogelijk herbruikbaar dienen te zijn. Er zijn ook al goede
voorbeelden waar dit gebeurt zonder afspraken; denk aan de bierkratten,
plastic pallets waar dit in een gesloten kring gebeurt. Recent is de
Verpakkingenrichtlijn gewijzigd en deze legt een verplichting op aan de
lidstaten om maatregelen te nemen om hergebruik te stimuleren. Ik
verken in dit kader hoe we dit in Nederland kunnen implementeren en ga
hierover met het bedrijfsleven in gesprek. Tenslotte is het ook mogelijk
bepaalde plastic producten en onderdelen in andere toepassingen te
gebruiken, zoals al gebeurt in de textielsector («repurpose»: van kleding
naar tapijt of isolatiemateriaal). Voorts kunnen in Repaircafé»s nieuwe
mogelijkheden worden gevonden om de gebruiksduur van plastic
producten te verlengen, in circulaire ambachtscentra kunnen nieuwe
toepassingsmogelijkheden voor afgedankte plastic producten worden
ontwikkeld.
3
Vraag:
Welke preventiedoelstelling heeft u voor de productie van nieuw plastic?
Antwoord:
Ik ben op zich niet tegen de productie van plastics. Wel kan het gebruik
van eenmalige plastic producten en verpakkingen minder. Daarom heb ik
voor het ombuigen van de trend van meer naar minder (onnodig) gebruik
van plastics, samen met de 75 partijen van het Plastic Pact NL een
kwantitatief reductiedoel van -20% in 2025 afgesproken. Preventie is erop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

2

gericht dat plastics niet in het milieu terecht komen. Daarom ontmoedig ik
storten, verbranden en export van plastic afval via de (verhoogde)
afvalstoffenbelasting, heb ik mij aangesloten bij de recent gemaakte
afspraken van 180 landen in het kader van het Verdrag van Bazel om
export buiten Europa, m.n. van moeilijk te recyclen plastics, te voorkomen
en implementeer ik de Europese SUP-richtlijn, zoals de uitbreiding van het
stelsel van producentenverantwoordelijkheid naar wegwerp plastics.
Daarnaast stimuleer ik circulair design, meermalig gebruik, hoogwaardige
recycling en toepassing van het recyclaat.
4
Vraag:
Welke doelstelling heeft u voor het hergebruik van bestaand plastic?
Antwoord:
In beleid en regelgeving wordt een onderscheid gemaakt tussen de
begrippen recycling en hergebruik. Recycling betreft het nuttig toepassen
van afvalstoffen in nieuwe producten. Hergebruik is het opnieuw
gebruiken van producten, die geen afval zijn geweest.
Voor plastic verpakkingen zijn er wettelijke recyclingdoelstellingen die het
verpakkend bedrijfsleven moet halen. In 2019 moet 49% van het plastic
verpakkingsafval gerecycled worden. In het Plastic Pact NL is geen aparte
kwantitatieve doelstelling opgenomen voor hergebruik, aangezien het
volledig afhangt van het product of de verpakking of deze wel
herbruikbaar is of niet. Daarom is gekozen voor een kwantitatieve
doelstelling voor minder gebruik van plastics (-20%), die kan worden
gerealiseerd door af te zien van het gebruik van plastic (verpakkingen),
door dit meermalig te gebruiken, of door andere duurzamere materialen
te kiezen. Partijen zoals supermarktketens en festivals verkennen nu welke
route voor welk plastic product of verpakking het meest effectief is om de
reductiedoelstelling te halen.
5
Vraag:
Welke gevolgen heeft het naar achter schuiven van de infrastructurele
projecten voor de (eventueel extra) kosten van het onderhoud en herstel
van deze projecten?
Antwoord:
Uitstel van aanleg- en/of vervanging en renovatie projecten kan ertoe
leiden dat de kosten voor beheer en onderhoud toenemen, omdat
levensduur verlengende maatregelen moeten worden getroffen. Indien
nodig worden deze maatregelen ingepast in de programmering.
Bij het uitvoeren van onderhoudsprojecten staat een veilig gebruik altijd
voorop. Binnen dat kader wordt op basis van de technische staat bekeken
wat een goed moment is voor onderhoud, renovatie of vervanging. Door
het uitstellen van onderhoud kunnen werkzaamheden met andere
onderhouds- en aanlegwerkzaamheden worden gecombineerd. Het
ongepland uitstellen van onderhoud kan consequenties hebben voor de
doelmatigheid van het onderhoud en vergroot de kans op storingen.
6
Vraag:
Wat is de structurele financieringsbehoefte van het Nationale Testcentrum
Circulaire Plastics?
Antwoord:
De subsidie voor het Nationaal Testcentrum Circulaire Plastics (NTCP)
betreft een eenmalige rijkssubsidie. Als het NTCP eenmaal operationeel is,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

3

worden de kosten ervan volledig gedekt door de bedrijven die van de
diensten van het NTCP gebruik maken.
7
Vraag:
Zijn de middelen uit de Green Deal Circulair inkopen incidenteel?
Antwoord:
Ja. In de Green Deal Circulair inkopen leveren alle deelnemende partijen
van de Green Deal een bijdrage voor de kosten van activiteiten zoals voor
het organiseren van een community of practice. Ook IenW levert een
financiële bijdrage voor de ondersteuning van de activiteiten van de
Green Deal gedurende de looptijd.
8
Vraag:
Op welke manier kunnen de projecten gefinancierd uit de Green Deal
Circulair inkopen na de besteding van de 5 miljoen euro financieel
gecontinueerd worden?
Antwoord:
Er worden geen projecten gefinancierd vanuit de Green Deal Circulair
inkopen. Vanuit de Klimaatenveloppe is € 5 miljoen besteed aan transitiegerichte (klimaatneutrale en circulaire) inkoop door overheden. Deze
middelen zijn besteed aan pilotprojecten, leernetwerken en het meten aan
projecten en leernetwerken. Er zijn in 2018 meer dan 100 projecten
ondersteund om klimaatneutraal en circulair in te kopen door het hele
land. Deze ondersteuning is eenmalig voor de betreffende projecten.
9
Vraag:
Is er een verplichting voor Rijkswaterstaat om, behalve waar dat om
technische redenen niet mogelijk is, de infrastructuur circulair («remontabel») aan te leggen?
Antwoord:
Er geldt geen wettelijke verplichting voor Rijkswaterstaat om infrastructuur circulair aan te leggen. In november 2018 (Kamerstuk 30 196,
nr. 612) heb ik uw Kamer geïnformeerd over de wijze waarop RWS haar
inkoopkracht kan inzetten voor duurzame transities. Daarbij is mijn
ambitie dat RWS in 2030 klimaatneutraal en circulair werkt, om zo de
netwerken toekomstbestendig te maken en bij te dragen aan de
maatschappelijke opgaven op het gebied van klimaat en circulaire
economie.
10
Vraag:
Wat is het verwachte effect van de 100% verkoop van elektrische
voertuigen op het elektriciteitsverbruik in Nederland?
Antwoord:
In het ontwerp-Klimaatakkoord is aangegeven dat bij 100 procent
nieuwverkoop van elektrische personenauto’s in 2030 de benodigde extra
energiebehoefte voor het laden van deze auto’s 7.100 GWh bedraagt.
Hiervoor zijn circa 1,8 miljoen laadpunten nodig.
In eerdere PBL-notities is geraamd dat een CO2-reductie van elektrisch
rijden met 1 megaton een extra CO2-uitstoot voor elektriciteitsproductie
van 0,4 megaton kon geven. De PBL-analyse van het ontwerpKlimaatakkoord geeft aan dat de CO2-uitstoot van de elektriciteitsproductie bij uitvoering van de voorgestelde maatregelen sterk gaat afnemen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

