Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3275
Vragen van de leden Renkema en Smeulders (beiden GroenLinks) aan de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over veilig werken in
tijden van corona (ingezonden 30 april 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 24 juni 2020).
Vraag 1
Hoeveel werknemers werken onder onveilige omstandigheden vanwege het
coronavirus? Deelt u de schatting van het Christelijk Nationaal Vakverbond
(CNV) dat het om meer dan een miljoen werknemers zou gaan? Welke
vormen van onveilig werken komen het meest voor? Hoeveel signalen krijgt
de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) hierover binnen?
Antwoord 1
Iedere werknemer moet – ook in tijden van het coronavirus – in gezonde en
veilige arbeidsomstandigheden kunnen werken. Of het nou om werknemers
gaat die gericht werken met het coronavirus in bijvoorbeeld laboratoria,
werknemers die door hun werkzaamheden een risico lopen op besmetting
met het coronavirus zoals in de zorg, of werknemers die als gevolg van
normaal maatschappelijk verkeer risico lopen besmet te raken zoals in de
supermarkten of tijdens hun werk in distributiecentra, kantoren, bouw,
landbouw, transport en metaalindustrie.
Veel werknemers hebben op hun werk te maken met het risico van een
besmetting met het coronavirus. De werkgever heeft de plicht om te zorgen
voor een gezonde en veilige werkomgeving in overeenstemming met de
noodverordeningen van de overheid en de adviezen en richtlijnen van het
RIVM. Indien in onveilige omstandigheden moet worden gewerkt, kan de
werknemer, ondernemingsraad, personeelsvertegenwoordiging of vakbond
een melding doen bij de Inspectie SZW. De Inspectie SZW bekijkt per geval
wat met de melding kan worden gedaan.
Ik kan geen uitspraken doen over het aantal werknemers dat werkt onder
onveilige arbeidsomstandigheden. Wel kan ik melden dat tot en met 29 mei
jl. 1.586 corona gerelateerde meldingen bij de Inspectie SZW zijn gedaan.
Vraag 2
Is er al effect te zien van de campagne die hierover is gelanceerd? Is er bij
deze campagne bijzondere aandacht voor arbeidsmigranten? Bent u bereid
om hen nog actiever te informeren over hun rechten?

