Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2581
Vragen van het lid Boswijk (CDA) aan de Staatssecretaris van Defensie over
het bericht «Meer ambitie bij het opleiden van militairen» (ingezonden 17 april
2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Maat (Defensie) (ontvangen 15 mei
2023).
Vraag 1
Deelt u de opvatting dat er met bijna 9.000 militaire vacatures en een
benodigde instroom van gemiddeld 6.800 militairen per jaar een enorme
opgave ligt om personeel bij Defensie te binden, boeien en professioneel
voor te bereiden op ernstinzet?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat gaat u doen om de huidige opleidingsachterstanden weg te werken, de
reeds grote druk op de opleidingscapaciteit te verminderen en invulling te
geven aan de forse uitdaging om grote aantallen nieuwe militairen te trainen
en op te leiden?
Antwoord 2
De beleidskaders Opleiden & Individueel Trainen zijn recent geactualiseerd.
Meer dan voorheen geldt bij opleidingen het uitgangspunt «Dat wat nodig is,
precies genoeg, precies op tijd». Dat betekent dat de opleidingsinspanningen
zich richten op de kwalificaties die daadwerkelijk nodig zijn voor de individuele functievervulling. Daarnaast komt er meer nadruk op flexibel en doelmatig
opleiden met meerdere opkomstmomenten, kleinere klassen en een betere
aansluiting op vervolgopleidingen. Opschaling van opleidingscapaciteit via de
inhuur of inkoop van externe opleidingscapaciteit is ook een optie. Ten slotte
zal het opleiden op de werkplek steeds belangrijker worden, waardoor
reguliere opleidingen kunnen worden verkort.
Vraag 3
Is de druk nog steeds zo groot dat militaire instructeurs uit de operationele
onderdelen ten gunste van de opleidingseenheden worden ingezet?

ah-tk-20222023-2581
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Herinnert u zich het antwoord dat Defensie de druk op de opleidingscapaciteit
vermindert via maatregelen als uitbesteding aan civiele opleidingsinstanties?1
Antwoord 4
Ja. Een belangrijk uitgangspunt in het opleidingsdomein is dat waar mogelijk
civiel wordt samengewerkt. Voorbeelden zijn de mbo-opleiding voor marine
technicus door een samenwerkingsverband van verschillende zeevaartscholen
en het opleidingscentrum van de Koninklijke marine, samenwerkingsverbanden van de landmacht met regionale ROC’s voor de genie, de verbindingsdienst en het vuursteuncommando, en samenwerking van de luchtmacht met
het MBO en commerciële opleiders voor technici en militaire beveiligers. Een
ander voorbeeld is de insourcing van externe rij-instructeurs bij het
Opleidings- en Trainingscentrum Rijden.
Tenslotte wordt bij initiële militaire opleidingen kritisch gekeken naar wat
essentieel is om zelf te doen en wat in samenwerking met civiele opleidingsaanbieders kan worden aangeboden.
Vraag 5
Klopt het dat er door Defensie slechts kleinschalig ingekocht wordt als het
gaat om outsourcing van militaire functieopleidingen en trainingen, vaak
enkelvoudig onderhands (tot € 50.000) of meervoudig onderhands (tot
€ 750.000)? Zo ja, waarom gebeurt dit, in het licht van de grote opleidingsachterstanden bij Defensie, niet op grotere schaal?
Antwoord 5
Ja. Veel functie-opleidingen lenen zich niet voor uitbesteding vanwege het
defensiespecifieke karakter of vanwege veiligheidsaspecten. Daar waar
uitbesteding wel mogelijk is, wordt steeds meer de samenwerking opgezocht.
Voorbeelden hiervan zijn de samenwerking met het MBO in het kader van indoor- en uitstroomopleidingen, waarvoor binnenkort een nieuw convenant
wordt getekend, en de inkoop van leiderschapstrainingen en assessments bij
externe marktpartijen.
Overigens wordt er niet alleen kleinschalig ingekocht. Bij grote materieelprojecten zit de inkoop van bijvoorbeeld monteurs- en bedrijfsopleidingen
dikwijls in de aankoop besloten. Daarnaast worden veel opgeleide specialisten zoals artsen rechtstreeks van de arbeidsmarkt geworven en worden zij
slechts kort militair opgeleid.
Vraag 6
Is het waar dat een deel van deze aanbestedingen, zoals de retentietraining
bij het Commando Landstrijdkrachten, beperkt is in de tijd en wordt
afgebouwd, omdat Defensie deze zelf intern weer wil gaan verzorgen?
Antwoord 6
Nee. Het Commando Landstrijdkrachten streeft juist naar een strategisch
partnerschap met civiele partijen om verzekerd te zijn van aanvullende
capaciteit wanneer de omstandigheden dat vereisen.
Vraag 7
In hoeverre beperkt dit de mogelijkheden voor bedrijven om hun opleiderspoule maximaal in te zetten, voldoende continuïteit te bieden aan de
opleiders om ze te binden, om zo Defensie optimaal te kunnen ondersteunen
in het verkleinen van opleidingsachterstanden en het vergroten van de
personele gereedheid?
Herinnert u zich uw uitspraak «Alle goede ideeën om daar nog meer
verbinding te kunnen maken met de opleidingen en met het bedrijfsleven,
neem ik natuurlijk met twee handen tegelijk aan»?2