4

waardoor deze extra CO2-uitstoot geen 0,4 megaton maar 0,1 megaton
kan worden. Ook bij de productie van benzine en diesel komen broeikasgassen vrij, qua orde van grootte vergelijkbaar met die 0,1 megaton.
11
Vraag:
Welk gedeelte van deze elektriciteit zal worden opgewekt door Nederlandse windmolens en zonneparken en welk gedeelte zal worden
geïmporteerd uit Duitse bruinkoolcentrales?
Antwoord:
De doorrekening van het ontwerp klimaatakkoord geeft aan, dat bij
uitvoering van de afspraken Nederland meer elektriciteit produceert dan
verbruikt. Nederland is daarmee een netto exporteur van elektriciteit en
heeft wat dat betreft import van stroom uit Duitse bruinkoolcentrales niet
nodig. De Nederlandse elektriciteitsproductie is bij uitvoering van de
afspraken uit het ontwerp klimaatakkoord in 2030 opgebouwd uit 77% zon
en wind, 16% gas, 4% biomassa en 3% kernenergie.
12
Vraag:
Kunt u nader uiteenzetten hoe de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen
de CO2-emissies meten van al hun internationale vluchten
Antwoord:
De Nederlandse luchtvaatmaatschappijen meten hun CO2-uitstoot op
basis van de verbruikte hoeveelheid brandstof per vlucht in combinatie
met een voor die brandstof geschikte emissiefactor. De regels hiervoor in
het kader van het EU ETS zijn vastgelegd in een Europese verordening
2018/2066. Binnen het mondiale systeem CORSIA wordt de CO2 uitstoot
bepaald op dezelfde wijze als hierboven beschreven. Vanwege het grote
aantal vluchtbewegingen is de bepaling van de totale CO2-uitstoot per
maatschappij erg nauwkeurig. De CO2-uitstoot van vluchten die vallen
onder het EU ETS en CORSIA worden met een verificatieverklaring van
een geaccrediteerde verificateur gerapporteerd aan de Nederlandse
Emissieautoriteit.
13
Vraag:
Welke omvang hebben de subsidies aan Saba, welk deel draagt uw
ministerie bij en waar zijn de verantwoordingsstukken die aantonen dat
deze subsidies daadwerkelijk aan de oorspronkelijk bedoelde projecten
zijn besteed?
Antwoord:
IenW heeft in 2018 voor circa € 5.3 mln. subsidies aan Caribisch
Nederland verstrekt. Aan Saba is totaal € 237.000 aan subsidie uitgekeerd.
Voor een subsidie van € 144.000 zijn verantwoordingsdocumenten
overlegd aan het Ministerie van IenW door het openbaar lichaam Saba.
De andere subsidie van € 93.000 is nog niet vastgesteld. De verantwoording van deze subsidie vindt plaats via het financieel verslag van
Saba.
14
Vraag:
Wat is de reden dat verzoeken tot subsidiebijdragen in het kader van de
Bedrijvenregeling achterbleven in 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

5

Antwoord:
Er zijn jaarlijks grote verschillen in het aantal en de hoogte van de
subsidie vaststellingen in het kader van de bedrijvenregeling. Bodemsaneringen zijn complex, de duur van een sanering is lastig in te schatten. Bij
bodemsaneringen is er vaak sprake van een grondwatersanering gevolgd
door enkele jaren monitoring van de kwaliteit van het grondwater voordat
een definitieve instemming op het saneringsresultaat van het bevoegd
gezag kan worden verkregen. Vervolgens kan pas worden overgegaan tot
vaststelling van de subsidie en uitbetaling. Het jaar 2018 was een jaar
waar het aantal vaststellingen achterbleef ten opzichte van de
verwachting
15
Vraag:
In hoeverre zijn de extra middelen op het gebied van de inhaalslag voor
mobiliteit (incidenteel 2 miljard euro, 100 miljoen euro structureel) uit het
regeerakkoord voldoende om de inhaalslag te maken en uitvoering te
geven aan minimaal de beschreven projecten in het regeerakkoord?
Antwoord:
Er is voortvarend gestart met de in het regeerakkoord genoemde
projecten en programma’s. Een deel van de regeerakkoordprojecten en
bijbehorende budgetten zijn reeds opgenomen in het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT). Eind 2018 heb ik uw
Kamer hierover geïnformeerd (Kamerstuk 35 000 A, nr. 23). In juni
informeer ik uw Kamer over de voortgang van het MIRT.
De resterende regeerakkoordmiddelen zijn bestemd voor de resterende
ambities uit het regeerakkoord, zoals de aanpak van de A12, A28, stedelijk
en regionaal openbaar vervoer, en vaarwegen. Deze projecten zijn nog
niet in het MIRT opgenomen, omdat een aanloopperiode benodigd is om
een startbeslissing voor te bereiden. Conform de MIRT-spelregels wordt
uw Kamer bij het nemen van een startbeslissing geïnformeerd over het
bijbehorende projectbudget. Het is daarom in dit stadium nog niet
mogelijk aan te geven welke exacte bedragen hierbij nodig zijn, maar de
verwachting is dat de regeerakkoordmiddelen onvoldoende zijn om alle
resterende regeerakkoordambities te realiseren.
16
Vraag:
Hoeveel geld komt er tekort om deze genoemde weg-, water- en spoorverbindingen ook binnen afzienbare tijd te realiseren?
Antwoord:
Zie ook vraag 15. De aanvullende middelen stellen ons in staat om te
werken aan de prioriteiten uit het Regeerakkoord. Via de brieven in het
kader van het MIRT rapporteren we over de voortgang en invulling. Voor
het starten van een verkenning is conform de MIRT-spelregels altijd zicht
op 75% financiering noodzakelijk. In de algemene overleggen bespreek ik
met uw Kamer in hoeverre deze invulling aansluit bij de verwachtingen.
17
Vraag:
Welke rol kunnen green bonds daar nog in spelen om te zorgen voor
externe of andere financiering van infraprojecten?
Antwoord:
De Minister van Financiën heeft aangegeven dat de uitgifte van een
groene obligatie geen instrument is waarmee extra middelen voor de
klimaatopgave beschikbaar komen. De reguliere begrotingsregels bieden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

6

het integrale afwegingskader voor beleidsintensiveringen en ombuigingen, waarbij de uitgaven niet afhangen van de inkomsten.
18
Vraag:
Hoe gaat u, gelet op de aantrekkende markt, recente ervaringen met grote
aanbestedingen en minder aanbieders die nu mee willen doen, grote
kostenoverschrijdingen of vertragingen voorkomen en welke tegenvallers
zijn bekend of gaan nog komen bij grootschalige aanbestedingen van
infra?
Antwoord:
Uitgangspunt bij het huidige inkoopbeleid is dat de risico’s worden belegd
bij de partij die het risico het beste kan beheersen. Om de risico’s op
tegenvallers te beperken wordt er in de planning en budget van projecten
nu ook rekening gehouden met voorziene en onvoorziene risico’s. Bij
dreigende tegenvallers worden beheersmaatregelen getroffen en wordt er
eventueel versoberd. De (markt)ontwikkelingen zijn voor Rijkswaterstaat
reden om een onderzoek uit te voeren naar de toekomstige opgave en
verbetermogelijkheden in de GWW-sector. Hieruit blijkt de noodzaak om
de voorspelbaarheid en beheersbaarheid van complexe projecten te
vergroten, de productie en het innovatieve vermogen van de markt te
verhogen. Rijkswaterstaat heeft een eerste inventarisatie van mogelijke
oplossingsrichtingen gemaakt. Ik zal u hierover op korte termijn nader
informeren. Overigens blijft er altijd een kans dat tegenvallers zich bij
projecten voordoen. Het is ondoelmatig om alle risico’s budgettair
volledig op voorhand af te dekken.
19
Vraag:
Hoeveel kilometer asfalt dient aangelegd te worden om de reistijdverliezen van 35% tegen te gaan?
Antwoord:
Het Kennisinstituut voor Mobiliteit (KiM) geeft in de kerncijfers Mobiliteit
2018 aan dat het reistijdverlies tot en met 2023 in totaal kan toenemen
met 35 procent in vergelijking met 2017. Het is echter niet exact te bepalen
hoeveel kilometer asfalt aangelegd dient te worden om de toename van
het reistijdverlies van 35% op te vangen.
Het KiM heeft in het Mobiliteitsbeeld 2017 onderzocht dat er verschillende
verklaringen zijn voor de ontwikkeling van het reistijdverlies in de periode
2005–2016. Zo hebben veranderingen in sociaal economische factoren
(zoals bevolking, banen en autobezit) geleid tot een stijging van het
reistijdverlies (+54%). Daarentegen hebben de aanleg van nieuwe wegen
en de aanleg van nieuwe rijstroken geleid tot een vermindering van het
reistijdverlies (–52%).
Het kabinet stelt daarom extra middelen beschikbaar voor een aantal
nieuwe wegenprojecten zoals de A2, A15 en de A58. Deze nieuwe
investeringen zijn gebaseerd op de uitkomsten van de Nationale Markt en
Capaciteits Analyse (NMCA), en specifiek op welke wegen zich naar
verwachting in de toekomst een bereikbaarheidsknelpunt voordoet en dus
te maken krijgt met reistijdverliezen.
20
Vraag:
Kunt u een toelichting geven op de besteding van 2,6 miljoen euro aan de
Innovatieunit (welke onderdeel is van het programma Beter Benutten)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

