Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 542

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2020
Zoals aangekondigd in mijn brief van 17 september jl.1, informeer ik u met
deze brief, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, nader
over de huidige epidemiologische situatie en de extra maatregelen die we
in overleg met de veiligheidsregio’s daarop nemen. Dit mede naar
aanleiding van het advies dat het OMT heeft uitgebracht en bij deze brief
is gevoegd2. Voorts zal ik, zoals toegezegd in mijn brief van 11 september
jl., over tijdelijke aanpassing testbeleid COVID-193, ingaan op het advies
van het OMT over het prioriteren van doelgroepen bij schaarste in de
testcapaciteit. Tevens geef ik een laatste stand van zaken met betrekking
tot voorrang bij testen van zorgmedewerkers en leraren en de ontwikkeling van extra testcapaciteit.
Tot slot geef ik op verzoek van de vaste commissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport van 14 september 2020 een reactie op de emailprocedure
inzake de overschrijding van signaalwaarden van het corona dashboard
en de berichtgeving over het coronavirus op de website van Follow the
Money van 11 september.
Duiding van de epidemiologische situatie
Het aantal mensen dat met COVID-19 wordt gediagnosticeerd neemt toe.
Inmiddels is ongeveer 1 op de 250 mensen besmettelijk. Besmettingen
worden vooral gerapporteerd onder jongeren in de leeftijd van 20–29 jaar,
met name 20–24-jarigen, gevolgd door de leeftijdsgroep 30–34 en 15–19
jaar. Uit recente clusters blijkt relatief vaker dan eerst betrokkenheid van
studerenden. De thuissituatie wordt in het bron-en contactonderzoek het
meest genoemd als bron. Andere veelgenoemde situaties waar mensen
besmet raken zijn het werk, familie of kennissen/vrienden, feesten/
verjaardagen/borrels, vrijetijdsbesteding zoals sportclub en medereizigers.
1

Kamerstuk 25 295, nr. 540
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3
Kamerstuk 25 295, nr. 537
2

kst-25295-542
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

1

In de afgelopen week worden verpleeghuizen en de horeca vaker dan
voorheen, genoemd. Voor studerenden waren borrels, groepsbijeenkomsten in horecagelegenheden, studentenhuis en dispuutsweekend in
de afgelopen weken bron van besmetting. Ook school- en kinderopvang
wordt, na beëindiging van de vakantieperiode, vaker genoemd. Echter, het
heeft niet geleid tot een relevante toename van clusters onder de
schooljeugd en leraren.
Zoals uw Kamer eerder is gemeld, is de R nu 1.38 en daarmee ruim boven
de 1.0, hetgeen onwenselijk is.
Op regionaal niveau zien we met name in de regio’s Amsterdam,
Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Hollands-Midden en Kennemerland veel
besmettingen. Hierop wordt verderop in deze brief nader ingegaan.
Gelukkig zien we het aantal ziekenhuis- en IC-opnamen nog maar beperkt
meebewegen met deze trend, alhoewel het aantal IC opnamen wel begint
toe te nemen (in de afgelopen week zijn er 35 nieuwe bewezen COVID-19
IC opnames ten opzichte van 17 in de week ervoor). De vrees bestaat dat
deze toename gestaag doorzet als het virus zich verder verspreidt in de
samenleving. We moeten constateren dat de drie ankerpunten van onze
strategie onder druk komen te staan. Zo zijn er meer besmettingen in
verpleeghuizen, loopt het aantal ziekenhuisopnamen op en komt het
bron-en contactonderzoek verder onder druk te staan, waarmee het zicht
op het virus minder scherp wordt.
Er blijft dus sprake van een zorgelijke ontwikkeling en we moeten
voorkomen dat er een tweede golf aanspoelt in de zorg. Dit leidt ertoe dat
maatregelen en ander gedrag noodzakelijk zijn om de trend van een
toenemend aantal besmettingen te keren.
Hoofdlijnen OMT-advies
Het OMT heeft op 14 september jl. een advies uitgebracht. Dit beslaat
twee onderdelen:
1. Maatregelen om de toename in besmettingen te keren.
2. Prioritering van testen en alternatieve vormen van testen.
Het OMT geeft aan de hiervoor geschetste huidige epidemiologische
situatie zorgelijk te vinden. Op grond van de duiding, adviseert het OMT
om het belang van de huidige maatregelen extra te benadrukken en
daarbij aandacht te besteden aan doelgroepgerichte communicatie voor
jongeren en minderheidsgroepen. Verder benadrukt het OMT het belang
van gerichte, regionale maatregelen gericht op de regionale epidemiologische ontwikkelingen, om de toename in enkele grote steden een halt toe
te roepen.
Het OMT adviseert verder om te komen tot een prioritering van testen op
basis van medische en epidemiologische gronden. Andere factoren, zoals
maatschappelijke en economische gevolgen van prioritering van testen,
zijn door het OMT buiten beschouwing gelaten.
Op die gronden adviseert het OMT:
• Het testen van kinderen jonger dan 13 jaar achterwege te laten als zij
klachten hebben;
• Personen zonder klachten die komen uit een risicogebied niet meer te
testen. Hetzelfde geldt voor personen zonder klachten die uit het
bron-en contactonderzoek naar voren komen.
Deze deprioritering laat onverlet dat dezelfde strategie ten aanzien van
bestrijding van het virus wordt gevolgd: zicht houden op het virus en het
zo snel mogelijk aanpakken van (lokale) verheffingen.
BAO-advies
Naar aanleiding van het OMT-advies heeft op 15 september jl. een
Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO) plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

