Verkenning naar het
verminderen van de
behandelduur in de
jeugdzorg

bezoekadres
postadres

Maliebaan 16
Postbus 85198

3581 CN Utrecht
3508 AD Utrecht

telefoon
website

+ 31 30 236 30 30
www.aef.nl

pagina 1/33

/

Inhoud
/

Het onderzoek op hoofdlijnen

3

1
2

Aanleiding en onderzoeksopzet
Mogelijke oorzaken van toenemende behandelduur

4
5

3
4

Mogelijke maatregelen om de uitstroom te verbeteren
Conclusies en aanbevelingen

7
11

/

Toelichting op de resultaten per maatregel

14

/

Bijlagen

30

1
2

Gesprekspartners
Toelichting op de data-analyse

31
32

Datum
24 februari 2023

Opdrachtgever
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Onderzoeksteam
Aukje Hilderink (a.hilderink@aef.nl)
Annemiek de Nooijer
Koen van Wijk
Irene Niessen

Referentie
Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg
bezoekadres
postadres

Maliebaan 16
Postbus 85198

3581 CN Utrecht
3508 AD Utrecht

telefoon
website

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

+31 30 236 30 30
www.aef.nl

pagina 2/33

Het onderzoek op
hoofdlijnen

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 3/33

1

Aanleiding en onderzoeksopzet
In de afgelopen jaren is het volume van kinderen en jongeren in jeugdzorg steeds verder gestegen.
Eerder onderzoek heeft laten zien dat die stijging niet zozeer veroorzaakt wordt door toenemende
instroom, maar door het achterblijven van de uitstroom uit jeugdzorg: kinderen en jongeren zijn
steeds langer in zorg1. Wanneer trajecten steeds langer duren, leidt dat tot hogere kosten en langere
wachtlijsten. Daarbij is niet zeker dat langere trajecten ook leiden tot betere zorg voor de kinderen en
jongeren die in zorg zitten. In deze context heeft het ministerie van VWS aan AEF gevraagd om
inzichtelijk te maken wat mogelijke oorzaken zijn voor de langere behandelduur, en vanuit daar te
verkennen welke maatregelen er mogelijk zijn om de stijging van de behandelduur tegen te gaan.
We hebben mogelijke oorzaken geïdentificeerd aan de hand van het proces van jeugdhulp
Bij de start van het onderzoek hebben we het proces van in-, door- en uitstroom in en uit zorg
opgesteld. Aan de hand van dat proces hebben we gekeken waar mogelijke oorzaken zitten voor een
vertraagde uitstroom. We pretenderen daarbij niet volledig te zijn, maar hebben in deze verkenning
vooral gezocht naar handvatten voor potentiële maatregelen om uitstroom te versnellen. Het proces
staat in hoofdstuk 2 nader toegelicht.
De mogelijke maatregelen hebben we getoetst en aangevuld met experts en vastgesteld
In de eerste fase van het onderzoek hebben we aanvullend interviews met diverse experts uitgevoerd,
om de mogelijke maatregelen te bespreken en aan te vullen. In deze gesprekken zijn ook eerste
aandachtspunten voor de uitvoering, randvoorwaarden en positieve en negatieve effecten besproken.
Op basis van de verzamelde informatie is een voorstel van te onderzoeken maatregelen besproken
met de begeleidingscommissie.
We hebben interviews en praktijksessies georganiseerd om effecten in te schatten
In de volgende fase hebben we professionals zowel in interviews als in een werksessie (de
praktijktoets) gesproken om de effecten van de maatregelen verder in kaart te brengen. Daarbij is hen
onder meer gevraagd om een inschatting te geven van de verwachte effecten: voor welk deel van de
populatie heeft een maatregel naar verwachting effect; hoe vaak wordt een maatregel al toegepast; en
hoe groot is het mogelijk effect? Het effect werd daarbij uitgedrukt in aantal maanden dat de
behandelduur verkort kon worden. Niet bij alle maatregelen kon deze inschatting goed genoeg
worden gemaakt door professionals.
We hebben professionals uit verschillende vormen van jeugdhulp gesproken, en in de gesprekken ook
gevraagd in hoeverre de maatregelen voor verschillende vormen van jeugdhulp effect zullen hebben.
Bij sommige maatregelen nemen we dan ook niet alle vormen van jeugdhulp mee.
Om tot kwantificering te komen hebben we data van CBS en uit het berichtenverkeer gebruikt
Om het effect van maatregelen te kunnen kwantificeren, hebben we naast de inschatting van
professionals voornamelijk de volgende twee bronnen gebruikt:
 Data van CBS Statline als basis voor het aantal trajecten per jaar. We gaan daar uit van het
aantal nieuwe trajecten per jaar, om te voorkomen dat we het effect dubbel tellen voor trajecten die
in meerdere jaren terugkomen.

1

Stelsel in Groei, AEF, 2020

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 4/33

 Data vanuit het berichtenverkeer2 van dertien gemeenten. Onderzoeksbureau Aspectu voerde
(met toestemming van betreffende gemeenten) analyses uit op het berichtenverkeer in het kader
van de Hervormingsagenda. Deze gemeenten is gevraagd om toestemming om de data ook voor
dit onderzoek te gebruiken. Waar die toestemming verleend is, zijn de data (op geaggregeerd
niveau) met ons gedeeld om te komen tot inschattingen van kosten per maand. Daarbij hebben we
met name gekeken naar de kosten in de laatste maanden van een traject, omdat die normaliter
minder intensief zijn, en dat naar alle waarschijnlijkheid de beste inschatting geeft van de kosten
die daadwerkelijk bespaard kunnen worden. In de bijlage wordt nader toegelicht welke filters zijn
toegepast.
We kijken naar behandelduur in de context van de kosten
In deze verkenning staat de vraag centraal welke mogelijkheden er zijn om de behandelduur te
verminderen. Die vraag staat niet op zich, maar wordt gesteld in een stelsel met stijgende kosten en
een grote druk op de capaciteit. Dat betekent dat we ons gericht hebben op maatregelen die ook
(potentieel) konden bijdragen aan het verminderen van de kosten en het verminderen van de druk op
de capaciteit, en daarbij ook rekening houdend met de kwaliteit van zorg. Zo kan te snel afschalen het
risico met zich meebrengen dat problemen terugkeren; of kan sneller afschalen van jeugdhulp met
verblijf een langer ambulant traject nodig maken, waarmee de totale behandelduur mogelijk
toeneemt.

Met “behandelduur” bedoelen we de volledige duur van intake tot en met uitstroom uit
jeugdzorg. Binnen die behandelduur kunnen meerdere trajecten vallen.

2

Mogelijke oorzaken van toenemende behandelduur
Op basis van eerder onderzoek is duidelijk dat de trajectduur toeneemt, maar nog niet helemaal
waarom dat gebeurt. In een eerdere inventarisatie3 gaven onder meer jeugdzorgprofessionals al een
aantal mogelijke oorzaken aan. In dit onderzoek hebben we het proces van zorg op hoofdlijnen
geschetst, en hebben we aan de hand daarvan gekeken wat er in ieder van die stappen kan gebeuren
wat ertoe leidt dat uiteindelijk de trajectduur langer wordt. De inzichten uit onder meer de eerdere
inventarisatie en gesprekken met professionals voor het onderzoek Stelsel in Groei4 hebben we
aangevuld met inzichten uit interviews met professionals en experts die we in de context van dit
traject hebben uitgevoerd. Het proces en de mogelijke oorzaken staan hieronder weergegeven.

Het berichtenverkeer wordt gebruikt door gemeenten en zorgaanbieders om informatie uit te wisselen over jeugdhulptrajecten,
en ondersteunt daarmee het indiceren, toewijzen en factureren van zorg.
3
Analyse in- en uitstroom in jeugdzorg, AEF, 2021
4
Stelsel in Groei, AEF, 2020
2

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 5/33

Onvoldoende triage en ineffectieve behandeling leidt tot langere behandelduur
Wanneer niet (direct) de juiste hulp ingezet wordt, duren trajecten logischerwijs langer. Dat komt deels
doordat verschillende trajecten na elkaar gestart worden, maar ook doordat problemen kunnen
escaleren in de periode dat nog niet de juiste hulp wordt ingezet. Daarbij kunnen faalervaringen het
lastiger maken om bij een volgend traject wel resultaat te boeken, onder andere door minder
vertrouwen in de hulpverlening.
Daarnaast zijn behandelingen niet altijd effectief. Dat speelt bij de inzet van niet bewezen effectieve
interventies, maar ook een bewezen effectieve interventie is niet voor ieder kind effectief. Dit kan niet
altijd voorkomen worden, maar vraagt van de professional wel om op tijd te herkennen wanneer een
behandeling niet aanslaat, en een ander pad te kiezen.
Afschalen kan spannend zijn, zeker wanneer vervolgzorg ontbreekt
Jeugdhulpprofessionals willen graag dat het beter gaat met de jeugdigen en gezinnen die zij helpen.
Dat kan het afronden van een traject ingewikkelder maken: bijvoorbeeld omdat er zorgen zijn over een
terugval, omdat er geen vervolgzorg of (passend) onderwijs beschikbaar is, of omdat in de loop van het
traject andere problemen naar boven zijn gekomen en de jeugdige of ouders nog een (nieuwe)
hulpvraag hebben. Het afschalen is vaak ingewikkelder wanneer er vooraf geen heldere afspraken zijn
gemaakt over de te bereiken doelen en het verwachte tijdspad, omdat er dan geen logisch moment is
waarop er afgerond kan worden.
Bredere reflecties: maatschappelijke ontwikkelingen
In de gesprekken zijn verschillende bredere ontwikkelingen genoemd die een invloed hebben op de
trajectduur, en op de kosten van jeugdzorg. Zo wordt benoemd dat de zelfredzaamheid van gezinnen
afneemt, en dat ontwikkelingen als toenemende prestatiedruk en verminderd vermogen om met
tegenslagen om te gaan ook invloed heeft op de duur van behandelingen. Daarnaast wordt benoemd
dat de druk op de capaciteit, door tekorten op de arbeidsmarkt en hoog ziekteverzuim het bieden van
tijdige, efficiënte en passende zorg ingewikkelder maken.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 6/33

3

Mogelijke maatregelen om de uitstroom te
verbeteren
Op basis van de geïdentificeerde oorzaken zijn maatregelen gedefinieerd die kunnen bijdragen aan het
verbeteren van de uitstroom van kinderen en jongeren. Deze maatregelen grijpen vaak in op het
proces op de werkvloer: bijvoorbeeld door het besluitvormingsproces van professionals te
ondersteunen, of door barrières weg te nemen. Daarnaast zijn enkele maatregelen voorgesteld die
zich richten op het sturen op de trajectduur, vanuit het Rijk of vanuit gemeenten. In overleg met de
begeleidingscommissie is besloten de volgende maatregelen uit te werken.
Mogelijke maatregelen om te bespreken
1

Tijdig afronden van behandeling financieel belonen (shared savings). Per aandoening of
type problematiek een categorie waarvoor de normale behandelduur wordt vastgesteld op basis
van benchmark of informatie uit de literatuur over effectieve behandeling en behandelduur.
Wanneer de aanbieder het traject eerder kan afronden dan verwacht, worden de baten hiervan

2

gedeeld tussen gemeente en aanbieder.
Normeren behandelduur vanuit gemeenten op basis van benchmark. Op basis van een
benchmark van gemiddelde behandelduur voor vergelijkbare problematiek wordt een norm
voor behandelduur gesteld. Hierop kunnen gemeenten toezien of evt. IGJ.

