Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 723

Voorstel van wet van het lid Van der Steur tot
wijziging van Boek 3 en Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek en van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering alsmede enkele
andere wetten in verband met de bevordering
van het gebruik van mediation (Wet bevordering
van mediation in het burgerlijk recht)

Nr. 6

MEMORIE VAN TOELICHTING ZOALS GEWIJZIGD NAAR
AANLEIDING VAN HET ADVIES VAN DE AFDELING ADVISERING
VAN DE RAAD VAN STATE
ALGEMEEN DEEL1
1. Inleiding
In een goed ontwikkelde rechtsstaat draagt de overheid er zorg voor dat
geschillen tussen justitiabelen kunnen worden voorgelegd aan een
onafhankelijke, onpartijdige en deskundige rechter. Nederland kan wat dat
betreft trots zijn op de kwaliteit en toegankelijkheid van onze rechterlijke
macht en advocatuur. Tegelijkertijd horen in een ontwikkelde samenleving
individuele natuurlijke of rechtspersonen pas naar de rechter te stappen
nadat zij geprobeerd hebben door goed onderling overleg hun geschil op
te lossen. De rechter fungeert dan als ultimum remedium. Dat uitgangspunt is daarom vastgelegd in de gedragsregels voor advocaten.2 De
Nederlandse wetgeving voorziet in een aantal methoden om buiten de
rechterlijke macht om geschillen op te lossen, zoals door middel van
bindend advies, arbitrage en goed onderling overleg, resulterend in een
wettelijk omschreven vaststellingsovereenkomst. Bindend advies en
arbitrage kennen daarmee al een duidelijke wettelijke regeling. Voor
mediation geldt dat nog niet, terwijl mediation – in allerlei verschijningsvormen – een veel vaker gebruikt en breder ingezet instrument is.
Uitgangspunt van de diverse in onze wetgeving opgenomen oplossingsmethodes voor geschillen zou moeten zijn dat bij voorkeur die methode
wordt gekozen die het meest effectief en efficiënt is, zo min mogelijk
kosten met zich meebrengt en waarbij zoveel mogelijk verantwoordelijkheid bij de partijen zelf wordt gelaten. Voorkomen moet worden dat de
partijen bij een geschil in een oplossingsmethode terechtkomen waarvoor
zij niet op basis van de juiste argumenten hebben gekozen of die zij na
verloop van tijd niet meer willen toepassen. Bij geschillen met een
relationele dimensie moet het idealiter gaan om een procedure die de
1

Het algemeen deel van de memorie van toelichting is gelijk voor de Wet registermediator, de
Wet bevordering van mediation in het burgerlijk recht en de Wet bevordering van mediation in
het bestuursrecht.
2
Gedragsregels 1992, regel 3.

kst-33723-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

1

relatie niet (verder) beschadigt, maar deze zoveel mogelijk herstelt en
partijen in staat stelt in enige vorm samen verder te gaan.
Er kunnen verschillende methoden van geschiloplossing worden
onderscheiden. Een gerechtelijke procedure is wellicht de meest bekende,
maar niet altijd de meest geschikte oplossing. Er zijn verschillende
buitengerechtelijke procedures denkbaar die zich in veel gevallen beter
lenen om tot een snelle, effectieve en bestendige oplossing voor partijen
te komen. Eén van deze methodes is mediation. Mediation kan algemeen
worden omschreven als een vorm van geschiloplossing waarbij een
derde, de mediator, partijen begeleidt om zelf tot een oplossing te komen
voor hun onderlinge conflict. Het doel van mediation is om vanuit de
belangen van partijen te komen tot een gezamenlijk gedragen en voor
ieder van hen optimaal resultaat. Mediation dient voor veel geschillen het
eerste alternatief te zijn en kan derhalve niet op een lijn worden gesteld
met andere alternatieven, zoals arbitrage en bindend advies, omdat deze
alternatieven uiteindelijk – als het er op aankomt – een andere beslisser
dan de rechter bieden en veel minder een andere methode behelzen om
tot een oplossing te komen.3
Mediation wordt in de praktijk al langere tijd voor meerdere soorten
geschillen toegepast, zowel in het personen- en familierecht als in
zakelijke geschillen tussen rechtspersonen. Deze brede toepassing heeft
ook een keerzijde. Mediation is een containerbegrip aan het worden: een
vlag waaronder allerlei uiteenlopende diensten worden aangeboden,
zonder dat er goed zicht is op de kwaliteit van het aanbod, laat staan de
aanbieder. Het is niet voor een ieder op het eerste gezicht duidelijk welke
kwaliteit door een individuele mediator wordt aangeboden en in welke
gevallen mediation als daadwerkelijk volwaardig alternatief voor
rechtspraak kan worden gezien. Het is de bedoeling van initiatiefnemer
om in het belang van deze vorm van alternatieve geschiloplossing
ordening in wet- en regelgeving aan te brengen. Ordening door middel
van wetsvoorstellen waarmee de kwaliteit van registermediators wordt
geborgd, de mediationovereenkomst wordt geregeld en mediation als
alternatief voor de traditionele rechtspraak in het civiel recht en bestuursrecht wordt verankerd. Initiatiefnemer verwacht dat de rechterlijke macht
na invoering van deze wetsvoorstellen met name die geschillen
voorgelegd zal krijgen waarbij partijen onderling met geen mogelijkheid
tot een minnelijke oplossing kunnen komen of geschillen die zich naar
hun aard of oorzaak niet lenen voor oplossing via een van de bestaande
alternatieven.
Om de hierboven genoemde redenen dient initiatiefnemer drie afzonderlijke wetsvoorstellen in, die tezamen een pakket aan maatregelen vormen
dat voorziet in het positioneren van mediation als een gelijkwaardige,
alternatieve vorm van geschiloplossing. Bij het opstellen van deze
wetsvoorstellen is dankbaar gebruik gemaakt van de expertise van dr. mr.
F. Schonewille en mr. M. Kraus, alsmede een expert- en klankbord
bestaande uit ervaringsdeskundigen op het terrein van mediation en
bestuurs- en belastingrecht. Dank is ook verschuldigd aan de ondersteuning verstrekt vanwege de Ministers van Veiligheid en Justitie en
Financiën alsmede de VVD-fractie zelf.
2. Mediation als volwaardig alternatief
2.1. Voordelen van mediation
Het voordeel van mediation boven andere vormen van geschiloplossing is
dat partijen zelf overeenstemming bereiken en niet alleen het geschil (het
symptoom) maar vaak ook het onderliggende conflict (oorzaak) oplossen.
Partijen komen tot een echte oplossing en kunnen weer met elkaar verder.
3

Asser/Vranken Algemeen deel III, 2005.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

2

Mediation is daardoor als conflictoplossend instrument in het bijzonder
geschikt voor alle conflicten tussen natuurlijke en rechtspersonen waarbij
de oorzaak – mede – gevonden wordt in relationele dimensies. Mediation
draagt bij aan dejuridisering, een kwalitatief goede en efficiënte wijze van
geschiloplossing en een meer pluriforme toegang tot het recht, waarbij
partijen (burgers, bedrijven, overheden) in de eerste plaats zelf verantwoordelijkheid dragen voor het behaalde resultaat. De persoonlijke
betrokkenheid binnen mediation leidt vaak tot een bevredigende en
duurzame oplossing van het geschil, waardoor een beroep op een rechter
in veel gevallen niet meer nodig is. Mediation draagt dan ook bij aan het
verminderen van de druk op en werklast van de rechtspraak. Daarnaast zal
het geschillen bij de rechtspraak weg kunnen houden die eigenlijk naar
hun aard of oorzaak niet bij de rechter thuishoren. Vaak is voor de
succesvolle beslechting van het geschil niet een hoog gekwalificeerde
jurist noodzakelijk, maar iemand met een andere expertise, zoals een
deskundig registermediator.
Een bijkomend voordeel van mediation is de brede inzetbaarheid en
toepasbaarheid van het instrument. Het is in veel gevallen de beste
oplossing voor geschillen die zich kunnen voordoen op uiteenlopende
terreinen, zoals in het personen- en familierecht (echtscheiding, kinder- en
partneralimentatie, voogdijzaken, erfeniskwesties etc.), het arbeidsrecht,
de verhoudingen tussen aandeelhouders en de directie van een vennootschap en tussen vennoten in een vennootschap onder firma, het
huurrecht alsook voor geschillen tussen bijvoorbeeld franchisenemers en
franchisegevers, agenten en hun principalen en zakenpartners, zoals
leveranciers en afnemers, die na oplossing van het geschil wellicht ook
verder nog wat voor elkaar kunnen of moeten betekenen. Ook is denkbaar
dat mediation wordt toegepast in ingrijpende zaken zoals letselschadezaken, geschillen over medische aansprakelijkheid en beroepsfouten van
professionele dienstverleners. In verband met dat laatste kan bijvoorbeeld
ook worden gedacht aan de bemiddelende rol die de deken van de lokale
orde van advocaten heeft bij tuchtklachten tegen advocaten. Bij de
hiervoor genoemde geschillen is niet alleen de juridische realiteit van
belang, maar spelen ook relationele dimensies een rol die in een
traditionele gerechtelijke procedure niet of nauwelijks kunnen worden
geadresseerd.
In Nederland zijn al vele goede voorbeelden bekend van de succesvolle
toepassing van mediation. Ook het toepassen van mediationvaardigheden, zoals bij (buurt)bemiddeling, leidt in veel gevallen tot een
bevredigende oplossing van bestaande of dreigende conflicten. In
geschillen tussen burgers en bestuursorganen, zoals provincies,
gemeenten en de belastingdienst wordt mediation nu al met succes
toegepast, zij het naar de mening van initiatiefnemer nog op (te) beperkte
schaal. Toepassing van mediation in geschillen tussen bestuursorganen
en burgers kan ertoe bijdragen dat het benodigde vertrouwen in het
bestuursorgaan in stand blijft of hersteld wordt.
2.2. Overheidsbeleid inzake mediation
Inleiding
Gelet op de vele voordelen die mediation biedt, hebben opeenvolgende
kabinetten initiatieven genomen om het gebruik van dit instrument verder
te bevorderen. Initiatiefnemer sluit bij deze ontwikkelingen aan en beoogt
met de voorliggende wetsvoorstellen een nieuwe ontwikkeling in gang te
zetten, om meer van het potentiële bereik van mediation daadwerkelijk te
behalen. Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is het gebruik van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

3

mediation in Nederland in opkomst.4 Met de opkomst begon tevens het
denken bij de overheid over haar rol bij het bevorderen van mediation. In
het onderstaande wordt hiervan een verkort overzicht gegeven.
1996 – Platform ADR & Beleidsbrief «ADR 2000–2002»
In april 1996 stelde de toenmalige Minister van Justitie het Platform
Alternative Dispute Resolution (ADR) in om mogelijkheden te verkennen
om in wet- en regelgeving nieuwe vormen van geschilbeslechting te
bevorderen en belemmeringen weg te nemen.5 De verkenning van het
platform vormde de basis voor de in 1999 door de opvolgende Minister
van Justitie gepresenteerde beleidsbrief «ADR 2000–2002». Daarin werd
mediation gepresenteerd als mogelijk tegenwicht tegen de juridisering
van de samenleving.6 ADR, en dan met name mediation, moest op de
lange termijn bijdragen aan de dejuridisering van de geschilbeslechting,
het op de kwalitatief beste respectievelijk meest effectieve wijze van
afdoen van geschillen, het bieden van een meer pluriforme toegang tot
het recht en het verminderen van de druk op de rechtspraak. Hiertoe werd
een aantal proefprojecten aangekondigd. Mediation zou op vrijwillige
basis plaats moeten vinden, aldus de Minister. Wel hield hij in navolging
van het platform ADR de mogelijkheid van een verplichting in specifieke
gevallen open. De Minister heeft zich in de beleidsbrief op het standpunt
gesteld dat de kwaliteitswaarborging primair de verantwoordelijkheid van
de beroepsgroep zelf is. De overheid zou wel eisen moeten stellen aan de
mediators naar wie zij doorverwijst. Een wettelijk verschoningsrecht was
op dat moment volgens de toenmalige Minister niet aan de orde.
2004 – Beleidsbrief «Mediation en het rechtsbestel»
Naar aanleiding van de resultaten in bovengenoemde (proef)projecten en
de uitgevoerde onderzoeken kwam de toenmalige Minister van Justitie in
2004 met de beleidsbrief «Mediation en het rechtsbestel». Hierin werden
landelijke informatie- en verwijzingsvoorzieningen naar mediation bij het
Juridisch Loket en de rechtspraak, en ondersteunende financiële
voorzieningen aangekondigd.7 De Minister hield de mogelijkheid open dat
in de toekomst tevens mediation als voorwaarde voor de toegang tot de
rechter zou kunnen worden verbonden, maar een generieke verplichting
tot mediation werd op dat moment uitgesloten.8 De Minister stelde op
basis van de uitgevoerde onderzoeken vast dat er geen algemene normen
bestaan om te kunnen beoordelen wat de beste oplossingsmethode voor
een bepaald conflict is. Of een zaak geschikt is voor mediation wordt met
name bepaald door de onderhandelingsbereidheid van partijen.9
2009 – «Mediation Monitor 2005–2008»
De uitvoering van de in de beleidsbrief «Mediation en het rechtsbestel»
aangekondigde maatregelen is uitgebreid geëvalueerd aan de hand van
de mediation monitor, uiteindelijk leidend tot het eindrapport «Mediation
Monitor 2005–2008».10 Bij de aanbieding van dit rapport stelde de
toenmalige Minister van Justitie vast dat de verwijsvoorziening vanuit het
juridisch loket en de rechtspraak bevredigend werkt en dat de verwijzing
naar mediation is opgenomen in de normale werkwijze. De tijdelijke
4

A. Brenninkmeijer e.a. (red.), Handboek Mediation, Sdu uitgevers, Den Haag 2013, blz. 25.
Staatscourant 1996, nr. 74.
6
Kamerstukken II 1999/2000, 26 352, nr. 19, blz. 3.
7
Kamerstukken II 2003/04, 29 528, nr. 1.
8
Kamerstukken II 2003/04, 29 528, nr. 1, blz. 8.
9
Ibidem, blz. 5–7.
10
M. Guiaux, F. Zwenk, M. Tumewu, Mediation Monitor 2005–2008, Eindrapport, WODC Cahier
2009-9.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

4

stimuleringsbijdrage werd beëindigd, nu de bekendheid van mediation
was toegenomen en uit het eindrapport niet bleek dat de stimuleringsbijdrage een belangrijk verschil maakte.11 De mediationtoevoeging12 bleef
wel behouden. Met betrekking tot de kwaliteitsborging van mediators
verwees de Minister naar het Nederlands Mediation Instituut (NMI) dat
inmiddels een groot segment van de mediationsector onder één dak had
verenigd.
2011 – Innovatieagenda rechtsbestel
In de innovatieagenda rechtsbestel, toegezonden aan de Tweede Kamer
bij gelegenheid van de behandeling van het wetsvoorstel tot verhoging
van de griffierechten,13 kwam de Minister van Veiligheid en Justitie met
een beleidswijziging. Naast een nieuwe bevorderingscampagne kondigde
de Minister een wettelijke regeling aan voor de kwaliteitsborging van
mediation. Aanleiding daarvoor was de discussie bij het wetsvoorstel tot
implementatie van de Europese richtlijn mediation over het verschoningsrecht voor mediators. In het kader van deze kwaliteitsborging zou een
register worden ingericht voor mediators die aan objectieve kwaliteitscriteria voldoen.14 Deze kwaliteitsborging is wenselijk voor het toekennen
van een verschoningsrecht aan mediators, nu dit recht zo veel mogelijk
voorbehouden moet blijven aan een gekwalificeerde groep van beroepsbeoefenaars, aldus de regering.15
Geschilbeslechting door de overheid
Naast het hierboven beschreven beleid ten aanzien van mediation zijn er
vanaf 2007 verschillende beleidsinitiatieven genomen gericht op een
proactieve wijze van geschilbeslechting.16 Bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn onder de noemer «prettig contact
met de overheid» een praktische handreiking voor het inzetten van
«mediationvaardigheden» en een juridische handleiding «informele
aanpak» ontwikkeld. Bij de informele aanpak neemt de ambtenaar snel en
persoonlijk (telefonisch) contact op met de betrokken burger(s), verkent de
beste behandeling van de aanvraag, zienswijze, klacht of bezwaar en zoekt
waar mogelijk samen met de burger naar een oplossing binnen de kaders
van de wet. Daarbij past de ambtenaar «mediationvaardigheden» toe:
communicatieve vaardigheden (zoals actief luisteren, samenvatten en
doorvragen) en het kunnen omgaan met de dynamiek van conflictmatige
relaties vanuit een open, belangstellende en oplossingsgerichte
houding.17 Deze aanpak heeft een dempend effect op de inzet van
mediation in eigenlijke zin door gemeenten, zo blijkt uit onderzoek naar de
stand van mediation bij gemeenten.18

