Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 685

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het
Wetboek van Strafvordering en de Wet op de
economische delicten met het oog op het
vergroten van de mogelijkheden tot opsporing,
vervolging, alsmede het voorkomen van
financieel-economische criminaliteit (verruiming
mogelijkheden bestrijding
financieel-economische criminaliteit)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
Financieel-economische criminaliteit geniet de twijfelachtige reputatie
buitengewoon lucratief te zijn. Fraude, omkoping en witwassen oefenen
daarom aantrekkingskracht uit op daders die niet alleen afkomstig zijn uit
het criminele milieu, maar ook uit de reguliere economische sector.
De belangrijkste reden waarom het aantrekkelijk is om deze misdrijven te
plegen ligt in de combinatie van hoge winsten, een geringe pakkans en
verhoudingsgewijs lage straffen waarmee het plegen ervan wordt
bedreigd. Het kabinet wil dat deze situatie tot het verleden gaat behoren.
Daarom beoogt dit wetsvoorstel een aanscherping van de strafposities bij
financieel-economische criminaliteit alsmede een verruiming van de
mogelijkheden voor opsporing, vervolging en adequate bestraffing van dit
soort feiten.
Lange tijd werd financieel-economische criminaliteit als minder ernstige
vorm van misdaad ervaren. Pas in de afgelopen decennia is hierin
verandering gekomen. Financieel-economische criminaliteit blijkt grote
maatschappelijke schade te kunnen veroorzaken. Te wijzen valt op de
omvangrijke fraude- en omkopingszaken, zoals de Bouwfraudezaak,
boekhoudfraude-schandalen en de misstanden bij woningbouwcorporaties, die een grote impact hebben gehad en nog steeds hebben. Voorts
treffen vormen van financieel-economische criminaliteit burgers ook
rechtstreeks, bijvoorbeeld beleggingsfraude en oplichtingspraktijken via
het internet. Dit heeft geleid tot veranderde opvattingen over de strafwaardigheid van deze delicten. Het kabinet wil alles in het werk stellen om
financieel-economische criminaliteit effectief aan te pakken.
De afgelopen jaren heeft het kabinet de bestrijding van financieeleconomische criminaliteit in de praktijk reeds geïntensiveerd. Dit heeft
onder andere geresulteerd in de vervolging van zaken van grootschalige

kst-33685-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

1

fraude en omkoping, alsmede een forse stijging van het aantal witwaszaken. Met een intensivering van de opsporing en vervolging worden
echter niet alle prikkels tot het plegen van deze delicten weggenomen. Zo
werkt het vooruitzicht van lage straffen calculerend gedrag in de hand.
Daders van financieel-economische delicten kunnen vaak eenvoudig
lucratieve strafbare feiten plegen en laten zich in dat verband niet
ontmoedigen door het vooruitzicht van een boete of (voorwaardelijke)
vrijheidsstraf van korte duur. En ondernemingen die als rechtspersoon
alleen met een geldboete kunnen worden gestraft, zijn vaak dermate
kapitaalkrachtig dat zij zich niet laten afschrikken door een in hun ogen
geringe boete. Het is daarom van belang dat met het oog op de preventieve en repressieve werking van het strafrecht wordt voorzien in
versterkte mogelijkheden om laakbaar handelen in het financieeleconomische domein strafrechtelijk te vervolgen en om adequate straffen
op te leggen.
In dit wetsvoorstel wordt in de eerste plaats voorgesteld om de
omschrijving van een aantal delicten te verruimen en te actualiseren, die
centraal staan in de bestrijding van financieel-economische criminaliteit.
Het gaat om de strafbaarstelling inzake misbruik van gemeenschapsgeld,
de strafbaarstelling van witwassen en de strafbaarstellingen inzake
ambtelijke corruptie en corruptie in de private sector. Ook introduceert het
wetsvoorstel een strafverzwaringsgrond gericht op het harder aanpakken
van het stelselmatig plegen van misdrijven in de sfeer van de Wet op de
economische delicten. Voorts bevat het wetsvoorstel het voorstel om een
flexibel boeteplafond in het strafrecht in te voeren zodat rekening kan
worden gehouden met de draagkracht van ondernemingen die strafbare
feiten plegen. Verder wordt de aftrek van kosten bij ontneming van
wederrechtelijk verkregen voordeel van een wettelijke regeling voorzien.
Daarnaast beoog ik met dit wetsvoorstel de mogelijkheden tot opsporing
van financieel-economische criminaliteit verder te verbeteren door het
invoeren van een snellere procedure om te oordelen over de inbeslagneming van stukken, wanneer onder andere advocaten en notarissen zich
beroepen op hun verschoningsrecht. Met het voorstel wordt uitvoering
gegeven aan diverse toezeggingen aan de Tweede Kamer inzake de
bestrijding van financieel-economische criminaliteit. Ook geeft dit
wetsvoorstel uitvoering aan de voornemens van dit kabinet, zoals vermeld
in het regeerakkoord, om de financiële en georganiseerde criminaliteit
hard aan te pakken. Het voorstel komt tevens tegemoet aan enkele
aanbevelingen gedaan door internationale organisaties.
2. Ontvangen adviezen1
Het wetsvoorstel is voor advies voorgelegd aan de Raad van Korpschefs,
het Platform bijzondere opsporingsdiensten (Platform BOD-en), het
Openbaar Ministerie (OM), de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
(NVvR), de Raad voor de rechtspraak (Rvdr), de Nederlandse Orde van
Advocaten (NOvA) en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB).
Van alle instanties is advies ontvangen.
Volgens de Raad van Korpschefs maakt het wetsvoorstel een effectievere
opsporing en vervolging van financieel-economische criminaliteit
mogelijk. De Raad van Korpschefs sprak daarbij de verwachting uit dat de
inspanningen in het kader van het wetsvoorstel leiden tot meer en hogere
boetes en tot een groter bedrag aan afgenomen crimineel vermogen. Het
Platform BOD-en zag in het wetsvoorstel een goede uitbreiding van het
ten dienste staande instrumentarium. De NVvR, de Rvdr en de NOvA
plaatsten kanttekeningen bij de voorstellen om toepasselijke straffen voor
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

