Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 551

Homogene Groep Internationale samenwerking
2017 (HGIS-nota 2017)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
1.
1.1
1.2
2.
2.1
2.2
3.

Leeswijzer
Wat is de HGIS?
Opzet HGIS-nota 2017
Beleidskader
Een structureel veranderende wereld
Hulp, handel en investeringen
HGIS naar beleidsthema’s

Bijlagen
Bijlage 1:
Bijlage 2a:
Bijlage 2b:
Bijlage 3:
Bijlage 4:
Bijlage 5a:
Bijlage 5b:
Bijlage 6:
Bijlage 7:
Bijlage 8:

kst-34551-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

2
2
2
4
4
7
12
32

De HGIS-verticaal: wijzigingen na de Miljoenennota
2016
De HGIS-uitgaven horizontaal: meerjarencijfers per
begroting en per begrotingsartikel
De HGIS-ontvangsten horizontaal: meerjarencijfers
per begroting en per begrotingsartikel
Berekening ODA-plafond 2016–2019
De ODA-uitgaven naar beleidsthema
De geplande ODA-uitgaven in partnerlanden
(hulprelaties en overgangsrelaties) 2017
De geplande ODA-uitgaven in exitlanden
De non-ODA uitgaven naar beleidsthema
Internationale Klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden 2017
Internationale inspanningen op asiel en migratie
2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

32
33
38
39
40
42
45
46
49
51

1

1. Leeswijzer
1.1 Wat is de HGIS?
De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is sinds 1997
een budgettaire constructie binnen de begroting van het Rijk. In de HGIS
worden de uitgaven van de verschillende ministeries op het gebied van
het buitenlandbeleid gebundeld, waarmee de onderlinge samenhang
geïllustreerd wordt. Dit bevordert de samenwerking en de afstemming
tussen de betrokken ministeries. De HGIS vormt daarmee een belangrijk
instrument voor een geïntegreerd en coherent buitenlandbeleid.
Binnen de HGIS wordt onderscheid gemaakt tussen de uitgaven voor
ontwikkelingssamenwerking die voldoen aan de criteria voor officiële
ontwikkelingssamenwerking (Official Development Assistance, ODA) en
de overige uitgaven voor het buitenlands beleid (non-ODA).
De Minister van Buitenlandse Zaken coördineert het Nederlandse
buitenlandbeleid en daarmee de HGIS. De Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft een coördinerende
bevoegdheid voor de uitgaven aan ODA binnen de HGIS.
Twee keer per jaar wordt er verantwoording afgelegd aan de Tweede
Kamer over de HGIS. Parallel aan het begrotingsproces wordt op
Prinsjesdag de HGIS-nota aangeboden aan de Staten-Generaal. Op
Verantwoordingsdag wordt het HGIS-jaarverslag aangeboden aan de
Staten-Generaal.
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa, Aruba, Curaçao en Sint Maarten, alsmede
de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied (Bonaire, Sint
Eustatius en Saba). Waar de HGIS-nota spreekt over «Nederland» of
«Nederlands» wordt daarmee bedoeld: «(van) het Koninkrijk der Nederlanden», tenzij het gaat om zaken die specifiek het land Nederland
betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking.
1.2 Opzet HGIS-nota 2017
De HGIS-nota 2017 geeft inzicht in de begrote middelen voor internationale samenwerking in 2017. In het beleidskader worden de politieke
hoofdlijnen van het buitenlandbeleid geschetst. Daarna wordt per
beleidsthema nader ingegaan op de accenten in het begrotingsjaar 2017.
De indeling naar acht beleidsthema’s en een categorie overig is gebaseerd
op een samenstelling van de indelingen van de begroting van Buitenlandse Zaken en de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. In de begroting van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking zijn dit jaar voor het eerst kwantitatieve
indicatoren opgenomen. Deze maken het effect van interventies meetbaar
en drukken dit uit in te bereiken en bereikte streefwaarden. Op hoofdlijnen
zijn deze ook benoemd in het beleidskader van deze nota.
De toelichtende teksten zijn ontleend aan de Memories van Toelichting bij
de begrotingen voor 2017 van de verschillende ministeries en geven een
overzicht in vogelvlucht. Voor een gedetailleerde toelichting wordt
verwezen naar de respectievelijke begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

2

Zoals gebruikelijk wordt in meerdere tabellen naast de HGIS-bedragen het
ODA-aandeel daarin weergegeven. Voor het Budget Internationale
Veiligheid (BIV) is nog niet duidelijk in welke mate er sprake zal zijn van
een ODA-component conform de OESO/DAC-definities. In het
HGIS-jaarverslag over 2017 wordt het ODA-aandeel in het BIV als
onderdeel van de realisatie gerapporteerd.
Na de beleidsthema’s volgen acht bijlagen. In deze bijlagen worden
gegevens, die verspreid staan over verschillende departementale
begrotingen, gebundeld tot een overzichtelijk geheel. Bijlage 1 geeft een
overzicht van de begrotingsontwikkelingen binnen de HGIS. In bijlagen 2a
en 2b worden alle buitenlanduitgaven en -ontvangsten gepresenteerd per
departement. Bijlage 3 geeft een berekening van het ODA-plafond. In
bijlagen 4, 5a en 5b wordt een totaaloverzicht gegeven van de buitenlanduitgaven die als officiële ontwikkelingshulp (ODA) kwalificeren, respectievelijk per beleidsthema en per land. Een overzicht van de non-ODA
uitgaven per beleidsthema is opgenomen in bijlage 6. In bijlage 7 wordt
een raming van de verwachte publieke klimaatuitgaven voor ontwikkelingslanden in 2017 gepresenteerd. Tot slot is in bijlage 8 een uiteenzetting
opgenomen van de internationale inspanningen in 2017 op het terrein van
asiel en migratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

3

2. Beleidskader 2017
2.1 Nederlandse inzet in het buitenland
De internationale situatie is aan constante verandering onderhevig.
Landen als China, Rusland, Iran en Saudi-Arabië zijn geopolitiek assertiever in regionale vraagstukken. De internationale veiligheidssituatie
verandert door verscherping van regionale conflicten, terrorisme, geweld
en maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. Het Westerse
samenlevingsmodel lijkt in het defensief en de waarden waar wij voor
staan – democratie, rechtvaardigheid, verdraagzaamheid en solidariteit –
zijn niet langer vanzelfsprekend en vereisen onderhoud en verdediging.
Universele waarden zoals respect voor mensenrechten komen hierbij in
de knel. Tegelijkertijd staan de structuren en vrijheden van onze internationale samenwerking onder druk. Binnen en buiten Europa spelen
nationalistische en religieuze sentimenten op. Aan de randen van Europa
woeden oorlogen: in Syrië, Irak, Oost-Oekraïne en Libië leiden deze
conflicten tot veel menselijk leed en verlies van levens. In grote delen van
de oorlogsgebieden ontberen mensen voedsel en basisvoorzieningen
zoals toegang tot medische voorzieningen en onderwijs. Deze omstandigheden hebben bijgedragen aan een grote stroom vluchtelingen en
migranten. Zij gaan op zoek naar veiligheid binnen hun land en naar de
buurlanden of Europa.
De ring van instabiliteit om Europa zal een belangrijke rol blijven spelen in
ons beleid. Geopolitiek en extremisme nemen een grotere plaats in, in de
buitenlandse politiek. We moeten op zoek naar constanten en alternatieven, naar gebruikelijke en ongebruikelijke reacties en naar een mix van
harde en zachte maatregelen om op een effectieve manier op deze nieuwe
uitdagingen in te kunnen spelen. In deze context speelt het geïntegreerde
buitenlandbeleid een essentiële rol. Daarmee werkt Nederland met succes
aan een veiliger, rechtvaardiger en toekomstbestendigere wereld, die
flexibel inspeelt op de fluïde internationale ontwikkelingen, kansen grijpt
en risico’s indamt.
De turbulentie aan de buitengrenzen van Europa en de dreigingen die
voortkomen uit radicalisering en extremisme raken rechtstreeks aan de
Europese veiligheid en wijzen op een toenemende verwevenheid tussen
de interne en de externe veiligheidssituatie. De dreiging van terrorisme is
grensoverschrijdend, maar komt ook van binnenuit: in sommige gevallen
zijn de aanslagplegers in Europa van Europese komaf. Hierdoor ontstaat
een complex beeld van instabiliteit, onveiligheid en onzekerheid.
Die onzekerheid weerspiegelt zich ook in de gevolgen van het Britse
besluit de Europese Unie (EU) te verlaten. Het is nog te vroeg om de
gevolgen van een vertrek van het Verenigd Koninkrijk (VK) precies te
duiden. De invloed van de EU op een aantal terreinen – economisch,
politiek, veiligheid – zal mogelijk afnemen. Dit heeft gevolgen voor de
positie van het VK en de EU, waaronder Nederland op het wereldpolitieke
toneel.
De EU, en de Europese interne markt in het bijzonder, is en blijft de
belangrijkste aanjager van onze welvaart. Onze boterham wordt voor een
groot deel verdiend in de landen om ons heen. Nederland zal in 2017
vasthouden aan de inzet op een betere Unie. Een EU die verder hervormt,
zich focust op hoofdzaken en daarop resultaten boekt, en die verbetering
van de kwaliteit van Europese regelgeving en de vermindering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

4

regeldruk nastreeft. Een EU die banen helpt creëren, en die meerwaarde
biedt bij de gezamenlijke aanpak van gedeelde uitdagingen zoals op het
gebied van veiligheid, migratie, klimaat, energie en die mensenrechten
intern en extern respecteert. Een EU die werkt aan een goede toekomst
voor burgers en bedrijven in alle lidstaten en die stabiliteit brengt in een
onrustige wereld vanuit de beginselen en prioriteiten die voortvloeien uit
de EU Global Strategy.
Op het terrein van vluchtelingenbeleid blijft het kabinet inzetten op
gedeelde internationale verantwoordelijkheid. De internationaal rechterlijke kaders en de samenwerking met landen van herkomst en in de regio
spelen daarbij een belangrijke rol. In dat kader blijft het kabinet zich
inzetten voor het bestendigen en uitvoeren van de Europese afspraken
over het terug brengen van migratiestromen via de Egeïsche en Middellandse Zee. Onderdeel daarvan is het migratie-akkoord tussen de EU en
Turkije dat tot nu toe niet alleen ertoe heeft geleid dat de toestroom van
het aantal migranten drastisch verminderd is, maar dat ook het aantal
verdrinkingen van migranten drastisch is afgenomen en met businessmodel van de mensensmokkelaars ontmanteld.
Als onderdeel van het internationale migratiebeleid maakt het kabinet zich
sterk voor versterkte bewaking van de buitengrenzen van de Unie via de
opzet van een Europese grenswacht. Er moet opvolging worden gegeven
aan de Valletta Top door met Afrikaanse landen specifieke migratieafspraken te maken, onder andere op het gebied van terugkeer, grensbewaking en de aanpak van grondoorzaken van migratie. Om Libië te
ondersteunen bij het goed functioneren van een kustwacht heeft het
kabinet besloten een bijdrage te leveren aan de EU maritieme operatie
Sophia. Hierover is een artikel 100-brief naar de Kamer verstuurd.
In Syrië en Irak blijft Nederland bijdragen aan de bestrijding van een van
de meest gevaarlijke uitwassen van de instabiliteit in beide landen: ISIS.
Dat gebeurt onder andere door militaire steun en training aan de Iraakse
en Koerdische strijdkrachten te verlenen. In conventionele oorlogsvoering
is ISIS in het defensief. Maar in asymmetrische oorlogsvoering (o.m.
aanslagen) laat ISIS zien nog steeds een zeer gevaarlijke tegenstander te
zijn. Over de verlenging van de Nederlandse trainingsmissie in Irak ging
de Kamer een artikel 100 brief toe. De Nederlandse F16’s zijn sinds 1 juli
2016 afgelost door de Belgische luchtmacht.
Alleen een evenwichtige aanpak van repressie en preventie kan de
vicieuze cirkel van radicalisering naar gewelddadig extremisme en
terrorisme doorbreken. Bij de bestrijding van Foreign Terrorist Fighters
(FTF) speelt Nederland een leidende diplomatieke rol, in samenwerking
met belangrijke partners als Marokko en Turkije. Door de nationale lijst
waarmee tegoeden van terroristen worden bevroren en een actieve
bijdrage aan de Europese initiatieven op dit terrein zal Nederland blijven
bijdragen aan het voorkomen van terrorismefinanciering.
Grensoverschrijdende criminele netwerken, mensensmokkel en radicale
groeperingen verbinden de Sahel, Maghreb en Europa in toenemende
mate met elkaar. Nederland levert een substantiële bijdrage aan de
VN-stabilisatiemacht in Mali. Het kabinet is voornemens op korte termijn
besluit te nemen over de verlenging van de Nederlandse bijdrage aan de
VN-missie in Mali, MINUSMA. Nederland heeft in 2016 een aantal taken
overgedragen aan andere landen. Ook in 2017 is Nederland voornemens
om een belangrijke rol te blijven spelen in de Sahel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

5

Nederlandse militairen dragen bij aan de Navo-missie Resolute Support in
Afghanistan. Het kabinet is voornemens op korte termijn besluit te nemen
over de voorzetting van deze bijdrage. Nederland blijft met haar bijdrage
aan deze missie en de ondersteuning van diverse programma’s, zoals het
Law and Order Trust Fund Afghanistan, Afghanistan ondersteunen in de
weg naar volledige zelfstandigheid in het dragen van de verantwoordelijkheid voor de eigen veiligheid.
Het optreden van Rusland, met name in Oekraïne, heeft ertoe geleid dat
de oostflank van Europa de afgelopen jaren minder stabiel geworden is.
Zolang hierin geen verandering komt, zal het noodzakelijk blijven om de
druk op Rusland door middel van sancties te handhaven en tegelijkertijd
in te zetten op de-escalatie door middel van dialoog. Solidariteit met
NAVO-bondgenoten is een andere belangrijk onderdeel van het Ruslandbeleid. Nederland heeft belang bij een stabiel, rechtvaardig en welvarend
Oekraïne als buurland van de Europese Unie. Nederland zal daarom de
hervormingsagenda van Oekraïne actief blijven ondersteunen.
De diplomatieke inspanningen van de vier landen binnen ons Koninkrijk
hebben ons, samen met Italië, een zetel opgeleverd in de VN Veiligheidsraad. Italië en het Koninkrijk der Nederlanden hebben afgesproken
om het lidmaatschap van de VN Veiligheidsraad op te splitsen in twee
termijnen van ieder één jaar. Afgesproken is dat Italië zich terugtrekt uit de
VN Veiligheidsraad per 31 december 2017. In de periode 2017–2018 zullen
Italië en het Koninkrijk waar mogelijk samen optrekken.
Een veiligere wereld vraagt om inzet voor een rechtvaardigere wereld.
Naleving van mensenrechten is van vitaal belang voor vrije, veilige en
stabiele samenlevingen, zowel ver weg als dichtbij. Beleid dat stevig is
gefundeerd in de rechtsstaat en geworteld in respect voor mensenrechten, is effectiever en duurzamer. In een groeiend aantal landen staan
mensenrechten onder druk. Nederland richt zich, binnen een breder kader,
in het bijzonder op veiligheid van journalisten en bloggers, mediadiversiteit en -kwaliteit en de verbinding tussen traditionele media en nieuwe
media. We blijven landen aanspreken – in bilateraal of multilateraal
verband – op schendingen. Als huidig lid van de Mensenrechtenraad
hebben we hiertoe een extra middel in handen. Nederland zet zich tevens
actief in voor de bevordering van de ontwikkeling van de internationale
rechtsorde.
Toekomstbestendiger betekent verantwoord omgaan met mondiale
bronnen zoals energie, het klimaat, grondstoffen, natuurlijk kapitaal en de
toekomst van het internet. We moeten nu duurzame en rechtvaardige
oplossingen zoeken voor toekomstige problemen, met alle relevante
actoren aan tafel, zowel staten als private sector, maatschappelijk
middenveld en de wetenschap.
Het Koninkrijk der Nederlanden heeft een modern postennet om de
Nederlandse belangen wereldwijd te behartigen. Een postennet dat in het
buitenland paraat staat voor de individuele burger en voor het bedrijfsleven, op een zo effectieve en kosten-efficiënte manier. In de geschetste
omstandigheden is dit essentieel, zodat vrijheid, welvaart en veiligheid
optimaal gewaarborgd kunnen worden en zowel kansen als bedreigingen
al zoveel mogelijk buiten onze grenzen worden gezien en aangepakt.
Nieuwe internationale problemen helpen voorkomen is daarbij zinvoller
dan proberen ze te genezen of de gevolgen ook nationaal te moeten
bestrijden. Het toenemend aantal relevante spelers, netwerken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

