1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

34 931

Bijeenkomsten van de Parlementaire
Controlegroep (JPSG) Europol

J/ Nr. 9

VERSLAG VAN EEN DIGITALE INTERPARLEMENTAIRE CONFERENTIE
Vastgesteld 19 april 2023
Op 26 en 27 maart 2023 vond in Stockholm, Zweden, de twaalfde
bijeenkomst plaats van de gezamenlijke parlementaire controlegroep
Europol (verder: JPSG).
De JPSG houdt op basis van artikel 51 van de Europolverordening1
politiek toezicht op de activiteiten van het EU-agentschap voor politiesamenwerking Europol. De JPSG bestaat uit leden van de nationale
parlementen – maximaal vier leden, gelijkelijk te verdelen over beide
Kamers der Staten-Generaal – en uit leden van het Europees Parlement,
uit de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken
(LIBE-commissie). De JPSG komt in beginsel tweemaal per jaar bijeen.
Vanuit de Eerste Kamer namen de leden Van Hattem (PVV) en Janssen
(SP) deel aan de conferentie. Vanuit de Tweede Kamer nam het lid Van der
Werf (D66) deel.
De delegatie brengt als volgt verslag uit.
1. Vaststelling van de agenda en welkomstwoord
De vergadering werd geopend door de covoorzitters van de conferentie,
de heer Adam Marttinen, hoofd van de JPSG- delegatie van de Zweedse
Rijksdag en de heer Juan López-Aguilar, voorzitter van de LIBE-commissie
van het Europees parlement. Zweden is dit halfjaar voorzitter van de Raad
van de Europese Unie en uit dien hoofde tevens covoorzitter van de JPSG.
De heer Marttinen maakte van de gelegenheid gebruik om de agenda kort,
procedureel, toe te lichten en een terugkoppeling te geven van de
presidentiële Trojka die plaatsvond direct voorafgaand aan de
JPSG-bijeenkomst. De heer Marttinen gaf aan dat de presidentiële trojka
van de JPSG op voorstel van de covoorzitters het besluit heeft genomen
om een werkgroep op te richten om binnen het reglement van orde van
1

kst-34931-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Verordening (EU) 2016/794 van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2016 betreffende het Agentschap van de Europese Unie voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving (Europol) en tot vervanging en intrekking van de Besluiten 2009/371/JBZ,
2009/934/JBZ, 2009/935/JBZ, 2009/936/JBZ en 2009/968/JBZ van de Raad.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

