Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 854

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2019
De internationale treinreis wint terrein onder Nederlandse en Europese
treinreizigers. Er zijn en worden continu diverse stappen gezet om de
internationale reiziger te verleiden om de trein te kiezen. De maatschappelijke en politieke aandacht voor dit onderwerp dragen bij aan een grotere
reizigersvraag en daarmee een steeds aantrekkelijker internationaal
treinproduct. Een mooi voorbeeld is dat dagelijks in de Eurostar, die nu
driemaal daags vanuit ons land naar Londen rijdt en terug, net zo veel
reizigers passen als in 12 vliegtuigen1. Dat is niet alleen goed voor de
reiziger, maar ook voor ons klimaat.
In mijn eerdere brieven (juni 20182 en februari 20193) heb ik toegelicht hoe
ik de trein als duurzaam alternatief vervoermiddel voor de internationale
reis in Europees verband verder wil stimuleren. Het op 4 april jl.
ontvangen Actieplan van het lid Schonis beschouw ik dan ook als
ondersteuning van mijn beleid. Op het merendeel van de door het lid
Schonis benoemde actiepunten heb ik, ook in Europees verband,
verschillende stappen gezet om samen met de betrokken stakeholders en
partners verbetering voor de internationale treinreiziger te realiseren.
Kortom, er is een goede wind gaan waaien rondom de internationale
treinreis. Hier wil ik maximaal gebruik van maken. In deze brief breng ik u
dan ook graag op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Ik voldoe
hierbij aan mijn toezegging uit het VAO Spoor op 21 februari 2019
(Handelingen II 2018/19, nr. 57, item 15) om u voor de zomer te informeren
over de stand van zaken op de verschillende internationale spoordossiers
alsmede een reactie te geven op het D66-plan voor het internationaal

1

De capaciteit van Eurostar is 450 reizigers per trein. De vergelijking is met een Airbus 320
vliegtuig met een capaciteit van 220 reizigers. Deze informatie is afkomstig van Eurostar.
Kamerstuk 29 984, nr. 783.
3
Kamerstuk 29 984, nr. 813.
2

kst-29984-854
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 854

1

spoor. Ook ga ik in deze brief in op enkele andere concrete toezeggingen.
In de bijlage vindt u de internationale spoorkaart voor reizigers4.
Concrete gebeurtenissen en resultaten op grensoverschrijdende
verbindingen
Per 11 juni jl. rijden er drie Eurostar treinen per dag vanuit Amsterdam
(met overstap in Brussel) naar London en vice versa. De onderhandelingen, die door het Ministerie van Justitie en Veiligheid worden gevoerd,
voor het Vierlandenverdrag als het bilaterale verdrag met het VK t.a.v.
grenscontroles, lopen nog. Deze zijn echter wel in een vergevorderd
stadium. De onderhandelingen over het verdrag over beveiliging, dat
eveneens betrekking heeft op de directe verbinding en die door het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat worden gevoerd, bevinden
zich in de laatste fase. Over de laatste stand van zaken wordt u voor het
AO Spoor van september apart geïnformeerd door het Ministerie van
Justitie en Veiligheid en Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Door
de genoemde frequentieverhoging is de flexibiliteit voor de reiziger
verbeterd en is de concurrentie met het vliegtuig verder vergroot. NS is
met Eurostar in gesprek om op termijn verder uit te breiden naar vier
treinen per dag. Ten aanzien van de Thalys wordt, om tegemoet te komen
aan de groeiende reizigersvraag, de capaciteit vergroot middels inzet van
verlengde treinen en in het weekend één extra trein vanuit Brussel-Zuid in
de richting van Amsterdam.
Ook de IC Brussel draagt bij aan de intensieve verbinding met België.
Sinds 9 april 2018 rijdt de IC Brussel over de HSL-Zuid, waarmee de
reistijd van Amsterdam en Schiphol naar België in de dienstregeling met
een half uur verkort is. Helaas heeft een softwarefout in de locomotieven
ervoor gezorgd dat de binnenlandse prestaties op de HSL-Zuid in de
tweede helft van 2018 en de eerste maanden van 2019 tegenvielen. NS
heeft mij geïnformeerd dat de softwarefout per begin april 2019 in alle
locomotieven op de HSL-Zuid, dus ook op de IC Brussel, is hersteld.
Sindsdien laten de binnenlandse prestaties op de HSL-Zuid een duidelijke
verbetering zien. Ik ben tevreden dat NS en ProRail nog steeds alles op
alles zetten om de prestaties ook goed te houden. Zo kan de reiziger op
een betrouwbaar product (blijven) rekenen. Inmiddels heb ik, conform
mijn eerder aan u gemelde voornemen5, het nieuwe te bestellen materieel
voor de IC Brussel in de Redelijke Regeling opgenomen. NS kan zo zorgen
voor tijdige vervanging van het huidige materieel en verbetert de kwaliteit
van de IC Brussel in de toekomst voor de reiziger. U wordt hierover nader
geïnformeerd in de brief bij de voortgangsrapportage HSL-Zuid, die dit
najaar wordt verzonden. Ook ten aanzien van de tariefstructuur van de IC
Brussel heeft NS in goed overleg met de consumentorganisaties
afgesproken dat de eerste evaluatie die nu is uitgevoerd, dit najaar een
vervolg krijgt. Ik heb NS verzocht om mij van hun vorderingen op dit vlak
op de hoogte te houden. Samen met de op 31 maart jl. geïntroduceerde
nieuwe stops van de Thalys op luchthaven Charles de Gaulle en Marne la
Vallée (Disneyland Parijs) wordt zo verder gewerkt aan het aantrekkelijk
maken van de treinverbindingen naar Brussel, Parijs en Londen.
Op 9 april jl. heb ik een bezoek gebracht aan Berlijn en heb ik gesproken
met mijn Duitse collega Staatssecretaris Ferlemann over de beoogde
verbetering op de lijn Amsterdam–Berlijn. In gesprekken die wij beiden
met de vervoerders hebben, zullen we hen blijven aansporen om zich
gezamenlijk verder in te zetten voor versnelling en comfort. Een concrete
follow-up is dat Deutsche Bahn eind deze zomer start met de inbouw van
4
5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 29 984, nr. 783.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 854