2

financieel-economische delicten te verhogen teneinde de bestrijding
ervan effectiever te maken. De Rvdr vroeg in dit verband aandacht voor de
verhoging van de pakkans. Ook het kabinet hecht aan verhoging van de
pakkans als ontmoediging van potentiële plegers van financieeleconomische criminaliteit; daartoe is, zoals hierboven vermeld, de
opsporing en vervolging van deze delicten de afgelopen jaren geïntensiveerd. Deze intensivering wordt kracht bijgezet door een aantal wijzigingen in het onderhavige voorstel die de mogelijkheden tot opsporing
verbeteren. Het OM zag in de voorstellen een betekenisvolle bijdrage aan
de bestrijding van financieel-economische criminaliteit. Het OM wees
daarbij op de verbanden tussen vormen van georganiseerde criminaliteit
en financieel-economische criminaliteit, die adequate bestrijding van
financieel-economische criminaliteit des te belangrijker maken. De KNB
kon zich in algemene zin verenigen met het doel en de strekking van het
wetsvoorstel in de versie zoals die ter consultatie was voorgelegd. De
KNB drong er echter op aan om de mogelijkheid van beroep in cassatie bij
beslissingen over inbeslagneming van stukken van verschoningsgerechtigden te behouden. Ook de NOvA, de Rvdr en de NVvR vroegen
nadrukkelijk aandacht voor dit punt. De Raad voor de rechtspraak stelde in
dit verband voor te onderzoeken of met de introductie van termijnen voor
de behandeling van ingestelde rechtsmiddelen de doorlooptijd tot een
voor de opsporing aanvaardbare tijdsperiode zou kunnen worden
teruggebracht en het cassatieberoep zou kunnen worden behouden. Dit
werd eveneens in de rechtswetenschappelijke literatuur bepleit.2 Een
voorstel tot introductie van termijnen voor behandeling van rechtsmiddelen ingesteld naar aanleiding van inbeslagneming van stukken van
verschoningsgerechtigden, onder behoud van het cassatieberoep, is
opgenomen in het wetsvoorstel nadat ik hierover het aanvullend advies
van de Rvdr had ingewonnen.
De adviezen hebben ook op andere onderdelen tot wijziging, aanvulling of
verduidelijking van het wetsvoorstel en de memorie van toelichting
geleid. Hierna zal in deze memorie van toelichting, waar aangewezen,
nader aandacht worden besteed aan de verschillende adviezen.
3. Strafbaarstelling financieel-economische delicten
3.1. Strafbaarstelling misbruik van gemeenschapsgeld
Het wetboek bevat in artikel 323a Sr een strafbaarstelling van het misbruik
van subsidiegelden verstrekt door de Europese Gemeenschappen. De
strafbepaling is opgenomen in het Wetboek van Strafrecht ter uitvoering
van het op 26 juli 1995 te Brussel tot stand gekomen Overeenkomst
aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese
Gemeenschappen (Trb. 1995, 289) (zie Kamerstukken II 1998/99, 26 468,
nr. 3, blz. 6–8).
Bij de uitvoering van deze verdragsverplichting is overwogen om
subsidiefraude breder strafbaar te stellen en strafbaarstelling niet te
beperken tot uitsluitend het misbruik van middelen verstrekt door de
Europese Gemeenschappen. Daar is destijds echter niet voor gekozen.
Ratio hierachter was dat de overheid zelf maatregelen kon nemen in de
zin van het terugvorderen van verstrekte gelden en beboeting langs
bestuursrechtelijke weg (Kamerstukken II 1998/99, 26 469, nr. 3, blz. 14).
De mogelijkheden tot strafrechtelijk optreden tegen subsidiefraude
beperken zich dientengevolge tot enerzijds fraude met EG-gelden en
anderzijds gevallen waarin het gebruik van subsidiegelden voor andere
doeleinden dan waartoe deze zijn verstrekt gepaard gaat met handelen
2

M.J. Borgers, T. Kooijmans, Een lichtzinnig voorstel omtrent het verschoningsrecht in
strafzaken, Delikt en Delinkwent 2012, 56.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

3

dat wel strafbaar is. Zo kan bij het opgeven van onjuiste informatie
worden vervolgd wegens valsheid in geschrift. Daar is echter niet in alle
gevallen sprake van: vaak is de initieel verstrekte informatie juist en zijn
verplichte gegevens naar behoren verstrekt – zodat geen sprake is van de
misdrijven van de artikelen 225, 227a en 227b Sr – maar nadien worden de
middelen niet besteed voor het doel waarvoor zij zijn gegeven. Te denken
valt ook aan het geval waarin een persoon die sinds enige tijd een
subsidie of (doel)uitkering ontvangt, doch daar op een gegeven moment
– zonder dit te melden aan de verstrekkende instantie – geen recht meer
op heeft en vervolgens de verstrekte middelen toch gewoon verbruikt – uit
de aard der zaak volgt, voor een ander doel dan waarvoor ze werden
verstrekt. In deze gevallen kan niet strafrechtelijk worden opgetreden
tegen misbruik.
Het kabinet is van opvatting dat het misbruik van gemeenschapsgeld
– zeker in tijden waarin de overheid zich genoodzaakt ziet tot bezuinigingen – bijzonder laakbaar handelen betreft, jegens de overheid, maar
zeker ook jegens de samenleving. Daartegen moet strafrechtelijk kunnen
worden opgetreden. Voorgesteld wordt de reikwijdte van artikel 323a Sr te
verruimen en in brede zin misbruik van gemeenschapsgeld strafbaar te
stellen, en niet alleen misbruik van EU-subsidiegelden. Het betreft zowel
het oneigenlijk gebruik van middelen verstrekt door of vanwege de
rijksoverheid als door of vanwege lokale overheden. In een aantal
gevallen bestaat ter zake reeds de mogelijkheid van bestuursrechtelijke
handhaving. Het wetsvoorstel verruimt in dat kader de mogelijkheden om
te komen tot effectief onderzoek en adequate sanctionering. Het ligt voor
de hand dat in geval van misbruik, op basis van de verruimde mogelijkheden, telkens wordt gekozen voor het meest geëigende handhavingsmiddel, gelet op de aard en ernst van de zaak. Hieromtrent worden
afspraken gemaakt tussen toezichthouders, inspectiediensten en het OM.
Deze afspraken kunnen bijvoorbeeld inhouden dat bij misbruik van gelden
onder een bepaald benadelingsbedrag in beginsel de voorkeur wordt
gegeven aan oplegging van een administratieve boete omdat hiermee
sneller en effectiever kan worden opgetreden (zie in dit verband onder
andere Kamerstukken II 2011/12, 33 207, nr. 3, blz. 13). Daarentegen ligt de
keuze voor strafrechtelijke handhaving voor de hand in gevallen van
ernstige en omvangrijke subsidiefraude. Voorts wordt naast het misbruik
van EU-subsidiegelden eveneens het misbruik van gelden verstrekt door
andere internationale organisaties strafbaar gesteld. Immers verstrekken
ook bijvoorbeeld de Raad van Europa, VN-organisaties en de Wereldbank
financiële middelen ter ondersteuning van allerhande projecten op hun
respectieve werkterreinen. Op Nederland berust in dit verband de plicht
om samen met de betrokken internationale organisaties misbruik actief te
bestrijden.
3.2. Corruptie in de private sector
In artikel 328ter Sr is het actief en passief omkopen van personen
werkzaam in de private sector strafbaar gesteld. Deze strafbepaling ziet op
elke vorm van niet-ambtelijke omkoping zonder dat een onderscheid
wordt gemaakt naar sectoren in de maatschappij (profit/non profit).
Kenmerkend aan artikel 328ter Sr is dat de strafbaarheid van het omkopen
dan wel het omgekocht worden afhankelijk is gesteld van het verzwijgen
van de voordelen in strijd met de goede trouw tegenover de werkgever (in
ruime zin) of lastgever. Wordt tegenover laatstgenoemden open kaart
gespeeld, dan is geen sprake van strafbaar handelen. In artikel 328ter Sr
ligt aldus een (wettelijke) plicht besloten om telkens binnen de onderneming of in het kader van de uitvoering van een opdracht openheid te
betrachten waar het gaat om gelden of voordelen die worden aangeboden
in verband met bepaald handelen of nalaten tijdens de uitoefening van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