11

Kamerstukken II 2009/10, 29 528, nr. 6.
Vanaf 2005 was het op basis van een beleidsregel voor minder draagkrachtigen mogelijk om
een toevoeging te ontvangen voor mediation, zie Staatscourant 25 april 2005, nr. 79, blz. 23.
13
Kamerstukken II 2011/12, 33 071, nr. 5, bijlage.
14
Ibidem, blz. 10.
15
Kamerstukken II 2011/12, 29 528, nr. 7.
16
M.T. Croes, e.a., Monitor Rechtsbijstand en Geschiloplossing, nulmeting periode 2000–2009,
WODC 2010, blz. 76–77 & M.J. ter Voert, T. Geurts, R.M.V. van Os, Monitor Rechtsbijstand en
Geschiloplossing 2011, WODC, Cahier 2012-5, blz. 35.
17
Kamerstukken II 2010/11, 29 362, nr. 185, blz. 2.
18
J. Slooijer, De stand van mediation anno 2012/2013, onderzoek bij gemeenten naar de stand
van mediation, NMI/Vereniging GemeenteMediation/BMC 2013, blz. 7.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

5

2.3. Plaats en gebruik van mediation in het rechtsbestel
Mediation in het Nederlandse recht
Naar aanleiding van de hierboven genoemde beleidsontwikkelingen en de
opkomst van Europese regelgeving op een specifiek deelgebied van
mediation (de grensoverschrijdende mediation) zijn op dit moment op
enkele plaatsen in wet- en regelgeving bepalingen opgenomen over
mediation. Zo is in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering de
mogelijkheid opgenomen dat de rechter binnen een echtscheidingsprocedure kan doorverwijzen naar een mediator.19 Sinds 1 juli 2009 bestaat
de mogelijkheid van het ontvangen van een toevoeging voor mediation
op grond van de Wet op de rechtsbijstand.20 Een mediationtoevoeging
kan op grond van die regeling alleen worden verleend voor een bij de
raad voor rechtsbijstand ingeschreven mediator. Om de kwaliteit van de
aangeboden mediation te waarborgen, zijn aan deze inschrijving bij de
raad voor rechtsbijstand verschillende voorwaarden verbonden.21 Ter
implementatie van de mediationrichtlijn22 is een afzonderlijke implementatiewet vastgesteld.23 Het toepassingsbereik van de implementatiewet
beperkt zich tot grensoverschrijdende burgerlijke en handelsgeschillen. De
mediator krijgt een ingevolge de richtlijn in die wet geregeld verschoningsrecht, voor zover partijen vertrouwelijkheid overeen zijn gekomen.
Het gebruik van mediation in Nederland
Het aantal toevoegingen voor mediation vanuit de raad voor rechtsbijstand vormt sinds een aantal jaren een stabiel doch beperkt aandeel van
het totaal.24 Ook het jaarlijks aantal doorverwijzingen vanuit het Juridisch
Loket blijft achterliggen bij het potentieel bereik van mediation.25 Op dat
potentiële bereik wordt hierna, in paragraaf 3, dieper ingegaan. Bij de
doorverwijzing door de rechtspraak is vanaf 2011 een dalende trend
ingezet.26 Deze wordt voornamelijk veroorzaakt door de invoering van «de
nieuwe zaaksbehandeling» bij de bestuursrechtspraak,27 waarbij niet
langer een schriftelijk mediationaanbod wordt gedaan. Andere mogelijke
oorzaken voor de daling van het aantal verwijzingen zijn volgens de Raad
voor de rechtspraak: het vervallen van de stimuleringsbijdrage per 2011,
een toenemend gebruik van mediation in de voorfase, toename van het
gebruik bij andere instanties van andere wijzen van conflictoplossing en

19

Artikel 818, tweede lid, Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
Artikel 33a Wet op de Rechtsbijstand. Vanaf 2005 was het op basis van een beleidsregel voor
minder draagkrachtigen mogelijk om een toevoeging te ontvangen voor mediation, zie
Staatscourant 25 april 2005, nr. 79, blz. 23, zie noot 9.
21
Inschrijvingsvoorwaarden mediators 2013 krachtens de Wet op de Rechtsbijstand,
Stcrt. 2013, 861.
22
Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende bepaalde
aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken, 2008/52/EG, PbEU L 136.
23
Stb. 2012, 570, inwerking getreden per 21 november 2012.
24
Mediationtoevoegingen maakten in 2012 circa 1,9% uit van het totaal. Cijfers van voor 2012
blijken moeilijk vergelijkbaar, nu sinds 2012 mediationtoevoegingen op een andere manier
worden geteld, L. Combrink-Kuiters, M. van Gammeren-Zoeteweij & S.L. Peters, Monitor
Gesubsidieerde Rechtsbijstand 2012, blz. 56 & 67.
25
Ibidem, blz. 46. Het juridisch loket deed in 2012 4.999 voorstellen tot mediation, resulterend in
2.845 doorverwijzingen.
26
Van 4.311 in 2010 naar 2.716 in 2012. Het aandeel van deze doorverwijzingen van het aantal
voor mediation geschikte zaken in 2012 is nog niet bekend, in 2010 en 2011 was dit 8‰.
27
Deze werkwijze houdt in dat een zaak, zodra het beroepschrift en het verweerschrift zijn
ontvangen, wordt geagendeerd voor behandeling op een zitting. Tijdens de zitting, die binnen
drie maanden plaatsvindt, bespreekt de rechter of raadsheer met de partijen de geschilpunten.
Daarbij is van belang dat elke zaak de behandeling krijgt die het beste bij die zaak past. (zie
Jaarverslag Raad voor de rechtspraak 2012, §2.3.4).
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

6

een toenemende bedrevenheid van rechters en raadsheren in conflictdiagnose, waardoor partijen zonder mediation sneller tot een schikking
komen.
3. Het potentiële bereik
Binnen Europa loopt Nederland voorop voor wat betreft het aantal
opgeleide mediators en de ontwikkeling van mediation als alternatief voor
de traditionele rechtspraak. Desondanks zorgt mediation in Nederland
voor een oplossing in slechts 2,7% van de geschillen waarin een vorm van
overeenstemming wordt bereikt.28 Het aandeel van mediation daalt zelfs
licht sinds 1998. Slechts 1,7% van alle toevoegingen die in 2010 werden
afgegeven door de raad voor rechtsbijstand betroffen mediationtoevoegingen.29 Ook nadat een geschil is aangebracht bij de rechtspraak vindt
slechts in 8 van de 1.000 zaken verwijzing naar mediation plaats.30 Slechts
5% van de door de Geschillencommissie behandelde zaken wordt geschikt
met hulp van een mediator. Uit onderzoek van SEO31 blijkt dat bij
geschillen bij vakbonden (arbeidszaken) helemaal geen gebruik wordt
gemaakt van mediation. Minder dan 1 op de 1.000 bezwaarschriften wordt
door instanties als het UWV en de belastingdienst afgedaan met behulp
van mediation. Rechtsbijstandverzekeraars passen nauwelijks mediation
toe bij de door hen behandelde zaken. Volgens SEO wordt de achterblijvende ontwikkeling van mediation verklaard door de onbekendheid van
mediation als geschiloplossend middel. Daarnaast ziet SEO het gebrek
aan transparantie van de kwaliteit als een belemmering. Het is voor de
potentiële gebruikers niet in een oogopslag duidelijk wie een goede
mediator is. Daarnaast wordt groei van mediation ook tegengehouden
door andere aanbieders op de markt van geschiloplossing, zoals
advocaten die geen belang (denken te) hebben bij doorverwijzing of
teveel nadelen (menen te) zien in het middel. SEO schat dat in 2011 in
totaal 51.690 mediations zijn gehouden. Het slagingspercentage van
mediation is onveranderd hoog: rond de 60%. Het marktpotentieel is
volgens SEO echter aanzienlijk groter32:
Procedures bij ontslag, echtscheiding en voogdij

Ca. 29.000 zaken

Rechtsbijstandverzekeraars
Vakbonden
Geschillencommissies
Overheidsinstellingen
Huurcommissies
Kifid2
Nationale Ombudsman
Buurtbemiddeling
Zakelijke markt

Ca. 100.000 zaken1
Ca. 27.000 geschillen
Ca. 5.800 zaken
Ca. 934.000 bezwaarschriften
Ca. 13.200 verzoeken
Ca. 6.700 klachten
Ca. 14.300 klachten
Ca. 7.600 zaken
potentieel onbekend

1

Hierin zitten ook de – al dan niet al met behulp van een mediator – tot stand gekomen gemeenschappelijke verzoeken tot echtscheiding.
2
Kifid: het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening. Kifid bemiddelt in geval van klachten
over financiële producten of diensten tussen consumenten en banken, verzekeraars, intermediairs en andere financiële dienstverleners.

28

B.C.J. van Velthoven, C.M. Klein Haarhuis, Geschillenbeslechtingsdelta 2009; Over verloop en
afloop van (potentieel) juridische problemen van burgers, Boom Juridische Uitgevers
L. Crombrink-Kuiters, M. van Gammeren-Zoetewij en S.L. Peters, Monitor gesubsidieerde
Rechtsbijstand 2010, raad voor rechtsbijstand, Boom Juridische Uitgevers.
30
De Rechtspraak, Kengetallen 2010, SDU Uitgevers.
31
SEO Economisch Onderzoek, bureau voor onafhankelijk toegepast economisch onderzoek,
www.seo.nl.
32
http://www.seo.nl/uploads/media/
111118_Mediationmarkt_vanuit_economisch_perspectief_01.pdf.
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

7

Niet in alle hierboven genoemde zaken zal door partijen altijd de gang
naar de rechter gemaakt zijn. De oorzaak daarvan ligt niet alleen in het feit
dat het geschil zich daarvoor naar zijn aard niet leent of de belangen
onvoldoende groot zijn. Vaak wordt ook van een gang naar de rechter
afgezien vanwege de financiële, administratieve en andere drempels die
in dat geval moeten worden genomen. Een daarvan is uiteraard het risico
dat een rechtzoekende niet krijgt waarop hij had gehoopt. Het gevolg
daarvan is dat in veel gevallen het conflict blijft voortbestaan. Zelfs als
partijen wel de gang naar de rechter maken, wordt met een rechterlijke
uitspraak, hoe goed ook, het onderliggende daadwerkelijke probleem vaak
niet of niet geheel weggenomen. Als ervan wordt uitgegaan dat alleen al
in 5 tot 10% van de bovengenoemde zaken mediation met succes kan
worden toegepast, is er een enorm marktpotentieel aanwezig. In
paragraaf 2 is een beschrijving gegeven van de huidige plaats in het
rechtsbestel van mediation en het tot nu toe gevoerde beleid inzake
mediation. Uit deze beschrijving blijkt dat het overheidsbeleid al langere
tijd gericht is op een versterkte inzet van het instrument mediation, gelet
op de goede resultaten die daarmee bereikt kunnen worden. Het
potentieel bereik van mediation wordt echter, ondanks deze jarenlange
inspanningen, nog lang niet behaald.
De voorliggende wetsvoorstellen hebben tot doel een aanzienlijk groter
deel van dat potentieel bereik te behalen. Zij richten zich met name op
partijen die een conflict hebben en die niet in alle gevallen van nature
geneigd zijn de weg van een laagdrempelige, buitengerechtelijke
geschilafdoening te beproeven. In veel gevallen kiezen zij ervoor zich
juridisch in te graven en vast te houden aan hun standpunten en positie,
zonder (of slechts in beperkte mate) in dialoog te gaan en zonder te bezien
of op basis van zoveel mogelijk gedeelde gronden tot een vergelijk in der
minne kan worden gekomen. De wetsvoorstellen die zien op het bevorderen van het gebruik van mediation in het privaatrecht en in het
bestuursrecht bevatten daarom bepalingen om partijen, ook wanneer zij
niet vanzelf en spontaan tot mediation zouden komen, zoveel mogelijk te
stimuleren mediation een kans te geven.
Met het huidige beleid tot stimulering van mediation kan niet worden
volstaan om het bereik (aanzienlijk) te vergroten. Om die reden wil
initiatiefnemer inzetten op andere methoden om de toepassing van
mediation te vergroten en partijen die een conflict hebben te stimuleren
dit instrument als het ware te ontdekken. Het is dan ook om deze reden
dat in de wetsvoorstellen die zien op stimulering van het gebruik van
mediation in het bestuursrecht en in het privaatrecht partijen, nog sterker
dan nu het geval is, begeleid worden naar het beproeven van mediation.
Wanneer ook dan blijkt dat partijen er niet onderling – met de hulp van
een deskundige derde – uit komen, staat uiteraard nog altijd de weg open
naar andere, meer klassieke vormen van geschilbeslechting. Partijen
worden uiteindelijk, indien zij die weg wensen te kiezen, niet weggehouden van de rechter.
4. Europese ontwikkelingen
In Europees verband beoogt richtlijn 2008/52/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie van 21 mei 2008 (hierna: de
mediationrichtlijn) bepaalde aspecten van mediation in burgerlijke zaken
en handelszaken te harmoniseren. Deze richtlijn is voor Nederland
geïmplementeerd met de Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG
betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke
en handelszaken. De VVD-fractie in de Tweede Kamer en een aantal
fracties in de Eerste Kamer waren naar het oordeel van initiatiefnemer
terecht zeer kritisch over deze richtlijn omdat rechten aan mediators
werden verleend, waaronder het verschoningsrecht, zonder te bepalen
wat een mediator is en/of eisen te stellen aan de opleiding van mediators.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

8

Daarnaast werd bepaald dat het aanvangen van een mediation de
verjaring stuit. Dit stelt hoge eisen aan het begrip van de mediator over de
aard en omvang van het geschil, de te stuiten vorderingen en de
toepasselijke verjaringstermijnen. De bij mediation betrokken partijen
lopen mogelijk risico’s als zij door een niet kundige mediator worden
bijgestaan bij het oplossen van een conflict.
De Europese Commissie werkt aan de ontwikkeling van aanvullende
instrumenten die het gebruik van mediation moeten bevorderen. Aan de
wens om te komen tot invoering van deze instrumenten ligt in een groot
aantal lidstaten echter een onjuiste motivatie ten grondslag: men ziet
mediation alleen als een middel om de overbelaste rechtspraak te
ontlasten, terwijl mediation niet in alle gevallen een beter of volwaardig
alternatief voor de traditionele rechtspraak is. Mediation is evenmin
gebaat bij de bureaucratische instrumenten die in onder meer de
mediationrichtlijn worden voorgesteld. Met het pakket aan wettelijke
maatregelen dat initiatiefnemer voorstelt wordt gekozen voor een andere
koers, namelijk het verder uitbouwen van het succes van mediation in
Nederland door het scheppen van de noodzakelijke voorwaarden
waardoor mediation zich verder kan ontwikkelen en aan belang kan
winnen.
5. Het totaalpakket aan wettelijke maatregelen
De voorstellen van initiatiefnemer zijn met name gericht op de wettelijke
inbedding en verankering van mediation. Deze wettelijke verankering
bestaat uit verschillende elementen, welke zijn opgenomen in drie
afzonderlijke wetsvoorstellen. De verdeling van de noodzakelijke
wettelijke maatregelen over verschillende wetsvoorstellen vindt om de
volgende redenen plaats. Uit de behandeling van de wetsvoorstellen van
de regering ter implementatie van de mediationrichtlijn33 blijkt dat er een
sterke politieke wens bestaat om het beroep van mediator, voor zover
gericht op mediations op basis van een mediationovereenkomst waarbij
sprake is van stuiting van verjaringstermijnen en een beroep op een
verschoningsrecht, wettelijk te reguleren. Ook de Minister van Veiligheid
en Justitie heeft tijdens de behandeling van de Wet implementatie richtlijn
nr. 2008/52/EG betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation
in burgerlijke en handelszaken aangegeven het belang van een wettelijke
regeling op dit punt te onderschrijven. Daartoe moeten bij en krachtens de
wet voorschriften worden gegeven over – onder meer – wie onder welke
voorwaarden tot het beroep kunnen toetreden, hoe de beroepsregistratie
plaatsvindt en in welke gevallen men uit het beroep kan worden gezet.
Hierop ziet één van drie wetsvoorstellen, het voorstel voor de Wet
registermediator.
Een vraagstuk dat naar zijn aard een andere materie is (en daarom ook om
een andere juridische en politieke afweging vraagt) is de wijze waarop het
gebruik van het instrument mediation in de rechtspraktijk verder kan
worden verankerd en door deze verankering kan worden gestimuleerd.
Daarop zien de twee andere wetsvoorstellen: de Wet bevordering van
mediation in het burgerlijk recht en de Wet bevordering van mediation in
het bestuursrecht. Voor een knip tussen enerzijds het burgerlijk recht en
anderzijds het bestuursrecht (inclusief het belastingrecht) is om de
volgende reden gekozen. De eerstgenoemde regeling ziet op het gebruik
van het instrument mediation tussen natuurlijke personen en rechtspersonen onderling. Gezien de aard van het instrument mediation, dat vooral
33