2

Ten aanzien van de huidige epidemiologische situatie, deelt het BAO de
zorg over de stijgende cijfers. Het BAO adviseert communicatie te richten
op mensen met een migratie achtergrond, jongeren, studerenden en
daarbij de onderwijsinstellingen en studerenden zelf te betrekken.
Verder deelt het BAO de noodzaak voor een sterk signaal, dus maatregelen die op korte termijn zichtbaar zijn en adviseert het kabinet daarbij
ook lokaal maatwerk mogelijk te maken.
Ten aanzien van testen adviseert het BAO om het OMT-advies op te
volgen en daarbij voldoende aandacht te besteden aan de uitvoerbaarheid. Uitvoerders hebben tijd nodig om dit goed in te regelen. Het
BAO adviseert daarnaast in de communicatie heel helder te zijn over doel,
keuzes en mogelijkheden van het testbeleid.
Ten aanzien van de ontwikkeling van sneltesten, neemt het BAO het
advies van het OMT over om eerst de resultaten van de validatie van de
verschillende sneltesten af te wachten. Het BAO adviseert om in de
communicatie vanuit de overheid hier ook heel duidelijk over te zijn.
Opvolging van het advies: maatregelen
Het kabinet geeft opvolging aan het OMT-advies en anticipeert op de
huidige epidemiologische situatie in de vorm van een aantal concrete
maatregelen. Dit betreft regionale maatregelen om de regionale
«oplevingen» zo veel mogelijk regionaal «de kop in te drukken», ondersteund met landelijke maatregelen. Deze hebben betrekking op maatregelen die in overleg met de veiligheidsregio’s zijn uitgewerkt en communicatie. Ik licht dit hieronder toe.
Maatregelen regionaal: extra maatregelen in zes veiligheidsregio’s
Het OMT en kabinet zien het virus in verschillende regio’s zich harder
verspreiden. Deze week heeft het kabinet daarom intensief overlegd met
zes regio’s waar de signaalwaarden sterk oplopend zijn: AmsterdamAmstelland, Haaglanden, Hollands-Midden, Kennemerland, Utrecht en
Rotterdam-Rijnmond. Deze regio’s treffen nieuwe maatregelen om het
virus de kop in te drukken. Daarbij geldt het devies dat we een maximale
impact willen hebben op het virus, maar een minimale impact op de
samenleving. Dat betekent dat we gericht ingrijpen: in de regio’s waar het
virus het meest de kop opsteekt en in situaties waarin nieuwe brandhaarden zich voordoen.
In deze regio’s worden daarom vanaf zondagavond 20 september 18:00
uur de volgende regels van kracht:
• Voor horeca en organisaties met een horecavergunning geldt dat om
00.00 uur de muziek uit moet, na 00.00 uur er niemand meer naar
binnen mag en vanaf 01.00 uur de gelegenheid gesloten is en er geen
gasten meer binnen mogen zijn. Dit geldt ook voor de bijbehorende
terrassen.
• Voor bijeenkomsten (binnen en buiten) van meer dan 50 mensen gaat
een meldplicht gelden. In de melding moet duidelijk gemaakt worden
hoe het professionele toezicht4 op de naleving van de COVID-19
maatregelen geregeld is. Dit geldt niet voor onderwijsinstellingen en
culturele instellingen, die structureel meer dan 50 mensen ontvangen,
zoals hogescholen, bioscopen en theaters.
• Deelnemen aan gezelschappen mag niet met meer dan 50 personen.
Dat geldt zowel buiten als binnen. Een gezelschap is een groep die bij
4

Hierbij valt te denken aan medewerkers crowdmanagement, stewards, supoosten of anderszins
daartoe aangewezen personen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

3

•

•

elkaar hoort, zoals een familie of een groep vrienden, of die voor een
gelegenheid als groep bij elkaar is, zoals voor een afstudeerfeest, een
bruiloft of een gezamenlijk uitje. Concreet betekent dit dat voor
besloten feesten in een zaal of bijvoorbeeld in een park het gezelschap
niet groter dan 50 mag zijn. Ook mogen geen reserveringen gemaakt
worden voor meer dan 50 mensen. Uitzondering daarop zijn demonstraties, uitvaarten, religieuze bijeenkomsten, het beoefenen van
theater, dans of muziek in de vorm van culturele uiting, of gezelschappen van personen in de uitoefening van beroep, bedrijf of vereniging.
Daarbij gelden natuurlijk overal nog steeds de basisregels, zoals 1,5
meter afstand houden.
De zes regio’s gaan, in samenwerking met het Rijk, gericht communiceren naar doelgroepen waaronder de verspreiding op dit moment
sterk oploopt, zoals jongeren, en naar groepen die verantwoordelijk
zijn voor de naleving in situaties waar verspreiding plaatsvindt, zoals
werkgevers. Daarin wordt zo goed mogelijk aangesloten bij de
specifieke situatie in de doelgroep en in de regio, en zoveel mogelijk
gecommuniceerd via kanalen die passen bij de doelgroep. Binnen de
doelgroepen wordt gezocht naar gezaghebbende individuen of
organisaties die kunnen helpen met het overbrengen van de boodschap.
Tot slot gaan de betreffende veiligheidsregio’s zelf door met het treffen
van overige maatregelen binnen de eigen regio, en worden deze
aangescherpt en geïntensiveerd. Sommige veiligheidsregio’s hebben
bijvoorbeeld aangegeven «venstertijden» in te gaan stellen voor
kwetsbare groepen in publieke gebouwen, anderen wijzen gebieden
aan waartoe ’s nachts toegang ontzegd, wordt, omdat hier illegale
feesten worden gegeven. Elke regio zal duidelijk communiceren wat de
maatregelen zijn die regionaal gelden. Intensieve handhaving, gericht
op de prioriteiten die in de betreffende regio spelen, maakt overal
onderdeel uit van de aanpak.

