Brancherapport
Sport
23 oktober 2019

KPMG Advisory N.V.
Laan van Langerhuize 1
1186 DS Amstelveen

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
NLsportraad
Ter attentie van mevrouw M. van der Voet
Parnassusplein 5
2511 VX Den Haag
Amstelveen, 23 oktober 2019
Project Brancherapport Sport
Geachte mevrouw van der Voet,
Overeenkomstig onze dienstverleningsovereenkomst doen wij u hierbij ons
rapport toekomen met de resultaten van het onderzoek naar de
toekomstbestendigheid van de organisatie en financiering van de
Nederlandse sportbranche.

Graag wil ik u danken voor de prettige samenwerking met de diverse
betrokken vanuit de NLsportraad.
Hoogachtend,

Aard van de opdracht
De aard van de werkzaamheden houdt in dat wij geen accountantscontrole,
beoordelingsopdracht of andere assurance opdracht hebben uitgevoerd.
Daarom kan aan deze rapportage geen zekerheid met betrekking tot de
getrouwheid van financiële of andere informatie worden ontleend.

Marc Roels
Partner, KPMG Advisory N.V.

Verspreidingskring van de rapportage
De rapportage is uitsluitend bedoeld voor u als opdrachtgever. KPMG
aanvaardt geen aansprakelijkheid van derden voor het gebruik van deze
rapportage.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

2

Belangrijke opmerkingen
Onze werkzaamheden zijn aangevangen op 3 april 2019 en ons veldwerk is volledig afgerond op 4 oktober 2019. Ons rapport is gebaseerd op aan ons aangeleverde data tot
en met 4 oktober 2019. We hebben geen werkzaamheden verricht om het rapport te actualiseren naar aanleiding van gebeurtenissen, omstandigheden en aangeleverde data
van na die datum.
Bij het opstellen van ons rapport hebben wij ons gebaseerd op voor ons ter beschikking gestelde primaire bronnen vanuit de NLsportraad en verschillende partijen uit de
sportbranche die meegewerkt hebben aan dit onderzoek, alsmede op publiek beschikbare informatie. De juistheid en volledigheid van de in dit rapport opgenomen informatie
is afhankelijk van deze ter beschikbaar gestelde data en overige schriftelijke informatie. Wij aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor de juistheid van deze informatie.
Wij hebben alles in het werk gesteld om ons, voor zover mogelijk, ervan te vergewissen dat de in ons rapport weergegeven informatie overeenstemt met andere informatie
die gedurende onze werkzaamheden overeenkomstig de voorwaarden van onze dienstverleningsovereenkomst aan ons is verstrekt. Wij hebben echter geen nadere
werkzaamheden verricht teneinde de betrouwbaarheid van de bronnen te verifiëren.
Dit document verwijst naar ‘KPMG-analyse’; deze verwijzing vormt uitsluitend een aanduiding van het feit dat wij (waar aangegeven) bepaalde analyses hebben uitgevoerd
op de onderliggende data teneinde tot de voorliggende informatie te komen; wij aanvaarden geen verantwoordelijkheid voor de onderliggende data.
Wij willen benadrukken dat wij geen mening geven, noch enigerlei vorm van zekerheid verstrekken, ten aanzien van de informatie in dit rapport (en de Bijlagen erbij). Tevens
doen wij op generlei wijze uitspraken ten aanzien van de vraag of de door ons ten behoeve van uw informatiebehoeften uitgevoerde procedures wel afdoende waren.
Wij accepteren geen enkele verantwoordelijkheid voor het gebruik van het rapport voor een ander doel, anders dan het doel waarvoor het rapport is opgesteld: inzicht te
verschaffen omtrent de omvang, ontwikkeling, organisatie en financiering van de Nederlandse sportbranche voor de NLsportraad. Voor zover wettelijk toegestaan,
aanvaarden wij geen aansprakelijkheid voor het gebruik van het rapport door een partij anders dan jegens de NLsportraad.
De inhoud van dit rapport mag niet (geheel of in delen) gekopieerd worden, of voor andere doeleinden gebruikt worden, zonder de schriftelijk goedkeuring van KPMG.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

3

Brancherapport Sport

Inhoudsopgave Brancherapport Sport
#

I

Hoofdstuk

Pagina

Managementsamenvatting

5

Introductie brancherapport

11

Foto Nederlandse sportbranche

16

1

Breedtesport; ontwikkeling en omvang

17

2

Topsport; ontwikkeling en omvang

59

3

Organisatiestructuur in de Nederlandse sportbranche

82

4

Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche

101

Bijlagen

141

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

4

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting – Foto Nederlandse sportbranche

Managementsamenvatting (1/5)
Het Brancherapport Sport
De NLsportraad heeft, naar aanleiding van haar eigen werkprogramma
en de adviesaanvraag van de Minister van Medische Zorg en Sport
vanuit de ondertekening van het nationaal sportakkoord, KPMG
gevraagd het Brancherapport Sport op te stellen.
Het Brancherapport Sport is een feitelijke weergave van de huidige staat
van de branche en de ontwikkelingen van de afgelopen tien jaar die
daartoe geleid hebben. Specifiek staat hierin de omvang, organisatie en
financiering van de sportbranche in Nederland centraal. De NLsportraad
zal deze feitelijke weergave gebruiken om een advies te ontwikkelen
over de toekomstbestendigheid van de organisatie en financiering van
de Nederlandse sportbranche.
Het onderzoek ten grondslag aan het Brancherapport Sport is
uitgevoerd middels het bundelen, combineren en analyseren van
beschikbare data en inzichten uit de vele reeds bestaande onderzoeken
naar (aspecten van) de Nederlandse sport.
In aanvulling op het dataonderzoek is een interviewprogramma met
experts en stakeholders uit de Nederlandse sport uitgevoerd om de
belangrijkste trends, kansen en bedreigingen voor de sport in Nederland
in kaart te brengen. Het brancherapport is gericht op de Nederlandse
sportbranche, breedtesport als vrijetijdsbesteding en de ondersteunde
topsport in Nederland. Commerciële topsport, sport als middel in de zorg
of onderwijs en de organisatie van grote topsportevenementen vormen
geen onderdeel van het Brancherapport Sport.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

6

Managementsamenvatting – Foto Nederlandse sportbranche

Managementsamenvatting (2/5)
De sportbranche in Nederland groeit
In het Brancherapport Sport worden drie verschillende segmenten onderscheiden:
georganiseerde sport, anders-georganiseerde sport en ongeorganiseerde sport.

Manier van beoefenen voor wekelijkse sporters (5 t/m 80 jaar) in Nederland
(totaal 2013 t/m 2018)
47%

Georganiseerde sport is sportaanbod georganiseerd door sportverenigingen en
sportbonden voor de eigen leden. Anders-georganiseerde sport is het sportaanbod
van bijvoorbeeld commerciële sportaanbieders voor klanten of eenmalige
gebruikers. Ongeorganiseerde sport is zelf of in een groep zonder tussenkomst
van een sportaanbieder sporten in de openbare ruimte in Nederland. 30% van de
Nederlanders geeft aan sport te beoefenen in meerdere segmenten en sommige
sportaanbieders bieden sport aan in verschillende segmenten.

Ongeorganiseerd

12% Overig

In de afgelopen tien jaar is de sportbranche in Nederland in zowel omvang als
diversiteit gegroeid. Het aantal sportaanbieders is gegroeid en Nederlandse
sporters kunnen tegenwoordig uit een zeer divers aanbod aan sporten en
sportfaciliteiten kiezen om in de vrije tijd te beoefenen.
De georganiseerde sport heeft in 2018 ruim 28.000 sportverenigingen die sport
aanbieden aan sporters in Nederland. Dit aantal is de laatste jaren stabiel. Ruim
23.000 sportverenigingen zijn aangesloten bij de sportbonden die lid zijn bij
NOC*NSF. 23% van de wekelijkse sporters in Nederland maakt maandelijks
gebruik van deze vorm van sportaanbod.
Meer dan 6.600 ondernemende sportaanbieders bieden sport aan in het andersgeorganiseerde sportsegment en het aantal sportaanbieders is de afgelopen tien
jaar sterk gegroeid. Vooral het aantal aanbieders voor (vormen van) fitness en
yoga groeien sterk. Er worden tevens bijna 5.000 breedtesportevenementen per
jaar georganiseerd in dit segment. 18% van de wekelijkse sporters in Nederland
maakt gebruik van dit sportaanbod.
Ook het sportaanbod in het ongeorganiseerde sportsegment groeit. Nederlandse
sporters kunnen in 2018 gebruikmaken van ruim 11.000 km wandelpaden, 37.000
km fietspaden en 36.000 ha recreatiegebieden in de openbare ruimte in
Nederland. Dit sportaanbod wordt voornamelijk verzorgd door de Nederlandse
gemeenten, maar ook andere landschapseigenaren, zoals Natuurmonumenten en
Staatsbosbeheer, bieden sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte aan.
Bijna de helft van de Nederlandse wekelijkse sporters maakt gebruik van de
openbare ruimte in Nederland om te sporten.

18%
23%
Anders-georganiseerd
Bron:

Georganiseerd

NOC*NSF SDI data, KPMG-analyse

De sportpopulatie in Nederland verandert
Ruim 8,8 miljoen mensen, iets meer dan de helft van de Nederlandse bevolking,
ondernam minimaal één keer per week een sportieve activiteit in de vrije tijd in
2018. 24% van de Nederlandse bevolking sport nooit.
Het aantal mensen dat wekelijks sport in Nederland groeide de afgelopen 10 jaar in
lijn met de onderliggende bevolkingsgroei. Toch zijn er veranderingen in het
sportgedrag in Nederland waarneembaar.
De groep wekelijkse sporters onder ouderen, met name 65+ers, groeit sterk.
Ouderen lijken daarmee actiever te zijn geworden. Daarentegen is het deel van de
jongeren (jonger dan 20 jaar) wat wekelijks sport de afgelopen jaren juist
afgenomen. De sportbranche zal daarom in de toekomst om moeten gaan met een
gemiddeld ouder wordende sportpopulatie en tegelijkertijd moeten proberen om het
sportaanbod aantrekkelijk te houden voor jongeren.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

7

Managementsamenvatting – Foto Nederlandse sportbranche

Managementsamenvatting (3/5)
Gestage verschuiving van sportaanbod in Nederland

Nederlandse topsportprestaties nemen toe

Hoewel de ontwikkelingen (nog) niet heel groot zijn, is er de afgelopen tien jaar
sprake van een verschuiving in het gebruik van sportaanbod in Nederland.

NOC*NSF, haar leden en het Ministerie van VWS hebben de ambitie gesteld om
structureel bij één van de beste tien sportlanden van de wereld te behoren.

Ondanks de groei van het aantal sporten en sportdisciplines is het aantal
Nederlanders lid bij een sportvereniging of sportbond stabiel tot licht dalend in de
afgelopen jaren. Het aantal sporters wat gebruik maakt van commercieel
sportaanbod groeit daarentegen wel. Ook het aantal sporters dat ongeorganiseerd
sport in de openbare ruimte is de laatste jaren gegroeid.

In de afgelopen jaren zijn de bijdragen aan de ondersteunde topsport in
Nederland vanuit het Ministerie van VWS toegenomen. De financiële
ondersteuning van topsportprogramma’s is meer gefocust en de ondersteuning
is meer gecentraliseerd via NOC*NSF.

De behoeften van de Nederlandse sporters lijken te veranderen door de
toegenomen welvaart en gebrek aan tijd. Er is meer behoefte aan flexibel
sportaanbod, waar sporters zich meer als ‘klant’ kunnen opstellen en minder
verplichtingen als ‘lid’ aan hoeven te gaan. Sporters willen meer ongebonden
kunnen sporten.
Deze ontwikkeling leidt niet bij alle sporten binnen de georganiseerde sport tot een
daling. Veel sporten laten juist een gezonde groei zien. Het aantal sporters bij
sporten die geschikt zijn voor ouderen lijkt toe te nemen. Het aantal sporters actief
in racketsporten lijkt juist af te nemen in de afgelopen 10 jaar.
In de commercieel aangeboden sporten was fitness, de grootste sport in Nederland
met bijna 3 miljoen sporters, jarenlang de groeimotor. Sinds 2013 lijkt het aantal
mensen wat fitnesst echter te stabiliseren. De groei van de afgelopen jaren is vooral
te zien bij bootcamp, yoga en kickboksen. Deze disciplines worden in veel gevallen
ook bij de fitnessscholen aangeboden.
Steeds meer mensen sporten ongeorganiseerd in de openbare ruimte in Nederland.
De groei lijkt hier vooral voort te komen uit de groeiende groep wandelaars in
Nederland.
Opvallend is dat er bij twee sporten die sterk groeien de afgelopen jaren, yoga en
wandelen, naast fysieke gezondheid, ook aandacht is voor mentale gezondheid en
‘ontstressen’.
De gestage verschuiving van sportaanbod in Nederland zet een deel van de
sportverenigingen en sportbonden in Nederland onder druk en innovatie lijkt nodig
om een neerwaartse spiraal te voorkomen.

De afgelopen decennia is de topsport in Nederland fors gegroeid qua prestaties.
Sinds 2003 zijn het aantal medailles en top-8-posities op hoofdtoernooien (EK’s,
WK’s, Olympische en Paralympische Spelen) sterk toegenomen.
Opvallend is daarbij dat het gemiddelde aantal gewonnen medailles en behaalde
top-8-finishes van vrouwelijke topsporters hoger is dan de bij de mannen.
Paralympische topsporters winnen substantieel meer medailles dan de reguliere
topsporters.
Ondanks de verbeterende prestaties is de top tien ambitie net niet behaald in de
laatste edities van de Olympische Zomerspelen. Op de Olympische Winterspelen
is de top tien in het medailleklassement met twee vijfde plekken wel ruimschoots
behaald door de sterke prestaties in het schaatsen.
“Iedereen” kijkt voetbal
Het beleven van topsport is een populaire vrijetijdsbesteding in Nederland. 59%
van de Nederlandse bevolking volgt minimaal één keer per maand sport in de
media. TV is daarin verreweg het meest populaire medium. 45% van de
Nederlandse bevolking heeft in het afgelopen jaar een topsportevenement
bezocht.
Het beleven van topsport is redelijk gelijk verdeeld over de Nederlandse
bevolking. Alleen vrouwen kijken significant minder topsport dan mannen.
Voetbal is met afstand de meest populaire sport gevolgd door Formule 1 en op
enige afstand daar weer van schaatsen, wielrennen, darts en tennis.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

8

Managementsamenvatting – Foto Nederlandse sportbranche

Managementsamenvatting (4/5)
Omzet van de sportbranche is ruim € 5,7 miljard

Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche (2018)a

In 2018 is er in Nederland ruim € 5,7 miljard besteed aan
sportaanbod en ondersteunde topsport. De financiële
stromen richting de sportorganisaties in Nederland komen
voornamelijk vanuit de Nederlandse overheden en de
sporters zelf.

Indicatief

De Nederlandse overheden hebben in 2018 bijna € 2,5
miljard uitgegeven aan sportaanbod. Het grootste deel
hiervan werd door gemeenten bijgedragen, vooral voor
sportaccommodaties (€ 757 miljoen) en sport- en
recreatiefaciliteiten (€ 1,2 miljard) in de openbare ruimte. De
uitgaven van gemeenten aan sport en recreatie in de
openbare ruimte dalen sterk in de afgelopen jaren, wat
opvallend is gegeven dat het aantal sporters in de openbare
ruimte juist stijgt.
Sporters hebben ruim € 2,8 miljard uitgegeven aan
sportaanbod in Nederland. Ongeveer € 1,8 miljard kwam ten
goede aan commerciële sportaanbieders en € 1,0 miljard
werd uitgegeven aan contributie en andere uitgaven bij
sportverenigingen.
Gemiddeld gezien is sporten bij sportverenigingen voor
sporters substantieel goedkoper dan sporten bij commerciële
sportaanbieders. Sportverenigingen zijn gemiddeld gezien
goedkoper door de inzet van vrijwilligers en doordat
gemeenten niet-kostendekkende huur rekenen voor
sportaccommodaties. Opvallend is dat sportverenigingen
voor ongeveer de helft van hun inkomsten afhankelijk zijn
van sporters, terwijl commerciële sportaanbieders voor ruim
80% van hun inkomsten afhankelijk zijn van sporters.
Ondersteunde topsport en (kleine) sportbonden zijn voor een
groot deel afhankelijk van gelden die via NOC*NSF worden
gedistribueerd. NOC*NSF krijgt op haar beurt 75% van haar
inkomsten van de overheid (€ 52 miljoen) en Loterij
inkomsten (€ 46 miljoen).

Legenda
€0-€10m
€10m-€100m
€100m-€500m
€500m-€2000m
Sportorganisaties
#

Totale inkomsten

Notitie:

a) Nadere toelichting en beschrijving per geldstroom op pagina 103-107.

Bron:

Jaarverslagen NOC*NSF, Mulier Sportbondenmonitor en Verenigingsmonitor (2017), Iv3 data, CBS Fitness Markt en Trend rapport, KPMG analyse

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

9

Managementsamenvatting – Foto Nederlandse sportbranche

Managementsamenvatting (5/5)
De organisatiestructuur verschilt sterk tussen segmenten van de
sportbranche in Nederland
Niet alleen in de financiële stromen zijn verschillen te zien tussen de drie
segmenten van de sportbranche. In de organisatiestructuur van de drie
segmenten bestaan grote verschillen die van invloed zijn op zowel
sportaanbieders, als sporters.
Met meer dan 100 sportbonden, waarvan er 77 lid zijn bij de nationale sportkoepel
NOC*NSF, die de sportverenigingen per sport met elkaar verbinden, is de
georganiseerde sport en ondersteunde topsport sterk georganiseerd. Naast de
centrale rol in de governance, is NOC*NSF ook verantwoordelijk voor de verdeling
van de bijdragen van het Ministerie van VWS en de Nederlandse Loterij in de
georganiseerde sport en de ondersteunde topsport. Het sportaanbod in de
anders-georganiseerde sport kent momenteel een meer gefragmenteerde
organisatiestructuur met meerdere, vaak sport-specifieke brancheverenigingen. Er
is in dit segment nu een centraal platform in oprichting; Platform ondernemende
sportaanbieders. Ongeorganiseerde sport kent geen centrale organisatiestructuur
en wordt voornamelijk lokaal en regionaal door de individuele gemeenten en
landschapseigenaren verzorgd.
Op gebied van belangenbehartiging voor sporters bestaan er ook verschillen
tussen de drie segmenten. In de georganiseerde sport en de ondersteunde
topsport is belangenbehartiging voor sporters via stemrecht bij verenigingen en/of
bonden ingericht en bestaat er een breed scala aan belangenorganisaties. In de
anders-georganiseerde sport zijn sporters vooral aangewezen op reguliere
kanalen voor consumenten, hoewel organisaties zoals NLActief steeds meer
aandacht aan de belangen van sporters besteden. Sporters kunnen in de
ongeorganiseerde sport via lidmaatschap bij specifieke belangenorganisaties
beperkt hun belangen behartigen en kunnen daarnaast invloed uitoefenen bij
gemeenten als burger.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

10

Introductie
Brancherapport Sport

Introductie Brancherapport Sport

Introductie onderzoek ten behoeve van het Brancherapport Sport
Doel van het onderzoek

Opzet van het onderzoek

Het hoofddoel van het onderzoek naar de sportbranche in Nederland is om een
feitelijke weergave te geven van de huidige staat van de branche en de recente
ontwikkelingen die daartoe geleid hebben. Specifiek staat hierin de omvang,
organisatie en financiering van de sportbranche centraal. De resultaten van het
onderzoek zijn gebundeld in dit rapport.

Binnen de sportbranche in Nederland vindt al decennia veelvuldig en kwalitatief
hoogwaardig onderzoek plaats. Onderzoek naar de branche wordt uitgevoerd door
zowel publieke, als private instanties en dekt vele aspecten van de sportbranche.

Het onderzoek is op verzoek van de NLsportraad uitgevoerd onder toezicht van de
Commissie organisatie en financiering van de sport. Aanleiding voor het verzoek
van de NLsportraad aan KPMG is het NLsportraad meerjarig werkprogramma 20182020 'Stip op de horizon' en de adviesaanvraag van de Minister van Medische Zorg
en Sport vanuit de ondertekening van het nationaal sportakkoord door de
strategische partners Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, NOC*NSF
en VSG/VNG.
De NLsportraad heeft opdracht gegeven tot het onderzoek omdat er binnen de
sportbranche behoefte is aan één overkoepeld overzicht van de huidige staat van
de omvang, organisatie en financiering van de sport in Nederland. Daarnaast zijn de
belangrijkste trends, kansen en bedreigingen voor de sportbranche in kaart
gebracht.
Met deze feitelijke weergave van de sportbranche zal de NLsportraad in een hierna
volgend adviestraject evalueren of de huidige staat van de organisatie en
financiering van de Nederlandse sportbranche toekomstbestendig is of dat er
veranderingen nodig zijn om toekomstige uitdagingen het hoofd te kunnen bieden.
Uit deze evaluatie zal de NLsportraad een advies ontwikkelen voor de Minister van
Medische Zorg en Sport en de partners van het nationaal sportakkoord met
aanbevelingen om de toekomstbestendigheid van de Nederlandse sportbranche te
bevorderen.

Vanuit de publieke sector worden meerdere bevolkingsonderzoeken op gebied van
sport of gelieerd aan sport uitgevoerd door (o.a.) CBS, SCP en RIVM. Daarnaast
zijn onderzoeksinstellingen als het Mulier Instituut en diverse Hogescholen actief in
onderzoek op een veelvoud van aspecten binnen de Nederlandse sportbranche.
Ook doet NOC*NSF als nationale sportkoepel actief onderzoek naar de
ontwikkelingen binnen de Nederlandse sportbranche. Het onderzoek ten behoeve
van het Brancherapport Sport is dan ook ingericht om zoveel mogelijk gebruik te
maken van de reeds aanwezige data, informatie en inzichten. Het onderzoek is
enerzijds gericht op het verzamelen en bundelen van de reeds beschikbare
inzichten tot een overkoepelend overzicht van de branche en anderzijds om nieuwe
inzichten te ontwikkelen middels het combineren van de reeds uitgevoerde
onderzoeken met eigen onderzoek.
In aanvulling op het dataonderzoek is middels een interviewprogramma met experts
en stakeholders uit de Nederlandse sport nadere duiding gegeven aan de data en
de ontwikkelingen die geïdentificeerd zijn in het onderzoek. Tevens heeft het
interviewprogramma als bron gediend voor het in kaart brengen van de
belangrijkste kansen en bedreigingen voor de sport in Nederland. Zie pagina 142
voor een overzicht van de experts en stakeholders die geïnterviewd zijn.
Ter validatie en aanvulling op de feitelijke weergave van de huidige staat van de
Nederlandse sportbranche is middels een uitgebreide expertsessie en diverse
ronde tafelsessies additionele informatie verkregen van experts en stakeholders uit
de Nederlandse sportbranche. Zie pagina 143 voor de aanwezige experts welke
feedback hebben geleverd op conceptversies van het brancherapport.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

12

Introductie Brancherapport Sport

Definitie van de sportbranche en toekomstbestendigheid
Definitie van de sportbranche
In publicaties, onderzoeken en beleidsdocumenten over de Nederlandse
sportbranche bestaan veel verschillende definities en beschrijvingen van de term
sport en wordt in een aantal gevallen ook onderscheid gemaakt tussen sport en
bewegen. Door het verschillende gebruik van de term sport en van de grens tussen
sport en bewegen zijn niet alle onderzoeken, publicaties en beleidsdocumenten
eenduidig met elkaar te vergelijken.
Om in het Brancherapport Sport een zo volledig mogelijk beeld van de Nederlandse
sportbranche te kunnen geven is voor het perspectief van de Nederlandse sporter
zelf gekozen en worden alle activiteiten die door de Nederlandse bevolking als
sportactiviteit gezien worden meegenomen. De afbakening van de term sport wordt
hiermee gekozen als alle sportactiviteiten die in de diverse bevolkingsonderzoeken
(zoals de gezondheidsenquête/leefstijlmonitor van het CBS/RIVM) naar
sportdeelname in Nederland genoemd worden.
In het Brancherapport Sport wordt wel onderscheid gemaakt tussen breedtesport als
vrijetijdsbesteding en breedtesport als middel in bijvoorbeeld het onderwijs of de
zorg. Het Brancherapport Sport richt zich uitsluitend op sport als vrijetijdsbesteding.

Deze definitie wordt vervolgens vertaald naar de segmenten binnen de sport, zoals
in dit onderzoek gehanteerd: 1) breedtesport, welke georganiseerde, anders
georganiseerde en ongeorganiseerde sport omvat en 2) topsport, welke
professionele sportbeoefening met ondersteuning via NOC*NSF omvat. Zie pagina
28 voor een nadere definiëring van breedtesport en pagina 60 voor een nadere
definiëring van ondersteunde topsport.
De definitie van toekomstbestendige breedtesport luidt:
“Toekomstbestendige breedtesport in Nederland is zo georganiseerd en
gefinancierd dat iedereen in Nederland die dat wil, kan sporten en dat de
kwaliteit van deze sportmomenten zo goed mogelijk is.”
De definitie van toekomstbestendige topsport luidt:
“Toekomstbestendige topsport in Nederland is zo georganiseerd en
gefinancierd dat de sportprestaties van Nederlandse topsporters
geoptimaliseerd worden en dat iedereen in Nederland die dat wil deze sport
kan beleven via de media of via evenementen.”

Definitie van een ‘toekomstbestendige’ sportbranche
Omdat het doel van dit rapport is om de Sportraad te helpen bij het vormen van een
advies om de sportbranche toekomstbestendig te maken, is het belangrijk om te
bepalen wat wordt verstaan onder de term ‘toekomstbestendige sportbranche’.
Onderstaand volgt de definitie van toekomstbestendige sportbranche, zoals
gehanteerd tijdens het onderzoek en in het brancherapport:
“Een toekomstbestendige Nederlandse sportbranche is een sportbranche die,
op basis van adequate en robuuste organisatie en financiering, optimaal
invulling geeft aan de sportbehoefte van de Nederlandse bevolking, waardoor
iedereen sport kan beoefenen en beleven.”

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

13

Introductie Brancherapport Sport

Scope van het onderzoek voor het Brancherapport Sport
Scope van het onderzoek

Beperkingen van de scope

Het onderzoek ten behoeve van het Brancherapport Sport richt zich specifiek op het
creëren van een foto van de Nederlandse sportbranche vanuit drie perspectieven:

Sport is een zeer breed onderwerp. Om het onderzoek praktisch uitvoerbaar te
houden, maar ook in een poging om de juiste balans tussen reikwijdte en diepgang
te bewerkstelligen, zijn keuzes gemaakt om de scope beperken.

1.

De omvang van de sportbranche in Nederland en de ontwikkeling daarvan in de
afgelopen jaren.

2.

De organisatiestructuur van de Nederlandse sportbranche

3.

De financiële stromen richting de verschillende vormen van sportaanbod in de
Nederlandse sportbranche

Zowel breedtesport, als via NOC*NSF ondersteunde topsport maakt deel uit van het
onderzoek. Binnen breedtesport is expliciet aandacht voor de omvang en
ontwikkeling van sportdeelname en de verschillende vormen van sportaanbod
(georganiseerd, anders georganiseerd en ongeorganiseerd) in Nederland. Anders
dan bij veel vormen van breedtesport is topsport sterk prestatiegericht. Daarom is
een analyse van de prestaties van de ondersteunde topsport in Nederland
onderdeel van het Brancherapport Sport. Tevens is een analyse gemaakt van de
beleving van topsport.
Het onderzoek richt zich op de periode 2008-2018. In een aantal gevallen is data
beschikbaar over een langere periode en worden ontwikkelingen, waar relevant,
over een langere tijdsperiode weergegeven. In een aantal gevallen is alleen data
beschikbaar over een kortere tijdsperiode dan 2008-2018. In dat geval is een zo
lang mogelijke periode gebruikt.

Er is voor het onderzoek geen internationale vergelijking gemaakt tussen de
Nederlandse sportbranche en de sport in vergelijkbare landen. Deze vergelijking
vraagt om uitgebreid additioneel onderzoek en het Brancherapport Sport levert
zonder deze vergelijking een waardevolle blik op de Nederlandse sportbranche voor
de Commissie.
Voor breedtesport is alleen gekeken naar sport als vrijetijdsbesteding. Sport als
onderdeel van de zorg of het bewegingsonderwijs en de effecten van sport op de
gezondheid en het welzijn van de Nederlandse bevolking vragen allen om uitgebreid
onderzoek op zich en zijn daarom niet meegenomen in dit onderzoek.
Commerciële topsport is geen direct onderdeel van het Brancherapport Sport.
Gebrek aan data door de veelal commercieel gevoelige aard van de data maakt ook
onderzoek naar dit segment een onderzoek op zich. Waar data over commerciële
topsport voorhanden was en deze ook van belang is voor de ondersteunde topsport,
is deze gebruikt in dit rapport.
Door het vaak eenmalige karakter van de organisatie van (het binnenhalen van)
topsportevenementen en de recente publicaties van de NLsportraad op dit gebied
zijn de organisatie en impact van topsportevenementen geen onderdeel van het
Brancherapport Sport.
Omdat dit rapport tracht zoveel mogelijk een totaalbeeld te geven van de
breedtesport en de ondersteunde topsport, is de diepgang die behaald kan worden
in het onderzoek op een aantal punten beperkt. Waar verder onderzoek nodig
geacht wordt, is dit aangegeven in de tekst. Tevens zijn op pagina 144-146
onderwerpen voor verder onderzoek opgenomen. We hopen als zodanig dat dit
Brancherapport sport een bijdrage levert als basis voor verder onderzoek naar de
Nederlandse sportbranche.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

14

Introductie Brancherapport Sport

Toelichting op visualisaties in het Brancherapport Sport
Visualisaties in het Brancherapport Sport

Inzichten uit het interviewprogramma in het Brancherapport Sport

Om in het Brancherapport Sport een overkoepelende en feitelijke weergave van de
sportbranche in Nederland te kunnen geven wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt
van informatie uit bestaande onderzoeken en reeds beschikbare databases. Met deze
informatie zijn middels kwantitatieve analyses inzichten opgesteld op een breed scala
aan onderwerpen binnen de Nederlandse sportbranche.

Naast de inzichten uit data analyses zijn er tijdens het onderzoek ook inzichten
verworven uit het interviewprogramma. De inzichten uit de interviews zijn ter
illustratie weergegeven in het brancherapport als quotes om trends, kansen en
bedreigingen nader te beschrijven in de woorden van experts en stakeholders uit de
branche zelf. De conclusies zijn op meer input gebaseerd dan weergegeven in dit
rapport.

De opgestelde inzichten zijn in het brancherapport in verschillende vormen van
grafieken gevisualiseerd. Om trends over een langere termijn direct inzichtelijk te
maken in een grafiek is, waar relevant, tevens een zogenaamde CAGR toegevoegd:
CAGR staat voor Compound Annual Growth Rate, oftewel de samengestelde
gemiddelde jaarlijkse groei over een bepaalde periode. Deze methode houdt bij het
berekenen van het jaarlijks gemiddelde rekening met het effect van groei op groei
(vergelijkbaar met het cumulatieve effect van rente). Daarmee is deze methodiek
wiskundig robuuster dan simpelweg de totale groei over een periode te delen door het
aantal jaren. De formule voor berekening is: CAGR = ((Eindwaarde/Beginwaarde) ^
(1/(Eindjaar - beginjaar)) -1) x 100%.

Omwille van bescherming van privacy is alle informatie verkregen uit het
interviewprogramma anoniem verwerkt in het Brancherapport Sport.
Voorbeeld:

“We zien een toename in mensen die vrijblijvend sport
beoefenen, zodat het makkelijk in te plannen is.”

Deze gemiddelde jaarlijkse groeipercentages worden in grafieken als volgt
gepresenteerd (bijvoorbeeld een gemiddelde groei per jaar van 1,0%):

In een aantal visualisaties is de CAGR ook per categorie weergegeven. Hiermee kan
de ontwikkeling over tijd van de verschillende categorieën in een grafiek onderling
vergeleken worden.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

15

-IFoto Nederlandse
sportbranche

1) Breedtesport;
ontwikkeling en omvang

1) Ontwikkeling en omvang: Breedtesport

Omvang en ontwikkeling van de breedtesport in Nederland
Definitie van breedtesport
Breedtesport behelst veruit het grootste deel van de sportbranche in Nederland in
zowel aantal sporters als aantal sportaanbieders. In het brancherapport zijn onder
de term breedtesport alle sport- en beweegactiviteiten opgenomen van mensen die
sport als vrijetijdsbesteding beoefenen. Veelal gaat het daarbij om sport- en
beweegactiviteiten die gedaan worden omdat men sporten leuk vindt om te doen of
omdat men graag de gezondheid wil verbeteren en/of op peil wil houden.
Sportactiviteiten waarbij sprake is van een professionele topsportomgeving en
waarbij sportbeoefening de hoofdbezigheid is van de sporter, worden bij
breedtesport buiten beschouwing gelaten en komen terug onder topsport op
pagina 59.
Breedtesport in twee perspectieven; sportdeelname en sportaanbod
In het Brancherapport Sport wordt de omvang en ontwikkeling van breedtesport in
Nederland in detail beschreven vanuit twee perspectieven; sportdeelname en
sportaanbod.
― Sportdeelname, het eerste deel van dit hoofdstuk, geeft aan hoe vaak mensen
in Nederland sporten en welke bevolkingsgroepen minder sporten in
Nederland.
― In het tweede deel van het hoofdstuk Breedtesport is de omvang en de
ontwikkeling van het sportaanbod in de breedtesport in Nederland beschreven.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

18

1.a)
Sportdeelname in Nederland

1.a) Ontwikkeling en omvang: Sportdeelname

Introductie van sportdeelname in Nederland
Definitie sportdeelname
Het begrip sportdeelname wordt in het Brancherapport Sport gebruikt als indicatie voor de
vraag naar sportaanbod in Nederland. Daarbij is het belangrijk zich te realiseren dat
sportdeelname de vraag naar sportaanbod is die daadwerkelijk is vervuld. Onvervulde
vraag naar sport betekent dat men geen passend sportaanbod heeft kunnen bereiken, niet
heeft kunnen of willen sporten en daarmee een lagere of geen sportdeelname heeft. Een
lagere sportdeelname kan daarmee een indicator zijn voor een lagere behoefte om te
sporten, maar het kan ook aangeven dat het sportaanbod onvoldoende passend,
toegankelijk of bereikbaar is.
Sportdeelname in Nederland wordt middels meerdere langdurige en grootschalige
bevolkingsonderzoeken onderzocht. In het brancherapport worden de resultaten van
meerdere onderzoeken gecombineerd om een zo volledig mogelijk beeld van de
sportdeelname in Nederland te presenteren.
De sportdeelname van een persoon wordt bepaald op basis van het aantal sportmomenten
in een bepaalde tijdsperiode. In het brancherapport wordt zo veel mogelijk gebruikgemaakt
van de meeteenheid dat sporters minimaal wekelijks een sportieve activiteit uitvoeren.
Sportdeelname als indicator geeft geen informatie over de intensiteit of tijdsduur van een
sportmoment en is daarmee niet direct vergelijkbaar met bewegingsnormen.
Meting van sportdeelname op landelijk niveau geeft waardevolle inzichten in welk deel van
de Nederlandse bevolking zijn of haar behoefte voor sportbeoefening vervult en welk deel
daar in mindere mate toe in staat is. De gemiddelde sportdeelname van de totale bevolking
kan tevens als indicator gebruikt worden om te onderzoeken of de Nederlandse
sportbranche als geheel in staat is om het aandeel sporters binnen de Nederlandse
bevolking te vergroten. Wanneer een grotere groep van de Nederlandse bevolking
regelmatig sport, kan een grotere groep mensen de positieve effecten van sport ervaren en
benutten.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

20

1.a) Ontwikkeling en omvang: Sportdeelname

Op basis van de langlopende gezondheidsenquête/leefstijlmonitor van het CBS/RIVM lijkt
de sportdeelname in Nederland de afgelopen jaren stabiel te zijn
Percentage wekelijkse sportdeelname Nederlandse bevolking (2001-2018)a,b

VTO

CAGR
’13-’16

CAGR
’13-’18

GE/LSM

2,9%

3,0%

0,75
0,70

NOC*NSF

0,65

- De VTO en GE/LSM tonen een lichte daling (CAGR ’13-’16:
-1,1%), terwijl de SDI juist een stijging van 2,9% in dezelfde
periode laat zien.

0,60
% wekelijkse sporters

― De resultaten van de drie bevolkingsonderzoeken naar
sportdeelname, de gezondheidsenquête/leefstijlmonitor
(GE/LSM), de Vrijetijdsomnibus (VTO) en de NOC*NSF
Sportdeelname index (SDI), laten in de periode 2013-2016 een
verschillend beeld zien van de sportdeelname van de
Nederlandse bevolking.

0,55
0,50

-1,1%

n.v.t.

-1,1%

0,0%

0,45

― Ook in recente jaren blijft het verschil in de bevindingen tussen
de GE/LSM en de SDI bestaan.
- De SDI laat ook in 2017 en 2018 een vergelijkbare groei
met de jaren daarvoor zien (CAGR ’13-’18: 3,0%) terwijl de
GE/LSM over dezelfde periode een stabiele sportdeelname
van de Nederlandse bevolking toont (CAGR ’13-’18: 0,0%).
― Verschillen in de uitkomsten van de GE/LSM en de SDI
bestaan met name op het gebied van de sportdeelname van
oudere sporters (55+) en kinderen t/m 11 jaar.

0,40
0,35
0,30
0,25
2000

2002

2004

2006

Onderzoek

2008

2010

2012

2014

2016

2018

Jaren beschikbaar

Periode

Respondenten

2001-2018

jaarlijks

5.000 tot 9.000

Vrijetijdsomnibus

2012-2014-2016

tweejaarlijks

3.000 tot 3.200

NOC*NSF Sportdeelname index

2013-Q2 2019

maandelijks

3.000 tot 3.200

Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor

- De sportdeelname van kinderen t/m 11 jaar is substantieel
hoger in 2018 in de SDI (78%) dan in de GE/LSM (65%).
Bij ouderen sporters zijn de SDI-resultaten ook substantieel
hoger (55+: 60% en 65+: 59%) dan de GE/LSM-resultaten
(55+: 51% en 65+: 46%).
― De GE/LSM, die jaarlijks wordt uitgevoerd door CBS i.s.m. het
RIVM, is het langst doorlopende onderzoek naar
Uitvoering
sportdeelname in Nederland en geeft daarmee een beeld van
de ontwikkeling van sportdeelname op de lange termijn.
CBS/RIVM
Daarnaast is deze enquête de basis voor de officiële
kernindicator sportdeelname van de rijksoverheid. Om deze
CBS/SCP
redenen zullen de GE/LSM-resultaten voor dit brancherapport
GfK
worden gebruikt.

Notitie:

a) Niet alle onderzoeken zijn ieder jaar uitgevoerd in de periode 2001-2018 (zie tabel). Leeftijdsgrens verschilt per onderzoek; GE/LSM: 12 jaar en ouder en vanaf 2016 4 jaar en ouder (niet in grafiek), SDI: 5 t/m 80 jaar, VTO: 6 jaar en ouder.

Bron:

CBS/SCP Vrijetijdsomnibus, CBS/RIVM gezondheidsenquête/leefstijlmonitor, NOC*NSF Sportdeelname index, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

21

1.a) Ontwikkeling en omvang: Sportdeelname

De sportbranche zal om moeten gaan met een gemiddeld ouder wordende
sportpopulatie en een lagere sportdeelname onder jongeren
Aantal wekelijkse sporters Nederlandse bevolking vanaf 4 jaar (2008-2018)
0,6%
9,0
8,5
8,0

8,4
0,1

8,4
0,1

8,4
0,1

8,3
0,1
0,6

8,3
0,1
0,6

8,3
0,1
0,7

8,4
0,1
0,7

0,8

0,8

0,9

2,8

2,8

2,8

2,9

2,9

2,9

2,9

8,6
0,1
0,9

8,5
0,1

8,9
0,2
1,0

0,9

8,8
0,2

CAGR

1,0

5,0%

2,9

0,7%

7,8%

7,5
7,0

# wekelijkse sporters (mln)

6,5
6,0

2,9

2,8

3,0

5,5
5,0
4,5
4,0
3,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,6

2,6

2,3

2,2

2,2

2,1

2,1

2,1

2,1

2,1

2,1

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

0,3%

3,0

― Het aantal mensen dat minimaal één keer per week
sport (wekelijkse sporters) is de afgelopen tien jaar
ongeveer even snel gegroeid (0,6% CAGR) als de
onderliggende bevolkingsgroei (0,5% CAGR). Hiermee
lijkt de totale sportdeelname van de Nederlandse
bevolking niet of nauwelijks te veranderen.
― Echter, de groei komt met name doordat 40+’ers meer
zijn gaan sporten – en dan voornamelijk 65+’ers. De
groei lijkt vooral te komen door vergrijzing en het feit
dat deze generatie 65+'ers meer sporten dan de
voorgaande generaties.
― De verwachting is dat de sportdeelname tot 2030
ongeveer gelijk zal blijven. De huidige toename in
sportdeelname door actiever wordende ouderen is naar
verwachting in de toekomst niet voldoende om de
daling van sportdeelname bij jongeren te
compenseren(i).
― De sportbranche in Nederland zal daarmee tegelijkertijd
in staat moeten zijn om de dalende trend onder
jongeren te keren en de vraag van 65+'ers adequaat te
blijven bedienen.