7

Antwoord:
In 2018 is de Innovatie unit gestart. In het eerste jaar zijn opdrachten
aangegaan voor het Drones dossier, duurzame luchtvaart, ontwikkelen
van een monitor voor de innovatie in beleid, uitgaven voor onderzoek
naar nieuwe mobiliteitsvormen zoals de hyperloop en Mobility as a
Service (MaaS).
21
Vraag:
Kunt u een toelichting geven op (de aanleiding tot) het besluit om een
hogere bijdrage van Infrastructuur en Waterstaat aan het Centraal Bureau
Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) te leveren op vorderingsonderzoeken
rijvaardigheid en medische geschiktheid?
Antwoord:
De hogere bijdrage kent een tweetal oorzaken. De instroom vanuit de
politie van het aantal uitgevoerde vorderingenonderzoeken in 2018 was
groter dan het aantal onderzoeken waarvoor geld was begroot. Deze
volumeoverschrijding bedroeg 263 extra vorderingenonderzoeken. Verder
is de afhandeling van de volumeoverschrijding van vorderingenonderzoeken over het jaar 2017 verrekend in 2018.
22
Vraag:
Hoe is het tekort door het uitblijven van inkomsten uit de Buisleidingenstraat Nederland te verklaren?
Antwoord:
In de begroting zijn jaarlijkse inkomsten voorzien van € 2 mln, gebaseerd
op de afdracht door Buisleidingenstraat Nederland (LSNed) voor de
compensatie van een Rijksinvestering. De feitelijke afdracht is afhankelijk
van inkomsten van LSNed uit entreegelden. Op basis van de jaarverantwoording LSNed is geconcludeerd dat afdracht aan IenW niet aan de orde
was.
23
Vraag:
Hoe groot is de bijdrage van de burger aan het vorderingenonderzoek
rijvaardigheid van het CBR? Graag uitgesplitst per gemiddeld onderzoek
en in verhouding tot de bijdrage van IenW.
Antwoord:
Een vorderingenonderzoek naar de rijvaardigheid, na staandehouding en
melding door de politie, kostte in 2018 in totaal 1.038 euro waarvan 450
euro door het departement wordt betaald en 588 euro door de burger.
24
Vraag:
Hoe heeft de handhaving op het gebied van suïcidepreventie en externe
veiligheid langs het spoor vorm gekregen in 2018? Hoeveel inspecties
vonden er op dit gebied plaats en wat waren de bevindingen van deze
inspecties?
Antwoord:
Voor het spoor is in 2017 het programma «Suïcidepreventie, afhandeling
en nazorg op het spoor 2017–2021» van ProRail vastgesteld (Kamerstuk
29 893, nr. 212). Het doel van dit programma is het versterken van
preventie én verkorting van de afhandeltijd van een suïcide-incident. De
maatregelen moeten daarmee een verbetering opleveren van de
spoorveiligheid en de betrouwbaarheid van de dienstregeling. Concrete

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

8

maatregelen zijn onder meer het treffen van toegang beperkende
maatregelen, zoals hekwerken en anti-loopmatten, inzetten van het
opleidingsprogramma «herkennen en aanspreken van mogelijk suïcidale
personen» voor medewerkers van de spoorbedrijven en het versnellen
van het afhandelingsproces door afspraken van NS en ProRail met de
politie (bijvoorbeeld door het gebruik van de beelden van de frontcamera
in treinen of van bewakingsbeelden van stations en overwegen kan de
toedracht sneller worden vastgesteld).
Ten aanzien van de externe veiligheid langs het spoor is in het Jaarverslag
Spoorveiligheid 2017, dat bij brief van 27 november 2018 (Kamerstuk
29 893, nr. 224) aan uw Kamer is aangeboden, aangegeven dat de ILT in
2017 op spoorwegemplacementen 700 reservoirwagens op druppellekkage heeft geïnspecteerd. Bij 22 wagens zijn er daadwerkelijk lekkages
geconstateerd. Daartegen is door de ILT opgetreden. Daarnaast heeft de
ILT in 2017 100 doorgaande treinen geïnspecteerd, daarbij zijn 15
overtredingen geconstateerd. Ook heeft de ILT op het emplacement
Kijfhoek extra controles uitgevoerd op de registratie van wagens met
gevaarlijke stoffen. De ILT heeft in 2017 in dit kader 314 sporen gecontroleerd en in 70 gevallen kwam de verstrekte informatie niet overeen met de
aangetroffen situatie. Tegen deze overtredingen is zowel bestuursrechtelijk als strafrechtelijk opgetreden. In het Jaarverslag Spoorveiligheid
2018, dat in het komende najaar aan uw Kamer zal worden aangeboden,
zal een actualisatie van de inspectieresultaten worden gegeven.
25
Vraag:
Wat is de reden dat de cijfers van 2018 over sociale veiligheid in het stadsen streekvervoer niet zijn meegenomen in het jaarverslag 2018? Staan
deze cijfers onder het kopje overig?
Antwoord:
De kengetallen klanttevredenheid regionaal openbaar vervoer en sociale
veiligheid in het openbaar vervoer worden gerapporteerd aan de hand
van de klantenbarometer en de personeelsmonitor. De gegevens van 2018
waren nog niet beschikbaar ten tijde van het drukken van dit jaarverslag.
De ov-klantenbarometer 2018 is op 11 april 2019 gepubliceerd en de
Personeelsmonitor 2018 op 21 mei 2019. Beide rapporten zijn te vinden op
de website van het CROW (www.crow.nl). De gegevens zullen opgenomen
worden in de begroting 2020. Daarnaast zullen de cijfers over het
veiligheidsgevoel worden meegenomen in de voortgangsrapportage bij
het actieprogramma sociale veiligheid die vlak na het zomerreces aan de
Tweede Kamer wordt aangeboden.
26
Vraag:
Waarin zit het verschil tussen het oordeel van reizigers en personeel wat
betreft sociale veiligheid in het stads- en streekvervoer?
Antwoord:
Het cijfer van de reizigers betreft het veiligheidsgevoel in het ov, tijdens de
rit en op de instaphalte («hoe veilig voelt u zich over het algemeen in het
openbaar vervoer», «hoe veilig voelt u zich tijdens deze rit» en «hoe veilig
voelt u zich (meestal) op de halte waar u bent ingestapt»).
Het cijfer van het personeel betreft het veiligheidsgevoel zowel in als rond
het openbaar vervoer («Welk rapportcijfer geeft u voor de sociale
veiligheid in en rond het openbaar vervoer van de concessie waarin u
werkzaam bent?»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

