Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 170

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(XIII) voor het jaar 2022 (Zevende incidentele
suppletoire begroting inzake IP-CEI waterstof
golf 2 en 3)

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2022
Bijgevoegd ontvangt u de zevende incidentele suppletoire begroting van
het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (XIII) voor het jaar 2022
(Kamerstuk 36 170). Het wetsvoorstel gaat vergezeld van een memorie
van toelichting.
In deze zevende incidentele suppletoire begroting wordt het budget voor
de IPCEI waterstof die met de julibrief is gereserveerd binnen de Klimaatfondsmiddelen overgeheveld van de Aanvullende Post bij het Ministerie
van Financiën naar de begroting van het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat. Het betreft in totaal maximaal € 1,385 miljard aan
verplichtingenbudget voor het jaar 2022 voor de tweede en derde golf van
de IPCEI waterstof. Voor de tweede golf wordt maximaal € 785 miljoen
aan kasmiddelen overgeheveld, welke verspreid staan over de jaren 2023
tot en met 2026. Voor de derde golf wordt er maximaal € 600 miljoen
overgeheveld welke verspreid staan over de jaren 2023 tot en met 2027.
Een eis om mee te kunnen doen met het notificatietraject van de
IPCEI-waterstof is dat Nederland vóór het notificatiemoment budget
beschikbaar heeft om de projecten te kunnen steunen. De deadline voor
het indienen van projecten in de tweede golf bij de Europese Commissie
om in aanmerking te komen voor IPCEI-status (notificatie) zal naar
verwachting in augustus 2022 zijn. Voor de derde golf zal dit moment naar
verwachting later dit jaar plaatsvinden. Hierdoor komt de verplichting van
het budget in 2023 conform de beoordeling van de Klimaatfonds
middelen te laat, ook als de middelen vanaf 2023 worden uitgegeven. De
deadline voor notificatie van de projecten is vervroegd in het kader van
RePowerEU en de hierin uiteengezette doelen om versneld onafhankelijk
te worden van Russische fossiele brandstoffen door onder andere het
opschalen van elektrolysecapaciteit en import van groene waterstof.
Indien Nederland niet voor het notificatiemoment een definitief besluit

kst-36170-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 170, nr. 3

1

neemt over welke projecten subsidie zullen krijgen en het vereiste budget
verplicht is in 2022, lopen de Nederlandse projecten het risico geen
onderdeel meer te kunnen uitmaken van het IPCEI-traject. Dit zou de
positie van de projecten ten opzichte van projecten uit andere lidstaten
schaden en een ongewenst signaal uitstralen met betrekking tot Nederlandse inzet voor de versnelling van de onafhankelijkheid van Russische
fossiele brandstoffen. De subsidieregeling waarmee de definitieve selectie
zal worden gemaakt, zal binnen enkele dagen na verzending van deze
brief worden geopend. Om deze reden kan niet gewacht worden tot de
begroting voor 2023 voor budgettaire verwerking en autorisatie van het
parlement voor deze uitgaven en worden deze middelen overgeheveld
middels een incidentele suppletoire begroting.
Op grond van de nieuwe werkwijze met betrekking tot artikel 3.1 van de
Comptabiliteitswet (Kamerstuk 31 865, nr. 198) is het met ingang van
1 november 2021 verplicht om beleidsvoorstellen met budgettair beslag
van meer dan € 20 miljoen per jaar in een kader toe te lichten. Voor de
IPCEI waterstof golf 2 en 3 ziet dit kader er als volgt uit:
Beleidskeuzes uitgelegd – Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en
evaluatie (CW 3.1)
CW3.1 IPCEI waterstof
golf 2 en 3
1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Het IPCEI instrument vormt een belangrijke ondersteuning voor
nieuwe grootschalige waterstofprojecten in Nederland en in andere
Europese landen. Om de waterstofeconomie te versnellen is in het
Klimaatakkoord afgesproken dat Nederland in IPCEI-verband inzet
op een sterke rol voor groene waterstof in de concurrentiepositie
van Europa ten opzichte van andere werelddelen.
Met oog op recente geopolitieke ontwikkelingen vormen projecten
op deze schaal een zeer belangrijke schakel in het sneller onafhankelijk worden van Russische fossiele brandstoffen. De projecten die
voor subsidie in aanmerking willen komen in de tweede golf
richten zich op grootschalige productie van elektrolysecapaciteit.
De projecten in de derde golf zijn gericht op het opzetten van
grootschalige importfaciliteiten, opslag, en infrastructuur voor
groene waterstof. Op dit moment zijn projecten met duurzame
waterstoftechnologie nog niet commercieel haalbaar en is
overheidssteun nodig om de eerste projecten te realiseren en
daarmee schaal te creëren om toekomstige kostenreducties in de
technologische ontwikkelingen te realiseren.
Om dit te bewerkstelligen stelt het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat (EZK) maximaal € 785 miljoen beschikbaar voor
de tweede golf van het IPCEI waterstof (IPCEI Industry) en
maximaal € 600 miljoen voor de derde golf (IPCEI Regional Hubs
and Their Links).
De genoemde middelen stelt het Ministerie beschikbaar via een
subsidiemodule voor IPCEI-projecten. De module wordt opengesteld voor golven 2 en 3. Omdat de golven verschillende doelen
hebben elektrolyse capaciteit, en import- en opslag infrastructuur),
zullen de respectievelijke projecten en golven binnen de subsidiemodule apart geëvalueerd worden. De subsidie bestaat uit een
CAPEX-subsidie voor het realiseren van de benodigde faciliteiten
en infrastructuur, en uit een OPEX-subsidie tot aan de massaproductie fase van een project. De kosten die hiervoor in aanmerking
komen volgen uit een lijst opgesteld door de Europese Commissie
in het IPCEI-steunkader en kunnen tot 100% gesubsidieerd worden
binnen het Europese IPCEI steunkader. De nationale IPCEI
subsidiemodule biedt de mogelijkheid om voor een lager percentage aan de projecten toe te kennen. Voor deze middelen komen
alleen projecten in aanmerking die hebben deelgenomen aan de
voorbereidende handelingen voor de tweede en derde golf van het
IPCEI waterstof en door de Nederlandse overheid voor prenotificatie zijn opgegeven bij de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 170, nr. 3