4

een functie. Wanneer nu in strijd met deze openheid wordt gehandeld of
wanneer verwacht wordt (door de aanbieder van de gelden) dat deze
openheid niet wordt betracht, ontstaat strafbaarheid. Daarbij is nog van
belang het bestanddeel «strijd met de goede trouw». Dit bestanddeel
heeft mede tot doel van de meldingsplicht uit te sluiten het aannemen en
aanbieden van onbeduidende of kleine, gebruikelijke fooien en relatiegeschenken. Alleen voordelen die naar objectieve maatschappelijke
maatstaven, waaronder erkende handelsgebruiken, niet meer beschouwd
kunnen worden als gebruikelijke relatiegeschenken, dienen derhalve te
worden gemeld. Dit brengt mee dat de te melden giften in de regel al
twijfelachtig van karakter zijn, althans gericht op (bovengemiddelde)
beïnvloeding. Besluitvorming over hoe verder om te gaan met dergelijke
situaties laat de wetgever over aan het bedrijfsleven, in het vertrouwen
dat gehandeld wordt in overeenstemming met de heersende normen
inzake verantwoord ondernemen en eerlijke concurrentieverhoudingen.
Tal van ondernemingen en bedrijfstakken hebben overigens door het
opstellen van gedrags- en ethische codes laten zien dat deze taak serieus
wordt genomen.
Internationale verplichtingen tot strafbaarstelling van actieve en passieve
omkoping koppelen de strafwaardigheid van het corrumptieve handelen
in de particuliere sector vaak aan het criterium handelen in strijd met een
plicht. Dit wordt geplaatst binnen de algemene context van een loyale en
integere opstelling van de werknemer tegenover zijn werkgever waar het
betreft het ondernemingsbelang van laatstgenoemde; de werknemer,
partner of manager die een gift aanneemt teneinde te handelen op een
manier die in strijd is met het belang van de onderneming maakt daarmee
inbreuk op het in hem gestelde vertrouwen. In dit verband kan worden
gewezen op de strafbaarstellingsverplichtingen van de artikelen 7 en 8
van het op 27 januari 1999 te Straatsburg tot stand gekomen Verdrag
inzake de strafrechtelijke bestrijding van corruptie (Trb. 2000, 130) waarin
het handelen in strijd met een plicht centraal staat.
In haar rapport van 6 juni 2011 over de implementatie van het
EU-kaderbesluit inzake de bestrijding van corruptie in de privésector
(2003/568/JBZ), dat eveneens een verplichting tot strafbaarstelling van
corruptie in de private sector schept, wijst de Europese Commissie erop
dat artikel 328ter Sr mogelijkerwijs tekort schiet omdat dit misdrijf alleen
het verzwijgen van een gift of belofte in strijd met de goede trouw als
«strijdig met een plicht» strafbaar stelt.3 Het kaderbesluit spreekt in
artikel 2 meer in algemene zin van «het verzuimen van een plicht». Dit
plichtsverzuim omvat «ten minste deloyaal gedrag dat een inbreuk vormt
op een wettelijke plicht of, naar gelang van het geval, een inbreuk op
beroepsvoorschriften of -instructies die van toepassing zijn in het beroep
van een persoon die, in welke hoedanigheid ook, leiding geeft aan of
werkt voor een onderneming in de privésector.»
Tegen de achtergrond van het voorgaande is het kabinet van oordeel dat
er reden bestaat om de strafbaarstelling van private omkoping aan te
passen om zeker te stellen dat op adequate wijze uitvoering wordt
gegeven aan de internationale verplichtingen ter zake. De verruiming van
de strafbaarstelling van private omkoping krijgt gestalte door in
artikel 328ter Sr het handelen in strijd met de plicht door een werknemer
of lasthebber centraal te stellen. Verduidelijkt wordt in het voorgestelde
derde lid dat onder handelen in strijd met de plicht in ieder geval ook het
in strijd met de goede trouw verzwijgen van een gift, belofte of dienst valt,
waartoe de werkingssfeer van artikel 328ter Sr zich thans beperkt. De
voorgestelde delictsomschrijving laat echter ruimte voor andere vormen
3

COM (2011) 309, p. 3–4 en SEC (2011) 663, p. 23–24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