9

27
Vraag:
Worden er vergelijkbare of dezelfde vragen gesteld aan reizigers en
personeel wat betreft sociale veiligheid in het stads- en streekvervoer?
Antwoord:
zie antwoord op vraag 26.
28
Vraag:
Wat is het verschil tussen de vraagstelling van vóór 2012 en van na 2012
met betrekking tot veiligheidsincidenten in en rond het openbaar vervoer
(ov) in procenten?
Antwoord:
De vraagstelling vanaf 2012 was: «bent u in de afgelopen 12 maanden zelf
slachtoffer geweest van een of meer van de volgende incidenten in het
openbaar vervoer of op de halte?» Vervolgens kan de reiziger kiezen uit de
type incidenten «lastig gevallen», «bedreigd», «bestolen», «mishandeld»
of «anders». Per type incident wordt tevens naar de frequentie gevraagd.
De vraagstelling voor 2012 was anders opgebouwd. Eerst werd gevraagd
«bent u in de afgelopen 12 maanden zelf slachtoffer geweest van een of
meer incidenten in het openbaar vervoer of op de halte?». Vervolgens
werd er doorgevraagd naar de frequentie, het type incident (diefstal,
mishandeling, bedreiging, lastig vallen of anders), wanneer het laatste
incident was, met welk type openbaar vervoer men reisde en de locatie.
De vraagstelling is naar aanleiding van feedback van het personeel
aangepast om zo een hogere respons te krijgen.
29
Vraag:
Wat verklaart de stijging van het percentage van het personeel dat één of
meerdere keren slachtoffers is geweest van een incident?
Antwoord:
De personeelsmonitor is gebaseerd op een enquête onder personeel in de
ov-sector en geeft geen verklaring voor de toename tussen 2014 en 2016
van het aantal incidenten.
30
Vraag:
Op welke manier wordt duidelijk hoe vaak het personeel te maken heeft
met veiligheidsincidenten in en rond het ov als enkel aangegeven wordt
of zij één of meerdere keren slachtoffers zijn geweest van een incident?
Antwoord:
In de toelichting van de landelijke rapportage wordt weergegeven welk
percentage een of meerdere keren slachtoffer was. In de enquête onder
het personeel wordt per type incident ook gevraagd hoe vaak men
daarvan slachtoffer is geweest. Daarnaast houden vervoerders bij hoe
vaak personeel incidenten meldt en wordt in de personeelsmonitor
gevraagd naar de meldingsbereidheid van incidenten.
31
Vraag:
Welke vragen worden aan klanten gesteld om hun oordeel over de sociale
veiligheid bij NS te bepalen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

10

Antwoord:
In de treinbelevingsmonitor wordt aan de reiziger gevraagd om 22
stellingen te beoordelen. Onder deze stellingen zijn: «Ik voel me veilig in
deze trein» en «Het gedrag van medereizigers vind ik prettig». Deze
worden gebruikt om tot een oordeel te komen.
32
Vraag:
Op welke wijze vult Nederland zijn actief lidmaatschap van de Internation
Civil Aviation Organization (ICAO) en European Aviation Safety Agency
(EASA) in?
Antwoord:
ICAO
Binnen ICAO maakt Nederland deel uit van een rotatiegroep met 7 andere
landen (Oostenrijk, België, Luxemburg, Zwitserland, Ierland, Portugal en
Kroatië), de ABIS-groep. De 7 landen hebben op rotatiebasis samen 1 zetel
in de Raad. Nederland is kansrijke kandidaat voor een zetel in de Raad van
ICAO voor de periode 2019–2022 en volgt dan Ierland op. Daarnaast
nemen Nederlandse experts in ICAO deel aan diverse technische comités
en werkgroepen. In deze gremia worden de door de Raad van ICAO te
nemen besluiten voorbereid en kan Nederland invloed uitoefenen op de
voorstellen die naar de Raad gaan.
EASA
EASA ondersteunt de ontwikkeling en handhaving van EU-regelgeving op
het gebied van veiligheid en milieubescherming van de (burger)luchtvaart.
Het agentschap staat onder leiding van de raad van bestuur. Deze raad is
samengesteld uit vertegenwoordigers van alle lidstaten en de Europese
Commissie. Nederland wordt in de raad van bestuur vertegenwoordigd
door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Daarnaast hebben
vanuit het ministerie experts zitting in verschillende adviesgroepen van
het agentschap, alsmede werkgroepen voor de ontwikkeling van nieuwe
regelgeving.
33
Vraag:
Kunt u in cijfers uitdrukken wat de effecten zijn van de Nederlandse
luchtvaart op het milieu en de leefomgeving in 2017 en 2018?
Antwoord:
De totale emissies van de luchtvaart in Nederland zijn te vinden op de site
van de Emissieregistratie. Dit geeft inzicht in de emissies per luchthaven.
Op de site van het CBS zijn gegevens over het aantal vliegtuigbewegingen
in Nederland te vinden.
• In de handhavingsrapportages over het jaar 2017 en 2018 van de ILT
voor Schiphol wordt inzichtelijk gemaakt dat de normen voor het totale
volume geluid, het externe veiligheidsrisico en de uitstoot van stoffen
die plaatselijk luchtverontreiniging veroorzaken niet zijn overschreden.
Voor de regionale luchthavens blijkt uit de handhavingsrapportages
over het jaar 2017 en 2018 ook geen overschrijding van de normen,
behalve voor één handhavingspunt bij Rotterdam The Hague Airport.
Daarvoor heeft de ILT een maatregel opgelegd aan de luchthaven.
• De relevante cijfers met betrekking tot het klimaat worden bijgehouden
door het CBS en online gepubliceerd. In 2017 stootten de Nederlandse
luchtvaartmaatschappijen gezamenlijk in totaal 12,9 megaton CO2 uit.
Verwachting is dat de gegevens over 2018 medio oktober 2019
beschikbaar komen. Het CBS registreert ook de hoeveelheid in
Nederland getankte kerosine voor de internationale luchtvaart. Dit
geeft een beeld van de hoeveelheid brandstof voor alle uit Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

11

vertrekkende vluchten, ook van buitenlandse luchtvaartmaatschappijen. In 2017 was dit 3.894 mln. kg brandstof. In 2018 was dit
3.942 mln. kg brandstof.
34
Vraag:
Hoe worden, gelet op het feit dat de rijksoverheid de regie over de
luchtvaart in Nederland heeft en veel onderzoeken al uitgevoerd zijn of
aangevraagd, de kosten in de hand gehouden en tegelijkertijd de
voortgang gewaarborgd?
Antwoord:
De kosten van onderzoeken vanuit het Rijk voor luchtvaart worden in de
hand gehouden doordat het totale beschikbare budget begrensd is. De
grotere onderzoeken worden aanbesteed onder concurrentie om de
prijs/kwaliteitsverhouding optimaal te doen zijn. Bij de prioriteitsstelling
wordt erop toegezien dat onderzoeken toevoegende waarde hebben en
geen herhaling zijn. De aanleiding tot het doen van onderzoeken is deels
het tijdig verkrijgen van informatie voor de beleidsvorming en deels het
uitvoeren van toezeggingen aan het parlement.
35
Vraag:
Kunt u meer duidelijkheid geven over het precieze bedrag dat is uitgegeven aan de verduurzaming van de luchtvaart en waaraan het besteed
is?
Antwoord:
Om de elektrificatie in de luchtvaart te stimuleren, wordt gewerkt aan de
contouren van een Nationaal Actieprogramma Hybride/Elektrisch Vliegen.
Hierbij wordt gekeken naar elektrificatie van de grondoperatie op
luchthavens, van de kleine luchtvaart en van de grote luchtvaart. Het
e-Platform Duurzaam Vliegen maakt het onderdeel van het Actieprogramma over de kleine luchtvaart en Lucht- en Ruimtevaart Nederland
(LRN) het onderdeel over de grote luchtvaart. Zowel aan het e-Platform als
aan LRN is een subsidie van € 0,05 mln. verstrekt, zodat zij in de
gelegenheid worden gesteld om onderdelen van het Actieprogramma te
maken.
Tenslotte zijn opdrachten verstrekt van in totaal € 0,058 miljoen voor een
drietal onderzoeken naar de effecten van de vliegbelasting op vlootvernieuwing, geluid en netwerkkwaliteit, die door de Staatssecretaris van
Financiën aan de Kamer zijn aangeboden met de Kamerbrief Fiscale
vergroening (Kamerstuk 32 140, nr. 47).
36
Vraag:
Kunt u een totaaloverzicht geven van het bedrag dat er naar KLM is
gegaan in 2018?
Antwoord:
IenW is per 1 oktober 2016 toegetreden tot het KLM Corporate Biofuel
Programme. In dit kader is in 2018 € 0,2 miljoen betaald aan de KLM, die
door KLM voor 100% is gebruikt om duurzame biokerosine in te kopen. Dit
draagt daarmee bij aan de vergroening van de luchtvaartsector en het
verduurzamen van het reisbeleid van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat. Door de inzet van biokerosine worden vluchten van
medewerkers van IenW verduurzaamd en daarmee hun CO2-footprint
verkleind. Vanzelfsprekend zijn ook voor de aankoop van deze vliegtickets
gelden vanuit IenW naar de KLM gegaan. Naast deze gelden zijn er echter
geen andere bedragen gegaan naar de KLM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

