Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 507

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 november 2020
Consumenten maken gezondere keuzes door meer volgens de Schijf van
Vijf en minder bewerkte producten te eten. Bewerkte producten bevatten
vaak veel zout, suiker en verzadigd vet. Minder bewerkte producten eten
en bij bewerkte producten kiezen voor een betere samenstelling (minder
zout, suiker, verzadigd vet) dragen bij aan een betere gezondheid. De
bewerkte producten worden met de nieuwe aanpak voor productverbetering qua samenstelling verder verbeterd. Het voedselkeuzelogo
Nutri-Score helpt consumenten de betere keuze te maken in het gehele
winkelschap, zowel bij producten in de Schijf van Vijf als de minder
gezonde producten. Daarmee zijn deze interventies naast de adviezen via
de Schijf van Vijf relevant voor een gezondere voeding.
In mijn brief aan uw Kamer van 22 juni 20201 heb ik u toegezegd u na de
zomer te informeren over de inrichting van de nieuwe aanpak voor
productverbetering, uitkomsten van de internetconsultatie over de nieuwe
aanpak en de planning voor de komende tijd. Daarnaast wordt u geïnformeerd over de stand van zaken van de voorbereiding die getroffen wordt
voordat Nutri-Score in Nederland kan worden toegelaten als wettelijk
toegestaan voedselkeuzelogo.
Voortgang productverbetering en de nieuwe aanpak
Afronding Akkoord Verbetering Productsamenstelling
De nieuwe aanpak voor productverbetering is één van de afspraken uit het
Nationaal Preventieakkoord en is een vervolg op het Akkoord Verbetering
Productsamenstelling (AVP) dat eind 2020 eindigt. Het AVP is erop gericht
om de hoogste gehaltes aan zout, suiker en verzadigd vet te verlagen in
producten waarvan de bijdrage aan de inname van deze stoffen het
hoogst is. Over de voortgang van het AVP bent u sinds 2014 jaarlijks

1

kst-32793-507
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 32 793, nr. 484.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 507

1

geïnformeerd, voor het laatst 11 december 20192. Er zijn voor bijna dertig
productcategorieën afspraken gemaakt, vóór eind 2020 komen er twee3
bij. Eind 2020 is voor deze nieuwe nog vast te stellen afspraken en zeven4
andere eerder gemaakte afspraken de realisatiedatum voor de daadwerkelijke productaanpassing door de bedrijven nog niet verstreken (voor
sommige productgroepen medio 2023). Dat betekent dat na afloop van
het AVP de levensmiddelenindustrie en de supermarkten productverbetering volgens de afspraken van het AVP voortzetten.
In het voorjaar 2021 geef ik u een eindoverzicht van het AVP met daarbij
een overzicht van de gemaakte afspraken, een monitoring van de tot eind
2020 behaalde reducties aan zout, verzadigd vet en suiker en een
impactanalyse van het effect van de afspraken op de inname door
consumenten.
Nieuwe aanpak productverbetering
Met de nieuwe aanpak voor productverbetering wordt de inzet verbreed
naar alle producten van productgroepen die een relevante bijdrage
leveren aan de inname van bijvoorbeeld zout, verzadigd vet of suiker.
Hiervoor worden meerdere grenswaarden opgesteld, zodat een trapsgewijze indeling (meerdere treden) ontstaat. Door meerdere grenswaarden
voor een productgroep op te stellen voor zout, verzadigd vet of suiker
wordt, anders dan in het AVP waarin alleen maximumnormen zijn gesteld,
productverbetering over de hele linie bewerkstelligd; dus niet alleen de
producten die in de achterhoede vallen, maar ook de producten die bij de
koplopers en middenmoot horen. In het AVP werden de maximumnormen
opgesteld voor specifieke productgroepen, bijvoorbeeld niet alle sauzen,
maar specifieke soorten zoals currysaus, ketchup, knoflooksaus. Met de
nieuwe aanpak worden alle producten van een productgroep meegenomen (dus alle sauzen).
Naast de criteria (productgroepindeling en grenswaarden) worden in de
nieuwe aanpak doelstellingen opgesteld die gericht zijn op verschuiving
van het aandeel producten naar treden met een gezondere samenstelling.
Met prikkels (incentives) worden bedrijven actief gestimuleerd stappen te
maken in productverbetering om de doelstellingen te bereiken. De nieuwe
aanpak in zijn totaliteit is daarmee ambitieuzer dan het AVP.
Hieronder wordt dit per onderdeel van de nieuwe aanpak verder
toegelicht.
Criteria (productgroepindeling en grenswaarden)
Een werkgroep met wetenschappers van het RIVM, het Voedingscentrum
en de HAS Hogeschool heeft een methodiek ontwikkeld om criteria
(productgroepindeling en grenswaarden) voor productverbetering op te
stellen voor de voedingsstoffen zout, suiker en verzadigd vet. Hierbij
wordt gebruik gemaakt van voedingswaardegegevens van producten in
de Levensmiddelendatabank (LEDA), consumptiegegevens in de
Voedselconsumptiepeiling (VCP), indeling van productgroepen van de
herformuleringsmonitor van het RIVM, normen uit de Warenwet en de
maximumnormen van het AVP.
Per productgroep worden trapsgewijs drie grenswaarden opgesteld voor
elk van de nutriënten zout (natrium), verzadigde vetzuren of suikers. Als
grenswaarden worden per productgroep percentielwaarden genomen:
– P25 (25e percentiel) het gehalte waar 25% van de producten aan
voldoet;
2