Een samenvatting van deze maatregelen is gevisualiseerd in bijlage 25.
Maatregelen landelijk: communicatiecampagne gericht op jongeren
We zien veel besmettingen in het bijzonder in de leeftijdsgroep 20–24 jaar.
Zij zijn op dit moment de motor van de epidemie. Deze groep is
weerbarstig: we weten niet precies waar ze worden besmet, omdat deze
groep veel verschillende contacten heeft.
Het is begrijpelijk dat volhouden van de regels moeilijk is, maar het is wel
nodig. Daarom is extra en specifieke aandacht nodig voor deze doelgroep
en wordt de communicatie geïntensiveerd. De massamediale campagne
«alleen samen» wordt nog steeds ingezet en is ook voor deze doelgroep
bedoeld. Maar het is niet voldoende. Daarom heeft het kabinet ook een
aantal andere lijnen ingezet om de communicatie te versterken.
Allereerst verdienen het onderwijs en studenten een compliment hoe zij in
het afgelopen halfjaar om zijn gegaan met de coronacrisis. Momenteel
kijkt het kabinet naar de communicatie voor en door jongeren. Hierover is
het kabinet in gesprek met de burgemeesters van studentensteden, met
jongeren- en studentenorganisaties, met studentenhuisvestingsorganisaties en met de onderwijsinstellingen in het mbo, hbo en wo. De
Ministers van Justitie en Veiligheid en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap hebben alle burgemeesters van de twaalf universiteitssteden
verzocht in overleg met vertegenwoordigers van studenten te treden om
de toename van het aantal besmettingen aan te pakken. Daarbij heeft het
kabinet ook opgeroepen om op zoek te gaan naar meer ruimte voor fysiek
5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

4

onderwijs, waarbij de 1,5 meter afstand goed aangehouden kan worden
en daarop samen te laten werken tussen de gemeenten en instellingen.
De onderwijsinstellingen communiceren al met studenten over het belang
van naleven van de basisregels. Het kabinet roept de gemeenten, de
jongeren- en studentenorganisaties, de studentenhuisvestingsorganisaties en de onderwijsinstellingen op om deze communicatie verder uit te
breiden.
Het kabinet ziet gelukkig al veel partijen hun verantwoordelijkheid nemen.
Zo hebben studentenverenigingen in Delft alle Delftse studenten per brief
opgeroepen om de maatregelen en het testbeleid na te leven. Aanvullend
initieert het kabinet tegelijk ook een landelijke jongerencampagne onder
de noemer «Daar doe ik het voor».
Ten tweede vraagt het kabinet ook aan de gemeenten om daar waar dat
kan extra te communiceren richting jongeren. Een groot aantal
gemeenten heeft al campagnes lopen, in het ene geval zijn ze zelf de
afzender, in het andere geval zijn lokale partners de afzender. Twee in het
oog springende voorbeelden zijn de campagne «niet lullen maar testen»
die in Rotterdam studenten stimuleert om zich te laten testen en de
campagne in Amsterdam die ingaat op de motivatie om je je aan de
basisregels te houden. Samen met de veiligheidsregio’s delen we de
goede voorbeelden van campagnes en aanpakken die aanslaan. Op zo’n
manier voorkomen we dat elke gemeente het wiel zelf moet uitvinden.
Tot slot intensiveert het kabinet ook de eigen communicatie naar deze
doelgroep. De communicatie die al loopt via de «alleen samen»campagne krijgt extra inzet op sociale media, speciaal gericht op
jongeren. Daarnaast wordt de campagne verrijkt met twee nieuwe
aanvullende communicatie-aanpakken:
• De eerste aanpak richt zich op het versterken van de motivatie van
jongeren om zich aan de regels te houden. De succesvolle jongerencampagne van de gemeente Amsterdam wordt landelijk uitgerold.
Deze campagne gaat over de motivatie om regels op (blijven) te
volgen. Jongeren uit Amsterdam geven zelf aan wat voor hen de
belangrijkste motivatie is om zich aan regels te houden. De campagne
draait op sociale media en is te zien op posters in de gemeente. Ik ben
inmiddels in contact met de veiligheidsregio’s waar de meeste
besmettingen onder jongvolwassenen te zijn. De meeste van deze
veiligheidsregio’s hebben aangegeven dat ze de campagne over zullen
nemen met lokale jongeren die hun eigen motivatie delen. Eind
september hebben de eerste veiligheidsregio’s deze aanpak draaiend.
• De tweede aanpak is gericht op het «hoe dan». Het kabinet werkt
samen met de belangrijkste media die zich op jongeren richten en bij
jongeren het meest populair zijn (radio, Spotify, tijdschriften en sociale
media kanalen). Deze media zijn zo geselecteerd dat het bereik onder
jongeren optimaal is. Op deze kanalen komen inhoudelijke bijdragen,
gemaakt door makers die vooral voor jongeren content maken.
Daarmee borgen we dat deze bijdragen ook interessant zijn voor de
doelgroepen en door hen relevant gevonden worden. In de bijdragen
komen relevante dilemma’s aan de orde: hoe kun je daten in tijden van
corona?, wat doe je als je je oma wilt bezoeken en haar wilt beschermen?, hoe vier je een feestje en hou je je toch aan de basisregels? De
aanpak is op 14 september gestart met een eerste bijdrage in de
sociale media van een glossy, in de week van 21 september zijn de
meeste andere kanalen ook aangesloten. Deze aanpak blijft de
komende maanden doorlopen. Doordat er goed inzicht is in de
bereikcijfers, zal deze aanpak voortdurend worden bijgestuurd en
worden geoptimaliseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