6

onderwerpen op het internationale speelveld vraagt daarbij maximale
flexibiliteit van mensen en middelen, en zowel bestaande als nieuwe
diplomatieke vaardigheden en instrumenten.
2.2 Gecombineerde agenda voor Hulp, Handel en Investeringen
Het uitbannen van extreme armoede, het bereiken van duurzame
inclusieve groei en tegelijkertijd het creëren van kansen voor het
Nederlandse bedrijfsleven vormen de essentie van de agenda voor hulp,
handel en investeringen. In 2017 gaat het kabinet samen met onze
partners uit het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld door op
de ingeslagen weg.
Blijven werken aan oplossingen voor de grondoorzaken van armoede,
instabiliteit en migratie
Er is meer dan ooit noodzaak te investeren in de grondoorzaken van
armoede, instabiliteit en migratie. Extreme armoede concentreert zich in
Afrika. Nog steeds leven wereldwijd ongeveer 700 miljoen mensen
beneden de armoedegrens van 1,90 dollar per dag. De ongelijkheid
binnen de meeste ontwikkelingslanden neemt toe. Afrika heeft na
Latijns-Amerika nu de meest ongelijke inkomensverdeling, met scherpe
stijgingen in onder andere Ghana en Nigeria. Het gemiddelde inkomen
neemt daar toe, maar de armste groepen profiteren nauwelijks. Daarom
zet het kabinet extra in op gemarginaliseerde groepen.
Ook in 2017 is het voorkomen van humanitaire noden en instabiliteit
kabinetsprioriteit. Vanwege de groeiende instabiliteit blijft inzet van
middelen voor internationale samenwerking vereist. Uitbannen van
extreme armoede in 2030 is haalbaar als aan drie voorwaarden wordt
voldaan: de groeiende vraag naar basisvoorzieningen moet gepaard gaan
met stevige economische groei; duurzaamheid moet gewaarborgd zijn en
de allerarmsten moeten er van profiteren. Structurele en meerjarige
investeringen in stabiliteit en toekomstperspectief voor jongeren,
vrouwen en uitgesloten groepen in ontwikkelingslanden zijn nodig, en
dienen mede het veiligheidsbelang van Nederland en Europa.
Nederland blijft hier in 2017 op inzetten via de speerpunten Veiligheid &
Rechtsorde; Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten (SRGR);
Voedselzekerheid en Water en de dwarsdoorsnijdende thema’s Klimaat,
Vrouwenrechten en Gendergelijkheid en Private-sectorontwikkeling.
Binnen deze speerpunten stelt Nederland concrete doelen.
Zo richt Nederland zich binnen het speerpunt Veiligheid en Rechtsorde op
de ontwikkeling van de rechtstaat in fragiele staten waarbij de rechtvaardige behandeling van mensen en duurzame oplossingen van
conflicten centraal staan. In 2017 zal het kabinet onder andere de toegang
tot de rechtspraak van 50.000 mensen vergroten in zes fragiele of
post-conflictlanden. Deze mensen kunnen zich wenden tot juridische
instellingen om zo hun grondrechten te beschermen, strafbare feiten te
laten berechten en geschillen te beslechten. Ook draagt het kabinet in
2017 bij aan het ontmijnen van 5 miljoen m2 land. Op die manier kunnen
vluchtelingen en ontheemden weer naar huis en hun leven weer
opbouwen. Boeren kunnen hun landbouwgrond weer gebruiken en
voorzien in hun eigen onderhoud.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

7

Ondanks de gestage daling van het aantal HIV-besmettingen en aan aids
gerelateerde sterfgevallen hebben nog te veel mensen geen toegang tot
aidsremmers, medicijnen, vaccins en geen of slechte toegang tot
voorbehoedsmiddelen. Wereldwijd hebben 225 miljoen vrouwen die niet
zwanger willen worden, nog niet de kennis en/of de middelen in handen
om zelf hun kinderaantal te bepalen. Dit is op morele gronden onrechtvaardig. Daarom zal het kabinet er voor zorgen dat er in 2017 drie miljoen
extra vrouwen en meisjes toegang krijgen tot moderne methodes voor
gezinsplanning. Het maatschappelijk middenveld speelt hierbij een
belangrijke rol, omdat zij in direct contact staan met vrouwen en meisjes
die deze dienstverlening en voorlichting nodig hebben.
Wereldwijd lijden 795 miljoen mensen chronisch honger en in totaal
krijgen 2 miljard mensen dagelijks niet de voedingsstoffen binnen die zij
nodig hebben. Dit is onacceptabel. In 2017 krijgen 10 miljoen mensen, met
hulp van Nederland, betere voeding. Om honger en ondervoeding uit te
bannen is het stimuleren van duurzame en inclusieve groei in de
landbouwsector van belang. Met dit uitgangspunt zorgt Nederland dat
4,5 miljoen boeren hogere productie leveren en hun inkomens daardoor
zien stijgen. Ook realiseert het kabinet in 2017 dat 3 miljoen hectare
landbouwgrond eco-efficiënter wordt gebruikt ten behoeve van ecologisch duurzame voedselsystemen.
De mondiale vraag naar water zal in 2030 naar verwachting 40% groter
zijn dan het aanbod, terwijl 1 miljard mensen nu al geen toegang hebben
tot sanitaire voorzieningen. Verbeterde toegang tot drinkwater, sanitaire
voorzieningen (bijvoorbeeld waterleidingen, riolering en toiletten) en
voorlichting over nut en noodzaak van hygiënische leefomstandigheden
én een beter beheer van stroomgebieden en delta’s zijn belangrijke doelen
voor dit kabinet. In 2017 zet het kabinet daarom in op betere toegang tot
waterbronnen van 1 miljoen mensen; een betere vorm van sanitaire
voorzieningen en voorlichting over hygiëne van 1,5 miljoen mensen en
betere leefomstandigheden van 3 miljoen mensen door een beter beheer
van stroomgebieden en het realiseren van veiligere delta’s.
Ontwikkelingslanden zijn extra kwetsbaar voor klimaatverandering
vanwege hun geografische omstandigheden (nabijheid van water of juist
woestijnvorming). Klimaatverandering belemmert sociale en economische ontwikkeling en tast ecosystemen aan. Dat raakt de allerarmsten,
vooral vrouwen, het eerst en het hardst. Daarom investeert het kabinet in
maatregelen die klimaatverandering tegengaan of die helpen bij
aanpassing aan de gevolgen van die veranderingen. Om inwoners van
ontwikkelingslanden te helpen klimaatverandering tegen te gaan, geeft
Nederland in 2017 aan 2,3 miljoen mensen toegang tot hernieuwbare
energie (zon, wind en aardwarmte) en worden zij gestimuleerd om
«schoon te koken» met efficiënte houtkachels en biogas.
Groei en ontwikkeling voor iedereen vereist bijzondere aandacht voor
vrouwenrechten en gendergelijkheid onder andere via maatschappelijke
organisaties. In 2017 krijgen vrouwenrechten en gendergelijkheid meer
aandacht via het programma Funding Leadership and Opportunities for
Women (FLOW) en via de strategische partnerschappen voor pleiten en
beïnvloeden. De aandacht voor gender in het brede buitenlandbeleid zal
onverminderd zijn. Het kabinet versterkt in 2017 de capaciteit van 50
maatschappelijke organisaties. Via deze organisaties zullen 100 publieke
instanties en bedrijven in 2017 aantoonbaar hebben bijgedragen aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

8

verbetering van de maatschappelijke randvoorwaarden voor vrouwenrechten en gendergelijkheid.
Met hulp, handel en investeringen blijven bijdragen aan duurzame
en inclusieve groei
Daarnaast blijft Nederland met hulp, handel en investeringen bijdragen
aan duurzame en inclusieve groei. In 2015 zijn de 17 Global Goals
aangenomen die een einde moeten maken aan extreme armoede,
ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering. Ook bedrijven, maatschappelijke organisaties, belangenorganisaties en burgers spelen een
belangrijke rol bij het behalen van deze doelstellingen, omdat zij steeds
meer betrokken zijn bij duurzame en inclusieve groei. Zonder samenwerking met deze partners is het onmogelijk om complexe problemen aan
te pakken. Nederland blijft ook in 2017 inzetten op het mobiliseren van
extra middelen van derden (zoals bedrijven en verzekeringsmaatschappijen) met aanvullende innovatieve financieringsvormen. De oprichting
van nationale Waterbanken in ontwikkelingslanden is hier een voorbeeld
van. Deze Waterbanken vullen een gat in de markt, omdat er nog weinig
goede mogelijkheden bestaan voor (impact-)investeringen in de watersector.
Maar ook ontwikkelingslanden kunnen meer inkomsten genereren door
beter belastingen te heffen. Deze landen worden ondersteund bij het
versterken van hun eigen inkomstenbronnen, door te investeren in lokale
belastingdiensten. In 2017 blijft Nederland de gemaakte afspraken
hierover uitvoeren en heronderhandelen.
Meer handel, investeringen en groei leiden niet automatisch tot meer
welvaart voor de allerarmsten. Inclusieve groei, groei die rekening houdt
met people, planet, profit, is nodig om achtergestelde groepen in staat te
stellen economische kansen te benutten voor een perspectief in het leven.
De basisvoorwaarden voor ondernemen moeten op orde zijn en ondernemers uit lage- en middeninkomenslanden moeten de mogelijkheid
hebben toe te treden tot de lokale, regionale en internationale markten.
Hiervoor zijn banen, investeringen en toegang tot financiering nodig.
Daarom blijft Nederland zich in 2017 inspannen voor ondernemerschap en
werkgelegenheid in landen waar te weinig economisch perspectief is voor
jongeren. Het kabinet heeft zichzelf onder andere tot doel gesteld om in
2017 160.000 banen te creëren door inzet van het bedrijfsleveninstrumentarium.
Banen, investeringen en handel moeten duurzaam zijn en niemand
uitsluiten. Daarom blijft het kabinet zich inzetten voor duurzame waardeketens en Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(IMVO). In 2017 wordt in samenwerking met de Sociaal Economische
Raad voortgebouwd op de succesvolle inzet van de
IMVO-convenantenaanpak, onder andere in de energiesector, banken en
andere financiële instellingen, hout en papier, land- en tuinbouw, metaal
en elektronica, textiel & kleding en voedingsmiddelen. Het kabinet heeft
IMVO een vast onderdeel gemaakt van alle economische missies, vraagt
van bedrijven dat ze voldoen aan de OESO-richtlijnen en rapporteert over
de bevordering van IMVO in de verslagen van de missies.
Tot slot zet Nederland zich in voor succes voor Nederlandse bedrijven in
het buitenland. Economische diplomatie en goede handelsverdragen
spelen hier een belangrijke rol in. Momenteel vinden onderhandelingen
plaats met onder andere de VS, Mexico, Filipijnen en Japan. De onderhan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

9

delingen met de VS over TTIP staan daarbij volop in de schijnwerpers. De
inzet is een ambitieus akkoord dat meer extra banen oplevert in de EU en
de VS en tot een Europese inkomensstijging van 0,2% tot 2% kan leiden
(CPB 2016). De voordelen voor Nederland als open economie zijn groter
dan voor de EU als geheel. Voor Nederland specifiek zou het handelsakkoord een verdubbeling betekenen van de bilaterale handel en inkomensstijging van 1,7% in 2030. Nederland is zich bewust van de bezwaren die
leven rond de onderhandelingen over TTIP en vraagt in de onderhandelingen daarom consequent aandacht voor het handhaven van het
Europese niveau van standaarden in akkoorden en wil niet dat er getornd
wordt aan EU-normen. Nederland wil beleidsvrijheid houden om eigen
wetgeving op te stellen op het gebied van veiligheid en bescherming van
mens, dier, plant en milieu. Nederland heeft zich actief opgesteld om
onderhandelingen transparanter te maken en bedrijven, maatschappelijke
organisaties en burgers te betrekken om draagvlak en vertrouwen in het
handelspolitieke stelsel te bevorderen en gehoor te kunnen geven aan de
belangen van verschillende groepen in de samenleving.
De economische dienstverlening wordt verbeterd door de inzet van een
nieuw instrument dat investerings- en exportfinanciering biedt op die
landen die niet door het Dutch Good Growth Fund (DGGF) worden
bediend. Dit nieuwe instrument, het Dutch Trade and Investment Fund
(DTIF), speelt in aanvulling op de private markt in op de specifieke
financieringsuitdagingen van ondernemingen en met name het MKB bij
internationaal ondernemen. Het DTIF is per 1 september 2016 operationeel.
De economische dienstverlening richt zich in 2017 opnieuw op de
internationalisering van het MKB, maar ook op de ondersteuning van
Nederlandse starters die de grens overgaan. Starters hebben al deelgenomen aan een aantal economische missies en krijgen begeleiding vanuit
het postennet. Nederlandse starters kunnen daardoor terecht bij internationale beroepsgenoten voor advies en begeleiding (Boston, Silicon
Valley, Londen, New York City). Bezien wordt hoe wij ons instrumentarium
beter kunnen afstemmen op de wensen van starters. Dit kan zijn door in te
zetten op in derde landen georganiseerde competities (bijv. Get in the
Ring) of contacten met grote conglomeraten (zoals de K-Startup Grand
Challenge in Zuid-Korea) en actievere ondersteuning van internationale
beurzen speciaal voor Nederlandse starters en deelname van starters aan
economische missies. In nauwe samenwerking met Startup Delta zal
invulling worden gegeven aan de internationaliseringsinitiatieven voor
starters voor 2017. Daarnaast zullen de nieuwe Nationale Iconen die in het
najaar 2016 bekend worden gemaakt, zoveel mogelijk onder de aandacht
worden gebracht via bijvoorbeeld handelsmissies- en beurzen. De
bedrijven worden geholpen om nieuwe mogelijkheden aan te boren in
binnen- en buitenland.
Het kabinet heeft de ambitie internationaal ondernemen sterk te bevorderen en in te spelen op de groeiende behoefte vanuit het bedrijfsleven en
de kenniswereld naar internationale handels- en innovatiebevorderende
diensten van de overheid. Om aan deze vraag te kunnen blijven voldoen,
heeft het kabinet besloten om vanaf 2017 EUR 10 miljoen structureel extra
vrij te maken voor inspanningen die de Nederlandse concurrentiepositie
van Nederland in het buitenland ten goede komen, zoals een betere follow
up van economische missies en het effectiever maken van het internationale topsectorenbeleid. In afwachting van de nieuwe acties zijn de
middelen geraamd op een aanvullende post. Een belangrijk uitgangspunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

10

hierbij is dat de middelen ten goede moeten komen aan een meer
doeltreffende economische diplomatie, over de volle breedte van
handelsbevordering tot en met innovatiesamenwerking, waarin publieke
en private partijen complementaire rollen hebben, maar nauw samenwerken bij het helpen realiseren van gezamenlijk vast te stellen doelen
gericht op prioriteitslanden, topsectoren en mondiale maatschappelijke
uitdagingen. De door de Dutch Trade & Investment Board (DTIB) geïnitieerde publiek-private stuurgroep handels- en investeringsbevordering zal
begin 2017 het kabinet adviseren hoe deze publiek-private meerjarig
geprogrammeerde aanpak in de praktijk zou moeten gaan werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