ah-tk-20192020-3275
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Inspectie SZW heeft in dit verband tot nu toe twee social mediacampagnes
gestart. Hiermee worden verschillende doelgroepen gewezen op het feit dat
zij klachten/signalen kunnen melden, wanneer zij zich zorgen maken over de
veiligheid van hun werkplek of de omstandigheden waarin ze moeten werken
gerelateerd aan het coronavirus. Om het melden makkelijk te maken, geleiden
de campagne-uitingen direct door naar de juiste webpagina waarop ook het
meldformulier te vinden is. De campagneplatforms zijn Linkedin, Facebook,
Instagram, Stories, Twitter en Google.
De eerste campagne startte op 14 april en werd via Linkedin gericht op
910.000 personen, werkzaam in diverse bedrijfstakken waaronder de
(geestelijke) gezondheidszorg, transport, openbare veiligheid, pakket- en
goederenbezorging. Hiermee zijn ruim 322.000 personen bereikt waarvan er
ruim 4000 doorklikten naar het formulier. Een doorklikpercentage van 1,12%
is redelijk hoog voor een overheidscampagne. In 2019 lag dit gemiddeld voor
(overheids)campagnes rond de 0,55.
De tweede campagne startte op 28 april en is primair op arbeidsmigranten
gericht, in de Engelse en Duitse taal. De doelgroep omvat 24.000 personen in
een breed scala aan sectoren, waaronder de land- en tuinbouw (inclusief
seizoensarbeid), recreatie, horeca en uitzendbranche. De campagne is tevens
gericht op de vakbeweging en op (veelal besloten) linkedin-groepen van
sociale netwerken voor migranten, zoals migrantenouderenorganisaties en
kenniscentra. Hiermee werden tot nu toe 82.000 personen bereikt, waarvan er
860 (1,05%) doorklikten naar de website met meldformulier. Dat betekent dat
de uiting relevant is voor de doelgroep.
Verder is een aanzienlijke stijging te zien in het aantal vragen dat wordt
gesteld via de social mediakanalen. De Engelse pagina op de website is 1.700
keer bezocht, het meldformulier is 712 keer opgevraagd en 10 keer ingediend.
Bezoek van de webpagina’s en webformulieren worden dagelijks gemonitord
en waar nodig bijgesteld om de doelgroep zo goed mogelijk te bereiken.
Vraag 3
Hoe wordt er op dit moment door de Inspectie SZW gehandhaafd op
onveilige werksituaties, ook in relatie tot het coronavirus? Klopt het dat er
nauwelijks nog inspecties op locatie plaatsvinden? Wat zijn de overwegingen
die daaraan ten grondslag liggen? Is het mogelijk inspecteurs op een veilige
manier toch te laten inspecteren op locatie? Zo ja, wat is daar voor nodig? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 3
Na de aankondiging van de kabinetsmaatregelen op 12 maart 2020 om zoveel
mogelijk thuis te werken om zo besmettingsgevaar te verminderen, heeft de
Inspectie SZW bepaald dat zij inspecties en recherche onderzoeken op locatie
bleef uitvoeren bij spoedeisend ongevalsonderzoek en arbeidsuitbuiting
onder voorwaarde dat inspecteurs dit op een veilige en verantwoorde manier
konden uitvoeren. In overeenstemming met de kabinetsmaatregelen gold
voor overige inspecties en onderzoeken dat die zoveel mogelijk telefonisch
werden uitgevoerd of werden uitgesteld tot een later moment, dus nee, tenzij
er een dringende reden was om inspectie op locatie wel door te zetten.
Door het opengaan van de samenleving en grotere economische bedrijvigheid hanteert de Inspectie SZW sinds 8 juni 2020 de lijn «ja, mits». De
Inspectie SZW voert weer inspecties uit op locatie, mits de regels ter
bescherming van de gezondheid en veiligheid van de inspecteurs, die zijn
vastgelegd in de RI&E van de Inspectie, in acht kunnen worden genomen. De
Inspectie SZW heeft dus haar werkwijze aangepast en zal dat blijven doen
naar gelang de omstandigheden en kabinetsbesluiten daartoe aanleiding
geven.
Vraag 4
Is er voldoende juridische grondslag voor de Inspectie SZW om te handhaven
op coronarichtlijnen, zoals de anderhalve meter afstand, zoals die zijn
opgenomen in de gemeentelijke noodverordeningen? Hoe wordt er überhaupt gehandhaafd op de gemeentelijke noodverordeningen binnen of op het
terrein van bedrijfsorganisaties?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Handhaving van de overheidsmaatregelen met betrekking tot het coronavirus
vindt primair plaats door de veiligheidsregio’s. In de noodverordeningen
kunnen politie, marechaussee en bijzondere opsporingsambtenaren aangewezen en daarmee bevoegd zijn om te handhaven op de coronarichtlijnen zoals
die zijn opgenomen in de gemeentelijke noodverordeningen.
De Inspectie SZW is niet als toezichthouder aangewezen en daarmee niet
bevoegd om op de noodverordeningen te handhaven. Wel kan en zal
Inspectie SZW handhavend optreden op basis van de Arbeidsomstandighedenwet indien de arbeidsomstandigheden in een bedrijf of instelling daartoe
aanleiding geven. Zie in dit verband ook het antwoord op vraag 5.
Vraag 5
Biedt de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) voldoende aanknopingspunten om werkgevers aan te spreken op hun verantwoordelijkheid voor een
veilige werkomgeving in relatie tot de coronavoorschriften? Zijn de coronavoorschriften nu gekoppeld aan het reguliere arbostelsel van risicoinventarisatie en -evaluaties (RI&E’s) en arbocatologi en het toezicht en de
inspraak daarop? Zo nee, op welke wijze wilt u die koppeling gaan maken?
Gaat die koppeling gemaakt worden in de speciale «coronanoodwet» waar nu
over gesproken wordt? Is het een optie om dan speciale voorschriften op te
nemen in de Arbowet, bijvoorbeeld met een verwijzing naar de Wet Publieke
Gezondheid?
Antwoord 5
Ja, de Arbowet is een kaderwet. De regels met betrekking tot arbeidsomstandigheden zijn nader uitgewerkt in het Arbeidsomstandighedenbesluit en de
Arbeidsomstandighedenregeling. Basis van het arbobeleid in een bedrijf is de
Risico Inventarisatie en evaluatie (RI&E). Onderdeel hiervan is het opstellen
van een aanpak om risico’s te voorkomen, vermijden of de gevolgen te
beperken.
Het is belangrijk dat bedrijven en instellingen in hun RI&E het coronarisico
onderkennen en een plan van aanpak hebben. Bedrijven hebben ook baat bij
een Branche RI&E of een op te stellen «Corona-»arbocatalogus voor een
sector of branche. Voor arbocatalogi bestaat de mogelijkheid om die te laten
toetsen door de Inspectie SZW op basis van de Beleidsregel arbocatalogi
2019.
Tot slot heb ik het voornemen om de Inspectie SZW meer wettelijke
mogelijkheden te geven om effectief te kunnen handhaven als werkgevers in
ernstige mate geen noodzakelijke maatregelen treffen om besmetting met
novel coronavirus (2019-nCOV) te voorkomen of de kans daarop te beperken.
De voorbereiding daarvoor loopt. Een mogelijkheid is om dit via de Covidnoodwet te regelen, maar ik bezie ook alternatieve opties.
Vraag 6
Hoeveel werkgevers hebben nu al een specifiek coronaprotocol op de
werkvloer? In hoeveel sectoren zijn hier afspraken over gemaakt? Worden
werknemers hier standaard bij betrokken? Zo ja, op welke wijze is dat
geborgd? Zo nee, op welke wijze wilt u dat gaan borgen? Op welke wijze is
geborgd dat werknemers, via de ondernemingsraad/medezeggenschapsraad/
gemeenschappelijke medezeggenschapsraad, betrokken zijn bij de doorvertaling van een sectorprotocol naar de werkvloer van een specifieke bedrijfsorganisatie?
Antwoord 6
Bedrijven en organisaties maken concrete plannen voor de anderhalvemetersamenleving op de werkvloer (protocollen). Een protocol gaat over veilig
werken binnen een bedrijf of organisatie. Protocollen zijn van en voor
sectoren en worden veelal opgesteld door de brancheorganisatie horend bij
de sector. Daarbij worden zij in veel gevallen ondersteund door de werkgeverskoepels VNO-NCW en MKB Nederland. Ook de werknemers in de sector
moeten worden betrokken, bijvoorbeeld via de vakbond(en).
De overheid geeft geen formele goed- of afkeuring van de protocollen. Een
interdepartementale werkgroep kan de brancheorganisatie adviseren. Naast
naleving van de RIVM-richtlijnen gaat het hierbij onder andere over zaken als
uitvoerbaarheid van genomen maatregelen, handhaafbaarheid en communi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