Kamerstuk 31 532, nr. 234.
Kruidenmixen, zoete snacks.
4
Zoutreductie: Hollandse maaltijden, smeerkaas, vleesvervangers, enkele soorten vleesbereidingen. Suikerreductie: frisdranken, zuivelproducten, consumptie-ijs.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 507

2

–
–

P50 (50epercentiel of mediaan) het gehalte waar 50% van de producten
aan voldoet;
P75 (75e percentiel) het gehalte waar 75% van de producten aan
voldoet.

Met deze drie grenswaarden ontstaan per productgroep en voedingsstof
vier treden, zoals weergegeven in figuur 1 in de bijlage van deze brief.
Voor bepaling van de productgroepindeling en grenswaarden is ten eerste
gekozen voor productgroepen waarin verbetering van de samenstelling
mogelijk is, producten zijn herformuleerbaar door verlaging van toegevoegd zout, verzadigd vet en/of suiker. Daarnaast moet de voedingsstof
(zout, verzadigd vet of suiker) in de productgroep voor ten minste 3%
bijdragen aan de gemiddelde dagelijkse inname. Tenslotte is er binnen de
productgroepen een enorme diversiteit in samenstelling, waardoor één
set criteria voor een betreffende productgroep niet haalbaar bleek.
Daarom zijn bijna alle productgroepen onderverdeeld in subgroepen. De
productgroep sauzen is bijvoorbeeld ingedeeld in sauzen op basis van
emulsie, pindasauzen, koude sauzen op tomaten/groentebasis, warme
sauzen op tomaten/groentebasis en warme sauzen overig. Productgroepen worden zodanig ingedeeld dat productverbetering op de
voedingsstoffen (zout, verzadigd vet, suiker) binnen de productgroep
vergelijkbaar is op basis van onder andere samenstelling/receptuur,
productiewijze, houdbaarheid en textuur. Er is per productgroep gezocht
naar een werkbare en realistische indeling.
Voor zeven productgroepen zijn nu criteria uitgewerkt; sauzen, soepen,
hartige snacks, vleesbereidingen, vleeswaren, vleesvervangers, melkproducten en -vervangers. Voor de productgroepen brood en graanproducten, kaas, maaltijden, zoete snacks, bereidingsvetten en broodsmeersels, broodbeleg en niet-alcoholische dranken worden komende
maanden criteria uitgewerkt. Naast zout, verzadigd vet en suikers wordt,
daar waar relevant en voldoende gegevens beschikbaar, ook gekeken naar
grenswaarden voor portiegrootte en vezels.
Tenslotte wordt rekening gehouden met de grenswaarden van NutriScore. Hiermee wordt voorkomen dat bedrijven met diverse grenswaarden te maken krijgen bij productverbetering.
Prikkels
In de afgelopen maanden zijn gesprekken gevoerd met diverse stakeholders en is in de internetconsultatie gevraagd op welke wijze bedrijven
gestimuleerd kunnen worden om hun productaanbod verder te verbeteren. Tevens is een enquête5 uitgevoerd over het gebruik van en de
perceptie over stimuleringsmaatregelen op het gebied van kennisverspreiding en onderzoek voor productverbetering. Uit deze enquête blijkt
dat bedrijven niet goed op de hoogte zijn van de mogelijkheden van
stimuleringsmaatregelen.
De uitkomsten van deze verkenningen brengen mij tot vijf mogelijkheden
voor het inzetten van prikkels die ik de komende maanden verder zal
uitwerken, te weten:
1. Publicatie en ranking van de prestaties van de productverbetering
volgens de nieuwe aanpak via vakbladen, persberichten en te
ontwikkelen website.
2. Bedrijven de mogelijkheid bieden om over productverbetering te
communiceren. Zo kunnen bedrijven met het voedselkeuzelogo
Nutri-Score op het etiket hun score vermelden. Een deel van het
5