5

Vanaf het begin van de crisis heeft het kabinet veel aandacht besteed aan
het bereiken van iedereen in Nederland. Om die reden is veel van het
communicatiemateriaal ook vertaald naar onder andere Turks en
Marokkaans. Daarnaast is specifiek rondom een aantal grote islamitische
feestdagen hierover gecommuniceerd. Het kabinet gaat door met de
communicatieaanpak richting de migrantengroepen en intensiveert dit
met extra communicatie-inzet. Centraal staan hier microlokale netwerken,
dit zijn netwerken die in wijken van de steden opereren, het gaat daarbij
om moskeeën, zelfhulporganisaties en buurthuizen. Gemeenten hebben
goed zicht op deze netwerken, samen met de gemeenten spreken we de
netwerken aan en faciliteren we deze netwerken om de migrantengroepen
goed te bereiken.
Toelichting Escalatieladder en regionale aanpak
In mijn brief van 1 september jl6, informeerde ik u over de zogenaamde
escalatieladder. Hieronder licht ik toe hoe dit werkt en hoe de escalatieladder de afgelopen weken voor het eerst is toegepast resulterend in de
aanpak voor de zes regio’s.
Escalatieladder en regionale aanpak
Een belangrijke les die we hebben getrokken uit de eerste periode in het
bestrijden van het virus is dat we zo gericht mogelijk maatregelen willen
nemen met zo weinig mogelijk maatschappelijke impact. Niet overal is de
virusverspreiding hetzelfde. Dus niet overal doen we hetzelfde. Daarom
gebeurt er zoveel mogelijk regionaal. Om maatregelen zo gericht mogelijk
te nemen, hebben we de escalatieladder ingericht. Een middel om in
gezamenlijke afstemming tussen Rijk en regio, op basis van zo goed
mogelijke informatie en duiding per regio, te komen tot inschaling en
afstemming en samenwerking op maatregelen.
Inzichtelijk maken hoe regio’s er voor staan
De uitkomst van het toepassen van deze escalatieladder is vanaf
18 september te zien op het coronadashboard. Elke week wordt geduid
hoe regio’s zijn «ingeschaald». Er zijn drie niveaus. Staat het risiconiveau
op 1, dan moeten we waakzaam zijn. Staat het risiconiveau op 2, dan
nemen de besmettingen flink toe en is de situatie zorgelijk. En dat vraagt
aanvullende, doorgaans regionale maatregelen, die moeten helpen om de
verspreiding van het virus terug te dringen. Als de situatie ernstig is, dan
delen we een regio in op risiconiveau 3. Dan zijn harde maatregelen nodig
om kwetsbare mensen te beschermen en de zorg in de benen te houden.
Dit wordt bepaald op basis van alle beschikbare informatie en op basis
van de adviezen van experts van de GGD, de veiligheidsregio’s en het
RIVM. Met publicatie op het dashboard, is voor iedereen in één oogopslag
duidelijk hoe het ervoor staat met het coronavirus in verschillende delen
van het land. Daarbij wordt uitgelegd wat die inschaling mogelijk betekent
voor de coronamaatregelen die in de regio gelden. Uit de inschaling en
het «stempel» waakzaam, zorgelijk of ernstig, volgt overigens niet
automatisch een bepaalde maatregel. Dit is maatwerk en kan per regio
verschillen.
Hoe werkt de inschaling?
De escalatieladder werkt zo dat in het wekelijkse inschalingsoverleg met
Rijk, regio’s en RIVM wordt gekeken of een regio extra aandacht vergt.
Hiervoor wordt informatie gebruikt vanuit het coronadashboard,
6

Kamerstuk 25 295, nr. 508

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

6

informatie van de RIVM en de GGD’en en informatie vanuit de
veiligheidsregio’s.
In de e-mail procedure van 14 september 2020, heeft de vaste Kamercommissie van VWS op 14 september 2020 mij gevraagd om in te gaan op de
overschrijding van signaalwaarden op het coronadashboard. Als een
regio meer dan 50 besmettingen per 100.000 in de afgelopen week telde
(van maandag tot maandag), geeft mij dat reden om de regio in het
inschalingsoverleg te bespreken. Dit komt overeen met een overschrijding
van de signaalwaarde van 7 positieve testen per 100.000 inwoners
gedurende 7 dagen. Vervolgens wordt de epidemie in deze regio’s nader
onderzocht en worden maatregelen voorbereid. Indien de cijfers nog een
tweede week boven de 50 besmettingen per 100.000 lijken uit te komen,
wordt de regio in principe ingeschaald naar «zorgelijk». De methodiek
wordt sinds deze week toegepast.
Uiteraard is het aantal positieve testuitslagen niet de enige indicator
waarop besluitvorming plaatsvindt. Zo wordt ook landelijk gekeken naar
het aantal ziekenhuis- en IC-opnamen en het reproductiegetal. Tevens
wordt bekeken in hoeverre in een regio het bron- en contactonderzoek
onder druk staat.
Van inschaling naar instrumenten
Als de situatie verslechtert, is dat aanleiding voor veiligheidsregio’s en
GGD’en om – op basis van de analyse en duiding – te bezien welke
aanvullende instrumenten mogelijk zouden kunnen helpen. Hiervoor is ter
inspiratie een instrumentenkist ontwikkeld die regio’s kunnen gebruiken.
Regio’s en rijkoverheid gaan samen in gesprek over wat nodig is om de
gekozen instrumenten te kunnen inzetten. Vaak kunnen regio’s dit zelf.
Soms vraagt dit om een aanwijzing vanuit de Minister van VWS op grond
van de wet Publieke Gezondheid. Op het moment dat de situatie weer
verbetert, kunnen de maatregelen weer worden versoepeld. Zo doen we
zo precies mogelijk wat nodig is. Iedereen levert vanuit zijn eigen
verantwoordelijkheid een bijdrage aan het maatwerk per regio.
Uitkomst van de eerste inschaling: zorgelijk beeld zes veiligheidsregio’s
Afgelopen week hebben we de eerste inschalingscyclus doorlopen. Ik heb
veel lof voor de manier waarop de GGD’en, het RIVM en de veiligheidsregio’s de afgelopen weken met de ministeries hebben samengewerkt om
deze structuur neer te zetten en de juiste informatie te verzamelen.
Deze cyclus heeft er toe geleid dat vanaf vandaag zes regio’s worden
ingeschaald als «zorgelijk». Het gaat om Amsterdam-Amstelland,
Haaglanden, Rotterdam-Rijnmond, Utrecht, Kennemerland en HollandsMidden. In deze regio’s Amsterdam-Amstelland, Rotterdam-Rijnmond en
Haaglanden liepen enkele weken geleden de cijfers enorm op en zijn
zorgen ontstaan over de besmettingen. Parallel daaraan is het aantal
BCO’s sterk gestegen, hetgeen een groot beroep doet op capaciteit. Ik ben
toen gesprekken gestart samen met deze regio’s, de GGD’en en het RIVM.
Recenter zijn ook de cijfers in de regio’s Utrecht, Kennemerland en
Hollands-Midden boven de signaalwaarde uitgekomen. Daarom ben ik
deze week ook met hen bestuurlijke gesprekken gestart.
Verder zien we in deze regio’s de druk op het testen en het bron- en
contactonderzoek in deze regio’s toenemen en zien we dat de basisregels
onvoldoende worden nageleefd. Aanvullende maatregelen zijn nodig om
de verspreiding van het virus weer onder controle te krijgen en terug te
keren naar een beheersbare situatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