2,5
2,0
1,5
1,0

2,3

2,3

-1,1%

0,5
0,0

2008

2009

Jonger dan 20 jaar

Bron:

2010

20 tot 40 jaar

40 tot 65 jaar

CBS bevolking kerncijfers, CBS gezondheidsenquête/leefstijlmonitor, KPMG-analyse

65 tot 80 jaar

80 jaar of ouder

Bron:

i) Sport Toekomst Verkenning, SCP/RIVM (2016)

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

22

1.a) Ontwikkeling en omvang: Sportdeelname

Sporters zijn gemiddeld steeds ouder, doordat de populatie ouder wordt en doordat
ouderen steeds meer gaan sporten en jongeren juist minder
Nederlandse bevolking ouder dan 4 jaar naar leeftijd (2008-2018)
0,5%
15,7
0,6

18
16
# inwoners (mln)

14

CAGR

1,8

15,7
0,6
1,8

15,8
0,6
1,9

15,9
0,7
1,9

16,0
0,7
2,0

16,1
0,7
2,1

16,1
0,7
2,2

5,8

5,8

5,9

6,0

6,0

6,0

5,9

16,2
0,7
2,3

16,3
0,7
2,3

16,4
0,8
2,4

16,5
0,8
2,5

5,9

5,9

5,9

5,9

2,4%
3,2%

12
10

0,2%

8
4,3

4,2

4,2

4,2

4,1

4,1

4,1

4,1

4,2

4,2

4,3

3,2

3,2

3,2

3,2

3,2

3,1

3,1

3,1

3,1

3,1

3,1

0,0%

4
2

2013
2014
2009
2012
2010
2008
2011
Jonger dan 20 jaar
20 tot 40 jaar
40 tot 65 jaar

2015
2016
65 tot 80 jaar

-0,2%

2018
2017
80 jaar of ouder

Percentage wekelijkse sporters onder Nederlandse bevolking naar leeftijd (2008-2018)
80
CAGR
70
% wekelijkse sporters

― Hiermee is de stijging van de gemiddelde sportdeelname
in Nederland vergelijkbaar met de stijging van de totale
bevolking (CAGR 0,5%).
Sportdeelname van 65+'ers groeit relatief sterk

6

0

Sportdeelname is stabiel
― De gemiddelde sportdeelname in Nederland is in de
afgelopen jaren stabiel en sinds 2008 met 0,4% per jaar
toegenomen. De totale groep wekelijkse sporters is sinds
2008 toegenomen met 0,6% CAGR.

60

-0,8%
0,3%

50

0,5%

40

1,7%

30
5,3%

20
10
2008

2009

Jonger dan 20 jaar

2010

2011

2012

20 tot 40 jaar

2013

2014

40 tot 65 jaar

2015

2016

65 tot 80 jaar

2017

― Het valt op dat de gemiddelde lichte stijging vooral is toe
te schrijven aan een stijging in de sportdeelname bij
ouderen (65+).
― De sterke stijging in sportdeelname van 80+’ers is deels
toe te schrijven aan vitalere ouderen in Nederland en de
groeiende aandacht voor gezondheid en bewegen(i).
Echter, wellicht is een deel van de stijging te verklaren met
de mogelijkheid dat respondenten wandelen tegenwoordig
meer als sportactiviteit zien en dit daarmee vaker invullen
in recentere metingen van sportdeelname(ii).
Afname van sportdeelname bij jongeren onder de 20 jaar
― Onder jongeren (<20) is de gemiddelde sportdeelname
licht gedaald in de afgelopen tien jaar.
― De daling van sportdeelname door jongeren (<20) wordt
mogelijk veroorzaakt door een stijging van tijdsbesteding
aan digitale activiteiten, zoals games, streamingdiensten
en social media(iii).

2018

80 jaar of ouder

Bron:

i) Rapportage Sport 2018, SCP
ii) KPMG interviewprogramma, RIVM

Bron:

CBS bevolking kerncijfers, CBS gezondheidsenquête/leefstijlmonitor, KPMG-analyse

iii) Ontwikkeling sportdeelname naar leeftijd, 2017, Mulier Instituut

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

23

1.a) Ontwikkeling en omvang: Sportdeelname

Meer dan de helft van de Nederlandse bevolking sport minimaal één keer per week en
deze groep is verantwoordelijk voor 95% van de sportmomenten
Wekelijkse sporters zijn verantwoordelijk voor 95% van het aantal
sportmomenten in Nederland

Aantal wekelijkse sportmomenten Nederlandse bevolking (2016)
Wekelijkse sporters
Cum. %
van sportmomenten

30%

25%

0%

5%

19%

37%

51%

5% van de
totale
sportmomenten

61%

69%

75%

100%

― De verdeling van het aantal sportmomenten per jaar over de
Nederlandse bevolking is niet evenredig; een relatief kleine groep is
dominant aanwezig in de Nederlandse sportbranche.
- Wekelijkse sporters in Nederland oefenen 95% van het aantal
sportmomenten in Nederland uit. De 44% van de bevolking die niet
wekelijks sport, is daarmee voor slechts 5% van het aantal
sportmomenten actief in de Nederlandse sportbranche.

95% van de totale
sportmomenten

- Binnen de wekelijkse sporters is de groep sporters die vier keer of
vaker per week sport (15% van de bevolking) verantwoordelijk voor
49% van het aantal sportmomenten in Nederland.

24%

Substantiële verschillen in sportdeelname bij wekelijkse sporters
% Nederlandse bevolking

20%
20%

― Hoewel meer dan de helft van de Nederlanders wekelijks aan sport
doet, bestaan er grote verschillen tussen deze sporters in het aantal
keer sporten in de week.

20%

- 56% van de Nederlandse bevolking sport minimaal één keer per
week.

14%

15%

- 42% van de Nederlandse bevolking sport één tot vier keer per
week en kan daarmee als reguliere wekelijkse sporter worden
aangemerkt.

10%

- 15% van de Nederlandse bevolking sport vier of meer keer per
week en is te classificeren als fanatieke wekelijkse sporter.

8%
5%

5%

5%

3%

― De groep die minder dan één keer per week sport is net iets minder
dan de helft van de Nederlandse bevolking.
- 44% van de Nederlandse bevolking sport minder dan minimaal
één keer per week.

2%

- 24% van de Nederlandse bevolking sport nooit.

0%
0

<1

1-2

2-3

3-4

4-5

# sportmomenten per week
Bron: Vrijetijdsomnibus (VTO) 2016, KPMG-analyse

5-6

6-7

>7

- De groep mensen die wel sporten, maar dit minder dan minimaal
één keer per week doen, is 20% van de Nederlandse bevolking.
Deze groep sport gemiddeld 1,8 keer per maand in 2016.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

24

1.a) Ontwikkeling en omvang: Sportdeelname

Gebrek aan voldoende (vrije) tijd is een belangrijke reden waarom niet meer
Nederlanders wekelijks sporten
Top 5 van redenen om niet/weinig (<1 keer per week) te sporten, gemiddelde beoordeling (2016)a
Zeer onbelangrijk

Onbelangrijk

Niet (on)belangrijk

Belangrijk

Te weinig tijd

Zeer belangrijk

Tijd vrijmaken voor sport is grootste belemmerende factor
― De belangrijkste reden om niet of minder te gaan sporten voor de
Nederlandse bevolking is de hoeveelheid tijd die men heeft.
- De twee hoogst beoordeelde redenen om niet of minder te
gaan sporten, zijn te weinig tijd en de keuze om vrije tijd aan
andere zaken – zoals hobby’s en familie – te besteden.

Tijd voor hobby’s/familie

Vermoeidheid

Gezondheidsproblemen

Geen zin

Notitie:

a) Gemiddelde score op basis van beoordeling zeer mee eens (4) tot en met zeer mee oneens (0)

Bron:

Vrijetijdsomnibus (VTO) 2016, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

25

1.a) Ontwikkeling en omvang: Sportdeelname

Een slechter ervaren gezondheid is een tweede belangrijke reden waarom mensen niet
vaker sporten
Beoordeling algemene gezondheid door Nederlandse bevolking en gemiddeld aantal
sportmomenten per week (2016)

# gem. wek.
sportmomenten

2,8

1,9

1,3

1,2

0,6

De eigen beoordeling van de gezondheid heeft een duidelijke
relatie met hoe vaak mensen gemiddeld sporten per week
― Mensen die zich gezond (beoordeling goed/zeer goed) voelen,
sporten bijna twee keer zoveel als mensen die zich minder
gezond (niet goed, niet slecht/slecht/zeer slecht) voelen:
gemiddeld 2,1 keer per week sporten ten opzichte van 1,2 keer
per week sporten.

58%

60
55

% Nederlandse sporters

50
45
40
35
30
25
20

19%

17%

15
10
5%

5

1%

0
Zeer goed

Goed

Niet goed,
niet slecht

Slecht

Zeer slecht

Bron: Vrijetijdsomnibus (VTO) 2016, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

26

1.b) Sportaanbod in Nederland

1.b) Ontwikkeling en omvang: Sportaanbod

Introductie sportaanbod in de Nederlandse breedtesport
Sportaanbod in Nederland
Onder de term sportaanbod wordt in het Brancherapport Sport de verzameling van
faciliteiten verstaan die een persoon in staat stelt om een sport te beoefenen. Hierbij
gaat het om de sportfaciliteiten zelf, maar ook om de omliggende faciliteiten op de
sportaccommodatie, zoals kleedkamers, clubhuis/kantine en dergelijke. Daarnaast
behelst sportaanbod ook de (sport-specifieke) begeleiding van trainers, coaches,
instructeurs en mogelijk ook medische begeleiding. Ook de organisatie van spelregels,
scheidrechters en een competitie vallen onder de term sportaanbod. Kortweg,
sportaanbod is de verzameling van faciliteiten, begeleiding en organisatie die het
mogelijk maakt voor een persoon om sport te beoefenen.
In het Brancherapport Sport worden de diverse vormen van sportaanbod in drie typen
gecategoriseerd: georganiseerde sport, anders-georganiseerde sport en
ongeorganiseerde sport. Zie pagina 29 voor een omschrijving van de categorieën.
Hoewel een deel van het sportaanbod in Nederland zich steeds meer op het grensvlak
tussen deze categorieën begeeft (bijv. sportverenigingen met commercieel aanbod voor
niet-leden) en 30% van de Nederlandse bevolking gebruik maakt van sportaanbod uit
meerdere segmenten, is deze categorisering relevant voor het Brancherapport Sport.
Tussen deze verschillende typen sportaanbod bestaan namelijk sterke verschillen in
organisatiestructuur (zie pagina 82), financiële stromen (zie pagina 105) en de relatie
tussen aanbieder en sporter (lid vs. klant).
De ontwikkeling van de omvang van de verschillende typen sportaanbod over de
afgelopen jaren geeft inzicht in hoe de behoeften van de Nederlandse bevolking aan
sport veranderen. Tevens kan een sterke stijging of daling van de omvang van het
aantal sporters van een sport of type sportaanbod een indicatie zijn voor de
toekomstbestendigheid van de sport of het type sportaanbod.
De analyse van de ontwikkeling en omvang van georganiseerde sport en andersgeorganiseerde sport is gebaseerd op informatie over zowel sportdeelname
(daadwerkelijke beoefening), als informatie van de sportaanbieders over het aantal
sporters (geregistreerde leden/klanten). Vanuit deze vergelijking is ook het aantal
ongebonden sporters (beoefenaars zonder lidmaatschap of klantrelatie) per sport te
bepalen.
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

28

1.b) Ontwikkeling en omvang: Sportaanbod

Sportaanbod in de breedtesport in Nederland bestaat uit drie verschil ende segmenten
Georganiseerde sport

Het sportaanbod vanuit georganiseerde sport in
Nederland beslaat een groot aantal sporten en
disciplines:
― Georganiseerde sport wordt aangeboden door
>20.000 sportverenigingen in Nederland.
― De sportverenigingen zijn veelal sportspecifiek, kennen een lidmaatschapsstructuur,
waarin leden stemrecht hebben, en de
verenigingen hebben geen winstoogmerk.
― De sportverenigingen zijn aangesloten bij meer
dan 100 nationale sportbonden. Sportbonden
organiseren op nationaal niveau o.a. topsport,
talentontwikkeling, wedstrijdreglementen,
competities en opleidingen.
― De sportbonden zijn veelal lid van sportkoepel
NOC*NSF. Momenteel zijn 77 sportbonden
aangesloten bij NOC*NSF. Een aantal kleinere
sportbonden hebben samenwerkingsverbanden
met grotere sportbonden die wel aangesloten
zijn bij NOC*NSF. Een aantal bonden is niet
aangesloten bij NOC*NSF.
― Naast NOC*NSF bestaan er meerdere
nationale sportkoepels gericht op specifieke
doelgroepen.

Anders-georganiseerde sport

Ongeorganiseerde sport

Sportaanbod vanuit anders-georganiseerde sporten is
georganiseerd sportaanbod buiten sportverenigingen:

Ongeorganiseerde sport is sportaanbod in de
openbare ruimte, waarbij geen sprake is van
georganiseerde accommodatie, begeleiding en/of
competitie:

― Anders-georganiseerde sport kan worden
aangeboden via abonnementen of entreegelden bij
commerciële sportaanbieders zoals fitnesscentra
(>2.000), zwembaden (>650) en maneges (>1.300).
Over het algemeen hebben sporters geen
stemrechten/inspraak bij deze sportaanbieders.
― Sportaanbod bestaande uit (eenmalige)
evenementen (>4.500 per jaar), zoals
wandeltochten, fietstochten en hardloopwedstrijden,
waarvoor geen lidmaatschap nodig is, vallen ook
onder anders-georganiseerde sport.
― Instanties die niet uitsluitend gericht zijn op
aanbieden van sport, maar sport ter aanvulling van
de reguliere activiteiten aanbieden (o.a. scholen,
wijken, buurten, werkgevers) organiseren in
sommige gevallen ook sportaanbod voor
sportbeoefening in de vrije tijd. Deze vorm van
sportaanbod is niet opgenomen in het
brancherapport, aangezien er relatief beperkt gebruik
wordt gemaakt van dit sportaanbod en het vaak
slechts voor een gelimiteerde groep sporters
toegankelijk is.

― Aanbod van sport-specifieke faciliteiten in de
openbare ruimte, zoals openbare sportvelden
van gemeenten of instanties zoals de Johan
Cruijff en Krajicek Foundation.
― Aanbod van generieke faciliteiten in de
openbare ruimte, zoals parken,
recreatiegebieden, wandelpaden en fietspaden.
― Ongeorganiseerde sport kan zowel individuele
sportactiviteiten betreffen als sportactiviteiten in
groepen zonder formele organisatiestructuur.

Bron: NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2018, CBS sportclubs, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

29

1.b) Ontwikkeling en omvang: Sportaanbod

Ongeorganiseerd sporten is de meest beoefende manier van sporten voor wekelijkse
sporters in Nederland
Manier van beoefenen voor wekelijkse sporters (5 t/m 80 jaar) in Nederland (totaal 2013 t/m 2018)

Ongeorganiseerd
46,9%

4,6%

11,9% Overig

1,9%

2,1%
18,2%
23,0%
Georganiseerd

Anders-georganiseerd

1,0%
1,3%
0,8%

Overig
Bij een zorginstelling of revalidatiecentrum
Via school of naschoolse sport/naschoolse opvang (exclusief gymles)

― Bijna de helft (46,9%) van de wekelijkse sporters in
Nederland sport één of meer keer per maand via
ongeorganiseerd aanbod in de openbare ruimte. Ook
sporten via een vereniging (23,0%) en via commerciële
sportaanbieders (18,2%) wordt vaak gedaan.
― 11,9% van de wekelijkse sporters in Nederland sport ook
minimaal één keer per maand via een ander type
sportaanbieder. Veelal gaat het hierbij dan om sportaanbod
dat niet algemeen toegankelijk is voor alle Nederlanders:
- Zorginstellingen of revalidatiecentra bieden 1,9% van de
wekelijkse sporters een plek om te sporten. Deze manier
van beoefenen is toegankelijk voor Nederlanders
waarvoor sport een (medisch) middel is tot herstel.
- 2,1% van de wekelijkse sporters sport in de vrije tijd via
school of naschoolse opvang, wat grotendeels alleen
toegankelijk is voor de kinderen van de scholen en
BSO’s die deze sport aanbieden.
- Ook bedrijven bieden werknemers sportfaciliteiten aan
om te gebruiken; 1,0% van de wekelijkse sporters in
Nederland maakt minimaal één keer per maand gebruik
van deze manier van sport beoefenen.
- 1,3% van de wekelijkse sporters sport via sociaalcultureel werk, sportbuurtwerk of welzijnswerk. Hierbij
gaat het vooral om 65+'ers (2,8%) en in mindere mate
sporters in lagere leeftijdscategorieën (1,0%).

In het kader van bedrijfssport
Via het sociaal-cultureel werk, sportbuurtwerk of welzijnswerk
Tijdens een georganiseerde sportvakantie

Bron:

NOC*NSF SDI data, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

30

1.b) Ontwikkeling en omvang: Sportaanbod

Het aantal sporters actief in georganiseerde sport in Nederland daalt licht. Het aantal
sporters actief in anders-georganiseerde en ongeorganiseerde sport groeit
Aantal actieve sporters (5 jaar en ouder) dat gebruikmaakt van type sportaanbod (2008-2018)a
Indicatief

9
8

7,14

7,12

7,80

7,80

7,67

7,35

7,48

# actieve sporters

7
6
5

5,38
4,71

5,53
4,77

2008

2009

5,63

5,74

4,84

4,82

4,77

5,92

6,06

6,02
4,83

4,79

5,96
4,72

5,85
4,71

8,24

8,04

7,63

7,45

6,17

6,37
4,69

4,67

4
3
2
1
0

2010

2011

2012

2013

Georganiseerde sport (ex. Sportvisserij)

2014

2015

Anders georganiseerde sport

2016

2017

2018

Ongeorganiseerde sport

CAGR ’08-’18

― Ondanks dat het aanbod van sportdisciplines binnen de georganiseerde sport significant is toegenomen in de afgelopen
jaren, daalt het aantal leden bij georganiseerde sporten licht.

-0,2%

― De groei in anders-georganiseerde sport wordt bepaald door de groei van commerciële sportaanbieders voor met name
bootcampen en yoga.

1,7%

― Ongeorganiseerde sport groeit voornamelijk door een toename in het aantal actieve wandelaars in de openbare ruimte.

1,5%

Notitie:

a) Aantal actieve sporters in ongeorganiseerde sport is indicatief; definitie en frequentie actieve sporters verschilt per sport, niet direct vergelijkbaar met wekelijks sporters uit GE/LSM gebruikt voor de andere segmenten.

Bron:

NOC*NSF Ledentallenrapportage 2008-2018, CBS gezondheidsenquête 2008-2018, NOC*NSF SDI 2013-2018, Mulier Instituut NSO najaar 2017, Wandelnet, NTFU, Landelijk Fietsplatform, Fitness markt & trend rapport, 2016, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

31

1.b) Ontwikkeling en omvang: Sportaanbod

30% van de Nederlanders maakt gebruik van meerdere typen sportaanbod en combineert
vaak georganiseerde of anders-georganiseerde sport met ongeorganiseerde sport
Procentuele verdeling van Nederlandse bevolking naar segment-combinaties (2016)a
Aantal gecombineerde segmenten

0

1

2

Anders-georganiseerde sport

6%

3%

Georganiseerde sport

9%

Ongeorganiseerde sport

29%

Geen sport

24%

Totaal

24%

44%

3

― 30% van de Nederlandse bevolking beoefent sport op meerdere
manieren en gebruikt daarvoor verschillende typen sportaanbod.
Dit kunnen meerdere sporten zijn, zoals een combinatie van
bijvoorbeeld voetbal en fitness, maar ook dezelfde sport die bij
verschillende aanbieders (squashen bij de vereniging en
squashen bij een commerciële sportaanbieder) wordt beoefend.
- 26% van de Nederlandse bevolking maakt geen gebruik van
sportaanbod.

10%

14%

3%

- Bijna de helft van de Nederlandse bevolking (44%) maakt
gebruik van sportaanbod uit slechts één segment. Binnen
deze groep is vooral ongeorganiseerd sporten populair.
- 27% van de Nederlandse bevolking maakt gebruik van
sportaanbod uit twee segmenten, waarbij andere segmenten
vooral gecombineerd worden met ongeorganiseerd sporten.

27%

3%

Notitie:

a) Minder dan 100%, want respondenten met antwoord “anders” of “onbekend” op vraag naar sportaanbod segment niet meegenomen in analyse.

Bron:

Vrijetijdsomnibus (VTO) 2016, KPMG-analyse

- Slechts 3% van de Nederlandse bevolking maakt gebruik van
sportaanbod uit elk van de drie segmenten binnen het
sportaanbod in de Nederlandse sportbranche.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

32

1.b) Ontwikkeling en omvang: Sportaanbod

Voor anders-georganiseerde sport lijkt gezondheid de belangrijkste motivatie, terwijl bij
georganiseerde sport daarnaast de leuke activiteit en gezelligheid belangrijk lijkt
Belangrijkheid van motivaties om te gaan sporten, naar breedtesport-segment (2016)a

Zeer onbelangrijk

Onbelangrijk

Niet (on)belangrijk

Belangrijk

Zeer belangrijk

Gezondheid verbeteren

Gezondheid verbeteren en conditie verbeteren zijn over alle vormen van
sport een belangrijke motivatie om te gaan sporten, maar zijn nog
belangrijker voor mensen die anders-georganiseerd sporten
― Voor alle vormen van sport is het verbeteren van de gezondheid één van
de belangrijkste motivaties om te gaan sporten.
- De motivaties gezondheid verbeteren, conditie verbeteren, en gezond
gewicht bereiken worden allemaal als belangrijk aangemerkt door de
Nederlandse bevolking.

Conditie verbeteren

― In het segment anders-georganiseerde sport, waarbinnen o.a. fitness,
bootcampen en yoga valt, lijkt het verbeteren van de gezondheid nog
belangrijker te zijn voor sporters.

Leuke activiteit

― Een groeiende focus op gezondheid in de samenleving kan een
verklaring zijn voor de groeiende populariteit van anders-georganiseerde
sporten zoals fitness, bootcampen en yoga.

Gezelligheid

Gezond gewicht

Georganiseerde sport draait naast gezondheid verbeteren vooral om
leuke activiteiten en gezelligheid
― Voor sporters die actief zijn in de georganiseerde sport, is naast het
verbeteren van de gezondheid vooral gezelligheid en leuke activiteiten
doen belangrijk.

Buiten actief

Prestaties verbeteren

― Hoewel sporters in de georganiseerde sport het verbeteren van de
prestaties en competitie/wedstrijden bovengemiddeld belangrijk vinden,
worden deze motivaties gemiddeld gezien niet als belangrijk beschouwd.

Competitie/wedstrijden

Iets nieuws leren

Arts/fysiotherapeut

Georganiseerd

Anders georganiseerd

Ongeorganiseerd

Notitie

a) Meerdere antwoorden mogelijk, waardoor respondenten meerdere motivaties om te gaan sporten kunnen geven

Bron:

Vrijetijdsomnibus (VTO) 2016, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

33

1.b.i) Ontwikkeling en omvang:
Georganiseerde sport

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

Het aantal aangesloten sportbonden bij NOC*NSF is stabiel en de diversiteit neemt toe
door een significante toename van het aantal sportdisciplines
Het aantal aangesloten sportbonden bij NOC*NSF is stabiel

Aantal sportbonden lid bij NOC*NSF (2008-2018)
80
70

12

75
1
11

76
2
11

77
2
11

62

63

63

64

75

74

74

76

76

76

74

13

11

11

10

12

12

11

60

62

63

63

66

64

65

72

# sportbonden

60
50
40
30
20
10
0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Aspirant leden

2014

2015

2016

2017

2018

Kleine bonden (<100.000 leden)

― Aantal sportbonden aangesloten bij NOC*NSF is relatief stabiel over de
afgelopen tien jaar, ook de verhouding in het aantal grote en kleine bonden is
relatief stabiel over de afgelopen jaren.
― Er zijn de afgelopen tien jaar vier kleine (Survivalrun Bond, Holland Surfing
Association, Nederland Lacrosse en Nederlandse Drakenboot Federatie) en
één grote bond (Sportvisserij Nederland) toegetreden tot NOC*NSF. Tevens
zijn de Nederlandse Gewichthefbond en Skateboard Federatie Nederland als
aspirant-lid toegetreden tot NOC*NSF. Daartegenover staat het vertrek van
de Nederlandse Racquetball Associatie.
― Tevens is in de afgelopen jaren ingezet op rationalisatie van de sportbonden
in Nederland, waardoor drie kleinere bonden zijn gefuseerd met grote
bonden (Vijfkampbond met Schuttersassociatie, Kanobond met
Watersportverbond, Skatebond bij KNSB) en er twee fusies hebben
plaatsgevonden tussen kleinere bonden binnen dezelfde discipline
(wandelen en klootschieten).

Grote bonden (>100.000 leden)

Significante toename in het aantal sporten door nieuwe toetreders en de
opname van nieuwe disciplines bij bestaande bonden

Mutaties in lidmaatschap sportbonden bij NOC*NSF (2008-2018)

7

Toegetreden
Fusie -5
Vertrek

― Hoewel er relatief weinig sportbonden toegetreden zijn tot NOC*NSF in de
periode 2008-2018, zijn er tevens veertien sportdisciplines opgenomen door
de gelieerde sportbonden (o.a. BMX, freestyle skiën en snowboarden, padel,
calisthenics, stand-up paddling en breakdancen).

-1

+20

disciplines

14

Uitbreiding disciplines

-5 -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
# sportbonden
Bron: NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2017, websites sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

35

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

Ondanks de toevoeging van nieuwe disciplines, daalt het ledenaantal (excl. Sportvisserij)
in de georganiseerde sport licht
Totaal aantal leden van sportbonden gelieerd aan NOC*NSF (2008-2018)a

Aantal leden van NOC*NSF gelieerde sportbonden daalt licht over
de periode 2008-2018

+1,0%
6

# leden (mln)

4,8

4,7

5

4,8

4,8

4,8

4,8

5,4

5,3

5,3

5,2

5,2

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

CAGR
-0,9%

4
3
-0,2%

4,7

4,8

4,8

4,8

4,8

4,8

4,8

4,7

4,7

4,7

4,6

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2
1
0

― Ondanks de toevoeging van nieuwe sportdisciplines bij
NOC*NSF, daalt het totale ledenaantal van aangesloten sporters
licht over de afgelopen tien jaar.
― De toetreding van de Sportvisserij (mede gedreven door
versnelde behoefte aan professionalisering door de invoer van de
verplichte Vispas in 2007) als lid van NOC*NSF heeft, met een
stijging van bijna 600.000 sporters, substantieel effect gehad op
het aantal aangesloten sporters bij NOC*NSF. De Sportvisserijleden worden sinds 2014 meegenomen in de officiële Ledentallen
rapportage van NOC*NSF.

Sportvisserij Nederland
Aantal leden georganiseerde sport (ex. Sportvisserij)

De mate waarin georganiseerde sport beoefend wordt in Nederland
loopt licht terug, ondanks verbreding van het sportaanbod

Index aantal wekelijkse sporters en leden van sportbonden bij NOC*NSF (2008-2018)

― Wanneer de toetreding van de Sportvisserij tot NOC*NSF niet
meegenomen wordt, is er sprake van een licht dalend aantal leden
van sportbonden gelieerd aan NOC*NSF.

108

Index (2008 = 100)

106
104
102
100

100

98

― De sportbonden gelieerd aan NOC*NSF lijken, met de lichte daling
in ledenaantal, daarmee minder goed in staat om het groeiend
aantal sporters aan zich te binden, ondanks de verbreding van het
sportaanbod.

96
94

Aantal leden georganiseerde sport (ex. Sportvisserij)
Aantal wekelijkse sporters in NL

92
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

― Afgezet tegen de stijging van het aantal wekelijkse sporters in
Nederland (CAGR 0,6%), wordt duidelijk dat de populariteit van
lidmaatschap in de georganiseerde sport in Nederland sinds 2014
licht afneemt.

2015

2016

2017

2018

Notitie:

a) Door invoering van een centraal ledenadministratiesysteem in 2011 is de definitie van lidmaatschap bij een aantal sportbonden aangepast, waardoor hierna deels andere ledentallen gerapporteerd zijn.

Bron:

NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2018, NOC*NSF Zo Sport Nederland, CBS/RIVM gezondheidsenquête/leefstijlmonitor, websites sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

36

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

De afname geldt niet uniform voor alle sporten; sporten geschikt voor ouderen groeien,
terwijl racketsporten krimpen
Top 10 sportbonden in absolute groei ledenaantal (2008-2018)
66.267

Nederlandse Golf Federatie
Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond

1,9%

― De lichte daling bij georganiseerde sporten is niet
uniform over de sporten. Veel sporten laten juist een
sterke groei zien of een veel sterkere daling

2,1%

48.502

5,5%

30.605

Nederlandse Toer Fiets Unie

Ontwikkeling van georganiseerde sport is niet uniform
over de sporten

0,5%

56.326

Koninklijke Nederlandse Hockey Bond

CAGR

Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Unie

19.189

0,7%

Koninklijke Wandelbond Nederland

17.955

2,5%

Nederlandse Triathlon Bond

17.506

10,3%

Koninklijke Nederlandse Zwembond

15.741

Geschikt voor ouderen

1,0%

Koninklijke Nederlandse Motorrijders Vereniging

11.248

Racketsport

2,3%

Koninklijke Nederlandse Klim- en Bergsportver.

8.960

Anders

1,5%

Top 10 sportbonden in absolute krimp ledenaantal (2008-2018)

CAGR

Sporten geschikt voor oudere sporters groeien sterk
― Opvallend is dat in de top 10 groeiende sportbonden
ook veel bonden voorkomen met gemiddeld gezien
oudere sporters (40+): golf, wandelen, toerfietsen en
mogelijk ook motorrijden. De groei in sportdeelname
onder oudere sporters is mogelijk bij deze bonden in de
georganiseerde sport terug te zien.

(161.985) -2,5%

Koninklijke Nederlandse Lawn Tennis Bond

-2,4%

(43.007)

Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie
Nederlandse Ski Vereniging

― Deels lijkt dit te komen doordat sommige sporten
populairder worden en andere juist minder. Triatlon laat
een hele sterke groei zien, terwijl squash sterk afneemt.
Anderzijds laten de meeste grote sporten (m.u.v.
tennis) een groei zien.

(36.120)

-4,2%

Badminton Nederland

(23.321)

-4,7%

Watersportverbond

(22.938)

-2,5%

Koninklijke Nederlandse Schaatsenrijders Bond

(21.510)

-4,2%

Sportvisserij Nederland

(20.338)

-0,9%

Koninklijk Nederlands Korfbal Verbond

(17.356)

Geschikt voor ouderen

-1,9%

Squash Bond Nederland

(11.496)

Racketsport

-9,3%

Nederlandse Volleybal Bond

(11.047)

Anders

Racketsporten worden minder populair
― In de top 10 krimpende sportbonden valt direct de
sterke krimp van de KNLTB op. Hoewel de gemiddelde
krimp per jaar (-2,5%) relatief gezien niet zeer hoog is,
is het verlies van ruim 160.000 leden tussen 2008-2018
opvallend. De krimp bij tennis is extra opvallend, omdat
tennis ook gezien kan worden als een sport die
geschikt is voor oudere sporters, welke sporten juist
groeien.
― Naast tennis krimpen ook andere racketsporten, zoals
badminton en squash sterk in ledenaantallen.

-0,9%

Bron: NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2017, websites sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

37

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

Toevoegen van disciplines door sportbonden lijkt een middel om krimp in ledenaantal
tegen te gaan en heeft vooral succes bij disciplines die internationaal groeien
Ontwikkeling ledenaantal sportbonden (excl. Sportvisserij) naar toevoeging disciplines (20082018)

Toevoeging van disciplines lijkt een middel te zijn om krimp
in ledenaantal tegen te gaan

Ledenaantal (mln.)

-0,2%

CAGR

5

4,7

4,8

4,8

4,8

4,8

4,8

4,8

4,7

4,7

4,7

4,6

4

1,1

1,1

1,0

1,0

1,0

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

0,9

-2,2%

3,6

3,7

3,7

3,8

3,8

3,8

3,9

3,8

3,8

3,8

3,8

0,4%

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

―

Sportdisciplines toevoegen om het sportaanbod te
vergroten lijkt veelal een middel te zijn voor sportbonden
om de sport een nieuwe impuls te geven.
- Vrijwel alle sportbonden die in de periode 2008-2018
één of meer disciplines hebben toegevoegd kenden
daarvoor een significante krimp in het ledenaantal.

―

De toevoeging van sportdisciplines heeft slechts beperkt
succes in het keren van de krimp in ledenaantallen bij de
sportbonden.
- Het totale ledenaantal van de sportbonden die de
afgelopen tien jaar disciplines hebben toegevoegd is
gekrompen (CAGR -2,2%), terwijl het totale ledenaantal
bij de andere sportbonden (CAGR 0,4%) gestegen is.
- De toevoeging van één of meer disciplines heeft slechts
bij een klein aantal bonden tot een groei van het
ledenaantal geleid.

3
2
1
0

Sportbonden - toegevoegde disciplines

Andere sportbonden

Sportbonden met toegevoegde disciplines en groeiend aantal leden (2008-2018)a
140
Index ledenaantal (2008=100)

130
120

Toevoeging 3x3
Basketball discipline

Toevoegen van een sportdiscipline is met name succesvol
wanneer deze discipline internationaal groeit

110
100

100

―

Bij twee van de drie sportbonden die na toevoeging van
een discipline groeien in ledenaantal is sprake van een
internationaal groeiende sport en Olympische erkenning.

―

De relatieve groei in ledenaantal is het grootst bij
sportbonden waarvan nieuwe disciplines ook daadwerkelijk
op het programma van de Spelen komen (3x3 Basketball).
Maar ook een kandidaatstelling, zoals voor Muay Thai en
kickboksen, lijkt een positief effect te hebben.

90
80
70
60
50
40
2008

2009

2010

Toevoeging kickboksen,
Muay Thai, MMA en K-1

Toevoeging calisthenics
en kettlebell

2011

2014

2012

2013

2015

2016

2017

2018

Federatie Oosterse Gevechtskunsten
Nederlandse Basketball Bond

Notitie:

a) Index KNKF afwijkend (2009 = 100) door onvergelijkbare data 2008-2009.

Bron:

NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2018, websites sportbonden, KPMG-analyse

Koninklijke Nederlandse Krachtsport en Fitnessfederatie

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

38

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

De toenemende populariteit van ongeorganiseerde sporten, zoals hardlopen en
wandelen, heeft mogelijk ook effect op de ledenaantallen van aanpalende sportbonden
Ontwikkeling ledenaantal sportbonden (excl. Sportvisserij) naar relatie met ongeorg. (2008-2018)a ―
-0,2%

Ledenaantal (mln.)

5,0
4,0

4,7

4,8

4,8

4,8

4,8

4,8

4,8

4,7

4,7

4,7

4,6

0,7

0,7

0,7

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

3,9

3,9

3,9

3,9

CAGR

-0,3%

―

1,0
0,0

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Sportbonden - relatie met ongeorg. sporten

2015

2016

2017

2018

300
Koninklijke Wandelbond Nederland
Nederlandse Toer Fiets Unie

250

Koninklijke Nederlandse Wielren Unie
200

Op individueel niveau lijkt de correlatie echter zwak. De
ontwikkeling van het aantal leden bij de bonden volgt niet
noodzakelijkerwijs de onderliggende groei van de
ongeorganiseerde sportactiviteiten.
- De wandelbond laat na de fusie in 2010-2011 een licht
krimpend ledenaantal zien, terwijl het aantal wandelaars
in dezelfde periode stijgt met CAGR 4,3%. Zie pagina 54.
- Het aantal leden van de Triathlon Bond stijgt juist erg
sterk, terwijl het aantal hardlopers ‘slechts’ met
CAGR 0,5% en het aantal sportfietsers met CAGR 1,4%
toegenomen is in de afgelopen tien jaar. Zie pagina 54.
- Hoewel sportief fietsen is gegroeid, is ongeorganiseerd
fietsen licht afgenomen in de afgelopen tien jaar
(CAGR: -0,4%. Zie pagina 54) en zien de NTFU en de
KNWU een toename in het aantal leden.

Andere sportbonden

Ledenaantal groeiende sportbonden met relatie tot ongeorg. sport (2008-2018)

index (2008=100)

- Een mogelijke verklaring hiervoor is dat een deel van de
ongeorganiseerde sporters op een bepaald moment
behoefte krijgt aan elementen geboden in georganiseerde
sport, zoals georganiseerde leuke activiteiten, gezelschap
of sportbegeleiding en/of sportcompetitie. Zie pagina 33.

0,4%

3,0
2,0

De stijging van het aantal wekelijkse sporters actief binnen
ongeorganiseerde sporten lijkt op totaalniveau een mogelijke
correlatie te hebben met een lichte groei van het ledenaantal
bij de aanpalende sportbonden.

Nederlandse Triathlon Bond
Atletiekunie

150
100

100

50
0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Notitie:

a) Sportbonden – relatie met ongeorg. sporten zijn Watersportverbond, NTFU, KNWU, NTB, KNHF, KNZB, Atletiekunie, KWBN, KNMC en HSA.

Bron:

NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2018, websites sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

39

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

Daling van het aantal georganiseerde sporters lijkt samen te gaan met een daling van
het aantal verenigingen aangesloten bij de sportbonden die lid zijn bij NOC*NSF
― Wanneer de Sportvisserijverenigingen niet worden
meegerekend, dan neemt het aantal verenigingen gemiddeld
af met -1,0% per jaar, terwijl het aantal lidmaatschappen bij
verenigingen gelieerd aan NOC*NSF (excl. Sportvisserij)
gemiddeld met -0,2% per jaar afneemt.

Aantal sportverenigingen lid van sportbonden onder NOC*NSF (2008-2018)
-0,6%
26.000

25.360

24.000

24.928 24.887 24.827 24.726 25.181 24.727 24.667
24.545
849
838
824
818 23.867 23.778
803
783

― De sterkere gemiddelde afname van verenigingen duidt op
mogelijke consolidatie van het aantal sportverenigingen
binnen de georganiseerde sport.

CAGR
-1,6%

22.000

- Consolidatie vindt plaats doordat verenigingen ophouden
te bestaan of fuseren met andere verenigingen.

20.000

- Fusies vinden plaats zowel binnen één sport, als over
verschillende sporten. Bij deze laatste vorm ontstaan er
multidisciplinaire fusieverenigingen, waarbij leden
meerdere sporten kunnen beoefenen met één
lidmaatschap.

# sportverenigingen

18.000
16.000

- De consolidatie wordt veelal veroorzaakt door ofwel een
afname van het aantal leden (en vrijwilligers; zie
pagina 43) en/of de afname van de financiële
mogelijkheden van de verenigingen(i).

14.000
12.000

25.360 24.928 24.887 24.827 24.726

24.332 23.889 23.843 23.727

23.064 22.995

-1,0%

- Fusies van verenigingen worden in sommige gevallen ook
gestimuleerd door gemeenten om betere benutting van
sportaccommodaties en daarmee besparingen mogelijk te
maken(i).

10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
2008

2009

2010

2011

2012

Sportvisserij verenigingen
Bron:

2013

2014

2015

2016

2017

2018

aantal verenigingen

NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2017, NOC*NSF Zo Sport Nederland, websites sportbonden, KPMG-analyse

Bron:

i) Mulier Instituut, Sportverenigingen in krimpkernen, 2015

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

40

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

In tegenstelling tot de krimp van het aantal verenigingen aangesloten bij de sportbonden
gelieerd aan NOC*NSF, is het totaalaantal sportverenigingen in Nederland nagenoeg stabiel
Aantal sportverenigingen en -clubs in Nederland (2009-2018)

Percentage sportverenigingen en -clubs aangesloten bij sportbonden
gelieerd aan NOC*NSF (2018)a,b
CAGR

-0,1%
30.000

# verenigingen

25.000

28.700

28.780

28.210

28.356

CAGR

3.771

4.053

3.535

4.578

2,2%

’09-’18
Kracht- en vechtsportclubs
Individuele zaalsportclubs

20.000

Team zaalsportclubs

15.000
24.929

24.727

24.675

10.000

23.778

-0,6%

Zwem- en duiksportclubs
Overige binnensportclubs

5.000
0
2009

2012

Overige sportclubs

2015

Verenigingen gelieerd aan NOC*NSF

78%

1,6%

22%

69%

-2,2%

31%

76%

-1,0%

24%

64%

1,2%

36%

-2,5%

Atletiekclubs

100%

0,0%

Golfclubs

100%

2,7%

Hengelsportclubs

― Sportverenigingen in Nederland zijn in mindere mate aangesloten bij sportbonden
gelieerd aan NOC*NSF. Het aantal verenigingen onder sportbonden (excl.
Sportvisserij) gelieerd aan NOC*NSF neemt af in de periode 2009-2018 (CAGR:
-0,6%) , terwijl het totaalaantal verenigingen nagenoeg stabiel is (CAGR: -0,1%).
Het aandeel verenigingen dat aangesloten is bij sportbonden gelieerd aan
NOC*NSF lijkt vooral te dalen bij (individuele) binnensporten en sporten die
populair zijn om ongeorganiseerd te beoefenen

Paardensportclubs

― Het aandeel daalt het sterkst bij zaalsporten, wielersportclubs en
paardensportclubs.

75%

n/a

32%
95%

81%

Veldsportclubs (excl. voetbal)

-1,5%
5%

19%

100%

Veldvoetbalclubs
Wielersportclubs

25%

68%

Tennisclubs

― Het aandeel verenigingen aangesloten bij bonden met een lidmaatschap bij
NOC*NSF neemt af in Nederland.