Motivaction: Perceptie stimuleringsmaatregelen productverbetering en gebruik Nutri-Score;
15 juli 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 507

3

bedrijfsleven en supermarkten geeft nu al aan dat Nutri-Score voor
hen de prikkel is om productverbetering door te voeren. Er wordt nu al
hard gewerkt aan het verkrijgen van een betere score voor Nutri-Score
door het verbeteren van de product(en). Daarnaast zal ik nagaan in
hoeverre het vermelden van kleine reductiestappen (kleiner dan 30%)
mogelijk is in verband met Europese regelgeving over voedings- en
gezondheidsclaims.
3. Het faciliteren van bedrijven en andere organisaties door een digitaal
platform te bieden waar zij alle informatie over productverbetering
kunnen raadplegen en hun eigen stappen, doelen en informatie
kenbaar kunnen maken.
4. Kennis(verspreiding)/onderzoek (stimuleringsmaatregelen) faciliteren.
5. Productverbetering als inkoopcriterium voor de catering in de publieke
sector in te stellen.
Doelen
De Kamerleden Dik-Faber en Diertens hebben in een motie6 gevraagd
naar onafhankelijke reductiedoelen voor zout, vet en suiker. Voor de
nieuwe aanpak voor productverbetering worden daarom ambitieuze,
maar ook haalbare doelen opgesteld waar bedrijven zich met productaanpassing op kunnen richten. Deze doelen moeten realistisch zijn, omdat
productverbetering voor bedrijven een aanzienlijke investering met zich
meebrengt bij de productontwikkeling, het aanpassen van de receptuur en
het productieproces. In de internetconsulatie is gevraagd naar de
haalbaarheid van een doelstelling waarbij de eerste trede (categorie beste
producten) twee keer zo groot wordt (van 25% van de producten naar 50%
van de producten) en de laatste trede (categorie slechtste producten)
kleiner wordt (van 25% van de producten naar hooguit 10% van de
producten) binnen een termijn van 10 jaar.
In de internetconsulatie is door bedrijven en een aantal stakeholders
aangegeven dat dit een ambitieus, maar wel haalbaar voorstel is.
Maatschappelijke organisaties vinden dat de doelstelling nog ambitieuzer
kan. Op basis van de reacties kijk ik nu of de doelstelling scherper kan.
Monitoring en bijsturen
Met tussentijdse monitoring en evaluaties zal de voortgang van productverbetering inzichtelijk worden gemaakt. Hierbij worden de gemiddelde
gehaltes aan zout, verzadigd vet en suiker per productgroep in beeld
gebracht, inclusief de spreiding (bandbreedte). Daarnaast wordt aangegeven welk percentage van de producten is verschoven naar een trede
met een gunstiger samenstelling en in hoeverre de doelstellingen worden
gehaald. De uitkomsten van de monitoring moet belangrijke informatie
bieden om de aanpak eventueel tussentijds bij te stellen, door bijvoorbeeld aanvullende prikkels (zoals publicaties van resultaten). De opzet van
de monitor wordt in 2021 uitgewerkt.
Om een beeld te krijgen van het mogelijke effect van productverbetering
zal periodiek een impactanalyse worden opgesteld. Met de gestelde
criteria, gestelde doelen en innamegegevens uit de Voedselconsumptiepeiling7 wordt een inschatting gemaakt van de te bereiken resultaten op
de inname van zout, suiker en verzadigd vet. In de nieuwe aanpak voor
productverbetering zijn tot nu toe voor zeven productgroepen (soepen,
sauzen, vleesbereidingen, vleeswaren, vleesvervangers, hartige snacks,
zuivelproducten (excl. kaas) en zuivelvervangers) criteria opgesteld. Op
basis van deze criteria en de voorgestelde doelstelling stelt het RIVM met
6
7