5

van plichtsverzuim die plaatsvinden in de private sector. Indien een
opdrachtnemer – zij het in dienstverband of als zelfstandig lastnemer –
tegen betaling in strijd handelt met hetgeen hij bij de uitoefening van zijn
werkzaamheden of dienstverlening in het kader van zijn arbeidsrelatie,
last of beroepsethiek verplicht is, worden doorgaans anderen daarvan het
slachtoffer. Denk aan de taxateur die wordt omgekocht om een onjuiste
taxatie van een onroerend goed te geven: daarmee worden naar gelang
de omstandigheden naast de opdrachtgever, ook derden als hypotheekverlenende banken benadeeld. Verder kan worden gedacht aan een
externe accountant die steekpenningen ontvangt om door hem ontdekte
onregelmatigheden in een administratie van een onderneming onvermeld
te laten. Passende mogelijkheden tot strafrechtelijk optreden tegen
dergelijke praktijken dragen bij aan een eerlijke manier van zakendoen en
het vertrouwen van consumenten en bedrijven in een integere dienstverlening. Het voorgestelde strafmaximum waarmee het misdrijf wordt
bedreigd – vier jaar gevangenisstraf en geldboete van de vijfde
categorie –, sluit hierbij aan.
3.3. Ambtelijke corruptie
Omkoping van ambtenaren vormt een belangrijke bedreiging voor het
goede functioneren van de overheid. Kern van onze democratische
samenleving is immers een overheid waarop burgers kunnen vertrouwen
en waarvan besluitvorming op transparante wijze tot stand komt. Tegen
ambtelijke corruptie moet daarom krachtig worden opgetreden. Het
uitblijven van een adequate strafrechtelijke reactie kan het vertrouwen van
de burger in de overheid duurzaam beschadigen en heeft een negatieve
invloed op het beeld dat van Nederland bestaat in het buitenland.
Nederland heeft op het punt van corruptiebestrijding internationaal een
goede reputatie. In de jaarlijks door Transparency International gepubliceerde index van de minst corrupte landen bezet Nederland steevast een
plaats bij de eerste tien. Mede daarom is ons land aantrekkelijk als
vestigingsplaats voor internationale ondernemingen, en wordt het
Nederlandse bedrijfsleven in het buitenland alom gezien als een
betrouwbare handelspartner.
In de huidige opzet van de strafbaarstelling van ambtelijke omkoping
wordt onderscheid gemaakt tussen handelen in strijd met de ambtsplicht
en handelen dat niet strijdig is met de ambtsplicht. Dit onderscheid geldt
voor zowel actieve als passieve omkoping. Tot de herziening van de
corruptiewetgeving in 2000 was bij actieve omkoping alleen het beloven
of verstrekken van voordelen aan een ambtenaar teneinde hem te
bewegen tot ambtsstrijdig handelen of nalaten strafbaar. Met de invoering
van de strafbaarstelling van omkoping tot handelingen niet in strijd met
de ambtsplicht gaf de wetgever in de meest ruime zin uitvoering aan het
OESO-corruptieverdrag (Trb. 1998, 54), waardoor de mogelijkheden tot
vervolging in de praktijk werden verbeterd (Kamerstukken II 1998/99,
26 269, nr. 3, blz. 12–13). Voorkomen werd op deze wijze dat bewijsproblemen zouden ontstaan bij de vervolging van ambtelijke corruptie in een
situatie waarin onduidelijkheid heerst over de vraag of door de ambtenaar
in kwestie nu wel of niet in strijd met diens ambtsplicht was gehandeld.
In de rechtspraak wordt inmiddels het onderscheid tussen handelen in
strijd met de ambtsplicht en handelen dat niet strijdig is met de ambtsplicht steeds meer gerelativeerd. Naar het oordeel van de rechter is er in
bredere zin al vrij snel sprake van handelen in strijd met de ambtsplicht
(zie E. Sikkema, Ambtelijke corruptie in het strafrecht, BoomJu, Den Haag
2005, p. 265). Als afzonderlijk bestanddeel heeft het handelen in strijd met
de ambtsplicht daarmee aanzienlijk aan belang verloren. Niet het
ambtsstrijdig handelen staat centraal, maar íeder ambtelijk handelen dient

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

6

vrij te blijven van welke geldelijke beïnvloeding dan ook. Ik stel daarom
voor in de artikelen 177 en 363 Sr actieve en passieve omkoping van een
ambtenaar strafbaar te stellen, onafhankelijk van de vraag of daarbij een
ambtsplicht worden geschonden of niet.
Voorgesteld wordt om daarnaast de straffen voor actieve en passieve
omkoping te verhogen tot zes jaren gevangenisstraf en geldboete van de
vijfde categorie. Uit een globale analyse van de straffen die volgen voor
de misdrijven van de artikelen 177, 177a, 362 en 363 Sr blijkt dat het in de
meeste gevallen niet komt tot oplegging van een onvoorwaardelijke
gevangenisstraf. Een zekere signaalwerking voor alle bij de strafrechtspleging betrokken organen mag dan ook van deze strafverhoging worden
verwacht. Daarnaast kan gewezen worden op de consistentie in de
wettelijke strafmaxima. Bij corruptie gaat het om zaken die aan objectieve
criteria – zoals financieel gewin en maatschappelijke schade – gemeten
weinig verschillen met andere financieel-economische delicten als
valsheid in geschrift (artikel 225 Sr: zes jaar gevangenisstraf) en bedrieglijke bankbreuk (artikel 342 Sr: zes jaar gevangenisstraf). Ook om die reden
acht het kabinet het aangewezen om de strafmaxima waarmee deze
misdrijven worden bedreigd op te hogen en gelijk te trekken met de
strafposities voor feiten van gelijke ernst.
3.4. Witwassen
Zoals uit recent WODC-onderzoek naar georganiseerde criminaliteit
wederom blijkt, vormt financieel gewin de belangrijkste drijfveer voor het
plegen van misdrijven. Daarnaast gebruiken criminele organisaties de
opbrengsten van misdrijven als «startkapitaal» om weer nieuwe strafbare
feiten te plegen. Het welslagen van de criminaliteitsbestrijding is dus in
hoge mate afhankelijk van een adequate aanpak van het criminele gewin:
via de vervolging van witwassen en het afnemen van crimineel vermogen.
Als beleidsimplicatie wijzen de onderzoekers er tevens op dat indien het
criminele gewin niet krachtig wordt tegengegaan, dit functioneert als
sociale multiplier: personen in de kring rondom daders van misdrijven
worden bevestigd in de idee dat misdaad loont en komen op hun beurt in
de verleiding om strafbare feiten te plegen.4
Ik heb eerder aan de Tweede Kamer aangegeven voorstander te zijn van
een strafverhoging van witwasdelicten (Kamerstukken II 2011/12, 29 911,
nr. 60, blz. 21). Daarbij heb ik toegezegd te zullen bekijken met welke
straffen het plegen van witwasmisdrijven in ons omringende landen
wordt bedreigd. Het beeld dat hieruit naar voren komt is als volgt. In het
Verenigd Koninkrijk geldt op grond van artikel 334 Proceeds of Crime Act
2002 voor witwassen een maximumstraf van 14 jaar gevangenisstraf. In
het Franse recht wordt het basismisdrijf witwassen bedreigd met vijf jaar
gevangenisstraf (artikel 324–1 CP); wanneer het feit wordt begaan met
gebruikmaking van de mogelijkheden die de uitoefening van een bepaald
beroep daartoe biedt, uit gewoonte of in georganiseerd verband, is het
strafmaximum tien jaar gevangenisstraf (artikel 324–2 CP). In het Duitse
recht geldt, anders dan in het Nederlandse recht, voor het basismisdrijf
witwassen een minimumstraf (van drie maanden), naast de maximumstraf van vijf jaar; voor zware gevallen geldt een minimum van zes
maanden gevangenisstraf en een maximale gevangenisstraf van tien jaar
(artikel 261 StGB). In de Duitse strafwet is evenals in Nederland schuldwitwassen strafbaar, dat als misdrijf – conform het voorgestelde in dit

4

E.W. Kruisbergen, H.G. van de Bunt, E.R. Kleemans, Georganiseerde criminaliteit in Nederland;
vierde voortgangsrapportage op basis van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit, Boom
Lemma, Den Haag 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