1

de JPSG een consensusvoorstel op te stellen voor de oprichting van een
adviesforum over de grondrechten. De in 2022 herziene Europolverordening roept hiertoe op. Het mandaat van de werkgroep is beperkt tot het
indienen van een voorstel tot wijziging van het reglement van orde van de
JPSG om het adviesforum op te richten inclusief het mandaat en een
bepaling over de werkmethoden. De werkgroep begint haar werkzaamheden op basis van de bijdragen die eerder in 2022 van de delegaties zijn
ontvangen als onderdeel van de eerste oproep tot het indienen van
voorstellen. De werkgroep wordt samengesteld uit de trojka-leden en uit
delegaties die verder tot de werkgroep wensen toe te treden.
2. Keynote speech van Eurocommissaris van Binnenlandse Zaken
Ylva Johansson over de bestrijding van georganiseerde misdaad
EU-commissaris Binnenlandse Zaken Ylva Johansson sprak de JPSG toe
over het onderwerp georganiseerde misdaad en over de conceptverordening bestrijding van online kindermisbruik. Mevrouw Johansson ging
nader in op de situatie betreffende georganiseerde misdaad in haar
thuislidstaat, Zweden. Mevrouw Johansson stelde dat de situatie in
Stockholm, waar sprake is van een scherpe toename van misdaad met het
aantal aanslagen – ook met explosieven – op een hoger niveau dan ooit,
haar zeer verontrust. Zeker ook het steeds professionelere karakter van de
misdaadorganisaties, hun gebruik van de nieuwste technieken, de
vervlechting met de «bovenwereld» en het risico op ondermijning baren
haar grote zorgen. Met veel misdaad drugs-gerelateerd, stelde mevrouw
Johansson dat op Europees niveau, met inzet van de diensten van
Europol, momenteel veel aandacht uitgaat naar het aanpakken van de
invoer van drugs via grote havens als Antwerpen, Rotterdam en
Hamburg. Mevrouw Johansson stelde recent in dit verband een
werkbezoek aan Zuid-Amerika afgelegd te hebben voor overleg en
samenwerking met de autoriteiten in de landen aldaar waar de drugs
vandaan komen.
Als tweede onderwerp bepleitte mevrouw Johansson voortgang op de
door haar voorgestelde verordening ter bestrijding van -online- kindermisbruik. Over het voorstel wordt momenteel onderhandeld in Brussel. In
Brussel maar ook in een aantal hoofdsteden, is één element uit het
voorstel, het voor het doel van het tegengaan van online kindermisbruik
tornen aan het principe van end-to-end encryptie, omstreden. Mevrouw
Johansson noemde een aantal gruwelijke feiten (de zeer jonge leeftijd van
slachtoffers en het gegeven dat juist bij de jongste slachtoffers veel
geweld wordt gebruikt) en memoreerde dat onder het huidige tijdelijke
uitzonderingsregime internetproviders ook wordt toegestaan kindermisbruik te detecteren (verordening 2021/1232 die van toepassing is tot
3 augustus 2024.). In verdediging van haar voorstel stelde mevrouw
Johansson dat voor de bestrijding van malware internetbedrijven ook
encryptie verbreken. Verder stelde mevrouw Johansson dat met het zware
belang dat de Europese Unie hecht aan encryptie, het blok zich plaatst
buiten de wijdere internationale orde waar de afweging tussen encryptie
en het bestrijden van online kindermisbruik anders gemaakt zou worden.
Commissaris Johansson deed een dringend appèl op JPSG-leden om in
hun capaciteit als (nationaal of Euro-)Parlementariër hun invloed aan te
wenden om de onderhandelingen over de verordening te bespoedigen.
In het gedachtewisseling tussen EU-commissaris Johansson en de
JPSG-leden, namen meerdere leden het woord. Het lid Van Hattem van de
Eerste Kamer stelde onder meer de vraag welke prioritering wordt
aangebracht in de acht aangegeven misdaadgebieden waar het European
Multidisciplinary Platform Against Criminal Threats (EMPACT) in de
komende jaren bijzondere aandacht aan geeft. In het bijzonder ten aanzien
van migrantensmokkel stelde hij de vraag welke specifieke acties worden