Kamerstuk 32 793, nr. 417.
https://www.rivm.nl/voedselconsumptiepeiling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 507

4

behulp van de Voedselconsumptiepeiling momenteel een impactanalyse
op. Hierover zal ik uw Kamer voor de zomer 2021 verder informeren.
Internetconsultatie
De criteria, zowel de productgroepindeling als de grenswaarden, voor de
genoemde zeven productgroepen en de ideeën over prikkels en doelen
zijn, besproken met relevante stakeholders en in de internetconsultatie
voorgelegd aan het brede publiek. De internetconsultatie is gehouden van
24 maart tot en met 2 juni.
Er zijn 39 reacties ontvangen van brancheorganisaties van de producenten
en supermarkten, individuele producenten en supermarkten, burgers,
gezondheids- en consumentenorganisaties, vier gemeenten gezamenlijk
en diverse andere (maatschappelijke) organisaties op het gebied van
onder andere duurzaamheid, leefstijl, gezonde (op)voeding, voedselkeuzelogo, levensmiddelendatabase. Deze reacties zijn verwerkt in bijgevoegd consultatieverslag8.
De reacties zijn overwegend positief. Een vervolgaanpak door de overheid
en de wijze waarop dit wordt opgepakt wordt ondersteund. Het totaalpakket van criteria samen met de prikkels, doelstellingen en monitoring
wordt gezien als een effectief instrumentarium. De betrokkenheid van
stakeholders bij de ontwikkeling van deze nieuwe opzet wordt gewaardeerd.
Het voorstel voor de nieuwe aanpak voor productverbetering wordt aan
de hand van onder andere de uitkomsten van deze internetconsultatie
verder uitgewerkt.
Voortgang Nutri-Score
Op 28 november 20199 heb ik u geïnformeerd over mijn keuze voor
Nutri-Score. Het voedselkeuzelogo, bestaande uit kleuren en letters van
groene A tot donkeroranje E, dat bedrijven op hun product kunnen zetten,
helpt consumenten om in één oogopslag te zien welk product de
gezondere keuze is. Het voedselkeuzelogo Nutri-Score is door Frankrijk
geïntroduceerd. Er zijn ondertussen meer Europese landen die gebruik
maken van dit logo of dit voorbereiden. Al deze landen zullen dezelfde
voorwaarden en criteria voor het voeren van dit logo hanteren en in hun
nationale wetgeving een toelating van het logo opnemen.
Momenteel vinden gesprekken plaats met de deelnemende landen aan
Nutri-Score (Frankrijk, België, Duitsland, Luxemburg, Zwitserland, Spanje)
over de inrichting van de organisatie rondom Nutri-Score. Er wordt een
stuurgroep ingericht, die de relevante besluiten rondom Nutri-Score
neemt, zoals de inrichting van een uitvoeringsorganisatie, de vaststelling
van een aangepaste set van criteria onderliggend aan het logo. De
betrokken ministeries uit alle deelnemende landen zitten in deze stuurgroep. Daarnaast wordt een mandaat opgesteld voor de inrichting van
een onafhankelijk wetenschappelijk comité. Onafhankelijke wetenschappers uit de deelnemende landen zullen zich buigen over de
berekeningen achter Nutri-Score. Vanuit Nederland zullen wetenschappers namens de Gezondheidsraad en van het RIVM deelnemen aan
het wetenschappelijk comité. De afspraken hierover zijn in een afrondende
fase. Ik verwacht dan ook dat het wetenschappelijk comité op korte
termijn kan beginnen (uiterlijk begin 2021). Onderdeel van de werkzaam-

8
9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstukken 32 793 en 31 352, nr. 459.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 507