3

Landelijk normeren op specifieke diagnoses op basis van aantal effectieve behandelingen
bij effectief bewezen interventies. In dit geval wordt het aantal consulten voor de interventie
genormeerd op het aantal waarbij de interventie effectief bewezen is. Dit kan alleen voor de
groep cliënten waarvoor bewezen effectieve interventies zijn.

4

5

Herindiceren na zes maanden door gemeente. Het afgeven van kortere indicaties kan een
logisch moment bieden voor afronden van het traject, omdat bij een herindicatie de afweging
om (verder) te behandelen opnieuw gemaakt wordt. Dit leidt tot extra administratieve lasten.
Streefeinddatum vaststellen. Bij de start van de behandeling wordt een streefeinddatum
vastgesteld. Aanbieders evalueren zelf of behandeling kan worden afgesloten op de vooraf
bepaalde streefeinddatum of dat verlenging nodig is.

6

Betere contractering tussen professional en gezin, met aandacht voor behandeldoelen en
verwachtingsmanagement. Zorgverleners spreken met ouders en gezin concrete doelen af
waarvoor behandeling wordt ingezet. Als deze doelen zijn bereikt, wordt behandeling afgesloten
óf een nieuwe intake gedaan.

7

Terugvaloptie bieden voor cliënten, zodat er snel zorg kan worden ingezet bij een
terugval. Behandelaren houden een cliënt soms (met lage intensiteit) aan uit zorg over een
mogelijke terugval, waarbij de cliënt weer onderaan de wachtlijst zou komen. Een mogelijke
oplossing kan zijn dat cliënten die binnen een jaar terugvallen direct boven aan de wachtlijst

8

komen.
Voorrang op de wachtlijst voor jeugdigen die vanuit jeugdhulp met verblijf doorstromen.
Als deze jeugdigen voorrang krijgen bij plaatsing, is de tijd in jeugdzorg met verblijf minder lang,
wat snel kostenbesparend zal zijn

9

10

Inzet van supervisie vanuit een outtake team. Gerichte supervisie door professionals die zijn
opgeleid om te evalueren en vast te stellen wanneer het goed genoeg is, zodat hulpverleners
eerder durven afschalen en afronden.
Inzetten op eigen kracht door de inzet van een mentor, maatje of ondersteuner. Tijdig
inzetten van resources als mentoren, JIM, wijkteams, vrijwilligers kan helpen in het versterken
van het netwerk, herstel en draaglast van de jeugdige, en eerder kunnen afbouwen van formele
hulp.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 7/33

Deze maatregelen werken niet volledig onafhankelijk van elkaar. Als er bijvoorbeeld door gemeenten
gestuurd wordt op behandelduur door het gebruik van een benchmark (maatregel 2), zullen
aanbieders immers hun werkwijze moeten aanpassen om de behandelduur ook daadwerkelijk te
kunnen verkorten. En als bij de start beter gecontracteerd wordt met ouders en kind, wordt
waarschijnlijk ook al scherper wat de verwachte tijdsduur is; het expliciteren van de streefeinddatum
levert dan waarschijnlijk beperkt extra winst op.
Tegelijkertijd kan het wel nuttig zijn om meerdere maatregelen in te voeren. Zo kan sturing vanuit de
gemeente urgentie creëren bij aanbieders om intern op trajectduur te sturen. Met een combinatie van
inhoudelijke maatregelen kan een grotere doelgroep bereikt worden, of het kan de implementatie
vergemakkelijken.

Resultaten
Bovenstaande tien maatregelen hebben we met de eerder genoemde combinatie van kwantitatieve en
kwalitatieve methoden onderzocht. Een aantal maatregelen levert naar verwachting een significante
besparing op; andere maatregelen zijn niet gekwantificeerd omdat de data niet beschikbaar zijn en/of
de maatregelen naar verwachting niet tot een significante besparing leiden. De resultaten per
maatregel zijn in onderstaande tabel samengevat. Vervolgens lichten we de belangrijkste inzichten
kort toe. In Toelichting op de resultaten per maatregel worden de maatregelen in meer detail
toegelicht.
Maatregel

Conclusie

1. Tijdig afronden van behandeling financieel belonen
2. Normeren behandelduur vanuit gemeenten op basis van

Geen significante besparing
Geen significante besparing

benchmark
3. Landelijk normeren op specifieke diagnoses op basis van

Onvoldoende gegevens bekend;

aantal effectieve behandelingen bij bewezen effectieve
interventies

(voorlopig5) geen significante
besparing verwacht

4. Herindiceren na zes maanden door gemeenten

Onvoldoende gegevens bekend;
geen significante besparing

5. Streefeinddatum vaststellen

verwacht
€ 29 – 78 miljoen

6. Betere contractering tussen professional en gezin, met
aandacht voor behandeldoelen en verwachtingsmanagement

€ 17 – 59 miljoen

7. Terugvaloptie bieden voor cliënten, zodat er snel zorg kan
worden ingezet bij een terugval

Geen significante besparing

8. Voorrang op de wachtlijst voor jeugdigen die vanuit jeugdhulp
met verblijf naar ambulante hulp doorstromen

Geen significante besparing

9. Inzet van supervisie gericht op afronden en afschalen van
jeugdzorg

€ 13 – 123 miljoen

10. Inzetten op eigen kracht door de inzet van een mentor,
maatje of ondersteuner

Onvoldoende gegevens bekend;
potentieel significante besparing

Bij maatregel 3 is op basis van de huidige omvang van het aantal bewezen effectieve interventies in de NJi databank de inschatting
dat de besparing niet significant zal zijn. Het NJi schat momenteel dat het aantal bewezen effectieve interventies rond de 10 %
beslaat van de toegepaste interventies landelijk. Als het aantal bewezen effectieve interventies in de toekomst toeneemt kan het
effect van deze maatregel ook groter worden.
5

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 8/33

Van drie maatregelen hebben we een bandbreedte gegeven van de mogelijke besparing
Deze maatregelen grijpen inhoudelijk in op de behandeling zoals (6) beter contracteren tussen
professionals en gezin, of (9) supervisie via een outtake team. Eén maatregel stuurt op een kortere
behandelduur via (5) het vaststellen van een streefeinddatum.
Maatregelen 5, 6 en 9 kunnen een significante besparing opleveren. Vanwege onzekerheden in de
inschattingen zijn deze maatregelen wel met een grote bandbreedte gekwantificeerd. Potentiële
besparingen lopen van € 17 – 59 miljoen tot € 13 – 123 miljoen per jaar. Daarbij moet opgemerkt
worden dat deze besparingen niet bij elkaar opgeteld kunnen worden, omdat deze tenminste
gedeeltelijk op dezelfde kosten betrekking zullen hebben. Deze drie maatregelen werken alle drie
op het explicieter afwegen wanneer het goed genoeg is (en/of wat er nog nodig is om daar te
komen), en zullen naar verwachting redelijk sterk overlappen.
Uitvoerbaarheid en (mogelijke) samenloop met bekostigingsvormen beperken verwacht effect
Voor de eerste twee maatregelen geldt dat het verwachte effect beperkt is. De oorzaak hiervan is
tweeledig:
 Meerdere maatregelen vereisen een categorisering naar type problematiek. Zo kan het sturen op
tijdig afronden door shared savings, door het normeren van de behandelduur of door een
benchmark alleen wanneer per traject vastgesteld kan worden wat precies de problematiek is, en
welke behandelduur daar vervolgens bij hoort. Voor sommige vormen van zorg is dit beter mogelijk
dan voor andere vormen. Afhankelijk van de precieze inrichting is het risico dat de categorisering
ofwel zeer complex wordt, ofwel onvoldoende recht doet aan de diversiteit in problematiek. In de
praktijk is dit daardoor op korte termijn slechts voor een beperkt aantal trajecten toepasbaar.
 Maatregelen 1 en 2 richten zich op sturing op aanbieders door gemeenten, waarbij er een
financiële prikkel ontstaat voor aanbieders om op snellere uitstroom te sturen. In taakgericht en
resultaatgericht bekostigen zit deze financiële prikkel al ingebakken in de bekostigingsmethodiek.
Dit betekent dat sturen op een specifieke behandelduur in die gemeenten waar taakgericht of
resultaatgericht bekostigd wordt, weinig aanvullend effect zal hebben.
Vanuit respondenten is echter ook aangegeven dat enige mate van sturing vanuit gemeenten op
behandelduur waardevol kan zijn, mits dat in goed gesprek tussen gemeenten en aanbieder gebeurt
en daarbij voldoende oog is voor de complexiteit en beperkte vergelijkbaarheid van aanbieders. Het
sturen op behandelduur kan er immers aan bijdragen dat de maatregelen die wel effect hebben,
daadwerkelijk geïmplementeerd worden.

Maatregelen 1 en 2 leveren naar verwachting op landelijk niveau een beperkt effect op (gegeven
de overlap met werkzame mechanismen van taakgericht en resultaatgericht bekostigen), en zijn
daarnaast moeilijk uitvoerbaar vanwege de afhankelijkheid van een scherpe en consistente typering
van problematiek. Deze maatregelen zijn daarom niet nader gekwantificeerd.

Voor sommige maatregelen zijn onvoldoende data beschikbaar
Maatregel 3 is gericht op het normeren van behandelingen op basis van de behandelduur die
gehanteerd is bij de bewezen effectieve interventie. Om te kunnen beoordelen wat het effect hiervan
is, is inzicht nodig in het aantal trajecten voor problematiek waarvoor een bewezen effectieve
interventie beschikbaar is, en hoe lang die trajecten nu in de praktijk duren. Deze data zijn helaas niet
beschikbaar. Bij maatregel 3 geldt ook, net zoals bij maatregel 1 en 2, dat er een scherpere typering
van de problematiek nodig is dan realistisch, om deze maatregel te kunnen invoeren. Ook hebben we
geen inschatting gemaakt van de mogelijke besparende effecten van maatregel 4 - herindiceren na zes

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 9/33

maanden. De benodigde data zijn niet beschikbaar en daarbij zijn de extra kosten ook dermate hoog
dat de kans reëel is dat deze maatregel per saldo geen besparing oplevert.
Maatregelen 3 en 4 kunnen niet gekwantificeerd worden, omdat de benodigde data ontbreken.
Beide maatregelen hebben daarnaast naar verwachting een beperkt effect: in geval van maatregel 3
omdat het aantal bewezen effectieve interventies beperkt is en een beperkt deel van de zorgvraag
bestrijkt, en bij maatregel 4 door de extra tijdsinvestering van professionals om de herindicering te
doen.
Sommige maatregelen lijken onvoldoende toe te voegen ten opzichte van bestaande praktijk
We hebben professionals steeds gevraagd naar voor welk deel van de jeugdigen (in %) een maatregel
effect zou hebben, en hoeveel het zou helpen. Bij de maatregel van het organiseren van een
terugvaloptie werden sterk variërende inschattingen gegeven, waarbij door sommigen werd
aangegeven dat het al veel gebeurt, en door anderen dat het weliswaar nog voor ongeveer 10% van de
jongeren extra zou kunnen gebeuren, maar dat het effect voor die jongeren dan wel heel beperkt zou
zijn. Ook bij voorrang op de wachtlijst werd aangegeven dat dit binnen instellingen vaak al gebeurt, en
dat het daarbuiten vaker zou kunnen maar beperkt effect zou hebben.