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

2

genomen om migrantensmokkel te bestrijden en om de externe grenzen
te beschermen, en of de Europese Unie pushbacks door lidstaten van
illegale migranten aan de Europese buitengrenzen zal accepteren.
Mevrouw Johansson wees erop dat EMPACT één van de belangrijkste
instrumenten is in de strijd tegen georganiseerde criminele structuren. Zij
gaf aan dat mevrouw De Bolle de vraag ten aanzien van de prioritering
meer inhoudelijk kan beantwoorden. Wel gaf mevrouw Johansson nog
aan dat EMPACT een belangrijk platform is voor Europol en dat Europol
ook derde landen uitnodigt om deel te nemen aan dit platform. Dit
gebeurt volgens mevrouw De Bolle ook, bijvoorbeeld door de Westelijke
Balkan partners. Ten aanzien van het beschermen van de externe grenzen
gaf mevrouw Johansson nog aan dat bij het geïntegreerde grensmanagement de agentschappen Europol, Frontex en het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO) beter moeten samenwerken.
Andere vragen betroffen onder meer migratie, terrorisme, confiscatie en
witwassen, ondermijning, mensenhandel, bias in algoritmen, samenwerking tussen Europol en derde landen en de E-evidence verordening.
Commissaris Johansson wees in haar antwoord op deze vragen op de
meest recente ontwikkelingen op deze dossiers op het niveau van de
Commissie(diensten), en Raad en Europees Parlement. Met betrekking tot
de verordening tot bestrijding van online kindermisbruik stelde het EP-lid
Bricmont dat bestrijding van misbruik wellicht vooral voldoende
menskracht en budget vraagt zodat bij verdenkingen daadwerkelijk
onderzoek kan worden verricht en tot vervolging kan worden overgegaan.
Het Ierse JPSG-lid Ward, zette vraagtekens bij de analogie van een
«snuffelhond» die mevrouw Johansson gebruikte ten aanzien van
technologie die gebruikt zou moeten worden om door de encryptie van
digitaal berichtenverkeer heen naar misbruikmateriaal te zoeken.
3. Activiteiten Europol oktober 2022–maart 2023
Uitvoerend Europol-directeur mevrouw Catherine De Bolle verzorgde ter
vergadering een presentatie van de activiteiten van de strategische en
operationele ontwikkelingen binnen Europol. Ze keek daarbij terug op de
periode sinds de vorige JPSG-vergadering op 24 en 25 oktober 2022.2
Mevrouw De Bolle gaf aan dat wordt gewerkt aan de aanpassing van de
Europol-strategie 2020+ die in 2018 is aangenomen. De oorlog in
Oekraïne, werkafspraken die volgden op de corona pandemie, de
aangepaste Europolverordening en belangrijke beleidsontwikkelingen
geven aanleiding om te reflecteren op de richting die Europol op moet
gaan de komende jaren, zo stelde mevrouw De Bolle. Tegen deze
achtergrond wordt bij Europol intern besproken welke concrete actielijnen
voor de komende jaren moeten worden gevolgd. Mevrouw De Bolle
deelde enkele elementen van deze reflectie die in de dialoog met de
lidstaten naar voren kwamen. Zo wil Europol meer prioriteit geven aan
real time, grensoverschrijdend onderzoek in zaken waar een grote
dreiging vanuit gaat en waarbij zogenaamde High Value Targets (HVT’s –
de meest gevaarlijk geachte criminelen) betrokken zijn. Ook gaf mevrouw
De Bolle aan, dat Europol zijn rol dient op te pakken in het interoperabiliteitskader dat EU-informatiesystemen op het gebied van justitie en
veiligheid met elkaar verbindt en toegankelijk maakt voor opsporingsdiensten.
Mevrouw De Bolle memoreerde verder dat de nieuwe functie van een
onafhankelijke grondrechtenfunctionaris is geïntroduceerd. De raad van

2

Voor het verslag van deze vergadering; zie: Kamerstuk 34 931, I/Nr. 8.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