7

wetsvoorstel – met een maximum van twee jaar gevangenisstraf wordt
bedreigd (artikel 261, vijfde lid, StGB).
Voorgesteld wordt de maximumstraf voor het basis opzetdelict witwassen
– artikel 420bis Sr – te verhogen tot zes jaren gevangenisstraf en de straf
voor gewoontewitwassen te verhogen van zes jaren tot acht jaren
gevangenisstraf (artikel 420ter Sr). Uit de analyse van de strafbaarstelling
van witwassen in de ons omringende landen blijkt dat zwaardere straffen
worden voorzien indien de dader misbruik maakt van zijn beroep om
witwashandelingen te verrichten. Te denken valt bijvoorbeeld aan
belastingadviseurs, advocaten of bankiers, die de specifieke mogelijkheden die de uitoefening van hun beroep daartoe biedt misbruiken voor
het verhullen en wegsluizen van misdaadgelden. Hun handelen tast de
goede naam aan van de beroepsgroep waartoe zij behoren en zij
verloochenen in voorkomende gevallen ook de rol van poortwachter die
de overheid hen op grond van hun beroep of ambt heeft toebedeeld. Dit
vormt de achtergrond van het voorstel om in artikel 420ter Sr dergelijk
handelen als een gekwalificeerde vorm van witwassen aan te merken. In
aansluiting hierop voorziet artikel 420quinquies Sr reeds in de
mogelijkheid deze personen een beroepsverbod op te leggen.
Ten slotte wordt voorgesteld om het mogelijk te maken dat schuldwitwassen – artikel 420quater Sr – strenger kan worden bestraft. In de praktijk
ligt deze gedraging veel dichter tegen het opzettelijk witwassen aan dan
thans in de strafbedreiging tot uitdrukking komt. Het is onaanvaardbaar
dat personen die een luxeleven leiden omdat zij onnadenkend geld en
geschenken aannemen van criminelen, en daarmee rechtstreeks profiteren van het plegen van ernstige misdrijven als drugs- of mensenhandel,
slechts een geringe straf riskeren. Een wijziging van de maximum
gevangenisstraf voor schuldwitwassen – een verhoging tot twee jaren
gevangenisstraf – ligt daarom in de rede.
3.5. Economische delicten
Bij economische criminaliteit gaat het vaak om daders die structureel de
wet overtreden. Zij veroorzaken daarmee allerhande schade voor de
samenleving. Bovendien verstoren zij de eerlijke concurrentie met andere
ondernemers die zich wel aan de regels houden. Als voorbeelden vallen te
noemen afvalverwerkingsbedrijven die structureel milieuvoorschriften
overtreden en malafide financiële instellingen die zonder vergunning
opereren en daarbij nog eens talloze malen de meldingsplicht ongebruikelijke transacties overtreden.
Door het een gewoonte maken van het plegen van economische delicten
aan te merken als een strafverzwarende omstandigheid worden de
strafwaardigheid van dergelijk handelen, de omvang van de wetsovertreding en de kwalijke gevolgen daarvan, beter tot uitdrukking gebracht.
Voorgesteld wordt om de maximum gevangenisstraf voor deze feiten
onder die omstandigheden te bepalen op vier jaar en een geldboete van
de vijfde categorie.
Een aanvullende drijfveer om een aparte strafbaarstelling voor het
stelselmatig plegen van economische delicten in het leven te roepen is de
wens van verruiming van mogelijkheden tot opsporing en vervolging. Met
de voorziene vrijheidsstraf van vier jaren worden aanhouding buiten
heterdaad en de toepassing van strafvorderlijke bevoegdheden als het
opnemen van telecommunicatie mogelijk, hetgeen een doeltreffende
opsporing van deze feiten bevordert. Ten slotte kent de nieuwe strafbaarstelling – op grond van de voorgestelde straf, die als uitgangspunt voor
vaststelling van de verjaring fungeert – een langere verjaringstermijn. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

8

Openbaar Ministerie heeft voor een verlenging van de termijn van
vervolgingsverjaring voor economische delicten gepleit, in verband met
de complexiteit van het onderzoek en de vervolging in financieeleconomische strafzaken. Dat recht tot strafvordering verjaart voor
misdrijven waar niet meer dan drie jaar gevangenisstraf op is gesteld, zes
jaar na aanvang van het plegen van het feit (artikel 70, eerste lid, onder 2°,
juncto artikel 72, tweede lid, Sr). Dit leidt ertoe dat het voor verdachten
kan lonen om op elk moment in de procedure alle mogelijke rechtsmiddelen te benutten teneinde aan te sturen op verjaring van het recht tot
vervolging. Voor het een gewoonte maken van het plegen van economische delicten zal een vervolgingsverjaring van twaalf jaren gelden,
waardoor het gevaar van te vroege verjaring wordt afgewend.
4. Sancties voor rechtspersonen
De strafrechtelijke geldboete is geregeld in artikel 23 Sr. De geldboete is
ingedeeld in zes generieke maxima, de zogenoemde boetecategorieën.
Deze worden tweejaarlijks aangepast aan de ontwikkeling van de
consumentenprijsindex (zie het huidige artikel 23, negende lid, Sr). De
zesde boetecategorie is in 1983 als nieuwe, aparte categorie ingevoerd
(Stb. 1983, 153). Voornaamste doel was het voorzien in een passende
bestraffing voor rechtspersonen, gegeven het feit dat voor rechtspersonen
de geldboete de enige hoofdstraf is (Kamerstukken II 1977/78, 15 012,
nr. 3, blz. 41).
In mijn brief over de aanpak van financieel-economische criminaliteit van
14 december 2011 heb ik de Tweede Kamer toegezegd de geldboetes voor
financieel-economische criminaliteit te zullen heroverwegen (Kamerstukken II 2011/12, 29 911, nr. 57). Wanneer de hoogte van de geldboetes
in het Nederlandse strafrecht tegen het licht worden gehouden, valt op
dat de hoogst mogelijke geldboete in het Nederlandse strafrecht
– € 780.000 – verschilt van de hoogte van de maxima die gelden in enkele
andere Europese landen. Zo kent het Franse strafrecht boetes tot
€ 7.500.000. Het is mede tegen deze achtergrond dat Nederland in
internationaal verband met regelmaat kritiek te beurt valt over de als laag
beschouwde maximum geldboete voor rechtspersonen. De hoogte van de
geldboete die in het strafrecht kan worden opgelegd blijft daarnaast
achter bij de bedragen van bestuurlijke boetes die ter administratiefrechtelijke handhaving van vaak dezelfde financiële en economische regelgeving mogelijk zijn.
Naar aanleiding van de kabinetsnota over sanctiestelsels (Kamerstukken I
2008/09, 31 700 VI, D) heeft het WODC onderzoek laten verrichten naar de
vraag hoe de boetehoogte in het bestuursrecht en het strafrecht wordt
bepaald (Kamerstukken II 2011/12, 33 000 VI, nr. 77). Het onderzoek wijst
een aantal factoren aan dat bepalend is voor de hoogte van een geldboete
waarmee een strafbaar feit in de wet wordt bedreigd en dat tevens
bepalend is voor de hoogte van de geldboete die in een concreet geval
wordt opgelegd.5 Het gaat om de aard en de ernst van het delict, de
persoon van de dader, het profijt dat het delict heeft opgeleverd, recidive
en het herstel van de gevolgen. Drie van de genoemde factoren zijn in het
kader van de bestrijding van financieel-economische criminaliteit – vooral
in hun onderlinge combinatie – in het bijzonder relevant: de ernst van het
feit, het profijt en de draagkracht van de dader.