7

De andere veiligheidsregio’s blijven vooralsnog op «waakzaam» staan,
maar samen met de GGD’en, het RIVM en de veiligheidsregio’s zelf,
blijven we goed naar de ontwikkelingen in deze regio’s kijken. In de
tweede inschalingscyclus – die woensdag 16 september is begonnen – is
de nieuwe signaleringssystematiek van het RIVM voor het eerst
toegepast. Op basis daarvan vinden nu gesprekken plaats met meerdere
andere regio’s.
De inschaling van alle 25 veiligheidsregio’s wordt vanaf nu getoond op
het coronadashboard.
Kwetsbare personen in verpleeghuizen
In de regio’s waarin sprake is van een verhoogde besmetting, vraagt de
bescherming van kwetsbare personen, in het bijzonder in verpleeghuizen,
om extra aandacht en afweging. De directeur Publieke Gezondheid van de
desbetreffende regio’s zal de bestuurders van de verpleeghuizen in hun
regio informeren op het moment dat de risico-inschaling van de regio
verandert. De directeur bespreekt met de verpleeghuizen bij het oplopen
van besmettingen welke maatregelen zij treffen, dan wel kunnen treffen,
die passend zijn bij de lokale situatie.
Deze maatregelen kunnen betrekking hebben op:
1. het uitvoeren van een gezondheidscheck en de registratie bij bezoek;
2. het frequenter testen van bewoners en zorgmedewerkers;
3. het preventief gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen, ook
door bezoekers;
4. het beperken van sociaal contact en bezoek;
5. het verkleinen of scheiden van dagbestedingsgroepen.
Zorginstellingen maken bij het treffen van maatregelen gebruik van de
handreiking die veldpartijen hebben opgesteld voor bezoek en sociaal
contact7. In de handreiking wordt gebruik gemaakt van eenzelfde indeling
in fasen als de escalatieladder (waakzaam-zorgelijk-ernstig). De
handreiking is een hulpmiddel voor verpleeghuizen om een plan voor
bezoek en sociaal contact te maken dat aansluit bij de gegeven situatie in
de regio. Het gaat om maatwerk op elke zorglocatie, waarbij een goede
balans tussen veiligheid en welbevinden op basis van professioneel
inzicht het uitgangspunt is. Een belangrijk hulpmiddel hierbij is ook het
behandeladvies van Verenso en NVAVG dat is aangepast naar aanleiding
van OMT-advies van 27 augustus jl. Het betreft een aanpassing inzake het
preventief gebruik van mondneusmaskers en het frequenter testen van
bewoners en medewerkers.
Ook voor de gehandicaptenzorg geldt dat bestuurders op lokaal niveau en
lokale uitbraakteams, conform hetgeen is weergegeven in mijn brief van
1 september jl.8 over de geleerde lessen in de gehandicaptenzorg, waar
nodig maatregelen treffen conform de bestaande protocollen rond
infectiepreventie. Zij passen daarbij de maatregelen toe in een escalatiesystematiek. Hierin schuilt geen automatisme: een maatregel moet altijd
aansluiten bij de lokale context en bij de analyse van de lokale problematiek, maar ook de juiste balans vinden tussen veiligheid en kwaliteit
van leven. Voor mensen met een beperking die thuis wonen, zullen vooral
de algemene hygiëne- en gedragsmaatregelen van belang zijn.

7

https://www.waardigheidentrots.nl/wp- content/uploads/2020/09/Handreiking_bezoek_sociaalcontact_corona_september2020.pdf
8
Kamerstuk 25 295, nr. 507