Voor maatregelen 7 en 8 is de geschatte toegevoegde waarde ten opzichte van de huidige situatie
zeer beperkt. Deze leiden daardoor niet tot significante besparingen.

Eén maatregel leidt potentieel tot besparing, maar kon niet gekwantificeerd worden
Het inzetten van het eigen netwerk, bijvoorbeeld door de inzet van een JIM, kan in potentie tot een
significante besparing leiden. Professionals schatten in dat de maatregel in 45% van de trajecten met
verblijf effect kan hebben, in aanvulling op de trajecten waar dit momenteel al gebeurt, en dat het
verblijf gemiddeld met zo’n 3 maanden verkort kan worden. De additionele kosten zijn echter naar
verwachting ook hoog, op basis van de inschattingen van de professionals en van de eerste
onderzoeken naar het inzetten van een JIM bij het voorkomen van uithuisplaatsing. We hebben in dit
onderzoek echter geen voldoende betrouwbaar zicht kunnen krijgen op de meerkosten die de inzet
van het eigen netwerk (zoals via een JIM) aanvullend met zich meebrengt. Dat betekent dat we het
totale effect niet kunnen berekenen. Ook moet opgemerkt worden dat waar de JIM nu ingezet wordt,
dit gebeurt als integraal onderdeel van het hulpverleningstraject en eerder gericht is op het voorkomen
dan verkorten van uithuisplaatsingen. Als er alsnog een verblijfstraject nodig is, kan de JIM er wel toe
leiden dat dat traject korter is.

Maatregel 10 kan potentieel tot een besparing leiden, maar door onvoldoende betrouwbare
inschattingen van de kosten kon het effect niet berekend worden.

De maatregelen overlappen potentieel met andere maatregelen in de hervormingsagenda
In de hervormingsagenda jeugd worden diverse maatregelen uitgewerkt die gericht zijn op het
betaalbaar houden van het stelsel van jeugdzorg. Maatregelen uit de hervormingsagenda kunnen
interacteren met de in dit onderzoek bekeken maatregelen. Zo zal een inperking van de reikwijdte van
de Jeugdwet naar verwachting leiden tot een lager aantal trajecten, waarmee het aantal trajecten
waarop maatregelen rondom behandelduur betrekking hebben daalt, en dus het totale
besparingspotentieel ook afneemt. Besparingen kunnen dus niet per definitie opgeteld worden bij
besparingen vanuit de hervormingsagenda.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 10/33

De volledige potentie benutten van de maatregel vraagt aandacht voor de implementatie
De maatregelen waarmee de grootste winst te behalen valt, zijn maatregelen die ingrijpen op de
dagelijkse praktijk van professionals. Mede door de huidige context betekent dat in elk geval drie
dingen:
 Het leren werken volgens een andere werkwijze vraagt tijd. Dat betekent dat de maatregelen niet
direct tot effect zullen leiden. We verwachten dat maatregelen 5, 6 en 9 relatief simpel te
implementeren zijn en daarmee binnen een jaar ingevoerd kunnen worden. Omdat maatregel 5 en
6 ingrijpen op de start van het traject, zullen effecten pas enige tijd later zichtbaar zijn.
 De implementatie gaat niet vanzelf. Hoewel de maatregelen gericht op het sturen op trajectduur
vanaf landelijk of gemeentelijk niveau op zichzelf ofwel niet tot een significante besparing leiden
ofwel niet gekwantificeerd kunnen worden, kan het sturen op behandelduur wel een prikkel zijn
voor aanbieders om de maatregelen te nemen die wel effect hebben.
 De maatregelen om de uitstroom te versnellen leiden enkel tot kostenbesparingen indien de
capaciteit die hiermee vrij komt, niet wordt ingezet voor andere kinderen. Gegeven de huidige
wachtlijsten is dit niet vanzelfsprekend. Zonder expliciet te sturen op het constant houden van de
instroom zullen de maatregelen in die context eerder leiden tot het behandelen van meer
kinderen, dan tot het verlagen van de kosten. Voor een kostenbesparing is het dus nodig om
kinderen op de wachtlijst te laten staan, terwijl er wel capaciteit beschikbaar is om ze te
behandelen. Die keuze maken zal in de praktijk niet eenvoudig zijn.

4

Conclusies en aanbevelingen
De verwachte financiële effecten zijn een onderbouwde inschatting
In dit onderzoek is een verkenning uitgevoerd naar de effecten van tien mogelijke maatregelen.
Daarmee is een eerste inschatting gemaakt van onder meer (kwalitatieve en kwantitatieve) effecten
van, en randvoorwaarden voor, deze maatregelen. De resultaten hiervan moeten met enige
voorzichtigheid geïnterpreteerd worden. Ook is niet onderzocht hoe de maatregelen elkaar
beïnvloeden.
Een andere werkwijze in de praktijk biedt de meeste potentie voor versnellen van de uitstroom
De beste mogelijkheden om de uitstroom te verbeteren zitten in de werkwijze van professionals, en
het ondersteunen van professionals hierbij. De moeilijkheid van het besluit tot afschalen wordt door
professionals herkend en erkend, en de voorgestelde maatregelen (streefeinddatum, betere
contractering en inzet van supervisie) worden als waardevolle mogelijkheden gezien. Met name voor
supervisie is daarbij ook benoemd dat dit ook veel tijd vraagt. Per saldo is de verwachting dat deze
maatregelen meer tijd opleveren dan kosten, maar het is van belang om te realiseren dat de
tijdsinvestering vooraf de implementatie van de maatregelen kan bemoeilijken.
Maatregel

Conclusie

Streefeinddatum vaststellen
Betere contractering tussen professional en gezin, met aandacht

€ 29 – 78 miljoen
€ 17 – 59 miljoen

voor behandeldoelen en verwachtingsmanagement
Inzet van supervisie gericht op afronden en afschalen van

€ 13 – 123 miljoen

jeugdzorg

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 11/33

Sturen op behandelduur kan dat ondersteunen, maar leidt niet direct tot kwantificeerbaar
resultaat
Sturen op behandelduur vanuit Rijk en gemeenten vraagt een duidelijke categorisering van
problematiek met bijbehorende benchmark of bekende effectieve behandelduur. Dat is maar voor een
beperkt deel van de jeugdzorg passend; en daarbij is niet exact bekend voor welk deel dit zou zijn. Ook
lijkt sturing op deze manier weinig toe te voegen ten opzichte van taakgericht en resultaatgericht
bekostigen. Zoals eerder benoemd kan sturing vanuit gemeenten wel waardevol zijn door de
implementatie van de andere maatregelen te stimuleren.
Maatregel
Tijdig afronden van behandeling financieel belonen

Conclusie
Geen significante besparing

Normeren behandelduur vanuit gemeenten op basis van
benchmark

Geen significante besparing

Landelijk normeren op specifieke diagnoses op basis van aantal
effectieve behandelingen bij bewezen effectieve interventies

Onvoldoende gegevens bekend;
geen significante besparing

Herindiceren na zes maanden door gemeenten

verwacht
Onvoldoende gegevens bekend;
geen significante besparing
verwacht

Organisatorische maatregelen om uitstroom te ondersteunen leiden niet tot een significante
besparing
Zowel het bieden van een terugvaloptie voor cliënten als voorrang op de wachtlijst werd aangegeven
dat dit al vaak gebeurt, en dat het maar beperkt effect zou hebben om dit voor meer jongeren te doen.
Daarom worden geen significante besparingen verwacht van deze maatregelen.
Maatregel

Conclusie

Terugvaloptie bieden voor cliënten, zodat er snel zorg kan
worden ingezet bij een terugval

Geen significante besparing

Voorrang op de wachtlijst voor jeugdigen die vanuit jeugdhulp
met verblijf naar ambulante hulp doorstromen

Geen significante besparing

Effecten van het inzetten op eigen kracht konden niet volledig in kaart worden gebracht
Het inzetten op eigen kracht door de inzet van een mentor, maatje of ondersteuner (bijvoorbeeld de
JIM-methodiek) wordt ook door professionals gezien als helpend in het besluit tot afschalen.
Tegelijkertijd wordt ook benoemd dat deze werkwijze veel tijd vraagt van professionals. Deze
maatregel leidt naar verwachting tot een verkorting van de verblijfsduur, maar omdat de kosten niet in
kaart konden worden gebracht in dit onderzoek, is onzeker of dit leidt tot een netto besparing. Daarbij
is het inzetten op eigen kracht door de inzet van een mentor, maatje of ondersteuner een langduriger
proces, gericht op andere positieve effecten (zoals het voorkomen van uithuisplaatsingen) die in dit
onderzoek niet doorgerekend zijn.
Maatregel
Inzetten op eigen kracht door de inzet van een mentor, maatje of

Conclusie
Onvoldoende gegevens bekend;

ondersteuner

potentieel significante besparing

Het effect van maatregelen is afhankelijk van implementatie in de dagelijkse praktijk
Het onderzoek laat ook zien dat de vertraagde uitstroom een complex probleem is, waar beperkt op
gestuurd kan worden met generieke maatregelen. Beslissingen van professionals in hun dagelijkse
praktijk (en de ondersteuning die ze daarvoor van hun organisatie krijgen) bepalen uiteindelijk voor

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 12/33

een groot deel of het mogelijk is om de uitstroom te kunnen versnellen. We hebben drie
aanbevelingen om de uitstroom te kunnen versnellen.
Aanbeveling voor het Rijk: stimuleer het delen en volgen van best practices
Het onderzoek laat zien dat de mogelijkheden om de uitstroom te verbeteren met name in het
dagelijkse werk van aanbieders en professionals zitten. Daarbij hebben we gezien dat
diverse aanbieders in het land zelf actief bezig zijn met het verbeteren van de uitstroom. Om de
implementatie van hier onderzochte maatregelen én andere goede ideeën te stimuleren zou het delen
van best practices, en het monitoren van de effecten daarvan, op landelijk niveau, zinvol zijn.
Aanbeveling voor gemeenten: bespreek implementatie van deze (en mogelijk aanvullende)
maatregelen met aanbieders
Omdat de mogelijkheden om de uitstroom te verhogen met name in de dagelijkse praktijk zitten en er
daarbij verschillende mogelijkheden zijn om een vergelijkbaar resultaat te behalen, lijkt landelijke
sturing op de maatregelen minder voor de hand liggend. Het is met name aan aanbieders om binnen
hun context te kijken welke mogelijkheden bij hen passend zijn, en daarop in te zetten. Gemeenten
kunnen met aanbieders hierover het gesprek aangaan, in het inkoopproces en in het
contractmanagement.
Aanbeveling voor aanbieders: implementeer de effectieve maatregelen
In het onderzoek hebben we gekeken naar mogelijkheden om de uitstroom te versnellen. De vraag is
ingegeven vanuit een kostenvraagstuk, maar raakt ook aan kwaliteit van zorg en omgaan met schaarse
personeelscapaciteit. Voor een kind is het ook beter om te leren weer op eigen benen te staan; en in
deze tijden van arbeidsmarktkrapte voorkomen dat teveel kinderen te lang op hulp moeten wachten
vraagt ook om een effectieve inzet van de schaarse middelen die er zijn. Daarom adviseren we
aanbieders om intern het gesprek te voeren over de behandelduur en te kijken welke mogelijkheden
er binnen die specifieke context zijn om de uitstroom – verantwoord – te versnellen. De maatregelen
die in dit onderzoek onderzocht zijn kunnen daar in ieder geval een goede basis voor bieden.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 13/33

