Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3045
Vragen van de leden Teunissen en Van Raan (beiden PvdD) aan de Ministers
van Economische Zaken en Klimaat en van Buitenlandse Zaken over het
bericht dat Duitsland haar broeikasgasreductiedoelen gaat aanscherpen
(ingezonden 6 mei 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Yeşilgöz-Zegerius (Economische Zaken en
Klimaat) (ontvangen 7 juni 2021).
Vraag 1
Kent u het bericht «Germany to hike 2030 CO2 emissions reduction target to
65%»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 4
Klopt het dat Duitsland haar broeikasgasreductiedoel voor 2030 gaat ophogen
naar 65 procent ten opzichte van 1990? Zo nee, hoe zit het dan?
Klopt het dat Duitsland een broeikasgasreductiedoel voor 2040 gaat instellen
van 88 procent ten opzichte van 1990? Zo nee, hoe zit het dan?
Klopt het dat Duitsland in 2045 «klimaatneutraal» wil zijn? Zo nee, hoe zit het
dan?
Antwoord 2, 3 en 4
Het klopt dat Duitsland recent nieuwe klimaatdoelen heeft aangekondigd, met
als doel om in 2045 klimaatneutraal te zijn. Hiervoor zijn ook tussendoelen
geformuleerd met een reductie van 65 procent in 2030 en 88 procent in 2040
ten opzichte van 1990.
Vraag 5
Gelden deze Duitse doelen voor alle broeikasgassen, of enkel voor CO2?

1

ah-tk-20202021-3045
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Reuters, 5 mei 2021 «Germany to hike 2030 CO2 emissions reduction target to 65%» (https://
www.reuters.com/article/us-climate-change-germany/germany-to-raise-2030-co2-emissionsreduction-target-to-65-spiegel-idUSKBN2CM0LG)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 5
De doelen gelden voor alle broeikasgassen die Duitsland uitstoot, waaronder
CO2 maar ook andere belangrijke broeikasgassen zoals methaan en lachgas.
Vraag 6
Gelden deze Duitse doelen voor alle sectoren? Zo nee, welke uitzonderingen
maakt Duitsland?
Antwoord 6
De recent door Duitsland aangekondigde verscherpingen zijn nu nog
beschreven op hoofdlijnen. Deze zullen komende maanden voor de verschillende sectoren uitgewerkt worden. Zo heeft het Duitse Bondsministerie voor
Milieu, Natuurbescherming en Nucleaire Veiligheid aangekondigd dat er in
ieder geval aanvullende maatregelen verwacht worden op het vlak van
energie, verkeer, industrie, gebouwde omgeving en landbouw.2
Vraag 7
Worden deze Duitse doelen juridisch bindend?
Antwoord 7
Ja.3
Vraag 8
Klopt het dat Duitsland met het ophogen van haar broeikasgasreductiedoelen
reageert op de uitspraak van het Duitse Constitutioneel Hof over de Duitse
Klimaatwet die deels ongrondwettelijk bleek te zijn? Zo nee, hoe zit het dan?
Zo ja, kunt u toelichten wat de onderbouwing is van Duitsland bij de keuze
om de uitspraak van het Constitutioneel Hof over de Duitse Klimaatwet op
deze wijze in te vullen?
Antwoord 8
De Duitse overheid reageert met haar herziene klimaatwet inderdaad op de
uitspraak van het Constitutioneel Hof. Belangrijk element in de uitspraak was
dat de klimaatwet in strijd was met de Grondwet, aangezien doeltreffende
maatregelen voor de periode na 2030 ontbreken en dit de toekomstige
vrijheid van de veelal jonge aanklagers zou inperken. De rechter stelt in de
uitspraak dat de Duitse regering, in haar rol als wetgever, met de invoering
van de klimaatwet in 2019 niet heeft voldaan aan haar grondwettelijke plicht
om de klagers te beschermen tegen de risico’s van de klimaatverandering en
niet heeft voldaan aan de uit artikel 20 van de Grondwet voortvloeiende
verplichting om klimaatmaatregelen te nemen. De bepalingen schuiven
onomkeerbaar belangrijke emissiereductielasten door naar de periode na
2030. Citaat uit het oordeel van het Hof: «De grondwettelijke klimaatdoelstelling die uit artikel 20a GG (Grundgesetz) voortvloeit, is overeenkomstig de
doelstelling van Parijs nader omschreven als het beperken van de stijging van
de gemiddelde temperatuur wereldwijd tot ruim onder de 2°C en bij voorkeur
tot 1,5°C boven het pre-industriële niveau. Om dit doel te bereiken, zullen de
reducties die na 2030 nog nodig zijn, met steeds grotere snelheid en urgentie
moeten worden gerealiseerd. Deze toekomstige verplichtingen tot emissiereductie hebben gevolgen voor vrijwel elke vorm van vrijheid, omdat vrijwel
alle aspecten van het menselijk leven nog steeds gepaard gaan met de
uitstoot van broeikasgassen en dus potentieel worden bedreigd door
drastische beperkingen na 2030. Daarom had de wetgever voorzorgsmaatregelen moeten nemen om deze zware lasten te verzachten en zo de door de
grondrechten gewaarborgde vrijheid te vrijwaren. De wettelijke bepalingen
over de aanpassing van het reductietraject voor broeikasgasemissies vanaf
2031 zijn niet toereikend om de noodzakelijke overgang naar klimaatneutraliteit tijdig te bewerkstelligen. De wetgever moet uiterlijk op 31 december 2022
bepalingen vaststellen waarin gedetailleerder wordt aangegeven hoe de
reductiedoelstellingen voor broeikasgasemissies voor de perioden na 2030
moeten worden aangepast.»