74%

0,6%

26%

-2,1%
n/a

Gem.: 84%

a) Ontwikkeling (CAGR) van hengelsportclubs niet van toepassing door toetreding van Sportvisserij Nederland tot NOC*NSF sinds 2013.
NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2018, NOC*NSF Zo Sport Nederland, websites sportbonden, CBS Sportclubs, KPMG-analyse

0,1%

0,0%

Overige buitensportclubs

b) Data NOC*NSF en CBS niet vergelijkbaar voor de categorie Overige buitensportclubs
Bron:

33%

2018

Het aantal sportverenigingen is stabiel, maar minder verenigingen zijn
aangesloten bij sportbonden gelieerd aan NOC*NSF

Notitie:

67%

Overige sportclubs

Verenigingen gelieerd aan NOC*NSF

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

41

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

Krimp in aantal leden en verenigingen gaat niet altijd gelijk op; bij een aantal sporten lijkt
sprake te zijn van consolidatie van verenigingen of juist groei van aanbod aan niet-leden
Top 10 sportbonden in absolute groei aantal verenigingen (2008-2017)

CAGR
3,4%

100

Atletiekunie

3,8%

89

Nederlandse Golf Federatie
Koninklijke Nederlandse Motorboot Club

13,6%

69

Nederlandse Triathlon Bond

43

4,5%

Nederlandse Boksbond

41

5,0%

Koninklijke Nederlandse Zwembond

31

0,8%

Koninklijke Wandelbond Nederland

28

0,3%

Squash Bond Nederland

26

4,3%

Koninklijke Nederlandse Wielren Unie

21

Groeiend ledenaantal

1,1%

Nederlandse Frisbee Bond

15

Krimpend ledenaantal

6,7%

Top 10 sportbonden in absolute krimp aantal verenigingen (2008-2017)

CAGR

Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie

(310) -2,6%

Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond

(309) -1,1%

Koninklijke Nederlandse Biljart Bond

(223)

-1,8%

Nederlandse Volleybal Bond

(212)

-2,1%

Federatie Oosterse Gevechtskunsten

(207)

-7,0%

Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Unie

(183)
(132)

Gehandicaptensport Nederland

- In de top 10 van sporten in absolute groei van het
aantal verenigingen zijn acht van de tien sporten
ook groeiend in ledenaantal. Zo staan de sporten
atletiek, wandelen, golf en triatlon ook in de top 10
absolute groei van het aantal leden.
― Groei van het aantal verenigingen kan ook ontstaan
door een grotere vraag naar bijbehorende
sportaccommodaties door niet-leden. Dit komt
bijvoorbeeld voor bij sporten die ook commercieel
aangeboden worden, zoals squash en motorbootvaren.
Krimp van aantal verenigingen vaak door consolidatie
― Sporten die substantieel krimpen in ledenaantal lijken
vaak ook in aantal verenigingen te krimpen, mogelijk
omdat verenigingen onder een bepaald aantal leden
niet langer levensvatbaar zijn(i).
― Sommige sporten zien juist een krimp van het aantal
verenigingen ondanks een groeiend ledenaantal.
- In de top 10 van sporten in absolute krimp van het
aantal verenigingen zijn vijf van de tien sporten juist
groeiend in ledenaantal. Binnen de sporten voetbal,
biljart, Oosterse gevechtskunsten, gymnastiek en
schaken lijkt sprake van consolidatie op
verenigingsniveau.

-5,6%

(103)

Koninklijke Nederlandse Schaak Bond

(100)

Groeiend ledenaantal

-2,3%

(97)

Krimpend ledenaantal

-1,8%

Bron: NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2017, websites sportbonden, KPMG-analyse

― Sporten die populairder worden, lijken over het
algemeen te groeien in zowel het aantal leden als het
aantal verenigingen aangesloten bij de overkoepelende
sportbond.

-1,9%

Koninklijke Nederlandse Schietsport Associatie

Nederlandse Tafeltennis Bond

Naast groei ook sprake van toenemend sportaanbod
voor niet-leden van verenigingen

-2,3%

Bron:

i) Mulier Instituut, Sportverenigingen in krimpkernen, 2015

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

42

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

Het aantal vrijwil igers in de sport neemt af de afgelopen jaren, vooral onder incidentele
vrijwil igers en voor facilitair werk
% Nederlandse bevolking

Percentage Nederlanders (6+ jr.) dat vrijwilliger is in de sport in afgelopen jaar (2012-2016)
100%

0,7%
5,7%

95%
90%
85%

0,8%
5,5%

0,9%
6,4%

5,2%

4,7%

11,0%

9,9%

3,8%
9,9%

― Ongeveer 20% van de Nederlands is actief als vrijwilliger in
de sport, terwijl ruim 25% van de Nederlanders lid is van een
sportvereniging.

CAGR ’12-’16:
-3,0%

― Relatief gezien neemt de groep mensen die vrijwilligerswerk
doet in de sport de afgelopen jaren sterk af (CAGR -3,0%).

80%
78,1%

80,0%

2014
Eens per maand of vaker

2016

Dagelijks
Eens per week of vaker

Enkele keren in de afgelopen 12 maanden

― De groep zeer actieve vrijwilligers lijkt redelijk stabiel te
blijven qua grootte (CAGR -0,6%) met 7% van de
Nederlandse bevolking die eens per week of vaker als
vrijwilliger in de sport actief is.

77,4%

0%

2012

Aandeel Nederlanders dat vrijwilligerswerk in de sport doet is
relatief groot, maar loopt terug in de afgelopen jaren

Niet in de afgelopen 12 maanden

― Vooral de groep minder actieve vrijwilligers (eens per maand
of enkele keren per jaar) daalt sterk (CAGR -4,0%).

Bron: Vrijetijdsomnibus (VTO) 2012;2014;2016, KPMG-analyse

Met name de groep vrijwilligers in de sport die facilitaire
diensten verleent loopt de afgelopen jaren terug

Verdeling naar type vrijwilligerswerk in de sport (2012-2016)
100%

% Sport vrijwilligers

95%
90%

2%
2%
3%

2%
2%
3%

2%

2%

5%

85%
80%

1%
2%
2%
2%

5%

3%

2%

3%

3%

4%

3%
78%

Facilitair: 5,1%
CAGR ’12-’16: -4,3%
Sport specifiek: 7,2%
CAGR ’12-’16: -2,3%

5%
2%
2%

Organisatie: 7,8%
CAGR ’12-’16: -2,7%

3%

― Relatief gezien neemt de groep vrijwilligers in de sport met
betrekking tot het onderhoud, de horeca en overige
ondersteunende werkzaamheden de afgelopen jaren het
meeste af (CAGR: -4,3%).
― Afname van deze groep kan leiden tot meer financiële druk
op verenigingen, daar ze mogelijk zaken zoals bijv. horeca
en onderhoud commercieel moeten uitbesteden.

80%

77%
0%

2012

2014

2016

Anders

Horeca

Trainer/begeleider

Evenement-/toernooiorganisatie

Onderhoud

Scheidsrechter

Bestuur

Commissie

Geen vrijwilliger

Bron: Vrijetijdsomnibus (VTO) 2012;2014;2016, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

43

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

De afname in het aantal vrijwil igers lijkt vooral voor te komen bij verenigingen binnen de
teamsporten
Percentage verenigingen naar behoefte aan meer actieve vrijwilligers (2008-2018)
100%

CAGR

90%

% verenigingen

80%

26%

27%

32%

27%

-1,5%

28%

- De groep sportverenigingen die aangeeft voldoende
vrijwilligers beschikbaar te hebben krimpt licht, terwijl de
groep sportverenigingen die onvoldoende vrijwilligers kan
vinden licht toeneemt.

70%
60%
50%
40%

53%

51%

56%

54%

59%

0,7%

30%
20%
10%

― De afname in het aantal vrijwilligers in de sport in Nederland
(zie pagina 43) lijkt, hoewel momenteel nog beperkt, de
afgelopen jaren impact te hebben gehad op
sportverenigingen:

17%

20%

18%

14%

18%

2012

2014

2016

2018

0,5%

0%
2008
Voldoende vrijwilligers

Voldoende vrijwilligers, maar op zoek naar meer

Onvoldoende vrijwilligers

Percentage verenigingen met voldoende actieve vrijwilligers naar type sport (2008-2018)

― Vooral verenigingen in teamsporten lijken moeite te hebben
om voldoende vrijwilligers vast te houden en/of aan te
trekken.
- Teamsportverenigingen hebben relatief de kleinste groep
verenigingen met voldoende vrijwilligers beschikbaar;
slechts 14% van verenigingen geeft aan over voldoende
actieve vrijwilligers te beschikken
- Het aandeel teamsportverenigingen met voldoende
actieve vrijwilligers is sterker afgenomen
(CAGR ’08-’18: -4,4%), dan het totaalaantal
sportverenigingen met voldoende actieve vrijwilligers
(CAGR ’08-’18: -1,5%).

45
40

CAGR

% verenigingen

35

-1,3%

30
-1,0%

25
20
15

Teamsporten

10

Semi-individuele sporten

5

individuele sporten

0
2008

2010

-4,4%

2012

2014

2016

2018

Bron: Mulier Instituut verenigingspanel 2008-2018, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

44

1.b.i) Ontwikkeling en omvang: Georganiseerde sport

Hoewel het aantal vrijwil igers terugloopt, lijken verenigingen juist ook minder betaalde
krachten in te huren, waardoor mogelijk minder activiteiten ontplooid kunnen worden
Percentage verenigingen met betaalde arbeidskrachten (2009-2016)
100%

CAGR

90%
39%

% verenigingen

80%

-2,5%

32%

39%

41%

― Eén mogelijke maatregel om de afname van het aantal vrijwilligers in de
sport in Nederland (zie pagina 43) op te vangen, is het inhuren van
betaalde arbeidskrachten door verenigingen.
― Opvallend is dat het tegenovergestelde zichtbaar is; het aandeel
verenigingen dat betaalde arbeidskrachten in dienst heeft neemt juist af.
- In 2016 had 32% van de sportverenigingen in Nederland betaalde
arbeidskrachten in dienst, terwijl dit in 2011 nog 41% was.

70%
60%

- Een mogelijke verklaring voor de afname van het aantal betaalde
arbeidskrachten bij verenigingen is dat een deel van de betaalde
mensen als zzp’er of via commerciële dienstverleners ingehuurd
wordt in plaats van als werknemer verbonden te zijn aan de
vereniging.(i)

50%
40%
61%

30%

1,4%

68%

61%

59%

20%

― Teamsportverenigingen hebben relatief gezien vaker betaalde
arbeidskrachten in dienst in vergelijking met andere typen
sportverenigingen.

10%
0%
2009

2011

2014

Verenigingen met betaalde krachten

2016

- Een mogelijke verklaring voor het hogere aandeel betaalde
arbeidskrachten bij teamsportverenigingen is dat de gemiddelde
grootte in aantal leden bij deze verenigingen hoger is en dat daarmee
de kosten van betaalde krachten door meer leden bekostigd kunnen
worden.(ii)

Verenigingen zonder betaalde krachten

Percentage verenigingen met betaalde arbeidskrachten naar type sport (2009-2016)
60
CAGR

50
% verenigingen

-1,6%
40
30
20
10
0
2008

― Tevens neemt het aandeel verenigingen met betaalde arbeidskrachten
in de teamsporten slechts licht af, terwijl het aandeel verenigingen met
betaalde arbeidskrachten in de (semi-)individuele sporten substantieel
harder afneemt.
- Het aandeel teamsportverenigingen met betaalde arbeidskrachten
neemt af met CAGR -1,6%, terwijl de afname bij verenigingen in de
semi-individuele (CAGR: -5,3%) en individuele sporten (CAGR : 3,3%) substantieel groter is.

-5,3%
Teamsporten

-3,3%

Semi-individuele sporten
Individuele sporten
2010

2012

Bron: Mulier Instituut verenigingspanel 2009-2016, KPMG-analyse

2014

2016

Bron:

i) WOS, Zelfstandigen in de sport, 2017
ii) Mulier Instituut brancherapport Sportverenigingen in Nederland 2018

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

45

1.b.i ) Ontwikkeling en omvang:
Anders-georganiseerde
sport

1.b.ii) Ontwikkeling en omvang: Anders-georganiseerde sport

Anders-georganiseerde sport is gegroeid in de afgelopen jaren, ondanks een stagnatie
in de groei van de grootste anders-georganiseerde sport: fitness
Aantal Nederlanders maandelijks actief in anders-georganiseerde sporten (2008-2018)a,b,c

6,17

6,2
6,0
5,8

# maandelijkse sporters (mln)

5,6
5,4

5,38
0,06

5,63
5,53 0,07
0,06
0,13
0,13

0,13
0,26

5,2
5,0

5,74
0,07

0,14
0,10

0,29
0,28

0,29

5,96
0,14
0,10
0,25

0,46

0,22

-0,9%
0,30

0,48

1,50

1,45

2,75

2,81

2,91

0,6%

8,4%
0,45

0,62

0,52
0,58

1,50

1,55

50,6%

0,49

0,42

0,44

0,28

7,6%

0,25

0,16
0,45

1,2%

0,24

0,40
0,46

0,33

0,14
0,11

0,15
0,12

0,15
0,12

CAGR

0,40

0,45

0,40

5,85

0,20

0,27

4,2

2,8
3,02

1,55

3,12

0,61
0,3%

1,49

1,46

1,55

1,37

1,43

2,89

2,90

0,7%
3,04

2,96

2,90

2,69

2009
2010
2008
Fitness (individueel en in groepen)
Zwemmen

Notitie:

6,02

0,14
0,08

0,44

4,6

0,0

6,06

0,45
0,44

1,50

0,14

0,13

0,45

3,0

5,92
0,08

0,26

0,26

4,8

4,4

6,37

1,7%

6,4

2011
2012
2013
Yoga (en vergelijkbaar)
Danssport

2015
2014
Bootcampen
Paardrijden

2016
2017
2018
Kickboksen (en vergelijkbaar)

― Relatief nieuwe vormen van commercieel
sportaanbod in Nederland (bootcampen, yoga
en kickboksen) groeien (zeer) sterk in aantal
actieve sporters in de afgelopen jaren.
― Verklaring hiervoor is een toenemende focus
op individuele gezondheid, zowel lichamelijk
als geestelijk, onder de Nederlandse
bevolking, in combinatie met een behoefte aan
flexibeler sporten met minder verplichtingen(i).
― De laatste jaren lijkt het eerder sterk groeiende
fitness qua aantal maandelijkse sporters
(sporters die minimaal 1x per maand deze
sport beoefenen) te stagneren. Mogelijk dat
een deel van de sporters aangetrokken tot
fitness de laatste jaren opgeschoven is naar
aan fitness gelieerde sporten, zoals yoga en
bootcampen. Een aantal van deze sporten
wordt ook door fitnesscentra aangeboden(ii),
maar wordt niet noodzakelijkerwijs als fitness
benoemd door sporters in de sportdeelname
onderzoeken.
― Niet alle commercieel aangeboden sporten
delen mee in de groeiende populariteit van
anders-georganiseerde sport. Meer traditionele
sporten aangeboden door commerciële
sportaanbieders, zoals zwemmen, dansen en
paardrijden, lijken relatief stabiel te zijn in
aantal actieve maandelijkse beoefenaars in
Nederland.

Overige

a) In de analyse zijn de commercieel aangeboden sporten (o.a. squash, tennis, judo) voor ongebonden sporters niet meegenomen.
b) Onder overige vallen auto-, motorsport, skiën en snowboarden.
c) Door gebruik van sport-specifieke SDI-data kan alleen het aantal minimaal maandelijks actieve sporters worden weergegeven.

Bron:

CBS gezondheidsenquête/leefstijlmonitor 2008-2018, Fitness markt & trend rapport, 2016, Mulier instituut, NOC*NSF SDI 2013-2018, KPMG-analyse

Bron:

i) Mulier instituut, Ontwikkeling sportdeelname naar sporttakken, 2017
ii) Fitness markt & trend rapport, 2016

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

47

1.b.ii) Ontwikkeling en omvang: Anders-georganiseerde sport

Het aantal sporters in fitness is, na een zeer sterke groei, gestabiliseerd op bijna
3 miljoen sporters sinds 2011
― De commerciële fitnesssector in Nederland is in de
periode 2001-2008 zeer sterk gegroeid in aantal
actieve sporters.

Aantal maandelijks actieve sporters in fitness (2008-2018a)
3,8

Indicatief

― Sinds 2008 is de groei van het aantal actieve
sporters bij fitness afgenomen en vanaf 2011 is het
aantal actieve sporters die fitnessen relatief stabiel
rond bijna 3 miljoen sporters.

+0,7%

3,6
3,4
3,2
3,0

+7,6%

# maandelijkse sporters (mln)

2,8

2,6

2,6

0,2

2,8

2,7

0,2

0,2

2,8
0,2

2,9
0,3

3,0
0,3

2,4
2,2
2,0
0,1

2,0
1,8
1,6

1,6
0,1

1,4

0,3

0,3

0,8

3,0
0,3

0,7

3,0

2,9

2,9

2,9

0,3

0,4

0,3

0,3

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,8

0,6

0,7

0,6

0,7

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

0,7

0,6

0,8

0,7

0,7

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,2

1,2

1,2

1,2

1,2

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

9,8%

4,9%

― Een andere mogelijke oorzaak is de sterke
opkomst van thuissport, waarbij fitness en sporten
die uitgevoerd kunnen worden op een hometrainer
hoog scoren (zie pagina 58).

2,5%

0,6
0,5

0,8
0,6
0,4

― Met de sterke opkomst van andere flexibele en
individuele sporten gericht op gezondheid en
uiterlijk, zoals yoga, pilates en outdoorfitnessactiviteiten, zoals bootcampen en obstacle
runs, lijkt de groei van individueel of in groepen
binnen fitnessen als sportactiviteit af te remmen(i).

CAGR

0,4

1,2
1,0

3,0

0,8

0,9

2001

2004

2,4%

0,2
0,0

12-34 jaar

35-49 jaar

50-64 jaar

65-79 jaar

Notitie:

a) 2018 informatie over aantal abonnementen fitnessbranche en fitness-sportdeelname is nog niet gepubliceerd: 2018 data is indicatief

Bron:

CBS bevolking kerncijfers, CBS gezondheidsenquête/leefstijlmonitor, Mulier instituut, NOC*NSF SDI 2013-2018, KPMG-analyse

Bron:

i) EuropeActive, Fitness markt & trend rapport, 2016

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

48

1.b.ii) Ontwikkeling en omvang: Anders-georganiseerde sport

Yoga is de afgelopen tien jaar uitgegroeid tot één van de meest beoefende andersgeorganiseerde sporten in Nederland
Aantal wekelijkse sporters in yoga en vergelijkbare disciplines (2008-2018)

# wekelijkse sporters (x1000)

400
+6,3%

350
300

268

250
200

186

150

36
43

100
50
0

173
28
42

260

203

65

46

38

248
30

43

58

54

61

53

230
15
54

145

154

161

165

161

264
38

56

60

166

40
79

43
217

107

104

116

2008

2009

2010

Yoga algemeen

255

341
305
32

Pilates

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

― Hoewel yoga, o.a. door de Vereniging Yogadocenten
Nederland, niet altijd als sportdiscipline wordt
aangemerkt, maar als spirituele, filosofische stroming,
geven veel Nederlanders aan deze discipline als sport te
beoefenen.
― De sterke opkomst van yoga en vergelijkbare disciplines
lijkt, naast de aantrekkingskracht van het flexibele
aanbod en de focus op gezondheid, ook verklaard te
kunnen worden door de aandacht voor ontspanning en
mentale ontwikkeling.

222

2018

Vergelijkbare disciplines (Thai Chi, boby balance, power yoga, etc.)

- “De groei van Yoga komt door een verandering in
lifestyle. Er is een toenemende focus op gezond
leven. Daarnaast zijn mensen steeds gehaaster en
weten niet meer hoe ze rust moeten krijgen.”

Bron: CBS bevolking kerncijfers, CBS gezondheidsenquête/leefstijlmonitor 2008-2018, KPMG-analyse

Aantal erkende yogadocenten bij Vereniging Yogadocenten Nederland (2007-2017)

# erkende yoga docenten

1.052

1.000
800

1.185

4,3%

1.200
900
781

600
400
200
0
2007

2010

2014

2017

Bron: Vereniging Yogadocenten Nederland, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

49

1.b.ii) Ontwikkeling en omvang: Anders-georganiseerde sport

Het aantal accommodaties van commerciële aanbieders van fitness en yoga is sterk gegroeid,
wat mogelijk kan leiden tot verdere groei van het aantal anders-georganiseerde sporters
― Een mogelijke reden voor de populariteit van fitness en
yoga is het aantal accommodaties in Nederland. Voor
vrijwel iedere Nederlandse breedtesporter is aanbod van
fitness en/of yoga relatief goed bereikbaar(i).

Aantal commerciële sportaccommodaties in Nederland (2008-2018)a
CAGR
’08-’18

Indicatief

7,0
6,5

+2,9%

6,0

# accommodaties (000)

6,0

6,2

6,3

5,8

5,5
5,0

― Opvallend is dat de stabilisering van het aantal actieve
sporters in fitness sinds 2011 pas in 2015 is terug te zien
in het aantal fitnessaccommodaties in Nederland.

6,6

5,0

5,1

5,2

5,3

5,4

5,6

1,7

2,0

1,8

1,9

2,0

2,0

1,6

1,4

1,5

1,7

1,5

0,4

0,5

0,6

0,9

0,2

0,3

0,8

1,2

0,3

1,0

3,5
3,0

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

-0,8%

4,5

- Een mogelijke verklaring hiervoor is dat een deel van
de commerciële fitnessaanbieders ook andere
sportdisciplines, zoals bootcampen, spinning, aerobics,
boksen, yoga, pilates e.d. aan zijn gaan bieden in de
afgelopen jaren(ii).

3,7%

4,0

1,5

- Een andere mogelijke verklaring is de opkomst van
budgetketens in 2006/2007, welke het aanbod eerst in
rap tempo hebben vergroot, om vervolgens vanaf 2015
zelfstandige fitnessaanbieders uit de markt te
drukken(iii).

21,2%

2,5
2,0

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

1,1

0,4%

1,5

1,6

1,5

1,5

1,5

1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

-1,4%

2008

2009

2011
2010
Fitness

2016
2015
Maneges

2017

2018

1,5
1,0
0,5
0,0

Yoga-studio’s

2012
2013
Zwembaden

2014

Watersportclubs
Bron:

Notitie:

a) Aantal yoga-accommodaties is een benadering op basis van gem. 4.5 yogadocenten per accommodatie (EuropeActive).

Bron:

CBS, KvK, KPMG-analyse

i) Mulier Instituut, Fitnessbranche in Nederland, 2018
ii) EuropeActive, Fitness markt & trend rapport, 2016, 2018
iii) HP/DeTijd, Survival of the fittest hoe Fit For Free en Basic-Fit elkaar de tent uit vechten,
2016

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

50

1.b.ii) Ontwikkeling en omvang: Anders-georganiseerde sport

Commerciële sportaanbieders vormen een substantieel deel van het sportaanbod en
groeien in aantal
Top 10 sporten naar aantal sportaccommodaties in Nederland (2017)
CAGR
3.060

Voetbal
1.985

Fitness
1.662

Tennis
1.379

Paardrijden

3,7%

- Vier van de tien sporten in de Top 10 van sporten
naar aantal aanbieders worden in 2017
aangeboden door commerciële sportaanbieders.

-0,5%

- Het aanbod bij tennis en biljart wordt ook deels
verzorgd door commerciële sportaanbieders.

-1,4%

1.264

Biljarten

-1,1%

-1,8%

Yoga

1.167

21,2%

Watersport

1.132

0,4%

Volleybal

1.020

-2,1%

Bridge

1.008

-0,4%

965

-1,9%

Gymnastiek

Commerciële sportaanbieders

― Commerciële sportaanbieders in het andersgeorganiseerde segment vormen een substantieel
deel van het totale sportaanbod richting Nederlandse
sporters.

― Het aantal commerciële sportaanbieders in sporten
als fitness en yoga is in de afgelopen jaren sterk
gegroeid.
- In de periode 2008-2017 groeit het aantal
sportaanbieders in drie van de vier commercieel
aangeboden sporten, terwijl het aantal aanbieders
van de zes georganiseerde sporten in de top 10
afneemt in dezelfde periode.

Sportverenigingen

Bron: NOC*NSF Ledentallen rapportage 2008-2017, websites sportbonden, CBS, KvK, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

51

1.b.ii) Ontwikkeling en omvang: Anders-georganiseerde sport

Het aantal anders-georganiseerde breedtesportevenementen, een substantieel deel
van de anders-georganiseerde sportbranche, lijkt de laatste jaren licht af te nemen
Aantal breedtesportevenementen in Nederland (2013-2018)a
Indicatief

CAGR ’
13-’18

-0,9%
5.500
5.000
4.500

5.356
152
4.798
125 21
367

5.234
175

373

955
4.000
# breedtesport evenementen

77

100

5.220
198
125

376

393

843

776

4.849
208
175
379

924

1.551

57.0%
0.4%

712

1.393

10.0%

374

3.500
3.000

4.581
201
200

651

-6.8%

1.345

0.2%

1.491

1.332

1.380

2.500

1.500
2.406
2.029

― Evenementen worden vaak georganiseerd door commerciële
organisatoren of non-profitorganisaties en zijn, hoewel vaak
onder toezicht en met ondersteuning van de aanpalende
sportbond en lokale sportverenigingen, over het algemeen
open voor deelname door niet-leden.
― Hoewel de laatste jaren het aantal evenementen lijkt af te
nemen, hebben organisatoren van evenementen in sporten als
wielrennen, wandelen en hardlopen de afgelopen jaren het
aantal afstanden per evenement uitgebreid. Hierdoor zijn de
evenementen toegankelijker geworden voor een grotere groep
sporters.
― De opkomst in Nederland van commercieel georganiseerde
evenementen, zoals obstacle runs en triatlons, toont aan dat
sporters in Nederland interesse hebben in sportaanbod dat niet
rondom een vaste accommodatie georganiseerd wordt.

2.000

1.000

― Anders-georganiseerde breedtesportevenementen bieden
deelnemende sporters een combinatie van competitieve en
sociale sportcomponenten, zonder de verplichtingen van
sporten bij een vereniging of de abonnementsverplichtingen bij
een commerciële aanbieder. Daarnaast vinden deze
evenementen vaak plaats op locaties in de openbare ruimte die
normaliter niet volledig beschikbaar of gericht zijn op sporters
(zoals stadscentra of openbare wegen).

2.189

2.237

1.995

1.810

-2.3%

500
0
2013

2014

2015

2016

2017

Hardlopen

Wielrennen

Obstacle runs

Wandelen

Mountainbiken

Triatlon

2018

Notitie:

a) Aantal evenementen is indicatief, omdat aantal evenementen niet bekend is bij andere organisatoren. Aantal deelnemers niet bekend.

Bron:

Hardloopkalender, KWBN, NTFU, Obstakels.com, Triathlon Bond, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

52

1.b.i i) Ontwikkeling en omvang:
Ongeorganiseerde sport

1.b.iii) Ontwikkeling en omvang: Ongeorganiseerde sport

Ongeorganiseerde sport lijkt voornamelijk te groeien door een toename van het aantal
wandelaars
Aantal sportersa (5 t/m 80 jaar) actief in openbare ruimte in Nederland (2008-2018)b
CAGR
Indicatief

+1,5%

8,5

8,04
8,0
7,5

7,12

7,14

0,87

0,89

7,0

# maandelijkse sporters (mln.)

6,5

0,96

1,24

1,24

1,02

1,36

1,26

0,94

1,29

0,96

1,47

1,45

8,24
1,00

1,4%

1,02
1,40

1,2%

1,42

0,5%

1,28

1,43

1,41

1,37

7,63

1,37
1,28

1,40

7,45

1,27

1,25

1,38
1,35

7,48
0,99

0,91

5,0
4,5

0,94

7,80

7,35

1,26

6,0
5,5

7,67

7,80

1,44

4,0
3,5
2,00

3,0
2,5

2,05

2,03

1,98

1,95

1,96

2,01

1,94

1,92

1,97

-0,4%

1,94

2,0
1,5
1,0

1,62

1,61

1,81

2008

2009

2010

2,10

2,20

2,17

2011

2012

2013

1,77

1,86

1,96

2014

2015

2016

2,33

2,45

Wandelen
Notitie:

Fietsen

Hardlopen

Overig

― In de afgelopen tien jaar is relatief veel aandacht besteed
aan het verbeteren van het wandelroutenetwerk in
Nederland. Hierdoor is wandelen als activiteit
aantrekkelijker geworden (zie pagina 56).
― De groei van het aantal actieve wandelaars is mogelijk
ook een resultaat van een verschuiving van de perceptie
van wandelen van recreatie naar een activiteit die goed is
voor de gezondheid, zowel fysiek als mentaal.
- “Wandelen is deels een sport, maar voor veel meer
mensen is het een middel om gezondheid te
verbeteren. Vroeger had wandelen vaak een wat
stoffig of alternatief imago, maar nu zie je ook veel
meer hippe bloggers en millenials die de dagelijkse
stress kwijt willen en meer binding met de natuur
zoeken.”
Andere ongeorganiseerde sporten groeien meer in lijn met
de groei in de sportdeelname in Nederland, of krimpen
zelfs licht
― Hardlopen, sportfietsen en overige sporten groeien in lijn
met de ontwikkeling van de sportdeelname in Nederland.

0,5
0,0

4,3%

Wandelen als ongeorganiseerde sport groeit in populariteit
― Wandelen is een toegankelijke sport voor met name
oudere sporters, een groep die substantieel groeit in
Nederland.

2017

2018

― ‘Recreatief’ fietsen krimpt licht.

Sportfietsen

a) Definitie en frequentie actieve sporters verschilt per sport, niet direct vergelijkbaar met wekelijks sporters uit GE/LSM.
b) Overig bevat zowel intensieve als lichte sportactiviteiten in recreatiegebieden, parken, openbare sportvelden en overige sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte.

Bron:

NOC*NSF SDI 2013-2018, Mulier Instituut NSO najaar 2017, Wandelnet, NTFU, Landelijk Fietsplatform, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

54

1.b.iii) Ontwikkeling en omvang: Ongeorganiseerde sport

Ongeorganiseerde sporten lijken steeds frequenter te worden beoefend; het aantal wekelijkse
ongeorganiseerde sporters groeit sneller dan het totaalaantal ongeorganiseerde sporters
― Hoewel ruim 8 miljoen Nederlanders maandelijks
ongeorganiseerd sporten (zie pagina 54), beoefent slechts
een deel van deze groep, 1,66 miljoen Nederlanders,
deze sporten ook minimaal wekelijks.

Aantal wekelijkse sporters (4 jaar en ouder) in openbare ruimte in Nederland (2008-2018)a

2,0
1,9

+5,4%

1,8

1,75

1,7

0,14

# wekelijkse sporters (mln.)

1,5

1,46

1,4

0,18
0,13
0,13

1,2
1,06

1,1
0,99

0,15

0,9

0,18

0,08

0,8

0,07

0,16

0,7

0,15

0,6
0,5

1,49
0,20

1,3

1,0

1,54

1,57

0,11

0,12

0,17

0,19

0,20

0,27

0,16

0,20

0,21

0,22

1,55

1,6

0,21

0,30

1,42

0,17

0,14

0,16
0,15
0,13

0,25

0,25
0,26

0,32

0,47

CAGR

0,14

-2,2%

0,20

10,7%

0,25

0,23

4,4%

0,29

0,26

8,6%

0,15
0,22

0,31

0,10
0,99

0,4
0,2

1,66

0,32

0,11

0,3

1,72

0,58

0,64

0,65

2010

2011

0,55

0,86

0,84

0,81

0,83

2015

2016

2017

2018

0,64

5,8%

― De groep wekelijks actieve ongeorganiseerde sporters
(CAGR: 5,4%) groeit wel substantieel sneller dan de totale
groep sporters die maandelijks ongeorganiseerde sporten
beoefent (CAGR: 1,5%). Hiermee lijken de
ongeorganiseerde sporten steeds frequenter te worden
beoefend in Nederland.
― Waar bijna 2,5 miljoen Nederlanders maandelijks actief
zijn in wandelen, is het aantal wekelijks actieve
wandelaars een stuk kleiner; 230.000 sporters. De groei
van het aantal wekelijkse wandelaars is wel vergelijkbaar
met de groei van het aantal maandelijkse wandelaars.
― De groep wekelijkse fietsers en sportfietsers groeit
substantieel sneller dan de groep maandelijks actieve
fietsers. Fietsen lijkt hiermee voor een steeds grotere
groep sporters een belangrijke sportactiviteit te worden.
― Hoewel het aandeel wekelijkse sporters binnen het
hardlopen in 2008 relatief hoog was, is het aantal
wekelijkse hardlopers substantieel harder gegroeid dan
het aantal sporters wat maandelijks actief is in het
hardlopen. Een meerderheid van de hardlopers lijkt de
sport dan ook minimaal wekelijks te beoefenen.

0,1
0,0

2008

2009

2012

2013

Overig

(Sportief) wandelen

Sportief fietsen

Fietsen algemeen

2014

Hardlopen

Notitie:

a) Overig bevat zowel intensieve als lichte sportactiviteiten in recreatiegebieden, parken, openbare sportvelden en overige sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte.

Bron:

CBS bevolking kerncijfers, CBS gezondheidsenquête/leefstijlmonitor 2008-2018, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

55

1.b.iii) Ontwikkeling en omvang: Ongeorganiseerde sport

Faciliteiten geschikt voor sporten in de openbare ruimte nemen toe en kunnen
sportdeelname in ongeorganiseerde sporten stimuleren
Ontwikkeling van sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte in Nederland (2008-2018)a
140
135

― Ongeorganiseerde sport in de openbare ruimte maakt voornamelijk
gebruik van infrastructuur die niet uitsluitend beschikbaar is voor
sporters, maar ook gebruikt wordt voor bijvoorbeeld recreatie en
verkeer.

130
125
Index (2008=100)

― De grootste ongeorganiseerde sporten – wandelen, hardlopen en
(sport)fietsen – vinden plaats op openbare infrastructuur, zoals
wegen en paden, maar ook in recreatiegebieden en andersoortige
(natuur)gebieden, zoals nationale parken en particuliere
landgoederen.

― Sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte zijn de afgelopen
tien jaar in aantal gegroeid om de openbare ruimte voor sporters
aantrekkelijker te maken(i).

120
115

- Het aantal kilometer wandelroutes specifiek bedoeld voor
recreatie en sport (streekgebiedroutes, 4.100 km in 2018, en
Lange Afstands-Wandelpaden, 7.300 km in 2018) is
toegenomen sinds 2010.

110
105
100

100

95
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Fietspaden (km)
Wandelroutes (km)

2015

2016

2017

2018

- Het aantal km fietspaden in Nederland is sinds 2009
toegenomen tot 37.000 km in 2018. Hoewel deze fietspaden niet
alleen specifiek voor sporters zijn aangelegd, betekent dit wel
een toename van de sportgeschikte faciliteiten in de openbare
ruimte.
- Ook het bodemgebruik ten behoeve van recreatiegebieden,
waar veel ongeorganiseerde sport plaatsvindt, is licht
toegenomen tot bijna 36.000 ha in 2015.

Bodemgebruik recreatiegebied (km2)
Aantal maandelijkse ongeorganiseerde sporters

Notitie:

a) CBS Bodemgebruik data is beschikbaar tot en met 2015.

Bron:

CBS Bodemgebruik, WandelMonitor, Fietsersbond, KPMG-analyse

Bron:

i) Atlas Leefomgeving, 2019

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

56

1.b.iii) Ontwikkeling en omvang: Ongeorganiseerde sport

Non-profitorganisaties hebben de aanleg van sportgeschikte faciliteiten in de openbare
ruimte sterk bevorderd; tegenwoordig richten zij zich op stimuleringsprogramma's
― Door de inzet van sportgerichte non-profitorganisaties, zoals de Krajicek
en de Johan Cruijff Foundation, maar ook niet uitsluitend sportgerichte
organisaties zoals Jantje Beton, neemt het aantal sportgeschikte
faciliteiten in de openbare ruimte toe in de afgelopen jaren.

Ontwikkeling sportgeschikte faciliteiten door non-profitorganisaties in de
openbare ruimte (2008-2018)
Indicatief

900

# veldjes/pleinen

800

708

+24,5%

700

243

485

500
357

400
300
100

892

253

270

150

162

460

460

2017

2018

592

600

200

864

100

130

0
2008

2009

253

282

153

172

213

100

109

127
17

2010

2011

2012

Krajicek playgrounds

230

400

145

223
140

219
135
131
50

126

2013

2014

222
2015

Cruyff courts

320

2016

― Door de sterke toename van het aantal gerealiseerde playgrounds, courts
en pleinen sinds 2008, vormen deze sportgeschikte faciliteiten ~2% van
het totale aanbod van sportaccommodaties in Nederland.
― De sportgerichte non-profitorganisaties zijn vaak facilitator van de
sportveldjes; naast financiering wordt ook de aanleg gerealiseerd. Beheer
gebeurt veelal door de gemeenten. Gemeenten zijn in veel gevallen ook
‘verplicht’ om bij de sportveldjes buurtsportcoaches, of vergelijkbaar, in te
zetten om mensen te stimuleren en faciliteren om te sporten.(i)
― Doel van de faciliteiten is veelal om sportdeelname van (achtergestelde)
jongeren te bevorderen. Maar het lijkt lastig te zijn om de juiste
doelgroepen te stimuleren met de aanleg van sportveldjes.
- “Vaak zijn het de kinderen die al sporten en actief bewegen die
gebruikmaken van de sportveldjes en de schoolpleinen. De
foundations richten zich steeds meer op het organiseren van
stimuleringsprogramma’s en -events voor specifieke doelgroepen.”

Schoolplein 14

Verhouding aantal non-profit sportgeschikte faciliteiten en aantal
sportaccommodaties in Nederland (2018)
Non-profitorganisaties

Commerciële sportaccommodaties

2%
22%

― Verwacht wordt dat de aanleg van de sportveldjes de komende jaren
stagneert:
- “De laatste tijd focussen de foundations zich steeds minder op
hardware installeren. Dat is in Nederland ook niet echt meer nodig, er
zijn voor bijna alle mensen in Nederland genoeg sportfaciliteiten in de
openbare ruimte beschikbaar.”

Accommodaties in georganiseerde sport
76%

Notitie:

a) Het aantal pleinen onder Schoolplein 14 is voor 2018 nog niet bekend

Bron:

Krajicek Foundation, Johan Cruyff Foundation, RIVM, Mulier Instituut Accommodatiemonitor, KPMG-analyse

Bron:

i) KPMG interviewprogramma

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

57

1.b.iii) Ontwikkeling en omvang: Ongeorganiseerde sport

Het aantal sportmomenten thuis of in de eigen tuin groeit sterk sinds 2012, waardoor de
vraag naar sportaanbod in Nederland mogelijk minder groot wordt
Percentage thuis sportende Nederlanders, naar aantal sportmomenten (2012-2016)

― Sportieve activiteiten uitvoeren thuis of in de eigen tuin vinden plaats
zonder tussenkomst van sportaanbieders. Hierbij gaat het veelal om
sporten die beperkt specialistische sportfaciliteiten – zoals sportvelden
en materialen – nodig hebben en individueel uitgevoerd kunnen
worden.

+4,7%
9,6%

% totale sportmomenten

10%
8%

8,5%

8,0%

― Thuis sporten is populair in Nederland en heeft substantiële voordelen
ten opzichte van sporten bij sportaanbieders: er zijn (buiten
sportuitrusting en apparatuur) beperkt kosten verbonden aan thuis
sporten (m.u.v. zwemmen), er is geen sprake van reistijd en thuis
sporten is maximaal flexibel qua planning.

6%
4%
2%

- Ruim 10% van de Nederlandse bevolking sport wel eens thuis en
dit aandeel is relatief stabiel (CAGR 0,1%) in de periode 20122016.

0%
2012

2014

2016

Bron: Vrijetijdsomnibus (VTO) 2016, KPMG-analyse

Top 10 sporten thuis beoefend, als percentage van totale thuissporters (2016)
16%

Fitness
Wandelsport

11%

Veldvoetbal

- Bijna 10% (2016) van de sportmomenten in een jaar vindt thuis of in
de eigen tuin plaats. Het aandeel thuissportmomenten groeit sterk
sinds 2012 (CAGR 4,7%).
― De groei van thuissport betekent mogelijk een afname van de vraag
naar sportaanbod op sportaccommodaties.

8%

Zwemmen

Vooral individuele sporten worden thuis beoefend

7%

Dansen

― Met name sporten die geschikt zijn om individueel en zonder
specialistische sportfaciliteiten te beoefenen zijn populair bij
thuissporters.

7%

Hardlopen

7%

Darts

- Acht van de tien populairste sporten die thuis beoefend worden zijn
sporten die goed individueel beoefend kunnen worden. Alleen
veldvoetbal en tennis zijn sporten die over het algemeen met meer
dan één persoon beoefend moeten worden.

5%

Tennis

4%

Wielrennen

4%

Yoga

Een deel van de sportmomenten vindt plaats zonder tussenkomst van
sportaanbieders

2%

Individueel te beoefenen
samen te beoefenen

- Wandelen, hardlopen en wielrennen zijn sporten die met behulp
van technische apparaten, zoals loopbanden, hometrainers en
fietstrainers, goed thuis beoefend kunnen worden.