Toelichting op de resultaten
per maatregel

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 14/33

In dit deel worden de maatregelen in meer detail toegelicht. Per maatregel bespreken we de volgende
elementen:
 Omschrijving: wat houdt de maatregel in, voor welke doelgroep is deze van toepassing en wat is
het werkzame mechanisme?
 Uitvoering: wat is ervoor nodig om de maatregel uit te kunnen voeren, en van welke partijen vraagt
dat iets?
 Randvoorwaarden: wat zijn randvoorwaarden om de maatregel in te kunnen voeren?
 Financieel effect
 Overige effecten en aandachtspunten

Maatregel 1. Tijdig afronden van behandeling financieel belonen
(shared savings)
Omschrijving
1.

Wat houdt de maatregel in? Per populatie met een bepaald type problematiek en/of type
instelling wordt een categorie gemaakt, waarvoor de gemiddelde duur wordt vastgesteld op
basis van landelijke benchmark. Dit vraagt een categorisering met representatieve
categorieën die onderling te vergelijken zijn. Als er per categorie gemiddeld binnen de normale
behandelduur (en bijbehorende kosten) wordt afgerond, ontvangt de aanbieder aan het eind
van het jaar een financiële vergoeding vanuit de gemeente(n). Tegelijkertijd heeft ook de
gemeente er baat bij dat er tijdig is afgerond, dus zijn er aan beide kanten shared savings. De
potentiële besparing van de zorgkostenombuiging wordt dus verdeeld over aanbieder en
financier.

2.

Doelgroep. Vooral geschikt voor problematiek die in te delen is op diagnose/categorie,
waarbij een vergelijking te maken is binnen doelgroepen en de bijbehorende behandelduur te
normeren is. De maatregel geldt daarmee met name voor de jeugd-GGZ voor zover er sprake
is van enkelvoudige problematiek, en op de langere termijn voor een deel van de jeugd- en
opvoedhulp, als er meer effectief bewezen behandelingen zijn. Sommige trajecten kennen al
een vaste duur, zoals de behandelduur op een Medisch Kinderdagverblijf (MKD) van 9
maanden. De maatregel is lastiger toe te passen voor de verstandelijk gehandicaptenzorg en
bij multiproblematiek, omdat voor die doelgroepen zeer moeilijk is vast te stellen wat de
gemiddelde behandelduur inhoudt bij diverse behandelingen. Dat betekent dat de duurste
trajecten buiten scope zijn.

3.

Mechanisme. Door tijdig af te ronden (binnen het gemiddelde voor die categorie) financieel
te belonen worden aanbieders gestimuleerd om behandeling af te ronden zodra doelen zijn
behaald. De verwachting is dat er binnen aanbieders gestuurd gaat worden op het tijdiger
afronden van behandeling.

Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Administratie van aantal behandelingen per categorie/per aanbieder nodig (vraagt administratief
werk van aanbieders en een landelijke partij die de data verzamelt)
 Administratief verwerken van financiële consequenties (extra betaling aan aanbieder voor sneller
afronden dan gemiddeld) door gemeenten
 Actief toezichthouden en monitoren op effect van de maatregel, inclusief potentiële negatieve
effecten op de kwaliteit van zorg, bijvoorbeeld door IGJ

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 15/33

Randvoorwaarden
 Onderzoek naar de uitvoerbaarheid van de maatregel: welk deel van de jeugdigen en
diagnoses/type problematiek kunnen in landelijke categorieën met een gemiddelde behandelduur
worden ingedeeld? Deze maatregel vereist een categorisering, maar dit gaat gepaard met het
risico dat de categorisering ofwel onnodig complex wordt met bijbehorende administratie, ofwel
onvoldoende recht doet aan de diversiteit in problematiek.
 Afstemming over indeling per diagnose of type problematiek en afbakening van doelgroep waar
deze maatregel voor kan worden gebruikt
 Benchmark voor gemiddelde behandelduur per categorie, waarbij bepaald moet worden of de
benchmark gebaseerd wordt op aantal consulten, doorlooptijd of kosten (om zo intensiteit mee te
kunnen wegen)
 Afspraken over herbehandeling binnen bepaalde periode
 Bepaling manier en omvang van financiële beloning
 Toezicht op kwaliteit van de zorg moet worden gewaarborgd, zoals de IGJ nu ook al doet
Effecten van de maatregel
 De maatregel leidt tot efficiënter sturen op het behalen van de doelen van de jeugdige en daarmee
tot meer doelmatigheid. Professionals kunnen extra werkdruk ervaren door beoordeling op
gemiddelde behandelduur en de invoering van financiële prikkel.
 Het leidt mogelijk tot een perverse prikkel voor aanbieders om zware problematiek (binnen een
categorie) te mijden.
 Perverse prikkel voor behandelaren om eerder af te ronden, met risico op mindere kwaliteit van
zorg en specifiek eerdere terugval
 Het bijhouden van de behandelduur en uitkeren van een financiële beloning vraagt extra
werkzaamheden van aanbieders en gemeenten/andere instantie
Financieel effect
Deze maatregel heeft alleen een potentieel effect bij pxq-financiering: bij taakgericht en
resultaatgericht heeft de aanbieder immers het volledige voordeel, en is de prikkel dus nu al sterker
dan bij het tijdig afronden financieel belonen. Op basis van de inschattingen vanuit de praktijktoets
worden ook bij pxq weinig tot geen besparingen verwacht. Professionals gaven daarbij aan dat de
afwegingen om een behandeling al dan niet af te sluiten altijd op inhoudelijke gronden gemaakt
worden en niet op financiële afwegingen. Daar is uiteraard wel wat op af te dingen: als organisaties
geprikkeld worden om de trajectduur te verkorten, zullen zij meer redenen hebben om hier intern op
te sturen en professionals hierin te faciliteren en op te leiden. Kortom: om enkele interne maatregelen
te nemen.
Dit effect zou je echter ook – en nog sterker – verwachten bij taakgerichte en resultaatgerichte
financiering. In ons eerdere onderzoek Stelsel in Groei6 bleek echter dat de verwachte netto besparing
van de maatregel resultaatgerichte financiering onduidelijk, maar ook beperkt is, en voor de maatregel
taakgerichte financiering beperkt is. Het effect blijkt in de praktijk dus al beperkt in die
bekostigingsvormen waar de financiële prikkel om tijdig af te ronden al bestaat. Het is daarmee
onwaarschijnlijk dat het toevoegen van deze prikkel bij gemeenten die pxq financieren, op
macroniveau een significant besparend effect gaat hebben. Daarnaast is het effect hiervan pas op
langere termijn te verwachten, omdat het een nieuwe systematiek betreft.

6

Maatregel 14 en 15, p. 183 – 196, Stelsel in Groei, AEF, 2020

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 16/33

Een ander financieel effect is negatief: het inrichten van shared savings – zowel het verkrijgen van
voldoende inzicht via een benchmark als het maken van goede en realistische afspraken – is een
tijdsintensief proces voor alle partijen, waarvoor vaak ook nog externe expertise ingehuurd wordt. Ook
voldoende inzicht opbouwen via een benchmark is een tijdsintensief proces. De aanloopkosten
hiervoor zijn dan ook hoog, en het duurt lang voor eventuele effecten zichtbaar zijn.
Conclusie financieel effect: we verwachten vanwege de verwachte geringe baten, en op basis van tot
nu toe beperkte resultaten bij taakgerichte en resultaatgerichte financiering, geen significante
besparing op basis van deze maatregel.
Andere aandachtspunten
 De maatregel is sterk afhankelijk van de mate waarin het lukt om een goede categorisering aan te
brengen. Dat is ingewikkeld, aangezien veel factoren meespelen. Zo is er zicht nodig op het type
problematiek, maar ook op de zwaarte en het aantal verwijzingen dat vanuit een GI komt,
aangezien deze jeugdigen doorgaans intensievere en langere jeugdzorgtrajecten hebben. Hoe
deze factoren samenhangen en de trajectduur beïnvloeden, is op dit moment nog onvoldoende
bekend.

Maatregel 2. Normeren behandelduur vanuit gemeenten op basis
van benchmark
Omschrijving
1. Wat houdt de maatregel in? De behandelduur per categorie van type problematiek maximeren
op een aantal behandelingen (plus evt. marge) op basis van een landelijke jaarlijkse benchmark van
gemiddelde behandelduur bij jeugdhulpaanbieders. Het gaat hierbij dus niet om het hard
maximeren van het aantal behandelingen voor een individuele cliënt, maar sturen op de
gemiddelde behandelduur per categorie binnen een instelling. Verschillen en specifiek uitschieters
bij aanbieders qua behandelduur worden zichtbaar en kunnen onderzocht worden. Hierop kunnen
gemeenten op toezien, het gesprek over aan gaan, lerend evalueren met meerdere aanbieders en
waar nodig ook gericht op contracteren. Ook de IGJ kan hier een rol in spelen.
2. Doelgroep. Vooral geschikt voor problematiek die in te delen is op diagnose/categorie, waarbij een
vergelijking te maken is binnen doelgroepen en de bijbehorende behandelduur te normeren is. De
maatregel geldt daarmee met name voor de jeugd-GGZ voor zover er sprake is van enkelvoudige
problematiek, en op de langere termijn voor een deel van de jeugd- en opvoedhulp, als er meer
effectief bewezen behandelingen zijn. Sommige trajecten kennen volgens aanbieders al een vaste
duur, zoals de behandelduur op een Medisch Kinderdagverblijf (MKD) van 9 maanden. De
maatregel is lastiger toe te passen voor de verstandelijk gehandicaptenzorg en bij
multiproblematiek, omdat voor deze doelgroepen zeer moeilijk is vast te stellen wat de gemiddelde
behandelduur inhoudt bij diverse behandelingen. Dat betekent dat de duurste trajecten buiten
scope zijn.
3. Mechanisme. Gemeenten zullen sturen op gemiddelde trajectduur op basis van de benchmark en
uitschieters in de behandelduur bespreken en onderzoeken. Op termijn kan dit leiden tot minder
contracteren van bepaalde aanbieders met een gemiddeld langere behandelduur of het niet meer
vergoeden van consulten vanaf een bepaalde marge vanaf de gemiddelde behandelduur in de
benchmark.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 17/33

Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Administratie van aantal behandelingen per categorie zo ver dit nog niet wordt gedaan (vraagt
administratief werk van aanbieders en een landelijke partij die de data verzamelt)
 Gemeenten moeten afwijkingen van de benchmark monitoren en in gesprek gaan met aanbieders
wanneer zij veel afwijken van de gemiddelde behandelduur
 Bij de start van een traject moet er in afstemming tussen aanbieder en gemeente bepaald worden
onder welke categorie het traject valt, en daarmee wat de maximale kosten zijn binnen deze
categorie
Randvoorwaarden
 Onderzoek en afstemming over indeling per diagnose of type problematiek en afbakening van
doelgroep (en/of type jeugdzorg enkelvoudig/meervoudig, basis/specialistisch) waar deze
maatregel voor kan worden gebruikt, met het risico dat de categorisering ofwel onnodig complex
wordt met bijbehorende administratie, ofwel onvoldoende recht doet aan de diversiteit in
problematiek;
 Benchmark voor gemiddelde behandelduur per categorie (welke bijvoorbeeld elke twee jaar wordt
herhaald en bijgesteld);
 Afspraken over herbehandeling binnen bepaalde periode;
 Toezicht op kwaliteit van de zorg waarborgen bij de IGJ;
 Landelijke bepaling van uitzonderingssituaties waarbij de gemiddelde behandelduur niet realistisch
is
Financiële effecten
Op basis van de inschattingen vanuit de praktijktoets worden hier beperkt besparingen verwacht.
Professionals gaven daarbij aan dat de afwegingen om een behandeling al dan niet af te sluiten altijd
op inhoudelijke gronden gemaakt worden en niet op financiële afwegingen. Daar is uiteraard wel wat
op af te dingen: als organisaties geprikkeld worden om de trajectduur te verkorten, zullen zij meer
redenen hebben om hier intern op te sturen en professionals hierin te faciliteren en op te leiden.
Kortom: om enkele interne maatregelen te nemen. Zoals bij maatregel 1 toegelicht, zit de financiële
prikkel echter al ingebed in resultaatgericht en taakgericht financieren, en blijkt het effect daar
beperkt.
We hebben daarnaast onvoldoende inzicht in verschillen in behandelduur tussen aanbieders voor
vergelijkbare problematiek om een inschatting te maken van de mogelijke baten. Tot slot moet worden
opgemerkt dat het opzetten, vormgeven en bijhouden van de benchmark (zowel incidentele als
structurele) kosten met zich meebrengt. Daarbij moet een balans gevonden worden in het
detailniveau: hogere granulariteit betekent meer inzicht en dus een betere basis om te sturen, maar
de kosten zijn ook hoger.
Conclusie financieel effect: we verwachten vanwege de verwachte geringe baten, en op basis van tot
nu toe beperkte resultaten bij taakgerichte en resultaatgerichte financiering, geen significante
besparing op basis van deze maatregel. Door de benchmark kan de maatregel wel bijdragen aan het
inzicht in de gemiddelde behandelduur per categorie, en de implementatie van andere maatregelen
stimuleren.
Overige aandachtspunten
 Het risico bestaat dat de categorisering ofwel onvoldoende precies is om een norm mee te kunnen
stellen, ofwel dermate precies dat het werken met de categorieën overmatig complex en tijdrovend
wordt en de maatregel daarmee weinig oplevert en veel tijd kost;

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 18/33

 Mogelijke perverse effecten zijn cherry-picking, upcoding en voortijdig afsluiten van behandelingen;
 De maatregel vraagt extra administratie, met name bij de gemeenten;
 Deze maatregel bereikt niet direct de professional; dit vraagt van aanbieders om intern te sturen
op behandelduur, met risico op te vroege afronding en terugval;
 De maatregel draagt potentieel wel bij aan stappen richting betere monitoring en dataverzameling
in de jeugdzorgsector.

Maatregel 3. Landelijk normeren op specifieke diagnoses
Omschrijving
1. Wat houdt de maatregel in? Bij landelijk normeren op specifieke diagnoses wordt de
behandelduur van trajecten landelijk genormeerd op basis van (een bandbreedte van) het aantal
effectieve behandelingen bij bewezen effectieve interventies volgens de Databank Effectieve
jeugdinterventies | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl). Deze interventies kennen een (bandbreedte van)
behandelduur met aantal individuele consulten of groepsbijeenkomsten. Enkel de behandelduur
en intensiteit voor deze duur worden vergoed, met een marge om ruimte te houden voor enige
variatie. Omdat bij deze maatregel een harde maximering aan het aantal behandelingen wordt
vastgesteld, is het van belang dat er een voldoende onderbouwing bestaat voor het dat maximum.
Deze maatregel kan daarom alleen per categorie van diagnoses/problematiek waarvoor een
effectieve behandeling, met informatie over de passende behandelduur, beschikbaar is.
2. Doelgroep. Alleen geschikt voor problematiek die in te delen is op diagnose/type problematiek,
dus voornamelijk voor de jeugd-GGZ en deels voor de jeugd- en opvoedhulp, waarbij ook nog een
effectieve behandeling en behandelduur bekend is. Bij veel van de interventies in de databank zijn
contra-indicaties gedefinieerd, wat ook betekent dat de interventie bij deze jeugdigen minder effectief is
3. Mechanisme. Gemeente zal toezien en sturen op gemiddelde trajectduur op basis van wat bekend
is over bewezen effectieve behandeling bij specifieke diagnoses. De uitschieters in de
behandelduur worden niet meer vergoed.
Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Actueel houden (en bij voorkeur uitbreiden) van lijst bewezen effectieve interventies en
bijbehorende behandelduur (op landelijk niveau)
 Bepalen behandelduur en kosten per individueel traject op basis van diagnose (aanbieder en
gemeente)
Randvoorwaarden
 Dit vraagt uitbreiding van de huidige databank effectieve jeugdinterventies met andere bestaande
bewezen effectieve methodieken en meer onderzoek naar veel gebruikte interventies en hun
effectiviteit. Momenteel omvat de databank 33 interventies op het niveau Effectief volgens sterke of
goede aanwijzingen, waarbij er overlap is in de doelgroepen van deze interventies. Naar schatting
bestrijken de interventies daarmee slechts zo’n 10% van de toegepaste interventies in de
jeugdzorg7. Bij veel van de interventies zijn contra-indicaties gedefinieerd, wat ook betekent dat de
interventie dan minder effectief is. Als de databank in de toekomst uitgebreider is en er meer
bewezen effectieve interventies zijn, kan het effect van deze maatregel toenemen.
 Consensus over de diagnoses/type problematiek, zwaarte en exclusiecriteria per bewezen
effectieve interventie
 Afspraken over hoe de kosten van herbehandeling binnen bepaalde periode worden verdeeld

7

Deze schatting is gebaseerd op een gesprek met het NJi.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 19/33

Financiële effecten
Voor deze maatregel hebben we op dit moment nog onvoldoende data om te kunnen bepalen of de
maatregel naar verwachting significant effect heeft. Het NJi heeft aangegeven geen zicht te hebben op
de omvang van de doelgroep waar bewezen effectieve interventies voor beschikbaar zijn noch voor de
omvang van de doelgroepen waar het op dit moment voor wordt toegepast.
Conclusie financieel effect: er zijn onvoldoende gegevens beschikbaar om tot kwantificering te
komen. Voorbereiding en uitvoering van deze maatregel vraagt daarmee ook uitgebreid
vervolgonderzoek. In de huidige situatie met een beperkt aantal bewezen effectieve interventies zal de
potentiële besparing van de maatregel beperkt zijn.
Overige aandachtspunten
 Er is nog te weinig informatie beschikbaar over bewezen effectieve behandelingen om voor een
significant deel van de jeugdzorg te kunnen normeren. Deze maatregel leidt tot een focus op
evidence based interventies, en minder op practice based interventies, die doorgaans (nog) niet
bewezen effectief zijn;
 Deze maatregel leidt nog niet meteen tot implementatie van de bewezen effectieve interventies,
ook dit vraagt een investering;
 Voordeel van de maatregel is dat het vermoedelijk de inzet van bewezen effectieve interventies
stimuleert.

Maatregel 4. Herindiceren na zes maanden door gemeente
Omschrijving
1.

Wat houdt de maatregel in? Indicaties worden standaard voor 6 maanden afgegeven. Als de
behandeling na die zes maanden nog niet afgerond kan worden, moet een herindicatie
aangevraagd door de aanbieder en moet de gemeente besluiten of deze afgegeven wordt

2.

3.

Doelgroep. De maatregel is voor de meeste vormen van jeugdzorg geschikt. Voor vormen van
zorg waar vooraf bekend is dat langdurige ondersteuning nodig is, zou een uitzondering gemaakt
moeten kunnen worden.
Mechanisme. Door na zes maanden opnieuw een indicatie aan te moeten vragen bij de
gemeente wordt afgedwongen dat opnieuw een expliciete afweging gemaakt wordt of verder
behandelen nog nodig is en naar verwachting nog voldoende oplevert. Het biedt een logisch
moment om af te sluiten en leidt er daarmee naar verwachting toe dat meer trajecten na zes of
een veelvoud van zes maanden afgerond worden. Daarnaast is de aanvraag voor herindicatie het
moment om opnieuw te kijken naar de doelen en hoe deze te bereiken.

Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Vaker indiceren vraagt extra administratie en een extra gesprek van zowel gemeente als aanbieder
Randvoorwaarden
 Het proces van herindiceren moet helder zijn ingericht, liefst zodat het professionals zo min
mogelijk uren administratie kost.
Financiële effecten
Deze maatregel brengt zowel kosten met zich mee als een mogelijke besparing. In de voor dit
onderzoek gebruikte brondata waren geen data beschikbaar om de effecten van herindiceren te
berekenen. Wel gaf Aspectu aan dat eerdere analyses op basis van het berichtenverkeer suggereerden

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 20/33

dat actieve regie op de duur van trajecten voor sommige trajecten (met name multi-problematiek en
meerdere betrokken aanbieders) leidde tot een kortere behandelduur. Die effecten leken meer te
wijten aan een breder pakket van actieve regie, en niet enkel herindiceren.
De kosten voor herindiceren zijn relatief hoog. Professionals geven aan 3 tot 5 uur per cliënt nodig te
hebben. Dit proces vraagt zowel een inhoudelijke afweging als administratieve activiteiten, waaronder
het verantwoorden van de wens tot herindiceren aan de gemeente. Aanvullend op de extra tijd door
professionals moeten uiteraard gemeenten de aanvraag ook beoordelen en verwerken.
Conclusie financieel effect: er zijn op dit moment onvoldoende gegevens om tot kwantificering te
komen. Gegeven de naar verwachting hoge administratieve lasten is er een reële kans dat de
maatregel hooguit beperkt besparend werkt.
Overige aandachtspunten
 De maatregel verhoogt de administratieve lasten, en gaat daarmee in tegen het streven om de
administratieve lasten te verlagen. Er zijn al wachtlijsten rondom indicatiestelling, dit zorgt voor een
extra druk op de indicatieverstrekkende instellingen en op aanbieders.
 Als jeugdigen opnieuw worden verwezen via de medische verwijsroute via huisartsen en de
verwijsroute via GI’s, is de maatregel in de praktijk minder effectief, tenzij er in de regio wordt
afgesproken tussen partners dat er op deze momenten standaard de toegang wordt betrokken.