Aanvankelijk het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek en het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering aan de richtlijn betreffende bepaalde aspecten van
bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken (Kamerstukken 32 555), gevolgd door
het wetsvoorstel Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG betreffende bepaalde aspecten
van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken (Kamerstukken 33 320).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

9

neerkomt op een keuzevrijheid voor partijen, en gezien de aard van het
burgerlijk recht, dat met name van regelend recht is (partijen kunnen er in
veel gevallen bij overeenkomst binnen bepaalde grenzen van afwijken)
ligt het minder voor de hand om in die verhouding partijen min of meer te
verplichten gebruik te maken van mediation. Tegelijkertijd is mediation in
het bijzonder in het privaatrecht uitermate geschikt voor de oplossing van
geschillen, gezien de veelal (mede) relationele dimensie van die
geschillen. Het is dan de taak van de overheid te voorkomen dat partijen
een minder geschikte traditionele procedure worden ingezogen zonder
dat daaraan een objectieve afweging ten grondslag ligt ten aanzien van de
vraag welke oplossingsmethode het meest aansluit bij de behoefte van de
betrokken partijen.
In het geval van het bestuursrecht is de benadering een iets andere.
Bestuursorganen realiseren zich niet in alle gevallen dat een geschil met
een burger efficiënt kan worden opgelost via mediation. Dat kan verschillende achtergronden hebben, zoals het feit dat in een conflict niet alleen
de belangen van één specifieke burger spelen, maar ook de – soms
daaraan tegenstrijdige – belangen van andere burgers of het algemeen
belang. Evenwel blijkt uit ervaringen in de praktijk dat bestuursorganen
die wel de moeite nemen om actief het contact te zoeken met de burger in
een bepaald conflict daarmee zeer goede resultaten kunnen boeken.
Alleen al het «bellen met de burger», waarbij uitleg wordt gegeven over
de achtergronden van een genomen of voorgenomen beschikking, blijkt
een sterk conflict vermijdend of -oplossend karakter te hebben. Omdat
juist van de overheid mag worden verwacht dat zij conflicten weet te
vermijden of – in het geval dat deze zich onverhoopt toch voordoen – deze
op een laagdrempelige en voor zoveel mogelijk betrokkenen bevredigende manier weet op te lossen, ligt het voor de hand om met regelgeving hierin een actieve(re) houding van bestuursorganen te stimuleren.
Daarop ziet het derde wetsvoorstel.
Het zwaartepunt in de drie afzonderlijke wetsvoorstellen verschilt derhalve
telkens en vraagt in bepaalde gevallen om een eigen beleidsmatige,
juridische en politieke afweging. De drie wetsvoorstellen houden
onderling verband, maar kunnen tot op zekere hoogte ook los van elkaar
worden gezien. De gunstige effecten die uitgaan van snelle invoering van
één van de onderdelen van het totaalpakket moeten niet worden
belemmerd door het tempo van de overige onderdelen. Door te kiezen
voor drie gescheiden wetsvoorstellen worden gunstige effecten, waar
mogelijk, zo snel mogelijk bereikt.
Voor een uitgebreide toelichting van de drie afzonderlijke wetsvoorstellen
wordt verwezen naar hoofdstukken 6 (Wet registermediator), 7 (Wet
bevordering van mediation in het burgerlijk recht) en 8 (Wet bevordering
van mediation in het bestuursrecht) en naar de artikelsgewijze toelichting
bij de onderscheidenlijke wetsvoorstellen.
6. De Wet registermediator
6.1. Uitgangspunten
Binnen het totaalpakket van wettelijke maatregelen ter verdere stimulering van mediation in de praktijk, regelt het voorliggende wetsvoorstel
de invoering van een register voor mediators. Uitsluitend mediators die
voldoen aan – onder meer – bepaalde opleidingseisen komen voor
inschrijving in aanmerking. Deze opleidingseisen dienen deels bij
algemene maatregel van bestuur te worden uitgewerkt. Een suggestie
voor een algemene maatregel van bestuur is als bijlage bij de memorie
van toelichting op de Wet registermediator aangereikt. Om ingeschreven
te blijven staan, dienen mediators opleidingen te volgen en dienen zij
regelmatig in de praktijk mediations te begeleiden. Voor bepaalde
overheidsinstellingen wordt de verplichting geïntroduceerd om voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

10

mediationdiensten uitsluitend geregistreerde mediators in te zetten. In het
register opgenomen mediators kunnen uit het register worden geschrapt
als gevolg van toepassing van het tuchtrecht waaraan zij met dit
wetsvoorstel eveneens worden onderworpen. Aan ingeschreven
mediators wordt de wettelijk beschermde titel van registermediator
toegekend. Daarmee kunnen zij zich op een voor derden eenvoudig
herkenbare manier afficheren als een professionele mediator die voldoet
aan de wettelijke standaarden van kwaliteit en integriteit. Rechtzoekenden
kunnen zich met een gerust hart tot de registermediator wenden. Deze
voldoet immers aan de opleidingseisen, beschikt over de benodigde
gedragswetenschappelijke, communicatieve en juridische vaardigheden
en kennis en heeft voldoende ervaring om zijn inzet te rechtvaardigen.
De regeling van een wettelijk register voor mediators, een beschermde
titel voor registermediators en een vorm van tuchtrecht bevorderen de
inzet in de praktijk van professionele, geëquipeerde dienstverleners en
daarmee het gebruik van mediation als daadwerkelijke oplossing voor een
grote variëteit aan geschillen.
Het wetsvoorstel ontneemt echter private partijen geenszins de
mogelijkheid om bij mediation gebruik te maken van niet-geregistreerde
mediators. Dit betekent bijvoorbeeld dat allerlei, in brede diversiteit in de
praktijk voorkomende, vormen van mediation (zoals het succesvolle
instrument buurtbemiddeling) niet onder het bereik van deze wet vallen.
Een ieder mag (blijven) bemiddelen in geschillen en mag zich bemiddelaar of mediator noemen, zonder specifieke vooropleiding of ervaring.
Het gebruik van de titel registermediator wordt echter wettelijk beschermd
en mag zonder voorafgaande registratie niet worden gebruikt. Voor
verschillende instanties (waaronder de raad voor rechtsbijstand en
gerechtelijke instanties) bestaat als hoofdregel de plicht om de diensten
van registermediators af te nemen. Wanneer men op basis van een
toevoeging op grond van de Wet op de rechtsbijstand (hierna ook: Wrb)
gebruik wenst te maken van een mediator geldt derhalve het
uitgangspunt dat een geregistreerde mediator wordt toegevoegd. Hier
volgt het wetsvoorstel de ontstane praktijk dat aan personen die op basis
van een toevoeging, en dus op kosten van de belastingbetaler als
mediator optreden, hoge kwaliteitseisen worden gesteld. Dezelfde
methodiek wordt toegepast ten aanzien van advocaten die op basis van
een toevoeging hun cliënten adviseren. Ook stuit alleen de inzet van een
registermediator de verjaring van een rechtsvordering.
Buiten de genoemde kaders kunnen partijen dus vrijelijk gebruik blijven
maken van de diensten van een ieder die zich als mediator, bemiddelaar
of anderszins in de markt zet. Het wetsvoorstel biedt evenwel ook voor
private partijen die een vrije keuze hebben in de mediator grote
voordelen: door het inschakelen van een registermediator hebben zij
grotere zekerheid dat zij gebruik maken van de diensten van een
deskundige, onpartijdige/neutrale en onafhankelijke derde die voldoende
geëquipeerd is om hen te begeleiden bij de oplossing van een geschil.
Bovendien kan een registermediator tuchtrechtelijk worden aangesproken
op zijn kwaliteit.
Voor een succesvolle bevordering van mediation is het van belang dat
burgers erop moeten kunnen vertrouwen dat de registermediator voldoet
aan objectiveerbare eisen van kwaliteit en integriteit. Vertrouwen in de
registermediator bevordert het vertrouwen in de inzet van het instrument
mediation als oplossing van een geschil. Het draagt daarmee bij aan de
acceptatie van de uitkomst van het mediationproces en de spontane
naleving van de in dat kader gemaakte afspraken. De bevordering van de
kwaliteit van mediators is lange tijd primair een taak van marktpartijen
geweest; dat wil zeggen de beroepsgroep in samenspraak met gebruikers.
Van oudsher heeft het NMI voorzien in een systeem van beroepsregistratie en kwaliteitsborging. Het NMI is inmiddels opgegaan in de
Mediatiorsfederatie Nederland. Daarnaast zijn andere organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

11

opgekomen, zoals het ADR Centrum voor het Bedrijfsleven, Conflictmanagement & Mediation, VFAS, VMSM, NMV en NVVMA, die zich richten
op (zakelijke) geschiloplossing. Verschillende organisaties kennen
modelreglementen voor mediators, gedragscodes en aansluiting bij de
Stichting Tuchtrechtspraak mediators. Aan al deze organisaties – en met
name het NMI – is het te danken dat Nederland nog steeds voorloopt op
andere landen voor wat betreft het gebruik van mediation bij de oplossing
van conflicten. Ook de thans beschikbare, door het NMI ontwikkelde
instrumenten – peer review, protocol interne mediator, tuchtrechtjurisprudentie – worden door initiatiefnemer gewaardeerd en dienen te worden
gecontinueerd. Dat laat onverlet dat het nu tijd is voor een volgende stap,
in de vorm van een eenduidige en duidelijke wettelijke regeling.
6.2. Verhouding tot andere regelgeving
Op 21 mei 2008 is de richtlijn nr. 2008/52/EG van het Europees Parlement
en de Raad betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in
burgerlijke en handelszaken (PbEU L 136; hierna ook: de richtlijn)
vastgesteld. Deze richtlijn is geïmplementeerd met de Wet implementatie
richtlijn nr. 2008/52/EG betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/
mediation in burgerlijke en handelszaken. Het voorliggende wetsvoorstel
staat geheel los van de implementatiewet. De implementatiewet ziet
namelijk uitsluitend op mediations in grensoverschrijdende geschillen.
Onder een grensoverschrijdend geschil verstaan de richtlijn en de
implementatiewet, kort gezegd, een geschil waarin ten minste één van de
partijen haar woonplaats of gewone verblijfplaats heeft in een andere
lidstaat van de Europese Unie dan de andere partijen. Artikel 2 van de
implementatiewet beperkt het toepassingsbereik van die wet bovendien
nader tot burgerlijke en handelsgeschillen. Voorts worden enkele zaken
expliciet buiten het toepassingsbereik van de implementatiewet gelaten,
mede als gevolg van de behandeling van dit wetsvoorstel in de StatenGeneraal.
Het voorliggende wetsvoorstel en de implementatiewet hebben naast
elkaar gelding. Indien er geen sprake is van een grensoverschrijdend
geschil in de zin van de richtlijn of van een geschil in een burgerlijke of
handelszaak, wordt aan de toepassing van de implementatiewet in het
geheel niet toegekomen. Nationale mediations, voor zover hierbij
geregistreerde mediators zijn betrokken, worden in dat geval uitsluitend
beheerst door de onderhavige wet. Indien er sprake is van een grensoverschrijdend geschil in een burgerlijke of handelszaak in de zin van de
implementatiewet, waarbij geen geregistreerde mediator is betrokken,
wordt aan de toepassing van de onderhavige wet in beginsel niet
toegekomen. Wel moet worden bedacht dat het op voorhand niet
ondenkbaar is dat ten behoeve van mediation in een grensoverschrijdend
geschil een verzoek om een mediationtoevoeging wordt ingediend bij het
bestuur van de raad voor rechtsbijstand. Dit kan het geval zijn indien er
sprake is van een geschil dat binnen de Nederlandse rechtssfeer ligt
(artikel 12, eerste lid, juncto artikel 33e, eerste lid, Wrb). Dan kan op grond
van de onderhavige wet alleen een geregistreerde mediator worden
toegevoegd. Deze afnameplicht is niet in strijd met de implementatiewet
c.q. richtlijn, aangezien aan de toepassing van die wet en de richtlijn pas
wordt toegekomen wanneer er een mediator in beeld is. Anders gezegd:
de implementatiewet stelt niet als vereiste dat er een geregistreerde
mediator wordt ingeschakeld. Een en ander laat onverlet dat, gelet op het
vertrouwen in het mediationproces, dat is gediend met de inschakeling
van kwalitatief goede en integere mediators, verwacht mag worden dat na
invoering van dit wetsvoorstel ook in grensoverschrijdende geschillen
vaker geregistreerde mediators zullen worden ingeschakeld. Ook
buitenlandse mediators kunnen tot het register worden toegelaten indien
zij aan de wettelijke inschrijvingseisen voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

12

De richtlijn ontneemt lidstaten van de Europese Unie niet de mogelijkheid
om op nationaal niveau, in geschillen die niet onder de werking van de
richtlijn vallen, (verdergaande) eisen te stellen aan mediations of
mediators. De richtlijn roept lidstaten op om de opstelling van vrijwillige
gedragscodes en de naleving ervan door mediators te bevorderen
alsmede om andere doeltreffende kwaliteitscontrolemechanismen ten
aanzien van mediation te ontwikkelen (artikel 4, eerste lid, van de richtlijn).
Ook worden lidstaten opgeroepen om de basis- en vervolgopleiding van
mediators te bevorderen, zodat aan partijen een doeltreffende, onpartijdige en bekwame mediation wordt gewaarborgd (tweede lid). Met de
voorliggende wet wordt aan deze oproepen verder invulling gegeven, ook
buiten het toepassingsbereik van de richtlijn.
Naast de regeling van de implementatiewet, bevat hoofdstuk IVa (de
artikelen 33a en verder) Wrb op dit moment een regeling omtrent
mediation. Die regeling komt er kort gezegd op neer dat het bestuur van
de raad voor rechtsbijstand een register aanhoudt van mediators die aan
het stelsel van mediationtoevoegingen wensen deel te nemen, en die aan
bepaalde inschrijvingseisen voldoen. De raad voegt in beginsel alleen op
die wijze geregistreerde mediators toe. De bestaande regeling van
hoofdstuk IVa Wrb vertoont daarmee grote overlap met het in het
voorliggende wetsvoorstel opgenomen stelsel. Om die reden wordt de in
de Wrb op dit punt opgenomen regeling herzien, zodat van een dubbele
registratie geen sprake is. De inschrijving van mediators vindt in het
vervolg plaats op grond van de voorliggende wet. Initiatiefnemer beoogt
hiermee de belangen van met name rechtzoekenden te dienen.
6.3. Het register
Met dit wetsvoorstel wordt de wettelijke basis geschapen voor een
register van mediators. Hierin worden uitsluitend mediators ingeschreven
die voldoen aan specifieke eisen ten aanzien van kwaliteit en integriteit.
Het voldoen aan bepaalde opleidings- en integriteitseisen is voldoende
om als mediator ingeschreven te worden in het register. De registermediator moet jaarlijks voldoen aan de eisen ten aanzien van het behalen
van een bepaalde hoeveelheid opleidingspunten (permanente educatie)
en de eisen die worden gesteld aan praktijkervaring («vlieguren»). De
eisen aan inschrijving moeten voor een deel bij algemene maatregel van
bestuur worden uitgewerkt. Dit biedt de mogelijkheid om de te stellen
eisen van tijd tot tijd aan te passen aan de ontstane praktijk. Via het
register kunnen partijen die behoefte hebben aan de inzet van het
instrument mediation, kennisnemen van het aanbod van geregistreerde
mediators. Het wordt voor hen in één oogopslag duidelijk welke
mediators voldoen aan objectiveerbare eisen aan kwaliteit en deskundigheid. De Minister van Veiligheid en Justitie wordt aangewezen als
verantwoordelijke voor het register. Hij kan vervolgens een bewerker
aanwijzen.
Aan registermediators komt een bijzondere positie toe. Niet alleen geldt
ten aanzien van hen een afnameplicht voor bepaalde instanties, ook geldt
voor hen – mede naar aanleiding van de hiertoe strekkende regeling in de
eerder behandelde in Nederland geïmplementeerde richtlijn – een
verschoningsrecht. Verjaringstermijnen van rechtsvorderingen kunnen
alleen worden gestuit in geval van inzet van geregistreerde mediators. De
beslissing omtrent de inschrijving in het register heeft daarmee een
publiekrechtelijk rechtsgevolg en is een beschikking in de zin van artikel
1:3, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Aan het
orgaan dat belast is met deze beslissingen komt derhalve openbaar gezag
toe. Tegen een weigering van de inschrijving staan de in de Awb
geregelde rechtsmiddelen open.
Eén van de voorwaarden voor inschrijving in het register is het
overleggen van een verklaring omtrent het gedrag. De aanvraag en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