Bron: Vrijetijdsomnibus (VTO) 2016, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

58

2)Topsport; ontwikkeling en
omvang

2) Ontwikkeling en omvang: Topsport

Omvang en ontwikkeling van de topsport in Nederland
Definitie van topsport in het Brancherapport Sport

Topsport in twee perspectieven; topsport beoefenen en topsport beleven

Topsport wordt in het brancherapport als term gebruikt om sportactiviteiten te
beschrijven waarbij sprake is van een professionele topsportomgeving en waarbij
sportbeoefening de hoofdbezigheid is van de sporter. Binnen topsport zijn
sportprestaties leidend en is passende ondersteuning essentieel voor succes. In
veel sporten ligt de focus van de sport op de hoofdtoernooien (Olympische Spelen,
Paralympische Spelen, Wereldkampioenschappen, Europese Kampioenschappen).
Het Brancherapport Sport focust om deze reden op het prestatieniveau van de
Nederlandse topsporters op de hoofdtoernooien.

In het Brancherapport Sport wordt de omvang en ontwikkeling van de prestaties, de
ondersteuning van de topsport en de beleving van de topsport in Nederland in kaart
gebracht.

Zoals beschreven op pagina 14 maakt commerciële topsport in mindere mate deel
uit van het Brancherapport Sport en ligt de focus meer op de via NOC*NSF
ondersteunde topsporten waarbij Nederland als land vertegenwoordigd wordt.
Naast topsport beoefenen draagt topsport ook bij aan sportbeleving in Nederland en
vertegenwoordigt daarmee een belangrijke amusementswaarde en
vrijetijdsbesteding voor de Nederlandse bevolking, zowel middels het volgen van
sport via verschillende media als door het bezoeken van topsportevenementen.

Topsport beoefenen, het eerste deel van het hoofdstuk Topsport, behelst de
ontwikkeling van de prestaties van Nederlandse topsporters. Voor deze analyse
zijn de resultaten van alle starts op hoofdtoernooien in de periode 2003-2018 in
kaart gebracht. Door het relatieve aantal gewonnen medailles en top 8-finishes te
bepalen, worden de prestaties over meerdere jaren en tussen verschillende sporten
met elkaar vergeleken. Ook wordt in kaart gebracht hoe de verschillende groepen
topsporters presteren in vergelijking tot elkaar.
Hoewel topsportprestaties meetbaar en vergelijkbaar te maken zijn middels het
aantal gewonnen medailles en top-8-finishes, staat dit niet noodzakelijkerwijs gelijk
aan het prestatieniveau van een topsporter. De mate van concurrentie tussen
sporters (zowel binnen Nederland, als internationaal gezien) kunnen sterk
verschillen van sport tot sport en tussen verschillende groepen sporters. Hierdoor
kan het behalen van een top-8-finish in de ene sport een grotere prestatie
betekenen, dan een medaille in een andere sport.
In het tweede deel van het hoofdstuk Topsport wordt de beleving van topsport voor
de Nederlandse bevolking via de media en via evenementen uitgelicht. Er is
onderzocht welke bevolkingsgroepen sport volgen in de media en middels
evenementen. Tevens is in kaart gebracht welke sporten populair zijn om te volgen
bij de Nederlandse bevolking.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

60

2) Ontwikkeling en omvang: Topsport

Het onderzoek naar de ontwikkeling van de topsport in Nederland richt zich op twee
elementen: topsport beoefenen en topsport beleven
Topsport beoefenen

Topsport beoefenen omvat de prestaties van Nederlandse topsporters en
het zorgen voor voldoende en adequate topsportinfrastructuur en
-organisatie om de Nederlandse topsporters te kunnen ondersteunen op
weg naar en in de mondiale top.
―

De ambitie voor topsportprestaties is door NOC*NSF en haar leden
gedefinieerd als structureel bij de top 10 beste sportlanden van de
wereld behoren. Deze ambitie wordt ondersteund door de
rijksoverheid.

―

Topsportbeoefening kent vele, vaak sport-specifieke vormen en
daarom zijn prestaties in aantal medailles tussen sporten, groepen
topsporters en toernooien niet zomaar onderling vergelijkbaar. Om
topsportprestaties meer vergelijkbaar te maken, worden
topsportprestaties in het brancherapport afgezet tegen het aantal
starts (wedstrijden waaraan Nederlandse topsporters daadwerkelijk
deelnemen).

Topsport beleven

Topsport beleven door het volgen van topsport in de media en het
bezoeken van topsportevenementen is een veelvoorkomende
vrijetijdsbesteding onder de Nederlandse bevolking.
―

De doelstelling bij topsportevenementen is volgens ‘De kracht van
sportevenementen’ – een netwerkorganisatie bestaande uit het
ministerie van VWS, NOC*NSF, de G5-gemeenten en het Nederlands
Bureau voor Toerisme & Congressen – om economisch,
maatschappelijk en sportief effect voor ons land te genereren door
toonaangevende sportevenementen met internationale uitstraling in
Nederland te organiseren.

―

Topsportbeleving via de media maakt het bereik van topsport, en
daarmee vaak ook inkomsten uit bijvoorbeeld entreegelden en
sponsoring, groter door de sport toegankelijker te maken voor een
groter publiek.

―

Niet elke sport is echter even populair bij het grote publiek en niet
elke bevolkingsgroep is even fanatiek in het volgen van topsport
middels het bezoeken van evenementen of via de media.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

61

2.a) Topsport beoefenen

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

NOC*NSF en de sportbonden hebben de ambitie gesteld om structureel bij de beste tien
sportlanden van de wereld te behoren; hiervoor is de financiering meer gefocust.
Verdeling financiële steuna voor topsport over sportenb (2010 en 2018)

―

Nederland is gezien haar omvang qua populatie en BNP een zeer
succesvol land in het winnen van medailles op Olympische Spelen
en andere internationale hoofdtoernooien (bijv. EK’s en WK’s).

―

NOC*NSF heeft in 2010, in samenwerking met de sportbonden, een
ambitieuze doelstelling geformuleerd (en in 2012 en 2016 bevestigd
in de sportagenda’s) om het prestatieniveau te verhogen en
structureel bij de beste tien sportlanden van de wereld te behoren(i).

―

Om dit te bereiken, is besloten om de financiële bijdragen aan
topsportprogramma’s meer te focussen op de programma’s waar
Nederland een relatief grotere kans maakt om een medaille te
halen.

28,1%

2010:

2018:
50,2%

€ 28,3 mln

€ 28,6 mln

49,8%

71,9%

- Uit analyse van NOC*NSF in 2010 bleek dat acht sporten
structureel de meeste medailles binnenhalen, maar desondanks
‘slechts’ 28% van de topsportgelden ontvingen.

Top 8 succesvolle sporten
Overige topsportprogramma’s
Notitie:

- In 2013 heeft NOC*NSF voor de ondersteuning van topsport een
nieuwe strategie ingevoerd: het focusbeleid.

a) Financiële steun voor topsport vanuit zowel het ministerie van VWS, als NOC*NSF
b) De 8 succesvolste sporten zijn: Hippische sport, Hockey, Judo, Roeien, Schaatsen, Wielrennen, Zeilen en Zwemmen

Bron:

NOC*NSF Naar een winnend topsportklimaat (2010), NOC*NSF topsportfinanciering 2005-2018, KPMG-analyse

- Het totaalaantal topsportprogramma’s ondersteund door het
ministerie van VWS en NOC*NSF is door de nieuwe strategie
gehalveerd en het aantal betrokken sportbonden die
topsportondersteuning krijgen is ook substantieel verminderd.

Ondersteunde topsportprogramma’s in Nederland (2009-2018)

# ondersteunde sporten

180

180

180

180

180

- In 2018 wordt bijna de helft van de financiële bijdragen voor
topsport aan de top 8 succesvolste sporten uitgekeerd.

Invoering focusbeleid

160
140

Topsportprogramma’s

120

Sportbonden

100
60

80

75

80
58

58

58

75

73

87

81

58

40

41

41

40

40

42

42

2013

2014

2015

2016

2017

2018

20
0
2009

Bron:

2010

2011

2012

NOC*NSF Persbijeenkomst Toekenning topsportgelden 2017+, NOC*NSF topsportfinanciering 2005-2018, KPMG-analyse

Bron:

i) Sportagenda 2016, Sportagenda 2017+

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

63

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Met de invoering van het focusbeleid heeft NOC*NSF een belangrijkere rol in de
ondersteuning van de Nederlandse topsport gekregen
Totale financiële bijdrage via NOC*NSF aan topsportprogramma’s (2005-2018)
+2,5%

Invoering focusbeleid

35

―

+23,7%

28,6

30
+7,9%

€ (mln)

25
20
15
10

6,6

5,9

6,8

6,1

18,7

19,4

19,1

24,0

23,7

23,3

17,2

9,8

10,3

11,0

8,7

10,1

8,2

7,9

8,5

8,9

9,1

9,1

9,4

14,2
12,8

12,3

12,5

12,3

12,5

11,7

11,3

11,0

- Met de invoering van het focusbeleid is het totaalaantal
ondersteunde topsportprogramma’s gedaald van 180 in
2012 naar 75 in 2013 (zie pagina 63).

24,9

20,4

16,2
13,4

12,0

5
0

25,3

12,5

12,4

―

14,3

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
NOC*NSF bijdragen topsportprogramma’s - Top 8-bonden
NOC*NSF bijdragen topsportprogramma’s - Overig

Aantal topsportbonden en topsportprogramma’s met ondersteuninga via NOC*NSF (2005-2018) ―
Invoering focusbeleid

100
80

80

75

Aantal ondersteunde topsportbonden

87

81

75

73

Vóór de invoering van het focusbeleid voor topsport in
Nederland werd, naast de ondersteuning vanuit NOC*NSF,
een deel van de topsportprogramma’s bij sportbonden direct
gefinancierd vanuit het ministerie van VWS.

Sinds de invoering van het focusbeleid in 2013 lopen de
topsportbijdragen van het ministerie van VWS en de
loterijgelden voor de topsportprogramma’s volledig via
NOC*NSF. Met deze ontwikkeling is het aantal via NOC*NSF
ondersteunde programma’s en het topsportbudget bij
NOC*NSF juist gestegen.
- Vanaf 2013 ondersteunt NOC*NSF ruim 75 topsportprogramma’s bij ruim 40 topsportbonden.
- De totale uitgaven aan topsportprogramma’s vanuit
NOC*NSF zijn in 2013 sterk gestegen, tot ruim € 25
miljoen.
Het aandeel van de financiële bijdragen vanuit NOC*NSF
besteed aan de programma’s van de top 8 sporten is bij de
invoering van het focusbeleid in 2013 ongeveer 50%
geworden (in plaats van 28,1% in 2010). Dit aandeel is
sindsdien relatief stabiel gebleven (zie pagina 63).

Aantal ondersteunde topsportprogramma’s
60
#

47
40

33

47
33

47
33

47
33

47

46
32

33

47
33

47

41

41

40

40

42

42

33

20
0
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Notitie:

a) Vóór 2013 werd een deel van de topsportprogramma’s ondersteund vanuit het ministerie van VWS. Na 2013 is alle steun voor topsportprogramma’s via NOC*NSF ingericht, waardoor het aantal ondersteunde programma’s via NOC*NSF is
toegenomen. Echter, zoals op de vorige pagina is weergegeven, is het totaal aantal ondersteunde topsportprogramma’s afgenomen.

Bron:

NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

64

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Het aantal topsporters met een NOC*NSF-status is de afgelopen tien jaar min of meer
stabiel gebleven
Aantal topsporters met een NOC*NSF-status (2006-2019)
0,0%
900

858
817

800

780

775
695

700

784

763
727

281
193

306

203

258

258

781
722

267

272

600

785
746

744
702

130

223
171

208

249

536

532

2018

2019

229

#

500
400
300
499

545

502

469

2008

2009

200

591

524

505

2010

2011

526

562

2013

2014

551

616
473

― Het aantal topsporters met een A-status of HP-status
(waarmee aanspraak gemaakt kan worden op o.a. de
stipendiumregeling) is met 0,5% CAGR toegenomen tussen
2006 en 2019. De A-status wordt verleend aan sporters op
basis van sport-specifieke prestatiecriteria. In veel sporten
is dit een mondiale top 8-positie op de hoofdtoernooien in
de specifieke sport. De HP-status is voor veelbelovende
topsporters waarvan verwacht wordt dat zij binnen
afzienbare tijd de prestatiecriteria in hun sport kunnen
halen.
― In 2017 in de B-status vervangen door de selectiestatus.
Het aantal topsporters met een B-status is afgenomen
tussen 2006 en 2017. Het aantal topsporters met de
vervangende selectiestatus ligt momenteel tussen de 200
en 250 sporters. Deze sporters worden ook ondersteund
door NOC*NSF, maar hebben een kleiner pakket
regelingen tot hun beschikking. De selectiestatus is een
topsportstatus op voordracht van de sportbond, welke niet
direct gekoppeld is aan prestatie-eisen.

100
0
2006

2007

2012

A- en HP-status

B-status

2015

2016

2017

Selectiestatus

Bron: NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

65

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

De sterke stijging van het aantal starts en het aantal behaalde medail es tussen 2003
en 2012 is na 2012 minder sterk geworden
Prestaties op hoofdtoernooien voor alle sporten door Nederlandse topsporters (2003-2018)

In 2017 is er door TeamNL niet deelgenomen aan het
WK para-zwemmen en het WK para-baanwielrennen
+4,0%

1.500

Medailles

1.403

Top 8 finishes

1.246

Finishes buiten top 8

+7,7%
1.005

1.000

154

# starts

816

500

567
74
103

124

650

617

136

108

185

126

390

329

383

2003

2004

2005

181

142

736
113

883

260

1.101

1.071

1.101

189

174

193

280

219

265

678

643

2011

2012

221

208

209

246

278

260

747

756

753

2013

2014

2015

273

11,1%

6,1%

1.393

272

292

CAGR
‘12-’18

1.304

1.291
1.224

CAGR
‘03-’12

305

271

284

11,1%

1,3%

826

824

836

5,7%

4,6%

2016

2017

2018

178

144

511

479

2006

2007

591

563

632

2008

2009

2010

0

― Wanneer de topsportprestaties van Nederland op alle hoofdtoernooien (OS,
PS, EK, WK en World Games/European Games waar dit als WK/EK fungeert)
voor ruim 140 sportdisciplines worden meegenomen, wordt duidelijk dat
Nederlandse topsporters de afgelopen jaren substantieel vaker zijn gaan
deelnemen aan internationale wedstrijden. Deze groei remt de afgelopen jaren
echter af.
- Het aantal starts van Nederlandse topsporters is sinds 2003 jaarlijks
gemiddeld met 6,2% gegroeid naar bijna 1.400 starts in 2018.
- Tussen 2003 en 2012 is het aantal starts gegroeid met 7,7% CAGR.
- Vanaf 2013 is het aantal starts veel minder hard gegroeid: 4,1% CAGR.
Bron:

― Naast een groei in het aantal starts, lijken de Nederlandse topsporters ook
beter te presteren sinds 2003. De sterke toename van het aantal medailles en
top 8-finishes tussen 2003 en 2012 is afgeremd in de periode 2012-2018.
- Het aantal starts dat resulteert in medailles is tussen 2003 en 2012
gegroeid met 11,1% CAGR en het aantal top 8-finishes met 11,1% CAGR,
terwijl het aantal starts dat resulteert in een finish buiten de top 8 minder
sterk gegroeid is in dezelfde periode: 5,7% CAGR.
- Tussen 2012 en 2018 is de groei in het aantal behaalde medailles minder
groot: 6,1% CAGR. Ook het aantal top 8-finishes groeit met CAGR 1,3%
minder hard dan in de voorgaande periode.

Gracenote, NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

66

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Het relatieve aantal top 8-posities en behaalde medail es neemt licht toe in de
afgelopen 12 jaar
― De ontwikkeling van topsportprestaties van Nederlandse
topsporters op hoofdtoernooien kan over de tijd vergeleken worden
door het relatieve aantal top 8-finishes en medailles te bepalen.
Hoeveel medailles worden er gemiddeld behaald met één start?

Relatief aantal top-8-finishes en medailles – alle sporten (2003-2018)

+0,6%
55

- In 2018 heeft bijna 40% van de starts op hoofdtoernooien een
finish in de top 8 opgeleverd. Ongeveer de helft van deze top 8finishes resulteerde ook in een medaille. Eén op de vijf
Nederlandse starts op een hoofdtoernooi levert dan ook een
medaille op in 2018.

+6,2%
50

In 2017 is er door TeamNL niet deelgenomen aan het WK parazwemmen en het WK para-baanwielrennen, traditioneel onderdelen
waar veel medailles en top 8-resultaten worden behaald.

― Het relatieve aantal medailles en top 8-finishes van Nederlandse
topsporters over alle sportdisciplines lijkt tussen 2003 en 2006
sterk toegenomen te zijn om daarna gestaag verder te groeien.

45

% van aantal starts

40

- Een mogelijke verklaring voor de beperktere groei in het
relatieve aantal medailles en top 8-finishes vanaf 2006 is dat in
algemene zin de concurrentie in de internationale topsport in de
afgelopen jaren is toegenomen(i).

35
31

30
+2,1%
25
+5,2%
20

15
13
10

Medailles

Top 8 finishes

5
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Bron: Gracenote, NOC*NSF, KPMG-analyse

Bron:

i) Rapportage Sport 2018, SCP

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

67

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

De Nederlandse dames starten tegenwoordig net zo vaak als de heren, maar halen een
significant hoger relatief aantal medail es en top 8-finishes
― In de afgelopen jaren is de vertegenwoordiging van vrouwen
in het aantal starts op hoofdtoernooien nagenoeg gelijk
geworden aan de vertegenwoordiging van mannen.

Percentage van totaalaantal starts per jaar naar geslacht (2003-2018)
100%
90%
80%
70%

53% 53% 56% 53% 56% 54% 50% 50% 53% 51%
60% 57% 55% 56% 56% 55%

% Starts

60%
50%
40%
30%
20%

47% 47% 44% 47% 44% 46% 50% 50% 47% 49%
40% 43% 45% 44% 44% 45%

10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
% starts - Heren

% starts - Dames

- In 2003 werd slechts 40% van de starts op
hoofdtoernooien door vrouwen uitgevoerd. Sinds 2015 is
de verhouding in het aantal starts tussen mannen en
vrouwen nagenoeg gelijk geworden.
― De Nederlandse vrouwelijke topsporters lijken in totaal over
alle sporten substantieel meer medailles en top-8-finishes te
behalen dan de Nederlandse mannelijke topsporters.
- Het relatieve aantal top 8-finishes ligt bij vrouwen (2018:
48%) in de periode 2003-2018 hoger dan bij mannen
(2018: 33%).
- Sinds 2007 ligt ook het relatieve aantal medailles bij
vrouwen (2018: 25%) hoger dan bij mannen (2018: 15%).

Aandeel behaalde medailles en top 8-posities van aantal starts per jaar naar geslacht (20032018)
60
50

%

40
30
20
10
0
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
% Top 8 - Heren

% Medailles - Heren

% Top 8 - Dames

% Medailles - Dames

Bron: Gracenote, NOC*NSF, KPMG-analyse

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

68

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Starts in Paralympische sporten leveren substantieel vaker top 8-posities en medail es op dan
door reguliere sporten en dit aantal is de afgelopen jaren toegenomen
Percentage van totaalaantal starts per jaar naar type sport (2003-2018)
100%

2%
13%

90%

5%

3%
17%

9%

9%

15% 11% 13% 11%

9%

10%
17% 14%

9%

- Vanaf 2008 is gemiddeld bijna 12% van de Nederlandse
starts een start in een Paralympische sport.

80%
70%
% Starts

60%
50%
40%

98%

87%

97%
83%

95% 91% 91%
85% 89% 87% 89% 91% 83% 86% 90% 91%

30%
20%
10%
0%
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
% starts - Parasporten

% starts - Reguliere sporten

Relatief aantal medailles en top-8-posities naar type sport (2003-2018)
90

- Vanaf 2008 is er ook in de jaren tussen de Paralympische
Spelen sprake van een substantieel aandeel starts voor
Paralympische sporten.
― Paralympische topsporters behalen over alle sporten
substantieel meer medailles en top-8-finishes dan de
Nederlandse topsporters in reguliere sporten.
- Het relatieve aantal top 8-finishes ligt bij Paralympische
sporten (2018: 69%) in de periode 2005-2018 substantieel
hoger dan bij reguliere sporters (2018: 37%).
- Sinds 2007 ligt ook het relatieve aantal medailles bij
paralympische sporters (2018: 45%) hoger dan bij reguliere
sporters (2018: 17%).
― Het aantal behaalde medailles en top-8-finishes van
Paralympische topsporters neemt in de afgelopen jaren toe.

80
% van aantal starts

― Sinds 2008 zijn de Paralympische sporten een structureel
onderdeel van het totaalaantal starts van Nederlandse
topsporters.

70

- Het relatieve aantal top 8-finishes per start is bij de
Paralympische sporten toegenomen (CAGR 2006-2018:
2,7%).

60
50

- Ook het relatieve aantal medailles per start is bij de
Paralympische sporten toegenomen (CAGR 2006-2018:
1,3%).

40
30
20
10
0
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
% Top 8 - Reguliere sporten

% Top 8 - Parasporten

% Medailles - Reguliere sporten

% Medailles - Parasporten

― Opgemerkt moet worden dat Paralympische sporten qua
concurrentie beperkt vergelijkbaar zijn met reguliere sporten,
aangezien het aantal disciplines binnen een sport vaak hoger is
bij paralympische sporten en het aantal deelnemers vaak
kleiner.

Bron: Gracenote, NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

69

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Prestaties verschil en sterk per sport; langebaanschaatsen en para-zwemmen leveren
substantieel meer top 8-finishes en medail es op dan turnen en wegwielrennen
Prestaties op hoofdtoernooien voor Top 12 sporten naar totaalaantal starts (2003-2018)
586

Zwemmen

313

275

Langebaanschaatsen

52%

26%

76%

39%

41 1.079

11%

4%

1.077

36%

12%

1.216

445

957

1.150
81

693

Inline skaten

% medailles

317

430

Turnen

% Top 8

258

126

Zeilen

462

135

88

685

33%

13%

Atletiek

437

156

91

684

36%

13%

59%

22%

35%

14%

78%

33%

20%

10%

60%

31%

74%

28%

237

Baanwielrennen

101

115

212

154

366

Wegwielrennen
177

Judo
Roeien

128

359

Shorttrack schaatsen
Para-zwemmen

217

82

551

467

45 48 459
131

148

77

582

137
91

445

321

― In een aantal sporten in het prestatieniveau van Nederlandse sporters
substantieel beter dan het Nederlandse gemiddelde over alle sporten.
- Langebaanschaatsen, een sport waar Nederland traditioneel erg sterk op
presteert, leverde in de periode 2003-2018 in 39% van de starts een
medaille op, terwijl het gemiddelde over alle sporten in dezelfde periode
19% is.
- Ook in para-zwemmen (33% van de starts resulteert in een medaille), judo
(31%), roeien (28%) en zwemmen (26%) presteren de Nederlandse
topsporters beter dan het gemiddelde over alle sporten.

Finishes buiten top 8
Top 8 finishes
Medailles
Sterk presterende
sporten

― In een aantal sporten waar Nederland veelvuldig aan meedoet, maar waar een
zeer sterk deelnemersveld in bestaat en waar andere landen vaak een sterke
traditie in hebben, is het prestatieniveau van Nederland substantieel lager dan
het gemiddelde van Nederland over alle sporten.
- Bij turnen leveren Nederlandse starts in de periode 2003-2018 in 11% van
de gevallen een top 8-finish op, terwijl dit over alle sporten voor Nederland
voor gemiddeld 39% van de starts lukt. Medailles worden bij turnen in 4%
van de starts behaald (17% gemiddeld).
- Anders sporten waarbij Nederland veel starts heeft en sterke concurrentie
van andere landen ervaart zijn wegwielrennen (10% van de starts resulteert
in een medaille), inline skaten (12%), zeilen (13%) en atletiek (13%).

Bron: Gracenote, NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

70

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Ook de ontwikkeling van het prestatieniveau in de afgelopen jaren verschilt sterk per
sport
Top 10 sporten – toename (CAGR) van aandeel behaalde medailles per jaar (2003-2018)
Shorttrack schaatsen

22%

Wegwielrennen

17%

Tafeltennis

- Shorttrackschaatsen laat de sterkste relatieve stijging zien van het
aandeel starts dat resulteert in een medaille, met 22% CAGR
tussen 2003-2018.

14%

Para-wielrennen

8%

Para-tafeltennis

7%

Veldrijden

7%

- Tevens valt op dat drie van de top 10-sporten waar de prestaties
relatief het sterkst zijn gestegen sporten zijn waarbij (een deel van)
de topsport bestaat uit commerciële topsportorganisaties.

Turnen

6%

Voetbal

6%

Overig

Dressuur

6%

Commerciële topsport + ondersteuning NOC*NSF

Langebaanschaatsen

5%

Ondersteuning NOC*NSF

Bottom 10 sporten – afname (CAGR) van aandeel behaalde medailles per jaar (2003-2018)a
(17%)

Reddingszwemmen
(15%)

Karate
Schietsport

(13%)

Pool

(13%)

Paardensport - mennen

(11%)

Motorcross

― Een aantal sporten laat ook een duidelijke daling in het
prestatieniveau zien in de afgelopen jaren. Opvallend hierin is dat
sporten waarin Nederland in het verleden zeer succesvol is geweest,
zoals judo en springen in de paardensport, de laatste jaren
afnemende prestaties kennen.
- Het aandeel starts dat resulteert in een medaille bij judo is met
-9% CAGR in de periode 2003-2018 afgenomen. Bij springen is
ook sprake van een afname van -9% CAGR.
― Naast judo lijken ook andere vecht- en verdedigingssporten moeite te
hebben om het prestatieniveau vast te houden.
- Bij karate (-15% CAGR), Wushu (-9%) en Taekwondo (-8%)
neemt het aandeel starts dat resulteert in een medaille sterk af in
de periode 2004-2018.

(10%)

Judo

(9%)

Paardensport - springen

(9%)

Overig

Wushu

(9%)

Ondersteuning NOC*NSF

Taekwondo

― Wanneer het aandeel van starts dat resulteert in een medaille over de
tijd wordt bekeken, wordt duidelijk dat het prestatieniveau op
hoofdtoernooien van een aantal sporten substantieel is toegenomen
in de afgelopen jaren.

(8%)

Beperktere ondersteuning NOC*NSF

Notitie:

a) Beperktere ondersteuning NOC*NSF is financiële bijdrage van minder dan € 100.000 per jaar; Ondersteuning NOC*NSF is financiële bijdrage van meer dan € 100.000 per jaar.

Bron:

Gracenote, NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

71

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Op basis van het aantal medail es is de top 10-ambitie waargemaakt op de
Winterspelen; op de Zomerspelen is de ambitie (net) niet behaald
―

Prestaties TeamNL op Olympische Zomerspelen (1996-2016)
15

8

18

11

13

11

Ranking
medaillespiegel

- In 2014 zijn 23 medailles behaald in langebaanschaatsen en
in 2018 16 medailles. De overige medailles tijdens deze twee
Spelen werden behaald in shorttrackschaatsen.

25

25
# medailles Nederland

22
20

20

19

19

―

Op de Zomerspelen heeft Nederland op de afgelopen drie
Spelen een plek net buiten de top 10 op de medaillespiegel
behaald.

―

De prestatie van Nederland op de Zomerspelen in Sydney in
2000 lijken een positieve uitschieter te zijn geweest.

16
15
10
5

- “De Spelen van Sydney zijn qua prestaties onvergelijkbaar
met andere zomerspelen. De prestaties overtroffen alle
verwachtingen en verrasten zelfs de sporters zelf.”

0
1996

2000

2004

2008

2012

De Top 10 ambitie van NOC*NSF en haar leden is op de
Winterspelen behaald met een positie binnen de top 10-landen
op de medaillespiegel.

2016

Prestaties TeamNL op Olympische Winterspelen (2002-2018)

6

9

10

10

5

Ranking
medaillespiegel

24

25
# medailles Nederland

5

20

20
15
11
10

8

9

8

5
0
1998

2002

2006

2010

2014

2018

Bron: NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

72

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Nederland heeft aan meer onderdelen deelgenomen op de Zomerspelen in 2016, maar
daarmee minder vaak medail es behaald
― TeamNL was op de Zomerspelen in 2016 op een significant hoger
aantal onderdelen actief dan op voorgaande Zomerspelen.

Prestaties TeamNL op Olympische Zomerspelen (2000-2016)a
45
% medailleonderdelen actief

40

- TeamNL nam in 2012 deel aan 95 medailleonderdelen en in 2016
aan 115 onderdelen.

% behaalbare medailles gewonnen

35

― Het deelnemen aan meer onderdelen leidde niet tot meer medailles.
Integendeel, er werden 2 medailles minder behaald, waardoor de
relatieve prestatie van TeamNL substantieel lager was in 2016 dan in
2012.

%

30
25
20

- De afname in relatieve prestaties lijkt overigens een langere trend
te kennen. Er is sprake van een afname sinds 2000. Dit wordt
deels verklaard door de uitzonderlijke prestaties op de Spelen in
Sydney, maar ook sinds 2004 is er een daling te zien.

15
10
5
0
2000

2002

2004

2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

- TeamNL nam in 2010 deel aan 22 medailleonderdelen en in 2014
aan 30 onderdelen. In 2018 waren dit 27 onderdelen.

Prestaties TeamNL op Olympische Winterspelen (2002-2018)a
45
40

― De afnemende relatieve prestatie op de Zomerspelen staat in
contrast met de Winterspelen, waar de relatieve prestatie juist
significant is toegenomen.

% medailleonderdelen actief

35

% behaalbare medailles gewonnen

%

30
25
20
15
10
5
0
2000

2002

2004

2006

2008

2010

2012

2014

Notitie:

a) data over totaal aantal medailleonderdelen op OS niet beschikbaar voor Spelen van voor 2000.

Bron:

NOC*NSF, KPMG-analyse

2016

2018

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

73

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Bij de Paralympische sporten wordt recent op zowel de Zomer- als de Winterspelen de
beoogde plek in de top 10 van de medail espiegel behaald
―

Prestaties TeamNL op Paralympische Zomerspelen (2000-2016)
8

15

27

19

10

# medailles Nederland

70

7

Ranking
medaillespiegel

- Voor de Paralympische sporten heeft NOC*NSF dezelfde
doelstellingen geformuleerd als voor de Olympische Spelen:
een structurele plek in de top 10-sportlanden van de wereld.

62

60
50

45

- NOC*NSF en haar leden richten zich op Paralympische
sporten waar de medaillekansen hoog zijn: atletiek,
zwemmen, wielrennen, rolstoeltennis, zeilen, dressuur,
tafeltennis, rolstoelbasketbal, en skiën/snowboarden.

39

40
30

30

De vergrote focus van NOC*NSF en haar leden op de
Paralympische sporten heeft succes; de prestaties van de
Paralympische ploegen worden sinds 2010 beter op beide
Spelen.

27
22

- Nederland presteert met name goed bij het zwemmen en bij
de teamsporten.

20
10

―

0
1996

2000

2004

2008

2012

2016

Prestaties TeamNL op Paralympische Winterspelen (2002-2018)

20

15

n.v.t.

n.v.t.

14

7

Op de Paralympische Winterspelen presteert TeamNL de
laatste edities steeds beter. Bij deze prestatie moet in acht
worden genomen dat schaatsen geen paralympische discipline
is, en dat de medailles gehaald worden op de alpine
wintersporten (snowboarden en alpineskiën).

Ranking
medaillespiegel

# medailles Nederland

25
20

Geen Nederlandse
deelname

15

Geen Nederlandse
medailles behaald,
waardoor geen ranking

10
5

7
4
2

0
1998

2002

0

0

2006

2010

1
2014

2018

Bron: NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

74

2.a) Ontwikkeling en omvang: Topsport beoefenen

Het totaalaantal gewonnen medail es op de Paralympische Spelen stijgt vooral doordat
het aantal gewonnen medail es per start toeneemt
― Het totaalaantal medailles gewonnen door TeamNL op de
Paralympische Zomerspelen ontwikkelt zich zeer positief sinds 2008.
Nederlandse deelnemers winnen bij een start steeds vaker een
medaille.

Prestaties TeamNL op Paralympische Zomerspelen (2000-2016)a
60
% medailleonderdelen actief
50

% behaalbare medailles gewonnen

- De effectiviteit van de Nederlandse deelnamen op de
Paralympische Zomerspelen van Rio de Janeiro (2016) is
ongekend hoog; ruim de helft van de starts van Nederlandse
sporters leidde tot een medaille.

%

40
30

- Het aantal medailleonderdelen waar TeamNL aan meedoet op de
Paralympische Zomerspelen is relatief constant in de afgelopen
periode.

20
10
0
2000

2002

2004

2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

Prestaties TeamNL op Paralympische Winterspelen (2002-2018)a

― Bij de Paralympische Winterspelen is de Nederlandse deelname in
ontwikkeling en stijgt zowel de kwaliteit van de Nederlandse sporters
als het aantal deelnamen.

60
50

% medailleonderdelen actief

20

- De Paralympische Winterspelen van 2006 kende geen TeamNLdeelname en de editie van 2010 werd aangedaan door een
Paralympische equipe van één persoon. In Pyongchang (2018)
was TeamNL met negen deelnemers vertegenwoordigd. Op de
Paralympische Winterspelen is sprake van een opbouw richting
een voor Nederland gemiddeld deelnameniveau van circa 20-25%
van de medailleonderdelen.

10

- De medailles worden behaald op de onderdelen alpineskiën en de
diverse snowboardonderdelen.

% behaalbare medailles gewonnen
40
%

- Terwijl in Londen in 2012 de Nederlandse medaillespiegel werd
gedomineerd door atletiek, wielersport, tennis en zwemmen,
worden de medailles op de Spelen van 2016 gewonnen in een
grotere groep disciplines (o.a. ook paardensport, triatlon en
boccia).

Geen Nederlandse
deelname

30

0
2000

2002

2004

2006

2008

2010

2012

2014

Notitie:

a) data over totaal aantal medailleonderdelen op PS niet beschikbaar voor Spelen van voor 2000.

Bron:

NOC*NSF, KPMG-analyse

2016

2018

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

75

2.b) Topsport beleven

2.b) Ontwikkeling en omvang: Topsport beleven

Trouwe sportvolgers vormen een redelijk evenwichtige afspiegeling van de
Nederlandse bevolking, alleen meer mannen volgen sport dan vrouwen
Verdeling Nederlandse bevolking naar min. maandelijks sport volgen via de media (2016)

Niet

41%
59%

Wel

Kenmerken van personen die min. maandelijks sport volgen via de media (2016)
71%
60%

― 59% van de Nederlanders kijkt regelmatig naar sport. Deze groep
vormt een redelijk evenwichtige afspiegeling van de Nederlandse
samenleving. Alleen mannen en ouderen lijken significant meer
sport te kijken dan anderen
- Er lijkt geen groot verschil te bestaan in sportbeleving tussen
Nederlanders en allochtonen.
- Leeftijd laat ook geen grote verschillen zien, met uitzondering
van gepensioneerden en kinderen jonger dan 12 jaar. Opvallend
is dat alhoewel jongeren iets minder sporten, dit niet terug te
zien is in een lagere topsportconsumptie.
- Vrouwen kijken aanzienlijk minder sport dan mannen. Een
mogelijke verklaring hiervoor kan zijn dat mannentopsport vaak
meer aandacht krijgt in de media ten opzichte van
vrouwentopsport(i).

57%
50%

Nederlander Westers
allochtoon

58%

59%

Nietwesters
allochtoon

Man

Vrouw
72%

63%
55%

59%

46%

63%

56%

59%

42%

6-11 jaar

12-19 jaar 20-34 jaar 35-54 jaar 55-64 jaar 65-79 jaar

Bron: Vrijetijdsomnibus (VTO) 2016, KPMG-analyse

80 jaar
en ouder
Bron:

i) Women in sport platform, 2014

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

77

2.b) Ontwikkeling en omvang: Topsport beleven

Succesvolle prestaties van mannen en vrouwen lijken vrouwelijke kijkers aan te trekken,
maar er lijkt weinig commerciële animo om vrouwelijke prestaties uit te zenden
― In de top 10 meest bekeken programma’s op tv komen jaarlijks meerdere
sportuitzendingen terug. Sport vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het tvaanbod.

Aantal sportuitzendingen in top 10 meest bekeken
programma’s per geslacht (2014-2017)

― Vooral in de top 10 meest bekeken programma’s bij mannen zijn sportuitzendingen
prominent aanwezig.

WK voetbal mannen
in Brazilië
(NL: 3e plaats)
EK voetbal vrouwen
in Nederland
10

10

10

(NL: 1e plaats)

9

9
8

7

7

#

6
5
4

3

3
2
0
2014

2015

2016
Man

Vrouw

― Opvallend is dat het succes op het EK voetbal voor vrouwen in 2017 wel een effect op
het aantal top 10-noteringen voor sportuitzendingen onder vrouwen lijkt te hebben,
maar niet bij mannen. Vrouwensporten lijken dan ook vrouwelijke volgers meer aan te
spreken dan mannelijke volgers.
― Vrouwentopsport lijkt echter nauwelijks commercieel aantrekkelijk om uit te zenden.

1

0

― Sport speelt in de top 10 bij vrouwen een veel kleinere rol, tenzij er zeer succesvolle
prestaties worden neergezet.
- Alleen in 2014 (succesvolle Winterspelen en WK voetbal voor heren) en in 2017
(succesvol EK voetbal voor vrouwen) bereiken sportuitzendingen een plek in de top
10 onder vrouwen.

7

1

- In de periode 2014-2017 zijn minimaal zeven van de tien meest bekeken
programma’s sportuitzendingen. Vooral in 2014 en 2016 is vrijwel de gehele top 10
bezet door sportuitzendingen door de grote sportevenementen in die jaren
(Olympische/Paralympische Spelen en WK/EK voetbal).

2017

- “Er zijn nauwelijks vrouwensportprogramma’s, want er kijkt niemand naar. Het is
simpelweg niet commercieel interessant.”
- “Vrouwenvoetbal is eigenlijk de enige vrouwensport waar echt naar gekeken wordt.
Dat is pas de laatste jaren zo. En zelfs nu kun je er heel moeilijk iets op verdienen.”
― Daarnaast wordt ook vanuit de sporten zelf vaak minder aandacht aan uitzending van
vrouwentopsport besteed.
- “We willen graag meer vrouwenwielrennen uitzenden om meer vrouwelijke kijkers
te trekken, maar investeringen in de tv-productie van deze wedstrijden lopen terug.”
- “Wij vinden aandacht voor vrouwensport heel belangrijk in onze uitzendingen, maar
moeten dat af en toe echt afdwingen bij organisatoren.”

Bron: SKO; Jaarrapport TV (2014 t/m 2017), KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

78

2.b) Ontwikkeling en omvang: Topsport beleven

Hoewel mannen meer sport volgen, zijn er meerdere sporten waar er meer vrouwelijke
volgers zijn dan mannelijke volgers
Meest gevolgde sporten in de media of via evenementen (2019)
42%

Voetbal
20%

Formule 1
Schaatsen

13%

Wielrennen

12%

― De top 10 wordt gecomplementeerd door atletiek, zwemmen,
autoracen en basketbal. Andere sporten buiten deze top 10 worden
slechts door een relatief kleine groep mensen in Nederland gevolgd
en zijn ook slechts sporadisch en dan ook vaak alleen in
samenvattingsvorm te zien op tv.

9%

Darts
Tennis

8%

Atletiek

6%

Zwemmen

4%

Autoracen (geen F1)

4%

Basketbal

3%

― Opvallend is dat, hoewel mannen over het algemeen meer sport
kijken, vrouwen in een aantal sporten de meerderheid van de
volgers lijken te vormen.
- Bij twee van de top 10 meest gevolgde sporten in Nederland zijn
meer volgers vrouwen; schaatsen (56%) en zwemmen (57%).

Verdeling naar geslacht sportvolgers voor meest gevolgde sporten (2019)
61%

Voetbal

56%
72%

Autoracen (geen F1)
Basketbal

- Bij de sporten die in Nederland veel minder vaak gevolgd
worden, wordt vooral turnen (92%), paardensport (84%) en
dansen (81%) veel door vrouwen bekeken.

40%

51%

49%

63%

Atletiek

- Bij tennis is de verdeling tussen man (51%) en vrouw (49%)
nagenoeg gelijk.

28%

60%

Darts

Zwemmen

32%

44%

Wielrennen

Tennis

39%

68%

Formule 1
Schaatsen

― In Nederland wordt met name voetbal door veel mensen gevolgd.
Op de tweede plaats komt Formule 1 en op enige afstand volgen
schaatsen, wielrennen, darts en tennis. Deze groep sporten valt
logischerwijs samen met de sporten die veelal het meeste aandacht
krijgen op tv.

37%

43%

57%
69%

31%

63%

37%
Mannen

Vrouwen

Bron: Sportbeleving bevolkingsonderzoek, Nielsen Sports 2019, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

79

2.b) Ontwikkeling en omvang: Topsport beleven

Televisie, en dan voornamelijk live televisie, is het meest populaire medium om sport te
volgen onder Nederlanders
― Televisie is in Nederland veruit het belangrijkste medium om sport te volgen.
Zowel live sportuitzendingen kijken, als samenvattingen en terugkijken op
televisie zijn populair.

― Sport volgen via internet of social media is, na televisie, ook een belangrijk
medium om sport te volgen voor Nederlanders.

- 71% van de Nederlanders kijkt ‘heel veel’ of ‘geregeld’ live sport op televisie.
- “Live sport kijken is één van de hoofdredenen waarom er nog live televisie
gekeken wordt in Nederland.”
- Daarnaast kijkt 58% van de Nederlanders ook ‘geregeld’ of ‘heel veel’ naar
sport op televisie in de vorm van samenvattingen, herhalingen of terugkijken
via interactieve televisie.
- “Nederland is van oudsher een sterk sportkijkland. Mede doordat de NOS al
heel lang sport uitzendt in Nederland is sport kijken op televisie echt een
onderdeel van de Nederlandse cultuur.”