Maatregel 5. Streefeinddatum vaststellen
Omschrijving
1. Wat houdt de maatregel in? Bij de start van een behandeling wordt een streefeinddatum
vastgesteld met behandelaar en gezin. De aanbieder evalueert rond die datum zelf of behandeling
kan worden afgesloten.
2. Doelgroep. De maatregel is geschikt voor het merendeel van de jeugdhulptrajecten, voor zover
gericht op het realiseren van verbetering; voor trajecten bestaand uit langdurige ondersteuning
en/of begeleiding is deze maatregel minder of niet geschikt. Daarnaast heeft de maatregel naar
verwachting minder effect op zorg in een crisis (gezien de korte behandelduur), en bij pleegzorg
(omdat de reden voor uithuisplaatsing daar vaak gerelateerd is aan de dynamiek in het gezin, en
ingrijpen op de behandeling voor het kind een snellere terugplaatsing niet per sé mogelijk maakt).
3. Mechanisme. Door de maatregel wordt een duidelijk ijkpunt gemaakt, waar opnieuw expliciet
afgewogen moet worden of verder behandelen zinvol is. Dit vergroot de kans dat de behandeling
tijdig wordt afgesloten, en anders tenminste opnieuw scherp is gesteld waar nog aan gewerkt moet
worden in de behandeling.
Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Vastleggen streefeinddatum en beoordelen rond die datum of afronding mogelijk is door
aanbieder
Randvoorwaarden
 Er dient vooraf bij het bepalen van het behandeltraject een duidelijk (en kloppend) beeld te zijn van
de problematiek, de benodigde behandeling en de duur van de behandeling.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 21/33

Financiële effecten
Op basis van de inschattingen van professionals kan dit potentieel een relevante besparing opleveren.
Professionals hebben een jeugdzorgbrede inschatting gegeven van het percentage cliënten waarvoor
deze maatregel meerwaarde zou hebben, de mate waarin de maatregel al wordt toegepast, en het
verwachte effect in maanden in vermindering van de behandelduur. Daarnaast brengt de maatregel
ook kosten met zich mee in de vorm van de extra tijd die het kost om een streefeinddatum vast te
stellen. Het is in de data niet mogelijk om langdurige trajecten en trajecten in crisis uit te sluiten; wel
hebben we pleegzorg uitgesloten.
Berekening
Op basis van de interviews en praktijktoets verwachten we dat het deel van de cliënten waarvoor de
maatregel baten kan opleveren tussen de 10 en 25 % ligt, dat de maatregel bij 55 à 65 % van de
cliënten nog niet wordt toegepast, en dat de gemiddelde maanden besparing per cliënt 1,5 à 2
maanden bedraagt. Daarnaast zijn er meerkosten bij het toepassen van deze maatregel, die worden
geschat op 1 uur inzet van een betrokken professional per cliënt, tegen een tarief van tussen € 75,- en
€ 85,- euro per uur8.
We hebben gerekend met een gemiddelde prijs per maand, gecorrigeerd voor de lagere intensiteit in
de laatste maanden van een traject.
Maatregel 5: streefeinddatum
Baten die deze maatregel oplevert

Financieel effect
44 tot 93 miljoen euro

Kosten waarmee deze maatregel gepaard gaat

-16 tot -13 miljoen euro

Netto potentiële jaarlijkse besparing van deze maatregel

29 tot 78 miljoen euro

Conclusie financieel effect: deze maatregel kan naar verwachting een interessante besparing
opleveren, met relatief weinig implementatiekosten en andere nadelen.
Overige aandachtspunten
 Voor zover aanbieders dit al doen, werd in interviews aangegeven dat professionals elkaar hier in
de praktijk kritisch op bevragen en dat dit daarmee bijdraagt aan scherpere afwegingen.
 Vraag bij deze maatregel is nog wel of, en hoe, hierop te sturen; wordt dit een verplichting die
gemeenten via inkoopcontracten opleggen? In dat geval verhoogt de maatregel de administratieve
lasten, en gaat daarmee in tegen het streven om de administratieve lasten te verlagen.

Maatregel 6. Betere contractering tussen professional en gezin, met
aandacht voor behandeldoelen en verwachtingsmanagement
Omschrijving
1. Wat houdt de maatregel in? Bij de start van het traject (concreet bij het eerste gesprek na de
intake) worden concrete doelen voor de behandeling opgesteld. Deze worden ook afgestemd met
de jeugdige en de ouders. Zo is aan het begin van het traject al duidelijk gedefinieerd wanneer het
“goed genoeg” is. Als deze doelen bereikt zijn, wordt de behandeling afgesloten, tenzij er een groot
risico is op terugval.

Voor het bepalen van deze bandbreedte hebben we onder meer gekeken naar Stelsel in Groei (AEF, 2020), rekening houdend met
inflatie; en naar de Verkenning Maatschappelijke Prijslijst (Verwey-Jonker Instituut, 2022).
8

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 22/33

2. Doelgroep. Alle vormen van jeugdzorg waarin behandeling plaatsvindt. Waar langdurig zorg nodig
is heeft de maatregel minder effect; wel kan het ook in die situaties leiden tot een kortere duur van
behandeling waarin gewerkt wordt aan verbetering richting een concreet perspectief (bijvoorbeeld
een zekere mate van zelfstandigheid). Daarnaast heeft de maatregel naar verwachting minder
effect op zorg in een crisis (gezien de korte behandelduur), en bij pleegzorg (omdat de reden voor
uithuisplaatsing daar vaak gerelateerd is aan de dynamiek in het gezin, en ingrijpen op de
behandeling voor het kind een snellere terugplaatsing niet per sé mogelijk maakt).
3. Mechanisme. Door vooraf te concretiseren wanneer de behandeling afgerond kan worden en dit
ook expliciet te bespreken met de ouders worden professionals ondersteund om de behandeling
af te ronden wanneer die doelen zijn bereikt. Dit voorkomt dat doorbehandeld wordt op lichte
aanvullende problematiek die in de behandeling gevonden wordt, maar die op zichzelf niet had
geleid tot een indicatie.
Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Van aanbieders vraagt dit een iets aangepaste werkwijze:
 in eerste gesprek (na intake) doelen en verwachte behandelduur afstemmen tussen gezin en
behandelaar, waarbij ook aandacht is voor wat er nodig is om daarna zelfstandig weer verder te
kunnen.
 Voor het verwachte einde evalueren met ouders om de laatste stappen te bespreken en voor te
bereiden op verwachte afronding.
Randvoorwaarden
 Opname in werkinstructie, met duidelijke instructies over de manier en detailniveau van het
vaststellen (samen met het gezin) van de doelen
Financiële effecten
Uit het gesprek met de professionals blijkt dat dit in de praktijk al redelijk wat wordt toegepast, maar
dat er nog potentieel is om het meer toe te passen. We verwachten daarmee dat deze maatregel
potentieel tot besparing kan leiden. Professionals hebben een jeugdzorgbrede inschatting gegeven
van het percentage cliënten waarvoor deze maatregel meerwaarde zou hebben, de mate waarin de
maatregel al wordt toegepast, en het verwachte effect in maanden in vermindering van de
behandelduur. Daarnaast brengt de maatregel ook kosten met zich mee in de vorm van de extra tijd
die het kost om een streefeinddatum vast te stellen. Het is in de data niet mogelijk om langdurige
trajecten en trajecten in crisis uit te sluiten; wel hebben we pleegzorg uitgesloten.
Berekening
Op basis van de interviews en praktijktoets verwachten we dat het deel van de cliënten waarvoor de
maatregel baten kan opleveren tussen de 5 en 15 % ligt, dat de maatregel bij 50 à 60 % van de cliënten
nog niet wordt toegepast, en dat de gemiddelde maanden besparing per cliënt 2 – 2,5 maanden
bedraagt. Daarnaast zijn er meerkosten bij het toepassen van deze maatregel, die worden geschat op
1 uur inzet van een betrokken professional per cliënt, tegen een tarief van tussen € 75,- en € 85,- euro
per uur.
We hebben gerekend met een gemiddelde prijs per maand, gecorrigeerd voor de lagere intensiteit in
de laatste maanden van een traject.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 23/33

Maatregel 6: betere contractering

Financieel effect

Baten die deze maatregel oplevert
Kosten waarmee deze maatregel gepaard gaat

31 tot 73 miljoen euro
-15 tot -12 miljoen euro

Netto potentiële jaarlijkse besparing van deze maatregel

17 tot 59 miljoen euro

Conclusie financieel effect: deze maatregel kan naar verwachting een interessante besparing
opleveren, met relatief weinig implementatiekosten en andere nadelen. Het is wel waarschijnlijk dat
het effect van deze maatregel sterke overlap heeft met het effect van maatregel 5.
Overige aandachtspunten
 Voor zover aanbieders dit al doen, werd in interviews aangegeven dat professionals elkaar hier in
de praktijk kritisch op bevragen en dat dit daarmee bijdraagt aan scherpere afwegingen.
 Vraag bij deze maatregel is nog wel of, en hoe, hierop te sturen; wordt dit een verplichting die
gemeenten via inkoopcontracten opleggen? De tijdsinvestering die controle op voldoen aan die
verplichting zou vragen staat potentieel niet in verhouding tot de baten.