2
3

Klimapakt Deutschland – Begleitender Beschluss des Bundeskabinetts vom 12.5.2021.
Revised Climate Change Act sets out binding trajectory towards climate neutrality by 2045.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

De Duitse regering heeft als eerste antwoord daarop de Duitse klimaatwet
aangepast en zal de komende tijd met aanvullende maatregelen komen om
die nieuwe doelen daadwerkelijk in te vullen.
Vraag 9 en 10
Erkent u dat Duitsland een stuk sneller reageert op deze uitspraak dan
Nederland destijds deed op de verschillende uitspraken in de Urgenda-zaak?
Zo nee, waarom niet?
Kunt u dit verschil in reactiesnelheid verklaren?
Antwoord 9 en 10
Het Nederlandse kabinet reageerde destijds ook kort na de uitspraak van de
rechtbank in Den Haag, door aan te geven uitvoering te zullen geven aan het
vonnis. In de jaren erna heeft het kabinet diverse malen maatregelen
aangekondigd die een bijdrage leveren aan de uitvoering van het vonnis.
Duitsland heeft in reactie op het vonnis de doelstelling voor 2030 en 2050
opgehoogd, en heeft aangekondigd dat zij de bijbehorende maatregelen
komende tijd verder gaan uitwerken. De vergelijking van reactie-termijnen
gaat daarom niet helemaal op.
Vraag 11
Wat is uw reactie op de aangescherpte Duitse broeikasgasreductiedoelen?
Antwoord 11
Nederland heeft zich de afgelopen jaren veelvuldig ingezet voor ambitieus
Europees klimaatbeleid, onder meer via de Europese klimaatkopgroep. Het is
een positieve ontwikkeling als landen ambitie tonen om zich daar ook voor in
te zetten.
Vraag 12 en 13
Kunt u aangeven welke Europese landen inmiddels broeikasgasreductiedoelen hebben ingesteld die, als gevolg van een hoger ambitieniveau, afwijken
van de doelen die zijn vastgelegd in de Europese Klimaatwet? Kunt u hierbij
de relevante bijzonderheden benoemen omtrent afbakening, uitzonderingsgronden en juridische afdwingbaarheid?
Kunt u aangeven welke Europese landen op dit moment – net zoals
Duitsland – bezig zijn met concrete aanscherpingen van hun broeikasgasreductiedoelen?
Antwoord 12 en 13
Een aantal landen heeft al aangeven eerder klimaatneutraal te zijn dan 2050,
zoals in de EU is afgesproken. Zweden wil net zoals Duitsland in 20454
klimaatneutraal zijn, Oostenrijk in 20405 en Finland in 2035.6 Ook hebben
bovenstaande landen vaak aanvullende tussendoelen voor de periode vóór
2050, zoals Zweden, of worden deze tussendoelen nog vormgegeven, zoals
bijvoorbeeld het geval in Oostenrijk en Finland. Deze doelen moeten daarbij
wel nog met beleidsmaatregelen worden ingevuld.
Daarnaast zullen alle Europese lidstaten in de toekomst ook hun nationale
doel voor 2030 moeten aanpassen, op basis van de aangescherpte Europese
regelgeving die voorschrijft dat in de EU ten minste 55% netto emissiereductie moet worden behaald in 2030. Dit geldt in ieder geval voor de Effort
Sharing Regulation (nationaal doel voor de sectoren landbouw, gebouwde
omgeving, mobiliteit en kleine industrie), waarvoor de Europese Commissie
in juli met een aangepast voorstel komt. Tevens moeten alle EU-lidstaten
opereren in lijn met het overeengekomen doel van klimaatneutraliteit voor
2050 in de Europese klimaatwet.
Vraag 14 en 15
Is het nog steeds uw ambitie om van Nederland een internationale klimaatkoploper te maken? Zo nee, waarom niet?

