Den Haag, 15 november 2022

"Evenwicht en tegenwicht,
Samenspraak en tegenspraak,
Macht en tegenmacht,
Kunnen in een democratische rechtsorde niet zonder elkaar"
Herman Tjeenk Willink

Geachte mevrouw Bruins Slot, en heren Rutte, Buitendijk en de Klerck,
Afgelopen vrijdag is de ambtelijke top van de Tweede Kamer opgestapt, vanwege de
gang van zaken rond het onderzoek naar sociale veiligheid bij de ondersteuning van de
Tweede Kamer. Wij zien dit als een zeer moedige poging van dat MT om voor hun
mensen te gaan staan en een krachtig signaal naar de politiek dat ambtenaren geen
inzet van politiek mogen zijn. Eerder stapte de hoogste ambtenaar van het ministerie van
Econonnische Zaken en Klimaat op, blijkbaar vanwege een diepgaand verschil van inzicht
met de minister over de ambtelijke ondersteuning. Wij zijn geschrokken en onder de
indruk van deze stappen. Wij zouden graag zien dat vanuit de ABD en het SGO deze
casussen geduid worden, de zorgen die dit oproept gedeeld worden en de personen
openlijk gesteund worden. We hebben de indruk dat dit nu niet of onvoldoende gebeurt.
Zonder op de casus zelf in te willen gaan of te oordelen vragen wij ons af: is er sprake
van een patroon? Dat deze vraag bij ons opkomt, is in feite al een teken aan de wand, en
is reden tot zorg. Het opstellen van deze brief heeft op zichzelf ook al veel discussie
losgemaakt binnen de Rijksdienst. Waarbij iedereen zo zijn eigen invalshoek heeft, die
wij niet allemaal in deze brief weten te vatten, maar het maakt ons duidelijk dat de
verhouding tussen ambtenarij en politiek in brede zin aandacht behoeft.
Een goed functionerende democratie en publieke sector kent een aantal
randvoorwaarden zoals vrije verkiezingen, persvrijheid en scheiding der machten. Een
integer, loyaal en deskundig ambtelijk apparaat hoort hier ook bij. Dagelijks werken
duizenden ambtenaren in het land aan de voorbereiding van beleid, leggen dit voor aan
de politiek en voeren genomen besluiten uit. Het samenspel tussen ambtenaren en
bestuurders in een veilige omgeving is essentieel om tot goede besluiten te komen. Zoals
het leiderschapsbeleid van de Algemene Bestuursdienst (ABD) uitdraagt in een recente
publicatie, moet 'een veilige overheidsomgeving bescherming bieden aan ambtenaren.
Politieke bestuurders moeten die veiligheid bieden. En waar dit niet gebeurt moeten de
ambtelijk leiders de politiek-bestuurders hierop aanspreken'. Wij steunen deze lijn
uiteraard, maar steunen we met elkaar ook degenen die hier invulling aan geven? Leren
we van hun harde lessen? Zijn we in het juiste gesprek met de politieke ambtsdragers?
Als leidinggevenden binnen de Rijksoverheid hebben we ook een verantwoordelijkheid
voor onze medewerkers. Bij hen zit de echte deskundigheid en juist zij moeten die
deskundigheid kunnen uiten. Wij willen bevorderen en bewaken dat zij een eigen geluid
kunnen laten horen. Wij zien hoe groot de loyaliteit is bij ons en onze collega's voor de
publieke sector en voor politieke ambtsdragers. Er wordt niet snel geklaagd en er komt
weinig naar buiten. Het bewustzijn bij ambtenaren dat hun handelen ten dienste staat
van het democratisch proces en het primaat hierbij bij de politiek ligt, is groot en hun
loyaliteit dientengevolge ook. En dat leidt ook in heel veel gevallen tot een professionele
en effectieve verhouding tussen de ambtenarij en de politiek. Een samenwerking gericht
op effectief beleid, en niet op enkel politieke profilering. Maar helaas niet altijd. Wij
vragen de ABD en het SG-overleg om met een aanpak te komen om deze moeilijke,
gevoelige discussie openlijk, met elkaar en met de politiek te voeren. Onze loyaliteit en
het feit dat we ons niet in het openbaar kunnen verdedigen, maakt dat we dit gesprek
juist in deze tijden van polarisatie en verharding van het politieke debat willen voeren
Ambtenaren moeten hun werk kunnen doen zonder het risico te lopen in het politieke
debat te worden getrokken. Daarom steunen wij Simone Roos en haar team bij hun

krachtige besluit. En wij zullen ons met hart en ziel inzetten om to voorkomen dat er een
patroon ontstaat. De politiek kan rekenen op ons onafhankelijk, deskundig advies. Wij
rekenen erop dat politieke gezagsdragers in woord en gedrag ons die ruimte geven.
Aileen dan werken we samen aan een open bestuurscultuur, met respect voor ieders rol.
En dragen we met elkaar bij aan het oplossen van de grote maatschappelijke
uitdagingen. Want dat is wat de maatschappij van ons vraagt en mag verwachten.
We zien uit naar een reactie.
Hoogachtend,