Maatregel 7. Terugvaloptie bieden voor cliënten, zodat er snel zorg
kan worden ingezet bij een terugval
Omschrijving
1. Wat houdt de maatregel in? Het beschikbaar maken van een mogelijkheid om versneld opnieuw
in te stromen in jeugdzorg wanneer problematiek na een eerder afgerond traject terugkomt.
Concreet zou dit inhouden dat een jeugdige die zich opnieuw meldt bij de aanbieder waar hij of zij
eerder onder behandeling was, bovenaan de wachtlijst komt en terug in behandeling kan bij één
van de professionals die hem/haar eerder zag, voor een vastgesteld en beperkt aantal consulten,
zonder een nieuwe indicatie aan te hoeven vragen. Bij verblijf geldt dat er een tijdelijk bed geboden
kan worden voor een vastgesteld aantal nachten.
2. Doelgroep. De maatregel heeft met name invloed op die vormen van zorg waar momenteel een
wachtlijst is. De maatregel kan zowel voor ambulante als residentiële jeugdhulp.
3. Mechanisme. Professionals laten soms jongeren niet uitstromen omdat er zorgen zijn of de
resultaten van de behandeling voldoende bestendigd zijn. Jeugdigen blijven dan “voor de
zekerheid” in behandeling en/of in verblijf. Dit geldt met name wanneer er wachtlijsten zijn, en een
jeugdige bij terugval dus eerst weer een tijd zou moeten wachten. Een terugvaloptie zou ertoe
kunnen leiden dat professionals eerder de jeugdige kunnen laten uitstromen, omdat ze erop
vertrouwen dat er snel weer zorg geboden kan worden indien nodig. Daarnaast kan deze back-up
mogelijkheid jeugdige en behandelaar extra vertrouwen geven en daarmee eerder afschalen
faciliteren.
Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Inrichten proces bij aanbieder om aanmeldingen via deze route te kunnen verwerken
 Dit vraagt ook het beschikbaar houden van capaciteit voor jeugdigen die via deze route met
voorrang instromen
 Behandelaren moeten vervolgens ook daadwerkelijk eerder afronden
Randvoorwaarden
 Uitwerken van voorwaarden waaronder en welke zorg de jeugdige via deze route kan krijgen
 Afstemming met gemeenten over indicaties

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 24/33

 Voor goede uitvoering van de maatregel kan het noodzakelijk zijn om een extra percentage
capaciteit te hebben, om vanuit de aanbieders flexibiliteit te kunnen bieden om jeugdige snel bij
een bekende behandelaar te laten starten
Financiële effecten en overige aandachtspunten
In de sessie met professionals werd benoemd dat dit inhoudelijk een wenselijke maatregel is, maar dat
het effect naar verwachting beperkt is. Voor jeugdhulp met verblijf wordt daarbij specifiek benoemd
dat er al wordt gestuurd op zo snel mogelijke uitstroom en daarbij regelmatig al een bed op recept
wordt geboden of een strippenkaart. Een jeugdhulpaanbieder voor jeugdigen met een verstandelijke
beperking benoemde ditzelfde. De verwachte besparing is dus gering.
Daarnaast brengt deze maatregel met zich mee dat andere jongeren langer op de wachtlijst staan: het
vraagt immers van aanbieders dat zij reservecapaciteit aanhouden om de terugstroom met voorrang
op te kunnen pakken. Dat laatste maakt het stelsel als geheel juist minder efficiënt. Er wordt dus
weinig financieel voordeel verwacht, aangezien de jongeren die langer op de wachtlijst staan vaak
langer overbruggingszorg krijgen.
Conclusie financieel effect: deze maatregel heeft naar verwachting weinig effect, en een negatief
effect op de efficiëntie van het stelsel als geheel.

Maatregel 8. Voorrang op de wachtlijst voor jeugdigen die vanuit
jeugdhulp met verblijf doorstromen
Omschrijving
1. Wat houdt de maatregel in? Jeugdigen die (tijdelijk) in jeugdhulp met verblijf zitten met een
behandeling en doorstromen naar een ambulant traject of open afdeling, krijgen voorrang bij
plaatsing. Dit verkort het traject jeugdhulp met verblijf.
2. Doelgroep. Jeugdigen die een ambulante vervolgbehandeling krijgen na jeugdhulp met verblijf of
naar een open afdeling doorstromen na een gesloten plaatsing en hiervoor op een wachtlijst staan.
Jeugdigen in pleegzorg vallen hierbuiten.
3. Mechanisme. Als deze jeugdigen voorrang krijgen bij plaatsing, wordt onnodige extra tijd in verblijf
voorkomen. De aanname is dat in die extra tijd in verblijf wel verder behandeld zou kunnen
worden, maar dat het kosteneffectiever is als de behandeling ambulant plaatsvinden. We gaan er
in deze maatregel vanuit dat de duur van het ambulante traject ongewijzigd is.
Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Organisatorisch inrichten van voorrang (aangepast aanmeldproces om aanmeldingen via deze
route te kunnen verwerken) door aanbieders
 Afstemming tussen aanbieders in individuele gevallen om de voorrang te kunnen organiseren
Randvoorwaarden
 Uitwerken van voorwaarden waaronder en welke zorg de jeugdige via deze route kan krijgen
 Voor meer impact en uitstroom uit jeugdzorg met verblijf vraagt dit voldoende beschikbaarheid van
beschermd/begeleid wonen plaatsen
Financiële effecten en overige aandachtspunten
Professionals geven aan dat dit vaak binnen een aanbieder al gebeurt, en dus met name effect kan
hebben voor jeugdigen die bij een andere aanbieder op de wachtlijst zouden komen. Daarbij wordt

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 25/33

ook nog benoemd dat er door diverse aanbieders van jeugdhulp met verblijf dan ambulante
overbruggingszorg wordt geleverd in afwachting van ambulante jeugdhulp. Bij deze groep jeugdigen is
er waarschijnlijk iets minder effect te verwachten. Het effect blijft dan beperkt tot de besparing door
het voorkomen of inkorten van de periode waarin overbruggingszorg wordt geleverd.
Door professionals wordt aangegeven dat de besparing waarschijnlijk relatief beperkt is voor het
grootste deel van de groep in jeugdzorg. Specifiek voor jeugdigen met LVB en jeugdigen in de
JeugdzorgPlus is er wel vaak sprake van wachtlijstproblematiek dan wel het vinden van geschikte
plekken. De grootste vertragende factor bij JeugdzorgPlus en voor jeugdigen met een meervoudige
beperking, zoals benoemd door aanbieders, is het vinden van passende externe plekken voor
behandeling, en niet zozeer de wachtlijst voor behandeling. De vraag is dus of deze maatregel dit
probleem oplost. Vanuit een andere aanbieder werd aangegeven dat het gebrek aan woonruimte een
grotere belemmering is dan de wachtlijsten, zeker voor uitstroom vanuit open groepen. Ook werd
aangegeven dat 25% van de jeugdigen in JeugdzorgPlus weer terugvalt, wat impliceert dat er potentieel
ook met enige regelmaat juist al te snel wordt afgeschaald.
Voor het berekenen van de omvang van het effect is het nodig om zicht te hebben op de wachttijden
op ambulante trajecten van jeugdigen in jeugdhulp met verblijf. Op landelijk, regionaal en lokaal
niveau ontbreken momenteel cijfers over wachtlijsten, zowel over de aanwezigheid van eventuele
wachtlijsten als over de gemiddelde wachttijd. In welke mate wachtlijsten invloed hebben op de
gemiddelde trajectduur is moeilijk vast te stellen.
Conclusie financieel effect: Op basis van de inbreng en inschattingen van professionals lijkt de
mogelijke besparing van deze maatregel laag, omdat dit gedeeltelijk al gebeurt en omdat contraindicaties en tekort aan woonplekken vaak een groter probleem zijn. Waar er sprake kan zijn van een
besparing (met name voor de lvb-doelgroep) is deze niet goed in te schatten met de huidige
beschikbare gegevens.

Maatregel 9. Supervisie vanuit een outtake team
Omschrijving
1. Wat houdt de maatregel in? Inzet van supervisie, bijvoorbeeld via speciale outtake teams, om
professionals te begeleiden en meer handvatten te geven om tijdig af te schalen. Dit kan worden
gedaan door op vaste momenten (e.g. na 6 maanden) en/of op verzoek supervisie vanuit een
outtake-team te organiseren.
2. Doelgroep. In beginsel kan deze maatregel worden toegepast op alle vormen van jeugdzorg, maar
zal het effect niet aanwezig zijn bij elke cliënt. Bij jeugdigen in pleegzorg wordt er geen effect
verwacht van supervisie vanuit een outtake team.
3. Mechanisme. Supervisie gericht op afronding of aansluiten bij een consult kan een professional
ondersteunen in de (soms toch ingewikkelde én spannende) afweging of een cliënt voldoende is
geholpen; en zo niet, of het nog voldoende toegevoegde waarde heeft om door te gaan. Daarbij zal
een onafhankelijke professional die geen directe relatie heeft met het gezin objectiever kunnen
kijken naar of verder behandelen nog nodig is of dat er wel afgerond kan worden.
Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Deze maatregel vraagt van aanbieders het samenstellen van outtake teams, met relatief senior
professionals, die op specifieke momenten betrokken worden bij een behandeling en kunnen
meekijken of verdere behandeling noodzakelijk is.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 26/33

Randvoorwaarden
 Aanvullende training van professionals in outtake teams gericht op vaardigheden voor tijdig
afronden.
 Extra inzet van supervisoren of een outtake team gericht op afronden van casuïstiek, waarbij dit
ook bekostigd moet worden.
 Organisatie van supervisie voor vrijgevestigden / kleinere aanbieders, bijvoorbeeld via de
beroepsverenigingen
Financiële effecten
De inschattingen van professionals lopen sterk uiteen. We verwachten dat deze maatregel potentieel
tot besparing kan leiden. Omdat het nog beperkt gedaan wordt, is het nog lastig in te schatten wat de
besparing kan zijn. Professionals maken hier wel een inschatting van, maar deze lopen wel behoorlijk
uiteen. We hebben ervoor gekozen om de inschatting vanuit een organisatie die al werkt met deze
methode wat zwaarder mee te wegen.
Berekening
Op basis van de interviews en praktijktoets verwachten we dat het deel van de cliënten waarvoor de
maatregel baten kan opleveren tussen de 15 en 35% ligt, dat de maatregel bij 70 à 90% van de cliënten
nog niet wordt toegepast, en dat de gemiddelde maanden besparing per cliënt 2 tot 3 maanden
bedraagt. We hebben de jeugdigen in pleegzorg buiten beschouwing gelaten.
Daarnaast zijn er meerkosten bij het toepassen van deze maatregel, die worden geschat op 3 tot 4 uur
inzet (totaal) van de behandelaar en de supervisor. We hebben gerekend met een gemiddeld tarief van
80-120 euro per uur, omdat meer senior professionals zullen worden ingezet voor de supervisie. De
incidentele kosten voor het trainen van professionals voor de outtake teams zijn niet meegenomen in
de berekening.
We hebben gerekend met een gemiddelde prijs per maand, gecorrigeerd voor de lagere intensiteit die
de laatste maanden van een traject hebben.
De inschattingen die gemaakt zijn lopen relatief sterk uiteen. Daarmee is de bandbreedte waarmee de
maatregel gekwantificeerd wordt ook groot.
Maatregel 9: supervisie via een outtake team
Baten die deze maatregel oplevert

Financieel effect
94 tot 199 miljoen euro

Kosten waarmee deze maatregel gepaard gaat

-94 tot -62 miljoen euro

Netto potentiële jaarlijkse besparing van deze maatregel

13 tot 123 miljoen euro

Conclusie financieel effect: de maatregel brengt naar verwachting een besparing met zich mee, en
draagt bij aan deskundigheidsbevordering onder professionals. De omvang van de verwachte
besparing is op dit moment enkel met een grote bandbreedte te kwantificeren.
Overige aandachtspunten
 Nadeel van de maatregel is dat de outtake teams ook schaarse capaciteit vragen, die niet ingezet
kunnen worden voor behandeling. Als de maatregel per saldo tijd bespaart is dit op termijn de
moeite waarde, maar zeker in de opstartfase zal de capaciteit in de jeugdzorg negatief beïnvloed
worden.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 27/33