1
2

Kamerstuk 34 919, nr. 78
Kamerstuk 36 200-X, nr. 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 7 en 11
In de brief «Vrijwillig, maar niet vrijblijvend», een visie op reservisten
(Kamerstuk 36 200-X, nr. 72) heb ik aangekondigd de samenwerking met
civiele werkgevers en externe opleidingsinstituten te intensiveren. Hoe die
samenwerking vorm krijgt en bijdraagt aan het verkleinen van opleidingsachterstanden zal in de komende periode meer in detail worden uitgewerkt.
Zie ook het antwoord op vraag 4.
Vraag 8 en 9
Kunt u nader ingaan op de door u voorgestane wijze waarop opleidingen
voor het Dienjaar Defensie worden georganiseerd, waarbij op korte termijn
gebruik wordt gemaakt van beschikbare interne opleidingscapaciteit, maar bij
toekomstige groei van het aantal deelnemers de opleidingen steeds vaker
worden uitbesteed onder toezicht van Defensie?
Waarom is het bij het Dienjaar kennelijk wel mogelijk om de opleidingsketen
te innoveren en waar nodig uit te besteden om zo de impact op de bestaande
opleidingscapaciteit te minimaliseren, maar blijft dit tot dusver bij de
krijgsmacht zelf zeer beperkt?
Antwoord 8 en 9
Op korte termijn maakt het Dienjaar Defensie gebruik van de intern beschikbare opleidingscapaciteit, waaronder ook reservisten, om zo snel mogelijk te
kunnen starten. Het Dienjaar is een iteratief ontwikkeltraject waarbij voor elke
stap van de instroom- en opleidingsketen wordt bezien hoe dit op een
schaalbare manier vorm gegeven kan worden. Samenwerking met externe
partners is voorzien opdat zo min mogelijk een beroep wordt gedaan op
schaarse opleidingscapaciteit bij Defensie.
Het Dienjaar is een pilotproject dat zoveel mogelijk parallel aan bestaande
defensie-opleidingen ontwikkeld wordt. Dit maakt dat het Dienjaar ook een
geschikte proeftuin is voor innovatie binnen het opleidingsdomein. Als
innovatieve maatregelen voor opleidingen blijken te werken binnen het
Dienjaar, bezien we of en zo ja hoe we deze breder in het opleidingsdomein
kunnen toepassen. Daarnaast voert TNO op dit moment in opdracht van
Defensie een onderzoek uit naar arbeidsextensief werken en opleiden.
Vraag 10
Herinnert u zich de oproep van de Commandant der Strijdkrachten om hulp
van ondernemers, omdat Defensie het bedrijfsleven nodig heeft voor slimme
samenwerkingen en ecosystemen?3
Antwoord 10
Ja. In de brief «Vrijwillig, maar niet vrijblijvend», een visie op reservisten heb
ik de ambitie opgenomen om in 2024 een relatienetwerk van minimaal 150
werkgevers en brancheorganisaties te hebben waarbinnen het mogelijk is
personeel uit te wisselen. Defensie werkt samen met onder andere de
Algemene Werkgeversvereniging Nederland en het Platform Defensie
Bedrijfsleven aan het uitbouwen van dit relatienetwerk. Een ander voorbeeld
is de samenwerking tussen de Nederlandse Defensie Academie en civiele
kennis- en onderwijsinstellingen, onder meer inzake nieuwe technologieën
zoals data science en artificial intelligence.
Vraag 12 en 13
Bent u bereid, naast het vergroten van de eigen opleidingscapaciteit bij
Defensie, de mogelijkheden te onderzoeken om groter te durven denken als
het gaat om samenwerking, outsourcen en insourcen van complete opleidingen en trainingen waarbij bedrijven de ruimte hebben om hun eigen
curriculum en (internationale) teamleden te gebruiken waardoor vernieuwing
en relevante kennis en ervaring nog beter beschikbaar zijn voor Defensie in
plaats van detacheringsconstructies die nu vaak worden ingezet?
Bent u bereid daarbij meer langetermijnmogelijkheden te onderzoeken, zoals
een consortium van een aantal bedrijven, alsmede vermindering van
bureaucratische aanbestedingsprocedures en samenwerking in plaats van