13

verlening van de verklaring geschiedt overeenkomstig de Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens (Wjsg). Afgifte van de verklaring wordt
geweigerd indien in de justitiële documentatie met betrekking tot de
aanvrager een strafbaar feit is vermeld, dat, indien herhaald, gelet op het
risico voor de samenleving en de overige omstandigheden van het geval,
aan het doel waarvoor de verklaring omtrent het gedrag wordt gevraagd,
in de weg zal staan (artikel 35 Wjsg). Wanneer een mediator geen geldige
verklaring kan overleggen, heeft dit als consequentie dat betrokkene niet
in het register wordt ingeschreven. Initiatiefnemer kan zich voorstellen dat
er naast het wettelijke register behoefte kan bestaan aan registers die het
gemakkelijk maken om gespecialiseerde registermediators op bepaalde
terreinen te vinden.
6.4. Tuchtrecht
Partijen die een geregistreerde mediator inschakelen, hebben belang bij
vertrouwen in de kwaliteit van de geleverde diensten en de integriteit van
die mediator. Dit vertrouwen begint met de eisen die aan inschrijving in
het register worden gesteld. Net als bij vele andere beroepen biedt het
uitsluitend voltooien van een opleiding tot mediator echter nog geen
garantie voor een daadwerkelijk kwalitatief goede uitvoering van het
beroep. Het kan in de praktijk dan ook voorkomen dat een partij die
gebruik maakt van de diensten van een registermediator ontevreden is
over het geleverde werk dan wel diens werkhouding, of wellicht twijfels
heeft over de integriteit van de betrokken registermediator. In geval van
klachten ligt het voor de hand dat een partij zich allereerst wendt tot de
registermediator zelf. Dit biedt de registermediator de gelegenheid op een
klacht te reageren en met de klager zelf eruit te komen. Veel klachten zijn
eenvoudig in der minne op te lossen, bijvoorbeeld met het erkennen van
een gemaakte fout of het aanbieden van excuses. Dat doet ook recht aan
de eigen verantwoordelijkheid van de registermediator jegens zijn
cliënten. Voorts kan hierdoor worden voorkomen dat te snel naar de
tuchtrechter wordt gestapt. Uit ervaringen bij andere beroepsgroepen met
een wettelijk geregeld tuchtrecht blijkt dat veel klachten naar hun aard
bejegeningskwesties betreffen en niet altijd gaan over de (kwaliteit van
de) beroepsuitoefening. Voor de gevallen waarin rechtstreeks contact met
de betrokken registermediator niet tot een bevredigend resultaat leidt, of
wanneer de klacht van dien aard is dat dit contact niet voor de hand ligt,
maakt dit wetsvoorstel het mogelijk om een klacht in te dienen bij de
tuchtrechter.
Het wettelijk regelen van een tuchtrecht voor registermediators past
binnen de wens om niet alleen mediation een volwaardige alternatieve
vorm van geschiloplossing te laten zijn, maar ook om het beroep van
registermediator daarbinnen een volwaardige status te geven. Het beroep
komt daarmee, alsmede met de keuze voor een wettelijk beschermde
beroepstitel, voor een belangrijk deel op gelijke hoogte met het beroep
van advocaat, notaris en gerechtsdeurwaarder. De invoering van een
tuchtrecht past ook bij een wettelijk geregeld beroep waaraan een
verschoningsrecht is toegekend en waarbij de beroepsbeoefenaren
worden beëdigd voor de rechtbank. Het tuchtrecht biedt uitstekende
mogelijkheden om, met betrokkenheid van de beroepsgroep zelf, de
naleving van beroepsnormen af te dwingen.
De in dit wetsvoorstel neergelegde regeling van het tucht(proces)recht is
voor een belangrijk deel ontleend aan de regeling voor advocaten,
notarissen en gerechtsdeurwaarders. Aan de tuchtrechter komt een brede
maatregelencatalogus ter beschikking, variërend van de waarschuwing tot
de zwaarste maatregel, de schrapping uit het register. Voor tijdelijke of
definitieve doorhaling uit het register zal alleen aanleiding bestaan
wanneer sprake is van zodanige omstandigheden dat de kwaliteit of de
integriteit van de betrokken registermediator zodanig in het geding is, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

14

dit schade berokkent aan het vertrouwen in het beroep van registermediator of in het instrument mediation. De betreffende gedraging – hetgeen
onder omstandigheden ook een nalaten kan betreffen – moet van dien
aard zijn dat inschrijving van betrokkene in het register niet langer
verantwoord is.
De wettelijke regeling van het tuchtrecht voor registermediators, en de
aansluiting op de regeling daarvan bij andere wettelijk gereglementeerde
beroepen, behoeft in de praktijk materieel geen breuk op te leveren met
het bestaande privaatrechtelijk tuchtrecht (verenigingstuchtrecht) voor
mediators. De initiatiefnemer verwacht dat de in het verleden door de
Stichting Tuchtrechtspraak Mediators gevormde jurisprudentie kan dienen
als referentiekader voor het wettelijk geregeld tuchtrecht.
7. De Wet bevordering van mediation in het burgerlijk recht
In het Burgerlijk Wetboek (BW) en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) worden enkele wijzigingen opgenomen die beogen in de
privaatrechtelijke sfeer de positie van mediation als logisch alternatief
voor de traditionele rechtspraak te verankeren en te versterken. Daartoe
wordt in dat wetsvoorstel allereerst de mediationovereenkomst in Boek 7
BW vastgelegd als een species van de overeenkomst van opdracht. Dit
artikel regelt onder meer de vertrouwelijkheid van de mediation, alsmede
op welke wijze een mediationovereenkomst tot stand komt en wordt
beëindigd. In Rv wordt geregeld dat het inleidende processtuk (de
dagvaarding of het verzoekschrift) een mededeling bevat dat mediation
beproefd is en, indien ervoor gekozen is om geen mediation toe te
passen, waarom dat het geval is. Het uitgangspunt is dat de rechter een
zaak aanhoudt – daartoe opgeroepen door een geïntroduceerd wettelijk
vermoeden – indien naar zijn oordeel ten onrechte niet overwogen is om
mediation toe te passen, en partijen alsnog verwijzen naar een registermediator.
Het beginsel van de autonomie van partijen brengt mee dat zij in beginsel
de vrije keuze moeten hebben tussen mediation en de gang naar de
rechter, doch in veel gevallen bestaat hierover tussen de partijen geen
overeenstemming. In het huidige systeem is het dan zo dat indien een van
partijen wil kiezen voor overleg als eerste stap in het oplossen van een
conflict of geschil en de andere partij direct wil gaan procederen, deze
laatste partij aan het langste eind trekt, een situatie die de initiatiefnemer
onwenselijk acht omdat hij meent dat de eigen verantwoordelijkheid van
partijen meebrengt dat zij altijd eerst moeten bezien of zij in gezamenlijk
(begeleid) overleg tot een oplossing voor hun conflict of geschil kunnen
komen. Daarnaast geldt voor de initiatiefnemer het al eerder genoemde
uitgangspunt dat het de taak van de overheid is om partijen in een
privaat) conflict of geschil primair naar de oplossingsmethode te leiden
die efficiënt en effectief is, de relatie tussen partijen verbetert en in elk
geval niet verder beschadigt, lage kosten meebrengt en zo min mogelijk
beslag legt op tijd en energie van partijen.
Daar mediation een ver ontwikkelde methode van begeleid overleg is die
voldoet aan de desbetreffende criteria, acht de initiatiefnemer het
gerechtvaardigd dat de voorstellen mediation als vanzelfsprekende eerste
optie positioneren.
Voorts regelt dit wetsvoorstel dat partijen tijdens een mediation bepaalde
onderdelen van hun geschil met een juridisch karakter op een eenvoudige
en snelle manier langs elektronische weg aan de rechter voor kunnen
leggen voor een beslissing op dit juridische knelpunt. Hiermee kunnen zij
op korte termijn een beslissing krijgen van een rechter zodat de mediation
snel een vervolg kan krijgen.
Eén van de redenen waarom mediation als instrument voor geschiloplossing nog niet tot volle wasdom is gekomen, is dat een door partijen
getekende (vaststellings)overeenkomst nu nog niet leidt tot een voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

15

executie vatbare titel. Partijen moeten naar huidig recht ofwel de
overeenkomst door een notaris laten vastleggen in een notariële akte
ofwel een procedure starten bij de rechter om een executoriale titel te
verkrijgen. De rechter kan dan een vonnis of beschikking afgeven conform
de overeenkomst ofwel – in dagvaardingsprocedures – de overeenkomt
vastleggen in een proces verbaal van comparitie (artikel 87, lid 3, Rv). Aan
deze opties voegt het wetsvoorstel een optie toe. De mediator kan de
(vaststellings)overeenkomst digitaal aanbieden aan de rechtbank met het
verzoek deze te bekrachtigen. De rechter toetst de vaststellingsovereenkomst marginaal. Hij beziet of de inhoud en de wijze waarop de overeenkomst tot stand is gekomen niet in strijd is met de openbare orde of de
goede zeden.
Daarnaast wordt bepaald dat uitdrukkelijk overeengekomen mediationclausules bindend zijn als zij voldoende duidelijk en concreet zijn. Partijen
zijn dan verplicht mediation te beproeven voordat de rechter zich over een
geschil uitlaat.
8. De Wet bevordering van mediation in het bestuursrecht
Dit wetvoorstel ziet op de aanpassing van de Awb en enkele wetten op het
terrein van het belastingrecht, ter stimulering van het gebruik van het
instrument mediation binnen het bestuursrecht. Mediation en de voor
mediation noodzakelijke vaardigheden zijn in het bestuursrecht al een met
succes toegepaste methode voor de beslechting van geschillen. Een
wettelijke regeling, waardoor bestuursorganen geactiveerd worden
mediation als alternatief voor het voorkomen of beëindigen van een
geschil in te zetten, geeft een belangrijke impuls aan de verdere
toepassing van dit instrument. Het wetsvoorstel past binnen het
uitgangspunt van behoorlijk bestuur dat bestuursorganen de mogelijkheden onderzoeken voor een informele benadering en behandeling van
de bezwaren waarbij informeel overleg met de betrokken belanghebbenden essentieel kan zijn en een conflict kan voorkomen of, indien het
zich onverhoopt toch voordoet, eenvoudig kan worden opgelost.
Toepassing van mediation kan daarnaast leiden tot een vroegtijdige
oplossing van een geschil, waardoor kosten in de bezwaar- en
beroepsfase kunnen worden bespaard. De initiatiefnemer verwacht dat
hiermee zeer aanzienlijke (administratieve) lasten kunnen worden
voorkomen.
De initiatiefnemer wijst ter onderbouwing van het nut van dit wetsvoorstel
naar het eindrapport van een onderzoek dat sinds 2007 heeft plaatsgevonden naar de toepassing van mediationvaardigheden en de informele
aanpak binnen bestuursorganen.34 Hieruit blijkt dat in de bezwaarfase
60% van de gevallen waarin gekozen werd voor een informele aanpak het
bezwaarschrift werd ingetrokken. Het vertrouwen in de overheid nam als
gevolg van de toepassing van de informele aanpak toe. De informele
behandeling van de bezwaren werd door de betrokken belanghebbenden
gewaardeerd met een 7,2, terwijl de landelijke waardering van de
reguliere bezwaarprocedure slechts met een 4,8 wordt gewaardeerd. De
bruto doorlooptijd van bezwaarprocedures liep terug met 37% ten
opzichte van de maximale wettelijke termijn en 21% ten opzichte van de
gebruikelijke duur van een bezwaarprocedure. De betrokken overheidsorganisaties boekten een efficiencywinst van ongeveer 26%.
Ook wijst initiatiefnemer naar het recente project Landelijke Uitrol
Mediation bij Overheidsorganisaties.35 Dit project gaat zorgdragen voor
de implementatie van mediation bij circa dertig overheidsorganisaties in
de periode juni 2014 tot juni 2016. Het toont aan dat veel bestuursorganen
34

Prettig contact met de overheid, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
2011.
35
www.mediationbijoverheidsorganisaties.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

16

actief zijn met het implementeren van mediation. Het wetsvoorstel
bevordering van mediation in het bestuursrecht wordt gesteund door de
projectleiding.
De initiatiefnemer is van oordeel dat het uitgangspunt zou moeten zijn dat
als een belanghebbende aan een bestuursorgaan verzoekt om toepassing
van mediation, behoorlijk bestuur met zich meebrengt dat dit verzoek
positief tegemoet wordt getreden. Daarbij moet het bestuursorgaan wel
redelijke voorwaarden kunnen stellen. Op voorhand kan immers niet
worden uitgesloten dat een zodanig verzoek wordt gedaan met het oog op
– verder – uitstel van de procedure en het oproepen van vertragingen. Het
algemeen belang kan zich tegen dat uitstel verzetten. Bij de beoordeling
van de vraag of mediation geschikt is als oplossing van het probleem,
dienen bestuursorganen dan ook uit te gaan van het principe «ja, tenzij.»
Een voorbeeld van een geschil dat zich niet leent voor mediation is de
beoordeling van een zuivere rechtsvraag. In dat soort geschillen zullen de
partijen in de regel goed met elkaar communiceren en is het doel van
beide partijen zo snel mogelijk te komen tot het oordeel van de hoogste
rechter. De ervaring leert echter dat er niet zoveel zuivere rechtsvragen
zijn en dat veel geschillen gaan over de uitleg en interpretatie van feiten
en over gebreken in de communicatie tussen de betrokken partijen.
Daarbij komt het vaak voor dat partijen volledig vasthouden aan de eigen
argumenten en niet meer zelfstandig in staat zijn te luisteren naar de
argumenten van de andere partij en deze te begrijpen. In dat soort
geschillen biedt mediation mogelijkheden. De taak van de mediator is
immers partijen over en weer elkaars standpunten en, belangrijker nog,
elkaars belangen te doen begrijpen. Vanuit de positie van wederzijds
begrip kunnen veel geschillen – snel – worden opgelost. In het beoordelingsproces of mediation een geschikte oplossing is neemt het bestuursorgaan de intentie van de belanghebbende mee. Voorkomen moet
worden dat mediation wordt misbruikt voor andere doeleinden dan
waarvoor zij bedoeld is. Mediation is immers bedoeld om op afzienbare
termijn te komen tot een door beide partijen gedragen oplossing voor hun
geschil(len).
Als een belanghebbende verzoekt om mediation maar het bestuursorgaan
besluit geen mediation toe te passen, dient dit door het bestuursorgaan te
worden gemotiveerd. Mocht de praktijk uitwijzen dat deze motiveringsplicht niet leidt tot substantieel meer gebruik van mediation in het
bestuursrecht, dan overweegt de initiatiefnemer een zwaardere
verplichting voor bestuursorganen te introduceren.
De initiatiefnemer is daarnaast van oordeel dat ook in het belastingrecht
de toepassing van het instrument mediation waar mogelijk en nuttig moet
worden gestimuleerd. Het wetsvoorstel voorziet daarom tevens in
aanpassing van de AWR. Voor mediation in belastingzaken kiest de
initiatiefnemer voor een aanvullende regeling die nauw aansluit bij en
recht doet aan de bestaande praktijk, zowel in feitelijke als in juridische
zin. Feitelijk is aan mediation in belastingzaken al behoorlijk vormgegeven. Nadat mediation enige jaren in belastingzaken is beproefd, is
mediation in 2005 toegevoegd aan het instrumentarium van de Belastingdienst.36 De Belastingdienst maakt gebruik van interne registermediators,
die in dienst van de Belastingdienst zijn. Inmiddels heeft de Belastingdienst ongeveer 40 interne mediators. In 2011 hebben zij in 97 zaken
bemiddeld, in 2012 waren dat er 75. Het gemiddelde slagingspercentage
ligt rond 80%. Op een schaal van 1 tot 5 scoort de algehele tevredenheid
over de interne mediator 4,3 en de tevredenheid over «onpartijdigheid,
zorgvuldigheid en betrokkenheid» zelfs 4,5. Om mediation een nog betere
plek binnen de Belastingdienst te geven en de (externe) bekendheid te
bevorderen, zijn onlangs diverse acties in gang gezet. Voorbeelden zijn
het geven van voorlichting over mediation via de website van de
36

Kamerstukken II 2004/05, 29 643, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