11

3. HGIS naar beleidsthema’s
Beleidsthema 1: Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
Algemeen
Het bevorderen van een goed functionerende internationale rechtsorde,
met een blijvende inzet op mensenrechten, als integraal onderdeel van
het buitenlandbeleid.
Een sterke rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten maken de
wereld stabieler, veiliger, vrijer en welvarender. Dit vereist goed functionerende internationale instellingen met een breed draagvlak en voortdurende inzet tegen straffeloosheid. Deze rechtsorde is onlosmakelijk
verbonden met universele mensenrechten. De bevordering van mensenrechten is een kernelement van het Nederlands buitenlandbeleid.
Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

BZ

V&J

IenM

2015

01.01 Goed functionerende internationale
instellingen met een breed draagvlak
01.02 Bescherming en bevordering van
mensenrechten
91.01 Europol en Eurojust
33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI
33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding Suriname
91.01 WIPO
17.01 Luchtvaart
18.01 Scheepvaart
Totaal

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

55.937

5.370

58.381

8.166

55.635

7.740

61.411
27.746
532

38.805
0
0

55.597
22.512
534

35.250
0
0

54.614
37.634
530

35.250
0
0

30
235
1.083
966

30
0
0
0

200
363
1.120
1.075

200
0
0
0

200
360
1.312
1.067

200
0
0
0

147.940

44.205

139.782

43.616

151.352

43.190

Financiële instrumenten
BZ
• Verplichte bijdragen (verdragscontributies) aan de VN waarin de
afdrachten aan (het restmechanisme van) het Joegoslavië- en het
Rwanda-tribunaal zijn inbegrepen alsmede de bijdragen aan de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
en het Internationaal Strafhof (ICC).
• Inzet van het mensenrechtenfonds ter ondersteuning van de prioriteiten uit de mensenrechtenbrief «Respect en recht voor ieder mens». De
daarin genoemde prioriteiten zijn: inzet ten behoeve van mensenrechtenverdedigers, gelijke rechten voor LHBTI, gelijke rechten voor
vrouwen. Nederland besteedt ook aandacht aan ernstige mensenrechtenschendingen (doodstraf, foltering), vrijheid van meningsuiting en
internetvrijheid, vrijheid van godsdienst en levensovertuiging,
mensenrechten en ontwikkeling en mensenrechten en bedrijfsleven
(inclusief kinderarbeid).
• Bijdragen aan internationale organisaties ten behoeve van verdere
bescherming en bevordering van mensenrechten, met name de
jaarlijkse bijdrage aan de Office of the High Commissioner for Human

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

12

•

Rights (OHCHR) van de VN waarbij specifiek wordt ingezet op de
ondersteuning van de speciale procedures en verdragscomités.
Subsidie aan onder andere RNW Media voor de verkondiging van het
vrije woord in het buitenland en als onderdeel van de subsidie
mensenrechten.

V&J
• Bijdrage aan de huisvestingskosten van Europol en Eurojust.
• Contributie aan de World Intellectual Property Organization (WIPO).
• Bijdrage aan opsporing en vervolging Nederlands Forensisch Instituut
(NFI).
• Bijdrage aan opsporing en vervolging drugbestrijding Suriname.
IenM
• Contributie aan International Civil Aviation Organization (ICAO).
• Contributie aan de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR).
• Contributie aan de International Maritime Organization (IMO).
• Bijdrage aan de International Association of Marine Aids to Navigation
and Ligthouse Authorities (IALA)
• Bijdrage aan de Donaucommissie
• Bijdrage aan de North Atlantic Ice Patrol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

13

Beleidsthema 2: Veiligheid en stabiliteit
Algemeen
Het bevorderen van de Nederlandse en internationale veiligheid en
stabiliteit door doelgerichte bilaterale en multilaterale samenwerking en
het bevorderen van democratische transitie in prioritaire gebieden, vooral
in de ring rond Europa.
Veiligheid is geen vanzelfsprekendheid. De internationale omgeving
verandert snel en ingrijpend. Wat er in de wereld om ons heen gebeurt,
heeft direct gevolgen voor onze eigen veiligheid en voor onze welvaart.
Veel van de grensoverschrijdende dreigingen waaraan Nederland bloot
staat, zijn van een dusdanige omvang en complexiteit dat een geïntegreerde aanpak en samenwerking in internationaal verband geboden is.
Voorbeelden zijn de proliferatie van massavernietigingswapens, terrorisme en gewelddadig extremisme, vluchtelingenstromen, piraterij,
grensoverschrijdende criminaliteit en cyberdreigingen.
Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

2015

02.01 Goede internationale samenwerking ter
bevordering van de eigen en bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van
internationaal terrorisme en andere vormen van
internationale criminaliteit
02.03 Bevordering van ontwapening en
wapenbeheersing, bestrijding van proliferatie
van massavernietigingswapens en het voeren
van een transparant en verantwoord wapenexportbeleid
02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en
rechtsorde in internationaal verband
02.05 Bevordering van transitie in prioritaire
gebieden
BHOS
04.01 Humanitaire hulp
04.03 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw,
vredesopbouw, versterkte legitimiteit van
democratische structuren en tegengaan van
corruptie
04.04 Noodhulpfonds
V&J
31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT
politie; internationale samenwerkingsoperaties
36.02.58 Nat. Veiligheid en Terrorismebestrijding
Defensie 01.01.01 Crisisbeheersingsoperaties (inclusief
contributies)/tevens verdeelartikel BIV

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

22.582

0

20.236

0

14.979

0

8.893

0

8.130

0

7.765

0

12.673

3.241

14.294

3.252

10.794

3.252

179.765

62.448

236.065

69.144

195.032

67.313

21.580
321.378

8.034
318.522

23.102
243.092

8.322
242.000

22.028
220.017

7.822
219.000

202.404
212.605

202.404
212.605

450.988
200.000

450.988
200.000

191.718
57.371

191.718
57.371

8.512

8.512

8.600

8.600

8.600

8.600

480

0

0

0

0

0

264.649

0

286.290

0

322.682

0

1.255.521

815.766

1.490.797

982.306

1.050.986

555.076

BZ

Totaal

Financiële instrumenten
BZ
• Jaarlijkse verplichte bijdrage aan de NAVO.
• Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB) en Veiligheidsfonds, voor kleinschalige activiteiten met een katalyserende werking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

14

•
•

•

•

•
•
•

die het Nederlandse veiligheidsbeleid ondersteunen. In dit kader wordt
onder meer een financiële bijdrage geleverd aan het Instituut van de
Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen
Kinderen.
Jaarlijkse bijdrage aan het in Den Haag gevestigde onafhankelijke
International Centre for Counter-Terrorism (ICCT).
Jaarlijkse bijdragen aan het Internationaal Atoomenergieagentschap
(IAEA), de Organisatie voor het Verbod op Chimische Wapens (OPCW)
en de Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization (CTBTO).
Ondersteuning van kleinschalige initiatieven gericht op uitvoering van
het Biologische en Toxische Wapens Verdrag (BTWC), Non-Proliferatie
Verdrag (NPV) en de Ottawa Conventie.
Bijdrage aan activiteiten onder auspiciën van het G8 Global Partnership op het gebied van het tegengaan van proliferatie van radiologische en nucleaire bronnen en bio-security.
Verdragscontributies aan de VN-crisisbeheersingsoperaties (vredesmissies).
Bijdragen uit het Stabiliteitsfonds voor de inzet op het snijvlak van
vrede, veiligheid en ontwikkeling.
Bijdragen ter bevordering van transitie in prioritaire gebieden, met
name in de ring rond Europa via het in 2016 ingestelde Nederlands
Fonds voor Regionale Partnerschappen (NFRP). Het NFRP bestaat uit
het Matra programma gericht op (Zuid)Oost-Europa en het Shirakaprogramma, gericht op de Arabische regio. Ook vanuit het Stabiliteitsfonds worden programma’s in een aantal landen in deze regio’s
gefinancierd.

BHOS
• Bijdragen aan het wereldwijde VN-noodhulpfonds Central Emergency
Response Fund (CERF), UN-OCHA en het Internationale Comité van het
Rode Kruis (ICRC) ten behoeve van de snelle beschikbaarheid en
flexibiliteit van de humanitaire hulp. Er resteert nog EUR 57 miljoen in
2017 voor het Noodhulpfonds.
• Bijdragen aan de United Nations High Commissioner for Refugees
(UNHCR), de United Nations Relief and Works Agency (UNRWA), het
United Nations Children’s Fund (UNICEF) en het World Food Programme (WFP), eveneens ten behoeve van snelle beschikbaarheid en
flexibiliteit.
• Bijdragen aan organisaties die zich bezig houden met rampenparaatheid, innovatie, veiligheid van hulpverleners en opvang in de regio,
waaronder steun aan lokale autoriteiten en gastgemeenschappen.
• Landenspecifieke bijdragen aan VN-organisaties, het Internationale
Rode Kruis en Nederlandse NGO’s (Dutch Relief Alliance-DRA).
• Bijdrage aan een legitieme en capabele overheid via een aantal grote,
internationaal opererende NGO’s en IGO’s op het gebied van corruptiebestrijding, democratisering en lokaal bestuur.
V&J
• Het leveren van een bijdrage aan internationale missies door de inzet
van civiele politie en justitie experts.
Defensie
• Jaarlijks komt uit het BIV bij Voorjaarsnota EUR 60 miljoen beschikbaar
voor BZ en BHOS ten behoeve van de inzet van de hervorming van de
veiligheidssector, beveiliging van diplomaten en ambassades in
gebieden waar dat noodzakelijk is (Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten), rechtstaatontwikkeling en capaciteitsopbouw. Tevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

15

•

•

•

worden op dat moment middelen beschikbaar gesteld voor de
geplande activiteiten bij Defensie in het kader van het BIV
(EUR 59,5 miljoen). Jaarlijks wordt interdepartementaal besloten over
de inzet van deze middelen.
Monitoren van vredesakkoorden, opleidingen en trainingen, herstellen
van de orde, hervorming van de veiligheidssector, grensbewaking, het
beschermen van goederenstromen, rechtstaatontwikkeling en
capaciteitsopbouw.
Financiering van activiteiten die de inzet in bijvoorbeeld vredesmissies
of fragiele staten ondersteunen (waaronder inzet van transportvliegtuigen of beveiliging van diplomaten en ambassades in gebieden waar
dit noodzakelijk is).
Over de verlenging van de Nederlandse trainingsmissie in Irak en over
de deelname aan de EU maritieme operatie Sophia voor de kust van
Libië, heeft de Kamer inmiddels een artikel 100-brief ontvangen. Voorts
is het kabinet voornemens op korte termijn besluiten te nemen over de
verlenging van de Nederlandse bijdrage aan de VN-missie in Mali,
MINUSMA, en de voorzetting van de bijdrage aan de NAVO-missie
Resolute Support in Afghanistan. Tevens worden binnenkort de
voorbereidingen afgerond voor de Nederlandse deelname aan de
enhanced forward presence van de NAVO. Nederland zal een eenheid
van maximaal compagniesgrootte bijdragen aan de door Duitsland
geleide battlegroup in Litouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

16

Beleidsthema 3: Europese samenwerking
Algemeen
De algemene doelstelling is een effectieve Europese samenwerking om de
Europese Unie en haar lidstaten zo vreedzaam, welvarend en sterk
mogelijk de toekomst in te loodsen. Europa is essentieel voor onze
welvaart, vrijheid en veiligheid. Een actieve opstelling van Nederland in
het Europese besluitvormingsproces is dan ook in het directe belang van
Nederlandse burgers en bedrijven. Door consequent en constructief
optreden kan Nederland zijn invloed binnen de Europese Unie vergroten.
Zo kan Nederland mede vorm geven aan ontwikkelingen in Europa die
direct van invloed zijn op onze economische, sociale en politieke
toekomst.
Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

BZ

Toerek.

2015

03.02 Een effectief, efficiënt en coherent
optreden van de Unie ten opzichte van derde
landen en regio’s, inclusief ontwikkelingslanden
03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap
03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie
van 28
EU-begroting
Totaal

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

159.711

159.711

181.875

181.875

201.275

201.275

9.748

0

10.100

0

10.100

0

21.153
405.600

0
329.867

32.011
405.600

0
329.867

4.327
405.600

0
329.867

596.212

489.578

629.586

511.742

621.302

531.142

Financiële instrumenten
BZ
• Bijdrage aan het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). Dit fonds is het
voornaamste middel waarmee de Europese Unie de ontwikkelingssamenwerking met de ACS-landen en de overzeese gebieden uitvoert.
Het budget en het programma van het EOF is voor een periode van
zeven jaar vastgesteld. Het grootste deel van het EOF is bestemd voor
de financiering van de steun aan nationale, regionale en lokale
projecten en programma’s gericht op de economische en sociale
ontwikkeling van die gebieden.
• Bijdrage aan de Raad van Europa: Nederland richt zich hierbij op de
dossiers vrijheid van godsdienst, internetvrijheid en LHBTI rechten.
• Bijdrage aan de Benelux.
• Subsidie aan European Institute voor Public Administration.
Toerekening
• De toerekening betreft het aan de HGIS toegeschreven «Nederlandse
aandeel» van de begroting van de Europese Commissie. Uit dit
hoofdstuk worden diverse programma’s van de EU voor internationale
samenwerking gefinancierd, waaronder het Nabuurschapsbeleid, het
Instrument voor Ontwikkelingssamenwerking, het budget voor
Gemeenschappelijk Buitenland en Veiligheids Beleid (GBVB) en
Humanitaire hulp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

17

Beleidsthema 4: Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
Algemeen
Het verlenen van excellente consulaire diensten aan Nederlanders in nood
in het buitenland, evenals het verstrekken van reisdocumenten aan
Nederlanders in het buitenland. Daarnaast levert het Kabinet een bijdrage
aan een gereguleerd personenverkeer door de Nederlandse inbreng in het
Europese visumbeleid en is, naast het opstellen van ambtsberichten,
verantwoordelijk voor de visumverlening kort verblijf.
Het versterken van de Nederlandse cultuursector door internationale
uitwisseling en presentatie; meer ruimte voor cultuur in een veilige,
rechtvaardige en toekomstbestendige wereld en verbindingen leggen met
economische diplomatie en andere prioriteiten van het buitenlands beleid,
zoals het mensenrechtenbeleid.
Tevens neemt Nederland een bijzondere positie in als gastland van vele
internationale organisaties en internationale hoven en tribunalen. Als
gastland heeft Nederland de verantwoordelijkheid de in Nederland
gevestigde instellingen te ondersteunen opdat deze onafhankelijk, veilig
en efficiënt kunnen functioneren.
De inzet op het gebied van publieksdiplomatie valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Buitenlandse Zaken.
Internationaal Cultuurbeleid
De uitvoering van het Internationaal Cultuurbeleid (ICB) is een gedeelde
verantwoordelijkheid van de Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Zoals opgenomen in het
beleidskader internationaal cultuurbeleid 2017–2020 wordt voor de
versterking van de Nederlandse cultuursector gekozen voor 8 focuslanden
(voorheen 15) waar de meest betrokken partijen (diplomatieke posten,
fondsen, DutchCulture, anderen) samen optrekken op basis van een
meerjarige strategie. Daarnaast een nieuwe doelstelling om met cultuur
een bijdrage te leveren aan een veilige, rechtvaardige en toekomstbestendige wereld gericht op 7 landen in de ring rondom Europa, waaraan
met een bundeling van non-ODA en ODA op geïntegreerde wijze invulling
wordt gegeven, en kleinschalige ondersteuning van culturele diplomatie
wereldwijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

18

Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

BZ

OCW

2015

04.01 Op basis van eigen verantwoordelijkheid
consulaire dienstverlening bieden aan
Nederlanders in het buitenland
04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren
04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de
Nederlandse cultuur
04.04 Het inzetten van Publieksdiplomatie door
het Postennetwerk en BZ om het beeld van
Nederland in het buitenland te versterken en op
een positief realistische manier uit te dragen
04.05 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor
internationale organisaties in Nederland
08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan
andere begrotingshoofdstukken; cultuur
14.71 Cultuur; subsidies
Totaal