3

bestuur heeft een functionaris voor de grondrechten aangewezen en deze
is op 16 januari jl. aan de slag gegaan.
Een belangrijk deel van haar interventie wijdde mevrouw De Bolle aan de
wijze waarop Europol gevolg geeft aan wenken van de Europese
Toezichthouder voor gegevensbescherming. Met betrekking tot het «big
data» vraagstuk gaf mevrouw De Bolle aan dat Europol snelle vorderingen
maakt met het voldoen aan de vereisten die de in 2022 herziene Europolverordening stelt aan – niet-gecategoriseerde – databestanden die dateren
uit de tijd van voor de herziening. Om de inzet te onderstrepen vermeldde
mevrouw De Bolle dat bij Europol een bezetting van 25 fte aan staf wordt
ingezet voor taken betreffende gegevensbeschermingsdoeleinden.
Ten aanzien van externe relaties gaf mevrouw De Bolle aan dat de focus
van Europol primair gericht blijft op het Verenigd Koninkrijk, de westelijke
Balkan en de landen van het Oostelijk partnerschap. Europol blijft inzetten
op samenwerking met deze partners in de strijd tegen de handel in drugs
en wapens. Latijns Amerika is daarbij een verdere prioriteit. De Europese
Unie onderhandelt onder andere met Ecuador, Peru, Mexico en Brazilië
over samenwerkingsovereenkomsten die het mogelijk maken om data
met hen uit te wisselen. Verder gaf mevrouw De Bolle een update over de
inspanningen van Europol die samenhangen met het conflict in Oekraïne.
De heer Jérôme Bonet, voorzitter van de raad van bestuur van Europol,
gaf een korte terugkoppeling van de twee laatst gehouden vergaderingen
van de raad van bestuur.
Het lid Van Hattem van de Eerste Kamer herhaalde zijn eerder gestelde
vraag inhoudende welke prioritering wordt aangebracht in de acht
aangegeven misdaadgebieden waar het European Multidisciplinary
Platform Against Criminal Threats (EMPACT) in de komende jaren
bijzondere aandacht aan geeft. Mevrouw De Bolle gaf in antwoord hierop
aan dat EMPACT een platform is dat wordt geleid door de lidstaten. De
actieplannen en de prioriteiten worden door de lidstaten in samenspraak
bepaald. Met betrekking tot irreguliere migratie gaf mevrouw De Bolle aan
dat Europol een relatief goed zicht heeft op secundaire migratiestromen
maar weinig zicht te heeft op migratiestromen van buiten de EU naar de
Unie. Dit wordt volgens mevrouw De Bolle veroorzaakt doordat het huidig
wetgevend kader daar geen handvatten toe biedt en de operationele
overeenkomsten met derde landen ontbreken die belangrijk zijn voor de
migratiekwesties.
Daarnaast stelde voornoemd lid Van Hattem de vraag tegen welke
problemen Europol aanloopt bij het delen van opsporingsinformatie en
analysegegevens tussen de lidstaten en de strijd tegen het jihadisme en
terrorisme bijvoorbeeld uit landen zoals Pakistan. Daarop gaf mevrouw De
Bolle aan dat het vorenstaande ook geldt voor zaken van de bestrijding
van terrorisme en jihadisme. Door Europol wordt geïnvesteerd in de
lidstaten maar met derde landen, zoals Pakistan, heeft Europol geen
operationele uitwisseling omdat overeenkomsten om gegevens in dit
kader uit te wisselen met deze landen ontbreekt. In dit opzicht is Europol
afhankelijk van de informatie die zij ontvangt van de veiligheidsdiensten
en de rechtshandhavingsinstanties van de contraterrorisme centra uit de
lidstaten. Het delen van deze data is ook nog steeds een probleem.
Europol signaleert wel een stijging in de informatie die gedeeld wordt via
de Secure Information Exchange Network Application (SIENNA).
Mevrouw De Bolle merkte daarbij wel op dat het de lidstaten zijn die
bepalen in welke mate toegang wordt verleend tot dit platform. Gelet
hierop zijn er bepaalde landen met slechts één SIENNA-verbinding en
andere landen met 27 SIENNA-verbindingen, waarbij in het laatste geval
er meer informatie kan worden gedeeld.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