catie. Vervolgens is het de sector zelf die het protocol vaststelt. De sector is
ook zelf verantwoordelijk voor de naleving van het protocol. Op de site
www.mijncoronaprotocol.nl wordt doorverwezen naar een aantal bestaande
protocollen. Niet bij alle protocollen die zijn opgesteld, is de overheid
betrokken geweest. Momenteel heeft de werkgroep geadviseerd op zo’n
90 protocollen.
Een door sectoren vastgesteld protocol is geen vervanging van de geldende
wet- en regelgeving. Dit betekent dat een protocol geen vervanging is van
Arbowetgeving; die blijft onverminderd geldig. Sectoren worden aanbevolen
om na vaststelling van het protocol de arbo-onderdelen uit het protocol te
laten doorwerken in de bestaande arbo-systematiek. Concreet betekent dit de
Arbocatalogus op branche- of sectorniveau en de risico- inventarisatie- en
evaluatie (RI&E) op bedrijfsniveau. De arbo-onderdelen uit het protocol
kunnen als addendum op de Arbocatalogus ter toetsing worden ingediend bij
de Inspectie-SZW. I-SZW hanteert hiervoor een versnelde procedure.
Vraag 7
Wat is de precieze juridische status van deze coronaprotocollen? Welke
rechten kunnen zowel werknemers als werkgevers aan deze protocollen
ontlenen? Doen deze protocollen iets af aan de verantwoordelijkheid van
werkgevers om te zorgen voor een veilige werkplek voor hun werknemers?
Antwoord 7
Een coronaprotocol heeft geen juridische status binnen de arboregelgeving
en ontslaat niet van de verplichting voor ieder bedrijf of instelling om een
Risico-Inventarisatie & -Evaluatie (RI&E) te hebben (zie ook mijn antwoord op
vraag 5). Een coronaprotocol doet niets af aan de zorgplicht van de werkgever op grond van de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) die bepaalt dat
de werkgever de werknemer in staat stelt zijn werk veilig en gezond te doen.
De werknemers moeten weten welke maatregelen van toepassing zijn en zich
houden aan de regels die opgesteld zijn.
Vraag 8
Hoe staat het met de uitvoering van de motie-Smeulders c.s. over inzet van
toezichthouders, zoals de Inspectie SZW, omtrent de kwetsbare situatie van
arbeidsmigranten?1
Antwoord 8
In algemene zin waar het gaat om de problematiek arbeidsmigranten is het
«Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten», waar u op 4 mei jl. een brief
over heeft ontvangen2, mede een uitvoering van de motie Smeulders c.s. Het
aanjaagteam zal de bescherming van arbeidsmigranten agenderen bij
werkgevers, gemeenten en provincies, en partijen op regionaal niveau
samenbrengen. Tegelijkertijd zal er gezamenlijk met deze partijen en
interdepartementaal worden gezocht naar maatregelen voor de bescherming
van arbeidsmigranten op de korte en (middel)lange termijn. Het kan zijn dat
dit vraagt om lokale oplossingen, maar ook dat er moet worden gekeken naar
landelijk beleid of de inzet van toezichthouders, zoals de Inspectie SZW.
Daarnaast verwijs ik naar antwoord 2 over de campagne gericht op arbeidsmigranten.
Voor wat betreft de problematiek in de slachthuizen kan ik u melden dat de
Inspectie SZW de komende tijd extra zal inzetten op inspecties bij slachthuizen. De NVWA en de Inspectie SZW werken nauw samen bij de aanpak van
de problematiek rondom eerlijk, veilig en gezond werk in slachthuizen. Er zijn
o.a. gezamenlijk afgestemde inspecties tussen de NVWA en de Inspectie
SZW. Ook wordt samengewerkt met de veiligheidsregio’s en de GGD-en.

1
2

Kamerstuk 35 430, nr. 11.
Kamerstuk 29 861, nr. 49

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4