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

14.973

0

13.545

0

13.145

0

6.081

0

7.154

0

6.304

0

7.434

0

6.635

0

8.944

0

19.051

112

16.431

136

16.178

136

10.623

0

6.685

0

3.970

0

450
5.393

0
0

450
5.739

0
0

450
4.527

0
0

64.005

112

56.639

136

53.518

136

Financiële instrumenten
BZ
• Verlenen van financiële- en niet financiële consulaire bijstand aan
Nederlanders in nood en/of schrijnende gevallen.
• Verstrekken van reisadviezen.
• Adviseren en ondersteunen van Nederlandse gedetineerden door
gedifferentieerde bezoekfrequentie, in bepaalde landen maandelijkse
giften aan gedetineerden, en subsidies ten behoeve van resocialisatie,
extra zorg en juridisch advies.
• Verstrekken van visa kort verblijf.
• Afnemen van inburgeringsexamens.
• Verrichten van legalisaties en uitvoeren van verificatieonderzoeken.
• Samenwerking met instanties in en buiten Nederland, de EU en
internationale organisaties.
• Op verzoek van het Ministerie van Veiligheid en Justitie worden
algemene en individuele ambtsberichten opgesteld, waarop door V&J
mede het toelatings- en terugkeerbeleid wordt gebaseerd.
• Subsidieverlening via de posten en aan DutchCulture voor internationale culturele activiteiten.
• Ondersteuning van initiatieven in zeven landen in de ring rondom
Europa die de lokale cultuursector versterken, cultuurparticipatie
vergroten, de leefomgeving in steden verbeteren en behoud van lokaal
cultureel erfgoed verduurzamen.
• Via strategische beleidscommunicatie richt Buitenlandse Zaken zich op
die doelgroepen die van belang zijn bij het ontwikkelen, bereiken en
uitdragen van beleidsdoelstellingen op het terrein van buitenlandbeleid. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de media. Daarnaast worden online kanalen ingezet, zoals Facebook.
• Bijdrage aan publieksdiplomatie, waarmee Nederlandse ambassades
activiteiten op het gebied strategische beleidscommunicatie, beeldvorming over Nederland en internationaal cultuurbeleid kunnen ondersteunen of opstarten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

19

•
•

•
•

•

Subsidie ten behoeve van Instituut Clingendael.
Voor uitgaven ten behoeve van uitgaande staatsbezoeken, officiële
bezoeken en werkbezoeken van het Koninklijk Huis, inkomende
bezoeken van hoogwaardigheidsbekleders, Corps Diplomatique en
Internationale Organisaties is EUR 2 miljoen geraamd.
Ondersteuning bij het profileren van Den Haag als wereldwijd centrum
van kennis op het gebied van vrede en recht.
Logistieke ondersteuning van de in Nederland gevestigde internationaal juridische instellingen, in samenspraak met andere ministeries
zorgdragen voor onder andere gevangenisruimte, beveiliging en
medewerking bij het in- en uitreizen van verdachten en getuigen.
Bijdrage aan het Speciaal Tribunaal Libanon en het Internationaal
Strafhof.

OCW
• In het kader van het internationaal cultuurbeleid financieren OCW en
BZ samen een internationaliseringsprogramma voor de periode
2017–2019 (zie ook beleidsthema 8).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

20

Beleidsthema 5: Duurzame handel en investeringen
Algemeen
Met de agenda voor hulp, handel en investeringen werken we aan het
uitbannen van extreme armoede, het bevorderen van inclusieve en
duurzame groei en succes voor Nederlandse bedrijven in het buitenland.
De inzet is om duurzame handel en investeringen te bevorderen door
versterking van het internationaal handelssysteem. Daarbij is er aandacht
voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), de versterking
van de Nederlandse handel- en investeringspositie, economische
naamsbekendheid, de bevordering van de private sector en de randvoorwaarden voor duurzame en inclusieve groei in ontwikkelingslanden. Voor
het Dutch Good Growth Fund (DGGF) is een belangrijke rol weggelegd om
het Nederlandse en lokale midden- en kleinbedrijf te betrekken bij
duurzame economische ontwikkeling in de DGGF-landen.
Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

BHOS

EZ

2015

01.01 Versterkt internationaal handelssysteem,
met aandacht voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie en economische naamsbekendheid
01.03 Versterkte private sector en een verbeterd
investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
01.04 Dutch good growth fund: intensivering
van ontwikkelingsrelevante investeringen in en
handel met ontwikkelingslanden door het
Nederlandse en het lokale bedrijfsleven, met
een focus op het MKB
1 Goed functionerende economie en markten
1.55 Opdrachten
1.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
2 Bedrijvenbeleid: innovatie en duurzaam
ondernemen
2.05 Subsidies
2.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
2.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
Totaal

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

12.780

4.191

15.645

7.256

11.440

2.976

48.837

400

83.554

0

82.667

0

237.012

226.455

295.605

282.469

294.379

286.798

92.033

92.033

119.500

119.500

108.500

108.500

86
2.757

0
0

97
2.457

0
0

142
2.451

0
0

256
0
1.668

0
0
0

100
802
2.657

0
0
0

0
402
2.324

0
0
0

395.429

323.079

520.417

409.225

502.305

398.274

Financiële instrumenten
BHOS
• Contributies aan internationale organisaties zoals de OESO en WTO.
• Programma’s ter ondersteuning van Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen.
• Financiële ondersteuning van de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO), de centrale uitvoeringsorganisatie voor publieke
handelsbevordering.
• Het instrument Starters International Business (SIB) biedt startende
exporteurs de mogelijkheid om samen met de Kamers van Koophandel en andere organisaties een actieplan voor export op te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

21

•

•

•

•
•

Het instrument Partners for International Business (PIB) ondersteunt de
structurele positionering van clusters van Nederlandse bedrijven, met
name uit topsectoren, op voor Nederland kansrijke markten.
Het Dutch Good Growth Fund (DGGF) is een revolverend fonds dat
financiering verschaft voor ontwikkelingsrelevante en risicodragende
investeringen en exporttransacties. De financiering is additioneel aan
wat reguliere marktpartijen bieden. Het DGGF zal in de periode
2015–2017 in de noordelijk gelegen Afrikaanse landen op de DGGFlandenlijst waar jeugdwerkloosheid en migratieproblematiek het
grootst is, nog gerichter worden ingezet op het ondersteunen van
lokale ondernemers en het stimuleren van Nederlandse ondernemers
en sociale ondernemers die actief willen worden in deze landen.
Het instrument DTIF beoogt de faciliteiten FOM, FIB, DHI (Demonstratie, Haalbaarheids- en Investeringstudies), alsmede exportfinanciering
te integreren. De middelen uit de bestaande begrotingsreserves voor
de FOM (Faciliteit Opkomende Markten) en FIB (Finance for International Business) worden hiertoe ingezet. Het DTIF biedt financiering voor
investeringen en export van MKB en grote bedrijven, indien banken en
andere financiële instellingen deze financiering niet bieden, en er
voldaan wordt aan de criteria die gelden voor publieke interventie.
Het Partnerschapsprogramma met de International Labour Organization (ILO).
Bijdragen aan beleidsondersteuning en -onderzoek en evaluatie,
alsmede incidentele projecten, zoals de Nederlandse deelname aan
buitenlandse Wereldtentoonstellingen.

EZ
• Contributies aan de International Telecommunications Union (ITU) en
de Universal Postal Union (UPU).
• Door de bijdrage aan de World Intellectual Property Organization
(WIPO) wordt internationaal innovatie gestimuleerd door middel van
een effectief internationaal systeem voor intellectueel eigendom.
• Bijdragen aan de World Tourist Organization (UNWTO) en de Stichting
tot Bevordering van de Uitvoer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

22

Beleidsthema 6: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en
water
Algemeen
Een toename van voedselzekerheid; verbeterd waterbeheer, drinkwater en
sanitatie; en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, het
tegengaan van klimaatverandering en een vergrote weerbaarheid van de
bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering.
Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

BHOS

IenM

EZ

2015

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

02.01 Toename van voedselzekerheid
02.02 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en
sanitatie
02.03 Duurzaam gebruik natuurlijke
hulpbronnen, tegengaan van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de
bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering
11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor
Water)
19.02 Klimaat/Int. Beleid, coordinatie en
samenwerking
19.02 Klimaat/Int. Beleid, coordinatie en
samenwerking (CDM)
23.01 Meteorologie en seismologie (contributie
WMO)
4 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
4.55 Opdrachten (Joint Implementation)
4.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
6 Een concurr., duurz. en veil. agro-, viss.- en
voedselketen
6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
(FAO)
6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
(UNEP)
6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
(Overig)
8 Natuur en biodiversiteit
8.55 Opdrachten
8.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

288.463

288.463

337.295

337.295

347.795

347.795

153.293

153.293

188.782

188.782

195.210

195.210

83.949

82.880

116.724

114.903

117.067

115.692

8.597

0

10.391

0

11.311

0

9.772

0

11.182

0

6.527

0

0

0

0

0

0

0

1.029

39

1.025

38

867

32

252
618

0
0

516
1.126

0
0

410
1.357

0
0

6.938

3.538

7.149

3.671

7.164

3.678

243

241

250

250

250

250

3.338

0

2.436

0

1.964

0

0
551

0
0

163
1.722

0
0

63
1.081

0
0

Totaal

557.043

528.454

678.761

644.939

691.066

662.657

Financiële instrumenten
BHOS
• Bijdrage aan multilaterale fondsen en internationale programma’s.
Nederland participeert in het private sector loket van het Global
Agriculture and Food Security Program (GAFSP). Vanuit dit fonds, dat
wordt beheerd door de Wereldbank, kunnen bedrijven geld lenen en
ondersteuning krijgen voor investeringen in de landbouw- en
voedselproducerende sectoren in ontwikkelingslanden.
• In Afrika wordt gewerkt aan landbouwontwikkeling met Comprehensive African Agriculture Development Programma (CAADP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

23

•

•

•

•

•

•
•
•

Met UNICEF en de Global Alliance for Improved Nutrition (GAIN) wordt
in 6 partnerlanden samengewerkt aan betere voeding voor jonge
kinderen en hun moeders.
Met het International Fund for Agricultural Development (IFAD) en het
programma Geodata for Agriculture and Water (G4AW) van het
Netherlands Space Office (NSO) wordt bijgedragen aan het klimaatweerbaar maken van de kleinschalige landbouw.
Via de bilaterale programma’s in de partnerlanden wordt door
ambassades en hun publieke, private en maatschappelijke partners
geïnvesteerd in de verduurzaming van inclusieve voedselproductie en
het hele ecologische systeem waarin boer(inn)en opereren.
Met de Consultative Group on International Agricultural Research
(CGIAR) wordt internationaal landbouwkundig- en voedingsonderzoek
uitgevoerd.
In partnerlanden wordt door ambassades en hun publieke, private en
maatschappelijke partners bijgedragen aan lokale vergroting van de
voedselzekerheid door te investeren in productiviteitsverbetering,
markttoegang en ketenontwikkeling.
Algemene bijdrage aan het UNEP.
Bijdrage aan het Klimaatfonds.
Bijdragen aan het vergroten van de maatschappelijke en ontwikkelingsimpact van de winning van mineralen in ontwikkelingslanden
door nieuwe bijdragen aan programma’s van het IMF (Managing
Natural Resources Wealth Topical Fund) en de Wereldbank (Extractives
Global Programmatic Support) en aan het internationaal secretariaat
van het Extractives Industries Transparancy Initiative.

IenM
• In 2016 is het nieuwe programma Water Internationaal gestart als
opvolger van het programma HGIS Partners voor Water 3. Dit betreft
het centrale uitvoeringsprogramma van de interdepartementale
Internationale Water Ambitie (IWA). Het programma wordt aangestuurd vanuit het Interdepartementale Water Cluster, waarin de drie
ministeries BZ, EZ en IenM samenwerken. Voor de uitvoering van het
Partners voor Water 2016–2021 programma is mandaat verleend aan
RvO. Het budget dat wordt ingezet is onderverdeeld in een deel voor
lange termijn samenwerking met 7 Deltalanden, een subsidiedeel ten
behoeve van marktbetrokkenheid en samenwerking met kansrijke
nieuwe landen en Holland promotie. Een belangrijke doelstelling in
2017 binnen de IWA is om het Partners voor Water instrument inclusief
het subsidie instrument beter te verbinden met het overige instrumentarium.
• Daarnaast draagt IenM op het terrein van water jaarlijks contributie af
aan de riviercommissies voor de Rijn, Maas en Schelde, en voor de
Flussgebietsgemeinschaft Ems. Ook wordt contributie afgedragen aan
de OSPAR-commissie die zich inzet voor milieubescherming in de
noordoostelijke Atlantische Oceaan.
• Op het terrein van milieu en klimaat draagt IenM op grond van
internationale verdragen of andere internationale afspraken bij aan
internationale organisaties inzake milieuaangelegenheden, zoals aan
UNEP12, de International Transaction Log UNFCCC en het International
Transport Forum (ITF). Verder worden er verschillende opdrachten
uitgevoerd, waaronder vanuit IenM het aandeel van de Nederlandse
bijdrage aan Estec/Galieo Reference Center (GRC). Specifiek voor
klimaat draagt IenM bij aan het Partnership for Market Readiness en de
Carbon Pricing Leadership Coalition.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

24

•

Daarnaast draagt IenM contributie af aan de World Meteorological
Organization (WMO).

EZ
• Contributies aan Food and Agriculture Organization (FAO), United
Nations Environment Programme (UNEP) en overige bijdragen aan
international organsiaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

25

Beleidsthema 7: Sociale vooruitgang
Algemeen
Menselijke ontplooiing en het bevorderen van sociale gelijkheid en
inclusieve ontwikkeling ten behoeve van een duurzame en rechtvaardige
wereld, door het bijdragen aan seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten voor iedereen en een halt toeroepen aan de verspreiding van
HIV/aids; het bevorderen van gelijke rechten en kansen voor vrouwen;
versterking van het maatschappelijk middenveld en bevordering en
bescherming van de politieke ruimte als voorwaarde voor organisaties om
effectief te opereren; versterken van de meest gemarginaliseerde en
gediscrimineerde groepen, zodat zij hun stem kunnen laten horen en een
toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking van
hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek. Met deze agenda wordt een belangrijke bijdrage
geleverd aan de overkoepelende gedachte van inclusieve ontwikkeling en
de «leave no one behind» agenda die centraal staat in de Global Goals.
Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

BHOS

OCW

EZ

VWS

2015

03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten voor iedereen en een halt aan de
verspreiding van HIV/aids
03.02 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld
03.04 Toename van het aantal goed opgeleide
professionals, versterking van hoger- en
beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek
06.70 Hoger beroepsonderwijs
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies
08. 76 Internationaal onderwijs; Bijdragen
(inter)nationale organisaties: overige
16.70 Onderzoek en wetenschappen; WOTRO
7 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (ISRIC/
Int.onderwijs)
7.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
(o.a.ISRIC)
09.12.07 Bijdrage aan agentschappen
09.12.10 Bijdrage aan internationale
organisaties/WHO-partnerschap
Totaal

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

371.796
42.332
435.597

370.360
42.332
435.597

421.784
46.339
335.476

420.173
46.339
335.476

416.784
53.989
221.451

415.173
53.989
221.451

55.085
3.155
51.688
135

55.085
3.155
44.671
0

50.687
3.155
52.588
364

50.687
3.155
45.483
0

35.300
2.858
47.916
357

35.300
2.858
41.212
0

90
454

0
454

90
454

0
454

90
454

0
454

1.273
804

1.273

1.300
329

1.251

1.299

1.251

3.260

0

3.539

0

3.868

0

965.669

952.927

916.105

903.018

784.366

771.688

Financiële instrumenten
BHOS
• Bijdrage aan het United Nations Population Fund (UNFPA).
• Inzet van menselijk, financieel en politiek kapitaal op seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten. Zo wordt in de SRGRpartnerschappen met diverse NGOs en allianties niet alleen financieel
geïnvesteerd (subsidies) maar ook beleidsinhoudelijk.
• Intensivering op de thema’s vrouwenrechten en gendergelijkheid in
fragiele settings en binnen humanitaire hulp. Het derde Nationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

26

•
•

Actieplan Vrouwen, vrede en veiligheid ging op 8 maart 2016 van start.
De activiteiten die worden gefinancierd uit het Subsidiekader Vrouwen,
vrede en veiligheid zijn op 1 november 2016 begonnen. De doellanden
zijn Afghanistan, Colombia, de Democratische Republiek Congo, Irak,
Jemen, Libië, Syrië en Zuid-Sudan.
Versterking capaciteit hoger (beroeps)onderwijs via het NICHEprogramma en het Netherlands Fellowship Programme (NFP).
Bijdrage aan het Voice-fonds om de meest gemarginaliseerde en
gediscrimineerde groepen een stem te geven om hun positie te
verbeteren en beleid te beïnvloeden.