- 47% van de Nederlanders volgt ‘heel veel’ of ‘geregeld’ sportnieuws via
internet; 38% van de Nederlanders kijkt ook geregeld live sport via internet.
- “Een belangrijke toegevoegde waarde van het online-kanaal is dat er een
meer divers aanbod van kleinere sporten kan worden uitgezonden. Echter zie
je wel dat de online-kanalen alleen echt populair zijn rondom de grote
sportevenementen, zoals de Olympische Spelen.”
- In Nederland volgt ook 34% van de bevolking sport ‘geregeld’ of meer via
social media.
― Meer traditionele media, zoals radio, kranten en tijdschriften spelen tegenwoordig
een minder grote rol bij het volgen van sport.

Mediagebruik om sport te volgen (2019)
Tv -live 2% 5%
Tv-samenvatting/herh./terugkijken
Internet - nieuws
Internet - live
Social media
Radio
(Sport)kranten

22%

6%

40%

9%

11%

31%

30%

39%

11%

32%

16%

33%

16%

22%

32%
18%

26%

27%

32%

(Sport)tijdschriften

31%

26%

Helemaal nooit

Af en toe

23%

5%

12%
22%

Geregeld

4%

16%

26%
Vrijwel nooit

10%
15%

24%

40%

10%

24%

23%

34%

14%
28%

25%

Online nieuwsbrieven

17%

4%
8%

3%

Heel veel

Bron: Sportbeleving bevolkingsonderzoek, Nielsen Sports 2019, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

80

2.b) Ontwikkeling en omvang: Topsport beleven

Sport beleven door het bezoeken van sportevenementen is populair bij de Nederlandse
bevolking, maar er is wel verschil tussen bevolkingsgroepen
― Sport beleven door het bezoeken van professionele
sportevenementen is populair bij de Nederlandse bevolking.

Nederlandse bevolking naar frequentie bezoek professionele sportevenementen (2019)
Eens per week of vaker
8%

-

In 2019 heeft 45% van de Nederlandse bevolking in de
afgelopen 12 maanden een professioneel sportevenement
bezocht.

-

Ruim 20% van de Nederlanders gaat zelfs maandelijks of
vaker naar professionele sportevenementen.

Eens per maand
14%

55% Helemaal nooit

― Sportevenementen bezoeken is niet even populair onder alle
bevolkingsgroepen.

23%
Eens per jaar

Kenmerken van personen die min. maandelijks professionele sportevenementen bezoeken (2019)
Geslacht

Sportactiviteit

Leeftijd

30%

% bevolking

25%
22%
20%
33%

14%

12%

-

Onder actieve sporters (minimaal maandelijks zelf
sporten) bezoekt 28% minimaal maandelijks een
professioneel sportevenement. Bij niet-actieve sporters is
dit 8%.

-

Jongeren (<30 jaar) bezoeken vaker sportevenementen
(31% min. maandelijks); bij ouderen (>50 jaar) is dit 14%.

-

Mensen met een lager inkomen bezoeken minder vaak
een professioneel sportevenement (17% min.
maandelijks). Mensen met een hoger inkomen bezoeken
juist vaker dan gemiddeld een professioneel
sportevenement; 32% van deze groep bezoekt minimaal
maandelijks een evenement.

25%

23%

10%
5%

32%

31%

28%

33% van de mannen bezoekt professionele
sportwedstrijden minimaal maandelijks; onder vrouwen is
dit 12%.

Inkomen

35%

15%

-

17%

8%

0%
Vrouwen Mannen

Actieve
sporters

Nietactieve
sporters

15-29
jarigen

30-49
jarigen

50+
jarigen

Laag
Midden
Hoog
inkomen inkomen inkomen

Bron: Sportbeleving bevolkingsonderzoek, Nielsen Sports 2019, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

81

3) Organisatiestructuur in de
Nederlandse sportbranche

3) Organisatiestructuur in de Nederlandse sportbranche

Organisatiestructuur in de Nederlandse sportbranche
Organisatiestructuur

Voorbeeldweergave organisatiestructuur

In aanvulling op de beschrijving van de omvang en ontwikkeling van de breedtesport en de
topsport in de Nederlandse sportbranche is ook de organisatiestructuur van deze segmenten in
kaart gebracht in het brancherapport. Het begrip organisatiestructuur wordt in het
Brancherapport Sport gebruikt om het geheel van organisaties en de tussenliggende
verbanden tussen deze organisaties te beschrijven, wat gezamenlijk de organisatie van het
sportaanbod in de Nederlandse sportbranche vormt.
Om het contrast in organisatie tussen de verschillende typen sportaanbieders inzichtelijk te
maken, is de organisatiestructuur van de breedtesport beschreven per type sportaanbod:
georganiseerde sport, anders-georganiseerde sport en ongeorganiseerde sport.
De belangrijkste aspecten van de organisatiestructuren van de Nederlandse sportbranche zijn
eenduidig in kaart gebracht door de structuren van de drie typen breedtesportaanbod en
topsport vanuit drie verschillende perspectieven te beschrijven;
― Organisatie en regelgeving
― Financiële verbanden
― Belangenbehartiging
Zie pagina 84 voor een detailbeschrijving van deze drie perspectieven.
De organisatiestructuren zijn middels een vaste indeling in kaart gebracht om de rol en scope
van de beschreven organisaties in de organisatiestructuren te duiden. Ter illustratie is rechts op
deze pagina een voorbeeldweergave gepresenteerd. De betrokken organisaties in de
beschreven organisatiestructuur worden horizontaal opgedeeld naar kerntaak of -doel:
― Links worden overheidsinstanties en gelieerde organisaties weergegeven.
― In het midden zijn sportorganisaties direct betrokken bij de organisatie van sportaanbod
opgenomen.
― Rechts zijn meer gespecialiseerde betrokken organisaties weergegeven die een
belangrijke rol spelen in de organisatie van de sportbranche in één (of meerdere) van de
genoemde drie perspectieven.
Verticaal zijn de organisaties opgedeeld naar nationale sport-brede organisaties (boven),
nationale sport-specifieke organisaties (midden) en lokale/regionale sportorganisaties (onder).

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

83

3) Organisatiestructuur in de Nederlandse sportbranche

De organisatiestructuur van de Nederlandse sportbranche is middels drie
perspectieven in kaart gebracht
Organisatie en regelgeving

Het organisatie- en regelgevingsperspectief toont
aan welke formele verbanden er bestaan tussen de
verschillende partijen in de sportbranche:
― Formele verbanden in de sport bestaan in de
vorm van lidmaatschap (of andere vorm van
aansluiting/samenwerking) van individuen en
kleinere organisaties bij overkoepelende
organisaties.
― Formele verbanden bestaan ook op basis van
regelgeving vanuit autoriteiten en handhaving
vanuit bevoegde instanties, zoals inspectiediensten.
― Naast formele verbanden bestaan er ook
informele verbanden tussen organisaties in de
Nederlandse sportbranche. Deze verbanden
ontstaan op basis van (tijdelijke) samenwerking
voor gemeenschappelijke belangen op
bepaalde thema’s of binnen bepaalde
projecten.

Financiële verbanden

Het financiële perspectief is essentieel om de
organisatiestructuur van de Nederlandse
sportbranche volledig in kaart te brengen:
― Anders dan in veel branches is een groot deel
van de sportbranche in Nederland (deels)
afhankelijk van financiële verbanden vanuit
andere partijen dan alleen gebruikers (sporters).
Bij ongeorganiseerde sport is zelfs niet of
nauwelijks sprake van een directe financiële
stroom tussen gebruikers en het sportaanbod.
― Financiële verbanden kunnen samenvallen met
formele verbanden, maar dit is niet altijd het
geval. Wanneer geen sprake is van een formeel
verband, kan de inspraak van de financier in de
bestedingen van de financiering gering zijn.
― In de financiële verbanden wordt onderscheid
gemaakt tussen structurele financiële verbanden
(bijv. contributie) en meer tijdelijke financiële
verbanden, zoals eenmalige of periodieke
sponsoring of subsidies op specifieke thema’s.

Belangenbehartiging

Een derde perspectief op de organisatiestructuur van
de Nederlandse sportbranche is belangenbehartiging:
― In de georganiseerde sport kunnen leden middels
eigenhandig sportaanbod organiseren en
stemrecht bij verenigingen invloed uitoefenen op
het sportaanbod en zo hun belangen behartigen.
― Naast stemrecht hebben veel sportorganisaties
inspraakorganen waarin leden op een meer
regelmatige basis middels overleg hun belangen
kunnen behartigen.
― Bij commerciële sportaanbieders is belangenbehartiging vanuit klanten via inspraak en/of
stemrecht minder vanzelfsprekend en vindt dit
vaker plaats via gebruikelijke
consumentenkanalen.
― Naast belangenbehartiging middels inspraak vindt
er binnen de sportbranche ook belangenbehartiging middels overleg plaats door partijen
die geen formele verbanden met elkaar hebben.
Deze vorm van belangenbehartiging wordt
voornamelijk door overkoepelende organisaties
gedaan ten behoeve van specifieke groepen (bijv.
werknemers) binnen de sportbranche.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

84

3.i) Organisatiestructuur:
Georganiseerde sport

3.i) Organisatiestructuur: Georganiseerde sport

NOC*NSF en haar leden zijn de centrale beleidsbepalers in de georganiseerde sport, maar
regelgeving vanuit de overheid is in de branche vooral op lokaal niveau van toepassing
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Kwaliteit & veiligheid

Partners Sportakkoord
Instituut Sport
Rechtspraak

a
Ministerie
van VWS

Sport-brede
organisaties

NOC*NSF

VSG

Gespecialiseerde
sportkoepels

d
Algemene
Inspectiediensten
en autoriteiten

b

Dopingautoriteit

Sportkracht
12

Sportbonden
a
Gelieerde
sportbonden

Vechtsport
autoriteit

Sportspecifieke
organisaties

Overige
sportbonden

c

Provinciale
sportraden/
sportservicebureaus

Sportaanbieders

Gemeenten

Lokaal/
regionaal

Formeel verband

Gelieerde
sportverenigingen

a

Overige
sportverenigingen

Sporters

Samenwerkingsverband
Notitie:

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage

c

Onafhankelijke
sportverenigingen

c

― Binnen de georganiseerde sport
is NOC*NSF het centrale
orgaan met formele verbanden
met de sportbonden. VWS geeft
geen formele richting aan
NOC*NSF op gebied van
sportbeleid, maar heeft een
verband voor subsidieverstrekking. Hierdoor zijn
NOC*NSF en haar leden de
effectieve en autonome
beleidsbepalers binnen de
georganiseerde sport in
Nederland.
― Naast NOC*NSF bestaan er
diverse gespecialiseerde
sportkoepels en naast de
gelieerde bonden is er ook een
groep (vooral kleinere)
sportbonden niet aangesloten bij
NOC*NSF. Deze groep is echter
in aantal sporters relatief
beperkt.
― Formele verbanden tussen
regelgevende autoriteiten en
handhavende diensten en de
georganiseerde sport vinden
voornamelijk bij de verenigingen
op niveau van de
sportaanbieders en sporters
plaats. De regelgeving betreft
echter voornamelijk (rand)zaken
die de sport raken, maar er is
geen regelgeving over
sport(aanbod) zelf.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

86

3.i) Organisatiestructuur: Georganiseerde sport

Binnen de georg. sport heeft NOC*NSF als centrale sportkoepel de rol om een deel van
de financiële middelen in de branche te verdelen onder de gelieerde sportbonden
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Financiering

e

a
Ministerie
van VWS

Nederlandse
Loterij

NOC*NSF

Sport-brede
organisaties
Private partijen

e
Andere loterijen
a

Sportspecifieke
organisaties

Gelieerde
sportbonden

Overige
sportbonden

c

Provinciale
sportraden/
sportservicebureaus

Lokaal/
regionaal

a

Overige
sportverenigingen

Onafhankelijke
sportverenigingen

c

Gemeenten

Sporters

Structureel verband
Tijdelijk verband
Notitie:

c

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage

― Financiering van sport vanuit
gemeenten (met name voor
accommodaties) is één van de
belangrijkste financiële stromen
in de georganiseerde sport.
― Private partijen financieren
georganiseerde sport vaak in
een meer tijdelijk verband,
zoals eenmalige bijdragen of
tijdelijke sponsorovereenkomsten, en doen dit
op alle niveaus binnen de
georganiseerde sport.

Sportaanbieders

Gelieerde
sportverenigingen

― Als hoogste orgaan binnen de
georganiseerde sport is
NOC*NSF verantwoordelijk
voor de verdeling van een deel
van de sportgelden vanuit het
Rijk en de Nederlandse Loterij
over de gelieerde bonden op
basis van afspraken met haar
leden. De overige sportbonden
worden hiermee niet
gefinancierd.

Jeugdfonds
Sport & Cultuur

― Gemeenten dragen, via nonprofitorganisaties zoals
Jeugdfonds Sport & Cultuur, bij
aan de financiering van
sportdeelname door sporters
financieel te ondersteunen voor
de kosten van sportaanbieders.
Deze bijdrage loopt daarnaast
vaak rechtstreeks naar
sportverenigingen.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

87

3.i) Organisatiestructuur: Georganiseerde sport

De belangen van sporters in de georganiseerde sport worden direct middels hun
stemrecht bij de verenigingen en indirect via sportbonden en -koepels behartigd
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Belangenbehartiging

Sportorganisaties

Belangenbehartiging
specif. groepen

a

Sport-brede
organisaties

Ministerie
van VWS

NOC*NSF
g
Werkgevers
organisaties
Gespecialiseerde
sportkoepels

VSG

b
g
Werknemers
organisaties

Sportspecifieke
organisaties

a

NLSportclub

Gelieerde
sportbonden

Overige
sportbonden

c

Provinciale
sportraden/
sportservicebureaus

Lokaal/
regionaal

Sportaanbieders

Gelieerde
sportverenigingen

a

Overige
sportverenigingen

c

Gemeenten

Sporters

Notitie:

f

Onafhankelijke
sportverenigingen

c

― Belangenbehartiging binnen de
georganiseerde sport vindt met
name plaats middels het
stemrecht van sporters bij
verenigingen/bonden en van
verenigingen/bonden bij
overkoepelende
sportorganisaties. Hiermee
worden de belangen van sporters
in de georganiseerde sport in
theorie relatief goed behartigd.
― Naast behartiging middels
stemrecht worden belangen van –
veelal – specifieke groepen ook
behartigd middels overleg door
organisaties specifiek gericht op
deze groepen. Zo zijn er
meerdere werkgevers- en
werknemersorganisaties actief in
de sportbranche en worden de
belangen van kwetsbare groepen
behartigd door gespecialiseerde
belangenbehartigers en
gespecialiseerde sportkoepels,
zoals de Koninklijke Nederlandse
Doven Sport Bond en Special
Olympics Nederland.

― Gemeenten en provinciale
sportraden behartigen de
belangen van algemene burgers
middels overleg met de
Behartiging middels stemrecht
verenigingen op het niveau van
sportaanbieders binnen de
Behartiging middels overleg
georganiseerde sport.

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

88

3.i ) Organisatiestructuur:
Anders-georganiseerde
sport

3.ii) Organisatiestructuur: Anders-georganiseerde sport

Binnen de anders-georganiseerde sport is de rol van sportbonden en sportkoepels
vooral faciliterend en is de branche vooral middels brancheverenigingen georganiseerd
Algemene
overheidsinstellingen

Kwaliteit &
veiligheid

Sportorganisaties

d
Algemene
Inspectiediensten
en autoriteiten

Ministerie
van VWS

Sport-brede
organisaties
Platform
ondernemende
sportaanbieders

a
VSG

Sportspecifieke
organisaties

NOC*NSF

a
Gelieerde
sportbonden

c

Brancheverenigingen

Overige
sportbonden

― In de anders-georganiseerde sport
hebben sportaanbieders geen directe
formele verbanden met sportoverkoepelende organisaties. In een
aantal sporten (zoals fitness,
zwemmen en paardensport) bestaan
er wel brancheverenigingen waar een
groot deel van de sportaanbieders bij
is aangesloten.

g

Sportaanbieders
Lokaal/
regionaal

h
Publieke sport
accommodaties

Commerciële
exploitanten

Commerciële
sportaanbieders

Gemeenten

Formeel verband

Sporters

Samenwerkingsverband
Notitie:

― Tussen gemeenten en andersgeorganiseerde sportaanbieders
bestaan twee mogelijke formele
verbanden. Ten eerste geven
gemeenten vergunningen af voor
commercieel sportaanbod. Ten
tweede zijn gemeenten bij een aantal
typen accommodaties (o.a.
zwembaden) vaak (deel-)eigenaar
van de accommodaties. In veel
gevallen worden commerciële
exploitanten gebruikt om het
sportaanbod te verzorgen.

― Sportbonden uit de georganiseerde
sport spelen een rol in een aantal
sporten die ook commercieel worden
aangeboden (zoals squash). Dit
bestaat uit het aanbieden van
richtlijnen en advies over bijvoorbeeld
spelregels, inrichting van sportspecifieke accommodaties,
accreditatie van leraren, diplomaeisen, officiële erkenning van
commercieel georganiseerde
sportevenementen, etc.

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

90

3.ii) Organisatiestructuur: Anders-georganiseerde sport

De financiële stromen in de anders-georganiseerde sportbranche worden hoofdzakelijk
gevormd door betalingen van sporters voor het gebruik van het sportaanbod
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Financiering

Sport-brede
organisaties

Sportspecifieke
organisaties

Private partijen

Sportaanbieders
Lokaal/
regionaal

h
Gemeenten

Publieke sport
accommodaties

Structureel verband

Commerciële
exploitanten

Commerciële
sportaanbieders

Sporters

Tijdelijk verband
Notitie:

― Commercieel sportaanbod in de
anders-georganiseerde sport wordt
hoofdzakelijk gefinancierd vanuit
betaling voor gebruik vanuit de
sporters. Deze betalingen komen voor
in de vorm van zowel (eenmalige)
entree- of lesgelden, als
abonnementen.
― Ook binnen anders-georganiseerde
sport vindt sponsoring vanuit private
partijen plaats. Echter, anders dan in
georganiseerde sport, komt dit veelal
van meer sport-specifieke sponsoren
die vanuit marketingperspectief
gericht focussen op een bepaalde
doelgroep (bijv. promotie van proteïne
shakes voor fitness).
― Binnen een aantal sporten in het
anders-georganiseerde sportaanbod
komt een deel van de financiering
vanuit de gemeenten.
Sportaccommodaties die een
belangrijke rol spelen in de
gemeenschap, zoals zwembaden, zijn
vaak (deels) eigendom van
gemeenten. Aangezien de
commerciële exploitanten die vanuit
deze publieke accommodaties sport
aanbieden niet altijd alle kosten van
het gebruik hiervan afdragen aan de
gemeenten, worden deze kosten in
sommige gevallen ook deels
gedragen door de gemeenten.

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

91

3.ii) Organisatiestructuur: Anders-georganiseerde sport

In de anders-georganiseerde sport hebben sporters geen inspraak en worden hun
belangen ook niet indirect behartigd door derde partijen
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Belangenbehartiging

Ministerie
van VWS

Sport-brede
organisaties

g

Platform
ondernemende
sportaanbieders

Werknemers
organisaties

VSG

Sportspecifieke
organisaties

Brancheverenigingen

g

Sportaanbieders
Lokaal/
regionaal

h
Gemeenten

Publieke sport
accommodaties

Behartiging middels stemrecht

Commerciële
exploitanten

Commerciële
sportaanbieders

Sporters

― In de anders-georganiseerde sport hebben
sporters over het algemeen geen inspraak bij
sportaanbieders middels bijvoorbeeld
stemrecht en worden de belangen van sporters
ook niet indirect behartigd door derde partijen.
Wanneer de belangen van sporters geschaad
worden kunnen sporters zich melden bij
consumentenorganisaties, hun economische
relatie met de sportaanbieder beëindigen en
over te stappen naar een andere aanbieder, of
gerechtelijk stappen ondernemen. In veel
gevallen worden wel andere mechanismen,
zoals klachtenformulieren en klantenservice
aangeboden.
― Sport-specifieke brancheverenigingen, zoals
NLactief, FNRS en HISWA spelen een
belangrijke rol in de belangenbehartiging van
commerciële sportaanbieders. Zowel richting
overheidsinstellingen als richting
werknemersorganisaties behartigen de
brancheverenigingen de belangen van de
commerciële sportaanbieders. De
brancheverenigingen zetten zich bovendien in
voor sporters/consumenten door kwaliteitseisen
te stellen aan bijv. trainers/opleiders en
contracten/algemene voorwaarden (i.s.m. bijv.
de Consumentenbond).
― Recent hebben de brancheverenigingen actief
in de anders-georganiseerde sport het Platform
Ondernemende Sportaanbieders opgericht,
waardoor een aantal activiteiten op het gebied
van belangbehartiging gebundeld wordt.

Behartiging middels overleg
Notitie:

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

92

3.i i) Organisatiestructuur:
Ongeorganiseerde sport

3.iii) Organisatiestructuur: Ongeorganiseerde sport

Sporters in ongeorganiseerde sport zijn vaak actief in de openbare ruimte en hebben
daardoor geen relatie met sportaanbieders, maar alleen met overheidsinstellingen
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

d
Algemene
Inspectiediensten
en autoriteiten

Ministerie
van VWS

Sport-brede
organisaties
l
VSG

Landschapseigenaren

Sportspecifieke
organisaties
Stichting
Wandelnet/NIVON

Lokaal/
regionaal

Openbare ruimte
Gemeenten

Formeel verband

Sporters

Samenwerkingsverband
Notitie:

Kwaliteit &
veiligheid

― Ongeorganiseerde sporters zijn vaak actief in
de openbare ruimte (o.a. wandelpaden,
fietspaden, waterwegen en recreatiegebieden) wanneer zij niet thuis of in de
eigen tuin sporten. Hierbij hebben sporters
dan ook geen formele band met
sportaanbieders. Uniek aan sporten in de
openbare ruimte is dat sporters de
infrastructuur delen met andere typen
gebruikers, zoals recreanten en
weggebruikers.
― De openbare ruimte in Nederland wordt
voornamelijk georganiseerd door gemeenten
en landelijke instanties, zoals
Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer.
Binnen de openbare ruimte worden
sportgeschikte faciliteiten voornamelijk
gerealiseerd, beheerd en onderhouden door
overheidsinstanties en landschapseigenaren.
Een uitzondering hierop vormt een deel van
de wandelpaden in Nederland. Deze worden
door de sport-specifieke organisatie Stichting
Wandelnet (in samenwerking met NIVON)
beheerd en onderhouden.
― De kwaliteit en veiligheid van de openbare
ruimte wordt gewaarborgd door regelgeving
en handhaving door de overheid. De lokale
overheidsinstellingen, voornamelijk
gemeenten en eventuele uitvoeringsorganisaties op het gebied van de openbare
ruimte of sport, zijn verantwoordelijk voor de
kwaliteit en de veiligheid van sportgeschikte
faciliteiten in de openbare ruimte.

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

94

3.iii) Organisatiestructuur: Ongeorganiseerde sport

Financiering van sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte vindt voornamelijk
plaats door overheidsinstellingen, hoewel meerdere derde partijen een bijdrage leveren
Algemene overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Financiering
e
Nederlandse
Loterij
e

Sport-brede
organisaties

Andere loterijen

l
Landschapseigenaren

Sportgerichte
stichtingen

i

Sportspecifieke
organisaties

― Een deel van de sportgeschikte
faciliteiten in natuurgebieden in
Nederland, zoals wandelpaden,
fietspaden en mountainbikeroutes
wordt gefinancierd door
landschapseigenaren. Veel
landschapseigenaren worden weer
gefinancierd vanuit haar leden, de
rijksoverheid en vanuit derde partijen,
zoals diverse loterijen en private
partijen.
― Een derde financieringsstroom
richting de openbare ruimte komt
vanuit sportgerichte stichtingen, zoals
de Krajicek Foundation en de Johan
Cruijff Foundation. Deze stichtingen
realiseren sportgeschikte faciliteiten
voor met name jonge sporters in de
openbare ruimte.

Lokaal/
regionaal

Openbare ruimte
Gemeenten

Structureel verband

Sporters

Tijdelijk verband
Notitie:

Private partijen

― De realisatie, het beheer en
onderhoud van sportgeschikte
faciliteiten in de openbare ruimte
wordt voor het grootste deel
gefinancierd door de gemeenten in
Nederland.

― In sommige gevallen worden sporters
ook gevraagd een financiële bijdrage
te leveren aan sportgeschikte
faciliteiten in de openbare ruimte.
Natuurmonumenten vraagt
mountainbikers bijvoorbeeld een
vignet te kopen voor het gebruik van
de mountainbikeroutes.

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

95

3.iii) Organisatiestructuur: Ongeorganiseerde sport

Burgers die als sporter actief zijn in de openbare ruimte kunnen via (gemeentelijke)
verkiezingen hun belangen als sporter behartigen
Algemene overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Belangenbehartiging
Behartiging middels stemrecht
Behartiging middels overleg

Ministerie
van VWS

Sport-brede
organisaties
l
VSG

Landschapseigenaren

Stichting
Wandelnet

Sportspecifieke
organisaties

Fietsersbond
a
Gelieerde
sportbonden

Lokaal/
regionaal

― Doordat de sportgeschikte faciliteiten in de
openbare ruimte voornamelijk georganiseerd en
gefinancierd worden door gemeenten en andere
landschapseigenaren, kunnen sporters hun
belangen direct behartigen door als burger invloed
uit te oefenen op het beleid voor openbare ruimte
bij gemeenten middels de gemeentelijke
verkiezingen.
― Sporters die gebruikmaken van de openbare
ruimte kunnen daarnaast indirect zorg dragen voor
belangenbehartiging door in gesprek te gaan met,
lid te worden van of aan te sluiten als vrijwilliger bij
sport-specifieke belangenbehartigers, zoals
Stichting Wandelnet, Fietsersbond en gelieerde
sportbonden, zoals de KWBN, de KNWV, de
KNHS en de NTFU. Deze instanties behartigen de
belangen van ongeorganiseerde sporters binnen
hun specifieke sporten richting
landschapseigenaren en overheidsinstellingen
zoals gemeenten, VSG, het ministerie van VWS
en I&W.
― Sporters kunnen ook lid worden bij een deel van
de landschapseigenaren en via dit lidmaatschap
hun belangen als sporter behartigen.

Openbare ruimte
Gemeenten

Sporters

Notitie:

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

96

3.iv) Organisatiestructuur:
Topsport

3.iv) Organisatiestructuur: Topsport

De ondersteunde topsport lijkt sterk georganiseerd, zowel vanuit NOC*NSF, als vanuit de
sportbonden en biedt regionaal, lokaal en nationaal georganiseerd sportaanbod
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Ministerie
van VWS

Kwaliteit & veiligheid

a

― Topsportaanbod kent in
Nederland meerdere vormen en
is vaak per sport sterk
verschillend georganiseerd:

Instituut Sport
Rechtspraak

-

d
Algemene
Inspectiediensten
en autoriteiten

Via commerciële clubs/teams
(o.a. voetbal, wielrennen en
schaatsen)

-

Via topsportprogramma’s van
sportbonden bij nationale
topsportcentra (o.a. zeilen,
waterpolo, beachvolleybal en
triatlon), regionale
trainingscentra (~20 sporten)
en de sport-brede Centra
voor Topsport en Onderwijs.

-

Via sportverenigingen

NOC*NSF

Sport-brede
organisaties
VSG

Centra voor
topsport en
onderwijs

j

Dopingautoriteit
a
Gelieerde
sportbonden

Sportspecifieke
organisaties

Commerciële
topsport organisaties

j
Nationale
topsportcentra

Vechtsport
autoriteit

j

j
Regionale
topsport
organisaties

k

Topsport
talentscholen

Sportaanbieders
Lokaal/
regionaal

Gemeenten

j
Regionale
trainingscentra

Gelieerde
sportverenigingen

a

k
Commerciële
Topsportclubs/-teams

― Topsportaanbod wordt formeel
georganiseerd door sportbonden
met topsportprogramma’s,
sportverenigingen en in
sommige gevallen door
commerciële
topsportorganisaties. Een deel
van deze topsportprogramma’s
wordt ondersteund door
NOC*NSF. Ook is binnen de
topsport een substantieel aantal
organisaties via samenwerking
betrokken bij de organisatie van
topsportaanbod.

Topsporters

Formeel verband
Notitie:

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage

Samenwerkingsverband

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

98

3.iv) Organisatiestructuur: Topsport

Financiële steun voor de ondersteunde topsport in Nederland wordt via NOC*NSF
verdeeld over de topsportprogramma’s en topsportcentra
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Financiering
e

a
Ministerie
van VWS

Nederlandse
Loterij

NOC*NSF

Sport-brede
organisaties

Private partijen

Centra voor
topsport en
onderwijs

j

Media en
toeschouwers
Fonds voor de
Topsporter

a
Gelieerde
sportbonden

Sportspecifieke
organisaties

Commerciële
topsport organisaties

j
Nationale
topsportcentra

k

Sportaanbieders
Lokaal/
regionaal

j
Gemeenten

Regionale
trainingscentra

Structureel verband

a
Gelieerde
topsportverenigingen

k
Commerciële
Topsportclubs/-teams

― Financiering van de ondersteunde
topsport vindt plaats doordat NOC*NSF
de middelen die zij van VWS, de
Nederlandse Loterij en private partijen
ontvangt verdeelt over sportbonden en
sportaanbieders.
― Het ministerie van VWS draagt ook bij
aan topsport in Nederland middels het
Fonds voor de Topsporter, welke de
stipendiumregeling voor topsporters
uitkeert.
― In de commerciële topsport (zoals
voetbal, wielrennen en schaatsen) levert
NOC*NSF geen of in mindere mate een
financiële bijdrage. In deze sporten
worden inkomsten (voornamelijk)
gegenereerd uit mediarechten,
sponsoring door private partijen en
entreegelden van toeschouwers.
― Gemeenten (en soms ook provincies)
dragen in een aantal gevallen bij aan de
ondersteunde topsport in Nederland
door sportaccommodaties voor de
trainingscentra, topsportverenigingen en
soms ook commerciële topsportclubs te
faciliteren tegen niet-kostendekkende
huur.

Topsporters

Tijdelijk verband
Notitie:

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

99

3.iv) Organisatiestructuur: Topsport

De belangen van topsporters worden beschermd middels stemrecht als lid bij
verenigingen of sportbonden en via meerdere inspraakorganen bij bonden en NOC*NSF
Algemene
overheidsinstellingen

Sportorganisaties

Belangenbehartiging

a
Ministerie
van VWS

NOC*NSF

Sport-brede
organisaties
Centra voor
topsport en
onderwijs

j
f
Belangbehartigers
in topsport

a
Gelieerde
sportbonden

Sportspecifieke
organisaties

k
Commerciële
topsport organisaties

j
Nationale
topsportcentra

― De belangen van ondersteunde
topsporters in Nederland worden
beschermd op diverse gebieden.
Topsporters kunnen in de meeste
sporten in Nederland middels stemrecht
hun belangen behartigen bij de
sportverenigingen en sportbonden waar
zij lid van zijn. Daarnaast kennen veel
sportbonden inspraakorganen specifiek
voor topsporters en heeft NOC*NSF een
atletencommissie voor de behartiging
van de belangen van de topsporters.
― Tevens zijn er zowel sport-brede
(NL Sporter), als sport-specifieke (o.a.
VVCS, VVBW) onafhankelijke
belangenbehartigers actief in de topsport
in Nederland. De sport-specifieke
belangenbehartigers zijn vooral terug te
vinden in de commerciële topsporten,
aangezien er naast een sportaanbodrelatie ook een arbeidsrelatie tussen
topsporters en de commerciële
topsportorganisaties bestaat.

Sportaanbieders
Lokaal/
regionaal

j
Regionale
trainingscentra

Gelieerde
sportverenigingen

a

k
Commerciële
Topsportclubs/-teams

Topsporters

Behartiging middels stemrecht
Behartiging middels overleg
Notitie:

De letters in witte cirkels verwijzen naar detailoverzichten van organisaties in de Nederlandse sportbranche in de bijlage
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

100

4) Financiële stromen in de
Nederlandse
sportbranche

4) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche

Overzicht van de financiële stromen in de Nederlandse sportbranche
Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche
Eén van de belangrijke perspectieven voor de feitelijke weergave van de huidige situatie van de
Nederlandse sportbranche is het overzicht van de financiële stromen naar en binnen de
sportbranche zelf. Deze financiële stromen worden in dit hoofdstuk vanuit meerdere vlakken
belicht.
De term financiële stromen is in het Brancherapport Sport gebruikt om de instromende gelden,
ofwel inkomsten, van de verschillende organisaties in de Nederlandse sportbranche te
beschrijven. Hoewel ook vermogensposities en kostenstructuren een belangrijk element
kunnen zijn bij de evaluatie van de toekomstbestendigheid van individuele organisaties binnen
de sportbranche, wordt in het brancherapport vooral ingegaan op de financiële stromen vanuit
externe bronnen naar de organisaties die een rol spelen in de organisatie van sportaanbod in
Nederland. Middels dit perspectief wordt uitgelicht in hoeverre organisaties in de sportbranche
afhankelijk zijn van een beperkt aantal inkomstenbronnen en hoe groot deze afhankelijkheid is.
Tevens wordt vanuit de omvang en de ontwikkeling van de beschreven financiële stromen
duidelijk welke inkomstenbronnen voor sportorganisaties de laatste jaren belangrijker zijn
geworden en welke juist minder belangrijk.
De analyse van financiële stromen is in dit hoofdstuk beschreven in drie secties;
a)

Overzicht van de financiële stromen in de Nederlandse sportbranche. Hieruit is
bepaald welke organisaties en partijen in Nederland de belangrijkste financiers van de
Nederlandse sportbranche zijn.

b)

Uitgaven aan sport. De omvang en ontwikkeling van de uitgaven van de belangrijkste
financiers aan de Nederlandse sportbranche.

c)

Financiële stromen naar sportaanbod. De omvang en ontwikkeling van de financiële
stromen naar de drie typen sportaanbod (georganiseerde sport, anders-georganiseerde
sport en ongeorganiseerde sport).

De financiële stromen ten behoeve van de door NOC*NSF ondersteunde topsport zijn
onderdeel van de beschrijving van de financiële stromen binnen de georganiseerde sport.
Er is in het brancherapport geen omschrijving van de financiële stromen voor commerciële
topsport opgenomen. De reden hiervoor is dat de financiële stromen in de verschillende
sporten binnen de commerciële topsport vaak een sterk internationaal karakter hebben, sterk
verschillen van sport tot sport en beperkt publiek beschikbaar zijn.

Relatie tot andere publicaties op het gebied van financiële
stromen in de Nederlandse sportbranche
Vanuit het verzoek van de NLsportraad om een feitelijke weergave
van de Nederlandse sportbranche te ontwikkelen waaruit een
evaluatie op het gebied van toekomstbestendigheid plaats kan
vinden, is voor dit brancherapport bewust gekozen voor een ander
perspectief op financiële stromen in de sportbranche.
Anders dan in andere publicaties, zoals de Satellietrekening Sport
en de SROI Sport en Bewegen is het doel van de financiële analyse
van de Nederlandse sportbranche in het Brancherapport Sport niet
om de waarde van sport en bewegen of de totale economische
omvang van de sportbranche in kaart te brengen.
De analyse van de financiële stromen in de Nederlandse
sportbranche in dit brancherapport is opgesteld om de financiële
afhankelijkheid van de verschillende typen organisaties in de
Nederlandse sportbranche in kaart te brengen. Hierbij gaat het
vooral om de mate van afhankelijkheid van één of enkele
inkomstenbronnen en de omvang en ontwikkeling van
inkomstenstromen in de afgelopen jaren.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

102

4.a) Overzicht van financiële
stromen in de
sportbranche

4.a) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overzicht

Individuele sporters en de Nederlandse overheid dragen het grootste deel van de
inkomsten van de Nederlandse sportbranche bij
Financiële stromen (€ mln.) naar de Nederlandse sportbranche (2018)a
Overheid

― Sporters zijn de grootste bron van inkomsten voor de
Nederlandse sportbranche en hebben in 2018 bijna € 2,9 miljard
uitgegeven aan sportaanbod in de Nederlandse breedtesport.
Ongeveer 2/3e van dit bedrag kwam ten goede aan commerciële
sportaanbieders.

2.495

46
Nederlandse
sportbranche
€ 5,75 mrd.

― In 2018 waren de totale inkomsten ten behoeve van sportaanbod
in de Nederlandse sportbranche ruim € 5,7 miljard.

Nederlandse Loterij

309 Private partijen
25 Fondsen en Stichtingen

― Overheden financierden in 2018 sportaanbod met bijna € 2,5
miljard. Een deel van deze financiële stroom komt vanuit de
rijksoverheid (met name het ministerie van VWS) en de
provincies. Het grootste deel, ruim € 2,2 miljard, wordt echter
bijgedragen door de gemeenten. Gemeenten dragen bij als
eigenaar van een groot deel van de sportaccommodaties door
deze accommodaties tegen gesubsidieerde huurtarieven te
verhuren. Tevens financieren gemeenten het overgrote deel van
de sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte.
― Private partijen dragen middels sponsoring en reclamegelden
bijna € 300 miljoen bij aan sportaanbod in Nederland. Dit is
exclusief de sponsorgelden ten behoeve van commerciële
topsport. Private partijen dragen zowel bij op nationaal niveau bij
NOC*NSF en sportbonden, als op lokaal niveau bij
sportverenigingen en commerciële sportaanbieders.

2.871
Sporters

― De Nederlandse loterij draagt jaarlijks bijna € 50 miljoen bij aan
de georganiseerde sport in Nederland.
― Diverse non-profitorganisaties stellen ruim € 25 miljoen per jaar
beschikbaar aan de sportbranche, vaak ten behoeve van
sportaanbod gericht op stimulering van sporten bij kwetsbare
groepen in de samenleving.

Notitie:

a) Exclusief commerciële topsport

Bron:

Jaarverslagen NOC*NSF, Mulier Sportbondenmonitor en Verenigingsmonitor (2017), Iv3 data, CBS Fitness Markt en Trend rapport, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

104

4.a) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overzicht

Er bestaan grote verschil en in inkomsten per bron tussen de drie segmenten in de
Nederlandse sportbranche
Financiële stromen (€ mln.) naar de Nederlandse sportbranche per segment (2018)a
Georganiseerde sport

Anders-georganiseerde sport

Ongeorganiseerde sport

951

180
41
80

189
1.790

1.164

25

1

46

1.070
Sporters

Private partijen

Sporters

Private partijen

Sporters

Private partijen

Overheden

Overig

Overheden

Overig

Overheden

Overig

― Sporters hebben in 2018 ruim € 1 miljard
uitgegeven aan georganiseerd sportaanbod in de
Nederlandse breedtesport.
― Overheden financierden in 2018 georganiseerd
sportaanbod met ruim € 950 miljoen. De
gemeenten hebben, als eigenaar van een groot
deel van de sportaccommodaties in gebruik in de
georganiseerde sport in Nederland, ruim € 750
miljoen bijgedragen middels niet-kostendekkende
huur.
― Private partijen dragen middels sponsoring bijna
€ 200 miljoen bij aan de georganiseerde sport in
Nederland.

― Sporters hebben in 2018 ongeveer € 1,8 miljard
uitgegeven aan sportaanbod in de Nederlandse
anders-georganiseerde sport, in de vorm van les-,
entreegelden en abonnementen.
― Anders-georganiseerd sportaanbod ontvangt, op
zwemmen na, nagenoeg geen inkomsten vanuit de
Nederlandse overheid. Alleen zwemaccommodaties
worden door gemeenten jaarlijks ondersteund met
een bedrag van € 180 miljoen in de vorm van nietkostendekkende huur of exploitatiebijdragen.
― Private partijen dragen middels reclamegelden en
accommodatiehuur ongeveer € 120 miljoen bij aan
de anders-georganiseerde sport.

Notitie:

a) Exclusief commerciële topsport

Bron:

Jaarverslagen NOC*NSF, Mulier Sportbondenmonitor en Verenigingsmonitor (2017), Iv3 data, CBS Fitness Markt en Trend rapport, KPMG-analyse

― Gemeenten dragen jaarlijks ruim € 1,1 miljard bij
aan sport en recreatie in de openbare ruimte.
― Meerdere fondsen en stichtingen dragen bij aan het
ongeorganiseerde sportaanbod in Nederland. Zo
leggen meerdere stichtingen openbaar
toegankelijke multi-sportvelden aan.
― In de afgelopen jaren zijn in een aantal gebieden in
Nederland initiatieven opgezet om sporters bij te
laten dragen aan sportaanbod in de openbare
ruimte. Voorbeelden hiervan zijn ruiterpenningen en
MTB-vignetten in de gebieden beheerd door
Natuurmomenten en in nationaal park De Utrechtse
Heuvelrug.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

105

4.a) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overzicht

In 2018 is er in de Nederlandse sport door sporters, overheden en de private sector
gezamenlijk ruim €5,7 miljard besteed aan sportaanbod
3

Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche (2018)a,b

Nederlandse
Loterij

€46m
NOC*NSF

Indicatief

€130m

1

€52m

Ministerie
van VWS

4

€14m
2

2

€53m

€43m

Private partijen

9

Sportbonden
Overige
Ministeries

5

~100

€12m

€285m

6

€140m

6.600
€180m

8

Fondsen en
stichtingen

11

~€25m

7

€757m

~€2.100m

28.000

12

~€1.970m
15

~€1.800m

Ongeorg. sport

Sportverenigingen

Anders georg. sport

Gemeenten

10

~€150m
€130m

Provincies

€25m

14

€705m

n/a
16

€365m

~€1.190

17

~€0,5m
€1.139m

Legenda

13

~€200m

18

Jeugdfonds Sport &
Cultuur en anderen

€0-€10m

Sporters

€10m-€100m
€100m-€500m
€500m-€2000m

19

~€120m

Sportorganisaties
Notitie:

a) Nadere toelichting per geldstroom op pagina 107.