17

Belastingdienst, aandacht voor mediation bij de (standaard) telefonische
intake bij bezwaren («wat is de achtergrond van het bezwaar?»), investering in mediationvaardigheden en erkenning van conflictbeheersing als
vak en inbedding daarvan in de nieuwe landelijke directie vaktechniek.
Voor deelname aan mediation worden de belanghebbende, dat wil zeggen
de belastingplichtige, de inhoudingsplichtige of de administratieplichtige,
geen kosten voor de begeleiding door een interne mediator in rekening
gebracht. Overigens kan de belanghebbende tevens verzoeken om een
externe registermediator. In dat geval worden de kosten gedeeld. De
initiatiefnemer is van oordeel dat de wettelijke regeling van mediation in
belastingzaken deze feitelijke praktijk moet eerbiedigen.
In de praktijk van de Belastingdienst blijkt dat mediation voorkomt in
iedere fase van de belastingheffing. Ook blijkt bij een mediation nogal
eens meer naar boven te komen dan alleen een enkel bezwaar of een
enkele klacht. Geschillen waarbij mediation wordt toegepast kunnen
betrekking hebben op meer dan een heffingsjaar of heffingsobject.
Daarnaast heeft mediation in belastingzaken in het bijzonder toegevoegde
waarde als er indicaties zijn dat er sprake is van (meestal onbedoelde)
persoonlijke frictie. De positieve ervaringen bij de Belastingdienst tonen
aan dat er voor bestuursorganen nog veel terrein valt te winnen op het
gebied van mediation. De initiatiefnemer beoogt met de voorgestelde
wijzigingen op het gebied van het bestuursrecht dan ook te bereiken dat
andere bestuursorganen deze goede voorbeelden volgen en uitbreiden,
en vaker zullen inzetten op het instrument mediation, al dan niet op
verzoek van burgers.
9. Consultatie
De concepten van de in paragraaf 6, 7 en 8 besproken wetsvoorstellen zijn
in consultatie gebracht, waaronder internetconsultatie. Dit heeft geleid tot
een groot aantal reacties, afkomstig van onder meer verschillende
mediationorganisaties, advocatenkantoren, overheidsorganisaties en
individuele mediators. De via de internetconsultatie ontvangen reacties
zijn – voor zover de geconsulteerde partijen instemden met openbaarmaking ervan – voor een ieder raadpleegbaar via
http://www.internetconsultatie.nl/mediation/reacties. Daarnaast zijn
reacties ontvangen van de Raad voor de rechtspraak, het toenmalige
Federatief Verband van mediatorsverenigingen37 en het ADR International
Register. Van de ontvangen adviezen, die doorgaans positief van toon
waren, is dankbaar gebruik gemaakt bij het opstellen van de thans
voorliggende wetsvoorstellen en toelichtingen.
Initiatiefnemer heeft in het bijzonder goed gekeken naar de wijzigingsvoorstellen die zijn voorgesteld door het toenmalige Federatief Verband
van mediatorvereningingen en heeft de drie wetsvoorstellen dientengevolge op een groot aantal punten aangepast. Zo is een omschrijving van
de vereiste gedragswetenschappelijke vaardigheden toegevoegd en is
mogelijk gemaakt dat een mediator zich in het register kan inschrijven als
«algemeen mediator», derhalve zonder te beschikken over een specifieke
verdieping. Daarnaast is de vereiste juridische deskundigheid van de
registermediator genuanceerd. Ook is verduidelijkt dat «punten» gehaald
in het huidige NMI-stelsel meetellen voor toelating tot het nieuwe register.
Ook is de onafhankelijkheid van de mediator van de overheid verduidelijkt. Verduidelijkt is dat vertegenwoordigers uit het mediationveld –
waaronder de nieuwe Mediatorsfederatie Nederland – leden voordragen
37

In het toenmalige Federatief Verband waren op het moment van consultatie verenigd het
Nederlands Instituut van Psychologen, de Nederlandse Vereniging van Mediation Advocaten,
de Vereniging GemeenteMediation, de Vereniging van Familierecht Advocaten Scheidingsmediators, de Vereniging van Mediators en Scheidingsbemiddelaars in het notariaat en het
Nederlands Mediation Instituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

18

voor de commissie mediation die de Minister adviseert over de te nemen
beleidsbeslissingen. Verder is de verplichting tot herinschrijving in het
register na vijf jaren ter voorkoming van administratieve lasten geschrapt.
Het voorstel voor de Wet registermediator is tevens ter consultatie
voorgelegd aan het College bescherming persoonsgegevens (CBP). De
consultatie gaf het CBP geen aanleiding tot het maken van inhoudelijke
opmerkingen. De door het CBP gemaakte redactionele opmerking is
overgenomen. Voorts heeft het CBP opgemerkt er prijs op te stellen te
zijner tijd te kunnen adviseren op de algemene maatregel van bestuur ter
uitwerking van bepalingen van dit wetsvoorstel die (mede) zien op de
verwerking van persoonsgegevens. Aangezien initiatiefnemer uitsluitend
een suggestie voor een algemene maatregel van bestuur bij de memorie
van toelichting heeft gevoegd, zal aan dit verzoek van het CBP tegemoet
gekomen moeten worden ter gelegenheid van de voorbereiding door de
regering van de bedoelde algemene maatregel van bestuur.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I
Boek 3 BW
Onderdeel A (artikel 3:316 BW)
De voorgestelde wijziging van artikel 3:316 BW regelt in samenhang met
onderdeel B (artikel 3:319 BW) dat partijen niet de mogelijkheid ontnomen
wordt alsnog een gerechtelijke procedure of arbitrage met betrekking tot
hun geschil aanhangig te maken door het verstrijken van verjaringstermijnen tijdens een mediation als bedoeld in artikel 7:424a BW. Deze
bepaling vloeit voort uit de al in Nederland geïmplementeerde mediationrichtlijn waarin de stuiting van verjaring voor grensoverschrijdende
mediations is geregeld.
In het voorgestelde nieuwe lid 4 van artikel 3:316 BW is bepaald dat de
verjaring van de rechtsvordering die onderwerp is van een mediation
tussen de vorderingsgerechtigde en de wederpartij door die mediation
wordt gestuit. Het gaat dus niet om alle potentiële rechtsvorderingen
tussen partijen maar slechts om die rechtsvorderingen die onderwerp zijn
van een mediationovereenkomst in de zin van artikel 7:424a BW en
waarover tussen partijen overeenstemming bestaat dat deze onderwerp
zijn van de mediation. Het enkele aanbod van mediation over een
bepaalde vordering is niet voldoende om de verjaring van die rechtsvordering te doen stuiten.
De verwijzing naar artikel 7:424a BW maakt duidelijk dat stuiting van de
verjaring als hier bedoeld alleen aan de orde is ingeval partijen met een
registermediator een mediationovereenkomst ten aanzien van een geschil
sluiten waarop de rechtsvordering betrekking heeft. In de mediationovereenkomst zal in dat geval ook met zoveel woorden melding worden
gemaakt van de desbetreffende rechtsvorderingen waarvan de verjaring
door de mediation worden gestuit. De afbakening van het geschil is
bepalend voor de vraag of de verjaring van rechtsvorderingen ter zake op
alle relevante punten wordt gestuit. De kans op niet-repareerbare fouten is
dus aanwezig. Onder andere uit deze bepaling vloeit ook voort dat een
registermediator een bepaalde juridische kennis moet hebben, zoals
wordt uitgewerkt bij en krachtens de Wet registermediator.
Onderdeel B (artikel 3:319 BW)
Om duidelijk te maken wat de gevolgen van de stuiting van rechtswege
ingevolge artikel 3:316 lid 4 BW zijn, is een nieuw derde lid aan artikel
3:319 BW toegevoegd. Zodra een mediation is geëindigd, begint een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

19

nieuwe verjaringstermijn te lopen van in beginsel drie jaar. De nieuwe
verjaringstermijn bedraagt drie jaar, ook indien de oorspronkelijke
verjaringstermijn ter zake van de rechtsvordering langer is. Dit is alleen
anders indien de oorspronkelijke verjaringstermijn op het moment van
verstrijken van de nieuwe verjaringstermijn van drie jaar nog niet zou zijn
verstreken. Stel de oorspronkelijke verjaringstermijn bedraagt vijf jaar.
Indien de mediation zou beginnen en eindigen terwijl van de oorspronkelijke verjaringstermijn minder dan twee jaar is verstreken, zou het
onverkort hanteren van de nieuwe verjaringstermijn van drie jaar
betekenen dat door de mediation de vordering eerder zou verjaren dan
zonder mediation. Om die reden is opgenomen dat de verjaring niet
eerder intreedt dan het tijdstip waarop de oorspronkelijke termijn zonder
stuiting zou zijn verlopen.
Voor de duur van de nieuwe verjaringstermijn is aangesloten bij hetgeen
is bepaald in de Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG betreffende
bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken (Stb. 2012, 570), omdat de situaties vergelijkbaar zijn. Het doel van
de stuiting van de verjaring van de rechtsvordering door het sluiten van
de mediationovereenkomst is om partijen niet in het mes te laten lopen
van de verjaring van een termijn waardoor de mediation onder druk zou
kunnen komen te staan. Een partij kan het initiatief nemen om de
mediation te beëindigen ingevolge artikel 7:424a lid 6 BW door dit
schriftelijk mede te delen aan de wederpartij. Hierdoor is het duidelijk op
welk moment een nieuwe verjaringstermijn gaat lopen. Op dat moment
vangt de nieuwe verjaringstermijn aan. In samenhang hiermee wordt in
lid 6 van artikel 7:424a BW geregeld dat de registermediator de mediation
door schriftelijke kennisgeving aan betrokken partijen beëindigt, indien
naar zijn oordeel gedurende drie maanden geen handelingen van
betekenis in de mediation zijn verricht. Het zou te veel rechtsonzekerheid
met zich meebrengen indien pas na een langere termijn de mediation als
beëindigd zou mogen worden beschouwd. Overigens kan worden
opgemerkt dat het wel de bedoeling is dat een mediation onder regie van
een registermediator voortvarend wordt opgepakt, waardoor het derhalve
niet snel zal gebeuren dat door «niets doen» de mediation wordt
beëindigd. Het valt onder de zorgplicht van de registermediator om – zo
nodig – dit tevens mede te delen aan de rechtbank indien het geschil daar
was aangebracht en voor de duur van de mediation werd aangehouden.
De registermediator waarschuwt de betrokken partijen er vanzelfsprekend
ook voor dat door de beëindiging verjaringstermijnen wederom zijn gaan
lopen.
Uit de verwijzing naar artikel 424a volgt dat het hier uitsluitend gaat om
mediations die door een registermediator worden uitgevoerd.
Artikel II
Boek 7 van het BW
Afdeling 2A De mediationovereenkomst (artikel 7:424a BW)
Initiatiefnemer heeft er uitdrukkelijk voor gekozen om de mediationovereenkomst een eigen plek te geven als benoemde overeenkomst in het BW
en heeft daarmee niet de keuze gemaakt om mediation als zodanig in een
aparte wet te regelen. Mediation is een fenomeen dat zich in de afgelopen
twee decennia een belangrijke plaats heeft verworven in het burgerlijk
recht en initiatiefnemer heeft hieraan uitdrukking willen geven door
mediation daarin nu ook te verankeren door middel van een aantal
wettelijke bepalingen in het BW en in Rv. Tevens beoogt hij met deze
wettelijke bepalingen de mogelijke wrijving die op bepaalde punten zou
kunnen bestaan tussen het burgerlijk recht en de mediationmethode, op
te heffen door de verhouding tussen beide in dit wetsvoorstel te regelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

20

Tegen deze achtergrond wordt de mediationovereenkomst in dit artikel
gedefinieerd als een species van het genus overeenkomst van opdracht.
Dit was noodzakelijk omdat artikel 7:425 BW e.v. reeds de bemiddelingsovereenkomst kent en mediation en bemiddeling in het spraakgebruik ten
onrechte nog wel eens door elkaar worden gebruikt. Initiatiefnemer
beschouwt mediation – in navolging van de wetgever bij de invoering van
de Wet voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding – als een
specifieke bemiddelingsmethode en zal de term bemiddeling dan ook niet
hanteren.
Lid 1 maakt duidelijk dat het artikel alleen betrekking heeft op de
mediationovereenkomst die door een registermediator wordt aangegaan
met partijen. Tevens vloeit uit dit lid voort dat een mediation ten minste
twee partijen vergt, naast de registermediator. Daarnaast is er – zoals
gebruikelijk in de praktijk – voor gekozen om aan te sluiten bij het
bepaalde in artikel 7:405 lid 1 BW waar als een essentieel onderdeel van
een professionele overeenkomst van opdracht het verschuldigd zijn van
loon is genoemd; deze voorwaarde neemt niet weg dat partijen met de
registermediator een symbolisch loon zouden kunnen overeenkomen.
In het tweede lid is vastgelegd dat een mediationovereenkomst te allen
tijde schriftelijk dient te worden aangegaan, hetgeen meebrengt dat deze
door de partijen en de registermediator wordt ondertekend. Uit het
vereiste dat een mediationovereenkomst alleen schriftelijk kan worden
aangegaan, volgt dat ook wijzigingen van de mediationovereenkomst op
schrift moeten worden gesteld. Lid 3 bepaalt daarnaast op welk moment
een mediation aanvangt. Hierover dient geen misverstand te kunnen
ontstaan in verband met het bepaalde in de artikelen 3:316 en 3:319 BW.
De initiatiefnemer heeft met dit schriftelijkheidsvereiste beoogd duidelijk
te maken dat een mediationovereenkomst als bedoeld in dit artikel niet
mondeling tot stand kan komen; dit zou alleen al onwenselijk zijn in
verband met het bepaalde in lid 3 van dit artikel.
In lid 4 is het vertrouwelijkheidsbeginsel dat een mediation kenmerkt
geformuleerd. Volstrekte vertrouwelijkheid is als wettelijk uitgangspunt
gewaarborgd ter zake van stukken en informatie waarover een partij de
beschikking krijgt in een mediation – waaronder uitdrukkelijk ook
begrepen zijn de door de mediator opgestelde verslagen van de gevoerde
mediationgesprekken – en waarover hij daarbuiten niet had kunnen
beschikken. Dit betekent dat ingeval een mediation niet slaagt en partijen
onverhoopt in een juridische procedure terechtkomen, het de rechter niet
is toegestaan om de bedoelde tijdens de mediation verkregen informatie
of de hiervoor bedoelde verslagen op welke wijze dan ook te gebruiken,
tenzij waarheidsvinding in een specifieke zaak zwaarder moet wegen zoals
dit ook buiten de context van mediation het geval is; partijen in een
mediation en hun adviseurs moeten er immers steeds vanuit kunnen gaan
dat de vertrouwelijkheid van het mediationdossier te allen tijde is
gegarandeerd. Hier sluit het verschoningsrecht van de registermediator –
dat is opgenomen in artikel 165 lid 3 Rv – op aan.
Partijen kunnen het vertrouwelijke karakter van mediation desgewenst
echter geheel of gedeeltelijk ter zijde stellen door middel van een daartoe
strekkende bepaling in de mediationovereenkomst; ook hiervoor geldt
vanzelfsprekend het schriftelijkheidsvereiste. Desgewenst kunnen partijen
evenzeer in hun mediationovereenkomst een boetebeding opnemen dat
erin voorziet dat de partij die – in weerwil van hetgeen hiervoor is
opgemerkt – toch in de mediation verkregen vertrouwelijke informatie of
stukken als gespreksverslagen inbrengt in een juridische procedure,
bijvoorbeeld teneinde de rechter te beïnvloeden bij diens beoordeling van
de zaak, terstond een boete verbeurt aan de wederpartij.
De vertrouwelijkheid van de mediation kent voorts haar begrenzing in de
aard en strekking van de mediationovereenkomst. De vertrouwelijkheid
van de mediation dient niet zover te gaan dat deze strafbare feiten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