12

37
Vraag:
Kunt u uitleggen wat mainportverkeer is?
Antwoord:
Mainportverkeer bestaat uit vluchten die Nederland verbinden met
belangrijke economische bestemmingen in Europa en de rest van de
wereld. Op deze wijze draagt het mainportverkeer bij aan de netwerkkwaliteit.
Een essentieel onderdeel van het mainportverkeer is het hubgebonden
verkeer op Schiphol met een (Europees) verbindingennetwerk om de
(inter)continentale bestemmingen te voeden.
38
Vraag:
Bestaat er een verschil in de ranglijst kostenniveau van de luchthavens op
het gebied van vrachtverkeer en passagiersverkeer?
Antwoord:
In de SEO benchmark luchthavengelden en overheidsheffingen worden de
kosten op de luchthavens vergeleken op basis van een pakket vliegtuigbewegingen met een voor Schiphol representatieve vloot. Daarin zijn ook
vrachtvliegtuigen opgenomen. In de ranglijst zijn deze vluchten dus
verwerkt. Er zijn geen afzonderlijke ranglijsten opgesteld voor vrachtvliegtuigen en vluchten van passagiersvliegtuigen (die overigens deels ook
vracht vervoeren in de «belly»).
39
Vraag:
Hoe vaak heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) handhavend
moeten optreden vanwege geluidsoverschrijdingen door vluchten van en
naar Schiphol?
Antwoord:
De ILT heeft niet handhavend hoeven op te treden.
In het gebruiksjaar 2017 zijn in 5 handhavingspunten de geluidsnormen
overschreden: in 4 handhavingspunten zijn de normen voor het gehele
etmaal overschreden (de geluidsnormen Lden) en in 1 geluidspunt de
normen voor de nacht (Lnight). De ILT heeft in 2018 een analyse uitgevoerd
om vast te stellen wat de oorzaken zijn. Op basis daarvan heeft de ILT
geen maatregel aan de luchtvaartsector opgelegd omdat de overschrijdingen het gevolg waren van het vliegen volgens het Nieuwe Normen en
Handhavingsstelsel (NNHS). Dit is in lijn met het anticiperend handhaven
(Kamerstuk 31 936, nr. 296).
In het gebruiksjaar 2018 zijn in 4 handhavingspunten de geluidsnormen
overschreden. Het betreft de geluidsnormen voor het gehele etmaal, de
geluidsnormen voor de nacht zijn niet overschreden. De ILT voert
momenteel een zelfde analyse uit naar de oorzaken.
U kunt hierover lezen in de handhavingsrapportage Schiphol 2018 van de
ILT. Deze rapportage was ten tijde van het drukken van het jaarverslag van
I&W nog niet gereed, en is op 22 mei 2019 aan de Kamer aangeboden
(Kamerstuk 29 665, nr. 370).
40
Vraag:
Hoeveel geld ging er vanuit de rijksoverheid naar WinAIR in het jaar 2018
en hoeveel geld staat er nog gepland om naar WinAIR te gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

13

Antwoord:
Er is in 2018 evenals in de jaren daarvoor geen geld vanuit de rijksoverheid naar Winair gegaan. Er zijn ook geen uitgaven gepland. In de
rijksbegroting is alleen een garantieverplichting opgenomen voor een
toekomstige lening van een bank aan Winair. Deze lening is noodzakelijk
voor de aanschaf van nieuwe vliegtuigen. Wanneer deze garantie wordt
geëffectueerd zal Winair hiervoor aan de rijksoverheid een premie moeten
betalen.
41
Vraag:
Was er meer vraag dan aanbod bij de opdrachten Geluidsisolatie Schiphol
(GIS)?
Antwoord:
Het grootste deel van de uitgaven die in 2018 zijn gedaan hadden
betrekking op de aankoop van percelen van eigenaren met een grondpositie in de geluids- en veiligheidssloopzone Schiphol (GIS) binnen het
Luchthaven indelingsbesluit, daarnaast hadden de uitgaven betrekking op
de behandeling en uitbetaling van schadeclaims.
Er zijn meer percelen met een grondpositie in het geluids- en veiligheidssloopzone Schiphol aangeboden dan voorzien en er is een hoger bedrag
aan schadeclaims uitgekeerd dan oorspronkelijk voorzien.
42
Vraag:
Hoeveel geld is er naar de follow-up van de Onderzoeksraad voor
Veiligheid (OVV) gegaan?
Antwoord:
In het kader van de follow-up van het OVV-rapport over de veiligheid op
Schiphol zijn opdrachten gegeven voor de ontwikkeling van de monitor
die mij meer inzicht moet geven in het functioneren van het veiligheidssysteem voor Schiphol, voor het in kaart brengen van de effectiviteit van
het externe veiligheidsbeleid rondom Schiphol en het ontwikkelen van
een stappenplan voor de uitvoering van externe veiligheidsregels in het
Luchthavenindelingbesluit (LIB). Ook is een opdracht gegeven voor het
uitvoeren van een integrale veiligheidsanalyse waarin is bezien of een
beperkte groei van het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol na 2020
binnen het huidige operationele concept mogelijk is zonder dat de kans op
een ongeval toeneemt. Aan deze opdrachten is in 2018 een bedrag van
€ 265.000 uitgegeven, dit is exclusief de apparaatskosten voor (extra)
menskracht bij het ministerie en de ILT.
43
Vraag:
Wordt er bij het verminderen van het risico op vogelaanvaringen ook
gekeken hoe de aanvaringen tussen windmolens en vogels / insecten
kunnen worden verminderd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Het voorkomen dat vogels worden gedood door windturbines is een
belangrijk thema. Om die reden wordt onderzoek gedaan naar vogeltrekbewegingen in relatie tot geplande locaties van windparken en worden
maatregelen genomen zoals het tijdelijk stilzetten van de rotors in een
park bij detectie van verhoogde vogeltrek met vogelradar. Dit is een
verantwoordelijkheid van betrokken partijen zoals EZK, de provincie en de
initiatiefnemer van het windpark.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