4

4. Verslag van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming
De Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming (EDPS), de heer
Wojciech Wiewiórowski, deed verslag van zijn toezichthoudende
activiteiten op Europol. Dit is een standaard agendapunt tijdens
JPSG-vergaderingen. De EDPS ging in op drie onderwerpen. Ten eerste
gaf de EDPS een update over zijn toezicht op de activiteiten die Europol
zal verrichten in het kader van verordening 2021/784 inzake het tegengaan
van de verspreiding van terroristische online-content. Onder deze
verordening kunnen lidstaten de verwijdering van terroristische onlinecontent vorderen bij web providers via een technisch platform genaamd
PERCI («Plateforme Européenne de Retraits de Contenu Illégaux sur
internet») dat door Europol gebouwd wordt en beheerd zal worden. De
EDPS gaf aan met Europol in een constructieve dialoog te staan over
systeem en gegevensbeschermingsaspecten die hij als zeer complex
aanmerkte. De EDPS gaf aan «in de komende weken» zijn (eind)oordeel
over het systeem aan Europol te doen toekomen. Als tweede onderwerp
sprak de EDPS over de audits die de EPDS jaarlijks uitvoert ten aanzien
van Europol. Hij stelde in 2022 de opzet van de audits gewijzigd te hebben
van een aanpak leidend tot een verslag met niet-bindende aanbevelingen
waar EDPS en Europol dan verder overleg over voeren naar een systeem
waarbij, als er tijdens de audits een vermoeden van een onregelmatigheid
wordt gevonden, daar meteen verder onderzoek naar wordt gedaan. De
EDPS gaf aan dat de audits zich onder meer richten op hoe Europol
omgaat met gegevensverkeer richting lidstaten en richting landen buiten
de EU en hoe wordt omgegaan met data betreffende minderjarigen. Als
derde punt ging de EDPS in op bepalingen die samenhangen met de
herziene Europolverordening. Eén bepaling is dat Europol bij lopende
misdaadonderzoeken complexe datasets mag gebruiken voordat
categorisatie heeft plaatsgevonden (artikel 18a van de herziene Europolverordening). De EDPS benadrukte dat deze bepaling als uitzondering
bedoeld is en dat de EDPS daar ook op zal toezien. De EDPS stelde verder
dat individuen die hun recht op inzage van data willen uitoefenen erop
moeten kunnen vertrouwen dat als data die hen betreft in datasystemen
van Europol voorkomt, die data ook volledig traceerbaar is.
De JPSG-leden stelden meerdere vragen. Verwijzend naar ChatGPT, vroeg
het Belgische JPSG-lid Metsu welke mogelijkheden de EDPS binnen de
Europolverordening zag voor toepassing van nieuwe AI-technologie
gericht op het voorspellen van misdaad. Gerelateerd aan deze vraag
vroeg het – eveneens – Belgische JPSG-lid Groothedde naar het risico dat
bij gebruik van algoritmen een bias kan optreden. De EDPS gaf aan dat
voor wat betreft AI 2023 een belangrijk jaar is door de het breed uitrollen
van AI middels ChatGPT, voor gebruik door het publiek, maar ook door
criminele organisaties. De EDPS gaf aan onverminderd van mening te zijn
dat Europol over de nieuwste technieken moet kunnen beschikken maar
enkel als er afdoende waarborgen zijn voor de bescherming van
persoonsgegevens. De EDPS refereerde aan recente proefprojecten van
Europol die Europol zelf op een gegeven moment on hold heeft gezet.
Voor wat betreft voorspellende AI-technologie maakte de EDPS een
verschil tussen het voorspellen van misdaden en van daders, waarbij hij
sterk waarschuwde tegen laatstgenoemde verwijzend naar het fundamentele rechtsbeginsel van het vermoeden van onschuld. De EDPS
haalde hierbij voorbeelden aan uit onder andere de Verenigde Staten
waar het systeem «Compas» (bedoeld om het risico op recidive te
voorspellen) in 2016 niet enkel ineffectief bleek maar ook een negatieve
bias had richting mensen die tot minderheden behoren.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