OCW
• Bijdragen aan internationale onderwijsinstellingen.
EZ
• Bijdrage aan internationaal programma Wageningen UR International
Soil and Information Centre (ISRIC).
VWS
• Financiering van het partnerschapsprogramma met de World Health
Organization (WHO) (2014–2017). Het partnerschap programma
vergroot de Nederlandse invloed binnen de WHO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

27

Beleidsthema 8: Versterkte kaders voor ontwikkeling
Algemeen
Versterkte kaders voor ontwikkeling en inclusieve groei door versterkte
multilaterale betrokkenheid; de inzet van cultuur en sport in ontwikkelingslanden om een sociale en kansrijke samenleving te stimuleren; het
bevorderen van maatschappelijke betrokkenheid in Nederland en
bijdragen aan migratie en ontwikkeling.
Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

BHOS

2015

05.01 Versterkte multilaterale betrokkenheid
05.02 Overig armoedebeleid
05.03 Bijdrage aan migratie en ontwikkeling
05.04 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI
en/of toerekeningen
Financiën 04.50.01 Deelname aan internationale instellingen; Mult. Ontw. Banken en Fondsen
04.52.01 Technische assistentie
04.55.01 Technische assistentie subsidies
Toerek. Opvang asielzoekers
Totaal

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

166.180
165.902
13.018

166.180
156.187
13.018

154.480
– 240.108
15.000

154.480
– 249.219
15.000

135.120
71.952
15.000

135.120
68.704
15.000

0

0

0

0

– 329.703

– 329.703

355.313
1.203
0
1.185.931

355.313
0
0
1.185.931

518.900
1.150
350
713.334

518.900
0
0
713.334

19.556
1.500
0
899.851

18.964
0
0
899.851

1.887.547

1.876.629

1.163.106

1.152.495

813.276

807.936

Financiële instrumenten
BHOS
• Bijdragen aan de begrotingen van de Internationale Financiële
Instellingen en VN-instellingen en fondsen via middelenaanvulling,
kapitaalverhoging en specifieke programma’s of trustfondsen ter
bestrijding van armoede in ontwikkelingslanden. Deze organisaties
leveren ook een belangrijke bijdrage aan de uitvoering van de
duurzame ontwikkelingsdoelen en de klimaatafspraken.
• Compensatie van de Wereldbank (IDA) en regionale ontwikkelingsbanken voor schuldverlichting geeft ontwikkelingslanden de financiële
ruimte een sterker eigen armoedebeleid te voeren.
• Bijdrage aan Unesco.
• Bijdrage aan de Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling (NCDO) voor voorlichting op het
terrein van ontwikkelingssamenwerking
• Financiering van programma’s van IOM en maatschappelijke organisaties in Nederland ter bevordering van vrijwillige terugkeer en herintegratie van ex-asielzoekers uit ontwikkelingslanden.
• In bijlage 8 worden de verwachte uitgaven in 2017 op het terrein van
asiel en migratie nader toegelicht.
• Om de inzichtelijkheid van de BHOS begroting verder te verbeteren is
er met ingang van begrotingsjaar 2017 een nieuw artikelonderdeel 5.4
gecreëerd. Zie ook de Kamerbrief over de inzichtelijkheid van de BHOS
begroting. Het ODA budget wordt gecorrigeerd voor ontwikkelingen
van het BNI. In het kader van behoedzaamheid en stabiliteit in de
begroting worden groei en krimp niet direct doorvertaald in de
OS-programmalijnen. Deze zogeheten BNI-ruimte kan immers weer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

28

toenemen of afnemen als in de loop van het jaar de raming wordt
bijgesteld.
BHOS en Financiën
• Bijdragen aan de begroting van de Internationale Financiële Instellingen (IFI’s) via middelen aanvulling, kapitaalverhogingen en specifieke
programma’s of trustfondsen ter bestrijding van armoede in ontwikkelingslanden over een breed spectrum aan sectoren, o.a. op terrein van
economische en sociale sectoren.
• Nederland ondersteunt een aantal multilaterale systeemorganisaties
die, behalve dat zij direct werkzaam zijn op het terrein van armoedebestrijding, ook van groot belang zijn voor het effectief functioneren van
het multilaterale kanaal en het versterken van armoedebeleid in
ontwikkelingslanden. Het betreft de Wereldbank, UNDP en UNICEF.
• Daarnaast verleent het Ministerie van Financiën technische assistentie
aan haar counterparts in de landen die behoren tot de Nederlandse
kiesgroeplanden bij IMF, Wereldbank en EBRD.
Toerekening
• De toerekening betreft de kosten van de eerstejaarsopvang van
asielzoekers uit DAC-landen, die aan het ODA-budget worden
toegeschreven.
• Vanaf 2016 geldt dat 63% van de kosten voor de instroom van
asielzoekers in het lopende jaar worden toegerekend aan ODA en 37%
in het daaropvolgende jaar. Vóór 2016 was dat 100% in het lopende
jaar. De reden voor het veranderde ritme is dat een gedeelte van de
instroom laat in het kalenderjaar plaatsvindt, waardoor de kosten voor
de eerstejaarsopvang van die groep veelal doorlopen naar het
daaropvolgende jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

29

Beleidsthema 9: Overige uitgaven
Onder overige uitgaven zijn de uitgaven gegroepeerd die niet onder één
van de beleidsinhoudelijke hoofdstukken kunnen worden ondergebracht.
Dit betreft vooral de apparaatsuitgaven voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de uitgaven voor attachés, die vanuit de verschillende
vakdepartementen worden uitgezonden naar de Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland om met hun specifieke kennis mede
invulling te geven aan het buitenlands beleid.
Budgettaire gevolgen van beleid
bedragen x EUR 1.000
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

BZ

V&J
BZK
OCW

FIN

DEF
IenM
EZ

SZW
VWS

2015

2016

2017

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

Totaal

wv.
ODA

05.01 Geheim
06.01 Nominaal en onvoorzien
07.01 Apparaat
91.01 Eigen personeel/attachés
62.01 Apparaat
71.01 Apparaat (attaché’s)
08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen
(inter)nationale organisaties: attachés
16.71 Onderzoek en wetenschappen; Attaché
China
01.03.01 Belastingdienst; eigen personeel
(attachés)
01.04.01 Belastingdienst; ICT materieel
(attachés)
10.20 Nominaal en onvoorzien (attachés)
21.01.01 Algemeen/apparaat (attachés)
08.02.34 Apparaatsuitgaven; Attachés
10 Centraal apparaat
98.01 Apparaatsuitgaven (attachés personeel)
98.02 Apparaatsuitgaven (attachés materieel)
2 Bedrijvenbeleid: innovatie en duurzaam
ondernemen
2.65 Baten- en lastendiensten (attachés
innovatie)
2.65 Baten- en lastendiensten (attachés NFIA)
6 Een concurr., duurz. en veil. agro-, viss.- en
voedselketen
6.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten
(attaches)
40 Apparaat (attachés)
96.20.01 Apparaatsuitgaven (attachés)
10.03.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

0
2
723.644
2.671
0
173

0
0
210.052
0
0
0

0
– 9.549
730.481
2.137
0
177

0
0
235.686
0
0
0

0
34.158
679.241
1.877
0
176

0
0
235.402
0
0
0

135

0

135

0

135

0

0

0

0

0

0

0

1.044

0

1.044

0

1.044

0

371
22
1.067
19.898
0
1.369
434

0
0
0
0
0
0
0

371
– 64
1.097
17.817
0
1.400
612

0
0
0
0
0
0
0

371
– 138
1.066
16.563
0
1.330
612

0
0
0
0
0
0
0

4.326
8.820

0
0

6.197
9.106

0
0

5.970
8.939

0
0

15.196
1.407
499
1.375

0
0
0
0

14.935
1.825
491
1.220

0
0
0
0

14.240
1.434
473
1.144

0
0
0
0

Totaal

782.453

210.052

779.432

235.686

768.635

235.402

BZ
• Betreft de uitgaven die samenhangen met de HGIS-indexering en
onvoorziene uitgaven.
• De apparaatsuitgaven van zowel het postennetwerk in het buitenland
als het departement in Den Haag, exclusief de personele uitgaven voor
de politieke leiding en vak-attachés van andere ministeries zijn hierin
opgenomen. Het omvat de verplichtingen voor- en uitgaven aan het
ambtelijk personeel, de overige personele uitgaven en het materieel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

30

Defensie
• Het Ministerie van Defensie draagt bij aan de internationale veiligheid
en rechtsorde door o.a. deelname aan internationale missies en de
bondgenootschappelijke verplichtingen. Om capaciteiten te behouden
intensiveert Defensie daarnaast de internationale militaire samenwerking.
EZ
• Het netwerk van Innovatie Attachés – ook IA Netwerk genoemd – werkt
aan het versterken van het Nederlandse innovatievermogen door
samenwerking tussen Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en
overheidsorganisaties met toonaangevende buitenlandse counterparts
te bevorderen of door hun informatiepositie over trends & ontwikkelingen in het buitenland te versterken. Het gaat daarbij om het ten gelde
maken van Nederlandse innovaties en kennis in het buitenland, het
naar Nederland halen van innovatie en kennis opdat hier het wiel niet
opnieuw uitgevonden hoeft te worden en het samen met toonaangevende internationale partijen werken aan nieuwe innovaties en kennis.
• Gezamenlijke aansturing van het Netherlands Foreign Investment
Agency (NFIA) door EZ en BHOS. De NFIA helpt en adviseert bedrijven
uit het buitenland bij het opzetten, uitrollen en/of uitbreiden van hun
internationale activiteiten in Nederland. De NFIA richt zich daarnaast
op de promotie van Nederland in het buitenland als een land met een
aantrekkelijk investerings- en vestigingsklimaat en speelt een actieve
rol bij het in stand houden daarvan.
• Bijdrage aan het landbouwradennetwerk. Landbouwraden en -attachés
verrichten specialistische, beleidsmatige en uitvoerende economische
dienstverlening voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden op
het terrein van landbouw (incl. markttoegang en marktfacilitatie),
biodiversiteit, duurzame grondstofketens, voedselzekerheid en
-veiligheid). Zij spelen hierbij voortdurend in op veranderingen in
mondiale landbouwpraktijken, voedingspatronen en opkomende
markten waarbij de agrarische kennis en technologie uit Nederland in
binnen- en buitenland ingezet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

31

BIJLAGE 1 DE HGIS VERTICAAL: WIJZIGINGEN NA DE MILJOENENNOTA 2016 (BEDRAGEN IN MLN EUR)

HGIS-uitgaven
Stand Miljoenennota 2016
Macrobijstellingen (BNI-mutaties)
Eindejaarsmarge
Overboekingen van/naar HGIS
Intertemporele kasschuiven
Desalderingen
Totaal uitgaven stand Miljoenennota 2017
HGIS-ontvangsten
Stand Miljoenennota 2016
Desalderingen
Totaal ontvangsten stand Miljoenennota 2017
Saldo HGIS-uitgaven en ontvangsten

2016

2017

2018

2019

2020

2021

5.678,6
– 169,5
85,7
170,7
543,6
65,5
6.374,6

5.603,9
– 165,1
– 19,7
188,2
– 177,0
6,5
5.436,8

5.228,7
– 167,7
3,8
33,1
– 123,1
2,3
4.977,1

5.237,7
– 156,8
–
– 99,0
– 124,5
2,2
4.859,7

5.313,2
– 132,6
–
– 175,7
– 126,6
2,1
4.880,3

5.088,3

263,4
65,5
328,9

176,8
6,5
183,3

132,4
2,3
134,7

132,4
2,2
134,6

132,4
2,1
134,5

134,4

6.045,7

5.253,5

4.842,4

4.725,1

4.745,8

4.953,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

33

91.01 Eigen personeel/attachés

71.01 Apparaat (attaché’s)

VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Totaal

91.01 WIPO

91.01 Europol en Eurojust

36.02.58 Nat. Veiligheid en Terrorismebestrijding
91 Apparaatsuitgaven kerndepartement

33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI
33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding
Suriname
36 Contraterrorisme en Nationaal veiligheidsbeleid

31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT politie;
internationale samenwerkingsoperaties
33 Veiligheid en criminaliteitsbestrijding

31 Nationale politie

VI Veiligheid en Justitie

Totaal

173

40.206

2.671

235

27.746

8.542

177

Totaal

34.346

2.137

363

22.512

200

480

534
30

8.600

1.411.173

30

8.512

487.773

532

8.512

1.335.261

730.481

– 9.549

0
210.052

2
723.644

0

07.01 Apparaat

16.431

19.051

06.01 Nominaal en onvoorzien

6.635

7.434

6.685

7.154

6.081

10.623

13.545

14.973

10.100

181.875

23.102

32.011

112

159.711

8.034

14.294
236.065

21.153

9.748

159.711

21.580

3.241
62.448

12.673
179.765

8.130

8.893

55.597

58.381

Totaal

20.236

38.805

5.370

wv. ODA

22.582

61.411

55.937

Totaal

2015

03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28
04 Consulaire belangenbehartiging en het internationaal
uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
04.01 Op basis van eigen verantwoordelijkheid consulaire
dienstverlening bieden aan Nederlanders in het buitenland
04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer
reguleren
04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur
04.04 Het inzetten van Publieksdiplomatie door het
Postennetwerk en BZ om het beeld van Nederland in het
buitenland te versterken en op een positief realistische
manier uit te dragen
04.05 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale organisaties in Nederland
05.01 Geheim

03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap

03.02 Een effectief, efficiënt en coherent optreden van de
Unie ten opzichte van derde landen en regio’s, inclusief
ontwikkelingslanden

02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden
03 Europese samenwerking

02.01 Goede internationale samenwerking ter bevordering van de eigen en bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van internationaal
terrorisme en andere vormen van internationale
criminaliteit
02.03 Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing, bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens en het voeren van een transparant en verantwoord wapenexportbeleid
02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde
in internationaal verband

01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten
02 Veiligheid en stabiliteit

01.01 Goed functionerende internationale instellingen
met een breed draagvlak

01 Versterkte int. rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten

V Buitenlandse Zaken

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

wv. ODA

2016

8.800

200

8.600

541.831

235.686

136

181.875

8.322

69.144

3.252

35.250

8.166

wv. ODA

2016

176

Totaal

49.201

1.877

360

37.634

200

530

8.600

1.338.489

679.241

34.158

0

3.970

16.178

8.944

6.304

13.145

4.327

10.100

201.275

22.028

195.032

10.794

7.765

14.979

54.614

55.635

Totaal

wv. ODA

2017

8.800

200

8.600

558.190

235.402

136

201.275

7.822

67.313

3.252

35.250

7.740

wv. ODA

2017

a. De HGIS-uitgaven per begroting en artikel. Realisaties 2015, vermoedelijke uitkomsten 2016 en begrotingsramingen 2017 t/m 2021 (bedragen x EUR 1000)