14

44
Vraag:
Op welke wijze vult Nederland zijn actief lidmaatschap in van de International Maritime Organization (IMO)?
Antwoord:
In de IMO worden eisen opgesteld voor de internationaal opererende
scheepvaart met betrekking tot veiligheid, bemanning en milieu. De
belangrijkste Comités die besluiten over deze eisen zijn het veiligheids(veiligheid en bemanning) en het milieucomité.
Beide Comités worden ondersteund door Sub-comités waar de eisen
worden ontwikkeld en voorbereid voor besluitvorming in de Comités.
Als maritieme natie participeert Nederland actief in zowel de Comités als
de Sub-comités en levert daarmee een inhoudelijke bijdrage aan de
totstandkoming van internationaal geldende eisen m.b.t. veiligheid,
bemanning en milieu voor de mondiale scheepvaart. Daarnaast is
Nederland ook lid van de IMO Council, het dagelijks bestuur van de IMO,
waar o.m. de sturing op het werkprogramma van de IMO plaatsvindt. Ook
participeert Nederland in de Assembly waar het werkprogramma
uiteindelijk wordt vastgesteld.
45
Vraag:
Kunt u nader uiteenzetten hoe u zorgt voor «state of the art» regelgeving
op het gebied van marktordening, passagiersrechten, bemanningszaken
en security?
Antwoord:
De regelgeving op maritiem terrein komt grotendeels uit de internationale
overlegcircuits IMO voor de zeevaart en CCR voor de binnenvaart. Ook in
Europees verband wordt regelgeving opgesteld. Binnen Nederland zorg ik
ervoor dat deze regelgeving waar nodig wordt geïmplementeerd in weten regelgeving. Een klein deel van de regelgeving is nationaal bepaald. Dit
wordt met enige regelmaat bekeken op actualiteit. Hierbij worden ook
signalen uit de praktijk en van de ILT benut.
46
Vraag:
Kunt u nader uiteenzetten waarom er in de afgelopen acht jaar vertraging
is ontstaan in passeertijd van de sluizen? Heeft droogte en ongepland
onderhoud hier invloed op gehad?
Antwoord:
De passeertijden bij sluizen zijn vrij constant en voldoen de laatste jaren
op vrijwel alle Rijksvaarwegen aan de streefwaarden. Op de hoofdtransportassen helaas nog niet. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door
gebrek aan structurele fysieke capaciteit van de sluizen op de corridors
tussen Zeeland en Rotterdam. Voor de sluizen op die corridors lopen dan
ook MIRT-projecten, gericht op het verbeteren van deze capaciteit. In 2018
is de afname met name veroorzaakt door gepland onderhoud bij enkele
sluizen en de lange periode van laag water met veel omvaarverkeer met
meer schepen bij enkele sluizen. De invloed van ongepland onderhoud als
gevolg van storingen op de totaalscores van de passeertijden bij sluizen is
beperkt, maar we zien de laatste jaren het aantal storingen op de
vaarwegen wel toenemen. Samen met de geplande en toenemende
vervangingsopgave zet dit de beschikbaarheid van de vaarwegen onder
druk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

15

47
Vraag:
Kunt u voorbeelden geven van projecten die uitgevoerd zijn met de
subsidieregeling Innovaties Duurzame Binnenvaart?
Antwoord:
Binnen de subsidieregeling innovaties duurzame binnenvaart (IDB) zijn
onder meer de volgende projecten uitgevoerd:
• Het uitrusten van een containerschip met volledige elektrische
voortstuwing door gebruik van duurzame energie (industrieel
onderzoek).
• Het toepassen van de voortstuwing van een binnenvaartschip op
waterstof (experimenteel ontwikkelingsproject).
• Het retrofitten van een binnenvaartschip naar methanol aandrijving
(experimenteel ontwikkelingsproject).
• Het inzetten van een batterijcontainer voor duurzame voortstuwing
van een containerschip (industrieel onderzoeksproject).
• De verduurzaming van een klein passagiersvaartuig door toepassingen
zoals zonnepanelen, accupakketten en energiebesparende maatregelen
(experimenteel ontwikkelingsproject).
• Het plaatsen van een EURO VI motor op een bestaand binnenvaartschip (experimenteel ontwikkelingsproject).
48
Vraag:
Zijn er in het geheel geen internationale vergelijkingen te maken over hoe
uw ministerie presteert op kwantitatieve basis? Kunt u toelichten waarom
niet?
Antwoord:
Nee, daar is geen betrouwbare kwantitatieve internationale vergelijking
van te maken. Ministeries, niet alleen in Europa maar ook in landen
daarbuiten, kennen verschillen in opbouw, structuur en begrotingsstystematiek. Wel bestaan er kwalitatieve vergelijkingen op basis van de
prestaties van landen. Een tweetal voorbeelden op milieugebied zijn
onder andere de Environmental Performance Review van de OESO, en de
State of the Environment Report van het Europese Milieuagentschap dat
eind 2019 gepresenteerd wordt.
49
Vraag:
Welke projecten (bijvoorbeeld op het gebied van luchtkwaliteit en
geluidschermen) lopen vertraging op vanwege de krappe bouwmarkt?
Antwoord:
Rijkswaterstaat ziet een dalende trend voor wat betreft het aantal
inschrijvers bij aanbestedingen van de grotere complexe projecten. De
krappe bouwmarkt is hiervan een oorzaak. Het is bij Rijkswaterstaat nog
niet voorgekomen dat een aanbesteding niet door kon gaan wegens
gebrek aan inschrijvers.
50
Vraag:
Wat voor gevolgen kan het hebben dat op basis van nieuwe inzichten
eerdere cijfers alsnog worden aangepast?
Antwoord:
Elk jaar wordt bezien of nieuwe wetenschappelijke inzichten of praktijkervaringen aanleiding geven tot aanpassing van het soort en aantal
emissiebronnen alsmede de hoeveelheid emissies die de bronnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

16

uitstoten. Dit betekent dat de emissiegegevens waarmee op dit moment
wordt gewerkt, afwijken van de gegevens die gebruikt zijn bij het
vaststellen van de emissieplafonds in het basisjaar (1999). Deze aanpak is
gebaseerd op handreikingen van de Europese Commissie en de Verenigde
Naties en worden op identieke wijze toegepast in alle lidstaten.
Zoals ik in mijn brief van 9 april 2019 heb bericht (Kamerstuk 30 175,
nr. 336), is het mogelijk dat in het basisjaar een te lage inschatting is
gemaakt van de werkelijke emissies en de toentertijd vastgestelde
emissieplafonds lager zijn dan met de huidige kennis het geval zou zijn. In
zowel de NEC-richtlijn als het Göteborg-protocol is om aan deze discrepantie tegemoet te komen, de mogelijkheid geschapen een aanpassing
van de emissie-inventaris aan te vragen, als er sprake is van bronnen die
niet zijn geïdentificeerd ten tijde van het vaststellen van de emissieplafonds of als wetenschappelijk bewijs laat zien dat de huidige emissiefactoren verschillen van de emissiefactoren ten tijde van het vaststellen van
de emissieplafonds. Een dergelijke aanvraag kan worden ingediend bij de
Europese Commissie en het secretariaat van de Verenigde Naties. Indien
met het verzoek wordt ingestemd, is er formeel geen sprake van
overschrijding van de normen.
51
Vraag:
Klopt het dat de lucht in Nederland in 2018 minder schoon is geworden?
Antwoord:
In het jaarverslag op pag. 117, is gerapporteerd over verschillende
emissies. Het betreft de gerealiseerde emissies tot en met 2016. Voor NOx
en fijnstof is sprake van een daling in gerealiseerde emissies alsook naar
de toekomst. Dit beeld wordt tevens bevestigd door de laatste NSL
Monitoringsrapportage, waaruit blijkt dat het aantal luchtkwaliteitsknelpunten in 2017 verder is afgenomen. Uit de NSL Monitoringsrapportage
2019, welke later dit jaar beschikbaar komt, zal blijken hoe de luchtkwaliteit zich in 2018 heeft ontwikkeld. In het jaarverslag 2019 verwacht ik te
kunnen rapporteren over de realisatie in 2018 van luchtverontreinigende
emissies.
52
Vraag:
Kunt u uitleggen waardoor de lucht in Nederland minder schoon is
geworden in 2018?
Antwoord:
In het jaarverslag op pag. 117, is gerapporteerd over verschillende
emissies. Het betreft de gerealiseerde emissies tot en met 2016. Voor NOx
en fijnstof is sprake van een daling in gerealiseerde emissies alsook naar
de toekomst. Dit beeld wordt tevens bevestigd door de laatste NSL
Monitoringsrapportage, waaruit blijkt dat het aantal luchtkwaliteitsknelpunten in 2017 verder is afgenomen. Uit de NSL Monitoringsrapportage
2019, welke later dit jaar beschikbaar komt, zal blijken hoe de luchtkwaliteit zich in 2018 heeft ontwikkeld. In het jaarverslag 2019 verwacht ik te
kunnen rapporteren over de realisatie in 2018 van luchtverontreinigende
emissies.
53
Vraag:
Kunt u nader uiteenzetten waarom 11,2 miljoen euro niet is uitgegeven
aan het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), terwijl
dit wel was begroot voor 2018? Zijn deze gelden uiteindelijk wel aan het
NSL uitgegeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