21

evident wangedrag, zoals een doodsbedreiging (vgl. Rechtbank Zutphen,
9 januari 2007, LJN AZ 6524 r.o. 3.5.5) kunnen verhullen. Of hiervan sprake
is in een specifieke zaak, is uiteraard ter beoordeling van de rechter.
Denkbaar zou anderzijds ook zijn dat de vertrouwelijkheid in een mediationovereenkomst wordt uitgebreid door partijen.
In de praktijk is het voorts soms onvermijdelijk dat in het voortraject dat
leidt tot de ondertekening van een mediationovereenkomst vertrouwelijke
gegevens op tafel zijn gekomen: dergelijke informatie uit het voortraject is
vanzelfsprekend begrepen onder «al hetgeen in een mediation aan de
orde komt» als bedoeld in dit lid en in de mediationover-eenkomst zal dit
met zoveel woorden worden bevestigd.
Voor de openbaarmaking van het resultaat van een mediation – de
(vaststellings)overeenkomst – is in alle gevallen de toestemming van
partijen nodig; hierover zullen partijen in de (vaststellings)overeenkomst
zelf afspraken maken.
Conform het algemene uitgangspunt van het overeenkomstenrecht kan
van (onderdelen van) een mediationovereenkomst bij latere schriftelijke
overeenkomst worden afgeweken. Dit geldt ook voor eerdere afspraken
over de vertrouwelijkheid van de mediation.
In lid 5 is neergelegd dat, in afwijking van het algemene rechtsbeginsel
dat mondelinge overeenstemming juridisch bindend is, een overeenkomst
– in het overgrote gedeelte van de gevallen een vaststellingsovereenkomst in de zin van artikel 900 e.v. Boek 7 BW – die door partijen tijdens
een mediation wordt gesloten, uitsluitend bindend is indien deze door hen
schriftelijk is aangegaan, door hen is ondertekend en door de registermediator is medeondertekend.38 Het betreft hier een essentieel beginsel in
een mediation omdat het wezenlijk is voor het slagen daarvan dat partijen
in een veilige setting met elkaar van gedachten kunnen wisselen,
voorstellen op tafel kunnen leggen en scenario’s en opties kunnen
bespreken, zonder dat op enig moment gebondenheid kan ontstaan aan
mondelinge afspraken of toezeggingen.
Daarnaast is het noodzakelijk dat partijen met elkaar kunnen afspreken dat
tussen hen een overeenkomst alleen tot stand komt als deze betrekking
heeft op alle punten waarover tussen hen geschil bestaat, gezien het feit
dat verschillende kwesties in de praktijk vaak nauw met elkaar blijken
samen te hangen en deze in een mediation veelal afzonderlijk zullen
worden besproken hetgeen tot mondelinge deelovereenkomsten zou
kunnen leiden. De desbetreffende samenhang vergt echter dat een partij
beslist of een afspraak tot stand is gekomen die ziet op het geheel, nadat
hij de gelegenheid heeft gehad om de gemaakte deelafspraken in hun
onderlinge samenhang te bestuderen en het geheel desgewenst heeft
kunnen bespreken met een eigen adviseur, zoals een advocaat of notaris.
Teneinde in dezen onduidelijkheden en misverstanden te voorkomen,
heeft initiatiefnemer ervoor gekozen om een heldere procedure vast te
leggen waarvan partijen desgewenst geheel of gedeeltelijk kunnen
afwijken, doch uitsluitend in de schriftelijke mediationovereenkomst die
door hen wordt aangegaan met de registermediator, dan wel in een latere
schriftelijke overeenkomst die de mediationovereenkomst wijzigt.
Of een rechtens relevante overeenkomst tot stand komt, hangt mitsdien
uitsluitend af van de wil van de partijen in een mediation. Partijen
bevestigen alle tijdens een mediation mondeling gemaakte deelafspraken
in een door hen gesloten integrale (vaststellings)overeenkomst die ziet op
alle punten van hun geschil, dan wel bevestigen zij één of meer deelafspraken door de ondertekening van een (vaststellings)-overeenkomst
waarin deze deelafspr(a)ak(en) is of zijn verwoord. In vrijwel alle gevallen
zal de overeenkomst worden opgesteld door de registermediator. Pas

38

Vgl. ook de recente uitspraak van de Hoge Raad over deze rechtsvraag: HR 20 december
2013,.ECLI:NL:HR:2013:2049

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

22

door de ondertekening door partijen en de medeondertekening door de
registermediator komt de overeenkomst tot stand.
Het voorgaande brengt mee dat gesteld kan worden dat het antwoord op
de vraag of in een mediation een overeenkomst tot stand komt louter van
de wil van de partijen afhangt en lid 5 daarmee mogelijk een door de wet
gesanctioneerde zogenaamde potestatieve voorwaarde omvat.39
De bepaling strekt er mitsdien toe een voor de werking van mediation
uiterst relevante voorwaarde te waarborgen die inhoudt dat partijen in
een mediation vertrouwelijk en vrijblijvend met elkaar kunnen spreken
teneinde tot een oplossing voor hun geschil te komen. Hiermee verdraagt
zich niet dat juridisch bezien op enig moment het risico bestaat dat een
partij gebonden is, zonder dat er schriftelijke afspraken zijn gemaakt. Dit
kan buiten de context van mediation wel aan de orde zijn.40 Buiten
mediation geldt voorts dat onderhandelingen in een vergaand stadium
niet meer mogen worden afgebroken zonder schadevergoeding te
betalen.41
De onderhavige bepaling impliceert derhalve dat een partij zelfs in het
stadium waarin door partijen op alle punten overeenstemming is bereikt
en een vaststellingsovereenkomst ter ondertekening gereed ligt, er voor
kan kiezen zich niet te binden zonder dat hij gehouden is verder te
onderhandelen, schadevergoeding te betalen aan zijn wederpartij of de
mediation voort te zetten.
De vereiste medeondertekening van de desbetreffende (vaststellings)overeenkomst door de registermediator maakt deze uiteraard niet tot partij bij
deze overeenkomst maar heeft slechts tot doel te bevestigen dat partijen
de desbetreffende overeenkomst hebben gewild en deze in diens
aanwezigheid hebben ondertekend. Ook bevestigt de registermediator
door diens medeondertekening dat de partijen die in de overeenkomst
worden vermeld in persoon de (vaststellings)overeenkomst hebben
ondertekend en dat hij hun identiteit heeft geverifieerd aan de hand van
een identiteitsdocument. De desbetreffende medeondertekening door de
mediator vormt mitsdien geen constitutief vereiste waar het betreft de
totstandkoming van de overeenkomst, maar heeft meer het karakter van
een legalisatie, zij het dat deze inhoudelijker is dan de legalisatie door een
notaris. De juridische kennis waarover een registermediator dient te
beschikken waarborgt dat de afspraken begrijpelijk, door partijen zo
gewild en afdwingbaar zijn.
De tweede volzin van lid 5 is opgenomen omdat de initiatiefnemer oog
heeft voor de mediationpraktijk waarin partijen bijvoorbeeld tot overeenstemming komen in een emailcorrespondentie of via sms-berichten, dan
wel in een mediationsessie die tot laat op de avond duurt en zij op dat
moment wensen te volstaan met het nemen van foto’s van ondertekende
sheets van een flipover. In deze voorbeelden zal de vaststellingsovereenkomst op een later moment worden opgesteld door de mediator, dan wel
door bijvoorbeeld de advocaten van partijen of zal deze zelfs achterwege
kunnen blijven.
Indien partijen deze flexibiliteit wensen dan dienen zij in hun mediationovereenkomst de mogelijkheid daartoe derhalve uitdrukkelijk op te
nemen.
In het zesde lid wordt bepaald dat een mediationovereenkomst te allen
tijde schriftelijk kan worden beëindigd door een partij of de registermediator. Niet is vastgelegd dat altijd eerst ten minste één mediationgesprek
ter uitvoering van de mediationovereenkomst dient te worden gevoerd –
naar analogie van het door initiatiefnemer toegevoegde artikel 22a lid 2
Rv waaruit deze verplichting wel voortvloeit voor partijen die een
mediationbeding als daar bedoeld waren aangegaan – alvorens de
39

Vgl. Asser/Hartkamp & Sieburgh 6-I* 2012, nr. 175 e.v.
Vgl. HR 25 september 1992 (Tomol vs. Notaris Van Eijck), NJ 1993, 467.
41
Vgl. Asser/Hartkamp & Sieburgh 6-III* 2010, nr. 197.
40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

23

mediationovereenkomst te kunnen beëindigen omdat in dat geval strijd
zou kunnen ontstaan met het bepaalde in artikel 7:408 lid 1 jo. artikel 7:413
BW. Partijen kunnen in de mediationovereenkomst dan wel in een latere
schriftelijke overeenkomst die de mediationovereenkomst aanvult of
wijzigt, geheel of gedeeltelijk overeenkomen dat zij in het vervolg afwijken
van het bedoelde schriftelijkheidsvereiste. Ook kunnen partijen nadien
nog afwijkende schriftelijke afspraken maken. Zo is het niet ongebruikelijk
dat ingeval van een mediation die geheel of gedeeltelijk niet slaagt een
overeenkomst wordt gesloten die bepaalt op welke wijze partijen het
geschil of een deel ervan aan een arbiter of aan de rechter zullen
voorleggen.
Lid 7 geeft aan dat partijen in een mediation slechts tot rechtsgeldige
afspraken kunnen komen ten aanzien van zaken waarvan de rechtsgevolgen ter vrije bepaling van partijen staan. Dit is op dezelfde wijze
geregeld als bij arbitrage (artikel 1020 lid 3 Rv), de andere wettelijk
geregelde wijze van alternatieve geschilbeslechting.
Ter voorkoming van enig misverstand zij opgemerkt dat, ook wanneer een
registermediator mediationdiensten verleent zonder daarvoor loon te
verlangen, betrokkene geheel onder de werking van het tuchtrecht voor
registermediators valt, al is er geen sprake van een mediationovereenkomst in de zin van dit artikel.
Artikel III
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
Onderdeel A (artikel 22a Rv)
Het voorgestelde artikel 22a Rv dient in samenhang met de voorgestelde
wijzigingen in de artikelen 111 en 278 Rv te worden gelezen. Initiatiefnemer staat zoals eerder al is opgemerkt niet alleen voor ogen om
mediation in te bedden in het burgerlijk recht maar tevens om de
toepassing van mediation te bevorderen in die zaken die zich er naar het
oordeel van initiatiefnemer meer voor lenen om in mediation te worden
opgelost dan door middel van de klassieke gerechtelijke procedure. Het
betreft hier geschillen die een relationele dimensie kennen waarmee
wordt bedoeld dat tussen de partijen bij het geschil een relatie bestaat die
het conflict dat tussen hen bestaat mede kleurt waardoor het in de meeste
gevallen wenselijk is om de desbetreffende relationele aspecten bij de
oplossing van het geschil te betrekken. Mediation leent zich als inclusieve
methode hiervoor gemiddeld genomen veel beter dan een gerechtelijke
procedure. Daarmee wil de initiatiefnemer overigens niet meer zeggen
dan dat mediation in vele gevallen een betere methode kan bieden dan de
traditionele juridische procedure. Niet is gezegd dat mediation altijd een
ideale manier zou zijn om tot de oplossing van een conflict of geschil te
komen. Voor de voordelen die mediation in het algemeen kent ten
opzichte van de procedure bij de rechter verwijst initiatiefnemer hier
kortheidshalve naar het algemeen deel van de memorie van toelichting.
In het eerste lid wordt tot uitdrukking gebracht dat in de daar bedoelde
geschillen mediation wordt vermoed voor partijen de eerst aangewezen
route te zijn om tot een oplossing voor hun geschil te komen. Deze
opsomming is niet uitputtend bedoeld. Mede gezien het voorschrift dat
initiatiefnemer heeft voorgesteld op te nemen in respectievelijk artikel
111, tweede lid, onderdeel m, respectievelijk artikel 278, tweede lid, Rv, is
initiatiefnemer van oordeel dat het de voorkeur verdient om de geschillen
die zich er bij uitstek voor lenen om met toepassing van mediation te
worden opgelost, in dit lid met zoveel woorden op te sommen. Door hier
concreet te zijn waar het de desbetreffende geschillen betreft, wordt met
betrekking tot partijen in een geschil bevorderd dat zij daadwerkelijk
stilstaan bij de mogelijkheid mediation (eerst) te beproeven en wordt voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

24

hen tevens duidelijk bij welk type geschillen de rechter dit in beginsel
steeds ook van hen zou kunnen verwachten. Het risico dat de rechter hen
toch naar mediation zal verwijzen, moet voor partijen die zelf onvoldoende gemotiveerd zijn om voor mediation te kiezen, een voldoende
prikkel opleveren om eerst mediation te beproeven.
De initiatiefnemer wil met de regeling die is neergelegd in het voorgestelde artikel 22a Rv, in samenhang met de voorgestelde wijzigingen in de
artikelen 111 en 278 Rv, bereiken dat mediation wordt beproefd voordat
een procedure bij de rechter aanhangig wordt gemaakt. Het gaat hem er
derhalve om dat mediation wordt gezien als een systeem dat in plaats van
rechtspraak kan worden gebruikt en niet naast of vanuit de rechtspraak,
zoals tot op heden het geval is geweest.42 Hij heeft er daarbij ook oog
voor dat mediation niet altijd de juiste route zal zijn maar dit kan a fortiori
ook worden gesteld waar het de rechterlijke procedure betreft.
De voorstellen moeten dan ook niet worden bezien en beoordeeld door de
bril van het huidige systeem waarin verwijzing door de rechter centraal
staat. De initiatiefnemer is zich ervan bewust dat een partij thans tegen
diens wil kan worden meegezogen in een rechterlijke procedure en
beoogt een einde te maken aan dit automatisme door met zijn voorstellen
– en in het bijzonder met de onderhavige regelingen – onderling overleg
en daarmee mediation als sterk ontwikkelde vorm van begeleid overleg, te
positioneren als vanzelfsprekende eerste optie ingeval van een privaat
conflict of geschil tussen partijen en als een volwaardig en logisch
alternatief voor rechtspraak. Daarmee wordt ook aangesloten bij artikel 3
van de Beroeps- en Gedragsregels voor de advocatuur waarin wordt
gesteld dat een minnelijke regeling vaak de voorkeur verdient boven een
proces.
Uitgangspunt is dat de rechter op grond van het in artikel 22a, eerste lid,
Rv opgenomen bewijsvermoeden in de daar genoemde categorieën
geschillen de zaak aanhoudt indien geen mediation is beproefd. Het
voorgaande laat echter onverlet dat indien beide partijen weloverwogen
hun geschil aan de rechter willen voorleggen omdat zij uitsluitend
behoefte hebben aan een juridische beslissing van de rechter, deze er
voor zou kunnen kiezen om de zaak niet aan te houden.
Het antwoord op de vraag of een mediation succesvol zal zijn houdt
verband met het type conflict of geschil maar hangt ook sterk af van de
wil van elk van de betrokken partijen er samen uit te komen en niet het
onderlinge overleg bij voorbaat uit de weg te gaan door het conflict – in
een gejuridiseerde verpakking – bij de rechter aanhangig te maken.
Initiatiefnemer beoogt om te breken met de bestaande praktijk waarin een
partij die het overleg wenst aan te gaan – welk overleg overigens ook op
andere wijze dan door middel van mediation vorm zou kunnen krijgen –
aan het kortste eind trekt indien zijn wederpartij het gesprek niet aan wil
gaan en een juridische procedure start, waarmee hij de andere partij als
het erop aankomt dwingt te procederen. Waar in het huidige systeem
procederen derhalve de default option is, is onderling overleg de norm in
het systeem dat de initiatiefnemer voorstaat. Van burgers mag immers
worden verwacht dat zij primair zelf verantwoordelijkheid dragen voor de
oplossing van hun conflicten. Daarnaast bieden juridische procedures aan
slechtwillende partijen de gelegenheid het vinden van een oplossing sterk
te vertragen door te chicaneren en verschillen uit te vergroten in plaats
van deze kleiner te maken.
In de praktijk zal het voorkomen dat er in de ene zaak eerder sprake is van
een bij voorbaat grote kans op een succesvolle mediation dan bij de
andere, omdat er een aanzienlijke onderhandelingsbereidheid bestaat bij
de betrokken partijen, zij veel onderhandelingsruimte hebben, er nog
42

Vgl. J. Dierckx en A.M.I. van der Does, Premediation: verplicht vrijwillig naar de mediator,
Tijdschrift Conflicthantering 2011/7, p. 6–11, die daarin terecht stellen dat te lang is vastgehouden aan het verwijzingssysteem van mediation naast rechtspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