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

8

Testen
Met goede test- en traceermogelijkheden houden we zicht op de
verspreiding van het virus. Het uitbreiden vraagt een nauw samenspel
met vele partijen. Om die reden testen we vanaf 1 juni iedereen met
klachten. Vanaf half augustus is de testvraag fors gestegen. Gezien de
huidige krapte in laboratoriumcapaciteit, kan het nodig zijn om te
prioriteren in wie er als eerste in aanmerking komt voor een test. Ik hecht
eraan om dit te doen op basis van adviezen van de experts van het OMT.
Het kabinet neemt het advies van het OMT over om het testen bij
bepaalde groepen tijdelijk risicogerichter te organiseren. Ik beschouw het
advies van het OMT als een bevestiging van mijn besluiten om het testen
van mensen zonder klachten in de teststraat op Schiphol te pauzeren en
om enkel te testen bij klachten bij app meldingen van een nauw contact,
zoals ik 11 september jl. meldde aan uw Kamer. Aanvullend daarop
besluit het kabinet dat kinderen in de basisschoolleeftijd met klachten niet
hoeven te worden getest. Het OMT adviseert dat indien prioritering nodig
is in verband met de testcapaciteit het testen van deze kinderen
achterwege kunnen laten. Bij jonge kinderen komen er veelvuldig
episodes met luchtwegklachten voor, zeker nu we richting de herfst gaan.
Het percentage besmettingen met COVID-19 dat gevonden wordt bij
kinderen in de basisschoolleeftijd die getest worden, is consistent heel
laag. Het kabinet kiest er voor te benadrukken dat deze kinderen niet
getest hoeven te worden, maar hen niet categorisch uit te sluiten van
testen. Indien kinderen ernstig ziek zijn, kunnen zij op indicatie van hun
huisarts getest worden.
Ik heb uw Kamer 11 september jl. per brief geïnformeerd over mijn besluit
om leraren en zorgpersoneel met voorrang te testen en ik informeer u
verderop in deze brief over de voorbereidingen daarop. Het BAO
adviseerde dat het analoog aan de prioriteit van leraren ook wenselijk is
om ook medewerkers in de kinderopvang voorrang te geven bij het
testen. De 17 september jl. aangenomen motie10 van het lid van Meenen
roept ook op om medewerkers in de kinderopvang ook met prioriteit te
testen. Zoals ik u eerder heb geïnformeerd, beperk ik de voorrang nu tot
zorgmedewerkers en leraren. Het is vanwege uitvoeringstechnische
redenen niet mogelijk om medewerkers in de kinderopvang op korte
termijn toe te voegen aan de prioriteitsregeling. Daarnaast is de prioriteitsregeling een tijdelijke maatregel en ik verwacht dat deze slechts
enkele weken van kracht is, omdat de testcapaciteit sterk oploopt. Ik zal
medio oktober bezien of testen met prioriteit, en zo ja voor wie, nog aan
de orde is en zal medewerkers uit de kinderopvang daarbij betrekken (met
inachtneming van het OMT-advies).
In mijn overweging neem ik mee, dat het testen via de individuele
gezondheidszorg bij de huisarts de mogelijkheid biedt om de meest
kwetsbare personen in onze samenleving te testen en dat zorgpersoneel
vanaf begin volgende week ook met voorrang getest kan worden.
Beleid thuisblijven bij klachten voor kinderen t/m 12 jaar
Het OMT adviseert ook voor basisschoolkinderen het beleid t.a.v.
thuisblijven bij klachten aan te passen. Dit advies neem ik over. Het beleid
dat voor neusverkouden kinderen t/m 6 jaar eerder al gold, wordt dan
doorgetrokken naar alle kinderen in de basisschoolleeftijd. Dit houdt in dat
kinderen in de basisschoolleeftijd naar de kinderopvang of andere vormen

10

«Tijdelijke aanpassing testbeleid covid-19», Kamerstuk 25 295, nr. 537
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 216

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

9

van kinderopvang én naar de basisschool mogen als zij alleen neusverkoudheidsklachten hebben zonder koorts.
Ten aanzien van sneltesten neemt het kabinet het advies van het OMT
over om eerst de resultaten van de validatie van de verschillende
sneltesten af te wachten. Er is nog onduidelijkheid over de gevoeligheid
(sensitiviteit) en betrouwbaarheid (specificiteit) van deze testen. Hieronder
beschrijf ik de mogelijke rol van deze testen in het testbeleid en de wijze
waarop ik mij voorbereid op de uitkomsten van de validatie.
Laatste stand van zaken voorrang testen van zorgmedewerkers en leraren
Zoals ik in mijn Kamerbrief van 11 september jl. aangaf, wil ik
medewerkers in de zorg en leraren met prioriteit testen. In die brief
schetste ik de overwegingen waarom ik deze groepen voorrang verleen en
gaf ik aan om welke doelgroep het precies gaat. Hieronder ga ik in op de
vraag hoe het met prioriteit testen in de praktijk vorm krijgt.
De GGD werkt ontzettend hard, zodat vanaf aanstaande maandag
21 september met prioriteit kan worden getest. De regionale GGD’en
richten daarvoor per regio een voorrangssysteem in. Dat betekent dat in
elke regio minstens één fastlane beschikbaar is waarin met voorrang
getest wordt. In die teststraten wordt een bepaalde tijdsperiode gereserveerd voor zorgmedewerkers en leraren. Zij kunnen zich aanmelden via
het coronatest prioriteitsnummer dat maandagochtend om 07.30 bekend
wordt gemaakt. Zij krijgen niet alleen voorrang bij het maken van de
afspraak, maar ook worden de monsters met voorrang onderzocht in de
laboratoria. Streven is dat de testuitslag op dezelfde dag bekend is als de
testafname. Meer informatie over de prioriteitsregeling staat op de
website van de rijksoverheid (www.rijksoverheid.nl/testen-onderwijs-enzorg).
Zoals ik in mijn eerdergenoemde brief aangaf, kan het testen met prioriteit
alleen op een verantwoorde manier plaatsvinden als de betreffende
medewerkers en hun werkgevers kritisch bezien of voorrang daadwerkelijk nodig is. Voorrang mag immers niet onnodig ten koste gaan van het
testen van andere mensen met klachten. Daarom heb ik de koepels van
werkgevers in verschillende sectoren van de zorg en het (primair en
voortgezet) onderwijs gevraagd dit ook naar hun leden uit te dragen. Het
is ook de bedoeling dat alleen medewerkers uit de zorg en het onderwijs
die vallen onder de doelgroepomschrijving, zoals ik in mijn brief van
11 september jl. uiteenzette, een afspraak kunnen maken. Een van die
voorwaarden is dat zij essentieel zijn om de continuïteit van de zorg en het
onderwijs te borgen. Bij het maken van een afspraak en in de teststraat
moeten zij een bewijsstuk kunnen overleggen. Meer informatie hierover
staat op de website van de rijksoverheid.
Er zijn nu al zorginstellingen waar zorgmedewerkers met voorrang getest
kunnen worden. Het is uiteraard niet de bedoeling dat het inrichten van
fastlanes door de GGD aanleiding vormt om te stoppen met deze goede
initiatieven.
Naar een betere balans in vraag en aanbod testen
Op dit moment is de vraag naar testen hoger dan het aanbod. Dat ligt met
name aan de schaarse laboratoriumcapaciteit. Om deze situatie zo kort
mogelijk te laten duren, ben ik volop bezig om extra capaciteit te
organiseren. Ik heb onder andere vanuit VWS met drie buitenlandse
laboratoria contracten afgesloten en ik zal de komende week de eerder in
gang gezette overeenkomsten sluiten met laboratoria die inzetten op het
gepoold analyseren van testen. Ik verwacht dat hiermee vanaf begin
oktober iedereen met milde klachten weer snel getest kan worden, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