176

Totaal

32.718

1.864

360

21.164

200

530

8.600

1.354.918

658.000

85.368

0

2.387

18.088

8.944

6.199

13.145

4.327

10.100

192.735

20.257

195.389

10.794

8.265

12.015

53.770

55.135

Totaal

wv. ODA

2018

8.800

200

8.600

549.614

235.366

136

192.735

7.822

67.313

3.252

35.250

7.740

wv. ODA

2018

BIJLAGE 2A DE HGIS HORIZONTAAL: MEERJARENCIJFERS PER BEGROTINGSARTIKEL

176

Totaal

32.718

1.864

360

21.164

200

530

8.600

1.339.277

644.872

84.084

0

1.800

18.088

8.944

6.199

13.145

4.327

10.100

192.735

20.513

196.605

10.794

6.151

12.015

53.770

55.135

Totaal

wv. ODA

2019

8.800

200

8.600

549.614

235.366

136

192.735

7.822

67.313

3.252

35.250

7.740

wv. ODA

2019

176

Totaal

32.718

1.864

360

21.164

200

530

8.600

1.373.965

643.170

121.365

0

1.800

18.088

8.944

6.199

13.145

4.327

10.100

192.735

22.322

196.605

10.794

3.351

12.015

53.870

55.135

Totaal

wv. ODA

2020

8.800

200

8.600

549.614

235.366

136

192.735

7.822

67.313

3.252

35.250

7.740

wv. ODA

2020

176

Totaal

32.718

1.864

360

21.164

200

530

8.600

1.379.141

643.488

126.223

0

1.800

18.088

8.944

6.199

13.145

4.327

10.100

192.735

22.322

196.605

10.794

3.351

12.015

53.870

55.135

Totaal

wv. ODA

2021

8.800

200

8.600

549.614

235.366

136

192.735

7.822

67.313

3.252

35.250

7.740

wv. ODA

2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

34

16.70 Onderzoek en wetenschappen; WOTRO

5.739

5.393

434

98.02 Apparaatsuitgaven (attachés materieel)

2.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

2.65 Baten- en lastendiensten (attachés innovatie)

2.05 Subsidies

1.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
2 Bedrijvenbeleid: innovatie en duurzaam ondernemen

1.55 Opdrachten

1 Goed functionerende economie en markten

XIII Economische Zaken

4.326

256

2.757

86

23.250

1.369

98.01 Apparaatsuitgaven (attachés personeel)

Totaal

1.029

23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)

966
9.772

1.083

18.01 Scheepvaart

19.02 Klimaat/Int. Beleid, coordinatie en samenwerking

8.597

17.01 Luchtvaart

284.547

19.898

264.649

359.020

1.067

22

1.203

355.313

371

1.044

61.500

39

39

0

355.313

355.313

802

6.197

100

2.457

97

Totaal

26.805

612

1.400

1.025

11.182

1.075

1.120

10.391

304.107

17.817

286.290

522.848

1.097

– 64

350

1.150

518.900

371

1.044

62.975

454

450

450

454

90

90

48.280

135

454

364

52.588

3.155

177

Totaal

135

44.671

3.155

0

wv. ODA

2015

135

51.688

3.155

173

Totaal

11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)

XII Infrastructuur en Milieu

Totaal

08.02.34 Apparaatsuitgaven; Attachés
10 Centraal apparaat

08.02.33 Ondersteuning operationele eenheden

01.01.01 Crisisbeheersingsoperaties (inclusief
contributies)/tevens verdeelartikel BIV
08 Ondersteuning krijgsmacht door CdO Dienstencentra

01 Opdracht inzet

X Defensie

Totaal

21.01.01 Algemeen/apparaat (attachés)

04.55.01 Technische assistentie subsidies
10.20 Nominaal en onvoorzien (attachés)

04.52.01 Technische assistentie

04.50.01 Deelname aan internationale instellingen; Mult.
Ontw. Banken en Fondsen

01.04.01 Belastingdienst; ICT materieel (attachés)
04 Internationale financiele betrekkingen

01.03.01 Belastingdienst; eigen personeel (attachés)

01 Belastingen

IXB Financiën

Totaal

16 Onderzoek en wetenschappen

08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies
08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen (inter)nationale
organisaties: attachés
08. 76 Internationaal onderwijs; Bijdragen (inter)nationale
organisaties: overige
08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan andere
begrotingshoofdstukken; cultuur
14.71 Cultuur; subsidies

07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
08 Internationaal onderwijsbeleid

06.70 Hoger beroepsonderwijs
07 Wetenschappelijk Onderwijs

06 Hoger Beroepsonderwijs

VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Totaal

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

wv. ODA

2016

38

38

0

518.900

518.900

49.092

454

45.483

3.155

0

wv. ODA

2016

402

5.970

2.451

142

Totaal

23.026

612

1.330

867

6.527

1.067

1.312

11.311

339.245

16.563

322.682

23.399

1.066

– 138

1.500

19.556

371

1.044

56.787

454

4.527

450

90

135

357

47.916

2.858

176

Totaal

wv. ODA

2017

32

32

0

18.964

18.964

44.524

454

41.212

2.858

0

wv. ODA

2017

402

6.263

2.440

142

Totaal

20.526

612

1.330

867

4.038

1.066

1.311

11.302

329.245

16.563

312.682

275.696

1.066

– 138

1.500

271.853

371

1.044

56.787

454

4.527

450

90

135

357

47.916

2.858

176

Totaal

wv. ODA

2018

32

32

0

271.853

271.853

44.524

454

41.212

2.858

0

wv. ODA

2018

402

5.870

2.440

142

Totaal

20.526

612

1.330

867

4.038

1.066

1.311

11.302

329.245

16.563

312.682

275.697

1.066

– 138

1.500

271.854

371

1.044

56.787

454

4.527

450

90

135

357

47.916

2.858

176

Totaal

wv. ODA

2019

32

32

0

271.854

271.854

44.524

454

41.212

2.858

0

wv. ODA

2019

402

5.870

2.440

142

Totaal

20.526

612

1.330

867

4.038

1.066

1.311

11.302

329.245

16.563

312.682

254.613

1.066

– 138

1.500

251.141

1.044

56.787

454

4.527

450

90

135

357

47.916

2.858

176

Totaal

wv. ODA

2020

32

32

0

251.141

251.141

44.524

454

41.212

2.858

0

wv. ODA

2020

402

5.870

2.440

142

Totaal

21.318

612

1.330

867

4.830

1.066

1.311

11.302

328.928

16.246

312.682

193.046

1.066

– 138

1.500

189.203

371

1.044

56.787

454

4.527

450

90

135

357

47.916

2.858

176

Totaal

wv. ODA

2021

32

32

0

189.203

189.203

44.524

454

41.212

2.858

0

wv. ODA

2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

35

5.052

163

1.300

05.01 Versterkte multilaterale betrokkenheid

04.04 Noodhulpfonds
05 Versterkte kaders voor ontwikkeling

04.01 Humanitaire hulp
04.03 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie

03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld
03.04 Toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek
04 Vrede en veiligheid voor ontwikkeling

03.02 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen

03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids

02.02 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
02.03 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen,
tegengaan van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering
03 Sociale vooruitgang

02.01 Toename van voedselzekerheid

01.01 Versterkt internationaal handelssysteem, met
aandacht voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en economische naamsbekendheid
01.03 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
01.04 Dutch good growth fund: intensivering van
ontwikkelingsrelevante investeringen in en handel met
ontwikkelingslanden door het Nederlandse en het lokale
bedrijfsleven, met een focus op het MKB
02 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water

01 Duurzame handel en investeringen

226.455

92.033

237.012

92.033

166.180

166.180

212.605

202.404

212.605

202.404

55.085
318.522

321.378

55.085

42.332
435.597

435.597

42.332

370.360

82.880

83.949

371.796

153.293

153.293

288.463

400

48.837

288.463

4.191

12.780

5.439

XVII Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking

1.220

1.375

Totaal

154.480

200.000

450.988

243.092

50.687

335.476

46.339

421.784

116.724

188.782

337.295

119.500

295.605

83.554

15.645

5.088

3.539

329

491

491

3.260
0

0

52.838

09.12.10 Bijdrage aan internationale organisaties/WHOpartnerschap
10.03.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

09.12.07 Bijdrage aan agentschappen
804

499

XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport

499

Totaal

47.729

96.20.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Totaal

8.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
40 Apparaat (attachés)

1.273

1.825

1.273

7.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (o.a.ISRIC)
8 Natuur en biodiversiteit

2.436

250

1.722

3.338

6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (Overig)
7 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (ISRIC/Int.onderwijs)

241

551

243

6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)

7.149

14.935

1.407

6.938

6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)

8.55 Opdrachten

15.196

6.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten (attaches)

1.126

516

618

252

9.106

Totaal

2.657

3.538

wv. ODA

2015

1.668

8.820

Totaal

4.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
6 Een concurr., duurz. en veil. agro-, viss.- en voedselketen

4.55 Opdrachten (Joint Implementation)

2.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
4 Een doelmatige en duurzame energievoorziening

2.65 Baten- en lastendiensten (attachés NFIA)

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

154.480

200.000

450.988

242.000

50.687

335.476

46.339

420.173

114.903

188.782

337.295

119.500

282.469

7.256

0

0

5.172

1.251

250

3.671

wv. ODA

2016

135.120

57.371

191.718

220.017

35.300

221.451

53.989

416.784

117.067

195.210

347.795

108.500

294.379

82.667

11.440

5.012

1.144

3.868

473

473

49.490

1.434

1.081

63

1.299

1.964

250

7.164

14.240

1.357

410

2.324

8.939

Totaal

135.120

57.371

191.718

219.000

35.300

221.451

53.989

415.173

115.692

195.210

347.795

108.500

286.798

2.976

0

0

5.179

1.251

250

3.678

wv. ODA

2017

129.107

191.788

205.017

35.300

219.000

52.939

417.784

130.193

200.283

337.795

113.500

294.223

74.636

11.222

5.012

1.144

3.868

473

473

48.368

1.446

1.013

63

1.295

2.166

250

7.164

14.231

1.057

2.324

8.112

Totaal

129.107

0

191.788

204.000

35.300

219.000

52.939

416.173

128.818

200.283

337.795

113.500

285.572

2.758

0

0

5.180

1.251

250

3.679

wv. ODA

2018

129.107

195.243

205.017

35.300

219.000

52.839

416.784

131.493

194.714

340.795

55.500

295.667

73.094

11.222

5.012

1.144

3.868

473

473

47.124

1.446

1.013

63

1.295

1.946

250

7.164

14.230

1.057

1.694

8.112

Totaal

129.107

195.243

204.000

35.300

219.000

52.839

415.173

130.818

194.714

340.795

55.500

287.272

2.758

0

0

5.180

1.251

250

3.679

wv. ODA

2019

129.107

195.243

205.017

35.300

219.000

52.839

416.784

131.493

194.714

340.795

27.500

293.858

70.879

11.222

5.012

1.144

3.868

473

473

47.124

1.446

1.013

63

1.295

1.946

250

7.164

14.230

1.057

1.694

8.112

Totaal

129.107

195.243

204.000

35.300

219.000

52.839

415.173

130.818

194.714

340.795

27.500

287.272

2.758

0

0

5.180

1.251

250

3.679

wv. ODA

2020

129.107

195.243

205.017

35.300

219.000

42.839

416.784

131.948

195.714

345.795

106.500

296.858

68.925

11.222

5.012

1.144

3.868

473

473

47.124

1.446

1.013

63

1.295

1.946

250

7.164

14.230

1.057

1.694

8.112

Totaal

129.107

195.243

204.000

35.300

219.000

42.839

415.173

130.818

195.714

345.795

106.500

290.272

2.758

0

0

5.180

1.251

250

3.679

wv. ODA

2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

36

1.185.931
1.591.531
6.651.819

Totaal

TOTAAL UITGAVEN

0

405.600

2.902.664

13.018

165.902

Totaal

Opvang asielzoekers

EKI-kwijtschelding

EU-begroting

Toerekeningen

Totaal

05.03 Bijdrage aan migratie en ontwikkeling
05.04 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/of
toerekeningen

05.02 Overig armoedebeleid

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

5.240.802

1.515.798

1.185.931

0

329.867

2.820.005

13.018

156.187

wv. ODA

2015

6.374.625

1.118.934

713.334

0

405.600

2.834.843

15.000

– 240.108

Totaal

4.883.163

1.043.201

713.334

0

329.867

2.716.129

15.000

– 249.219

wv. ODA

2016

5.436.806

1.305.451

899.851

0

405.600

4.005.501

1.229.718

899.851

0

329.867

2.140.094

– 329.703

– 329.703
2.246.057

15.000

68.704

wv. ODA

15.000

71.952

Totaal

2017

4.977.125

788.688

383.088

0

405.600

2.064.518

– 427.883

9.000

70.614

Totaal

3.555.214

712.955

383.088

0

329.867

1.962.256

– 427.883

9.000

64.106

wv. ODA

2018

4.859.686

700.590

294.990

0

405.600

2.052.061

– 384.092

9.000

71.378

Totaal

3.456.458

624.857

294.990

0

329.867

1.951.597

– 384.092

9.000

64.170

wv. ODA

2019

4.880.339

700.590

294.990

0

405.600

2.059.110

– 345.019

9.000

71.378

Totaal

3.446.818

624.857

294.990

0

329.867

1.962.670

– 345.019

9.000

64.170

wv. ODA

2020

5.088.314

700.590

294.990

0

405.600

2.323.001

– 157.629

9.000

71.378

Totaal

3.650.270

624.857

294.990

0

329.867

2.228.060

– 157.629

9.000

64.170

wv. ODA

2021

BIJLAGE 2B: DE HGIS-ONTVANGSTEN HORIZONTAAL: MEERJARENCIJFERS PER MINISTERIE EN PER BEGROTINGSARTIKEL
Realisaties 2015, vermoedelijke uitkomsten 2016 en begrotingsramingen 2017 t/m 2021 (bedragen x EUR 1.000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
V Buitenlandse Zaken
2 Veiligheid en stabiliteit
10 Doorberekening Defensie
diversen
40 Restituties contributies
3 Europese samenwerking
30 Restitutie Raad van Europa
4 Consulaire belangenbehartiging en het
internationaal uitdragen van Nederlandse
waarden en belangen
10 Consulaire dienstverlening aan
Nederlanders
20 Consulaire dienstverlening aan
vreemdelingen
40 Doorberekening Defensie
diversen
7 Apparaat
10 Diverse ontvangsten
11 Koersverschillen
Totaal

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

167
6.566

197
1.000

212
1.000

227
1.000

242
1.000

242
1.000

242
1.000

236

150

150

150

150

150

150

21.229

19.300

19.300

19.300

19.300

19.300

19.300

28.678

22.000

22.000

22.000

22.000

22.000

22.000

774

790

790

790

790

790

790

37.228

21.450

21.450

21.450

21.450

21.450

21.450

94.878

64.887

64.902

64.917

64.932

64.932

64.932

VI Veiligheid en Justitie
91.01.07 Materieel
Totaal

1.452
1.452

IXB Financiën
04.50.03 Ontvangsten IFI’s
Totaal

4.832
4.832

0

0

0

0

0

0

X Defensie
01.01.01 Crisisbeheersingsoperaties (inclusief
contributies)
Totaal

35.212
35.212

16.774
16.774

33.783
33.783

6.707
6.707

6.707
6.707

6.707
6.707

6.707
6.707

0
0

5.900
5.900

2.500
2.500

0

0

0

0

25

0

0

0

0

0

0

XII Infrastructuur en Milieu
19.09 Ontvangsten klimaat
Totaal
XIII Economische Zaken
14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
16 Een concurr., duurzame en veilige agroviss.- en voedselketen
Totaal

25

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
1 Duurzame handel en investeringen
1.10 ontvangsten internationaal
ondernemen
1.40 ontvangsten DGGF
5 Versterkte kaders voor ontwikkeling
5.20 Ontvangsten en restituties
m.b.t. leningen
5.21 Ontvangsten OS
5.23 diverse ontvangsten non-ODA
Totaal