5

H.E. Bröring e.a., Referentiekader geldboetes; Verslag van een onderzoek naar de hoogte en
wijze van berekening van geldboetes in het bestuursrecht en het strafrecht, RU Groningen,
Groningen 2012, p. 90.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

9

In verband met die ernst van de feiten en mede gelet op de schade die
deze feiten teweeg brengen, is het van groot belang het plegen van
financieel-economische delicten te voorkomen. Dit legt de nadruk op de
generaal en speciaal preventieve werking van de straffen waarmee het
plegen wordt bedreigd: de straffen moeten potentiële daders ontmoedigen. Het profijt – een tweede factor – moet dus in verband worden
gebracht met de strafdreiging. Het voorstel beoogt niet, waar de NVvR in
haar advies van uit leek te gaan, om het boetestelsel primair te zien als
instrument voor het afromen van crimineel voordeel. Het komt mij
daarentegen redelijk voor dat de wetgever het profijt laat meewegen in de
keuze voor de hoogte van de maximumstraf die zij van toepassing
verklaard voor een bepaald strafbaar feit. Naast de ernst van het feit en
het profijt, speelt een derde factor een belangrijke rol bij bepaling van de
hoogte van geldboete waarmee een strafbaar feit in de strafwet wordt
bedreigd: de draagkracht van de dader. Financieel-economische
misdrijven worden vaak gepleegd door ondernemingen die beschikken
over een, in verhouding tot privépersonen, groot vermogen. De draagkracht van rechtspersonen is daarom van belang bij beantwoording van
de vraag of een geldboete voldoende afschrikkende werking bezit.
Tegen deze achtergrond introduceert het wetsvoorstel de mogelijkheid
voor de rechter om een geldboete op te leggen die hoger is dan het
maximumbedrag van de geldboete van de zesde categorie, teneinde
rekening te kunnen houden met de draagkracht van rechtspersonen.
Indien dit in het kader van een passende bestraffing nodig is, kan de
rechter in plaats van het maximum van de zesde geldboete categorie, een
geldboete opleggen die ten hoogste tien procent van de jaaromzet van de
rechtspersoon betreft. Het gaat om de jaaromzet van de onderneming die
de rechtspersoon drijft van het jaar voorafgaand aan de veroordeling van
de rechtspersoon of de uitvaardiging van een strafbeschikking. Aan de
bedoelde voorziening wordt vormgegeven door toevoeging van een
nieuwe volzin aan het zevende lid van artikel 23 Sr (vgl. Artikel I,
onderdeel D, van het wetsvoorstel). Deze wijze van bepaling van het
boeteplafond is het beste middel om in omvangrijke zaken van financieeleconomische criminaliteit een effectieve, proportionele en ontmoedigende bestraffing mogelijk te maken en biedt daartoe een beter alternatief
dan het door de Rvdr gesuggereerde verhogen van de wettelijke
boetemaxima. De keuze voor een bepaald bedrag als bovengrens van de
maximale geldboete is in zekere zin altijd willekeurig en kan op zich niet
voorkomen dat in ernstige zaken de geldboete in verhouding tot de
financiële middelen van een onderneming onvoldoende is voor effectieve
bestraffing.
5. Termijnen toetsing beroep op verschoningsrecht
In onderzoek naar financieel-economische criminaliteit komt niet zelden
de vraag naar de reikwijdte van het verschoningsrecht van personen met
een beroepsgeheim (artikel 218 Sv) aan de orde. Het gaat dan meestal om
het geval waarin politie en Openbaar Ministerie in het belang van een
opsporingsonderzoek inzage willen verkrijgen in gegevens die volgens de
desbetreffende advocaat of notaris vallen onder het beroepsgeheim. Meer
concreet zijn er in de praktijk van de opsporing en vervolging twee
situaties te onderscheiden waarin de vraag naar de reikwijdte van het
verschoningsrecht speelt. De eerste situatie doet zich voor indien de
officier van justitie of de rechter-commissaris in het kader van een
opsporingsonderzoek stukken bij een geheimhouder in beslag wil nemen.
Daartoe zal meestal doorzoeking van het kantoor van de advocaat of
notaris plaatsvinden, onder leiding van de rechter-commissaris en in het
bijzijn van de deken van de orde van advocaten of de voorzitter van de
Ring van notarissen. Een tweede situatie betreft het geval waarin bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

10

onderzoek naar financieel-economische criminaliteit de kantooradministratie van een onderneming in beslag wordt genomen. Vaak gaat het om
grote hoeveelheden materiaal. Indien zich in dat materiaal bijvoorbeeld
correspondentie tussen de onderneming en een advocaat bevindt, is de
rechter-commissaris bevoegd tot het nemen van een beslissing over
inbeslagneming en kennisneming van de inhoud van de stukken.
In beide situaties geldt dat indien de rechter-commissaris oordeelt dat
stukken van de advocaat of notaris in beslag mogen worden genomen,
deze meestal niet ter beschikking van de officier van justitie worden
gesteld, maar worden verzegeld. Er wordt gewacht of de geheimhouder
tegen de beslissing van de rechter-commissaris een klaagschrift indient bij
de rechtbank – conform artikel 552a Sv –,en zo ja, totdat op dit klaagschrift
is beslist. Daarmee wordt voorkomen dat tussentijdse, achteraf als
onrechtmatig beoordeelde, kennisneming van de inhoud van stukken
gevolgen heeft voor de bewijsverzameling in de strafzaak. Omdat tegen
de beschikking van de raadkamer in beklagzaken tevens cassatieberoep
kan worden ingesteld bij de Hoge Raad, betekent dit in de huidige praktijk
dat het vaak lang duurt – soms meer dan een jaar – alvorens er sprake is
van een definitieve beslissing over kennisneming.
Het is evenwel in ieders belang dat hierover binnen afzienbare tijd
duidelijkheid komt. Door de onzekerheid die met het wachten gepaard
lopen opsporing en vervolging soms grote vertraging op. Om deze reden
heeft de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie toegezegd te onderzoeken op welke wijze kan worden voorzien in een procedure voor
beoordeling van de toepasselijkheid van het verschoningsrecht in het
Wetboek van Strafvordering, die aanzienlijk minder tijd vergt (Kamerstukken II 2010/11, 32 250, nr. 12). Onderhavig voorstel vormt daarvan het
resultaat. Voorgesteld wordt om in de artikelen 552a en 552d Sv termijnen
op te nemen voor de beklagprocedure tegen de beslissing van de
rechter-commissaris en vervolgens ook voor het eventuele cassatieberoep
bij de Hoge Raad, indien het gaat om een klaagschrift van een verschoningsgerechtigde.
6. Beperking aftrek van kosten bij ontneming van wederrechtelijk
verkregen voordeel
Naar aanleiding van het algemeen overleg met de Tweede Kamer over de
aanpak van financieel-economische criminaliteit op 27 oktober 2011 heb ik
toegezegd te zullen onderzoeken op welke wijze de aftrek van kosten bij
ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel kan worden beperkt
(Kamerstukken II 2011/12, 29 911, nr. 57, blz. 4).
Met de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel wordt beoogd
de veroordeelde zijn criminele winst af te nemen. Dit doel wordt bereikt
door de vermogenspositie van de veroordeelde terug te brengen tot die
vóór het plegen van de strafbare feiten. Dat is de essentie van de
maatregel. Het ontnemen van de criminele winst veronderstelt in die zin
dat kosten die zijn gemaakt voor het plegen van strafbare feiten eventueel
in mindering kunnen worden gebracht. Bij de totstandkoming van de
ontnemingswetgeving werd hierover het volgende opgemerkt: «Niet is
voorgeschreven dat de rechter eventuele kosten, die veroordeelde voor
het plegen van het feit of de feiten heeft gemaakt, in mindering hoeft te
brengen bij de bepaling van de omvang van het voordeel. De rechter kan
dit doen, maar is daartoe, als hij dat in de gegeven omstandigheden niet
redelijk acht, niet verplicht» (Kamerstukken II 1989/90, 21 504, nr. 3,
blz. 16). In de rechtspraktijk is als leidend criterium ontwikkeld dat slechts
kosten voor aftrek in aanmerking komen die in directe relatie staan tot het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