17

Antwoord:
Deze middelen zijn gereserveerd voor de afrekening van de NSL subsidies
die tot met 2017 in het kader van het NSL aan provincies zijn verstrekt. De
vaststelling van deze subsidies vereist een zorgvuldige analyse, hiervoor
blijkt meer tijd nodig te zijn dan vooraf was voorzien. De vaststelling en de
afrekening van de NSL- subsidies zal daarom in 2019 plaatsvinden.
54
Vraag:
Waardoor is er vertraging ontstaan bij de saneringsmaatregelen in het
kader van geluidshinder?
Antwoord:
In 2018 zijn minder woningen gesaneerd dan oorspronkelijk gepland. De
oorzaak daarvoor ligt met name in de krappe bouwmarkt, waardoor
bouwplanningen bij de uitvoering van gevelisolatieprojecten zijn
uitgelopen.
55
Vraag:
Op wat voor opdrachten met als gevolg hogere uitgaven van 1,6 miljoen
euro wordt gedoeld op het terrein van gezonde lucht en geluid- en
verkeersemissies?
Antwoord:
Gedoeld wordt op de opdrachten aan TNO voor de:
1. Uitvoering steekproefcontrole programma’s personenauto’s en Heavy
Duty (€ 0,9 mln)
De programma’s betreffen het uitvoeren van emissiemetingen aan
personen-, bestel- en vrachtauto’s.
2. Uitvoering MAVE (€ 0,7 mln.) Het doel van het project «Maatwerkadvies voertuigemissies, brandstoffen en geluid» (MAVE) is het aanleveren van technisch inhoudelijke kennis op het gebied van mobiele
bronnen ten behoeve van de voorbereiding, uitvoering en evaluatie
van het milieubeleid, in het bijzonder inzake luchtemissies (incl. CO2).
56
Vraag:
Kunt u uitleggen op welke wijze de 12,6 miljoen euro in het kader van het
NSL is uitgegeven door lokale overheden, aangezien de gelden zijn
overgemaakt aan het Gemeente- en btw-compensatiefonds?
Antwoord:
Zoals op pagina 120 in het Jaarverslag is aangegeven is de lagere
realisatie samengesteld uit twee posten. De eerste betreft een bedrag van
11,2 mln. dat bij tweede suppletoire begroting is overgeboekt naar het
gemeente- en btw-compensatiefonds in het kader van het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Het tweede betreft een
bedrag van 1,4 mln., als gevolg van de lagere uitgavenrealisatie door
vertraging bij saneringsmaatregelen in het kader van geluidhinder. Aan de
overboeking van 11,2 mln. voor cofinanciering van maatregelen in het
kader van de Aanpassing NSL 2018, liggen bestuurlijke overeenkomsten
ten grondslag inclusief verplichtingen en voorwaarden voor partijen. Met
de betreffende steden is overeengekomen voor welke specifieke maatregelen zij de cofinanciering kunnen inzetten ten behoeve van de aanpak
van de binnenstedelijke luchtkwaliteitsknelpunten. Monitoring en
evaluatie van de maatregel verloopt via het reguliere proces van het NSL,
daaruit zal blijken of de maatregel is uitgevoerd, dan wel is vervangen
voor een andere maatregel met een vergelijkbaar effect op de
luchtkwaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

18

57
Vraag:
Om welke reden zijn op het gebied van circulaire economie incidenteel
middelen toegevoegd?
Antwoord:
Bij incidentele suppletoire begroting is in 2018 vanuit de Klimaatenveloppe aan dit artikel een bedrag van in totaal 33 mln. toegevoegd. Deze
maatregelen dragen bij aan de reductie van de uitstoot van CO2. Een
gedeelte ervan (12 mln.) is met maatregelen op het terrein van circulaire
economie ingevuld.
58
Vraag:
Wat was het totaal aan uitstoot van broeikasgassen in Nederland in 1990?
Antwoord:
Op de website van www.emissieregistratie.nl publiceert de rijksoverheid
jaarlijks de emissies in Nederland. In 1990 bedroeg de uitstoot van
broeikasgassen 221,7 Mton.
59
Vraag:
Kan tegen de achtergrond dat de financiering van de opdrachten
duurzame mobiliteit in 2018 met 8 miljoen euro is verlaagd ten behoeve
van de regeling Demonstratieregeling Klimaattechnologieën en
-innovaties in transport (DKTI-regeling), uitgezet worden waaraan deze
gelden besteed zijn in 2018?
Antwoord:
De middelen zijn in 2018 besteed aan de uitkeringen van toegekende
projecten DKTI-regeling 2017/2018. Concreet gaat het om maatregelen
voor experimenten en proeftuinen met e-trucks in de logistieke keten,
tank- en laadpleinen waaronder waterstofstations en de ontwikkeling van
schone voertuigen voor specifieke niches, bijvoorbeeld de afvalsector.
Overigens staat tegenover de genoemde verlaging van € 8 mln op het
opdrachtenbudget een gelijke verhoging van het subsidiebudget, omdat
de uitgaven DKTI-regeling 2018 uiteindelijk zijn verantwoord op het
financieel instrument subsidies.
60
Vraag:
Kunt u toelichten welke demonstratieprojecten bij diverse gemeenten zijn
uitgevoerd ten behoeve van zero-emissie stadslogistiek? Kunt u toelichten
waarom de uitgaven in 2016 op de DKTI-regeling lager zijn uitgevallen
dan oorspronkelijk was geraamd?
Antwoord:
De DKTI-regeling 1e ronde is gesloten op 21 december 2017 en toegekend
in 2018. De regeling kende toen een overtekening en besteding aan
33 projecten op in totaal 52 locaties met een gemiddelde doorlooptijd van
2 tot 3 jaar. De uitkeringen in het kader van de DKTI-regeling zijn in 2018
volledig verplicht. Omdat de gehonoreerde projecten een langere
doorlooptijd hebben, vinden ook de uitkeringen die hieraan zijn gekoppeld
over een langere periode (ook na 2018) plaats. DKTI heeft een bredere
reikwijdte dan stadslogistiek alleen en richt zich op initiatieven uit het
bedrijfsleven.
Concreet gaat het om maatregelen voor experimenten en proeftuinen met
e-trucks in de logistieke keten, tank- en laadpleinen waaronder waterstof-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