5

Het Nederlandse JPSG-lid Van der Werf verwees naar het nu in Brussel in
onderhandeling zijnde voorstel voor een verordening ter bestrijding van
online kindermisbruik en een gezamenlijke opinie over dit voorstel van de
EDPS en het Europees Comité voor Gegevensbescherming (EDPB). Het lid
Van der Werf vroeg de heer Wiewiórowski naar zijn mening over het
voorstel en of hij de indruk had dat de bedenkingen die in de opinie
geformuleerd staan impact hebben op de Brusselse onderhandelingen. De
EDPS stelde de doelstelling van het voorstel vanzelfsprekend ten zeerste
te steunen maar onverminderd sterke bedenkingen te hebben bij de
middelen (afzwakken encryptie en permanente monitoring datacommunicatie) die de Commissie voorstelt om die doelstelling te bereiken.
5. Prioriteiten van het Zweeds Voorzitterschap op het gebied van
Justitie en Veiligheid
De heer Gunnar Strömmer, Minister van Justitie van Zweden, gaf de
prioriteiten van het Zweeds Voorzitterschap op het gebied van Justitie en
Veiligheid aan. Als eerste prioriteit noemt de heer Strömmer het verzekeren van de interne veiligheid in Europa. Dit wenst het Voorzitterschap te
doen door Oekraïne te steunen in de oorlog, zowel economisch en militair.
Daarnaast is ook de veiligheid binnen de Europese Unie van groot belang
voor dit Voorzitterschap en daarom wil Zweden de strijd tegen georganiseerde misdaad voortzetten. Daarbij is bijzondere aandacht nodig voor het
bestrijden van het witwassen van criminele gelden en het vergroten van
interoperabiliteit. Daarnaast heeft Zweden de strijd tegen extremisme,
terrorisme en radicalisering geprioriteerd. De heer Strömmer constateerde dat de dreiging van het Islamitisch extremisme nog steeds het
grootst is, maar de dreiging van extreem rechtse groeperingen steeds
groter wordt. Zweden wil zich in dit kader ook focussen op het
waarborgen van de democratische waarden van de Europese Unie en het
handhaven van de beginselen van rechtsstaat en fundamentele rechten.
6. Thematisch debat I: Europol’s operationele steun aan lidstaten
– met een speciale focus op het concept High Value Targets/
Operational Task Force (HVT/OTF)
Dit onderwerp werd ingeleid door mevrouw Linda Staaf, politiecommissaris, en de heer Johan Sone, hoofdinspecteur, beiden van de Zweedse
politie. Deze sprekers bevestigden dat Europol voor de Zweedse politieautoriteiten het belangrijkste Europese centrum voor criminele informatie
(«EU-criminal information hub») is dat hen flexibele operationele
ondersteuning biedt bij de behandeling van dagelijkse zaken, alsook bij
het identificeren van verdachten en het vergaren van informatie van de
criminele activiteiten van verdachten in het verleden, in andere lidstaten,
bij grootschalige gecompliceerde zaken. Dit wordt gecomplementeerd
door het systeem van verbindingsfunctionarissen binnen Europol. Dat de
in elke lidstaat aangewezen nationale Europol-eenheid (ENU) ook
tenminste één vertegenwoordiger op het hoofdkantoor van het agentschap in Den Haag detacheert, maakt de samenwerking volgens deze
sprekers agile en flexibel.
Sprekers deelden verder hun ervaringen in de dagelijkse praktijk met de
samenwerking met Europol bij de bestrijding van omvangrijke, gecompliceerde zaken in Zweden. Zo kreeg Zweden ondersteuning van Europol bij
het gebruik van door Europol gekraakte communicatienetwerk- en
serviceproviders EncroChat, Anom en SkyECC (die aangepaste smartphones aanboden die gecodeerde communicatie tussen criminelen
mogelijk maakten), om High Value Target-verdachten (HVT’s – de meest
gevaarlijk geachte criminelen) aan te pakken. Gezien de zeer grote
hoeveelheid informatie die beschikbaar kwam en snel verwerkt moest
worden, riep Zweden hiervoor een aparte coördinatie-unit in het leven en