Bron:

Jaarverslagen NOC*NSF, Mulier Sportbondenmonitor en Verenigingsmonitor (2017), Iv3 data, CBS Fitness Markt en Trend rapport, KPMG analyse

b) Sommige geldstromen zijn een benadering; volledigheid kan niet gegarandeerd worden door beperkt publiek beschikbare informatie.

#

Totale inkomsten

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

106

4.a) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overzicht

Toelichting op overzicht van financiële stromen in de Nederlandse sportbranche
1)

Het Ministerie van VWS draagt middels een jaarlijkse projecttoewijzing
financieel bij aan de georganiseerde sport. De jaarlijkse bijdrage wordt
verdeeld via NOC*NSF.

2)

NOC*NSF verstrekt separate geldstromen voor breedtesport
(Basisfinanciering, Integriteit en Kwaliteit, Innovatie en Transitie) en topsport
aan de sportbonden vanuit de bijdragen van het Ministerie van VWS en de
Nederlandse Loterij. Zie pagina 125.

3)

Jaarlijkse bijdrage van de Nederlandse Loterij aan de georganiseerde sport,
welke verdeeld wordt via NOC*NSF.

4)

Private partijen dragen middels sponsoring bij aan de georganiseerde sport en
ondersteunde topsport in Nederland via NOC*NSF. Sponsoring loopt
voornamelijk via de propositie Partners in sport van NOC*NSF. Zie pagina 125.

5)

6)

Sportbonden hebben in 2018 in totaal € 12 mln aan subsidie ontvangen van
gemeenten, provincies en nationale regelingen. O.a. Wmo, Sport Impuls
projecten en subsidie voor talentontwikkeling, (top)sportaccommodaties, evenementen, werkgelegenheid, sociale activiteiten, jeugdwerk,
gemeenschappelijke accommodaties en vervoersregelingen. Zie pagina 115121.
Sportverenigingen hebben in 2018 in totaal € 130 mln aan subsidie ontvangen
van gemeenten, provincies en nationale regelingen. O.a. Wmo, Sport Impuls
projecten en subsidie voor talentontwikkeling, (top)sportaccommodaties, evenementen, werkgelegenheid, sociale activiteiten, jeugdwerk,
gemeenschappelijke accommodaties en vervoersregelingen. Zie pagina 115121.

7)

Gemeenten in Nederland dragen jaarlijks ruim € 750 miljoen bij aan
sportverenigingen middels niet-kostendekkende huur. Zie pagina 132.

8)

Sportbonden ontvangen jaarlijks in totaal € 140 miljoen aan contributie van
verenigingen en sporters.

9)

Private partijen dragen ongeveer € 25 miljoen bij aan sportbonden en
ondersteunde topsport middels sponsoring.

11) Meerdere fondsen en stichtingen dragen jaarlijks ruim € 25 miljoen bij aan
sportaanbod in de openbare ruimte in Nederland middels aanleg en
onderhoud van openbare sportvelden en sportgeschikte faciliteiten in
recreatie- en natuurgebieden. Zie pagina 57.
12) Gemeenten dragen jaarlijks middels niet-kostendekkende huur en/of
exploitatiebijdragen ongeveer € 180 miljoen bij aan zwembaden in Nederland.
13) Gemeenten geven jaarlijks ongeveer € 200 miljoen uit aan
sportparticipatiestimulering voor burgers. Deze gelden worden door
organisaties als Jeugdfonds Sport & Cultuur aangewend voor
stimuleringsregelingen e.d.
14) Sporters hebben in 2018 ongeveer € 1,8 miljard uitgegeven aan sportaanbod
in de Nederlandse anders-georganiseerde sport, in de vorm van les-,
entreegelden en abonnementen. Zie pagina 113.
15) Sporters hebben in 2018 ruim € 700 miljoen uitgegeven aan contributiegelden
bij sportverenigingen en sportbonden. Zie pagina 130.
16) In 2018 hebben sporters voor € 365 miljoen uitgegeven aan horeca,
merchandising en andere uitgaven bij sportverenigingen.
17) Sporters hebben in 2018 voor € 0,5 miljoen uitgegeven aan MTB vignetten en
ruiterpenningen in natuurgebieden in Nederland. Zie pagina 139.
18) Gemeenten dragen in 2018 ruim € 1,1 miljard bij aan sport- en
recreatiefaciliteiten in de openbare ruimte. Zie pagina 140.
19) Private partijen dragen jaarlijks ongeveer € 120 miljoen bij aan andersgeorganiseerde sport via reclamegelden en huur van faciliteiten.

10) Private partijen dragen jaarlijks ongeveer € 150 miljoen bij aan
sportverenigingen middels sponsoring.
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

107

4.b) Uitgaven aan sport

4.b.i) Uitgaven van sporters

4.b.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Uitgaven van sporters

Meer dan 60% van de totale uitgaven aan sportaanbod in Nederland komt ten goede
aan commerciële sportaanbieders
Verdeling totale uitgaven aan sportaanbod door huishoudens in Nederland (2018)
0,1% Ongeorganiseerde sport

Uitgaven aan
sportaanbod
door sporters
Georganiseerde sport

37,4%

62,5%
Anders-georganiseerde sport

Georganiseerde sport

Anders-georganiseerde sport

Ongeorganiseerde sport

― In totaal is er in 2018 in Nederland € 705 miljoen
uitgegeven aan contributies, en is er € 300
miljoen uitgegeven aan horeca bij
sportverenigingen en € 65 miljoen aan o.a. giften
en inkomsten uit verkoop van sportuitrusting
door verenigingen.

― De totale uitgaven vanuit sporters in 2018 aan
sportaanbod in de anders-georganiseerde sport
bedragen ongeveer € 1,8 miljard.

― Ongeorganiseerde sport vindt hoofdzakelijk
plaats in de openbare ruimte, waarvan zonder
additionele kosten voor sporters gebruik kan
worden gemaakt.

― Vanaf 2006 is de hoogte van de gemiddelde
jaarlijkse contributie in de georganiseerde sport
licht gestegen (CAGR:2,2%).
― Contributiebedragen verschillen sterk tussen
sporten, maar ook tussen verenigingen binnen
één sport. In het algemeen bestaan er andere
tarieven voor jeugdleden en volwassenen.

― De totale uitgaven stijgen sterk, door zowel
toename van het aantal sporters (zie pagina 47;
CAGR: 1,7%), als door prijsstijgingen (zie
pagina 113; bijv. fitness met CAGR: 2,7%) in
anders-georganiseerde sporten.

― In een aantal natuurparken worden door (o.a.)
Natuurmonumenten en nationaal park De
Utrechtse Heuvelrug voor specifieke
sportgebruikers, ruiters en MTB’ers, vignetten
verplicht gesteld. De verwachting is dat meer
grote landschapseigenaren dit voorbeeld gaan
volgen. Mogelijk ook voor wandelaars.
― Uitgaven van sporters aan deze sporten
verschillen per natuurbeheerder: MTB-vignetten
kosten € 7,50 tot € 12 per jaar en
ruiterpenningen € 15 tot € 100 per jaar.

Bron: Jaarverslagen NOC*NSF, NOC*NSF Sportbondenmonitor, Mulier Instituut brancherapport sportverenigingen (2018), Iv3 data CBS, Fitness Markt en Trend rapport, Natuurmonumenten, Nationaal park Utrechtse Heuvelrug, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

110

4.b.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Uitgaven van sporters

De gemiddelde jaarlijkse contributie voor deelname aan georganiseerde sport in
Nederland stijgt licht in de afgelopen jaren
Ontwikkeling gem. jaarlijkse contributie per lid in georganiseerde sport (2000-2018)

Indicatief

140

135
+2,2%

130

118

120

121

+4,9%

De gemiddelde jaarlijkse contributie is in de periode 2006-2018
toegenomen met 2,2% per jaar tot € 135, terwijl de inflatie in dezelfde
periode jaarlijks gemiddeld 1,6% bedroeg.

-

In de periode 2000 tot 2006 is de gemiddelde contributie wel relatief
sterk gestegen (CAGR: 4,9%).

104

100
89

90

€

-

110

110

80

Hoogte van contributie neemt licht toe in de georganiseerde sport
― De gemiddelde jaarlijkse contributie voor sportverenigingen in Nederland
is toegenomen in de afgelopen 18 jaar. Sinds 2006 is het effect van de
stijging van de contributies op het reëel besteedbaar inkomen van
huishoudens relatief klein. Hierdoor is het kostenniveau van sporten bij
een sportvereniging relatief stabiel gebleven sinds 2006.

― De gemiddelde kosten voor sportaanbod in de georganiseerde sport zijn,
vergeleken met anders-georganiseerde sport, relatief laag.

78

70

-

Deels is de relatief lage gemiddelde contributie binnen de
georganiseerde sport te verklaren doordat veel sportverenigingen een
(sterk) gereduceerd contributietarief voor jeugdleden hanteren en bij
veel sporten een substantieel deel van de leden jeugdleden zijn.(i)

-

Een tweede verklaring voor de relatief lage kosten van sportaanbod in
de georganiseerde sport is de inzet van vrijwilligers in de
georganiseerde sport. Zie pagina 133.

-

Een derde verklaring voor de lagere gemiddelde kosten voor
sportaanbod in de georganiseerde sport is dat in veel gemeenten
geen kostprijsdekkende huur voor de sportaccommodaties gerekend
wordt aan sportverenigingen. Zie pagina 132.

60
50
40
30
20
10
0
2000

2003

2006

2009

2012

Notitie:

a) 2018 sportclubdata nog niet gepubliceerd door CBS; 2018-cijfers zijn indicatief.

Bron:

CBS Sportclubs, KPMG-analyse

2015

2018

― De gemiddelde jaarlijkse contributie is niet in alle sporten een volledig
dekkend bedrag voor het totale sportaanbod. Zo is het gebruikelijk in
bijvoorbeeld sporten als tennis, golf, zwemmen en judo dat er additionele
kosten aan lessen/training/begeleiding verbonden zijn. Het is tevens niet
ongebruikelijk dat deze lessen worden aangeboden door (deels)
commerciële sportaanbieders die actief zijn op de sportaccommodaties
in aanvulling op het sportaanbod van de vereniging.
Bron:

i) Sportverenigingen in Nederland 2018, Mulier Instituut

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

111

4.b.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Uitgaven van sporters

Toename van de contributie speelt vooral bij sporten die relatief veel ruimte en/of
sportuitrusting nodig hebben voor sportbeoefening
Absoluut verschil jaarlijkse contributie per lid in georganiseerde sporten (tussen 2006-2018)
CAGR
’06-’18

Indicatief

Paardensportclubs

109
102

Veldsportclubs (excl. voetbal)

Veldvoetbalclubs

4,9%
2,6%

49

Zwem- en duiksportclubs

4,7%

Tennisclubs

36

2,1%

Individuele zaalsportclubs

33

2,2%

27

1,9%

Kracht- en vechtsportclubs

22

1,3%

Wielersportclubs

19

3,3%

Atletiekclubs

19

1,4%

7

Hengelsportclubs

― Vooral sporten die relatief meer ruimte gebruiken (veldsporten),
relatief dure, specialistische accommodatie nodig hebben (o.a.
zwemmen) en/of meer sportuitrusting nodig hebben (o.a.
paardensport, duiken), worden minder betaalbaar voor sporters.
-

3,6%

44

Team zaalsportclubs

― Hoewel verschillend in tempo en timing, is een toename in de
hoogte van de contributie bij een groot deel van de
georganiseerde sporten waarneembaar in de periode 2006-2018.

2,8%

Sporten die meer gebruikmaken van ruimte en/of uitrusting
(excl. golf) kennen een sterkere toename van de gemiddelde
jaarlijkse contributie, met 4,0% CAGR sinds 2006. In dezelfde
periode was de gemiddelde jaarlijkse stijging van alle
contributies 2,2% CAGR.

― Een opvallende uitzondering is golf. Golfen kent, in tegenstelling
tot andere sporten die relatief veel ruimte en/of uitrusting
gebruiken voor de beoefening, juist een daling van de gemiddelde
contributie in de periode 2006-2018.
-

De gemiddelde jaarlijkse contributie per lid is licht afgenomen
bij golf (CAGR:-1,2%). Golf blijft echter met afstand gemiddeld
de duurste sportcategorie om te beoefenen, met een
gemiddelde contributie per lid van € 396 in 2018.

― Bij sporten die minder ruimte en/of uitrusting gebruiken, zoals
binnensporten en tennis, neemt de gemiddelde jaarlijkse
contributie minder snel toe dan gemiddeld.

Overige binnensportclubs

0

0,0%

Bij de binnensporten en tennis is de toename in de gemiddelde
jaarlijkse contributie beperkt sinds 2006 (CAGR: 1,6%).

Overige buitensportclubs

(1)

-0,1%

― Sporten die veelal gebruikmaken van sportgeschikte faciliteiten in
de openbare ruimte laten in absolute zin een beperktere stijging
van de gemiddelde jaarlijkse contributie zien.

Golfclubs

-

(60)

-1,2%

meer ruimte en/of uitrusting gebruik

(deels) gebruik van openbare ruimte

Sporten in de openbare ruimte kennen een beperkte toename
van de contributie sinds 2006 (CAGR: 1,6%).

minder ruimte en/of uitrusting gebruik
Notitie:

a) 2018 sportclubdata nog niet gepubliceerd door CBS; 2018-cijfers zijn indicatief.

Bron:

CBS Sportclubs, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

112

4.b.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Uitgaven van sporters

De gemiddelde jaarlijkse kosten voor sporters in commercieel aangeboden sporten
liggen substantieel hoger dan in georganiseerde sporten en zijn gestegen
Gemiddelde kosten fitnessabonnement per jaar (2012-2018)

Kosten voor sporters stijgen in een aantal anders-georganiseerde sporten

+2,7%
486

475

500

― Gemiddelde abonnements-, entree en/of leskosten per jaar voor populaire anders
georganiseerde sporten in 2018 (o.b.v. 1x per week sporten) liggen substantieel hoger dan
de gemiddelde kosten voor georganiseerde sporten. Zie pagina 111:

437

415
400
300
€
200

― Fitness: € 486

(CAGR ’12-’18: 2,7%)

― Bootcampen: ~€ 325

(CAGR: n.b.)

― Yoga: ~€ 450

(CAGR: n.b.)

―

Paardrijden: € 880(a)

(CAGR ’08-’18: 2,0%)

― Zwemmen: € 562(b)

(CAGR ’08-’18: 3,6%)

― Daadwerkelijke kosten voor (o.a.) fitness kunnen, middels kortingsregelingen vanuit
bijvoorbeeld werkgevers en zorgverzekeraars, voor sporters lager zijn.

100
0
2012

2014

2016

2018

Uitgaven aan zwemmen per jaar(c) (2008-2018)

― Ook de jaarlijkse kosten voor sporters zijn de afgelopen jaren gestegen. Voor de grootste
anders georganiseerde sport fitness is de gemiddelde jaarlijkse stijging stijging (2,7%
CAGR) iets hoger dan bij georganiseerde sporten (2,2% CAGR) in dezelfde periode. Voor
zwemmen, de tweede grootste anders georganiseerde sport, kent een sterkere gemiddelde
jaarlijkse stijging van 3,6% CAGR.
Case: Zwemmen
― Nederland kent als waterland een lange en rijke traditie op gebied van zwemmen.

+3,6%

600

562
505

500
400
€

449

― In 1991 bood 90% van de scholen schoolzwemmen aan, maar dit is afgenomen naar 57%
in 2005, 43% in 2012 en ligt in 2018 onder de 30%.
― Een deel van de zwembaden is de afgelopen decennia gecommercialiseerd of wordt
uitgebaat door een commerciële exploitant.

393

― In veel gemeenten is er steun voor zwemeducatie, waardoor gemeenten proberen
middels subsidies aan zowel publieke als commerciële zwembaden (o.a. via nietkostendekkende huurtarieven of exploitatiesubsidies) zwemmen en zwemles voor de
gehele bevolking betaalbaar te houden.

300
200

― De prijzen voor zwemdiploma’s stijgen echter al jaren. Een A-diploma behalen kost per
kind in 2018 tussen de € 600 en € 900 bij commercieel aangeboden zwemlessen.

100
0
2008

2010

2012

2014

2016

2018

Bron:

Zwemlesspecialist.nl, NRZ, KPMG-analyse

Notitie:

a) Onderscheid tussen paardenbezitters en paardrijders is meegenomen, net als de korting voor KNHS-leden. b) Zowel vrij zwemmen als commerciële zwemlesgelden zijn meegenomen. c) Onbekend voor 2010 en 2016.

Bron:

CBS, Mulier Instituut brancherapport Zwemmen in Nederland, Fitness Markt en Trend rapport, FNRS, Yoga Magazine, websites Bootcamp aanbieders, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

113

4.b.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Uitgaven van sporters

De kosten voor anders-georganiseerd sportaanbod voor sporters zijn hoger dan de
gemiddelde kosten voor georganiseerde sport
― Wanneer de verschillende vormen van sportaanbod met elkaar vergeleken
― Hoewel het verschil fors is, lijkt de groei in het aantal sporters in de andersworden, valt op dat de gemiddelde jaarlijkse kosten voor sporters voor andersgeorganiseerde sport (CAGR ’08-’18: 3,7%) te suggereren dat de kosten voor
georganiseerde sporten ruim drie keer zo hoog zijn als de gemiddelde jaarlijkse
anders-georganiseerde sport voor een deel van de Nederlanders wel
kosten voor contributie in de georganiseerde sport.
acceptabel zijn. Mogelijk dat dit niet geldt voor mensen met een lagere sociaaleconomische status.
- Anders-georganiseerde sport kost sporters jaarlijks gemiddeld bijna € 500 in
2018, terwijl de gemiddelde jaarlijkse contributiekosten voor georganiseerde ― Sportaanbieders in de anders-georganiseerde sport lijken in staat om sport op
een dusdanige manier aan te bieden dat Nederlandse sporters bereid zijn om
sporten ~€ 135 bedragen.
meer te betalen voor sport dan dat zij gemiddeld betalen bij sportverenigingen.
― De gemiddelde jaarlijkse kosten voor beide vormen van sportaanbod nemen in
vergelijkbaar tempo toe, waardoor het grote verschil tussen de twee vormen
blijft bestaan.

― Ongeorganiseerde sport in de openbare ruimte is vrijwel kosteloos, maar door
een aantal sport-specifieke initiatieven (o.a. paardrijden, MTB), stijgen de
gemiddelde kosten voor deze vorm van sportaanbod ook.

Gemiddelde jaarlijkse kosten per persoon per sport voor de drie vormen van sportaanboda,b,c (2009-2018)d,e

CAGR
’09-’18:

Indicatief

500
450

423

413

491

487

484

476

466

454

443

433

2,0%

400
€ per jaar

350
300
250
200
150

135

130

126

121

120

119

118

115

113

110

2,3%

100
50
0

0,00

0,01
2009

0,01
2010

0,01
2011

0,01
2012

Ongeorganiseerd
Notitie:

0,01
2013

0,02
2014

Georganiseerd

0,03
2015

0,04
2016

0,05
2017

2018

36,0%

Anders georganiseerd

a) Ongeorganiseerde sport; gewogen gemiddelde vignet/penning-uitgaven voor wandelen, hardlopen, fietsen, paardrijden en MTB.
b) Anders-georganiseerde sport; gewogen gemiddelde kosten voor fitness, zwemmen, paardrijden, bootcampen, yoga en overig (karten, squashen, schaatsen, skiën, airsoften).
c) Georganiseerde sport; gewogen gemiddelde contributie bij sportverenigingen in Nederland. Hierin zijn bijv. additionele lesgelden niet meegenomen.
d) indicatief; CBS sportclub-cijfers 2018; n.b.: anders-georganiseerde sport is een schatting.
e) Ontwikkeling van prijsniveau geschat op basis van bekende prijsinformatie, bekende totale contributie-/abonnementsinkomsten en aantal leden/klanten over tijd.

Bron:

Mulier Instituut brancherapport Zwemmen in Nederland, Fitness Markt en Trend rapport, KNHS, CBS Sportclubs, websites nationale parken en Natuurmonumenten, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

114

4.b.i ) Overheidsuitgaven aan
sport

4.b.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overheidsuitgaven aan sport

Lokale overheidsuitgaven aan recreatie en sport vormen een belangrijke financiële
stroom voor de sportbranche, maar dalen bijna ieder jaar sinds 2009
Uitgaven vanuit verschillende overheden aan recreatie en sport (2008-2018)

Overheidsuitgaven aan recreatie en sport dalen
― De jaarlijkse uitgaven die (voornamelijk lokale) overheden doen
aan recreatie en sport dalen sinds 2008 gemiddeld met 1,1% per
jaar.

-1,1%
4.500
4.000
3.500

3.776
86

4.201
98

4.029
99

3.893
95

3.672
116

3.649
115

3.556

3.534

3.491
116

3.502
119

3.410
112

3.487
127

3.364
134

3.375

3.383

3.298

3.360

3.230

€m

3.000
2.500
2.000

3.690

4.103

3.930

3.798

1.500

― In dezelfde periode zijn de totale uitgaven van de overheid juist
gestegen (CAGR 1,2%). Recreatie en sport lijkt daarmee minder
belangrijk te zijn geworden voor de Nederlandse overheid en dan
vooral voor de lokale overheden.
- De totale uitgaven van het ministerie van VWS aan sport
stijgen van € 86 miljoen in 2008 naar € 134 miljoen in 2018.
- Gemeenten besteden minder geld aan de openbare ruimte
(zie pagina 140) en aan sportbeleid en activering (zie
pagina 121).

1.000
500
0
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Uitgaven lokale overheden
Rijk & overige centrale overheden

Verdeling van uitgaven van overheden aan recreatie en sport (2018)
497

Openbaar groen en (openlucht-)recr.
Sportaccommodaties
1.139

238

Zwembaden
Sportbeleid en activering

60

€ 3.364m
246

Topsport
Overige sport & recreatie subsidies

180

Cultuur

2018

Uitgaven recreatie en sport voor groot deel naar sport
― De totale jaarlijkse uitgaven aan recreatie en sport vanuit alle
overheden gaan voor een groot deel naar sport en sportgerelateerde zaken en in mindere mate naar cultuur en recreatie.
- In 2018 was 30% van de totale uitgaven voor recreatie en
sport bestemd voor sportaccommodaties; € 1 miljard.
Daarnaast is nog eens € 250 miljoen uitgegeven aan
sportbeleid en het bevorderen van sportdeelname en € 60
miljoen aan topsport.
- Tevens werd voor ruim € 1,1 miljard besteed aan openbaar
groen en openlucht-recreatievoorzieningen in de openbare
ruimte en € 180 miljoen aan zwembaden, waarvan een groot
deel gebruikt kan worden voor (ongeorganiseerd) sporten.

1.003

Bron: Iv3 database, CBS COFOG-data, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

116

4.b.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overheidsuitgaven aan sport

De uitgaven van VWS aan sport stijgen sterk over de afgelopen tien jaar; de uitgaven aan
topsport en specifieker de topsportprogramma’s stijgen sterker dan de totale uitgaven
Gerealiseerde uitgaven ministerie van VWS aan beleidsterrein sport (2008-2018)
%
topsport

31%

36%

34%

38%

32%

32%

120

80

34%

36%

43%

45%

- De gerealiseerde uitgaven aan sport stijgen van
€ 86 miljoen in 2008 naar € 134 miljoen in 2018.

+4,5%

140

100

32%

86
13

98

99

95

15

18

15

116

115

116

119

34

25

27

8

6

24
7

9

€m

112

16
3 7

19
7

17
8

47

47

48

44

36

44

46

47

47

26

36

33

36

37

37

37

41

40

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

47

134

127

47

60
40
20
0

54

60

2017

2018

Passend sport- en beweegaanbod

Sport verenigt Nederland

Buurtsportcoaches

Innovatie en kennisdeling

Maatschappelijke rol van sport

Uitblinken in sport (topsport)

Uitgaven VWS aan topsport (2012-2018)

CAGR

70

50
40
€m
30
20
10
0

60

+8,3%

60
37
6

37
2

11

4
10

41

37
2

5
11

2

7

54
2
10

40
2

11

5

2

21

19

21

21

2012

2013

2014

2015

2016

Stipendiumregeling

2

7

4,6%
1,2%

― De uitgaven van het ministerie van VWS aan
breedtesport zijn gestegen met 2,1% CAGR van
€ 60 miljoen in 2008 tot € 74 miljoen in 2018.
― Opvallend is dat de uitgaven bestemd voor topsport in
de afgelopen tien jaar een groter deel van de totale
uitgaven van het ministerie van VWS aan sport zijn
geworden.
- In 2008 was 31% van de uitgaven aan sport
bestemd voor topsport, in 2018 is dit gegroeid naar
45% van de totale uitgaven aan sport.
― De toename in de uitgaven aan topsport gaat
voornamelijk naar de topsportprogramma’s.
- De uitgaven bestemd voor topsportprogramma’s zijn
sinds 2012 met 14,0% CAGR gegroeid, terwijl
uitgaven aan topsportevenementen (1,2% CAGR),
de stipendiumregeling (CAGR 0,3%) en
dopingbestrijding (CAGR 4,6%) veel minder sterk
zijn toegenomen.

12
0,3%

12

12

18

Topsportprogramma’s

― De uitgaven van het ministerie van VWS aan het
beleidsterrein sport zijn in de afgelopen tien jaar sterk
gestegen.

31

2017

Topsportevenementen

40

14,0%

2018
Dopingbestrijding

Bron: Jaarverslagen en begrotingsrapporten VWS, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

117

4.b.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overheidsuitgaven aan sport

Met Sport en Bewegen in de Buurt stelde het ministerie van VWS jaarlijks tussen de € 7,2 en
€ 17,2 mln. beschikbaar aan sportaanbieders voor passend sport- en beweegaanbod
― Naast de jaarlijkse afdracht van ruim € 40 miljoen aan gemeenten als
bijdrage aan de buurtsportcoaches, heeft het ministerie van VWS met
het programma Sport en Bewegen in de Buurt tussen 2012 en 2018 in
totaal ruim € 75 miljoen ter beschikking gesteld aan sportaanbieders om
passend sport- en -beweegaanbod te creëren voor kwetsbare groepen.

Uitgegeven subsidie Sport en Bewegen in de Buurt programma (2012-2018)

18

17,2

16

- De Sport Impuls-subsidie is bedoeld ter bevordering van sport- en
beweegaanbod voor ouderen en mensen met een beperking of
chronische ziekte.

14,4
14

€ mln.

12

9,8

11,3

10,0

10

9,1
12,0

8
6

3,8
2,7

11,3

2,2
1,3

1,4

4
2

4,7

3,9

2014

2015

2,4
0

8,4

2012

2013

Sport Impuls

Kinderen Sportief op Gewicht

7,2
2,1

3,5
2,1

1,3
4,9

2016

3,8

4,5

2017

2018

Jeugd in Lage Inkomensbuurten

Bron: ZonMw Management informatie en factsheets SI/KGS/JILIB 2012-2018, KPMG-analyse

- De Kinderen Sportief op Gewicht-subsidie is bedoeld om sport- en
beweegaanbod voor kinderen van 0-18 jaar met (risico op)
overgewicht te stimuleren.
- De Jeugd in Lage Inkomensbuurten-subsidie is gericht op kinderen
en jongeren tot 21 jaar, die niet of te weinig bewegen of dreigen te
stoppen met hun sport- en beweegactiviteiten, te stimuleren om
blijvend fysiek in beweging te komen.
― In nagenoeg alle jaren zijn er bij de drie subsidieregelingen meer
aanvragen binnengekomen dan waar budget voor beschikbaar was,
waaruit blijkt dat er bij sportaanbieders veel behoefte is aan steun voor
de organisatie van passend sport- en beweegaanbod voor kwetsbare
groepen.(i)
― Het programma Sport en Bewegen in de Buurt is afgerond in 2018 en
wordt vervangen door initiatieven uit het Sportakkoord per 2019.

Bron: i) ZonMw Management informatie en factsheets SI/KGS/JILIB 2012-2018

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

118

4.b.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overheidsuitgaven aan sport

Met het sluiten van het Sportakkoord komt er vanaf 2019 een nieuw sportbeleid en
nieuwe begroting bij het ministerie van VWS
Begroting ministerie van VWS voor sport en bewegen na het Sportakkoord (2019) ― Het sluiten van het sportakkoord door partners uit de Nederlandse sportbranche
heeft geleid tot een nieuw sportbeleid vanaf 2019.
- De strategische partners van het akkoord zijn: het ministerie van VWS, VSG
(Vereniging Sport en Gemeenten), en NOS*NSF.
― Het sportakkoord is onderverdeeld in zes deelakkoorden:

0,4
67,8

- Inclusief sporten & bewegen: iedere Nederlander in staat stellen een leven
lang te bewegen.

Subsidies
Inkomensoverdrachten

€ 404,9
mln.

169,4

- Duurzame sportinfrastructuur: Nederland voorzien van functionele, goede en
duurzame accommodaties.

Dopingautoriteit
Bijdragen aan medeoverheden

- Vitale sport- en beweegaanbieders: toekomstbestendigheid van de
organisaties.

Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
Overig

152,0

- Positieve sportcultuur: zorgeloos en plezierig sporten en voorkomen van
misstanden.

1,8
13,4

- Vaardig in bewegen: stimuleren van motorische vaardigheden van kinderen
om aan de nieuwe beweegrichtlijnen te voldoen.
Begroting ministerie van VWS-subsidies voor sport en bewegen (2019)

3,2
8,6 5,3

Vaardig in bewegen
Duurzame en toegankelijke sportaccomodaties
Positief sportklimaat

€ 169,4
mln.

Vitale sportaanbieders

87,0

9,0
7,0

― Voor 2019 is in totaal een bedrag van ruim € 400 miljoen gereserveerd voor sport
en bewegen vanuit het ministerie van VWS

Inclusief sporten

39,5

9,8

- Het zesde thema, Topsport die inspireert, wordt in 2019 verder vormgegeven
en zal input zijn voor het nieuwe topsportbeleid na Tokio 2020.

Topsportevenementen
Topsportprogramma’s
Kennis en innovatie sportbeleid

- Ongeveer € 240 miljoen van het totaal is ten behoeve van een
compensatieregeling voor de impact van de uitbreiding van de btw-sportvrijstellingen en bestaat uit twee regelingen: de SPUK en de BOSA. De
SPUK-regeling (btw-compensatie voor gemeenten) bedraagt € 152 miljoen.
De BOSA-regeling (compensatieregeling voor verenigingen en exploitatiestichtingen) bedraagt € 87 miljoen.
- € 170 miljoen is gereserveerd voor subsidies voor sport en bewegen. De
subsidies bestaan o.a. uit verduurzaming en verbetering van de
toegankelijkheid van sportaccommodaties, topsportprogramma’s,
topsportevenementen, kennis en innovatie en projecten voor sportaanbieders,
bewegingsvaardigheden, inclusief sporten en bevordering van een positief
sportklimaat.

Bron: Begroting ministerie van VWS, Het Nationale Sportakkoord, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

119

4.b.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overheidsuitgaven aan sport

Provincies zijn ook actief op gebied van sport, maar uitgaven verschil en sterk tussen
provincies door sterke verschil en in schaal en inhoud van het huidige sportbeleid
― Ondanks de kerntakendiscussie (maximaal twee bestuurslagen per
beleidsonderwerp) blijken veel provincies actief beleid te voeren op het
gebied van sport. Er bestaan sterke verschillen tussen de provincies op
het vlak van sportbeleid.

Verdeling provincies naar actief sportbeleid (2019)
Geen sportbeleid
25%

- In drie van de twaalf provincies werd in de afgelopen bestuursperiode
geen actief sportbeleid gevoerd. Opvallend is dat de drie Randstadprovincies (Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland) geen actief
sportbeleid voeren.

12
provincies
75%
Actief sportbeleid

Beschikbaar budget (in € ) voor sport per provincie (2019)
6.250.000

Gelderland
4.500.000

Limburg
2.875.000

Noord-Brabant

2.000.000

Overijssel

Schatting (o.a. onderdeel van
programma sociale kwaliteit)

1.357.000

Friesland

Zeeland

650.000

Flevoland

647.372

Noord-Holland

645.000

Groningen

500.000

Utrecht

0

Zuid-Holland

0

- Ook reserveren zeven provincies structureel budget voor
evenementen, terwijl de andere provincies hier alleen incidenteel
budget voor vrijmaken.
― Budget voor sportbeleid wordt op provinciaal niveau, indien niet direct
geoormerkt voor sport zelf, vrijgemaakt uit drie portefeuilles; economie,
gezondheid en sociaal. Met name de portefeuille economie wordt veel
gebruikt door provincies om sportactiviteiten te financieren met als
argumentatie de positieve impact van sport(-evenementen) op de
regionale economie.
― De beschikbare budgetten van provincies lopen sterk uiteen tussen de
provincies.

900.000

Drenthe

- Onder de overige negen provincies bestaan er substantiële
verschillen in het gevoerde sportbeleid. Zo zijn drie provincies actief
betrokken bij de uitvoering van sportaanbod middels provinciale
sportorganisaties, terwijl de overige zes provincies hier niet actief in
zijn.

- Drie provincies (Gelderland, Limburg en Noord-Brabant) geven
jaarlijks meer dan € 2,5 miljoen uit aan sport.
Excl. budget voor watersport (recreatie)

Alleen incidentele uitgaven

- Ook Overijssel (schatting: € 2 miljoen), Friesland (€ 1,4 miljoen) en
Drenthe (€ 0,9 miljoen) hebben een substantieel budget gereserveerd
voor sport.
- Utrecht geeft alleen incidenteel geld uit aan sport en meer specifiek
sportevenementen, terwijl Zuid-Holland geen budget gereserveerd
heeft voor sport.

Bron: NLsportraad – Verkenning rol provincies in de sport (2019), KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

120

4.b.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Overheidsuitgaven aan sport

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een groot deel van financiële stromen richting
sportaanbod in Nederland, maar de uitgaven aan sport lopen de afgelopen jaren terug
― Gemeenten zijn één van de belangrijkste partijen in Nederland
voor de financiering van sportaanbod.

Totale uitgaven Nederlandse gemeenten aan sport per jaar (2010-2017)a
77

77
74

76

74

74

2.000

70

65
60

1.600

€m

1.200

75
70

1.800

1.400

-0,8%
1.274
268

1.234
255

1.243
265

1.295
266

55

1.281
251

1.253
262

50

1.234

1.204

45

248

201

40

1.000

35

800

30
25

600
1.005

978

978

1.029

1.030

991

986

1.003

20
15

400

10
200
0

- Jaarlijks geven gemeenten ~€ 1,2 miljard uit aan sport in
Nederland. Het grootste deel van de uitgaven van gemeenten
wordt besteed aan sportaccommodaties in de gemeenten
(~€ 1,0 miljard) en een deel wordt besteed aan stimulering van
sportdeelname (~€ 200 miljoen) van bijvoorbeeld kwetsbare
groepen in de gemeenten.

80
73

5
0
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

€ per inwoner

2.200

- Gemeenten geven tevens (niet in de figuura) € 180 miljoen uit
aan zwembaden en ruim € 1,1 miljard aan openbaar groen voor
sport en recreatie in de openbare ruimte.
― Opvallend is dat, ondanks een lichte groei van het aantal inwoners
in Nederland, de uitgaven aan sport van gemeenten in Nederland
juist licht gedaald is. De daling lijkt bijna uitsluitend voort te komen
uit lagere uitgaven op het gebied van sportbeleid en -activering.
- Gemeentelijke uitgaven aan sport zijn in Nederland in de
periode van 2010-2017 licht gedaald met -0,8% CAGR.
- De gemeentelijke uitgaven aan sport per inwoner zijn gedaald
met -1,2% CAGR.
- Uitgaven aan sportaccommodaties zijn stabiel gebleven (0,0%
CAGR) en uitgaven aan sportbeleid en -activering zijn fors
gedaald (-4,1% CAGR).

Sportaccommodaties
Sportbeleid en -activering
Uitgaven aan sport per inwoner

Notitie:

a) Gemeentelijke uitgaven aan zwembaden niet weergeven, want niet eenduidig over tijd beschikbaar. Uitgaven aan openbaar groen voor sport en recreatie niet opgenomen, want n.b. welk deel daarvan voor sportgeschikte faciliteiten bestemd is.

Bron:

CBS Iv3, CBS kerncijfers bevolking, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

121

4.c) Financiële stromen naar
sportaanbod

4.c.i) Financiële stromen in de
georganiseerde sport

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

NOC*NSF, en daarmee ook een belangrijk deel van de bijdragen aan haar leden, is voor
75% van haar inkomsten afhankelijk van de overheid en de Nederlandse Loterij
Ministerie van VWS
― NOC*NSF krijgt jaarlijks een
bijdrage vanuit de overheid van het
ministerie van VWS. Deze bijdrage
is bedoeld voor de bevordering van
zowel topsport als breedtesport in
Nederland.
― In 2018 was de bijdrage van het
ministerie van VWS € 52 miljoen.
― Sinds 2008 is de bijdrage van het
ministerie van VWS aan NOC*NSF
sterk gegroeid (CAGR 13,3%).
― Naast de bijdrage van het ministerie
van VWS dragen af en toe ook
andere ministeries en
provincies/gemeenten bij op
specifieke thema’s/projecten.

Verdeling inkomsten NOC*NSF (2018)

Private partijen
― Naast de overheid en de loterijen
ontvangt NOC*NSF bijdragen
vanuit een aantal private partijen.
― Private partners van NOC*NSF
lijken voornamelijk een bijdrage te
willen leveren voor topsport in
Nederland. De bijdragen zijn zowel
financieel als in natura.
― In 2018 bedroeg de sponsoring
vanuit de private sector € 14
miljoen.
― De inkomsten vanuit sponsoring
zijn sinds 2008 licht toegenomen
(CAGR 0,9%).

Bijdrage van overheid
39,5%

10,4%
Sponsoring

NOC*NSF
Inkomsten ’18: € 130m

Nederlandse Loterij(en)
14,7%

― De bijdrage van de Nederlandse
Loterij en andere loterijen zijn een
belangrijke financiële stroom voor
NOC*NSF.
― De bijdragen vanuit de loterijen
zijn bedoeld voor zowel topsport
als breedtesport.
― Sinds 2008 is het jaarlijkse bedrag
van de bijdragen vanuit loterijen
licht afgenomen (CAGR -0,8%).

Overige inkomsten
35,4%
Loterij inkomsten

Overige inkomsten NOC*NSF
― De baten van NOC*NSF bestaan
uit contributies van sportbonden
(€ 1 mln in 2018) en uit de
exploitatie van NOC*NSFfaciliteiten (€ 19 mln in 2018).
― De eigen inkomsten van
NOC*NSF zijn sterk gestegen in
de periode 2008-2018 (CAGR:
7,3%).

Bron: Jaarverslagen NOC*NSF, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

124

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

De stijging in inkomsten van NOC*NSF in de afgelopen jaren komt voornamelijk door een
hogere bijdrage van het ministerie van VWS
Verdeling inkomsten NOC*NSF (2008-2018)(a)
+4,2%

+13,1%

140
120

€m

100

87

83
51

50

0

15
12
10

84
44
38

47

40
20

49

32

24

19
8
9

10
15

12
11

30

27

11

10

21

20

112

108

101

53

80
60

111

110
98

27
11 8

46

90
36

131

CAGR
’08-’18:

-0,8%

45
55
52

13,3%

12

14

0,9%

17

19

7,3%

39

28

32

11
16

11

10

2008
2013
2015
2016
2018
2009
2010
2011
2012
2017
2014
Loterij inkomsten
Bijdrage van overheden
Baten van sponsoren
Overige baten/beleggingen

Verdeling uitgaven NOC*NSF (2008-2018)
+3,7%
112

120

€m

100

87

60
40

38

36

39

28

35

35

11
10

10 5

2008

2009

20
0

98
41

34

80

Topsport

110

98

90

85

112

37

41

10 6

20
7

2010

2011

Breedtesport

45

45
42

44

44

38

37

20
10

16
6

14 7

14 5

15

2012

2013

2014

2015

2016

Specifieke doelstellingen

― De uitgaven aan topsport groeien in 2018 opeens fors
met 20,5%, doordat het Ministerie van VWS meer
bijdraagt op gebied van topsport via NOC*NSF.

38

43

4,3%

15
13

15
14

3,4%

2017

2018

― De overige uitgaven van NOC*NSF zijn van 2016 naar
2017 met bijna € 5 miljoen gestegen. Deze stijging
wordt vrijwel geheel veroorzaakt door de introductie
van een nieuwe sponsorpropositie onder het
bestaande Partners in Sport programma. Er is ruim
€ 4 miljoen uitgekeerd aan de deelnemende
sportbonden en de marketingkosten zijn met
€ 0,7 miljoen gestegen.

8

Overige uitgaven

a) In 2008 worden de inkomsten vanuit de loterijen niet afzonderlijk weergegeven. Weergegeven waarde is indicatief.
Jaarverslagen NOC*NSF, KPMG-analyse

― De loterij-inkomsten lijken met een duidelijke daling in
2013-2015 conjunctuurgevoelig te zijn en NOC*NSF
lijkt, doordat de andere inkomsten groeien, minder
afhankelijk te worden van de loterij-inkomsten en meer
afhankelijk van rijksmiddelen.