25

geen sterke escalatie heeft plaatsgevonden, de partijen gelijkwaardig zijn
en zij ook nog eens veel vertrouwen hebben in de mediator. Indien echter
een of meer van deze factoren ontbreken in een zaak, staat daarmee op
voorhand nog zeker niet vast dat een mediation niet succesvol zal
verlopen. Met name de reeds ervaren mediators die in het nieuwe
wettelijke register worden opgenomen, kunnen ook in relatief ingewikkelde zaken met betrokken partijen tot goede resultaten komen. Indien in
zaken met een hoge moeilijkheidsgraad zou blijken dat de tussenkomst
van een rechter eerder gewenst is, staat daartoe – binnen het kader van de
mediation – de door de voorstellen tevens gecreëerde bijzondere
rechtsgang ter beschikking. Juist deze multidisciplinaire benadering kan
ook ingewikkelde mediations alsnog tot een goed einde brengen.
Initiatiefnemer staat in dit verband uiteindelijk een paradigmaverschuiving
voor ogen waardoor een situatie ontstaat waarin partijen en hun
adviseurs het vanzelfsprekend vinden om in een mediation tot oplossingen voor hun geschillen te komen – daarbij indien nodig geholpen
door de genoemde bijzondere rechtsgang – en waarbij partijen een gang
naar de reguliere rechter als uitzondering zien. Binnen dit nieuwe kader is
het niet (meer) vanzelfsprekend om ervan uit te gaan dat factoren die een
mediation op het eerste gezicht minder eenvoudig maken, de facto ook in
de weg zouden staan aan het slagen van mediation. De initiatiefnemer is
van mening dat de door hem voorgestane cultuurverandering gerealiseerd kan worden, juist omdat partijen en hun adviseurs zullen inzien dat
zij veel te winnen hebben bij mediation, ook omdat een rechter de
achterliggende (relationele) issues die voor het oplossen van het conflict
of geschil bepalend zijn vaak in het geheel niet kan adresseren. Voor een
praktijk van het afvinken van lijstjes behoeft naar zijn oordeel dan ook niet
te worden gevreesd.
De effecten van de voorgestelde regelingen in samenhang beschouwd
kunnen naar het oordeel van de initiatiefnemer dan ook niet worden
voorspeld aan de hand van criteria die voortvloeien uit de huidige praktijk,
met name uit die van mediation naast rechtspraak. De voorgestelde, reeds
genoemde, aanvullingen op de artikelen 111 en 278 Rv brengen voor een
partij derhalve de verplichting mee om steeds af te wegen of mediation
ook in diens specifieke zaak de eerst aangewezen wijze is om tot een
oplossing voor het geschil te komen. Ingeval een partij in een zaak wordt
vertegenwoordigd door een gemachtigde – in de meeste gevallen een
advocaat – zal deze op grond van de beide bepalingen in een dagvaarding
of een verzoekschrift duidelijk dienen te maken of mediation is beproefd
alsmede – ingeval mediation niet is beproefd – de redenen daarvan.
Hiermee wil initiatiefnemer bereiken dat partijen in de geschillen als
genoemd in het eerste lid steeds eerst hun eigen verantwoordelijkheid
nemen door mediation te beproeven, alvorens hun toevlucht te zoeken tot
de procedure bij de rechter. Ingeval een advocaat of andere gemachtigde
bij een zaak is betrokken vereist dit derhalve een zorgvuldig overleg
tussen een partij en diens gemachtigde.
De door initiatiefnemer voorgestane gang van zaken is reeds geruime tijd
staande praktijk in geschillen tussen werknemer en werknemer43 en
initiatiefnemer ziet voor zich dat deze praktijk mutatis mutandis ook
ontstaat ter zake van de overige in dit lid opgesomde geschillen. Uit de
arbeidsrechtelijke jurisprudentie blijkt dat het informeren van de rechter
over eventuele mediationpogingen niet op gespannen voet staat met het
hiervoor besproken vertrouwensbeginsel, hetgeen kan worden verklaard
doordat aan de rechter geen informatie behoeft te worden gegeven die
inhoudelijk van aard is en deze daar ook niet naar zal vragen, doch bij de
rechter alleen de procedurele kant aan de orde komt.

43

Vgl. A.W. Jongbloed en F. Schonewille (red.) Rechtspraak Mediation, Sdu Uitgevers: Den Haag
2013, onderdeel I.3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

26

De desbetreffende praktijk sluit ook nauw aan bij gedragsregel 3 van de
Gedragsregels 1992 voor de advocatuur, waarin is geformuleerd dat de
advocaat zich voor ogen dient te houden dat een regeling in der minne
vaak de voorkeur verdient boven een proces.
Initiatiefnemer wil met deze bepalingen, kort gezegd, het concept van
vanzelfsprekende mediation ingang doen vinden voor die geschillen waar
mediation een betere, snellere, efficiëntere, goedkopere en daarmee voor
partijen potentieel een meer optimale methode voor geschiloplossing kan
zijn.
Waar in het eerste lid een zekere drang is vormgegeven om mediation als
vanzelfsprekende eerste optie te beproeven, bepaalt het tweede lid dat,
indien partijen een mediationclausule in hun overeenkomst hebben
opgenomen – i.e. een bepaling die ziet op het op voorhand instemmen
van de toepassing van mediation ingeval een geschil mocht ontstaan dat
voortvloeit uit of samenhangt met de overeenkomst waarvan de mediationclausule deel uitmaakt – en er over of naar aanleiding van deze
overeenkomst tussen hen een geschil ontstaat, dan wel anderszins
omtrent een rechtsverhouding waarop de mediationclausule betrekking
heeft tussen hen een geschil rijst, voor hen de verplichting bestaat om
uitvoering te geven aan de door hen gemaakte afspraak eerst mediation te
zullen beproeven. Indien beide partijen nadien – doch voordat het geschil
voorgelegd wordt aan de rechter – zouden overeenkomen dat het beding
niet of niet langer geldt, doet de hiervoor gegeven situatie zich uiteraard
niet voor.
Hierbij aansluitend wordt aan de rechter de instructie gegeven de zaak
aan te houden indien hem blijkt dat partijen geen uitvoering hebben
gegeven aan het tussen hen geldende mediationbeding. Het kan in de
praktijk voorkomen – zoals blijkt uit de huidige jurisprudentie – dat indien
tussen hen een conflict of geschil is ontstaan, de ene partij wel uitvoering
wenst te geven aan het overeengekomen mediationbeding en de andere
partij niet. Gezien het feit dat deze partijen in een eerder stadium vrijwillig
hebben besloten een mediationbeding toe te voegen aan de door hen
gesloten overeenkomst – hetgeen vaak gebeurt omdat partijen zich
realiseren dat zij verder moeten met elkaar – zou het ongerijmd zijn dat de
partij die het beding niet uit wenst te voeren zich daaraan kan onttrekken,
daarbij aanvoerend dat hij niet vrijwillig aan een dergelijke mediation deel
zou nemen, terwijl de andere partij – terecht onwillig om in een rechtelijke
procedure te participeren – daartoe als gevolg daarvan dan zou zijn
gehouden. Het ten minste voeren van één mediationgesprek brengt mee
dat meer duidelijkheid ontstaat over de slagingskans van mediation en
stelt de (register)mediator in staat om partijen voor een vervolg van de
mediation te motiveren.
Wel blijft mogelijk dat de rechter in uitzonderingsgevallen vaststelt dat de
desbetreffende mediationclausule niet geldig is overeengekomen of dat
de werking daarvan is geëindigd.
Initiatiefnemer meent zoals gezegd dat in de overgrote meerderheid van
de gevallen een redelijke uitleg van de mediationclausule zal meebrengen
dat ten minste één serieus mediationgesprek zal worden gevoerd. Dit
brengt mee dat partijen die een mediationbeding als hier bedoeld zijn
overeengekomen, de op grond daarvan gestarte mediation op grond van
een mediationovereenkomst als bedoeld in artikel 424a BW – zie echter
hierna – pas na dit eerste gesprek zullen kunnen beëindigen, in afwijking
van het bepaalde in het zesde lid van artikel 424a, welke bepaling primair
is geschreven voor situaties waarin partijen geen mediationbeding waren
overeengekomen. Omdat een mediationclausule niet in alle gevallen zal
voorzien in een mediation uitgevoerd door een registermediator –
aangezien vrijwel alle thans overeengekomen mediationclausules
voorafgaand aan het indienen van dit initiatiefwetsvoorstel zijn gesloten –
is in dit lid een directe koppeling met de mediationovereenkomst als
bedoeld in artikel 424a Boek 7 BW achterwege gelaten. Niettemin mag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

27

worden verwacht dat in mediationclausules die na de invoering van deze
wet worden overeengekomen in de meeste gevallen zal worden gekozen
voor de aanwijzing van een registermediator.
Waar het mediationclausules betreft die zijn opgenomen in algemene
voorwaarden meent de initiatiefnemer dat deze – in tegenstelling tot
arbitragebedingen die onderdeel uitmaken van algemene voorwaarden –
niet met nietigheid of vernietigbaarheid worden bedreigd aangezien een
mediationclausule de toegang tot de reguliere rechter niet uitsluit, gezien
het feit dat een mediation – na de start daarvan – op ieder moment kan
worden beëindigd door een partij.
Initiatiefnemer beoogt met deze bepaling uitdrukkelijk een breuk aan te
brengen met de huidige jurisprudentie44 waarin veelal wordt gesteld dat,
indien een partij geen medewerking meer wil verlenen aan een mediation,
dit ook niet van hem kan worden verlangd op grond van het vrijwilligheidsbeginsel dat mediation zou kenmerken. Wat daarvan ook zij,
initiatiefnemer is van oordeel dat partijen die een mediationclausule
overeenkomen daartoe vrijwillig en op goede gronden zullen zijn
overgegaan en dat dit rechtvaardigt dat een hoofdregel van het contractenrecht – pacta sunt servanda – hier onverminderd van kracht is. Dit
betekent dat voor dergelijke partijen de verplichting bestaat om eerst
mediation te beproeven, alvorens toegang tot de rechter te hebben.45
Deze bepaling is ook van toepassing op mediationclausules die voorafgaand aan de inwerkingtreding van de wet zijn overeengekomen.
Onderdeel B (artikel 87 Rv)
Dit betreft een voor de hand liggende toevoeging aan artikel 87 Rv dat
handelt over de bevoegdheid van de rechter een schikking te beproeven
en partijen daarvoor op te roepen. Toegevoegd wordt dat de rechter in die
gevallen ook mediation onder leiding van een registermediator kan
voorstellen alvorens de bedoelde schikking te beproeven.
Onderdeel C (artikel 96 Rv)
De wijziging van dit artikel is noodzakelijk om buiten discussie te stellen
dat partijen ook bij voorbaat kunnen overeenkomen artikel 96 Rv toe te
zullen passen ingeval in de toekomst een geschil ontstaat over of naar
aanleiding van een door hen gesloten overeenkomst, nu in enkele recente
uitspraken van rechtbanken wordt geconcludeerd dat dit niet het geval
zou zijn omdat de wetgeschiedenis van het artikel hierover geen uitsluitsel
biedt.46
Onderdeel D (artikel 111 Rv)
Zie hiertoe de toelichting bij onderdeel A.
Onderdeel E (artikel 165 Rv)
Aanpassing van de wet op dit punt is noodzakelijk, omdat naar huidig
Nederlands recht aan een mediator geen verschoningsrecht toekomt. Dit
is enkele jaren geleden bevestigd door de Hoge Raad.47 De Hoge Raad
44

Vgl. HR 8 mei 2009, LJN BH7132.
Vgl. Van Ginkel die beschrijft dat de verplichting voor partijen gevolg te geven aan een
overeengekomen mediationclausule effectief is; E. van Ginkel, «Afdwingbaarheid van de
mediationclausule in Californië en Nederland», Forum voor Conflictmanagement 2008/1, p.
12–13.
46
Vgl. Boonekamp, Van Schaick en Wesseling-Van Gent, die in Wet en rechtspraak burgerlijke
rechtsvordering stellen dat de wetsgeschiedenis hieromtrent geen uitsluitsel geeft; Deventer:
Kluwer 2009, p. 125.
47
HR 10 april 2009, LJN: BG9470
45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

28

overwoog destijds dat wegens het grote belang van de waarheidsvinding
slechts in bijzondere gevallen een uitzondering kan worden gemaakt op
de getuigplicht van artikel 165, eerste lid, Rv. Met betrekking tot
mediation/mediators overwoog de Hoge Raad dat mediation een ruim en
niet steeds afgebakend begrip is en plaatsvindt in verschillende vormen
en onder verschillende voorwaarden, terwijl de groep van mediators
weinig vastomlijnd is, waarbij naast mediators die op grond van het
voldoen aan bepaalde opleidings- en andere kwaliteitseisen door een
mediationorganisatie als zodanig zijn gecertificeerd, ook «ad hoc»
mediators voorkomen voor wie geen kwaliteitswaarborgen gelden.
De onderhavige bepaling is alleen van toepassing op registermediators en
derhalve niet op andere mediators en bemiddelaars. De door de registermediator bij de mediation ingeschakelde derden hebben een afgeleid
verschoningsrecht.
De rechter kan voorts de vertrouwelijkheid buiten toepassing laten indien
het gaat om zaken waarvan de rechtsgevolgen niet ter vrije bepaling van
partijen staan. De vertrouwelijkheid geldt dus niet in zaken die de
openbare orde raken, de staat van personen betreffen of anderszins door
de wetgever buiten de vrije bepaling van partijen zijn gelaten. Bij de
afbakening van welke onderwerpen naar Nederlands recht ter vrije
bepaling van partijen staan, kan worden aangeknoopt bij de uitleg van
artikel 1020, tweede lid, Rv inzake arbitrage. Dit artikel bepaalt dat de
arbitrageovereenkomst niet mag leiden tot de vaststelling van rechtsgevolgen in zaken die niet ter vrije bepaling van partijen staan.
Anders dan bij een verschoningsrecht van bijvoorbeeld een advocaat of
notaris, kunnen partijen in een mediation afspreken dat de registermediator of een persoon die door de registermediator bij een mediation is
betrokken wel mag getuigen: zie artikel 7:424a lid 4 BW. In dat geval
kunnen de mediator en de door hem ten behoeve van de mediation
ingeschakelde personen zich niet op het verschoningsrecht beroepen dat
in dit artikel is vastgelegd.
Met de redactie van artikel 165, derde lid, is door de initiatiefnemer geen
inhoudelijke wijziging beoogd in vergelijking met de tekst van artikel 5 van
de Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG betreffende bepaalde
aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken.
Onderdeel F (artikel 278 Rv)
Zie hiertoe de toelichting bij onderdeel A.
Onderdeel G (artikel 279 Rv)
In een dagvaardingsprocedure is het thans reeds mogelijk om het
proces-verbaal in executoriale vorm op te maken (artikel 87, derde lid, Rv)
indien in het kader van een comparitie een schikking tot stand komt. Voor
de verzoekschriftprocedure is dit niet geregeld. Om het ook in verzoekschrift mogelijk te maken dat een proces-verbaal in executoriale vorm kan
worden opgemaakt als er hangende de procedure een schikking wordt
bereikt, al dan niet na mediation onder leiding van een registermediator,
is dit aan het vierde lid van artikel 279 toegevoegd.
Onderdeel H (artikel 292 Rv)
Gesteld zou kunnen worden dat mediation thans als relatief zwak punt het
ontbreken van een beslisser kent. Initiatiefnemer wil met het voorgestelde
nieuwe artikel 292 Rv dit bezwaar wegnemen door een specifieke
procedure te creëren die slechts openstaat voor partijen die met een
registermediator een mediationovereenkomst hebben gesloten als
bedoeld in artikel 7:424a BW. Hiermee staat initiatiefnemer voor ogen om
van het bedoelde zwakke punt een sterk punt te maken in mediations die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

29

worden geleid door een registermediator. De wetenschap dat het mogelijk
is om binnen het verband van een mediation een rechter in te schakelen
maakt het aantrekkelijk voor partijen om te kiezen voor mediation ingeval
van bijvoorbeeld een geschil als bedoeld in artikel 22a, eerste lid, Rv.
Partijen in een mediation kunnen behoefte hebben aan een principiële –
juridische – uitspraak ter zake van een in een mediation relevant deelgeschil. Deze procedure, voorziet zoals bepaald in het tweede lid (en tevens
in artikel 293, tweede lid, Rv), in een langs elektronische weg snel
beschikbare beslisser, die desgevraagd door partijen in een mediation
beslissingen kan nemen over kwesties die hen verdeeld (blijven) houden
en die daardoor de voortgang van de mediation blokkeren. In de eerste
plaats moet hierbij worden gedacht aan het doorhakken van knopen
inzake juridische twistpunten tussen partijen maar ook is denkbaar dat
partijen een beslissing wensen in meer praktische kwesties. De procedure
leent zich bij uitstek voor één of meer deelgeschillen. In uitzonderingsgevallen zou echter ook aan de orde kunnen zijn dat de rechter gevraagd
wordt een beslissing op alle punten te geven; in dat geval is de toegevoegde waarde van de mediation geweest dat duidelijkheid is verkregen
omtrent de tussen partijen bestaande geschilpunten en zijn deze helder
geformuleerd. Het oogmerk is steeds de voortzetting, dan wel de
afhandeling van de desbetreffende mediation.
Het is in alle gevallen aan de registermediator – die exclusief bevoegd is
om de onderhavige verzoekschriften in te dienen bij de rechtbank – om de
kwesties die ter beslissing aan de rechter worden voorgelegd zodanig te
formuleren dat deze in staat wordt gesteld om op verantwoorde wijze een
beslissing te nemen en mitsdien te voorkomen dat een ingediend verzoek
niet-ontvankelijk is. Ingeval toch een onduidelijkheid speelt, kan de
rechtbank de registermediator vragen om het verzoekschrift aan te
passen, dan wel dit aan te vullen of nadere informatie te verstrekken.
Aan het slot van het eerste lid wordt voorts bepaald dat partijen de rechter
een instructie kunnen geven over de wijze waarop het geding zal worden
gevoerd. De achtergrond van deze bepaling is dat beoogd is om een
snelle, uitsluitend langs elektronische weg te voeren, procedure in het
leven te roepen waarbij de gebruikelijke procesorde niet wordt gevolgd.
De beoogde snelheid die door de rechter aan de dag dient te worden
gelegd ingeval van de onderhavige procedure, wordt benadrukt door het
bepaalde in het derde lid, waar een doorlooptijd van ten hoogste zes
weken wordt gestipuleerd voor de afhandeling van onderhavige verzoekschriften en waarin tevens wordt bepaald dat de rechter terstond langs
elektronische weg zijn uitspraak aan de registermediator dient toe te
sturen.
Dit uitgangspunt leidt ertoe dat in beginsel geen zittingen worden
gehouden en dat door de rechter een beslissing wordt genomen op grond
van de door de registermediator namens partijen aan hem voorgelegde
stukken. Er is in deze procedure dus geen ruimte voor repliek en dupliek,
tenzij partijen dit uitdrukkelijk zouden wensen en daarvan dan blijk geven
via de bedoelde instructie aan de rechter. Zo laat zich denken dat het in
uitzonderlijke situaties toch wenselijk is dat van de hiervoor beschreven
procesorde wordt afgeweken en partijen de rechter verzoeken om
bijvoorbeeld een korte mondelinge behandeling te houden. Ook biedt de
onderhavige procedure geen plaats voor hoger beroep, zoals bepaald in
het vijfde lid van het artikel.
Het vierde lid voorkomt dat, indien de mediation onverhoopt niet slaagt,
partijen automatisch gebonden zouden zijn aan een beslissing van de
rechter die bedoeld was om eraan bij te dragen dat de mediation
succesvol zou kunnen verlopen. Ingeval van een geslaagde mediation
dient de beschikking van de rechter door partijen in hun vaststellingsovereenkomst te worden bevestigd teneinde de opschortende voorwaarde in
vervulling te doen gaan. Het staat partijen echter vanzelfsprekend vrij om
voorafgaand aan de indiening van het verzoekschrift, dan wel reeds in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