10

dit is mede afhankelijk van de ontwikkeling van de vraag. Ik zet nu op het
creëren van een forse overcapaciteit, op het verder spreiden van
mogelijke risico’s in het aanbod van testcapaciteit en op het steviger
sturen op teststromen dan we tot nu toe doen. Daarmee kan ik ook nog
beter inspringen op eventuele scenario’s, waarin er sprake is van een
onverwachte stijging in de testvraag, plotseling grootschalige uitbraken of
het uitvallen van laboratoriumcapaciteit. De ervaring tot nu toe leert dat
dit kritische pad scherper moet worden gedefinieerd. Overcapaciteit,
spreiding risico’s en steviger sturen op teststromen zijn dan cruciaal.
In de komende paar maanden zal ik het testbeleid in Nederland daar
bovenop aanvullen met andere, nieuwe manieren van testen. De testen
die op dit moment immers (op steeds grotere schaal) worden uitgevoerd
door de laboratoria, gelden vooralsnog als de gouden standaard van de
COVIDtesten. Deze PCR-test is zeer gevoelig, maar de doorlooptijd tussen
het afnemen van de test en de testuitslag is vaak te lang. De afgelopen tijd
zijn diverse producenten begonnen met het ontwikkelen van zogenaamde
antigeentesten. Deze zijn weliswaar iets minder gevoelig dan de
PCR-testen, maar de doorlooptijd tussen het afnemen van de test en de
testuitslag is veel korter en het is mogelijk om deze testen op veel grotere
schaal en veel vaker in te zetten. Daarmee kunnen ze wellicht een andere
functie vervullen in het Nederlandse testbeleid. Het RIVM voert
momenteel een klinische validatie uit van een vijftal reeds bestaande
antigeentesten en gelet op de ervaringen in andere landen ben ik
optimistisch over het potentieel hiervan. Als de resultaten van deze
validatie positief zijn, kunnen deze testen een goede aanvulling vormen
op het testbeleid door «getrapt» testen in te voeren in bepaalde situaties
(eerst een antigeentest en als die positief is alsnog een PCR-test). Als het
gaat om infectieziektebestrijding, is het grote voordeel dat de sneltesten
ons in staat stellen om niet alleen meer mensen te gaan testen, maar ze
vooral ook vaker te gaan testen. Dit kan veel maatschappelijke winst
opleveren.
Ik verwacht dat het RIVM begin november klaar is met de klinische
validatie. Gelijktijdig zal het OMT mij adviseren over een afwegingskader
voor de inzet van deze antigeentesten en bereid ik mij in de tussentijd
voor op de aanschaf en inzet van deze testen. Ik wil hiermee voorkomen
dat Nederland een onvoldoende claim kan doen op de beschikbare
sneltesten of er op een te laat moment kan worden geleverd. Ik verwacht
deze sneltesten te kunnen gaan inzetten vanaf de maand november en ik
ben in gesprek met de GGD’en en andere partijen over de mogelijkheden
van inzet hiervan.
Voor de periode vanaf einde van dit jaar verwacht ik ook veel van
innovatieve testmethoden die nu in ontwikkeling zijn maar nog niet
beschikbaar op de markt. Deze testen zijn deels aanvullend, deels
potentieel vervangend voor de huidige PCR-testen en ik stimuleer dat ook
financieel. Voorbeelden van dit soort testen zijn ademtesten en isotherme
PCR testen. Van deze laatste techniek is TNO, mede door mij gesteund,
recentelijk gestart met de validatie bij een GGD. Dit soort testen kunnen
vaak al binnen een paar minuten, of zelfs nog sneller een uitslag geven.
Als deze testen zijn doorontwikkeld en voldoende accuraat zijn, voorzie ik
allerlei toepassingen.
Deze testen zouden dan ook gebruikt kunnen worden om op grote schaal
mensen zonder klachten te testen. Bijvoorbeeld:
• Periodiek testen van mensen met contactberoepen
• Periodiek testen van mensen in een kwetsbare positie (ouderen,
verpleeg, verzorgingstehuizen en thuiszorg etc.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

11

•

Ook commerciële toepassingen voor werknemers of bij toegang tot
evenementen zijn op termijn denkbaar.
Ik verwacht eind dit jaar meer te kunnen melden over de voortgang van
de ontwikkeling en de bruikbaarheid van dit soort innovatieve testmethoden, die er hopelijk voor kunnen zorgen dat onze samenleving steeds
verder open kan, ondanks dat het virus nog niet verslagen is.
Bovenstaande ontwikkelingen, de recente overeenkomsten die ik heb
gesloten en de nog af te sluiten overeenkomsten met enkele poolinglabs,
zijn voor mij ook aanleiding de toedeling van de verschillende teststromen
aan de laboratoria opnieuw te bezien voor het najaar, rekening houdend
met de uiteenlopende doelen met testen en de effectiviteit en efficiëntie
van alle laboratoria.
De GGD’en en laboratoria hebben tot nu toe een redelijke ruimte om
regionaal de testcapaciteit te organiseren, waarbij het LCDK dit landelijk
monitort en teststromen verlegt waar nodig. Ik ga op korte termijn, in
overleg met de partijen in de keten, over op een andere systematiek. Daar
waar snelheid en specifieke expertise noodzakelijk is, maken de GGD’en
gebruik van de laboratoria in de regio en/of die aan een ziekenhuis zijn
verbonden. Een groot deel van de teststromen in de GGD-teststraten
waarbij dit niet het geval is zullen geanalyseerd kunnen worden in
laboratoria die hoge volumes aankunnen. Ik ga bindende afspraken
maken met de GGD’en en laboratoria en geef het LCDK het mandaat om
steviger te kunnen sturen op teststromen.
Tot slot nog het volgende: de indruk bestaat bij de GGD, hoewel dit lastig
cijfermatig is te onderbouwen, dat een deel van de mensen die een
afspraak maken bij de GGD-teststraat zich om andere redenen laat testen
en geen milde klachten hebben. Bijvoorbeeld omdat de werkgever dit
vraagt of omdat men veel zorgen heeft over een mogelijke besmetting.
Hoewel dit zeer begrijpelijke motieven zijn, moeten we voorkomen dat
deze vraag concurrerend is met die van mensen met milde klachten. Ik wil
dan ook samen met de GGD’en kritisch kijken welke mogelijkheden er zijn
in communicatie om dit te voorkomen. Dat kan zijn door bijvoorbeeld
«veeltesters» actiever te benaderen of tijdens het maken van een afspraak
preciezer door te vragen naar de klachten.
Hieronder breng ik het hierboven beschreven pad in beeld waarbij wordt
beschreven hoe de ontwikkeling van vraag (symptomatisch en asymptomatisch) en aanbod (in de verschillende type testen) de komende periode
eruit zal zien:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