9.182
1.870

92.532
500

22.626
500

3.619
500

3.491
500

3.373
500

3.264
500

29.152
37.480
4.991
82.675

27.129
121.176

27.812
31.176

27.812
31.176

27.812
31.176

27.812
31.176

27.812
31.176

241.337

82.114

63.107

62.979

62.861

62.752

TOTAAL ONTVANGSTEN

219.074

328.898

183.299

134.731

134.618

134.500

134.391

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

37

BIJLAGE 3: BEREKENING ODA-PLAFOND 2016–2019 EN REALISATIE ODA-PRESTATIE 2015 EN RAMING ODA-PRESTATIE
2016–2019
Berekening ODA-plafond 2016–2019 (bedragen in miljoenen EUR)
2016

2017

2018

2019

689.210,0

706.740,0

725.340,0

746.020,0

Basisbedrag 0,7% BNI
Bij: geraamde aflossingen op ODA-leningen
Bij: geraamde ontvangsten OS
Bij: DGGF
Bij/Af: Kasschuiven
Bij: BIV
Bij: Noodhulpfonds
Bij: LEAD
Bij: Opvang in de regio
Af: Eindejaarsmarge 2013
Af: Eindejaarsmarge 2014
Af: Eindejaarsmarge 2015
Af: Taakstelling Regeerakkoord
Af: crisisbeheersingsoperaties overgeheveld naar BIV
Af: Correctie ESA 2010
Af: EKI-reservering
Af: ruilvoettaakstelling

4.824,5
36,2
121,7
150,0
404,7
30,0
200,0
10,0
259,9
– 0,7

4.947,2
39,1
31,7
318,2
91,2

5.077,4
37,3
31,7

5.222,1
33,2
31,7

– 103,4

– 359,1

– 7,9
– 22,9
– 1.000,0
– 4,4
– 250,4
– 150,1
– 48,7

– 22,9
– 1.000,0
– 4,4
– 257,0
– 150,0
– 48,7

– 1.000,0
– 4,4
– 263,7
– 150,0
– 48,7

ODA-plafond 2016–2019

4.887,9

4.010,2

3.560,0

3.461,2

Raming BNI

– 750,0
– 4,4
– 244,0
– 150,0

57,4
10,0

Realisatie netto ODA prestatie 2015 en Raming netto ODA-prestatie 2016–2019 (bedragen in miljoenen EUR)
2015

2016

2017

2018

2019

5.245,5
– 39,8
– 44,2

4.887,9
– 36,2
– 121,7

5.161,6

4.730,0

4.010,2
– 39,1
– 31,7
30,0
3.969,5

3.560,0
– 37,3
– 31,7
30,0
3.521,0

3.461,2
– 33,2
– 31,7
30,0
3.426,3

Raming BNI (in miljarden euro)

689,4

689,2

706,7

725,3

746,0

Netto ODA in % van het BNI

0,75

0,69

0,56

0,49

0,46

Bruto ODA-totaal
Af: geraamde aflossingen op ODA-leningen
Af: geraamde ontvangsten OS
Bij: ODA binnen het BIV
Netto ODA (in miljoenen euro)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

38

BIJLAGE 4: DE ODA-UITGAVEN NAAR BELEIDSTHEMA
(BEDRAGEN X EUR 1.000)
Begroting

Omschrijving

2015

2016

2017

Artikel

8.166
35.250

7.740
35.250

V-01.01
V-01.02

200
43.616

200
43.190

VI-33.03.39

3.241

3.252

3.252

V-02.03

62.448
8.034
318.522

69.144
8.322
242.000

67.313
7.822
219.000

V-02.04
V-02.05
XVII-04.01

202.404
212.605

450.988
200.000

191.718
57.371

XVII-04.03
XVII-04.04

8.512
815.766

8.600
982.306

8.600
555.076

VI-31.03.21

159.711

181.875

201.275

329.867
489.578

329.867
511.742

329.867
531.142

V-03.02
Toerekening

1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van de mensenrechten
BZ
01.01 Goed functionerende internationale instellingen
met een breed draagvlak
5.370
01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten
38.805
V&J
33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding
30
Suriname
44.205
2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
BZ
02.03 Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing, bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens en het voeren van een transparant en
verantwoord wapenexportbeleid
02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en
rechtsorde in internationaal verband
02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden
BHOS
04.01 Humanitaire hulp
04.03 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische
structuren en tegengaan van corruptie
04.04 Noodhulpfonds
V&J
31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT politie;
internationale samenwerkingsoperaties
3. Europese samenwerking
BZ
03.02 Een effectief, efficiënt en coherent optreden van
de Unie ten opzichte van derde landen en regio’s,
inclusief ontwikkelingslanden
Toerek.
EU-begroting

4. Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
BZ
04.04 Het inzetten van Publieksdiplomatie door het
Postennetwerk en BZ om het beeld van Nederland in
het buitenland te versterken en op een positief
realistische manier uit te dragen
112
136
112
136
5. Duurzame handel en investeringen
BHOS
01.01 Versterkt internationaal handelssysteem, met
aandacht voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en economische naamsbekendheid
01.03 Versterkte private sector en een verbeterd
investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
01.04 Dutch good growth fund: intensivering van
ontwikkelingsrelevante investeringen in en handel met
ontwikkelingslanden door het Nederlandse en het lokale
bedrijfsleven, met een focus op het MKB

6. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
BHOS
02.01 Toename van voedselzekerheid
02.02 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
02.03 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen,
tegengaan van klimaatverandering en vergrote
weerbaarheid van de bevolking tegen onafwendbare
klimaatverandering
IenM
23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)
EZ
6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)
6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)

136
136

V-04.04

4.191

7.256

2.976

XVII-01.01

400

0

0

XVII-01.02

226.455

282.469

286.798

XVII-01.03

92.033
323.079

119.500
409.225

108.500
398.274

XVII-01.04

288.463
153.293

337.295
188.782

347.795
195.210

XVII-02.01
XVII-02.02

82.880
39
3.538
241
528.454

114.903
38
3.671
250
644.939

115.692
32
3.678
250
662.657

XVII-02.03
XII-23.01
XIII-16.95
XIII-16.95

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

39

Begroting

Omschrijving

7. Sociale vooruitgang
BHOS
03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids
03.02 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld
03.04 Toename van het aantal goed opgeleide
professionals, versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant
onderzoek
OCW
06.70 Hoger beroepsonderwijs
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
16.70 Onderzoek en wetenschappen; WOTRO
EZ
7.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (o.a.ISRIC)

8. Versterkte kaders voor ontwikkeling
BHOS
05.01 Versterkte multilaterale betrokkenheid
05.02 Overig armoedebeleid
05.03 Bijdrage aan migratie en ontwikkeling
05.04 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/of
toerekeningen
Financiën 04.50.01 Deelname aan internationale instellingen; Mult.
Ontw. Banken en Fondsen
Toerek.
Opvang asielzoekers

9. Overige uitgaven
BZ
07.01 Apparaat

Totaal ODA binnen HGIS
ODA buiten HGIS (instituten EZ)
TOTAAL ODA

2015

2016

2017

Artikel

370.360
42.332
435.597

420.173
46.339
335.476

415.173
53.989
221.451

XVII-03.01
XVII-03.02
XVII-03.03

55.085
3.155
44.671
454
1.273
952.927

50.687
3.155
45.483
454
1.251
903.018

35.300
2.858
41.212
454
1.251
771.688

XVII-03.04
VIII-06.70
VIII-07.70/76
VIII-16.70
XIII-17.35

166.180
156.187
13.018

154.480
– 249.219
15.000

135.120
68.704
15.000

XVII-05.01
XVII-05.02
XVII-05.03

0

0

– 329.703

XVII-05.04

355.313
1.185.931

518.900
713.334

18.964
899.851

IXB-50.01
Toerekening

1.876.629

1.152.495

807.936

210.052
210.052

235.686
235.686

235.402
235.402

5.240.802

4.883.163

4.005.501

4.725

4.725

4.725

5.245.527

4.887.888

4.010.226

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

V-07.01

40

BIJLAGE 5A: DE GEPLANDE ODA-UITGAVEN IN PARTNERLANDEN (HULPRELATIES EN OVERGANGSRELATIES) 2017
Hulprelatielanden
Afghanistan
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Burundi
2.1 Toename van voedselzekerheid
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Jemen
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
3.2 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Mali
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Palestijnse gebieden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Rwanda
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Zuid-Soedan
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

2017

40.000.000
40.000.000

18.100.000
5.400.000
3.300.000
26.800.000

2.000.000
5.000.000
200.000
4.500.000
11.700.000

1.000.000
12.000.000
15.500.000
7.000.000
35.500.000

5.800.000
4.000.000
7.450.000
17.250.000

31.000.000
10.350.000
6.300.000
47.650.000

10.000.000
10.012.000
10.100.000
30.112.000

41

Overgangsrelatielanden
Bangladesh
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
3.2 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
totaal
Benin
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Ethiopië
2.1 Toename van voedselzekerheid
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Ghana
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
totaal
Indonesië
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal
Kenia
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal

2017

3.000.000
4.650.000
21.200.000
6.500.000
2.500.000
37.850.000

500.000
9.300.000
18.500.000
5.000.000
530.000
33.830.000

31.000.000
18.074.000
963.000
50.037.000

1.500.000
15.000.000
16.500.000

3.000.000
2.500.000
5.000.000
3.500.000
14.000.000

4.000.000
3.748.000
6.000.000
1.000.000
14.748.000

Mozambique
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
2.3 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van
klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking
tegen onafwendbare klimaatverandering
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
3.2 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
totaal

13.000.000
1.000.000
31.813.000

Oeganda
2.1 Toename van voedselzekerheid

11.000.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

7.500.000
9.813.000

500.000

42

Overgangsrelatielanden
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal

Regionale programma’s

2017

8.100.000
19.100.000

2017

Afrika Grote Meren
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
2.3 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van
klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking
tegen onafwendbare klimaatverandering
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen
en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal

4.500.000
24.800.000

Hoorn van Afrika
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal

5.913.000
5.913.000

Midden-Amerika Programma
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
totaal

0
0

9.300.000
5.500.000

1.000.000
4.500.000

Dit overzicht betreft alleen de aan ambassades gedelegeerde landenbudgetten (en omvat dus niet uitgaven uit centrale budgetten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

43

BIJLAGE 5B: DE ODA-UITGAVEN IN EXITLANDEN
Exitlanden

2015

2016

2017

2018

Colombia
Congo, Democratische Republiek
Egypte
Kosovo
Pakistan
Senegal
Suriname
Zambia
Zuid-Afrika

1.838.000
1.028.000
306.000
108.000
4.008.000
24.000
4.467.000
9.000
1.102.000

850.000
1.000.000
231.000
0
700.000
0
2.921.000
0
1.632.000

0
1.000.000
0
0
0
0
1.010.000
0
168.000

0
1.000.000
0
0
0
0
725.000
0
0

Totaal Exitlanden

12.890.000

7.334.000

2.178.000

1.725.000

Dit overzicht betreft alleen de aan ambassades gedelegeerde landenbudgetten (en omvat dus niet uitgaven uit centrale budgetten). De hulp aan de
voormalige partnerlanden Bolivia, Burkina Faso, Georgië, Guatemala,
Moldavië, Mongolië, Nicaragua, Soedan, Tanzania en Vietnam is volledig
afgebouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

44

BIJLAGE 6: DE NON-ODA UITGAVEN NAAR BELEIDSTHEMA
(BEDRAGEN X EUR 1.000)
Begroting

Omschrijving

2015

2016

2017

Artikel

50.215

47.895

V-01.01

20.347
22.512
534
363
1.120
1.075
96.166

19.364
37.634
530
360
1.312
1.067
108.162

V-01.02
VI-91.01.02/09
VI-33.03.10
VI-91.01.02/09
XII-17.01
XII-18.01

22.582

20.236

14.979

V-02.01

8.893

8.130

7.765

V-02.02

9.432

11.042

7.542

V-02.03

117.317
13.546
2.856

166.921
14.780
1.092

127.719
14.206
1.017

V-02.04
V-02.05
XVII-04.01

0
480

0
0

0
0

VI-31.02.21
VI-36.02.58

264.649

286.290

322.682

X-01.01.01

0

0

0

X-02.01.01

0

0

0

X-03.01.01

0

0

0

X-04.01.01

0
0
0
0
439.755

0
0
0
0
508.491

0
0
0
0
495.910

X-05.01.01
X-06/07
X-08.02.33
XII-26.01

9.748

10.100

10.100

V-03.03

21.153

32.011

4.327

75.733
106.634

75.733
117.844

75.733
90.160

V-03.04
Toerekening

1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van de mensenrechten
BZ
01.01 Goed functionerende internationale instellingen
met een breed draagvlak
50.567
01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten
22.606
V&J
91.01 Europol en Eurojust
27.746
33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI
532
91.01 WIPO
235
IenM
17.01 Luchtvaart
1.083
18.01 Scheepvaart
966
103.735
2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
BZ
02.01 Goede internationale samenwerking ter
bevordering van de eigen en bondgenootschappelijke
veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van internationaal
terrorisme en andere vormen van internationale
criminaliteit
02.03 Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing, bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens en het voeren van een transparant
en verantwoord wapenexportbeleid
02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en
rechtsorde in internationaal verband
02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden
BHOS
04.01 Humanitaire hulp
V&J
31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT politie;
internationale samenwerkingsoperaties
36.02.58 Nat. Veiligheid en Terrorismebestrijding
Defensie
01.01.01 Crisisbeheersingsoperaties (inclusief
contributies)/tevens verdeelartikel BIV
02.01.01 Gereedstelling en instandhouding
commando ZSK
03.01.01/02 Gereedstelling en instandhouding
commando LAS
04.01.01 Gereedstelling en instandhouding
commando LSK
05.02.33 Operationele eenheden Koninklijke
Marechaussee
06/07 Overige (investeringen)
08.02.33 Ondersteuning operationele eenheden
IenM
26.01 Bijdrage infrafonds

3. Europese samenwerking
BZ
03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap
03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie van
28
Toerek.
EU-begroting

4. Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
BZ
04.01 Op basis van eigen verantwoordelijkheid
consulaire dienstverlening bieden aan Nederlanders
in het buitenland
14.973
13.545
04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer
reguleren
6.081
7.154
04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de
Nederlandse cultuur
7.434
6.635

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

13.145

V-04.01

6.304

V-04.02

8.944

V-04.03

45

Begroting

OCW

Omschrijving
04.04 Het inzetten van Publieksdiplomatie door het
Postennetwerk en BZ om het beeld van Nederland in
het buitenland te versterken en op een positief
realistische manier uit te dragen
04.05 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor
internationale organisaties in Nederland
08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan andere
begrotingshoofdstukken; cultuur
14.71 Cultuur; subsidies

5. Duurzame handel en investeringen
BHOS
01.01 Versterkt internationaal handelssysteem, met
aandacht voor Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen
01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en economische naamsbekendheid
01.03 Versterkte private sector en een verbeterd
investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
EZ
1.55 Opdrachten
1.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
2.05 Subsidies
2.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
2.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

6. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
BHOS
02.03 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen,
tegengaan van klimaatverandering en vergrote
weerbaarheid van de bevolking tegen onafwendbare
klimaatverandering
IenM
11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)
19.02 Klimaat/Int. Beleid, coordinatie en samenwerking
19.02 Klimaat/Int. Beleid, coordinatie en samenwerking (CDM)
23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)
EZ
4.55 Opdrachten (Joint Implementation)
4.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)
6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)
6.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (Overig)
8.55 Opdrachten
8.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

7. Sociale vooruitgang
BHOS
03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding
van HIV/aids
03.04 Toename van het aantal goed opgeleide
professionals, versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek
OCW
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies
08. 76 Internationaal onderwijs; Bijdragen (inter)nationale organisaties: overige
EZ
7.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (o.a.ISRIC)
VWS
09.12.07 Bijdrage aan agentschappen
09.12.10 Bijdrage aan internationale organisaties/
WHO-partnerschap