30

hun mediationovereenkomst overeen te komen dat de beslissing van de
rechter voor hen ook bindend is indien de mediation niet zou slagen. Ook
zouden partijen ervoor kunnen kiezen om van de door de rechter gegeven
beslissing af te wijken en zelf afspraken te maken met als basis de
juridische opinie die in de beslissing van de rechter ligt besloten.
Gezien het voorlopige karakter van de beslissing van de rechter binnen
het mediationproces, alsmede gezien het feit dat dit mediationproces zelf
vertrouwelijk is, is ook de beschikking van de rechter vertrouwelijk tot het
moment waarop de daaraan verbonden opschortende voorwaarde in
vervulling gaat en de beschikking juridisch bezien een definitieve status
heeft verkregen. Het behoort tot de verantwoordelijkheid van een
registermediator om het slagen van een mediation aan de rechtbank door
te geven. Initiatiefnemer meent dat de rechter met een relatief lichte
motivering van diens beslissing kan volstaan, zodanig dat voor de partijen
in de mediation begrijpelijk is hoe hij tot zijn beslissing is gekomen.
Indien partijen ervoor kiezen om de beslissing van de rechter niet te
bekrachtigen in hun overeenkomst als hiervoor bedoeld, dan wel daarvan
af te wijken en op basis van de juridische opinie van de rechter die de kern
vormt van diens beslissing tot andere afspraken komen die zij vervolgens
vastleggen in hun overeenkomst, wordt niet aan de voorwaarde voldaan
en vervalt de beslissing. Vanzelfsprekend behoort het eveneens tot de
verantwoordelijkheid van de registermediator om hiervan – desgevraagd
door de rechtbank – mededeling te doen aan de desbetreffende rechtbank.
Waar het betreft deze gecreëerde bijzondere gang naar de rechter en de
daarbij behorende versnelde elektronische toegang tot deze rechter, zou
kunnen worden gesteld dat de desbetreffende procedure tot op zekere
hoogte met minder rechtswaarborgen is omkleed. De achtergrond hiervan
is dat het een innovatieve procedure betreft die ter beschikking staat voor
partijen in een mediation als bedoeld in de voorstellen. Deze procedure
kan daarmee een onderdeel vormen van een hybride proces waarvoor
partijen in een mediation kunnen kiezen. Daarbij past niet dat dezelfde
waarborgen worden geboden als in een reguliere procedure, omdat
partijen in een mediation veeleer behoefte hebben aan een snelle en
eenvoudige interventie door de rechter waaraan weinig kosten zijn
verbonden en waaraan zij bovendien niet zijn gebonden indien zij dat niet
zouden wensen. Het staat partijen in deze procedure immers vrij om de
beslissing van de desbetreffende rechter al dan niet over te nemen in de
door hen te sluiten vaststellingsovereenkomst. Het feit dat de verplichte
opleiding van de registermediator, zoals voorzien in de voorstellen, ook
een belangrijke juridische component heeft, maakt voorts dat het gemis
aan zekere rechtswaarborgen in de praktijk naar het oordeel van de
initiatiefnemer slechts zeer beperkte gevolgen zal hebben. Dit feit maakt
ook dat de initiatiefnemer niet ziet dat de onderhavige procedure tot een
taakverzwaring van de rechter zou leiden. Gezien de aard van deze
procedure zal veeleer een taakverlichting van de rechter aan de orde zijn.
De bijzondere aard van de onderhavige procedure en de eveneens
bijzondere status van de desbetreffende rechterlijke beschikking maken
dat de rechter die in het kader van deze procedure eerst een beslissing
heeft genomen in een deelgeschil en later – wederom in het kader van
deze procedure – gevraagd wordt om een beslissing te nemen in het
gehele geschil, niet gebonden is aan zijn eerdere deelbeslissing. Dit kan
naar het oordeel van de initiatiefnemer alleen al niet van de rechter
worden gevraagd omdat hij ten tijde van de deelbeschikking slechts
beperkt zicht heeft gehad op de zaak. Mochten partijen in een mediation
dit anders willen, dan staat het hun vrij om bij het voorleggen van het
gehele geschil aan de rechter hem daarbij te verzoeken zijn eerdere
deelbeslissing gestand te doen.
De initiatiefnemer wijst erop dat artikel 292 een zeer aantrekkelijke
mogelijkheid biedt aan partijen bij een mediation met een registermediator om op adequate wijze een kwalitatief hoogstaande beslissing te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

31

verkrijgen voor hun geschil, doch dat voor hen andere wegen om een
beslisser in te schakelen – bijvoorbeeld door de procedure van artikel 96
Rv te volgen, te kiezen voor arbitrage of bindend advies of een reguliere
procedure te starten – onverminderd beschikbaar blijven indien zij
daaraan de voorkeur zouden geven, bijvoorbeeld omdat daaraan mogelijk
meer rechtswaarborgen zijn verbonden. Het gaat bij deze «mediationrechter» derhalve niet om een uitgeklede reguliere procedure, maar om
een belangrijk onderdeel van een hybride procedure waarvan mediation
het startpunt vormt.
Bij verzoekschriftprocedures (zoals ook het geval is bij de artikelen 96a en
96b Rv) geldt de hoofdregel van artikel 262 Rv: bevoegd is de rechter van
de woonplaats van hetzij de verzoeker(s) of een van de in het verzoekschrift genoemde belanghebbenden. Dat betekent dat de registermediator
het verzoekschrift bij alle rechtbanken kan indienen, mits hijzelf of een van
de partijen woonplaats heeft in het arrondissement van de rechtbank waar
het verzoek wordt ingediend. (artikel 293 Rv)
In artikel 293 Rv wordt bepaald dat partijen eveneens langs elektronische
weg de rechter kunnen verzoeken om een onderhandse overeenkomst als
bedoeld in artikel 7:424a lid 5 BW – in de meeste gevallen zal dit een
vaststellingsovereenkomst zijn als bedoeld in artikel 7:900 e.v. BW –, te
bekrachtigen. Hiermee wordt een thans nog bestaand belangrijk bezwaar
van mediation ondervangen. Het adiëren van de gewone rechter na een
geslaagde mediation teneinde een executoriale titel te verkrijgen is door
de snelle en eenvoudige procedure van artikel 293 Rv niet meer nodig. De
beslissing van de rechter levert een titel op waardoor executoriale
werking wordt verleend aan de vaststellingsovereenkomst.
Uit artikel 7:902 BW volgt dat een vaststellingsovereenkomst ter beëindiging van een vermogensrechtelijk geschil ook geldig is indien zij in strijd
mocht blijken met dwingend recht, tenzij de overeenkomst naar inhoud of
strekking in strijd komt met de goede zeden of de openbare orde. De
rechter dient de bekrachtiging te weigeren indien de hem voorgelegde
overeenkomst kennelijk in strijd is met de openbare orde of de goede
zeden en toetst mitsdien slechts marginaal. Op dit punt zou zich bijvoorbeeld een probleem kunnen voordoen als partijen discriminerende
onderdelen van buitenlands recht, bijvoorbeeld sharia-recht, in een
vaststellingsovereenkomst zouden hebben toegepast.
Met de in artikel 293 opgenomen regeling wordt door initiatiefnemer een
eenvoudige procedure voorgesteld die voorziet in een grote behoefte die
in de praktijk bestaat.
Naast de hiervoor beschreven procedure ter verkrijging van een executoriale titel bepaalt het derde lid van artikel 293 Rv tevens dat de rechter –
op een door de registermediator in opdracht van de echtgenoten dan wel
de geregistreerde partners daartoe ingediend verzoek – een
echtscheiding, dan wel de ontbinding van een geregistreerd partnerschap
kan uitspreken, indien geen voorlopige voorzieningen behoeven te
worden getroffen of nevenverzoeken worden ingediend. De op het
echtscheidingsverzoek of verzoek tot ontbinding van een geregistreerd
partnerschap toepasselijke bepalingen van Boek 1 BW blijven onverminderd van kracht.
De gedachte achter deze bepaling is dat ingeval de mediation ziet op een
echtscheiding, dan wel de ontbinding van een geregistreerd partnerschap,
het onredelijk belastend voor partijen zou zijn dat zij op grond van het
eerste lid van het onderhavige artikel wel een executoriale titel zouden
kunnen verwerven waar het betreft hun scheidingsconvenant (vaststellingsovereenkomst) door een verzoek in te laten dienen door de registermediator, doch zij niet tegelijkertijd via dat verzoekschrift de echtscheiding
kunnen laten uitspreken: daarvoor zou door henzelf dan nog een
echtscheidingsprocedure dienen te worden opgestart. Vanuit kostenperspectief zou een dergelijke gang van zaken evenmin te rechtvaardigen
zijn, noch voor partijen, noch voor de overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

32

Het is voor partijen ook mogelijk om via de registermediator een verzoek
tot echtscheiding of ontbinding van hun geregistreerd partnerschap in te
dienen op grond van het derde lid, zonder dat daarbij de rechter tevens
wordt verzocht een executoriale titel te verbinden aan de door hen in de
mediation gesloten (vaststellings)overeenkomst, bijvoorbeeld indien deze
laatste al is voorzien van een executoriale titel omdat deze is vastgelegd in
een notariële akte, dan wel indien partijen geen prijs stellen op een
executoriale titel.
Nu het zo is dat er in mediation juist veel oog is voor de positie van
minderjarige kinderen in een echtscheiding48 en, in het verlengde hiervan,
voor het zorgvuldig opstellen van een ouderschapsplan als bedoeld in
artikel 815, tweede lid, Rv, kan niet worden gesteld dat het belang van
minderjarige kinderen zich tegen deze procedure zou verzetten. Desalniettemin kan de rechter – doordat artikel 809 Rv van overeenkomstige
toepassing is verklaard – minderjarige kinderen in de gelegenheid stellen
gehoord te worden op dezelfde wijze als in de reguliere echtscheidingsprocedure. De initiatiefnemer heeft er niet voor willen kiezen ook de
artikelen 810 en 810a Rv hier van overeenkomstige toepassing te
verklaren omdat de aard van de onderhavige procedure zich daarmee niet
zou verdragen.
Het vierde en vijfde lid van artikel 293 Rv zijn gelijk aan respectievelijk het
derde en vijfde lid van artikel 292 Rv, zij het dat de in het vijfde lid
genoemde termijn in artikel 293 ten hoogste vier weken bedraagt, nu het
hier immers geen inhoudelijke beslissingen betreft; kortheidshalve zij hier
verwezen naar de toelichting op deze leden bij artikel 292 Rv.
De grondslag voor het langs elektronische weg kunnen indienen van
verzoekschriften is artikel 33 Rv. Hiertoe dienen bij algemene maatregel
van bestuur regels te worden gesteld die zien op de betrouwbaarheid en
vertrouwelijkheid. Initiatiefnemer gaat ervan uit dat in het vroege najaar
van 2013 zal worden voorzien in een algemene maatregel van bestuur die
de digitale procedure in het algemeen regelt en die ook voor de onderhavige artikelen de bedoelde regels geeft.
De rechterlijke macht werkt op dit moment aan het zogenaamde
KEI-project (Kwaliteit En Innovatie). Dit traject moet elektronische
procesvoering in de civiele procespraktijk mogelijk maken. Mocht dit
project het initiatief van initiatiefnemer overlappen en nog betere
oplossingen voorstellen, dan is initiatiefnemer zonder meer bereid zijn
initiatiefwetsvoorstellen daaraan aan te passen.
Artikel IV
Initiatiefnemer acht het wenselijk dat de registermediator een gereduceerd tarief aan griffierechten is verschuldigd in het geval deze een
verzoek indient als bedoeld in artikel 292 en artikel 293 Rv. Dit verlaagt de
drempel om snel aan de rechter een tussenbeslissing te vragen en
bespoedigt daarmee de mediation. Om die reden wordt voorgesteld in de
bijlage bij de Wet griffierechten burgerlijke zaken de verzoek uit de
artikelen 292 en 293 als aparte categorie op te nemen en uit te gaan van
het thans bestaande laagste tarief aan griffierechten, te weten € 75.
Artikelen V tot en met XI
In artikel V wordt geregeld dat de registermediator, net als advocaten en
andere verschoningsgerechtigden, zich jegens de bestuursrechter kan
verschonen indien hij wordt opgeroepen als getuige (artikel 8:33 Awb) of
indien hij als deskundige is benoemd (artikel 8:34 Awb). De artikelen VI tot
48

Vgl. bijvoorbeeld C.A.R.M. van Leuven en A. Hendriks, Kind in bemiddeling, Amsterdam: SWP
2006, G.P. Hoefnagels, Gelukkig Getrouwd Gelukkig Gescheiden, Den Haag: Veen 2009 en
D.H.D. Mac Gillavry, Scheidingsbemiddeling, Houten: Bohn, Stafleu Van Loghum 2002.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

33

en met XI zien op wetstechnische wijzigingen in verband met de
invoeging van een nieuw derde lid in artikel 165 Rv.
Artikel XII
Dit artikel bepaalt dat op een mediation die is aangevangen voordat deze
wet in werking treedt, het recht zoals dat gold voor inwerkingtreding van
toepassing blijft. Door te spreken van mediation, is de bepaling zowel van
toepassing op een mediation die wordt geleid door een registermediator
als op een mediation die door een andere persoon wordt begeleid. Er kan
dan dus geen beroep gedaan worden op de bepalingen van deze wet.
Voor mediationbedingen als bedoeld in artikel 22a, tweede lid, Rv geldt
wel de onmiddellijke werking van de bepalingen van deze wet.
Het tweede lid bepaalt dat op dagvaardingen die zijn uitgebracht
(betekening aan de gedaagde) en verzoekschriften die zijn ingediend (bij
de griffie) voor het tijdstip van inwerkingtreding van artikel III van deze
wet het oude recht blijft gelden. De onderdelen E en G van Artikel III
wijzigen onder meer de vereisten die worden gesteld aan dagvaardingen
en verzoekschriften. Met deze overgangsbepaling wordt voorkomen dat
bijvoorbeeld in het geval van een dagvaarding een herstelexploit moet
worden uitgebracht.
Artikel XIII
Dit artikel bepaalt dat de inwerkingtreding bij koninklijk besluit zal
geschieden. Het heeft de grote voorkeur van initiatiefnemer dat de
wetsvoorstellen die zien op mediation gelijktijdig in werking treden. Door
te voorzien in een inwerkingtreding bij koninklijk besluit kan dit worden
bewerkstelligd, ook indien de parlementaire behandeling van de
wetsvoorstellen niet gelijktijdig zou kunnen worden afgerond.
Artikel XIV
Dit artikel bevat de citeertitel van de wet. Een citeertitel lijkt aangewezen
nu er door initiatiefnemer verscheidene wetsvoorstellen ter zake van
mediation (zullen) worden ingediend.
Van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 723, nr. 6

34