2

WiFi in de treinen, waardoor het comfort op deze verbinding verbetert. In
opvolging van de Quick Scan heb ik NS en ProRail gevraagd met haar
Duitse partners de mogelijk kansrijke versnellingsmaatregelen zoals
multicourant materieel, slimme dienstregeling en infrastructurele
aanpassingen verder uit te werken. Conform de motie van het lid
Amhaouch c.s.6 worden hier de verschillende routevarianten op een
volwaardige manier onderzocht, uitgaande van een optimale balans
tussen snelheid en hoeveelheid stops. Hierbij wordt nauw aangesloten bij
de verdieping van het Toekomstbeeld OV 2040. Begin van dit najaar
leveren NS en ProRail haar eerste resultaten op en op basis hiervan wil ik
in samenspraak met NS, ProRail, de regionale en Duitse partners, aan de
BO MIRT tafel concrete afspraken maken over routes en termijnen
waarbinnen we de gewenste versnelling kunnen realiseren.
Tevens heb ik met mijn Duitse collega dhr. Ferlemann gesproken over de
Nederlandse ambitie om de trein en de luchtvaart beter op elkaar te laten
aansluiten, conform de moties7 Kröger en Sienot en Paternotte c.s. We
hebben afgesproken dat daar waar maar mogelijk de Duitse counterparts
aansluiten bij dit proces. Dit geldt ook voor België waar het onderwerp
inmiddels ook onderdeel is van maatschappelijk en politiek gesprek.
Hierover voer ik met beide landen bilaterale gesprekken.
Verder organiseert Nederland, in lijn met het actieplan van de heer
Schonis, dit najaar samen met de Europese Commissie (EC), ERA en de
EU lidstaten een internationale bijeenkomst over de gewenste Europese
agenda ten aanzien van verbeteren internationale spoorverbindingen voor
het personenvervoer. Daarnaast zal Nederland tijdens de Digital Days in
Helsinki bijdragen aan een sessie over het onderwerp internationale
ticketing over onder meer grensoverschrijdende ticketing en.
Op 9 mei jl. heb ik de samenwerkingsovereenkomst getekend met de
provincie Noord-Brabant en de Duitse vervoersautoriteit (VRR) voor een
directe treindienst tussen Eindhoven en Düsseldorf. Met deze overeenkomst worden de bestaande IC-dienst binnen het hoofdrailnet tussen
Eindhoven en Venlo enerzijds en de Regional Express Venlo–
Düsseldorf–Hamm (RE13) anderzijds geïntegreerd in een directe treindienst. Vanaf het dienstregelingsjaar 2026 zal één keer per uur een
doorgaande treindienst van Eindhoven naar Düsseldorf worden geboden.
Ik ben tevens in gesprek met de ACM over een advies aangaande een
gelijk speelveld voor de verbinding, in reactie op mijn toezegging naar
aanleiding van de aangehouden motie van het lid Ziengs8.
Ik heb het voorbije jaar zoals eerder aan uw Kamer gemeld9 onderzoeken
uitgezet over het reactiveren van de spoorlijn Weert–Hamont voor
personenvervoer met de Provincie Limburg en de gemeente Weert.
ProRail heeft de kostenraming van de provincie getoetst op juistheid en
volledigheid en de ontbrekende informatie in beeld gebracht. De daaruit
volgende raming valt tussen de € 50 en € 150 miljoen terwijl een eerdere
schatting van de regio uitging van € 35 miljoen. Ik ga met de regio in
gesprek over wat deze mogelijke verandering van ordegrootte van de
kosten betekent voor het vervolg en laat ook een second opinion
uitvoeren. Ik zal uw Kamer dit najaar informeren over de uitkomsten.