3

Website Ministerie van Defensie, 8 juli 2022, «Commandant der Strijdkrachten vraagt ondernemers om hulp»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

detachering, waarbij bedrijven als complete dienstverlener in het leveren van
complete opleidingen en trainingen Defensie volledig ontzorgen?
Antwoord 12 en 13
Ja, ik ben bereid de geschetste mogelijkheden nader te onderzoeken. Er zijn
bijvoorbeeld al verkenningen uitgevoerd om opleidingen ten behoeve van
persoonlijke ontwikkeling geheel door een externe partner te laten verzorgen.
Het is echter nog te vroeg om hierover conclusies te trekken. Defensie
onderzoekt daarnaast de mogelijkheden om nauwer samen te werken met
bedrijven voor de opleiding en training van defensiepersoneel. Voor
wapensystemen worden veelal fabrieksopleidingen ingekocht. Deze opleidingen zijn vooral gericht op de beheersing van technische aspecten rondom
een wapensysteem (bediening en onderhoud). Voor de toepassing van
wapensystemen in de operatie is outsourcing of detachering meestal geen
optie aangezien het hierbij vaak om tactieken gaat die minimaal als departementaal vertrouwelijk of hoger gerubriceerd zijn.
Ook wordt ingezet op meer samenwerking met het MBO en met partners in
het veiligheidsdomein (Defensie, Nationale Politie, Douane en Dienst
Justitiële Inrichtingen). Defensie kent meer dan 1.800 eigen opleidingen
waarvan een deel op termijn kan worden uitbesteed.
Zie ook het antwoord op de vragen 5, 8 en 9.
Vraag 14
Kunt u bevestigen dat het Dienjaar Defensie zo populair is onder jongeren dat
er na de eerste ronde ook in de tweede ronde veel meer aanmeldingen (meer
dan 500) waren dan het aantal beschikbare plaatsen (125)?
Antwoord 14
Ja. Eind maart 2023 is de aanmelding voor de tweede lichting van het
Dienjaar Defensie gestart. Inmiddels hebben zich ruim 900 mensen aangemeld voor de (verplichte) voorlichting voor deze opkomst en zijn ruim 300
sollicitaties ontvangen. Dit aantal groeit nog met de dag.
Vraag 15
Bent u bereid het programma van het Dienjaar in het licht van de groeiende
belangstelling sneller op te schalen, waarbij waar nodig opleidingen onder
toezicht van Defensie kunnen worden uitbesteed? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Het Dienjaar kent een ambitieus groeipad naar 1.000 deelnemers per jaar in
2025. Gelet op het animo voor het Dienjaar onderzoekt Defensie al de
mogelijkheden om sneller op te schalen. Deze groei moet wel rekening
houden met het absorptievermogen van de krijgsmacht. Zo moet er
voldoende begeleiding zijn voor de Dienjaarmilitairen. Daarnaast moeten er
voldoende werkplekken worden geïdentificeerd waar Dienjaarmilitairen met
een relatief korte opleiding kunnen worden ingezet. Samenwerking met
externe partners is voorzien, waaronder de inhuur van instructiecapaciteit,
opdat zo min mogelijk een beroep wordt gedaan op schaarse opleidingscapaciteit bij Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4