12

Opbouw testcapaciteit
Zoals aangegeven, is de opbouw van testcapaciteit een belangrijk
onderdeel van onze aanpak. Uw Kamer heeft hierover via een emailprocedure ook vragen gesteld, mede naar aanleiding van het artikel van
follow the money van 11 september jl. Hierbij ga ik nader in op de
opbouw van de testcapaciteit en geef ik u mijn reactie naar aanleiding van
dit artikel.
Er is een reden waarom we vanaf het begin hebben gekozen voor de inzet
van het al bestaande netwerk van opschalingslaboratoria. Deze structuur
is opgezet om in situaties met een initieel beperkte hoeveelheid kennis en
materialen en een afwezig of beperkt aanbod van goed gevalideerde
testen, toch een snelle en kwalitatief hoogstaande uitrol van de noodzakelijke diagnostische capaciteit en expertise in Nederland te faciliteren. Het
kon dus snel uitgerold worden en doorlooptijden waren kort vanwege de
kortere afstand tussen testafname locatie en de labs. Ook de GGD’en
gaven de voorkeur aan het inzetten van de regionale labs omdat zij hier al
werkafspraken mee hadden. Mijn ministerie heeft echter, naast dit
bestaande netwerk, al in april twee veterinaire laboratoria aangesloten en
Sanquin gevraagd om paraat te staan als overloopcapaciteit (pandemielabs) wanneer de testvraag extra zou toenemen. Daarnaast zijn de 5
HPV-laboratoria gedurende de zomermaanden ingezet als extra capaciteit.
Er is dus geen sprake geweest van exclusieve benutting van medisch
microbiologische laboratoria. De drie pandemielabs ontvingen vanaf
mei/juni teststromen. De inzet van deze en ook andere inmiddels
gevalideerde laboratoria zoals eerstelijnslaboratoria of commerciële
laboratoria, is gedurende de periode april t/m juni nog niet op grote
schaal ingezet. Nu de testvraag de afgelopen tijd sterk is gestegen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

13

worden deze laboratoria volop ingeschakeld en heb ik aanvullend ook
contracten afgesloten met grote buitenlandse laboratoria.
Ik heb mij voorbereid op de testvraag op basis van de schattingen van het
RIVM. In het maximale scenario was dit 30.000 in de zomer, in september
37.500, in december 70.000 en februari 85.000 testen per dag voor
Sars-Cov-2 diagnostiek. Dit is exclusief de testvraag vanuit de reguliere
diagnostiek, die gebruik maakt van dezelfde materialen. Om deze
aantallen testen per dag te bereiken, is een reeks acties ondernomen
waarvoor ik u verwijs naar mijn brief van 28 augustus en 11 september.
In het artikel wordt gesuggereerd dat de vertegenwoordigers van de
VMML en Taskforce Diagnostiek, op basis van eigen belang ons heeft
geadviseerd. Ik blijf bij mijn standpunt dat ik ervan uit ga dat financiële
belangen geen doorslaggevende rol hebben gespeeld in de bijdrage die
de laboratoria leveren aan de bestrijding van de crisis. Ik verwacht ook
hetzelfde van laboratoria die het gevoel hebben dat andere partijen dit
zouden hebben gedaan.
Tot slot
Samen met alle betrokken partijen werken we hard om, op basis van de
geschetste aanpak, in gezamenlijkheid de juiste maatregelen te nemen. Ik
wil hierbij mijn waardering uitspreken voor de inzet van diverse betrokken
organisaties en sectoren, waar grote inspanningen worden gedaan om
diverse maatregelen concreet door te voeren tot op de werkvloer. Met de
sectoren geven we die uitvoering in de inzet van de instrumenten vorm.
En samen met de achterbannen kijken we ook heel goed of de instrumenten kwetsbare mensen niet isoleren of buitenspel zetten. We hebben
een grotere opgave dan mensen alleen te beschermen tegen het
coronavirus.
Vanuit diverse hoeken vanuit onze maatschappij klinkt begrijpelijkerwijs
de roep om, waar mogelijk, verdere versoepeling van maatregelen door te
voeren. Ik snap dat voetbal leuker is in een voller stadion, dat een goede
theatervoorstelling een volle zaal verdient en dat mensen bijzondere
gebeurtenissen graag goed willen vieren. Alleen kan dat nu echt niet. Op
basis van de huidige stand van zaken, waarin het aantal besmettingen nog
steeds stijgt en inmiddels zes regio’s aanhoudend de signaalwaarde
overschrijden, kunnen we de touwtjes niet laten vieren. Sterker nog, we
achten het nu noodzakelijk om aanvullende maatregelen te nemen in
regio’s waar dat nodig is.
Mijn doel is om met de gekozen instrumenten te voorkomen dat het nodig
is om (nog) ingrijpender maatregelen te nemen, zoals we eerder hebben
gedaan. En uiteindelijk zijn het niet de maatregelen die het virus eronder
houden. Wij zijn degenen die dat moeten doen door ons aan de basisregels te houden. Ons gedrag maakt dus het verschil. Als we met elkaar
weer het gedeelde gevoel van urgentie ervaren, dan zijn we in staat om de
stijgende trend terug te buigen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 542

14