2

CW3.1 IPCEI waterstof
golf 2 en 3
3a. Financiële gevolgen
voor het Rijk

3b. Financiële gevolgen
voor maatschappelijke
actoren

4. Nagestreefde doeltreffendheid

5. Nagestreefde doelmatigheid

De financiële gevolgen voor de Rijksbegroting betreffen in totaal
maximaal € 1,385 miljard voor IPCEI golven 2 (maximaal
€ 785 miljoen) en 3 (maximaal € 600 miljoen). Deze middelen zijn
reeds in het Klimaatfonds gereserveerd voor 2023 en verder. De
totale verplichtingenruimte voor deze twee golven wordt middels
de 7e incidentele suppletoire begroting naar de EZK begroting van
2022 gehaald. De middelen zijn uitsluitend beschikbaar voor de
door de Europese Commissie goedgekeurde projecten in de IPCEI
golven voor de verwachte looptijd van 2023 tot en met 2027. De
definitieve looptijd hangt af van de definitieve selectie van
projecten.
Via de subsidiemodule zal EZK de geselecteerde projecten niet
meer steun verlenen dan strikt noodzakelijk is. Over-subsidiering
van projecten wordt vermeden door de implementatie van een
clawback-mechanisme, waarin middelen teruggevorderd kunnen
worden wanneer projecten meer winst maken dan van te voren
verwacht (door bijvoorbeeld een hogere waterstofprijs). De
subsidiebehoefte wordt uitvoerig getoetst door zowel de Europese
Commissie als de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Via het IPCEI-traject kunnen projecten genotificeerd worden om
staatssteun te kunnen ontvangen, waarbij nationale overheden
meer steun aan projecten kunnen geven dan onder de gangbare
steunkaders. Met de IPCEI-deelname beoogt het kabinet een impuls
te geven aan de ontwikkeling van de bredere waterstofmarkt door
het opzetten van grootschalige waterstofproductie en de daarvoor
benodigde importfaciliteiten en infrastructuur, als toevoeging op
het generieke instrumentarium dat alleen (beperkte) ondersteuning
biedt aan kleinschaligere waterstofproductie en infrastructuur en
minder op de innovatieve productie en risicovoller opschaling van
de nieuwe technologie. De IPCEI-projecten moeten erop gericht zijn
om de kosten van schone waterstof te verlagen en een perspectief
te bieden voor schone productietechnologieën om te kunnen
concurreren met traditionele technologieën. De gewenste effecten
zijn als gevolg van het realiseren van de projecten onder andere
lagere kosten en kleinere risico’s voor toekomstige vergelijkbare
projecten: door de lessen die de aanvragers leren met hun
projecten leveren zij relevante informatie op voor andere marktpartijen.
Door deel te nemen aan IPCEI vormen de projecten onderdeel van
een Europese waardeketen die de impuls vormt voor het ontstaan
van de waterstofeconomie in Europa. De Europese Commissie
heeft op 11 maart jl. in RePowerEU aangegeven dat het hoge
prioriteit aan het realiseren van IPCEI-projecten geeft en behandelt
deze projecten daarom met voorrang, waardoor ze snel gerealiseerd kunnen worden. De projecten die EZK wil steunen via het
IPCEI hebben geen andere mogelijkheid om tijdig voldoende
subsidies aan te vragen om hun project te realiseren en daarmee
bij te dragen aan de Nederlandse beleidsdoelen van 500 MW
geïnstalleerd vermogen in 2025 en 3–4 GW in 2030.
Door waterstofproductie te stimuleren middels het IPCEI-traject
beoogt het kabinet de ontwikkeling van de waterstofmarkt op gang
te brengen, conform de ambities in het Klimaatakkoord. Het gaat
om een incidentele subsidie: EZK beoogt met beperkte, gerichte
ingrepen de beoogde ontwikkeling op gang te brengen. Projecten
zullen definitief worden geselecteerd afhankelijk van de rangschikkingscriteria in de IPCEI subsidiemodule en de beoordeling door de
Europese Commissie op basis van het IPCEI steunkader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 170, nr. 3