3,4%

44

Bron:

― De inkomsten van NOC*NSF groeien sinds 2015 sterk
met gemiddeld 13,1% per jaar.

53

110

Notitie:

― In de periode 2008-2018 zijn de inkomsten vanuit het
ministerie van VWS met gemiddeld 13,3% per jaar
gestegen, terwijl de totale inkomsten van NOC*NSF
met 4,2% CAGR zijn gestegen in dezelfde periode.

CAGR
’08-’18:

106
47

― NOC*NSF heeft in 2018 € 52 miljoen vanuit het
ministerie van VWS ontvangen ten behoeve van de
uitvoering van landelijk sportbeleid door NOC*NSF en
haar leden. Dit is bijna 40% van de totale inkomsten
van NOC*NSF.

125

+8,4%

140

De inkomsten van NOC*NSF vanuit de overheid zijn
sterk gegroeid in de afgelopen jaren

3,7%

Uitgaven van NOC*NSF groeien sterk sinds 2015 door
extra geld van VWS voor topsport en introductie
Partners in sport propositie

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

125

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

Sportbonden zijn sterk afhankelijk van de contributies van verenigingen en leden en
deze inkomstenstroom wordt steeds belangrijker
Overige inkomsten sportbonden

― Overige inkomsten voor sportbonden bedragen in totaal ruim € 65
miljoen en bestaan voornamelijk uit inkomsten uit topsport
(entreegelden, mediarechten, etc.), organisatie van (internationale)
evenementen en bijdragen van internationale sportbonden.
― Deze inkomsten dalen licht (CAGR ’11-’18: -0,5%).

Overheidssubsidies

Overig

― De overige subsidies ontvangen door
sportbonden in Nederland bedragen bijna
€ 12 miljoen in 2018.
― Deze subsidies bestaan voornamelijk uit
subsidies van provincies en gemeenten
voor specifieke projecten of thema’s.
Subsidies
― Mede met de invoering van het focusbeleid
4,1%
in 2013 is de directe (topsport)bijdrage aan
sportbonden vanuit VWS grotendeels
verschoven naar verdeling via NOC*NSF.
― De inkomsten vanuit overheden zijn dan
ook sterk gedaald in de periode 2011-2018
(CAGR: -14,6%), maar daartegenover
staat een groei van de bijdragen vanuit
NOC*NSF.

22,8%

Verdeling inkomsten sportbonden
gelieerd aan NOC*NSF (2018)

Private partijen

Verenigingen en leden

― Inkomsten uit bondscontributies vanuit verenigingen,
individuele leden en wedstrijdgelden zijn de belangrijkste
bron van inkomsten voor sportbonden en bedragen in
totaal bijna € 140 miljoen in 2018.
― De totale inkomsten van sportbonden uit
bondscontributies is sterk gegroeid in de periode 20112018 (CAGR: 6,4%).

NOC*NSF

― NOC*NSF verdeelt in 2018 bijna € 43
miljoen tussen de sportbonden in
Nederland op het gebied van
breedtesport.
Bijdrage NOC*NSF
― In de periode 2011-2018 is de bijdrage
via NOC*NSF jaarlijks gemiddeld
gegroeid met 2,1%.
15,1%
― De bijdrage via NOC*NSF wordt naar
de sportbonden verdeeld middels een
jaarlijks door de leden vastgestelde
specifieke toedelingsmethodiek die
onder andere bestaat uit een
Sponsoring
basisbedrag en een budget voor
8,9%
opleiding van sporttechnische
Sportbonden
begeleiders voor iedere bond. Daarna
worden de resterende beschikbare
Aantal: 77
middels gestaffeld verdeeld over de
Inkomsten: € 285m
bonden op basis van ledenaantallen.

49,1%
Bondscontributie

― In totaal dragen private partijen in 2018
ruim € 25 miljoen aan sponsoring bij
aan de sportbonden in Nederland.
― De totale bijdrage aan sponsoring
vanuit private partijen daalt licht in de
periode 2011-2018 (CAGR:-1,6%),
terwijl de totale inkomsten van
sportbonden in Nederland juist licht
stijgen in dezelfde periode (CAGR:
1,4%).

Bron: Jaarverslagen NOC*NSF, NOC*NSF Sportbondenmonitor, Jaarverslagen sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

126

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

Sportbonden richten zich steeds meer op inkomsten vanuit contributie van
verenigingen en sporters, maar kennen een grote variëteit in mate van afhankelijkheid
Ontwikkeling totale inkomsten sportbonden in Nederland (2011-2018)(a)

Aandeel contributie in totale inkomsten sportbonden stijgt
CAGR
’11-’18:

+1,4%
300
250

€ mln.

200

279,2
259,0

258,0

254,2

28,5

28,9

35,5

30,6

25,4
14,4

37,0

41,0

150
67,3

27,9
20,5

265,3
26,5
18,0

262,5

271,9
25,8
11,9

43,7

37,7

26,3
10,6
36,7

69,8

63,7

65,6

65,3

131,2

44,0

37,8

48,4

58,5

109,1

111,8

117,3

119,4

123,4

2012

2013

2014

2015

2016

284,5
25,4
11,7

-1,6%
-14,7%

42,9

2,1%

65,0

-0,5%

Inkomsten uit contributie en wedstrijdgelden van
verenigingen en leden zijn substantieel gestegen (CAGR:
6,4%) in de periode 2011-2018, tot bijna € 140 miljoen.

6,4%

― De stijging in inkomsten uit bondscontributie voor de
sportbonden wordt voornamelijk veroorzaakt door een
stijging in de gemiddelde contributie-/wedstrijdgelden per lid
van de sportbond.

-

100
50
0

90,7

2011

Bondscontributie

Overig

139,6

-

Bijdrage NOC*NSF

2017

Subsidies

2018
Sponsoring

Index ontwikkeling ledenaantallen en contributie per lid afgedragen aan sportbonden (2011-2018)
150
Index (2011 = 100)

Aantal lidmaatschappen
140

Contributie per lid

― Sportbonden in Nederland worden minder afhankelijk van
externe financiële stromen (bijdragen NOC*NSF, sponsoring
en subsidies) voor hun inkomsten. In 2011 was contributie
goed voor 35% van de inkomsten van de sportbonden. In
2018 is dit aandeel bijna 50%.

― De afhankelijkheid van bonden externe financiële stromen
verschilt sterk per bond. De grote bonden kennen voldoende
eigen inkomsten (zie pagina 128), maar kleine bonden,
(ongeveer de helft van de bonden) kent een grote tot zeer
grote afhankelijkheid van externe financiële stromen.(i)

Sportvisserij Nederland
treedt toe tot NOC*NSF

-

De top 10 bonden (uit 77 in totaal) genereren ongeveer
50% van de totale bondscontributieinkomsten van alle
bonden.

-

De top 10 bonden genereren ongeveer twee derde van
alle sponsorinkomsten van alle sportbonden.

130
120
110
100
90
2011

De gemiddelde bondscontributie per lid is sterk gestegen
(CAGR 5,4%). In 2011 bedroeg de gemiddelde
bondscontributie € 18,80 per lid. In 2018 is de gemiddelde
bondscontributie per lid gestegen naar € 27,12 per lid.

100

2012

2013

2014

2015

2016

Notitie:

a) Alleen sportbonden gelieerd aan NOC*NSF zijn opgenomen in de analyse.

Bron:

Jaarverslagen NOC*NSF, NOC*NSF Sportbondenmonitor, Jaarverslagen sportbonden, KPMG-analyse

2017

2018
Bron:

i) KPMG interviewprogramma

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

127

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

De top 10 grootste sportbonden zijn niet afhankelijk van subsidies en bijdragen via
NOC*NSF vanwege hun activiteiten op het gebied van onder andere topsport
Overzicht Top 10 sportbonden naar inkomsten (2017)
104

102,8

Sterk verschil in inkomstenverdeling per sportbond wordt vooral veroorzaakt door inkomsten uit
topsportb en ontplooiing andere activiteiten
― Sportbonden die geen, of in veel mindere mate, topsportactiviteiten ontplooien (KNLTB, NGF,
Sportvisserij Nederland) zijn afhankelijker van inkomsten uit bondscontributie (73% van de inkomsten
uit bondscontributie t.o.v. 48% voor de gehele top 10) en bijdragen van NOC*NSFa.

44,5
23,5

― Sportbonden die geen, of in veel mindere mate, inkomsten uit additionele activiteiten kunnen
genereren of bijdragen vanuit internationale bonden ontvangen (KNLTB, Sportvisserij Nederland) zijn
afhankelijker van inkomsten uit bondscontributie (81% van de inkomsten uit bondscontributie t.o.v.
48% voor de gehele top 10) en bijdragen van NOC*NSF.

34
32

5,3

30
28
26

Afhankelijkheid van subsidies en bijdragen NOC*NSF bij top 10 is relatief gering

5,1

― De top 10 sportbonden naar inkomsten kennen een relatief klein aandeel van subsidie-inkomsten
(gem. 3%) en van de bijdragen via NOC*NSF (gem. 7%).

€ mln

24
22

3,5

21,8

― Inkomsten uit subsidies en uit de bijdragen via NOC*NSF zijn relatief evenredig verdeeld over de
sportbonden naar ledenaantallen.

3,5

20
18

2,8

16
14

4,7

16,5
0,5
1,3
0,8
1,4

12
10

14,8
1,8

20,8

1,5

0,8

0,9

11,8

3,1

2,6

1,5

1,7
1,0
0,5

2,7
12,4

6

8,6

4

6,6

5,6

2

% inkomsten
uit contributie:

1,6

12,2

2,7

8

0

13,5

8,8
3,5
1,3
0,4
0,9
3,4

3,9
0,3
0,9 0,1

2,1
0,7
1,1

Topsport

Subsidies

Overig

Bijdrage NOC*NSF

Sponsoring

Bondscontributie

8,8
0,1 0,7 0,3

7,7
5,2

4,9

7,6
1,6
1,0
1,0
0,2
0,6
3,3

KNVB

KNHB

KNLTB

KNHS

NEVOBO

KNZB

KNGU

NGF

Sportvisserij
Nederland

20%

30%

75%

58%

42%

28%

44%

56%

88%

Notitie:

a) Bijdragen NOC*NSF behelzen alle bijdragen via NOC*NSF onder zowel het bestedingsplan als de topsportfinanciering. b) Topsportinkomsten bestaat o.a. uit topsportsponsoring, mediarechten, topsportevenementen.

Bron:

Jaarverslagen sportbonden, KPMG-analyse

Atletiekunie
43%

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

128

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

Sportverenigingen zijn voor 50% van hun inkomsten afhankelijk van sporters
Subsidies

Uitgaven gemeenten aan sportaccommodaties

― In 2018 hebben
sportverenigingen in
Nederland ~€ 130m aan
subsidies en vergelijkbare
bijdragen vanuit de overheid
ontvangen.
― De totale inkomsten uit
subsidies groeien gemiddeld
met 2,1% per jaar, iets
langzamer dan de groei van
de totale inkomsten van
sportverenigingen (CAGR ’00’18: 2,7%).

― Gezamenlijk geven de Nederlandse gemeenten jaarlijks ~€ 1 miljard uit aan aanleg en onderhoud van
sportaccommodaties.
― 64% van de sportverenigingen huurt een sportaccommodatie van de gemeente en geeft daar in 2018 in totaal
~€ 235 miljoen aan uit. Daarmee dekken verenigingen slechts 24% van de totale kosten van de
sportaccommodaties.
― Gemeenten geven hiermee in 2018 ruim € 750 miljoen aan ‘verborgen’ subsidie aan sportaanbod via
sportverenigingen. Deze bijdrage komt echter alleen ten goede aan de verenigingen die sportaccommodaties
huren bij gemeenten en zij vertegenwoordigen slechts 61% van de georganiseerde sporters.

36,1%

Gemeente-uitgaven aan sportaccommodaties

6,3%

Subsidies en bijdragen
Horeca en overige baten

Sporters

― Iets meer dan de helft van de inkomsten
van de sportverenigingen komt in 2018 van
de sporters.
― In totaal ontvingen sportverenigingen in
2018 ~€ 700 miljoen aan contributie-, lesen entreegelden van sporters. Contributieinkomsten zijn vanaf 2000 toegenomen met
3,3% per jaar.
― Sporters gaven in 2018 ook ruim € 315
miljoen uit bij sportverenigingen aan
horeca, een stijging van 2,2% CAGR sinds
2000.

Private partijen

Sportverenigingen
17,4%

Aantal: ~28.000
Inkomsten: € 2.000m
7,3%

Sponsorgelden

― Sponsor- en reclamegelden van
private partijen leverden in 2018
in totaal ~€ 150 miljoen aan
inkomsten op voor
sportverenigingen.
― Inkomsten uit sponsoring zijn
vanaf 2000 sterk gegroeid
(CAGR 4,1%), maar lijken de
sinds 2009 te stagneren.

32,9%
Contributie, les- en entreegelden

Bron: CBS Sportclubs, CBS Iv3, KPMG-analyse

Verdeling inkomsten sportverenigingen (2018)

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

129

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

De financiële gezondheid van sportverenigingen lijkt, mede door stijgende inkomsten,
te verbeteren in de afgelopen jaren
Ontwikkeling inkomsten bij sportverenigingen (2000-2018)a,b

Zelfbeoordeling financiële gezondheid sportverenigingen (2008-2018)c

Indicatief

1.500

953

1.000
€m

824
49
91
74
500

0

CAGR
’00 -’18:

100%

1.356
49
131

0,0%

90%

2,1%

80%

153

4,1%

70%

316

2,2%

+2,8%

38
114
95

1.117
55
122

1.245
62
123

1.264
63
114

1.233
49
123

148

152

136

122
296

278

296

214

457

2000

2003

617

657

629

707

3,3%

Notitie:

29%

29%

27%

25%

25%

66%

64%

65%

66%

67%

2008

2009

2012

2015

2016

6%
21%

73%

20%

0%
2006

2009

2012

2015

Contributie, les- en entreegelden

Sponsor- en reclamegelden

Kantineverkopen

Subsidies en bijdragen

2018
Overige baten

― Hoewel de crisis in de periode 2012-2015 duidelijk effect heeft gehad op sportverenigingen,
zijn de totale inkomsten over een langere periode gestegen in vrijwel alle categorieën.

-

8%

10%

Inkomsten sportverenigingen groeien tot 2012 sterk

-

9%

50%

30%

396

8%

40%

248

542

7%

60%
%

277

5%

Van 2000 tot 2012 zijn de totale inkomsten van sportverenigingen sterk gestegen
(CAGR: 4,7%), terwijl er tussen 2012 en 2015 sprake was van een lichte daling van de
inkomsten.

Ongezond

Gemiddeld

2018

Gezond

Financiële gezondheid lijkt toe te nemen in de laatste jaren
― De stijgende inkomsten bij sportverenigingen lijken een positief
effect te hebben op de gepercipieerde financiële gezondheid bij
de sportverenigingen zelf.
-

Dit maakt verenigingen niet minder afhankelijk van de ‘verborgen’ subsidie van
gemeenten middels niet-kostendekkende huur voor sportaccommodaties van € 757
miljoen in 2018.

In de periode 2012 tot 2018 is de groep zichzelf gezond
beoordelende sportverenigingen toegenomen van 65% tot
73% en kwalificeert slechts 6% van de sportverenigingen zich
als financieel ongezond.

a) 2018 sportclubdata nog niet gepubliceerd door CBS; 2018-cijfers zijn indicatief. b) De verborgen subsidie middels niet-kostendekkende huur voor sportaccommodaties wordt ontvangen in natura en vormt daarmee geen onderdeel van de inkomsten.
c) Aantal jaren data ontbreekt; beoordeling financiële gezondheid is niet jaarlijks onderdeel van de vragenlijst van het Mulier Instituut verenigingspanel.

Bron:

CBS Sportclubs, Mulier Instituut brancherapport Sportverenigingen in Nederland 2018, Mulier Instituut verenigingsmonitor 2008-2018, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

130

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

61% van de sportverenigingen huurt de accommodatie van de gemeente, maar deze
groep neemt licht af sinds 2009
Eigendom accommodaties bij sportverenigingen (2000-2018)a
Indicatief

# sportverenigingen

30.000

26.620

26.880

27.550

25.000

3.101

2.871

2.942

20.000

5.686

6.263

6.419

28.700
1.970

28.780

7.034

7.054

2.539

Aantal verenigingen met accommodatie in eigendom stijgt

28.210

CAGR CAGR
28.539 ’00-’09: ’09-’18:

3.526

3.617

-4,9%

7,0%

6.510

6.686

2,4%

-0,6%

15.000
10.000

17.833

17.746

18.188

19.696

19.187

18.174

18.236

1,1%

5.000

-0,9%

― Accommodatiekosten vormen voor verenigingen één van de grootste
kostenposten. Dit geldt zowel voor sportverenigingen die
accommodaties in eigendom hebben, als voor sportverenigingen die
accommodaties huren bij (voornamelijk) gemeenten(i).
― Sportverenigingen die een accommodatie huren bij gemeenten doen
dit veelal tegen huurtarieven die niet volledig kostendekkend zijn voor
de gemeente.
― Er lijkt in 2009 sprake te zijn van een kanteling in de ontwikkeling van
accommodatie-eigendom bij de sportverenigingen. Vóór 2009
huurden meer sportverenigingen accommodaties bij gemeenten en
minder verenigingen hadden een accommodatie in eigendom. Sinds
2009 is deze ontwikkeling omgeslagen en zijn sportverenigingen juist
weer vaker eigenaar van de accommodaties.
-

Het aantal sportverenigingen met een accommodatie in eigendom
stijgt sterk vanaf 2009 (CAGR: 7,0%), terwijl het aantal
verenigingen dat een accommodatie huurt juist licht afneemt sinds
2009 (CAGR: -0,9%).

-

Opvallend is dat deze ontwikkeling tussen 2000 en 2009 juist
omgekeerd was (eigendom: -4,9% CAGR, huren: 1,1% CAGR).

0
2000

2003

2006

Accommodatie in eigendom

2009

2012

Geen accommodatie

2015

2018

Gehuurde accommodatie

Percentage sporters bij sportverenigingen naar accommodatie-eigendom (2018)a
Indicatief

Accommodatie in eigendom
16%

2018: ~5,25m
lidmaatschappen bij
sportverenigingen

Gehuurde accommodatie

― Ondanks de daling van het aantal sportverenigingen dat
gebruikmaakt van gehuurde accommodaties sinds 2009, is dit nog
steeds de meest voorkomende vorm van sportaanbod.
-

61%

23% Geen accommodatie

Notitie:

a) 2018 sportclubdata nog niet gepubliceerd door CBS; 2018-cijfers zijn indicatief.

Bron:

CBS Sportclubs, KPMG-analyse

Bron:

In 2018 huurt 64% van de sportverenigingen in Nederland een
accommodatie van (voornamelijk) gemeenten. Hierdoor sport ruim
60% van de sporters in de georganiseerde sport op
accommodaties in eigendom van gemeenten.

i) Sportverenigingen in Nederland 2018, Mulier Instituut

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

131

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

Met het beschikbaar stellen van accommodaties tegen niet-kostendekkende tarieven
dragen gemeenten jaarlijks ruim € 200 per lid bij aan sporten bij een sportvereniging
Bijdrage gemeenten aan sportverenigingen via sportaccommodaties (2010-2018)a,b

Gemeenten dragen bij aan de kosten van sportaanbod in de
georganiseerde sport

Indicatief

€ per lid

1.000

€ 214

€ 208

€ 210

24%

24%

23%

€ 234

23%

900
800

774

796
743

€ 244

22%

€ 241

22%

€ 238

€ 240

23%

23%

760

771

24%

25

757

20

804
771

739

― Gemeenten geven jaarlijks in totaal ongeveer € 1 miljard uit
aan sportaccommodaties in Nederland. De sportverenigingen
betalen jaarlijks ongeveer 23% tot 24% van deze uitgaven aan
huur aan de gemeenten. Gemeenten dragen hierdoor in 2018
ruim € 750 miljoen euro bij aan sportaanbod in de
georganiseerde sport in Nederland.

€ 236

― De bijdrage vanuit gemeenten komt in 2018 neer op gemiddeld
€ 236 per lid bij verenigingen die accommodaties huren.

700
15

€ mln

600
500

%
10

400
300

5

200
100
0

0
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Kostendekking sportaccommodaties door verenigingen
Bijdrage gemeenten via sportaccommodaties
Notitie:

2018

― De € 236 per lid is substantieel meer dan de gemiddelde
contributie die betaald wordt door leden van de
sportverenigingen (€ 135, zie pagina 111). Hiermee dragen
gemeenten voor deze groep sporters (~60% van de
georganiseerde sporters) meer bij aan de georganiseerde
sport, dan de sporters zelf.
― Wanneer de gemiddelde bijdrage per lid van gemeenten aan
georganiseerde sport middels niet-kostendekkende huur
(€ 236/jaar) wordt samengenomen met de gemiddelde
contributie per lid (€ 135/jaar), lijken de jaarlijkse gemiddelde
kosten voor georganiseerde sport (€ 371) vergelijkbaarder met
het gemiddelde prijspeil binnen de anders-georganiseerde
sport (zie pagina 113).
― Gemeenten faciliteren in sommige gevallen ook het gebruik
van sportaccommodaties door andere organisaties, zoals
bijvoorbeeld het onderwijs. Deze organisaties zullen
waarschijnlijk ook (deels) voor gebruik van de accommodaties
moeten bijdragen aan de gemeenten en kunnen daarmee een
(klein) deel van de kosten van de gemeenten dekken. Deze
bijdragen aan gemeenten zijn in deze analyse niet
opgenomen.

a) 2018 sportclubdata nog niet gepubliceerd door CBS; 2018-cijfers zijn indicatief.
b) De jaarlijkse bijdrage aan zwembaden is door gebrek aan eenduidig over tijd beschikbare data niet meegenomen.

Bron:

CBS Sportclubs, CBS Iv3, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

132

4.c.i) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Georganiseerde sport

In 2018 dragen ruim 2,3 miljoen Nederlanders als vrijwil iger meer dan € 1,4 miljard aan
waarde bij aan sportverenigingen
Monetaire waarde van vrijwilligerswerk voor sportverenigingen (2012-2018)a
Indicatief

€ per lid

€ 214

€ 210

€ 234

1.370

1.411

― Wanneer de frequentie van de activiteiten van de 2,3 miljoen
sportvrijwilligers in Nederland wordt omgezet in aantal uren actief
per jaar (zie onderstaande tabel) blijkt dat er in Nederland in 2018
ruim 150 miljoen uur vrijwilligerswerk bij sportverenigingen is
uitgevoerd. Dit is vergelijkbaar met bijna 80.000 FTE.

1.550

1.600
1.400

€ 208

1.347

1.200
(€ mln.)

― Hoewel het aantal actieve vrijwilligers in de Nederlandse sportsector
afneemt (CAGR ’12-’18: -2,6%), zijn in 2018 ruim 2,3 miljoen
mensen actief geweest als vrijwilliger bij een sportvereniging.

1.000

― Om de (minimale) monetaire waarde van de inzet van vrijwilligers
voor sportverenigingen te bepalen, is het aantal actieve uren
vrijwilligerswerk uitgedrukt in geld middels het wettelijk minimumloon
dat in het jaar van berekening van toepassing was:

800
600
400
200
0

2012

2014

2016

2018

Aantal vrijwilligers (15 t/m 70 jaar) bij sportverenigingen naar frequentie (2012-2018)a

-

In 2018 is de monetaire waarde van vrijwilligerswerk bij
sportverenigingen ruim € 1,4 miljard.

-

De inzet van vrijwilligers voor sportverenigingen is in 2018 ruim
€ 200 per lid waard.

Indicatief

3.000

2.740
90

# vrijwilligers (x1000)

2.500
691
2.000
1.500

627

-2,6%
2.668
114
778

569

2.462
95

2.339
98

Aannamen bepaling monetaire waarde vrijwilligerswerk

671

Monetaire waarde vrijwilligerswerk

466

402

Leeftijd vrijwilligers

1.222

1.169

678

1.000
500
0
Dagelijks

Jaarlijks geldende
minimumloon
15 t/m 70 jaar

Aantal uren actief per jaar
1.332

1.207

2012
2014
2016
Eens per week of vaker
Eens per maand of vaker

2018
Enkele keren in afgelopen jaar

Notitie:

a) Inschatting gebaseerd op aannamen (zie tabel). 2018 sportclub- en VTO-data nog niet gepubliceerd; 2018-cijfers zijn indicatief.

Bron:

CBS Sportclubs, Vrijetijdsomnibus (VTO) 2012;2014;2016, ministerie van SZW factsheet minimumloon, KPMG-analyse

Dagelijks actieve vrijwilligers

600 uur

Wekelijks actieve vrijwilligers

100 uur

Maandelijks actieve vrijwilligers

40 uur

Jaarlijks actieve vrijwilligers

10 uur

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

133

4.c.i ) Financiële stromen in de
anders-georganiseerde sport

4.c.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Anders-georganiseerde sport

De inkomsten van het commerciële sportaanbod in de anders-georganiseerde sport
komen voornamelijk vanuit de uitgaven van sporters
Private partijen
― In 2018 hebben private partijen voor
~€ 120 miljoen aan inkomsten
gegenereerd bij commerciële
sportaanbieders.
― Een deel van deze inkomsten
(~€ 40 miljoen) komt vanuit de huur
van accommodaties in beheer bij
commerciële sportaanbieders voor
sportaanbod (bijv. zumba of crossfit
aangeboden door zelfstandige
instructeurs aan sporters in een zaal
gehuurd van een fitnesscentrum) of
andere activiteiten buiten de
sportbranche.
― Tevens dragen private partijen
~€ 80 miljoen aan sponsoring/
reclamegelden bij aan de inkomsten
van de commerciële
sportaanbieders.

Verdeling inkomsten commerciële sportaanbieders (2018)

Overige baten Subsidies en bijdragen
Horeca-inkomsten
Inkomsten uit verhuur
8,6%
3,8%
2,8%
2,0%

Gemeenten
― Subsidies en bijdragen (~€ 180 miljoen) van
gemeenten aan commerciële sportaanbieders
richten zich voornamelijk op ondersteuning van de
veelal commerciële uitbating van zwembaden.
― Gemeenten ondersteunen de exploitatie van
zwembaden om zwemmen (en vooral zwemeducatie) betaalbaar te houden voor de inwoners
van de gemeente.

Sporters
Commerciële
sportaanbieders
Aantal: ~6.600
Inkomsten: ~€ 2.100m

82,8%
Abonnementen, les- en entreegelden

― Sporters zijn de belangrijkste bron van inkomsten
voor commerciële sportaanbieders. Jaarlijks
geven sporters bijna € 1,8 miljard uit aan
abonnementen, les- en entreegelden bij
commerciële sportaanbieders. De totale
inkomsten uit abonnementen, les- en
entreegelden in de branche zijn de afgelopen
jaren gestegen, zowel door stijgende prijzen als
door de groei van het totaalaantal sporters actief
bij commerciële sportaanbieders.
― Naast uitgaven aan abonnementen, les- en
entreegelden geven sporters ook geld uit aan
horeca bij de commerciële sportaanbieders. Deze
uitgaven zijn naar verhouding een stuk kleiner dan
de horeca uitgaven bij sportverenigingen in de
georganiseerde sport.

Bron: CBS Fitnesscentra, Mulier Instituut brancherapport Zwemmen in Nederland, Fitness Markt en Trend rapport, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

135

4.c.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Anders-georganiseerde sport

Groei in inkomsten in de anders-georganiseerde sport is vooral sterk door toename in
aantal sporters in opkomende sporten en prijsstijgingen
Inkomsten uit sportaanbod in anders-georganiseerde sport (2008-2018)a,b,c

-

De forse groei in inkomsten in opkomende sporten,
zoals yoga en bootcampen lijken vooral gedreven
door een substantiële stijging in het aantal actieve
sporters.

-

Ondanks de grote groep actieve yogi's in Nederland,
is slechts een relatief kleine groep hiervan wekelijks
of vaker actief bij commerciële yoga-aanbieders.
Gemiddeld besteden actieve yogi's € 155 per jaar aan
yoga-lessen(i). Daarmee lijken yogi’s gemiddeld
genomen in beperkte mate yoga lessen af te nemen,
aangezien de jaarlijkse kosten voor yoga lessen
gemiddeld € 450 zijn. Zie pagina 113.

-

De groei in inkomsten in meer traditionele andersgeorganiseerde sporten, zoals paardrijden en
zwemmen, lijkt voornamelijk te worden gedreven door
prijsstijgingen (zie pagina 113), waarmee de afname
van het aantal sporters gecompenseerd wordt.

-

Ondanks de sterke opkomst van budgetketens (o.a.
Basic Fit en Fit For Free) wordt de groei in inkomsten
bij fitness voornamelijk gedreven door een stijging
van de gemiddelde prijs, en in mindere mate door een
lichte groei van het aantal sporters. De gemiddelde
prijs van fitness in Nederland stijgt mogelijk doordat
ook premium-ketens (o.a. David Lloyd en HealthCity)
en luxe fitnessboetieks de markt betreden, waar
tevens wellnessfaciliteiten en personal trainers
beschikbaar zijn(ii).

Indicatief

2.000

CAGR
’08 -’18:

1.900
1.800

1.731

1.700
1.600
1.500
1.400
1.300
1.200
1.100

1.121
29 0

1.000

162

900
800

1.651

4,4%

141
38

1.175
30 0
167
144
45

1.226
31 1

1.289
31 2

170
161

155

165

152

153

164
148

1.366
32 4

1.465
33 6

94

1.538
1.508
34 10 35 16
177

181

176

155

114

137

49

39
1.565
41
189
36 25
184
183
158
145
128
238
198
164

40

3%
55%
2%
1%
20%

79

65

54

700
600
500
400

997

997

1.014

1.029

1.045

1.057

939

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

752

789

828

882

2008

2009

2010

2011

Yoga

Paardrijden

4%

300
200
100
0

Fitness
Notitie:

Zwemmen

Bootcampen

Overige

a) In de huidige analyse zijn nog niet alle commercieel aangeboden sporten meegenomen; n.b. aantal ongebonden sporters die commercieel sportaanbod gebruiken.
b) Onder Overige vallen karten, squashen, schaatsen, skiën, airsoften.
c) Door ontbrekende data voor prijsontwikkelingen zijn resultaten deels gebaseerd op schattingen.
i) Yoga Nederland, websites sportaanbieders, KNHS. ii) Fitness markt & trend rapport, 2016, Mulier Instituut.

Bron:

CBS bevolking kerncijfers, CBS gezondheidsenquête/leefstijlmonitor, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

136

4.c.ii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Anders-georganiseerde sport

Anders dan bij sportverenigingen en ongeorganiseerde sport, komen de inkomsten van
commerciële sportaanbieders voor een groot deel uit de uitgaven van sporters
― De anders-georganiseerde sport is in een veel grotere mate
afhankelijk van inkomsten van sporters zelf, in vergelijking
met de andere vormen van sportaanbod.

Verdeling van inkomsten bij fitnesscentra (2017)a
(Onder)verhuur Overig
Horeca
4%
4% 3%

-

2017

89%
Sport- en fitnessdiensten

Vergelijking van opbouw totale inkomsten tussen vormen van sportaanbod (2018)
100%

2,1%

90%

2,4%

― Horeca-inkomsten zijn in de anders-georganiseerde sport in
veel mindere mate van belang dan bij sportverenigingen in
de georganiseerde sport. Deels is dit verschil te verklaren
doordat sportaccommodaties in de anders-georganiseerde
sport minder vaak beschikken over horecafaciliteiten in
vergelijking met sportverenigingen(i). Een tweede verklaring is
dat horeca-uitgaven vooral gedaan worden bij samen sporten
(vooral georganiseerde sport) en in mindere mate bij alleen
sporten (veel anders-georganiseerde sporten worden vaker
alleen beoefend)(ii).

2,0% 3,8% 2,8%
8,6%

15,1%

80%
% van inkomsten

7,3%

Anders-georganiseerde sport is in 2018 voor ruim 80%
afhankelijk van de uitgaven van sporters, terwijl dit bij de
georganiseerde sport slechts ~30% is en bij
ongeorganiseerde sport zelfs bijna nihil.

70%
60%
50%

97,8%

Contributie, abonnementen, les- en entreegelden

42,4%

Subsidies overheden en bijdragen gemeenten
82,8%

40%
30%

Sponsorgelden

20%

Inkomsten uit verhuur

32,9%

10%
0%

Horeca inkomsten

Overige baten
0,1%
Ongeorganiseerd

Georganiseerd

Anders-georganiseerd

Notitie:

a) Overige inkomsten zijn inkomsten uit verkoop sportuitrusting, wellness, kinderopvang en sport-gerelateerde adviesdiensten.

i) EuropeActive, Fitness markt & trend rapport, 2016

Bron:

CBS Fitnesscentra, CBS sportclubs, VTO 2012,2014,2016, KPMG-analyse

ii) Sportverenigingen in Nederland 2018, Mulier Instituut

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

137

4.c.i i) Financiële stromen in de
ongeorganiseerde sport

4.c.iii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Ongeorganiseerde sport

Sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte worden vrijwel volledig gefinancierd
door de gemeenten en zijn vrijwel kosteloos beschikbaar voor sporters
Gemeenten
― Gemeenten financieren vrijwel volledig de
recreatievoorzieningen – en daarmee de
sportgeschikte faciliteiten – in de openbare
ruimte in Nederland. Jaarlijks geven gemeenten
hier in totaal ruim € 1,1 miljard aan uit.
― Uitgaven aan recreatievoorzieningen zijn voor
gemeenten het grootste onderdeel binnen de
totale uitgaven aan sport en recreatie (36% in
2018).
― De jaarlijkse gemeentelijke uitgaven aan
recreatievoorzieningen dalen echter wel fors in
de afgelopen jaren, terwijl het totale oppervlak
van openbare ruimte voor recreatiedoeleinden
juist licht stijgt.

Verdeling inkomsten ongeorganiseerde sport (2018)

Gemeentelijke uitgaven

Fondsen en stichtingen

97,8%

― De openbare ruimte in Nederland
wordt op het gebied van
sportgeschikte faciliteiten voor een
klein deel ondersteund door een
aantal fondsen en stichtingen.
Jaarlijks dragen deze partijen ~€ 25
miljoen bij aan sportfaciliteiten in de
openbare ruimte in Nederland.
― Stichtingen als de Johan Cruijff
Foundation en de Krajicek
Foundation leggen sportveldjes voor
met name jongere sporters aan in
stedelijke gebieden. Zie pagina 57.
― Nationale parken, Staatsbosbeheer
en Natuurmonumenten dragen bij
aan sporten in de openbare ruimte
door in de natuurgebieden die zij
beheren sportgeschikte faciliteiten
aan te leggen en te onderhouden.

Openbare ruimte
Inkomsten: ~€ 1.190m

Sporters
― Het gebruik van sportgeschikte faciliteiten in de
openbare ruimte in Nederland is voor sporters
in principe onbeperkt en gratis toegankelijk.
― Op een beperkt aantal plekken in Nederland
(bijv. Utrechtse Heuvelrug en nationaal park
Veluwezoom) en voor een aantal sporten (bijv.
paardrijden, MTB) worden sinds een paar jaar
middels vignetten en penningen sporters
gevraagd te betalen voor gebruik van sportspecifieke faciliteiten in de openbare ruimte. De
kosten voor sporters blijven in de meeste
gevallen echter zeer gering. Zie pagina 114.
Bron:

0,1%
2,1%
Sportvignetten en -penningen Bijdrage fondsen en stichtingen

CBS Iv3 database, websites/jaarverslagen fondsen en stichtingen, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

139

4.c.iii) Financiële stromen in de Nederlandse sportbranche: Ongeorganiseerde sport

Gemeenten geven steeds minder uit aan recreatievoorzieningen in de openbare ruimte,
terwijl het aantal sporters juist groeit
Ontwikkeling uitgaven aan openbare ruimte door gemeenten (2010-2018a)
-1,5%
42%

42%

45%

43%

45%

43%

44%

-11,2%

50
45

37%

2.000
1.618

1.604

1.610

1.544

1.500

1.514

36%

40
35

1.464

1.476

30

€m

1.245

1.164

25
20

1.000

15
10

500

5
0

0
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Bodemgebruik sport en recreatie in Nederland (2000-2018b)
Indicatief

+0,4%

650

ha (x1000)

600
550
500

0

604
23
12 4
36

607
24
12 4
36

30

31

31

490

499

500

583
21
10 4
34

585
22
11 4
34

593
22
12 4
35

28

28

485

487

2008

2010

2012

2015

% Sport & recreatie uitgaven

2.500

― Hoewel de openbare ruimte nog steeds het grootste deel van
de gemeentelijke uitgaven aan sport en recreatie uitmaakt en
de totale oppervlakte van recreatiegebieden in Nederland licht
stijgt, zijn de uitgaven aan recreatievoorzieningen in de
openbare ruimte de laatste jaren fors gedaald.
-

Gemeenten geven in 2018 36% van de totale uitgaven aan
sport en recreatie uit aan recreatievoorzieningen in de
openbare ruimte ten opzichte van 42% in 2010.

-

In absolute termen zijn de jaarlijkse gemeentelijke uitgaven
aan recreatievoorzieningen in dezelfde periode gedaald
met ongeveer € 450 miljoen.

― Gegeven de groei van het aantal sporters in de openbare
ruimte (CAGR ’08-’18: 2,6%) en de lichte toename van de
oppervlakte van sportgeschikte faciliteiten in de openbare
ruimte (CAGR ’08-’18: 0,4%) is het opvallend dat de uitgaven
van gemeenten aan deze voorzieningen juist dalen in deze
periode.
― De daling in uitgaven aan recreatie in de openbare ruimte is
deels te verklaren doordat er recentelijk bespaard wordt op
onderhoud door meer gebruik te maken van ‘natuurlijk beheer’
en omdat gemeenten zich meer hebben teruggetrokken uit het
beheer van recreatiegebieden en dit overlaten aan
landschapseigenaren en recreatieschappen(i).

Verblijfsrecreatie

Sportterrein

Dagrecreatie

Park en plantsoen

Volkstuin

Bos en natuurlijk terrein

2018

Notitie:

a) 2018-cijfers zijn begroting, niet realisatie. b) 2018-cijfers zijn indicatief; 2018 bodemgebruik statistieken CBS niet bekend.

Bron:

CBS Iv3 database, CBS COFOG data, CBS ruimtegebruik, KPMG-analyse

i) Mulier Instituut

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

140

Bijlagen

Bijlagen

Interviews
Categorie

Organisaties

Categorie

Organisaties

Kenniscentra
Anders-georganiseerde sport
Anders-georganiseerde sport
Anders-georganiseerde sport
Belangenorganisaties
Belangenorganisaties
Fondsen en stichtingen
Fondsen en stichtingen
Fondsen en stichtingen
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport
Georganiseerde sport

Topteam Sport
NLActief
Basic-Fit
Vereniging Yogadocenten Nederland
WOS
NL Sporter
Jeugdfonds Sport & Cultuur
Gehandicaptensport NL
Johan Cruijff Foundation
NOC*NSF
Atletencommissie NOC*NSF
Kleine sportbond
Kleine sportbond
Niet-gelieerde sportbond
Niet-gelieerde sportbond
Grote sportbond
Grote sportbond
Grote sportbond
Kleine sportbond
Kleine sportbond
Grote sportbond

Media
Media
Media
Overheid
Overheid
Overheid
Overheid
Overheid
Marketing & sponsoring
Marketing & sponsoring
Marketing & sponsoring
Topsportorganisaties
Topsportorganisaties
Accommodaties
Accommodaties

NOS
Eurosport (Discovery Benelux)
Talpa
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn & Sport
Provincie Gelderland
Sportkracht12
Gemeente Rotterdam
Gemeente Utrecht
Triple Double
Sport Entertainment Group (SEG)
KPN
PSV
Jumbo Visma
Optisport
Johan Cruijff ArenA

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

142

Bijlagen

Aanwezigen expertsessie en rondetafelsessies
Organisaties expertsessie

Organisaties rondetafelsessies

Universiteit Utrecht
Hogeschool Arnhem-Nijmegen
Hanzehogeschool
Hogeschool INHolland
Mulier Instituut
SCP
RIVM
CBS
Kenniscentrum Sport
Chionis
Andersson Elffers Felix
Hofstaten Public Affairs
Topteam Sport
SportknowhowXL
Stichting Waarborgfonds Sport
Sportsubsidie.nl
Rebel Group
Kunsten ‘92
DSP

NOC*NSF
Ministerie van VWS
VSG
Jeugdfonds Sport & Cultuur
Provincie Gelderland
Nederlandse Loterij
KNGF (fysiotherapie)
Kenniscentrum Sport
NLActief
Feyenoord
KNWU (wielersport)

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

143

Bijlagen

Mogelijk vervolgonderzoek (1/3)
Onderwerp

Beschrijving

Internationaal perspectief
Internationale organisatie van
(georganiseerde) sport

Overzicht van internationale organisatie van sport om invloed en toegevoegde waarde van internationale
sportbonden en –organisaties op sportorganisatie en –financiering in Nederland in kaart te brengen.

Internationale vergelijking sportbeleid
en sportdeelname

Vergelijking van sportbeleid en sportdeelname ontwikkeling in Nederland met vergelijkbare en/of
succesvollere landen. Identificeren van optimalisatiekansen voor sportbeleid, -organisatie en –financiering
in Nederland.

Internationale vergelijking topsport

Vergelijking van organisatie en financiering van talentontwikkeling, topsportondersteuning en
topsportprestaties in Nederland met vergelijkbare en/of succesvollere landen.