11

delict (Hoge Raad 31 mei 2011, LJN: BQ1967 en Hoge Raad 5 februari
2008, LJN: BC2913).
Ik stel voor de aftrek van kosten wettelijk te normeren en daarbij als
uitgangspunt het redelijkheidscriterium te nemen. Naar mijn oordeel dient
de aftrek van kosten zich te beperken tot bijzondere gevallen waarin de
redelijkheid dit gebiedt. Daarvan zal geen sprake zijn bij handelen dat op
zichzelf reeds het plegen van strafbare feiten behelst of de aanschaf van
voorwerpen die in aanmerking komen voor onttrekking aan het verkeer of
verbeurdverklaring – zoals lampen voor een hennepplantage. De NVvR
stelde vast dat de kweekkosten voor hennepplantages thans voor aftrek in
aanmerking komen. Ik vind dat onwenselijk. De verdachte nam bewust
een risico door zijn geld te investeren in illegale activiteiten en hoeft dan
niet op financiële compensatie te rekenen. Ik zie in deze uitleg van de
redelijkheid van aftrek van kosten bij toepassing van de ontnemingsmaatregel geen spanning met het reparatoire karakter van de maatregel.6 Ook
in de oorspronkelijke bedoeling van de wetgever stond immers een door
overwegingen van redelijkheid te beperken aftrek van kosten centraal. Het
voorstel beoogt meer evenwicht te brengen in de uitvoering van de
ontnemingsmaatregel.
De Rvdr vroeg in zijn advies aandacht voor de eventuele samenloop die
op grond van het voorstel kan ontstaan tussen verbeurdverklaring en
ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel. Samenloop zou
zich kunnen voordoen indien de waarde van goederen die verbeurd zijn
verklaard eveneens wordt meegenomen in de berekening van het
wederrechtelijk verkregen voordeel. Die mogelijkheid van samenloop van
verbeurdverklaring en ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel
is ook in de huidige praktijk reeds aan de orde (zie Kamerstukken I
2010/11, 32 194, C, blz. 8). Dit is het gevolg van het feit dat het bij de
verbeurdverklaring gaat om een bijkomende straf (artikel 9, eerste lid,
onder b, Sr) en bij de ontneming om een maatregel (artikel 36e Sr). In de
rechtspraktijk zal echter door de rechter bij bepaling van het wederrechtelijk verkregen voordeel rekening kunnen worden gehouden met
toepassing van verbeurdverklaring, om te voorkomen dat de veroordeelde
door een combinatie van verbeurdverklaring en ontneming onevenredig
zwaar zal worden getroffen.
7. Financiële en capacitaire gevolgen
Wat betreft de financiële en capacitaire consequenties van dit
wetsvoorstel kan worden voorop gesteld dat in de praktijk reeds een
intensivering van de opsporing en vervolging van financieel-economische
criminaliteit in gang is gezet naar aanleiding van het Versterkingsprogramma financieel-economische criminaliteit (Kamerstukken II 2008/09,
29 911, nr. 10). Dit programma heeft geleid tot een capaciteitsuitbreiding
bij de politie, FIOD-ECD en het OM. Daarnaast heeft het kabinet extra
financiering beschikbaar gesteld – vanaf 2013 jaarlijks € 20 miljoen – ten
behoeve van het afpakken van criminele winsten. Tegen deze meer
algemene achtergrond van de intensiveringen op het gebied van de
bestrijding van financieel-economische criminaliteit bestaat ten aanzien
van de financiële gevolgen van het wetsvoorstel zelf enerzijds de
verwachting dat hogere boetes zullen worden opgelegd aan rechtspersonen en de aftrek van kosten bij ontneming wordt beperkt, zoals de Raad
van Korpschefs in zijn advies stelde. Anderzijds moet rekening worden
gehouden met het gegeven dat de rechter de mogelijkheid krijgt om voor
6

Zie M.J. Borgers, T. Kooijmans, Doorpakken bij afpakken? Over de aftrek van kosten, de
flexibilisering van het boeteplafond en de verhoging van strafmaxima van de witwasdelicten,
ter bestrijding van financieel-economische criminaliteit, Delikt en Delinkwent 2012, 65.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