6

Kamerstuk 29 984, nr. 819.
Kamerstuk 29 984, nr. 777 en Kamerstuk 29 665, nr. 328.
8
Kamerstuk 29 984, nr. 822.
9
Kamerstuk 29 984, nr. 783.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 854

3

Op 23 mei jl. heeft het Vierlandenplatform10, tijdens het International
Transport Forum in Leipzig het rapport »Four Country Platform on Cross
Border Passenger Railway Services Final Report and Recommendations»
gepresenteerd. Het rapport is bijgevoegd bij deze brief en analyseert op
hoofdlijnen de stand van zaken op de onderwerpen reisinformatie,
ticketing en betaling/tarifering, en geeft een aantal aanbevelingen op dit
vlak. Het vierlandenplatform stelt dat het noodzakelijk is om grensoverschrijdende diensten te verbeteren om meer reizigers te trekken en
daarmee het comfort en de reiservaring voor de grensoverschrijdende
treinreiziger te vergroten. De vervoerders spelen een belangrijke rol in het
uitvoeren van de acties. Voor de overheden zie ik een belangrijke
aanjagende rol. De aanbevelingen heb ik daarom overgebracht aan de
betrokken stakeholders. Daarnaast zal ik via de OV en Spoortafels hierover
het gesprek voeren met de betrokken stakeholders en ook via de MaaS
pilots worden de aanbevelingen ingebracht11. Het Vierlandenplatform
komt in 2020 weer bijeen om te monitoren of en op welke wijze de
aanbevelingen uit rapport zijn opgepakt.
Kansen voor de terugkeer van de nachttrein
In de brief internationaal spoorvervoer van 31 januari 2019 (Kamerstuk
29 984, nr. 813) heb ik u laten weten in gesprek te zijn met verschillende
vervoerders over de mogelijkheid om de nachttrein te herintroduceren als
aantrekkelijk en duurzaam alternatief voor het vliegtuig. Met bijgevoegd
onderzoek van het Kennisinstituut voor Mobiliteit (KiM) heb ik gehoor
gegeven aan de motie12 van de leden Kröger en Schonis om kansrijke
internationale routes voor de nachttrein te onderzoeken13.
De onderzoeksuitkomsten van het KiM laten zien dat, vanuit het
perspectief van de reiziger, de nachttrein voor bestemmingen op 800 tot
1.200 kilometer afstand vanuit Nederland een goed alternatief kan zijn
voor het vliegtuig of de auto, waarbij de nachttrein wel door moet kunnen
rijden tot het centrum van grote steden. Op basis van deze criteria zijn er
acht potentiele bestemmingen: Kopenhagen, Warschau, Praag, Wenen,
München, Zürich, Milaan en Turijn.
Het opzetten van dergelijke verbindingen is echter geen sinecure vanuit
het perspectief van de vervoerders. Knelpunten daarbij zijn onder andere
de hoge gebruiksvergoeding in een aantal Europese landen en andere
overheidsheffingen, de beperkte capaciteit van de infrastructuur, het
ontbreken van een gelijk speelveld voor alle vervoerders, en – na
implementatie van het vierde spoorpakket overblijvende – verschillen
tussen nationale veiligheidsregels en technische regels. Dit maakt deze
verbindingen bedrijfseconomisch minder aantrekkelijk.
Zoals ik in mijn eerdere brieven heb aangegeven, ben ik, mede in lijn met
het actieplan van de heer Schonis, de afgelopen periode in gesprek
geweest met verschillende vervoerders om te onderzoeken of de
herintroductie van de nachttrein in Nederland realistisch is en om te pijlen
welke partijen interesse hebben om een dergelijke verbinding te exploiteren. Vooralsnog is alleen NS, in samenwerking met de Oostenrijkse
vervoerder ÖBB, met een concreet plan gekomen voor de herintroductie
van de nachttrein. Zoals in het KiM rapport naar voren komt zijn hiervoor
10