4

Sweden’s long-term strategy for reducing greenhouse gas emissions – Swedish Ministry of
Environment.
5
Austria 2020 – Analysis – IEA
6
Finland’s national climate change policy – Ympäristöministeriö.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Bent u bereid om de Nederlandse broeikasgasreductiedoelen nader aan te
scherpen, minstens in lijn met de huidige Europese klimaatkoplopers? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 14 en 15
Nederland heeft de afgelopen jaren forse stappen gezet op nationaal
klimaatbeleid. Met het sluiten van het Klimaatakkoord en het vaststellen van
een emissiedoel van 49% in 2030 behoorde Nederland tot de koplopers in
Europa – en het heeft nationaal beleid ingezet dat op veel punten verder gaat
dan Europa op dit moment van ons vraagt. Nu Europa haar doelstellingen
voor 2030 heeft aangepast, zal dit ook consequenties hebben voor het
nationale klimaatbeleid en het Klimaatakkoord. De vraag op welke wijze we
deze opgave doorvertalen en wat de Nederlandse ambitie wordt richting 2030
en 2050 nu Europa ook extra stappen heeft gezet, is aan een volgend kabinet.
Om het volgende kabinet hierop voor te bereiden heeft eerder dit jaar een
studiegroep opties in kaart gebracht om nationaal invulling te geven aan de
opgehoogde Europese doelstelling (Kamerstuk 32 813, nr. 664).
Vraag 16
Erkent u dat Nederland de uitstoot van broeikasgassen zo snel mogelijk, zo
veel mogelijk moet terugdringen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 16
In Nederland nemen we onze verantwoordelijkheid om klimaatverandering
zoveel als mogelijk tegen te gaan en zo ons land leefbaar te houden voor de
toekomstige generaties: zowel als het gaat om mitigatie als adaptatie, op een
manier die behapbaar en betaalbaar is voor alle Nederlanders. Daarbij heeft
Nederland zich een ambitieus reductiedoel opgelegd van 49% in 2030, dat
ook in de Nederlandse klimaatwet is opgenomen en waar we via het
Klimaatakkoord uitvoering aan geven. Het klimaat is er niet bij gebaat dat
rigoureuze maatregelen worden getroffen, als dit leidt tot zeer hoge kosten en
koolstoflekkage door wegtrekkende bedrijven. Daarom is het ook belangrijk
om in internationaal verband samen op te trekken. Nederland heeft in
aanvulling op het eigen reductiedoel in Europees verband succesvol gepleit
voor het in lijn brengen van de Europese klimaatdoelen met de doelstellingen
van de Overeenkomst van Parijs en de aanbevelingen van het IPCC. Daarom
is het kabinet ook blij met de ophoging van het Europese 2030-doel naar ten
minste 55% ten opzichte van 1990. Het kabinet kijkt uit naar het wetgevend
pakket dat de Commissie in juli 2021 zal presenteren, om deze verhoogde
ambities te realiseren. Dat pakket zullen we onder andere beoordelen aan de
hand van de wijze waarop dit aansluit op het Klimaatakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4