Maatregel 10. Inzetten op eigen kracht door inzet van maatje /
mentor (bijvoorbeeld JIM)
Omschrijving
1. Wat houdt de maatregel in? Inzet van een mentor (bijvoorbeeld JIM, Jouw Ingebrachte Mentor) of
maatje om ondersteuning in het eigen netwerk van de jongere te organiseren. Hierdoor is
uitstroom uit verblijf eerder mogelijk, omdat een jongere een steviger netwerk heeft waar hij/zij
steun uit ervaart en waar hij/zij ook op kan terugvallen als het toch tijdelijk wat lastiger is.
Daarnaast kan er in sommige situaties potentieel een uithuisplaatsing voorkomen worden; dit
effect is in dit onderzoek niet meegenomen.
2. Doelgroep. Jongeren in verblijf, inclusief kinderen in pleegzorg. Voor kinderen en jongeren in
ambulante zorgvormen kan de maatregel een positief effect hebben op de kwaliteit van de zorg,
maar maakt de intensieve begeleiding die nodig is voor succesvolle inzet van een mentor/maatje
dat de kosten naar verwachting niet zullen dalen. We hebben daarom hier alleen gekeken naar
jongeren in verblijf.
3. Mechanisme. Door de inzet van een mentor of maatje kan een jongere potentieel eerder terug
naar huis, omdat de jongere meer steun ervaart in de directe omgeving.
Uitvoering (incl. betrokken partijen)
 Deze maatregel vraagt van de aanbieder dat zij in hun trajecten actief op zoek gaan naar maatjes of
mentoren, en deze de juiste voorbereiding en begeleiding geven om hun rol te kunnen uitvoeren
 De maatregel vraagt daarnaast dat er binnen het netwerk van de jeugdige iemand bereid gevonden
kan worden om de rol van maatje of mentor op te pakken
Randvoorwaarden
 Afbakening waar mentor/maatje/ondersteuner voor is en waarvan niet
 Training van professionals op werken met een mentor/maatje/ondersteuner
 Tijd voor professionals voor afstemming
 Opname in inkoopcontracten
Financiële effecten
Op basis van eerste inschatting lijkt de potentiële winst groot genoeg om interessant te zijn, maar
daarbij moet opgemerkt worden dat de tijdsinvestering ook groot is volgens professionals. [PM]
Berekening
Op basis van de interviews en praktijktoets verwachten we dat het deel van de cliënten waarvoor de
maatregel baten kan opleveren tussen de 40 en 50 % ligt, en dat de gemiddelde maanden besparing
per cliënt rond de drie maanden bedraagt. Daarnaast zijn er meerkosten bij het toepassen van deze
maatregel. Deze konden in dit onderzoek niet gekwantificeerd worden, omdat enkel de totale kosten
van vervangende ambulante trajecten inclusief de JIM-methodiek bekend waren. Op basis van deze
data is geen betrouwbare berekening te maken van de potentiële effecten. Daarbij moet opgemerkt
worden dat op sommige plekken de extra tijdsbesteding voor aanbieders een reden is om de
methodiek niet in te voeren. Dit heeft deels te maken met de vraag of deze kosten gefinancierd
worden, maar ook deels met de hoogte van de kosten en benodigde extra capaciteit.
Conclusie financieel effect: het financieel effect kan op basis van de beschikbare data niet berekend
worden.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 28/33

Overige aandachtspunten
 Niet alle jeugdigen zijn in staat om een mentor/maatje/ondersteuning te vinden in hun netwerk, dit
lukt volgens onderzoek 35 à 83 % van de jeugdigen1.
 De meerwaarde van deze maatregel per jeugdige kan erg verschillen doordat het afhankelijk is van
het huidige netwerk van de jeugdige (de uitgangssituatie), de capaciteiten van de mentor/het
maatje en de steun die de jeugdige ook werkelijk nodig heeft9. Dit vraagt flexibiliteit van de
professionals.
 Professionals geven aan dat het werken met een mentor/maatje/ondersteuner tijd kost en ervaren
een drempel in het toepassen hiervan.
 Het effect van deze maatregel kan verschillen mede door in hoeverre er al systemisch en/of met
vrijwilligers wordt gewerkt door een aanbieder.

Youth Initiated Mentors: Do They Offer an Alternative for Out-of-Home Placement in Youth Care? | The British Journal of Social
Work | Oxford Academic (oup.com)
9

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 29/33

Bijlagen

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 30/33

1

Gesprekspartners
In het proces hebben we in de eerste fase via interviews met diverse professionals en experts
gesproken om te komen tot maatregelen en de bijbehorende effecten en voorwaarden. In de tweede
fase hebben we in een werksessie met professionals gekeken naar of het mogelijk is om een
inschatting te geven van de effecten en omvang van de populatie waar de maatregelen op van
toepassing zijn, plus in hoeverre de maatregelen al worden toegepast. Aanvullend hierop hebben we
nog enkele andere professionals specifiek bevraagd voor bepaalde maatregelen, om te toetsen of de
inschattingen voor verschillende typen jeugdzorg passend waren. Zowel bij de praktijktoets als bij de
aanvullende gesprekken konden de professionals niet voor alle maatregelen een inschatting geven.
We hebben zo veel mogelijk professionals gesproken uit verschillende sectoren, maar bij de
interpretatie van de resultaten is het van belang te realiseren dat het aantal gesproken professionals
door de beperkte omvang van het project nog steeds beperkt was.

Gesproken professionals/experts en sector
 Directeur jeugd en gezin, specialistische GGZ
 Kinder- en jeugdpsychiater, specialistische GGZ
 Orthopedagoog, basis GGZ-praktijk
 Arts-assistent, specialistische GGZ
 Kinder- en jeugdpsychiater, specialistische GGZ
 Orthopedagoog, verstandelijk gehandicaptenzorgaanbieder
 Adviseur, verstandelijk gehandicaptenzorgaanbieder
 Manager behandelzaken, JeugdZorgPlus-instelling
 Directeur-bestuurder, jeugd- en opvoedhulpaanbieder
 Ontwikkelaar Jeugd & Onderwijs, jeugd- en opvoedhulpaanbieder
 Kwaliteitsborger en praktijkbegeleider, jeugd- en opvoedhulpaanbieder
 Directeur, brede jeugdhulpaanbieder
 Voorzitter RvB, instelling voor (volwassen- en jeugd-)GGZ
 Landelijk ambassadeur VNG / voormalig bestuurder jeugd-GGZ

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 31/33

2

Toelichting op de data-analyse
We hebben de verwachte effecten met bandbreedtes gekwantificeerd
Het doel van het onderzoek was om te bepalen welke maatregelen leiden tot een kortere
behandelduur en daarmee vermindering van de kosten. Het antwoord op deze vraag is niet exact te
bepalen. Wij geven dan ook geen exacte uitkomst, maar een bandbreedte. De bandbreedte geeft de
marge aan waarbinnen we verwachten dat de besparing zou vallen als de maatregel wordt ingevoerd.
In deze bijlage leggen we op hoofdlijnen uit welke data gebruikt zijn, waar onzekerheden uit
voortkomen, en hoe we omgaan met onzekerheden en bandbreedtes.
De maatregelen zijn berekend met data en inschattingen uit verschillende bronnen
Om het effect van een maatregel te berekenen, hebben we voor iedere maatregel globaal dezelfde
structuur aangehouden. In de tabel hieronder staan de elementen per berekening en hun bron
toegelicht.
Element
Totaal aantal trajecten

Bron
CBS Statline

Toelichting
Nieuwe trajecten jeugdhulp in natura in 2021

Baten

Exclusief pleegzorg voor maatregelen 5,6 en
9; inclusie voor maatregel 10
Voor welk deel van de
populatie heeft de

Inschatting
professionals

maatregel effect

We hebben gevraagd voor welk deel de
maatregel werkt, en daarvan afgetrokken
voor welk deel de maatregel nu al wordt
toegepast

Kosten per maand

Aspectu

Totaal aantal trajecten

CBS Statline

Kosten per maand op basis van
berichtenverkeer (zie onder voor nadere
toelichting)
Nieuwe trajecten jeugdhulp in natura in 2021

Kosten

Exclusief pleegzorg voor maatregelen 5,6 en
9; inclusie voor maatregel 10
Deel van de trajecten
waarvoor maatregelen

Inschatting
professionals

nog niet worden
toegepast
Kosten per cliënt voor
toepassen maatregel

Inschatting
professionals of

Inschatting tijd waar mogelijk opgehaald bij
professionals, aangevuld door AEF.

AEF en de
maatschappelijke

Inschatting tarief op basis van eerdere
onderzoeken en ervaring AEF.

prijslijst
Voor de berekening van gemiddelde kosten per maand hebben we de volgende filters en correcties
toegepast:
 Trajecten van korter dan 9 maanden en langer dan 50 maanden zijn uitgesloten, omdat deze naar
verwachting geen representatief beeld geven van de kosten per maand die bespaard kunnen
worden.
 Crisiszorg, kort verblijf/logeren en pleegzorg zijn uitgefilterd (m.u.v. pleegzorg bij maatregel 10)
omdat op inhoudelijke gronden bij deze vormen van zorg weinig besparing in trajectduur verwacht
kan worden.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 32/33

 Voor het berekenen van de verwachte besparing per traject hebben we gekeken naar de intensiteit
in de laatste, eennalaatste en op twee na laatste maand, en op basis daarvan de verwachte
besparing per traject berekend.
Voor het aantal trajecten is gekozen voor het aantal nieuwe trajecten (om dubbeltelling te voorkomen)
in 2021. Op CBS Statline zijn deze cijfers te vinden voor jeugdhulp in natura, waarmee trajecten via een
pgb uitgesloten zijn. Omdat het minder waarschijnlijk is dat gemeenten op deze trajecten kunnen
sturen en het om een klein aandeel gaat (op basis van het aantal jeugdigen in jeugdhulp schatten we
zo’n 3,6%) hebben we ervoor gekozen de cijfers voor jeugdhulp in natura aan te houden.
Voor de expertinschattingen hebben we een bandbreedte aangehouden
Professionals hebben waar mogelijk per onderdeel een inschatting gemaakt van het effect en/of de
omvang. Op basis hiervan en de variatie in de antwoorden hebben we een inschatting gemaakt van
hoe onzeker dit effect en/of de omvang is, om tot een bandbreedte te komen. Waar de inschattingen
van professionals verder uiteen liepen, hebben we een grotere bandbreedte gehanteerd.
We hebben gecombineerde bandbreedtes met statistische rekenregels berekend
We hebben per deel van de maatregel een bandbreedte berekend, voor zowel ambulante jeugdhulp
als jeugdhulp met verblijf. Deze hebben we vervolgens gecombineerd tot een bandbreedte van de
gehele maatregel. Bandbreedtes kunnen niet zomaar opgeteld worden door de onder- en
bovengrenzen op te tellen. Ook vermenigvuldigen van bandbreedtes geeft geen goede inschatting van
de uiteindelijke bandbreedte. De manier waarop we bandbreedtes combineren komt voort uit de
statistiek, dit heet ook wel foutenvoortplanting. Deze hebben we zowel voor optelling van effecten
binnen een onderdeel als voor het combineren van verschillende onderdelen gebruikt. Voor meer
informatie over de toepassing van foutenvoortplanting bij het kwantificeren van effecten van
maatregelen verwijzen we naar Stelsel in Groei, p. 66 en verder.

Eindrapport Verkenning naar het verminderen van de behandelduur in de jeugdzorg

pagina 33/33