Gebruik van EU subsidies voor sportorganisaties Onderzoek naar gebruik van EU subsidies door Nederlandse sportorganisaties in vergelijking met
in Nederland
sportorganisaties uit andere EU landen.
Detailonderzoek sportaanbod in Nederland
Succesvolle en groeiende sporten in Nederland

Onderzoek naar onderscheidende factoren en modellen binnen de succesvolle en groeiende sporten in
Nederland om potentiële verbetermogelijkheden voor sportaanbieders te identificeren.

Regionale/lokale verschillen tussen
ontwikkelingen bij sportverenigingen

Onderzoek naar trends, kansen en bedreigingen voor sportverenigingen per regio/gemeente/wijk.
Ontwikkeling aantal leden, aantal vrijwilligers, financiën, accommodatie, e.d.

Spreiding van sportaanbod over Nederland

Onderzoek naar spreiding van sportaanbieders in Nederland. Is sport voor iedere Nederland goed
bereikbaar? Hoeveel keuze aan sporten en type sportaanbod is er per regio en per gemeente?

Ongebonden sporters, grijze en niet-spelende
leden

Detailonderzoek naar omvang, ontwikkeling en impact van ongebonden sporters, grijze leden (wel
spelend, niet officieel lid) en niet-spelende leden (wel lid, niet sportend) per sport.

Breedtesport evenementen

In kaart brengen van omvang en ontwikkeling in aantal sporters, aantal evenementen, frequentie en
geografische spreiding van breedtesportevenementen in Nederland.

Sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte

In kaart brengen van omvang, ontwikkeling, kwaliteit van sportgeschikte faciliteiten in de openbare ruimte
en gebruik daarvan door sporters. Doorsneden per sport, per gemeente, etc.

Sportaanbod in zorg- en welzijnssector

Onderzoek naar omvang, ontwikkeling, organisatie en financiering van sportaanbod in zorg- en
welzijnssector. Karakteristieken van sporters, kosten voor sporters, etc.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

144

Bijlagen

Mogelijk vervolgonderzoek (2/3)
Onderwerp

Beschrijving

Detailonderzoek sportdeelname in Nederland
Sportgedrag van jongeren

In kaart brengen van ontwikkelingen van tijdsbesteding, sportgedrag en motivatie om wel/niet te sporten
onder jongeren om drempels/obstakels om te gaan sporten voor jongeren te identificeren en mogelijk weg
te nemen. Naast vrijetijdsbesteding, bijvoorbeeld ook onderwijs, voor totaalbeeld van sporten en bewegen.

Rol van bewegingsonderwijs in sportdeelname
op latere leeftijd

Bewegingsonderwijs op de basisschool en middelbare school wordt veel genoemd als middel om
sportdeelname onder jongeren en op latere leeftijd te stimuleren. Is het effect van voldoende
bewegingsonderwijs te zien in de sportdeelname op latere leeftijd?

Motivatie om niet te gaan sporten

Redenen om niet te gaan sporten bij niet-sporters en sporters die minder dan wekelijks actief zijn
onderzoeken om drempels/obstakels om te gaan sporten te identificeren en mogelijk weg te nemen.

Relatie tussen sportgedrag en
hoeveelheid vrije tijd

Vervolgonderzoek naar relatie tussen hoeveelheid beschikbare vrije tijd, vrijetijdsbestedingen en
sportgedrag voor demografische en sociaaleconomische groepen in Nederlandse bevolking.

Sportgedrag van generaties

Onderzoek naar zogenaamde cohort-effecten in sportdeelname. Zorgt meer sporten op jongere leeftijd
voor meer sporten op latere leeftijd? Hoe groot is dit effect per generatie? Hoe ontwikkelt de vraag naar
sport zich gedurende het leven van sporters?

Sportgedrag van sporters met een beperking

In kaart brengen van ontwikkelingen van sportgedrag en motivatie om wel/niet te sporten onder sporters
met een beperking om drempels/obstakels om te gaan sporten te identificeren en mogelijk weg te nemen.

Karakteristieken sporters naar sport en type
sportaanbod

In kaart brengen van demografische, geografische en sociaaleconomische verschillen tussen sporters in
verschillende sporten en typen sportaanbod. Hierdoor wordt mogelijk duidelijk welke sporten beter
aansluiten bij bevolkingsgroepen die een lagere sportdeelname kennen.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

145

Bijlagen

Mogelijk vervolgonderzoek (3/3)
Onderwerp

Beschrijving

(Commerciële) topsport
Sportsponsoring in Nederland
Organisatie en financiering in succesvolle
topsporten
Talentontwikkeling in commerciële en
ondersteunde topsport

Onderzoek naar omvang, ontwikkeling en drijfveren van (internationale) sportsponsoring door
Nederlandse bedrijfsleven.
In kaart brengen van onderscheidende factoren en modellen binnen de succesvolle en groeiende
(internationale) topsporten om potentiële verbetermogelijkheden voor topsportorganisaties in Nederland te
identificeren.
Vergelijking van organisatie, financiering en prestaties van talentontwikkeling in commerciële en
ondersteunde topsporten om potentiële verbetermogelijkheden voor topsportorganisaties in Nederland te
identificeren.

Topsport beleven
Media-aandacht voor topsport in Nederland
Uitgaven aan topsport beleven

Onderzoek naar hoeveelheid media-aandacht (zendtijd, aantal artikelen, aantal berichten e.d.) voor
topsport per sport en groepen binnen topsport (vrouwentopsport, paralympische topsport, urban sports,
e.d.)
In kaart brengen jaarlijkse uitgaven aan topsport beleven via de media of via evenementen door
Nederlandse toeschouwers. Verdeling per sport, per regio en naar bevolkingsgroepen.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

146

Bijlage: Organisatiestructuur

Bijlage organisatiestructuur

Overzicht bijlage organisatiestructuur
#

Bijlage

A

Sportbonden aangesloten bij NOC*NSF

B

Overige sportkoepels

C

Overige sportbonden

D

Regelgevende autoriteiten en handhavende inspectiediensten

E

Loterijen

F

Belangenbehartigers in de sport

G

Brancheverenigingen, werkgevers- en werknemersorganisaties

H

Commerciële sportaanbieders (ketens)

I

Sportgerichte stichtingen en goede doelen

J

Topsport infrastructuur en talentontwikkeling

K

Commerciële topsportorganisaties

L

Landschapseigenaren en -beheerders

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

148

Bijlage organisatiestructuur

A) Sportbonden aangesloten bij NOC*NSF (1/6)
Sportbond

Topsport

Sportdisciplines

# leden ‘17

CAGR leden ‘08-’17

# verenigingen ‘17

CAGR ver. ‘08-’17

Koninklijke Nederlandse Voetbal
Bond



Voetbal en kicks

1.217.540

0,6%

3.060

-1,1%

Koninklijke Nederlandse Lawn
Tennis Bond



Tennis en padel

570.431

-2,6%

1.662

-0,5%

n.v.t.

562.290

-1,4%

803

-1,4%

Sportvisserij Nederland
Nederlandse Golf Federatie



n.v.t.

376.849

2,1%

312

3,8%

Koninklijke Nederlandse Gymnastiek
Unie



n.v.t.

302.154

1,1%

965

-1,9%

Koninklijke Nederlandse Hockey
Bond



n.v.t.

254.032

2,1%

322

0,4%

Koninklijke Nederlandse Hippische
Sportfederatie



n.v.t.

176.167

-1,6%

1.151

-2,6%

Koninklijke Nederlandse Zwembond



n.v.t.

144.331

0,0%

464

0,8%

Atletiekunie



n.v.t.

137.389

0,8%

389

3,4%

Nederlandse Volleybal Bond



n.v.t.

117.783

-0,8%

1.020

-2,1%

Nederlandse Bridge Bond



n.v.t.

115.774

0,1%

1.008

-0,4%

n.v.t.

94.155

4,4%

1.067

0,3%

Koninklijke Wandelbond Nederland
Koninklijk Nederlands Korfbal
Verbond



n.v.t.

85.524

-1,9%

497

-1,4%

Watersportverbond



Boardsport, Kano, Motorboot,
Zeilen

81.244

-2,7%

386

0,2%

Bron: Websites en jaarverslagen sportbonden, NOC*NSF ledenaantal rapportage 2008-2017
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

149

Bijlage organisatiestructuur

A) Sportbonden aangesloten bij NOC*NSF (2/6)
Sportbond

Topsport

Nederlandse Toer Fiets Unie

Sportdisciplines

# leden ‘17

CAGR leden ‘08-’17

# verenigingen ‘17

CAGR ver. ‘08-’17

n.v.t.

71.084

5,6%

514

-0,1%

Nederlandse Ski Vereniging



Alpine, Freestyle, Cross,
Paraskiën/snowboarden

68.487

-4,4%

59

0,2%

Koninklijke Nederlandse Klim- en
Bergsportvereniging



n.v.t.

61.780

1,3%

1

0,0%

Koninklijke Nederlandse Motorrijders
Vereniging



n.v.t.

55.869

2,8%

264

-0,9%

Judo Bond Nederland



n.v.t.

52.924

-1,0%

665

-1,5%

Nederlandse Basketball Bond



n.v.t.

51.398

2,2%

349

-0,5%

Nederlands Handbal Verbond



n.v.t.

49.378

-1,6%

374

-1,3%

Koninklijke Nederlandse
Schaatsenrijders Bond



n.v.t.

40.265

-4,6%

652

-1,4%

Badminton Nederland



n.v.t.

39.343

-4,8%

502

-1,4%

Koninklijke Nederlandse Schietsport
Associatie



n.v.t.

37.500

-1,3%

-

-2,3%

Koninklijke Nederlandse Wielren
Unie



n.v.t.

36.231

2,7%

221

1,1%

Koninklijke Nederlandse Roei Bond



n.v.t.

34.942

2,5%

122

0,7%

Koninklijke Nederlandse Biljart Bond



n.v.t.

32.184

0,3%

1.264

-1,8%

n.v.t.

31.742

-2,8%

25

0,0%

Nederlandse Darts Bond

Bron: Websites en jaarverslagen sportbonden, NOC*NSF ledenaantal rapportage 2008-2017
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

150

Bijlage organisatiestructuur

A) Sportbonden aangesloten bij NOC*NSF (3/6)
Sportbond

Topsport

Sportdisciplines

# leden ‘17

CAGR leden ‘08-’17

# verenigingen ‘17

CAGR ver. ‘08-’17

Nederlandse Tafeltennis Bond



n.v.t.

26.857

-2,7%

537

-1,8%

Nederlandse Triathlon Bond



n.v.t.

26.298

10,7%

132

4,5%

Koninklijke Nederlandse Schaak
Bond



n.v.t.

24.366

0,9%

427

-2,3%

Reddingsbrigade Nederland



n.v.t.

22.997

-2,2%

163

-1,1%

Koninklijke Nederlandse Baseball en
Softball Bond



n.v.t.

20.508

-1,4%

162

-1,1%

Nederlandse Jeu de Boules Bond



n.v.t.

16.478

-1,4%

193

-1,6%

Nederlandse Rugby Bond



n.v.t.

15.299

7,0%

86

0,8%

Koninklijke Nederlandse Vereniging
voor Luchtvaart

n.v.t.

14.142

0,8%

1

0,0%

Nederlandse Onderwatersport Bond

n.v.t.

13.409

-3,7%

269

0,3%

Koninklijke Nederlandse Kaats Bond

n.v.t.

12.143

-1,9%

114

-1,2%

Gehandicaptensport Nederland



n.v.t.

11.306

-6,6%

192

-5,6%

Nederlandse Handboog Bond



n.v.t.

10.578

0,5%

225

-0,9%

KNAC Nationale Autosport Federatie



Autocross, Karting, Rally,
Rallycross, Terreinsport

9.989

3,0%

93

1,5%

Nederlandse Bowling Federatie



n.v.t.

9.946

-5,8%

112

-2,3%

Bron: Websites en jaarverslagen sportbonden, NOC*NSF ledenaantal rapportage 2008-2017
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

151

Bijlage organisatiestructuur

A) Sportbonden aangesloten bij NOC*NSF (4/6)
Sportbond

Topsport

Survivalrun Bond Nederland

Sportdisciplines

# leden ‘17

CAGR leden ‘08-’17

# verenigingen ‘17

CAGR ver. ‘08-’17

n.v.t.

9.872

30,1%

81

11,0%

Federatie Oosterse Gevechtskunsten



Kendo, Wushu, Pencak silat,
Ringcontactsporten

9.717

0,4%

223

-7,0%

Karate-Do Bond Nederland



n.v.t.

8.008

-0,8%

189

0,4%

Squash Bond Nederland



n.v.t.

7.130

-10,0%

82

4,3%

Koninklijke Nederlandse Krachtsport
en Fitnessfederatie



Functional fitness, Kettlebell
sports Powerlifting, Worstelen,

6.986

6,1%

74

-4,8%

Nederlandse IJshockey Bond



n.v.t.

5.846

1,1%

42

0,5%

Taekwondo Bond Nederland



n.v.t.

5.635

-4,6%

147

-1,8%

Nederlandse Boks bond



n.v.t.

5.399

15,3%

116

5,0%

Koninklijke Nederlandse Cricket
Bond



n.v.t.

5.026

-0,4%

48

-2,8%

Koninklijke Nederlandse Dambond



n.v.t.

4.245

-4,6%

167

-4,0%

Koninklijke Nederlandse Kegel Bond

n.v.t.

3.667

-4,5%

349

-2,7%

Nederlandse Klootschiet Bond

n.v.t.

3.308

-1,8%

67

-2,7%

n.v.t.

3.221

2,7%

72

0,0%

n.v.t.

3.045

-3,0%

190

1,0%

Koninklijke Nederlandse Algemene
Schermbond
Aikido Nederland



Bron: Websites en jaarverslagen sportbonden, NOC*NSF ledenaantal rapportage 2008-2017
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

152

Bijlage organisatiestructuur

A) Sportbonden aangesloten bij NOC*NSF (5/6)
Sportbond

Topsport

Sportdisciplines

# leden ‘17

CAGR leden ‘08-’17

# verenigingen ‘17

CAGR ver. ‘08-’17

Nederlandse Kruisboog Bond

n.v.t.

2.621

-0,1%

56

-0,9%

American Football Bond Nederland

n.v.t.

1.746

1,2%

21

0,0%

Nederlandse Frisbee Bond

n.v.t.

1.581

6,0%

34

6,7%

Nederlandse Waterski & Wakeboard
Bond

n.v.t.

1.345

-11,5%

29

-4,8%

Nederlandse Beugel Bond

n.v.t.

1.283

-1,7%

32

-0,3%

Nederlandse Floorball en Unihockey
Bond

n.v.t.

1.268

2,7%

23

-2,0%

O.a. Latin, Line dance,
Streetdance, Salsa, Rolstoel,
Breakdance

1.188

-16,2%

28

-22,2%

Algemene Nederlandse Sjoelbond

n.v.t.

1.149

-6,0%

65

-3,6%

Nederland Lacrosse

n.v.t.

931

8,8%

13

-8,3%

Nederlandse Indoor en Outdoor
Bowls Bond

n.v.t.

928

-7,1%

31

-4,5%

Nederlandse Rollersports Bond

n.v.t.

698

-9,0%

19

2,5%

Koninklijke Nederlandse Kolf Bond

n.v.t.

543

-1,3%

28

-0,8%

Nederlandse Go Bond

n.v.t.

524

-4,0%

15

-2,0%

Nederlandse Minigolf Bond

n.v.t.

477

-5,3%

27

-2,8%

Nederlandse Algemene Danssport
Bond



Bron: Websites en jaarverslagen sportbonden, NOC*NSF ledenaantal rapportage 2008-2017
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

153

Bijlage organisatiestructuur

A) Sportbonden aangesloten bij NOC*NSF (6/6)
Sportbond

Topsport

Sportdisciplines

# leden ‘17

CAGR leden ‘08-’17

# verenigingen ‘17

CAGR ver. ‘08-’17

Koninklijke Nederlandse Motorboot
Club

n.v.t.

356

-5,3%

101

13,6%

Nederlandse Drakenboot Federatie

n.v.t.

317

4,9%

10

-1,4%

Nederlandse Curling Bond



n.v.t.

141

1,2%

4

0,0%

Bob en Slee Bond Nederland



n.v.t.

74

4,5%

-

0,0%

Bron: Websites en jaarverslagen sportbonden, NOC*NSF ledenaantal rapportage 2008-2017
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

154

Bijlage organisatiestructuur

B) Overige sportkoepels

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Sportkoepels

Specialisatie

Sportdisciplines

# leden 2017

Koninklijke Nederlandse Doven Sport Bond

Doven en slechthorenden

12

n.b.

Special Olympics Nederland

Verstandelijke beperking

24

n.b.

Gehandicapten Sport Nederland

Lichamelijke en verstandelijke beperking

7

12.000

Nederlandse Culturele Sportbond

Humanistisch geïnspireerde sportkoepel

n.b.

200.000

Nederlandse Katholieke Sportfederatie

Levensbeschouwelijke sportkoepel

n.b.

400.000

Brandweer Sportbond Nederland

Beroepsgroep: Brandweer

n.b.

n.b.

Studentensport Nederland

Beroepsgroep: Studenten

n.b.

130.000

Nederlandse Politie Sport Bond

Beroepsgroep: Politie

28

n.b.

Nationale Militaire Teams

Beroepsgroep: Defensie

19

n.b.

Bron: Websites en jaarverslagen sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

155

Bijlage organisatiestructuur

C) Overige sportbonden (1/3)

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Sportbond

Omschrijving

Status relatie met NOC*NSF

Nederlandse Shuffleboard Vereniging

Teamsport vergelijkbaar met curling

Niet geschikt bevonden

Muay Thai Organisatie Nederland

n.v.t.

In gesprek met bestaande bond voor aansluiting

Nederlandse Airsoft Belangen Vereniging

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Dutch Cheerleading Association

n.v.t

Doorverwezen naar bestaande bond

Nederlandse Padelbond

n.v.t

Niet geschikt bevonden

E-Sports

n.v.t

Niet geschikt bevonden

KungFu Bond

n.v.t

Doorverwezen naar bestaande bond

Pickleball Nederland

Combinatie van badminton, tafeltennis en tennis

Doorverwezen naar bestaande bond

Nederlandse Dodgeball bond

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Nederlandse Touwtrek Bond

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Bandy Bond Nederland

Teamsport vergelijkbaar met ijshockey

Doorverwezen naar bestaande bond

H.E.M.A. bond

Historische Europese Krijgskunsten

Doorverwezen naar bestaande bond

Paalsport Bond Nederland

Verzameling van sporten als paaldansen

Niet geschikt bevonden

IJszwemmen (IISA) Nederland

n.v.t

Doorverwezen naar bestaande bond

Bron: NOC*NSF, Websites en jaarverslagen sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

156

Bijlage organisatiestructuur

C) Overige sportbonden (2/3)

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Sportbond

Omschrijving

Status relatie met NOC*NSF

Koninklijke Nederlandse Doven Sport Bond

n.v.t

In gesprek met bestaande bond voor aansluiting

Nederlandse Rugby League Bond

n.v.t

Doorverwezen naar bestaande bond

Nederlandse Beach Soccer Bond

n.v.t

Doorverwezen naar bestaande bond

Nederlandse Draf- en Rensport

n.v.t

In gesprek met bestaande bond voor aansluiting

Nederlandse Ringtennis federatie

Variant van ringwerpen op badmintonveld

Niet geschikt bevonden

Nederlandse Othello Vereniging

Denksport

Niet geschikt bevonden

Nederlandse Rope Skipping Organisatie

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Urban Krav Maga

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Calisthenics

Vorm van individuele fitness

Niet geschikt bevonden

Netball

Teamsport vergelijkbaar met korfbal/basketbal

In gesprek met bestaande bond voor aansluiting

Sledehonden sport club Nederland

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Nederlandse Twirl Sport Bond

Turnsport

Niet geschikt bevonden

Nederlandse Savate Federatie

Vechtsport vergelijkbaar met kickboksen

Niet geschikt bevonden

Koninklijke Nederlandse Tafelvoetbal Bond

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Bron: NOC*NSF, Websites en jaarverslagen sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

157

Bijlage organisatiestructuur

C) Overige sportbonden (3/3)

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Sportbond

Omschrijving

Status relatie met NOC*NSF

Mixed Martial Arts

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Nederlandse bond voor obstacle racen (OCRA)

n.v.t

Doorverwezen naar bestaande bond

Roller Derby Nederland

n.v.t

Niet geschikt bevonden

Sticht Gooise Wandelsport Bond

n.v.t

n.b.

Bron: NOC*NSF, Websites en jaarverslagen sportbonden, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

158

Bijlage organisatiestructuur

D) Regelgevende autoriteiten en handhavende inspectiediensten

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Organisatie

Algemene dienstverlening

Sport specifieke dienstverlening

Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT)

Zorgen dat bedrijven, organisaties en overheidsinstanties de
wet- en regelgeving over de duurzame leefomgeving, de fysieke
veiligheid en de woningcorporatiesector naleven

Kwaliteitscontrole van sportvelden, met name kunstgrasvelden

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM)

Speelt een centrale rol bij onderzoek naar benodigdheden voor
goede zorg, veilige producten en een gezonde leefomgeving.
Zowel in opdracht van de overheid als in samenwerking met
andere onderzoeks- en kennisinstituten

Doen van onderzoek op het gebied van het sportbeleid en de
sportpraktijk in Nederland en het coördineren en valideren van
het onderzoek dat gebeurt door derden

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)

Bewaken van de veiligheid van voedsel en
consumentenproducten, de gezondheid van dieren en planten,
het dierenwelzijn en handhaven van de natuurwetgeving

Controleren van sportmateriaal; in het geval van o.a. de
paardensport ziet de organisatie ook toe op het dierenwelzijn

Autoriteit persoonsgegevens
(AP)

Toezichthouder op de Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG)

Toezien op de algemene verordening gegevensbescherming
(AVG) van (sport)verenigingen

Bron: Websites en jaarverslagen ILT, RIVM, NVWA, AP, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

159

Bijlage organisatiestructuur

E) Loterijen

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Bijdrage sport 2018
totaal (€ miljoen)

Organisatie

Beschrijving

Sport-specifieke bijdragen

Nederlandse Loterij

Hieronder vallen: Toto, Krasloten, Lucky Day,
Miljoenenspel Eurojackpot, Lotto en Staatsloterij

Hoofdsponsor NOC*NSF, sponsort TeamNL, Fonds
Gehandicaptensport (Uniek sporten)

44,7

BankGiro Loterij

Draagt met name af aan culture instellingen en
organisaties

Jeugdfonds sport en cultuur

0,5

VriendenLoterij

Veel van de afdrachten zijn gericht op sport en
(samen)spel. Steunden in 2018 3.166 (amateur-)
sportclubs, droegen bij aan de jeugdopleidingen van (o.a)
de Eredivisieclubs, en steunden verschillende Foundations
van (ex)topsporters.

Jeugdfonds sport en cultuur, Friendship Sports Centre, Dirk Kuyt
Foundation, Esther Vergeer Foundation, Fonds
Gehandicaptensport, Giovanni van Bronckhorst Foundation,
Johan Cruyff Foundation, Krajicek Foundation, Ruud van
Nistelrooij Foundation, Yvonne van Gennip Foundation, Edwin
van der Sar Foundation

2,1(a)

Nationale Postcodeloterij

Steunt vooral de natuurfondsen, mensenrechtenfondsen,
en rechtvaardigheidsorganisaties en noodhulp

Krajicek Foundation, Johan Cruyff Foundation, Rafa Nadal
Foundation

1,5

Notitie:

a) Bedrag geschonken aan foundations, exclusief bijdragen aan amateur(sport)clubs

Bron:

Jaarverslagen loterijen, KPMG analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

160

Bijlage organisatiestructuur

F) Belangenbehartigers in de sport

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Organisatie

Specialisatie

Kerntaak

NLCoach

Trainers en coaches in Nederland

Opkomen voor de belangen van de trainers en coaches en
daarnaast de deskundigheid van trainers/coaches verhogen door
bieden van begeleiding

NLSportclub

Community voor sportbestuurders

Doel is om sportclubs meer met elkaar te laten samenwerken
door middel van het uitwisselen van kennis en ervaring

Belangenvereniging van Kleine Mensen (BVKM)

Mensen met korte lengte en hun gezinnen

Mogelijk maken om op gelijk en uitdagend niveau te kunnen
sporten o.a. door het regelmatig organiseren van
sportevenementen

Gay Union Through Sports (GUTS)

LHBT-sporters

Belangenbehartiging van homosporters in Nederland

Landelijk Netwerk Vrouwen in de Sport (LNVS)

Vrouwen actief in landelijke sportorganisaties

Vrouwen in leidinggevende staf- of bestuursfuncties binnen de
sport steunen en de doorstroming van vrouwen bevorderen

NL Sporter

Topsporters

Ondersteuning, bemiddeling, advisering van topsporters bij
(juridische) conflicten en belangenbehartiging voor topsporters
richting politiek, NOC*NSF en sportbonden

VVCS

Professionele voetballers

De VVCS is de belangenorganisatie voor betaald voetballers, en
heeft als doel haar leden zowel op individuele als op collectieve
basis bij te staan, zowel op arbeidsrechtelijk als op
maatschappelijk gebied.

VVBW

Beroepswielrenners

Belangenbehartiging voor beroepswielrenners gericht op de
verbetering van de arbeidsomstandigheden

Bron: Websites en jaarverslagen belangenbehartigers in de sport, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

161

Bijlage organisatiestructuur

G) Brancheverenigingen, werkgevers- en werknemersorganisaties

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Werkgevers- en werknemersorganisaties
De Werkgevers in de Sport (WOS)
FNV Sport en Bewegen
CNV sportbranche
De Unie

Sport-specifieke brancheverenigingen
Vereniging Yogadocenten Nederland

HISWA (watersport)

NL Actief (fitness)
WiZZ (zwembaden, zwemscholen)
NVG (golfaccommodaties)
NRZ (zwemveiligheid, nationale zwemdiploma’s)
FNRS (paardensport)
Vereniging van Buitensport Ondernemingen Nederland

Overige brancheverenigingen sport
Branchevereniging Sport en Cultuurtechniek, BSNC
Speel Verantwoord (kansspelaanbieders)
Vereniging voor Sport en Recht

Bron: Websites en jaarverslagen belangenbehartigers in de sport, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

162

Bijlage organisatiestructuur

H) Commerciële sportaanbieders (ketens)

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Type Sport

Commerciële sportaanbieders

Beschrijving

Fitness

Basic-Fit

Europese aanbieder van fitnesscentra met 621 clubs (161 in NL), met meer dan 1,8 miljoen leden in
Europa (0,5 miljoen in NL). Focust zich op het lage prijssegment.

119,3(a)

Fitness

Fit For Free

107 clubs (waarvan 96 in Nederland) is Fit for free een van de grootste aanbieders van Fitness in
Nederland. Lowbudget aanbieder.

88

Fitness

Anytime Fitness

Grote wereldwijde aanbieder van fitness (3.300 clubs) met 60 clubs in Nederland. Gepositioneerd in het
midden- en hoogsegment.

n.b.

Fitness

Fitland

Nederlandse fitnessketen (40 clubs), die halverwege 2019 wordt overgenomen door Basic-Fit.

48,8

Sport

LACO

Aanbod van totale fitness, inclusief zwembaden; 34 clubs in Nederland.

n.b.

Sport

Sportfondsen

Met meer dan 3.000 medewerkers exploiteert Sportfondsen Groep, via een honderdtal ondernemingen,
meer dan 550 voorzieningen zoals zwembaden, sporthallen, ijsbanen, multifunctionele sportcentra en
sociaal-culturele centra.

120

Sport

Optisport

Biedt allerlei sporten aan in Nederland en België: trampolinespringen, zwemmen, fitness, schaatsen en
andere binnensporten; 19 fitnesslocaties locaties in Nederland, totaal 370 locaties in Nederland en
België.

~75(b)

Notitie:

a) In Nederland. b) België en Nederland

Bron:

Jaarverslagen, Websites bedrijven, KPMG-analyse

Omzet 2018
(€ miljoen)

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

163

Bijlage organisatiestructuur

I) Sportgerichte stichtingen en goede doelen

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Organisatie

Beschrijving

Johan Cruyff Foundation

De Johan Cruyff Foundation steunt en ontwikkelt sportactiviteiten voor kinderen, overal ter wereld, met een focus op kwetsbare kinderen.

7,5

Fonds
Gehandicaptensport

Fonds Gehandicaptensport zet zich in om sport voor iedereen met een handicap dicht bij huis mogelijk te maken.

2,7

Jeugdfonds Sport &
Cultuur

Het Jeugdfonds Sport & Cultuur maakt het mogelijk dat kinderen en jongeren uit gezinnen met weinig geld, toch op voetbal, muziekles, turnen,
streetdance, judo of theaterles kunnen of een andere sportieve of creatieve activiteit kunnen doen.

4,2

Richard Krajicek
Foundation

De Krajicek Foundation is de sportfoundation die kinderen en jongeren in aandachtswijken intensief begeleidt en motiveert om dicht bij huis en
met elkaar te spelen en te sporten. Zo kunnen zij zich in een veilige omgeving op een gezonde en sportieve manier ontwikkelen en een
inspiratiebron zijn voor de jeugd in hun buurt.

1,9

Fonds voor de sport

De doelstelling is om meer inkomsten voor de sport te realiseren, voor zowel topsport als breedtesport. Momenteel gaat er ‘slechts’ 2% van de
particuliere giften en donaties naar sport. Omdat sport zo belangrijk is voor de samenleving is het doel dit percentage de komende drie jaar te
verdubbelen naar ten minste 4%.

n.b

Edwin van de Sar
Foundation

De Edwin van der Sar Foundation realiseert projecten ter ondersteuning van mensen met hersenletsel op het gebied van revalidatie, participatie
en preventie.

0,2(a)

Yvonne van Gennip
Foundation

Het Yvonne van Gennip Talent Fonds zet zich in om fondsen te werven om daarmee talentvolle sporters een kans te geven de top te behalen.

1,2

Giovanni van
Bronckhorst Foundation

Met sport en onderwijs iets terug kunnen doen voor de samenleving, vooral rondom Rotterdam.

0,6

Esther Vergeer
Foundation

Stimuleren dat kinderen en jongeren met een handicap een kans krijgen om te sporten en dat ze die kans pakken. Want die ene kans is het
begin van een toekomst. De Esther Vergeer Foundation doet dat voor kinderen en jongeren van over de hele wereld, maar om te beginnen in
Nederland.

0,4

Dirk Kuyt Foundation

De Dirk Kuyt Foundation richt zich op alle aangepaste sporten. Van G-voetbal tot zeilen en van rolstoeltennis tot biljarten voor mensen met
Parkinson. Sporten heeft immers niet alleen een lichamelijke functie, maar speelt ook een belangrijke rol bij de sociale integratie.

0,5

Stichting Sport Helpt

De stichting ‘Sport Helpt’ organiseert droomontmoetingen voor ernstig zieke kinderen in het ziekenhuis, of in overleg op een alternatieve locatie,
met een (Olympische) topsporter van zijn of haar favoriete sport. Ieder kind verdient een lach op zijn of haar gezicht en daarvoor is deze stichting
in het leven geroepen.

0,1

Stichting SportFair

De doelstelling van de SportFair-organisatie is mensen van alle leeftijden kennis te laten maken met bekende en onbekende sporten, met de
intentie om de sportparticipatie te bevorderen.

n.b

Notitie:

a) Jaarverslag van 2018

Bron:

Websites fondsen, Jaarverslagen stichtingen, KPMG-analyse

Besteed (€ mln)
aan sport 2017

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

164

Bijlage organisatiestructuur

J) Topsport infrastructuur en talentontwikkeling (1/2)

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Nationale Topsport Centra (NTC)

Regionale Training Centra (RTC)

Topsport Talentscholen (TTS)

Waterpolo

Baseball

OSG Willem Blaeu Alkmaar

Thorbecke Voortgezet Onderwijs Rotterdam

Triatlon

Basketball

CSG Het Noordik Almelo

DaCapo College Sittard

Beachvolleybal

Handbal

OSG Echnaton - Helen Parkhurst Almere

Trevianum scholengroep Sittard

Zeilen

Handboogsport

Scala College Alphen aan den Rijn

Willem ll College Tilburg

Korfbal

Calandlyceum Amsterdam

Leidsche Rijn College Utrecht

Roeien

Veluws College Apeldoorn

College Den Hulster Venlo

Rugby

Beekdal Lyceum - 't Venster Arnhem

Scheldemond College Vlissingen

Schaatsen

RSG 't Rijks Bergen op Zoom

Het College Weert

Schaatsen

Segbroek College Den Haag

CSE - Thomas a Kempis College Zwolle

Schietsport,

Sint-Joriscollege Eindhoven

Softbal

Carmelcollege Emmen

Tennis

Het Stedelijk Lyceum Enschede

Turnen

Topsport Talentschool Groningen

Vechtsport, Judo

OSG Sevenwolden Heerenveen

Voetbal

CVO 't Gooi Hilversum

Volleybal

Haarlemmermeer Lyceum Hoofddorp

Kitesurfen

Tabor College Hoorn

BMX

Leonardo College Leiden

Wielrennen baan

SSgN Nijmegen
Rodenborch College Rosmalen

Bron:

Stichting Talent School (LOOT), KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

165

Bijlage organisatiestructuur

J) Topsport infrastructuur en talentontwikkeling (2/2)
Centra voor Topsport en Onderwijs (CTO's)

Regionale Topsport Organisaties (RTO'S)

CTO Amsterdam

RTO Noord

CTO Zuid (Eindhoven)

RTO Noordwest

CTO Noord (Heerenveen)

RTO Oost

CTO Papendal

RTO Utrecht

CTO Metropool (Den Haag)

RTO Metropool Den Haag-Rotterdam-Dordrecht

Selectie i.v.m.
onvolledige data

RTO Zuid
RTO Limburg

Bron:

Stichting Talent School (LOOT), KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

166

Bijlage organisatiestructuur

K) Commerciële topsportorganisaties

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Type Sport

Organisatie

Beschrijving

Voetbal

Eredivisie CV

Verantwoordelijk voor de media en marketing van de
Eredivisie. Verkoopt de uitzendrechten voor de
Eredivisieclubs.

254,22

Voetbal

Eredivisieclubs: Ajax, PSV, Feyenoord, AZ Alkmaar, Vitesse, FC Utrecht, Heracles Almelo, FC
Groningen, ADO Den Haag, Willem II, SC Heerenveen, VVV-Venlo, PEC Zwolle, FC Emmen, Fortuna
Sittard, Excelsior Rotterdam, De Graafschap, N.A.C. Breda
Keuken Kampioen Divisie: AGOVV Apeldoorn, Almere City, Cambuur Leeuwarden, FC Den Bosch,
FC Dordrecht, FC Eindhoven, Go Ahead Eagles, TOP Oss, RKC Waalwijk, Roda JC, Sparta
Rotterdam, SC Telstar, FC Twente, FC Volendam, Helmond Sport, MVV Maastricht, NEC

Topsportteams in het voetbal, spelend in de Eredivisie, en
Keuken Kampioen Competitie. Met betaalde selecties en
staf.

432(a)

Wielrennen

Team Sunweb

World-Tour wielerploeg (mannen en vrouwen) inclusief
opleidingsteams (officieel onder Duitse licentie)

~18

Wielrennen

Roompot-Charles

Pro-continentale wielerploeg met Nederlandse en
Belgische renners.

n.b.

Wielrennen/Schaatsen

Team Jumbo Visma

Gecombineerde schaatsploeg (mannen en vrouwen) en
wielerploeg (mannen) , inclusief opleidingsteams. Met
meerdere Olympisch kampioenen (schaatsen) en
succesvolle wielrenners op mondiaal niveau in het team.

~20

Schaatsen

Team IKO, Team TalentNED, Team Reggeborgh, Gewest Fryslan, Team Frysk, Healthy Team,
Team Easyjet

Schaatsploegen met opleidingsploegen. Toegang tot de
hoogste schaatscompetitie.

n.b.

Hockey

Heren: Almere, Amsterdam, Bloemendaal, Den Bosch, HGC, Kampong, Oranje-Rood, Pinoké,
Rotterdam, SCHC, Tilburg, Klein Zwitserland
Vrouwen: Amsterdam, Bloemendaal, Den Bosch, Groningen, HDM, Huizen, Hurley, Kampong,
Laren, Oranje-Rood, Pinoké, SCHC

Tophockey in Nederland, gebaseerd op brede sportclubs
vallend onder NOC*NSF. Veelal parttime profs.

n.b.

Volleybal

Eredivisie Heren: Zaanstad, Topvolleybal Zwolle, Orion, Talentteam Papendal, Abiant Lycurgus,
Advisie/SSS, Draisma Dynamo, VoCASA, SV Land Taurus, Sliedrecht.
Eredivisie Dames: Springendal-Set_up ’65, FAST, Eurosped, Talentteam Papendal, VC Sneek,
Apollo 8, Sliedrecht, Dros-Alterno, Regio Zwolle, Pharmafilter US

Volleybalteams in Nederland: parttime profs.

Notitie:

a) Alleen de begrotingen van de Eredivisieclubs

Bron:

Jaarverslagen, Websites bedrijven, KPMG-analyse

Omzet 2018
(€ miljoen)

n.b.

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

167

Bijlage organisatiestructuur

L) Landschapseigenaren en -beheerders

Selectie i.v.m.
onvolledige data

Organisatie

Beschrijving

Natuurmonumenten

Natuurmonumenten zet zich in voor de bescherming van natuurgebieden, waardevolle landschappen en cultureel erfgoed. Natuurmonumenten koopt gebieden aan,
beheert die en zorgt ervoor dat ze toegankelijk zijn voor recreanten en natuurliefhebbers. Dit wordt mogelijk gemaakt door de steun van donateurs. Natuurmonumenten
ontwikkelt ook nieuwe natuur, door bijvoorbeeld landbouwgrond om te vormen tot nieuwe leefgebieden voor planten en dieren of door natuurlijke landschappen te
herstellen. Ook zet Natuurmonumenten zich in voor de aanleg van verbindingszones tussen natuurgebieden, zodat planten en dieren de kans krijgen zich te verspreiden.
Natuurmonumenten beheert zo’n 100.000 hectare aan natuurgebieden, waarin ook (beperkt) sport en recreatie plaats kan vinden.

LandschappenNL

LandschappenNL is voortgekomen uit een samenwerkingsverband van De12Landschappen en Landschapsbeheer Nederland. LandschappenNL is de ondersteunende
organisatie voor de aangesloten partners: de 12 provinciale Landschappen en de provinciale organisaties Landschapsbeheer. LandschappenNL geeft advies, behartigt de
belangen van het Nederlandse landschap en voert beheertaken uit. De organisaties die hun krachten hebben gebundeld in LandschappenNL vertegenwoordigen zo’n
110.000 hectare beschermde natuur en ruim 800 monumenten.

Staatsbosbeheer

Staatsbosbeheer is de bos- en natuurbeheerder van de Nederlandse staat. Deze organisatie beheert in opdracht van de rijksoverheid ongeveer 260.000 hectare bos,
natuurgebieden en historisch cultuurlandschap, en is hiermee de grootste natuurbeheerder van Nederland. Staatsbosbeheer ontwikkelt en beheert natuurgebieden,
bevordert de recreatie en zet zich in voor het gebruik van milieuvriendelijke grondstoffen.

Waterschappen

De waterschappen (of hoogheemraadschappen) zijn verantwoordelijk voor een groot deel van het waterbeheer in Nederland. Waterschappen zijn geen
landschapseigenaren, maar uitsluitend beheerders. Waterschappen zijn regionale overheidsorganisaties die zorg dragen voor de waterhuishouding in een bepaald
gebied. Nederland is opgedeeld in 24 waterschappen. De kerntaken van een waterschap zijn de waterkeringszorg, het waterkwantiteitsbeheer en het
waterkwaliteitsbeheer, maar het waterschap beheert daarmee ook gebieden waarbinnen veel (water)sport en recreatie plaatsvindt. De waterschappen staan onder
toezicht van de desbetreffende provincie.

Federatie Particulier Grondbezit

De FPG is een vereniging van particuliere eigenaren van landbouwgronden (verpacht of in eigen gebruik), (oude en nieuwe) landgoederen, bossen en natuurterreinen. De
ca. 1.600 leden zijn gezamenlijk eigenaar van bijna 200.000 hectare in Nederland. De omvang van het eigendom per lid varieert van één tot enkele duizenden hectares.
Een deel van de particuliere landgoederen is (deels) opengesteld voor sport en recreatie.

Natuurnetwerk Gemeenten

Bij het Natuurnetwerk Gemeenten zijn momenteel 34 gemeenten lid, die gezamenlijk bijna 25.000 hectare aan bos- en natuurterreinen in eigendom hebben. In totaal
hebben alle gemeenten in Nederland 50.000 hectare bos- en natuurterrein in eigendom en in deze gebieden vindt ook sport en recreatie plaats.

Rijksvastgoedbedrijf

Het Rijksvastgoedbedrijf beheert en ontwikkelt terreinen en natuurgebieden van de rijksoverheid. Het Rijksvastgoedbedrijf beheert ongeveer 30.000 hectare
defensieterreinen. Ruim 2/3 deel daarvan is oefen- en schietterrein. Deze terreinen bevatten belangrijke beschermde natuurwaarden. Het Rijksvastgoedbedrijf is
daarmee de derde natuurbeheerder van het land, na Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Een deel van de oefenterreinen is opengesteld voor het publiek en
daarmee (deels) toegankelijk voor sport en recreatie.

Bron:

LandschapinNederland.nl, VBNE.nl, websites landschapseigenaren, KPMG-analyse
© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative
(‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden.

168

KPMG on social media

KPMG app

© 2019 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van
zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten
voorbehouden.
De naam KPMG en het logo zijn geregistreerde merken van KPMG International.