5

heden van dit comité is de beoordeling of de criteria van Nutri-Score in
synergie zijn met de nationale voedingsrichtlijnen van de deelnemende
landen.
Ook start een werkgroep met communicatiedeskundigen uit de deelnemende landen, die de communicatieactiviteiten gericht op consumenten
in deze landen afstemt.
Tenslotte worden met de deelnemende landen ook afspraken gemaakt
over de wijze waarop bedrijven zich moeten registreren voor deelname
aan Nutri-Score.
In Nederland worden voorbereidingen getroffen voor het gebruik van het
voedselkeuzelogo door Nederlandse voedselproducenten. Aanpassing
van de nationale wetgeving in de Warenwet wordt voorbereid, zodat
Nutri-Score na de evaluatie van het logo ook in Nederland een toegelaten
logo wordt.
Voor bedrijven zal er in Nederland na de wettelijke toelating een portaal
moeten zijn, waar bedrijven zich kunnen melden met uitvoeringskwesties.
Dit zal waarschijnlijk het portaal zijn, zoals ik heb geschetst voor het
nieuwe systeem van productverbetering (zie onder prikkels, nr. 3). Op dit
moment worden de exacte taken voor dit portaal in kaart gebracht en
wordt gekeken welke instantie deze taak het beste op zich kan nemen.
Tenslotte worden voorbereidingen getroffen voor publieksvoorlichting bij
wettelijke toelating van Nutri-Score in Nederland. Het mag duidelijk zijn
dat Nederland zich serieus inspant om introductie medio 2021 mogelijk te
maken. Ik ben hierbij echter wel afhankelijk van de voortgang en
uitkomsten van de afspraken die op internationaal niveau over NutriScore worden gemaakt.
Op een aantal producten in het winkelschap zien we al het Nutri-Score
logo. Het gaat in dit geval om producten die in buitenlandse bedrijven zijn
geproduceerd en daarom met het logo legaal op de Nederlandse markt
mogen worden afgezet (wederzijdse erkenning). Daarnaast bereiden
enkele bedrijven zich met pilots voor op een succesvolle introductie van
Nutri-Score, zoals ik in mijn brief van 28 november 2019 al als
mogelijkheid had aangeven.
Het logo is een goed instrument om consumenten te informeren over
gezondere keuzes. En zoals ik bij mijn voorstel voor de nieuwe aanpak van
productverbetering aangeef, kan het de bedrijven stimuleren de samenstelling van hun producten te verbeteren. In het traject om te komen tot
een nieuwe aanpak voor productverbetering wordt bij het opstellen van
de criteria voor zout, verzadigd vet en suiker dan ook nadrukkelijk gekeken
naar de grenswaarden die voor Nutri-Score zijn opgesteld. Nadat de
eerder in deze brief genoemde aanpassing van Nutri-Score op internationaal niveau is doorgevoerd, zal de Nederlandse aanpak voor productverbetering hierop worden aangepast.
In de Europese Boer-tot-Bord strategie (Farm-to-Fork) is opgenomen dat
de Europese Commissie in het vierde kwartaal van 2022 met een voorstel
voor een verplicht voedselkeuzelogo komt. De Europese Commissie zal in
het najaar van 2020 starten met de voorbereidingen voor het opstellen
van een zogenoemd «impact assessment». Naar verwachting zal dit
impact assessment in 2021 worden uitgevoerd. Na afronding van dit
assessment zal de Europese Commissie een voorstel voor wetgeving
opstellen die in de Raad en het Europees Parlement besproken zullen
worden. De Nederlandse inzet richt zich op invoering van Nutri-Score op
Europees niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 507

6

Vervolg
In de komende tijd ga ik verder met de nieuwe aanpak voor productverbetering. Dit betekent dat voor nog meer productgroepen de criteria worden
opgesteld en dat de prikkels en doelen worden gefinaliseerd. Daarnaast
zal ik met een werkgroep van experts starten met de nieuwe aanpak voor
een of twee productgroepen, zodat we de aanpak kunnen testen en
eventueel verbeteren op basis van de uitkomsten.
Ik ga ervan uit dat het internationale traject voor aanpassing van
Nutri-Score medio 2021 is afgerond en het logo in Nederland wettelijk
wordt toegelaten. Vanaf dat moment zal een uitvoeringsorganisatie
gereed staan om deze activiteiten te faciliteren. Begin 2022 zal naar
verwachting de nieuwe aanpak voor productverbetering verder kunnen
worden uitgerold. Voor de zomer 2021 zal ik u opnieuw informeren over
de voortgang van deze trajecten.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 507

7

Bijlage
Figuur 1: indeling van treden met grenswaarden (percentielwaarden)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 507

8