12

een aantal financieel-economische delicten hogere gevangenisstraffen op
te leggen, hetgeen zou kunnen leiden tot een groter beslag op celcapaciteit. Daarbij mag echter tegelijkertijd ook worden uitgegaan van de
ontmoedigende werking van hogere straffen op potentiële daders, een
van de doelstellingen van dit wetsvoorstel. Het geheel leidt vooralsnog tot
de verwachting dat de financiële consequenties van het wetsvoorstel in de
zin van baten en lasten zich zullen uitmiddelen. Mocht het voorstel
eventuele extra financiële lasten tot gevolg hebben, dan zullen deze
binnen de begroting van het Ministerie van Veiligheid en Justitie worden
opgevangen.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
ARTIKEL I
Onderdelen A en B
Het betreft een technische aanpassing die volgt uit het vervallen van
artikel 177a Sr.
Onderdeel C
Het betreft een technische aanpassing die volgt uit het vervallen van
artikel 362 Sr.
Onderdeel D (artikel 23, zevende lid)
Verwezen kan worden naar paragraaf 4 van het algemene deel van de
toelichting. Ter aanvulling daarop wordt hier vermeld dat in de voorbije
jaren zowel GRECO, het anti-corruptieorgaan van de Raad van Europa als
de Anti-bribery Working group van de OESO, in het kader van hun
evaluaties van de Nederlandse strafwetgeving, aandacht hebben
gevraagd voor de geldstraffen voorzien voor corruptiedelicten gepleegd
door rechtspersonen. Daarbij was de veronderstelling dat omkoping grote
ondernemingen vaak aanzienlijke voordelen kan opleveren en dat – gelet
op de grote financiële draagkracht van deze rechtspersonen – de
maximale boete te laag is.
De formulering die is gebruikt in de voorgestelde wijziging van artikel 23,
zevende lid, is ontleend aan artikel 57 van de Mededingingswet. Dat
artikel bepaalt dat de bestuurlijke boete die kan worden opgelegd wegens
overtreding van de Mededingingswet ten hoogste € 450.000 bedraagt «of,
indien dat meer is, ten hoogste 10% van de omzet van de onderneming».
Het gaat om de jaaromzet van de rechtspersoon (uit de aard der zaak
volgt, de jaaromzet van de onderneming die de rechtspersoon drijft) in het
boekjaar voorafgaand aan het tijdstip van de veroordelende uitspraak of
uitvaardigen van de strafbeschikking. Het gaat om de omzet van alle
goederen die de onderneming van de rechtspersoon produceert of levert
of van alle diensten die zij levert, ongeacht waar die omzet wordt
gerealiseerd. Daarbij geldt dat bijvoorbeeld wanneer sprake is van een
strafbaar feit begaan door een dochtermaatschappij waarvan het beleid
wordt bepaald door de moeder, de moeder en dochter tezamen als de
onderneming van de rechtspersoon kunnen worden beschouwd. Voor de
berekening van de boete kan dan ook de gezamenlijke omzet worden
genomen (vgl. Kamerstukken II 1995/96, 24 707, nr. 3, blz. 88). Betreft het
buitenlandse rechtspersonen dan zal enig onderzoek moeten worden
verricht naar elders gepubliceerde of anderszins bekende jaarcijfers. Ter
verduidelijking, onder andere het Platform BOD-en maakte hierover een
opmerking, moet nog worden vermeld dat niet in alle gevallen waarin
gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om op basis van het
voorgestelde artikel 23, zevende lid, (nieuw) Sr een boete op te leggen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

13

hoger is dan de zesde categorie, daadwerkelijk onderzoek zal behoeven te
worden gedaan naar de exacte jaaromzet van de desbetreffende onderneming. Dit onderzoek kan achterwege blijven indien de boete zonder
enige twijfel minder dan tien procent van die jaaromzet bedraagt.
Onderdeel E (artikel 36e, achtste lid)
Deze wijziging is toegelicht in paragraaf 6.
Onderdeel F (artikel 177)
Deze wijziging is toegelicht in paragraaf 3.3.
Onderdeel G
De strafbaarstelling van artikel 177a Sr gaat onderdeel uitmaken van
artikel 177 (nieuw) Sr.
Onderdeel H
Het betreft een technische aanpassing die volgt uit het vervallen van
artikel 177a Sr.
Onderdeel I
Deze wijziging is toegelicht in paragraaf 3.3.
Onderdeel J (artikel 323a)
Deze wijziging is van een uitvoerige toelichting voorzien in paragraaf 3.1,
waarnaar kan worden verwezen.
Onderdeel K (artikel 328ter)
Deze wijziging is toegelicht in paragraaf 3.2, waarnaar kan worden
verwezen. Het Platform BOD-en vroeg met betrekking tot de voorgenomen verruiming van de strafbepaling aandacht voor de positie van de
directeur-grootaandeelhouder. Onder omstandigheden kan diens
handelen in het vervolg op basis van de verruimde strafbaarstelling
eveneens strafbaar zijn, bijvoorbeeld als wordt gehandeld in strijd met
een verplichting richting een externe opdrachtgever van de onderneming.
Onderdeel L
De strafbaarstelling van artikel 362 Sr gaat onderdeel uitmaken van
artikel 363 (nieuw) Sr.
Onderdeel M (artikel 363)
Deze wijziging is toegelicht in paragraaf 3.3, waarnaar kan worden
verwezen.
Onderdelen N en O
Het betreft een technische aanpassing die volgt uit het vervallen van
artikel 362 Sr.
Onderdelen P tot en met R (artikelen 420bis, 420ter en 420quater)
Deze wijzigingen zijn toegelicht in paragraaf 3.4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

14

ARTIKEL II
Onderdeel A (artikel 98)
De wijziging is toegelicht in paragraaf 5.
Onderdeel B
Het betreft een wijziging in verband met de vernummering van het
tweede lid van artikel 98 tot vijfde lid.
Onderdelen C en D (artikelen 552a en 552d)
ARTIKEL III
Deze wijziging is toegelicht in paragraaf 3.6. In aanvulling daarop kan nog
worden opgemerkt dat de argumenten om te voorzien in een apart
gewoontedelict niet aan de orde zijn bij economische delicten genoemd in
artikel 1, onderdeel 1°, en artikel 1a, onderdeel 1°, van de WED, waarvoor
een maximumgevangenisstraf van zes jaren en geldboete van de vijfde
categorie gelden (artikel 6, eerste lid, onderdeel 1°, WED). De genoemde
straffen bieden voldoende mogelijkheid om de ernst van deze feiten in de
bestraffing tot uitdrukking te brengen. Bovendien zijn op grond van de
genoemde strafdreiging afdoende opsporingsbevoegdheden beschikbaar
om adequaat onderzoek te doen naar deze misdrijven en geldt reeds een
ruime verjaringstermijn, die geen beletsel oplevert voor effectieve
vervolging van deze economische delicten.
ARTIKEL IV–VI
Het betreft wijzigingen die samenhangen met het vervallen van de
artikelen 177a en 362 van het Wetboek van Strafrecht.
ARTIKEL VII
Artikel I, onderdelen A en C, voeren technische aanpassingen door in de
regeling van strafrechtsmacht als gevolg van het vervallen van de
artikelen 177a en 362 Sr. Het wetsvoorstel herziening regels betreffende
extraterritoriale rechtsmacht in strafzaken (Kamerstukken II 2012/13,
33 572, nr. 2) wijzigt de desbetreffende bepalingen, waarmee dit artikel
rekening houdt.
ARTIKEL VIII
Het voornemen bestaat om de voorgestelde aanpassingen zo spoedig
mogelijk in werking te laten treden. Daartoe kan de datum van inwerkingtreding bij koninklijk besluit worden geregeld en zo nodig voor onderdelen van het wetsvoorstel verschillend worden bepaald.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 685, nr. 3

15