19

stations en de ontwikkeling van schone voertuigen voor specifieke niches,
bijvoorbeeld de afvalsector.
61
Vraag:
Kunt u toelichten waarom de uitgaven in 2016 op de DKTI-regeling lager
zijn uitgevallen dan oorspronkelijk was geraamd?
Antwoord:
In neem aan dat de Kamer doelt op het jaar 2018.
De DKTI-regeling 1e ronde is gesloten op 21 december 2017 en toegekend
in 2018. De regeling kende toen een overtekening en besteding aan
33 projecten op in totaal 52 locaties met een gemiddelde doorlooptijd van
2 tot 3 jaar. De uitkeringen in het kader van de DKTI-regeling zijn in 2018
volledig verplicht. Omdat de gehonoreerde projecten een langere
doorlooptijd hebben, vinden ook de uitkeringen die hieraan zijn gekoppeld
over een langere periode (ook na 2018) plaats.
62
Vraag:
Wat wordt verstaan onder Kennis co-creatie en kennislanding van
wetenschap in beleid?
Antwoord:
Bij kennis co-creatie wordt nieuwe kennis in samenspraak met een
gebruiker of een andere partij ontwikkeld. Door de behoefte van de
gebruiker te koppelen aan inhoudelijke ontwikkelingen kunnen
gezamenlijk nieuwe inzichten of producten gerealiseerd worden.
Kennislanding van wetenschap in beleid, betekent dat onderzoekers en
beleidsmedewerkers er gezamenlijk zorg voor dragen dat de resultaten
van wetenschappelijk onderzoek vertaald worden en concreet gemaakt
worden. Dat gebeurt op een zodanige manier dat de wetenschappelijke
resultaten in concrete beleidsmaatregelen of -adviezen vertaald zijn.
63
Vraag:
Kunt u toelichten waarom de realisatie van de geplande audits, convenanten, objectinspecties en incidentenafhandeling zo laag zijn?
Antwoord:
Voor de lagere audits (365 minder realisatie t.o.v. planning van 1.336) en
objectinspecties (40.328 minder realisatie t.o.v. planning van 67.691) zijn
twee hoofdverklaringen:
1. De ILT bevindt zich sinds 2016 in een veranderingstraject. Vanaf 2018
heeft dat geleid tot een andere (tijdelijke) organisatiestructuur. Dit
veranderingstraject vraagt om een verschuiving van capaciteit van
reguliere werkzaamheden naar een programmatische benadering
gericht op de aanpak van de grootste maatschappelijke risico’s. De
ontwikkeling kost tijd en capaciteit.
2. De afwijking van de productiecijfers op het gebied van objectinspecties betreft 31.500 inspecties «energielabels». In overleg met BZK is
het aantal inspecties verlaagd. Er was sprake van een hoog nalevingspercentage (91%) waardoor na overleg met het Ministerie van
BZK is besloten om de handhaving op het ontbreken van energielabels bij verkochte woningen in het vervolg steekproefsgewijs te doen.
Voor «incidentafhandeling» zijn er minder zaken voorgekomen waarbij de
inzet van de ILT nodig was.
De ILT sluit geen nieuwe convenanten met ondertoezichtstaanden meer
af. De ILT richt de schaarse capaciteit op het bereiken van maatschappelijk
effect. Bedrijven waarmee de ILT een handhavingsconvenant heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

20

afgesloten zijn doorgaans bedrijven zijn die goed naleven. Het sluiten en
onderhouden van handhavingsconvenanten kost de ILT (te) veel inspectiecapaciteit. Deze inspectiecapaciteit zet de ILT liever in op de potentieel
slechte nalevers in risicogebieden, dan op de goede nalevers.
64
Vraag:
Waarom zijn er maar 9 audits geweest op het gebied van water, producten
en stoffen in plaats van de geplande 36?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 63 voor de algemene oorzaken van een lager
aantal toezichtsactiviteiten.
In deze categorie gaat het met name om minder audits op het gebied van
«bodem». Sinds 2018 is er een verschuiving van reguliere audits naar een
programmatische aanpak. Het programma richt zich op het voorkomen
van bodemverontreiniging en het stimuleren van duurzaam gebruik van
bodem. Het ontwikkelen van het programma kost tijd en capaciteit ten
koste van het aantal uitgevoerde audits.
65
Vraag:
Waarom zijn er maar 210 audits geweest op het gebied van luchtvaart in
plaats van de geplande 410?
Antwoord:
In het jaarverslag zijn helaas de verkeerde realisatiecijfers gerapporteerd.
In de categorie «technische bedrijven» waren de audits op het gebied van
erkenning niet volledig meegeteld.
Het juiste aantal audits in 2018 op het gebied van luchtvaart is 343, te
weten:
• 54 – audits luchtvaart operationele bedrijven
• 269 – audits luchtvaart technische bedrijven
• 20 – audits luchthavens en luchtruim
Ten opzichte van de planning konden 67 audits niet uitgevoerd worden.
66
Vraag:
Welk gedeelte van het Infrastructuurfonds wordt risicogestuurd ingezet?
Staat dit budget in verhouding tot de verwachte maatschappelijke schade
die de enorme toename aan filevorming zal opleveren?
Antwoord:
Er is geen specifiek deel van het Infrastructuurfonds dat risicogestuurd
wordt ingezet. Binnen het taakstellend budget van een project worden
projectspecifieke risicoreserveringen getroffen voor als risico’s zich
voordoen binnen projecten. Wanneer deze risicoreserveringen na afloop
van het project niet benodigd zijn geweest dan vloeien deze terug naar de
Investeringsruimte. Daarnaast worden op het infrastructuurfonds ook
reserveringen getroffen voor risico’s met een projectoverstijgend karakter.
Zo informeer ik u bijvoorbeeld jaarlijks met de begroting over de
risicoreservering voor beheer en onderhoud, en heb ik u geïnformeerd
over het risico van brandwerendheid bij tunnels.
67
Vraag:
Wat zijn de totale kosten voor externe inhuur en welk verschil in uitgaven
zou er zijn geweest in 2018 als deze mensen in vaste dienst waren
geweest?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

21

Antwoord:
De totale kosten voor externe inhuur waren in 2018 € 211 miljoen.
Daarvan betrof € 105 miljoen taken die aan de markt worden overgelaten
door RWS (niet-kerntaken) waarvoor geen eigen personeel kan worden
ingezet.
Voor de overige € 106 miljoen gaat het om specialistische advisering en
uitzendkrachten, waar over het algemeen sprake is van kortdurende
advisering voor projecten.
Hoe groot het verschil in uitgaven zou zijn geweest als deze mensen in
vaste dienst zouden zijn geweest valt niet exact te geven. Hoewel
medewerkers in vaste dienst minder kosten per uur, geldt voor het in
vaste dienst nemen van een medewerker weer dat een volledig jaarsalaris
en meerjarige doorloop moet worden betaald. Dit terwijl de specifieke
expertise niet altijd voor langere tijd nodig is.
68
Vraag:
Welke departement maakte in 2018 de meeste personele onkosten? Om
welk totaalbedrag ging het hier?
Antwoord:
Onder verwijzing naar Tabel 40 Externe inhuur uit de Jaarrapportage
Bedrijfsvoering Rijk 2018 op pagina 106 kan worden gesteld dat het
Ministerie van Defensie met € 3.537 miljoen de meeste personele
uitgaven had in 2018.

69
Vraag:
Om welke reden worden projecten uit het product Samenstelling
atmosfeer uit satellieten vertraagd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

22

Antwoord:
In het jaarverslag is gemeld dat (p. 216) in 2018 het KNMI € 1,7 miljoen
minder aan omzet heeft gerealiseerd voor derden dan oorspronkelijk
begroot. Dit is met name als gevolg van achterblijvende omzet op het
product Samenstelling atmosfeer uit satellieten. De € 1,7 mln verminderde omzet heeft voornamelijk betrekking op de planning van twee
extern gefinancierde projecten, waarbij het KNMI samenwerkt met andere
partners. Door wijzingen in de planning zijn de samenwerkende partners
niet in 2018 uitbetaald zoals wel was begroot, maar schuift de betaling
door naar volgende jaren. Deze verschuiving heeft effect op de jaarrekening in 2018 waardoor deze lager is uitgevallen. Er verandert daarmee
niets aan de totale de omvang van de beschikbare middelen en ook is
geen sprake van vertraging in de uitvoering van deze projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 9

23