3

CW3.1 IPCEI waterstof
golf 2 en 3
6. Evaluatieparagraaf

Subsidieontvangers moeten jaarlijks gedurende de looptijd en bij
vaststelling van de subsidie rapporteren over de voortgang ten
opzichte van het beoogde projectplan, de behaalde resultaten, de
financiële realisatie en eventuele voorziene vertragingen/
tegenvallers. Deze rapportages zijn grotendeels openbaar –
uitgezonderd van bedrijfsvertrouwelijke informatie – waardoor
andere bedrijven en organisaties hiervan kunnen leren.
Met hun projectplan moeten bedrijven bijvoorbeeld vooraf
aantonen welke resultaten (realiseren van opgesteld vermogen,
productie en/of groene waterstof, vulgraad opslag, etc.) zij beogen
te realiseren aan de hand van de opgegeven activiteiten (aanschaf
van installaties, aanleg van faciliteiten, inzet van personeel, etc.) en
welke uitgaven daar tegenover staan. De resultaten en activiteiten
moeten ook in de tijd geordend worden. Het is op basis van deze
informatie dat EZK zal bepalen of de projecten op schema lopen
gedurende de subsidieperiode en achteraf zal beoordelen of de
projecten succesvol waren.
Om te bepalen of de projecten leiden tot een snellere marktontwikkeling moeten de indieners van tevoren expliciet maken hoe zij
opgedane kennis gaan delen. Na afloop van het project kan EZK
dan beoordelen in hoeverre de indieners deze kennis succesvol aan
andere marktpartijen hebben overgebracht, op basis van hun
plannen voor kennisdissimilatie (als onderdeel van het projectplan).
De evaluatie van het IPCEI waterstof als geheel wordt onderdeel
van de Strategische Evaluatie Agenda (SEA) net als alle andere
instrumenten gerelateerd aan het Klimaatbeleid en start uiterlijk in
2025. Omdat de golven verschillende doelen hebben (elektrolyse
capaciteit, en import- en opslag infrastructuur), zullen de respectievelijke projecten en golven binnen de subsidiemodule apart
geëvalueerd worden. De planning hiervoor wordt gebaseerd op de
operationele gereedheid van de projecten welke duidelijk wordt na
officiële notificatie bij de Europese Commissie. Wanneer projecten
gereed zijn kan worden geëvalueerd in welke capaciteit deze
hebben bijgedragen aan de Nederlandse beleidsdoelen.

Mede namens de Minister voor Klimaat en Energie,
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 170, nr. 3

4