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

6

stationeerde het tijdelijk extra krachten bij Europol. Sprekers verwelkomden de aanpassingen in de gewijzigde Europolverordening. Wel
zagen zij verdere verbeterpunten. Dit wat betreft ruimere mogelijkheden
voor gezamenlijke data-analyse door lidstaatbeambten en Europolmedewerkers (ook middels telewerken) en een meer flexibele inzet van
middelen en mankracht bij Europol en in de lidstaten om beter in te
kunnen spelen op werkpieken zoals bij de EncroChat zaak. In het debat
spraken de Zweedse beambten ook specifiek hun zorgen uit over de
betrokkenheid van minderjarigen bij (gewelddadige) criminele netwerken.
Daarna nam de heer Jean-Philippe Lecouffe, plaatsvervangend uitvoerend
directeur van Europol, het woord. De heer Lecouffe sprak zijn zorgen uit
over de trends in de zware, georganiseerde misdaad van de laatste jaren.
Hij wees hierbij op het toenemend gebruik van (grof) geweld ook in
publieke omgevingen zoals wapengeweld, gebruik van explosieven,
ontvoeringen en liquidaties. De misdaadnetwerken worden steeds
internationaler en tegelijk meer fluïde. De heer Lecouffe stelde dat de
lidstaten en Europol in 2018 de inzet van Operational Task Forces (OTF’s)
gericht op High Value Targets (HVTs – de meest gevaarlijk geachte
criminelen) als een operationele reactie op deze ontwikkelingen formuleerden. Operational Task Forces (OTF’s) zijn tijdelijke samenwerkingsverbanden van vertegenwoordigers van lidstaten en derde landen ondersteund door Europol. De heer Lecouffe concludeerde dat de inzet van het
instrument van de OTF erg succesvol is. Sinds 2018 zijn 62 OTFs gestart
waarvan er inmiddels 30 weer ontbonden zijn. In totaal zijn 25
EU-lidstaten en tien derde landen betrokken bij de OTFs die ruim 50
mensen tijdelijk bij Europol hebben gestationeerd voor data-analyse.
Meer dan 120 HVTs zijn gearresteerd samen met duizenden verdachten uit
hun organisaties, zo meldde de heer Lecouffe. Tot slot ging de heer
Lecouffe in op de uitdagingen voor de inzet van OTF’s in de toekomst.
Spreker gaf aan dat moet worden ingezet op i) een effectieve inzet van
middelen in termen van personeel en expertise; ii) verbetering van
instrumenten, ICT- en technische ondersteuning, inclusief de inzet van
AI-instrumenten – met de vereiste waarborgen omkleed- om grote
datasets te kunnen analyseren; iii) een verbetering van real-time
informatie-uitwisseling binnen OTF’s en de deelnemende landen; en iv)
het verder bevorderen van de operationele samenwerking tussen Europol
en belangrijke derde landen.
Tijdens de gedachtewisseling die hierop volgde stelde het lid Janssen van
de Eerste Kamer de vraag hoe bij de High Value Targets-aanpak (HVT) kan
worden voorkomen dat de laag verdachten net onder de geïdentificeerde
HVT’s de volgende HVT’s worden, en of er voldoende middelen
beschikbaar zijn om dit te voorkomen. De heer Lecouffe beschouwde dit
als een enigszins filosofische vraag. De heer Lecouffe meldde dat Europol
basiszaken en OTF’s ondersteunt en dat de beschikbare middelen over
deze zaken moeten worden verdeeld. De heer Lecouffe gaf aan dat het
belangrijk is om te focussen op de belangrijkste dreigingen en dat tijdens
«joint action days» waarvan er vorig jaar 294 werden georganiseerd
de nieuwe dreigingen worden geïdentificeerd, waarbij ook een prioritering
wordt aangebracht. De heer Lecouffe vulde aan dat de nadruk op disruptie
van criminele netwerken ligt, waarbij soms het hoofd (de «HVT»)
aangepakt wordt, een andere keer juist een andere essentiële schakel
(zoals degene die zorgdraagt voor het witwassen van de criminele
opbrengsten).
De heer Jaroslav Bžoch, lid van de Tsjechische Kamer van Afgevaardigden, stelde tot slot een vraag over de wijze waarop Europol bij zaken
van drugshandel omgaat met de havens van aankomst. In antwoord
hierop stelde de heer Lecouffe dat er vanuit Europol wordt ingezet op het