Het Vierlandenplatform komt voort uit de internationale spoortop in 2016. Nederland,
Duitsland, België en Luxemburg bezien op welke wijze grensoverschrijdende «passenger
services» verbeterd kunnen worden.
11
Over de stand van zaken van MaaS wordt/bent u via een separate brief geïnformeerd.
12
Kamerstuk 29 984, nr. 821.
13
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 854

4

wel nog wel een aantal obstakels te overwinnen. De komende periode ga
ik daarom verkennende gesprekken voeren met de betrokken partijen om
te inventariseren wat de opties zijn om de terugkeer van de nachttrein in
Nederland mogelijk te maken. Mochten andere vervoerders zich melden
met een realistisch plan dan zal ik uiteraard ook met hen het gesprek
voeren.
Daarnaast zal ik in Europees verband bespreken op welke wijze er
omgegaan kan worden met de beprijzing van de internationale treinreis,
zoals bijvoorbeeld de door het KiM benoemde verschillen in gebruiksvergoeding, aangezien aanpassing hiervan in Europees verband effect heeft.
Internationale bus
Zoals ik in de Kamerbrief van 31 januari 2019 (Kamerstuk 29 984, nr. 813)
heb toegezegd, heeft het KiM op mijn verzoek ook onderzoek gedaan naar
het gebruik en de potentie van de internationale bus op zowel korte als
lange grensoverschrijdende verbindingen.
Het onderzoek is opgenomen als bijlage bij deze brief14 en laat zien dat
het aanbod van internationale busverbindingen over langere afstanden
vanuit Nederland groot is en snel groeit. Dit is terug te zien in de
reisaantallen: die namen toe van 2 miljoen reizen in 2017 tot 3,5 miljoen
reizen in 2018. Het gaat hierbij met name om sociaal-recreatief vervoer. De
internationale bus concurreert op de lange afstand met name met de auto.
In vergelijking met de trein is de internationale bus in de meeste gevallen
langzamer en minder frequent, maar wel goedkoper en biedt meer directe
verbindingen aan.
Op dit moment zijn er in Nederland 50 korte (minder dan 50 km) grensoverschrijdende buslijnen, allen onder een concessie. De meeste van deze
lijnen hebben lage tot zeer lage reizigersaantallen (minder dan 200 per
gemiddelde werkdag), mede door de nog altijd aanwezige grensbarrières
tussen Nederland, Duitsland en België. Het huidige aanbod wordt door
het KiM als ruim voldoende beoordeeld, daarnaast zien zij enkele mogelijk
kansrijke nieuwe verbindingen al dan niet als alternatief voor spoorse
plannen.
Ik sta positief tegenover de ontwikkeling van kwalitatief goed en
duurzaam grensoverschrijdend busvervoer voor de reiziger. Er ligt een
voorstel van de Europese Commissie voor marktopening in het
busvervoer. Voor dit voorstel heb ik vorig jaar een impactanalyse
uitgevoerd die ik eind vorig jaar naar de Kamer heb gestuurd15. De
uitkomsten zijn, in lijn met het KiM rapport, dat het grensoverschrijdende
(lange afstands)busvervoer een waardevolle aanvulling is op het
bestaande aanbod van openbaar vervoer. De impactanalyse zal gebruikt
worden voor de inzet van Nederland in het onderhandelings- en besluitvormingsproces in de EU. De conclusies van het KiM neem ik mee in de
gesprekken in de regio over ambities ten aanzien van internationale
verbindingen.
Vooruitblik
Conform de motie van het lid Amhaouch16 treed ik dit najaar in het kader
van de BO’s MIRT en de uitwerking van het Toekomstbeeld OV met de
verschillende provincies in overleg over de voortgang van het interna14

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 23 645, nr. 683.
16
Kamerstuk 29 984, nr. 818.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 854

5

tionale spoor. In relatie met het Toekomstbeeld OV kijken we naar de
(on)mogelijkheden voor Amsterdam–Heerlen–Aken, routeopties Berlijntrein en Den Haag–Eindhoven–Düsseldorf, aangezien dit afwegingen met
zich meebrengt die het hele netwerk raken. Dit najaar zal ik ook met
betrokken partijen over de voortgang ten aanzien van de Drielandentrein
in gesprek gaan. Verder verwacht ik dit najaar ook nieuwe inzichten als
gevolg van actieplan AirRail17, het advies van de ACM over Eindhoven–
Düsseldorf en de MaaS pilots. Ik zal daarom na de MIRT gesprekken een
brede update sturen over de ontwikkelingen op het internationaal spoor
voor reizigers.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

17

Gezamenlijk plan van aanpak van IenW, KLM, Schiphol, NS en ProRail om het vliegtuig en de
internationale trein dichter bij elkaar te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 984, nr. 854

6