8. Versterkte kaders voor ontwikkeling
BHOS
05.02 Overig armoedebeleid
Financiën
04.52.01 Technische assistentie

2015

2016

2017

Artikel

18.939

16.295

16.042

V-04.04

10.623

6.685

3.970

V-04.05

450
5.393
63.893

450
5.739
56.503

450
4.527
53.382

XIII-08.77
XIII-14.71

8.589

8.389

8.464

XVII-01.01

48.437

83.554

82.667

XVII-01.02

10.557
86
2.757
256
0
1.668
72.350

13.136
97
2.457
100
802
2.657
111.192

7.581
142
2.451
0
402
2.324
104.031

XVII-01.03
XIII-11.55
XIII-11.95
XIII-12.05
XIII-12.95
XIII-13.95

1.069
8.597

1.821
10.391

1.375
11.311

XVII-02.03
XII-11.01

9.772

11.182

6.527

XII-19.02

0
990
252
618
3.400
2
3.338
0
551
28.589

0
987
516
1.126
3.478
0
2.436
163
1.722
33.822

0
835
410
1.357
3.486
0
1.964
63
1.081
28.409

XII-19.02
XII-23.01
XIII-14.55
XIII-14.95
XIII-16.95
XIII-14.95
XIII-14.95
XIII-18.55
XIII-18.95

1.436

1.611

1.611

XVII-03.01

0
7.017
135

0
7.105
364

0
6.704
172

XVII-03.04
VIII-07.70/76
VIII-08.71

90
0
804

90
49
329

275
48

VIII-08.76
XIII-17.35
XVI-09.12.07

3.260
12.742

3.539
13.087

3.868
12.678

XVI-09.12.10

9.715
1.203

9.111
1.150

3.248
1.500

XVII-05.02
IX-04.52.01

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

46

Begroting

Omschrijving
04.50.01 Deelname aan internationale instellingen;
Mult. Ontw. Banken en Fondsen
04.55.01 Technische assistentie subsidies

9. Overige uitgaven
BZ
Geheim
Nominaal en onvoorzien
Apparaat
Div. dept.
Attachés

Totaal non-ODA

2015

2016

2017

Artikel

0
0
10.918

0
350
10.611

592
0
5.340

IX-04.50.01
IX-04.55.01

0
2
513.592

0
– 9.549
494.795

0
34.158
443.839

58.807
572.401

58.500
543.746

55.236
533.233

V-05.01
V-06.01
V-07.01
Div.
Begrotingen

1.411.017

1.491.462

1.431.305

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

47

BIJLAGE 7: INTERNATIONALE KLIMAATFINANCIERING VOOR
ONTWIKKELINGSLANDEN 2017
In het Klimaatakkoord van Parijs is de verplichting van ontwikkelde landen
om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij hun investeringen op het
terrein van klimaat herbevestigd. Ontwikkelde landen hebben in Parijs hun
toezegging uit 2009 om vanaf 2020 jaarlijks USD 100 miljard voor dit doel
te mobiliseren opnieuw vastgelegd. Tevens is overeengekomen dat
ontwikkelde landen collectief aangeven op welke wijze klimaatfinanciering
wordt opgeschaald tussen nu en 2020. Tot slot zal tussen nu en 2018
gewerkt worden aan een definitie en gemeenschappelijke rapportage voor
klimaatfinanciering. Deze bestaan nu nog niet.
Nederland wil de komende jaren een geleidelijke stijging van de klimaatuitgaven realiseren. De uiteindelijke hoogte hangt daarbij af van de
mondiale inzet en de inzet van andere EU lidstaten. Nederland streeft
ernaar om in 2017 EUR 360 mln. aan publieke klimaatrelevante uitgaven
voor ontwikkelingslanden te realiseren. Nederland blijft er zich internationaal voor inzetten dat ook de private uitgaven voor klimaat de komende
jaren stijgen. Nederland beoogt in 2017 EUR 300 mln. aan private
klimaatfinanciering te mobiliseren middels bestaande publiek-private
partnerschappen, multilaterale klimaatfondsen, multilaterale ontwikkelingsbanken en FMO.
De publieke klimaatuitgaven voor ontwikkelingslanden zijn onderdeel van
de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Zo wordt maximale synergie tussen klimaat en ontwikkeling nagestreefd.
Dit is van belang omdat klimaatverandering de armsten het hardste raakt
en ontwikkelingsresultaten ondermijnt. Voor het behalen van de werelddoelen en de klimaatdoelen is een geïntegreerde aanpak noodzakelijk.
Internationale samenwerking op het terrein van klimaat richt zich op het
vergroten van de weerbaarheid van gemeenschappen tegen de gevolgen
van klimaatverandering. Dit gebeurt vooral binnen de speerpunten
voedselzekerheid en water. Daarnaast richt deze zich op vergroening van
de economie en het reduceren van CO2-uitstoot door het bevorderen van
toegang tot hernieuwbare energie, het tegengaan van ontbossing en het
behoud van ecosystemen. Voor het bereiken van resultaten wordt
samengewerkt met het bedrijfsleven, NGOs, kennisinstellingen, FMO en
multilaterale klimaatfondsen, ontwikkelingsbanken en organisaties.
In onderstaande tabel wordt op hoofdlijnen een indicatie gegeven van de
klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden in 2017. Bij de verantwoording over 2017 zal op basis van de OESO methodiek (bij projecten
door middel van Rio Markers; bij core bijdragen aan multilaterale
instellingen of fondsen door middel van een klimaatrelevant percentage)
gerapporteerd worden over de uiteindelijke omvang van de klimaatuitgaven voor ontwikkelingslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

48

Klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden 2017 (bedragen x EUR mln):
Artikel BHOS-begroting

Indicatie 2017

1. Duurzame handel en investeringen
2. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeteren waterbeheer, drinkwater en sanitatie
2.3 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van
klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking
tegen onafwendbare klimaatverandering
3. Sociale vooruitgang
Overig
Internationale financiële instellingen en VN

25

Totaal

360

Gemobiliseerd privaat kapitaal

300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

75
50

90
30
90

49

BIJLAGE 8: INTERNATIONALE INSPANNINGEN OP ASIEL EN
MIGRATIE 2017
Deze bijlage licht de verwachte HGIS-uitgaven in 2017 toe op het gebied
van asiel en migratie. Eerst wordt per begrotingsartikel een overzicht
gegeven van de financiële inspanningen die volledig gericht zijn op asiel
en migratie. Vervolgens wordt stilgestaan bij instrumenten en
programma’s die gedeeltelijk aan vluchtelingen of migratie gerelateerd
zijn.
1. Begrotingsartikelen die volledig gericht zijn op asiel en
migratie
Artikel

06.37.02
17.04.03
17.05.03

Budget

2016

2017

EUR in mln

waarvan
ODA

EUR in mln

waarvan
ODA

Asieltoerekening
Vluchtelingenopvang in de regio*
Migratie en ontwikkeling

713
260
15

713
260
15

900
*
15

900
*
15

totaal

988

988

915

915

Asieltoerekening: eerstejaarsopvang voor asielzoekers in Nederland
(VenJ-begroting)
In de begroting van de Minister van Veiligheid en Justitie staat wat de
totale kosten voor asielopvang zijn en welk deel daarvan wordt toegerekend aan Official Development Assistance (ODA). Conform de richtlijnen
van het OESO Development Assistance Committee (DAC) wordt de
eerstejaarsopvang voor asielzoekers in Nederland uit ODA-middelen
gefinancierd. Deze HGIS-middelen worden alleen overgeheveld naar de
VenJ-begroting voor asielzoekers die afkomstig zijn uit landen die volgens
de OESO DAC gelden als ontwikkelingslanden. De instroomraming voor
2016 werd in het najaar van 2015 verhoogd van 26.000 naar 58.000. Voor
2017 houdt het kabinet rekening met een asielinstroom van 42.000. De aan
ODA toegerekende kosten worden onder andere berekend op basis van de
kostprijs van het COA, het verwachte aantal asielzoekers uit DAC-landen
en de verwachte opvangduur.
Vluchtelingenopvang in de regio (BHOS-begroting)
Het kabinet heeft extra middelen (EUR 260 miljoen) beschikbaar gesteld
voor het bieden van onderwijs, werkgelegenheid en basisvoorzieningen
zowel aan vluchtelingen als aan de gastgemeenschappen in de Syriëregio: EUR 94 miljoen in Turkije, EUR 86 miljoen euro in Libanon,
EUR 60 miljoen in Jordanië en EUR 20 miljoen in Irak (Kamerstukken II,
2015–2016, 32 605, nr. 182 en 32 623, nr. 166). Daarmee draagt het kabinet
bij aan het lange-termijn perspectief voor vluchtelingen en gastgemeenschappen in die regio. Een deel van de middelen wordt in 2017 besteed.
(*) U zult nader worden geïnformeerd zodra er een beter beeld is van de
uitputting van de extra middelen in 2016 en de doorvertaling naar de inzet
in 2017. De extra middelen zijn aanvullend op de EUR 50 mln per jaar in
2016 en 2017, die binnen de reguliere ODA-budgetten voor deze regio zijn
gereserveerd. Deze middelen vallen niet onder deze titel maar onder de
thematische budgetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

50

Migratie en ontwikkeling (BHOS-begroting)
Er is tevens EUR 15 mln structureel beschikbaar voor migratie en
ontwikkeling als onderdeel van het artikel versterkte kaders voor
ontwikkeling. Uit deze middelen worden zowel inspanningen binnen en
buiten Nederland gefinancierd:
A. financiering van programma’s van IOM en maatschappelijke organisaties in Nederland ter bevordering van vrijwillige terugkeer en herintegratie van ex-asielzoekers uit ontwikkelingslanden.
B. financiering van activiteiten die onder gericht zijn op beter migratiemanagement, het tegengaan van uitbuiting en mishandeling van
migranten en bestrijding van mensensmokkel/-handel.
C. bevorderen van dataverzameling over migratiestromen en onderzoek
naar migratiemotieven en de effectiviteit van diverse interventies om
de grondoorzaken van irreguliere migratie aan te pakken.
2. Begrotingsartikelen die deels aan vluchtelingen of migratie
gerelateerd zijn
Naast bovengenoemde middelen zijn er meerdere instrumenten die
gedeeltelijk ingezet kunnen worden voor hulp aan vluchtelingen of voor
de aanpak van de grondoorzaken die mensen doen besluiten hun land te
verlaten, zoals onveiligheid of gebrek aan economisch perspectief.
Hieronder worden de meest relevante begrotingsartikelen genoemd. Het
is op voorhand niet aan te geven welke bedragen voor vluchtelingen
zullen worden ingezet vanuit bijvoorbeeld de noodhulpmiddelen. Daarom
worden in plaats van de specifieke uitgaven voor vluchtelingen en/of
migratie de begrotingsstanden van de artikelen genoemd. Om dezelfde
reden is er geen totaalbedrag opgenomen in de tabel.
Artikel

05.02.04
05.02.05
05.03.02
17.04.04
17.04.01
17.04.01
17.04.01
17.04.01

Budget

Stabiliteitsfonds
Shiraka (opvolger Matra-zuid)
Europees ontwikkelingsfonds
Relief Fund (Noodhulpfonds)
Noodhulpprogramma’s (ODA)
Bijdrage UNHCR
Bijdrage UNRWA
Bijdrage WFP

2016

2017

EUR in mln

waarvan
ODA

EUR in mln

waarvan
ODA

96
11
182
200
151
42
13
36

55
8
182
200
151
42
13
36

78
10
201
57
124
46
13
36

55
8
201
57
124
46
13
36

Stabiliteitsfonds (BZ-begroting)
Vanuit het Stabiliteitsfonds worden meerdere projecten gefinancierd die
relevant zijn voor de aanpak van grondoorzaken. Nederland geeft via het
Stabiliteitsfonds bijvoorbeeld financiële steun aan Mayday Rescue, een
NGO die in Syrië het werk van de White Helmets (burgerbescherming)
ondersteunt. Daarnaast kent de EU het Madad fonds (ook wel het Syrië
Trust Fonds genoemd), dat verder gaat dan eerste noodhulp en zich
vooral richt op de ontvangststructuren en gastgemeenschappen.
Nederland heeft daar in de periode 2016–2018 EUR 5 mln voor toegezegd
vanuit het Stabiliteitsfonds.
Shiraka (BZ-begroting)
Met het programma Matra-zuid ondersteunde Nederland van 2012 tot en
met 2015 democratische verandering in de Arabische regio. De overgang
naar democratie is een langdurig proces met voor- en achteruitgang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

51

Daarom zet Nederland de steun vanaf 2016 voort met het programma
Shiraka (wat partnerschap betekent in het Arabisch). Shiraka streeft naar
blijvende veranderingen in de Arabische regio en past daarmee ook bij de
aanpak van grondoorzaken. Met Shiraka helpt Nederland de Arabische
regio bijvoorbeeld met (A) lokale maatschappelijke initiatieven, bijvoorbeeld op het gebied van vakbondsrechten en persvrijheid; (B) capaciteitsopbouw van politieke organisaties door samenwerking van Nederlandse
politieke partijen met lokale politieke partijen; (C) overheidssamenwerking
bijvoorbeeld gericht op mensenrechten.
Europees Ontwikkelingsfonds (BZ-begroting)
Het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) is bestemd voor de economische
en sociale ontwikkeling van landen uit Afrika, de Caraïben en de Stille
Oceaan (ACS). Het EOF heeft echter ook bijgedragen aan het
EU-noodtrustfonds van circa EUR 2 mld dat tijdens de Valletta Top in
november 2015 werd opgericht. Het EU-noodtrustfonds is gericht op het
bevorderen van stabiliteit en de aanpak van de grondoorzaken van
irreguliere migratie en ontheemde personen in Afrika. De programmering
daarvan loopt door in 2017.
Noodhulp en bijdragen UNHCR, UNRWA en WFP (BHOS-begroting)
Nederland verleent noodhulp aan slachtoffers van conflicten en rampen.
Een deel van die slachtoffers is ontheemd. De Nederlandse humanitaire
inspanningen zijn gericht op het redden van levens, het verminderen van
menselijk lijden en het beschermen van menselijke waardigheid. Het is
wenselijk om slachtoffers van conflicten en rampen zoveel mogelijk te
helpen in de betreffende regio’s. Dit zorgt ervoor dat ontheemde mensen
zo snel mogelijk weer naar huis kunnen en houdt de kosten van humanitaire hulpverlening zo laag mogelijk. Ook in 2017 zal er sprake zijn van
significante humanitaire inzet, zowel uit het Relief Fund als uit de reguliere
noodhulpmiddelen. Daarnaast wordt een groot deel van de Nederlandse
bijdrage aan internationale organisaties zoals UNHCR, UNRWA en WFP
gebruikt voor noodhulp aan ontheemden en vluchtelingen.
Overige relevante activiteiten vanuit migratie oogpunt
Bovenstaand overzicht is niet uitputtend. Een groot deel van de Nederlandse inspanningen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking en
diplomatie is gericht op economische ontwikkeling, stabiliteit en de
aanpak van ongelijkheid. Ook de algemene speerpunten binnen ontwikkelingssamenwerking kunnen bijdragen aan de aanpak van grondoorzaken
voor irreguliere migratie (veiligheid en rechtsorde, water, voedselzekerheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten). Vanuit het
speerpunt veiligheid en rechtsorde is het Addressing Root Causes fonds
een goed voorbeeld. In 2016 zijn er vanuit dit fonds meerdere ngo’s
geselecteerd die activiteiten zullen uitvoeren die zijn gericht op de aanpak
van de grondoorzaken van gewapend conflict, instabiliteit en irreguliere
migratie (EUR 125 mln voor periode 2016–2021). Daarnaast kunnen
Nederlandse bijdragen via andere internationale (financiële) instellingen
ook deels aan vluchtelingen of miratie gerelateerd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 551, nr. 2

52