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

7

tegengaan van het corrumperen van personen werkzaam in de havens.
Verder verwees de heer Lecouffe naar een ander initiatief vanuit Europol
waarbij wordt samengewerkt met een veiligheidsstuurgroep van de
havens van Rotterdam, Antwerpen en Hamburg. De heer Lecouffe
verwees hierbij naar een gezamenlijk rapport van Europol met de
veiligheidsstuurgroep dat binnenkort zal verschijnen en waarin het belang
van internationale informatie-uitwisseling en gezamenlijk leren wordt
benadrukt ook met betrekking tot andere havens dan de drie genoemde.
7. Thematisch debat II: Het bestrijden van mensenhandel
Dit onderwerp werd ingeleid door mevrouw Diane Schmitt,
EU-coördinator bestrijding mensenhandel, de heer Jean-Philippe
Lecouffe, plaatsvervangend uitvoerend directeur van Europol en mevrouw
Petra Bakker, Politiecommissaris EU voor Nederland, Nationaal EMPACT
Coördinator.
Sprekers gaven aan dat mensenhandel een wereldwijd fenomeen is, dat
ook binnen de Europese Unie plaatsvindt. Benoemd werd dat de
bestrijding van mensenhandel al lange tijd een EU- prioriteit is maar dat
ondanks de geboekte vooruitgang, mensenhandel een ernstige dreiging
binnen de Europese Unie blijft. Mensenhandel is een complex crimineel
fenomeen dat op verschillende niveaus moet worden bestreden. De
vormen van uitbuiting zijn de afgelopen decennia geëvolueerd. Seksuele
uitbuiting, goed voor meer dan de helft van alle slachtoffers (voornamelijk
vrouwen en meisjes) en arbeidsuitbuiting zijn consequent de belangrijkste
doelen van mensenhandel geweest. Mensenhandel met het oog op
economische uitbuiting is de op één na meest voorkomende vorm van
mensenhandel in de Europese Unie, waarbij het aantal slachtoffers snel
toenam en bijna verdubbelde in de afgelopen vijf jaar. Mensenhandel
voor andere doeleinden heeft in de loop van de tijd echter meer aandacht
gekregen, zowel wat betreft vormen van uitbuiting die al in de richtlijn
tegen mensenhandel zijn opgenomen (bedelarij, uitbuiting van criminele
activiteiten en het wegnemen van organen) als vormen die daarin niet
expliciet worden genoemd (waaronder gedwongen huwelijken en illegale
adoptie). Als trend werd aangegeven dat steeds meer slachtoffers uit
Zuid-Amerika afkomstig zijn. Ook werd aangestipt dat de modi operandi
van mensenhandelaars zijn geëvolueerd als gevolg van technologische
vooruitgang, hetgeen de bestrijding van mensenhandelaars door
rechtshandhavings- en gerechtelijke instanties bemoeilijkt. Als andere
uitdagingen bij de bestrijding van mensenhandel werden genoemd: het
lage percentage van vervolging en veroordeling en het gegeven dat
sommige slachtoffers zich soms geen slachtoffer voelen en/of zelf
uiteindelijk ook (bewust of onbewust) dader worden. In dit verband werd
gerefereerd aan het voorstel voor een Richtlijn tot wijziging van «Richtlijn
2011/36/EU inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan» dat de Europese Commissie op
19 december 2022 heeft gepresenteerd. Dit voorstel bevat een reeks
maatregelen om mensenhandel beter te voorkomen en te bestrijden en de
slachtoffers ervan te beschermen.
Meerdere JPSG-leden stelden vragen. Het lid Van Hattem van de Eerste
Kamer stelde de vraag om welke reden de bestaande Richtlijn ter
bestrijding van mensenhandel aangepast moet worden. Mevrouw Schmitt
antwoordde daarop dat uit de evaluatie van de bestaande Richtlijn ter
bestrijding van mensenhandel naar voren kwam dat deze in beginsel een
goed instrument is om mensenhandel te voorkomen en te bestrijden maar
dat er gezien een aantal ontwikkelingen sinds de vaststelling van de oude
richtlijn in 2011 op een aantal onderdelen ruimte is voor verbetering.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

8

De JPSG-covoorzitters Marttinen en López-Aguilar sloten de vergadering
af onder dankzegging aan sprekers en leden.
De volgende JPSG-vergadering zal in het najaar in Brussel, België,
plaatsvinden op woensdag 20 en donderdag 21 september 2023 in het
Europees Parlement te Brussel (België).
Namens de delegatie van de Eerste Kamer,
Van Hattem
Janssen
De griffier van de delegatie van de Eerste Kamer,
Wittich-de Ridder
Namens de delegatie van de Tweede Kamer,
Van der Werf
De griffier van de delegatie van de Tweede Kamer,
Rook

Staten-Generaal, vergaderjaar 2022–2023, 34 931, nr. 9

9