Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 701

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET
ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 september 2023
Op 14 september 2023 heb ik het verzoek gekregen van de Vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, op initiatief van het
lid Richardson (VVD), om een brief te sturen ten aanzien van de viering
van carnaval en de planning van de doorstroomtoets. In mijn brief van
14 september jl. heb ik vervolgens aangekondigd op korte termijn in
gesprek te gaan met de betrokken partijen over de afname van de
doorstroomtoets en de viering van carnaval.1 Op 18 september heeft dit
gesprek plaatsgevonden, met vertegenwoordigers van de samenwerkende carnavalsverenigingen, de carnavalsbonden, de provincie Limburg,
ouders, de sectoren primair en voortgezet onderwijs, schoolleiders, de
toetsaanbieders, stichting Cito en het CvTE. Dankzij hun bijdragen heb ik
een breed beeld gekregen van de zorgen, dilemma’s en afwegingen ten
aanzien van de onderwijsinhoudelijke en organisatorische consequenties
van een eventuele aanpassing van de afnameperiode.
In deze brief licht ik mijn besluit toe, evenals de dilemma’s die daaraan ten
grondslag liggen. Het belang van het kind staat altijd voorop. Een leerling
moet in goede omstandigheden een toets kunnen maken. Tegelijkertijd zie
ik ook het belang van deelname aan belangrijke tradities. Om hiervoor
meer ruimte te maken, verleng ik de periode waarin scholen een
doorstroomtoets kunnen afnemen van twee naar drie weken.
Na de afname van de doorstroomtoetsen in 2024 zal ik u een wetswijziging doen toekomen waarin ik deze verruiming van de afnameperiode
structureel codificeer.
Wet doorstroomtoetsen po
Vanaf dit schooljaar is de nieuwe Wet doorstroomtoetsen po in werking
getreden. Deze wijzigingswet is het resultaat van een gewogen proces,
1

kst-31293-701
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 21 293, nr. 698.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 701

1

waaraan veel verschillende partijen hebben meegewerkt en over hebben
meegedacht, waaronder de PO-Raad en de VO-raad, en is uiteindelijk door
u als wetgever gefinaliseerd. Het uitgangspunt van deze wet was en is de
kansengelijkheid te vergroten in de overgang van primair naar voortgezet
onderwijs. Vanaf dit schooljaar maakt de aanmeldprocedure geen
onderscheid meer tussen leerlingen met een ongewijzigd of bijgesteld
schooladvies. Zo hebben alle leerlingen dezelfde kans op plaatsing op de
vo-school van hun voorkeur.
Met deze wetswijziging is daarom het tijdpad van schooladvies, toetsafname en aanmelding aangepast. Daartoe is een impactanalyse
opgesteld, waarin werd geïnventariseerd wat de mogelijkheden waren om
het tijdpad te optimaliseren.2 Uit die analyse bleek dat er een bepaalde
periode is waarin de toets kan worden afgenomen. Buiten die periode
ontstaan problemen. Het is aan de voorkant van belang dat er voor
po-scholen voldoende onderwijstijd resteert tussen de kerstvakantie en de
toetsafname. Aan de achterkant hebben vo-scholen voldoende tijd nodig
voor de lerarenformatie, de plaatsing in het VO en een gedegen
overdracht van leerlinggegevens bij de overgang van PO naar VO. Om
aan deze verschillende voorwaarden te kunnen voldoen, is ervoor
gekozen om een afnameperiode van twee weken vast te stellen. Scholen
hebben de vrijheid zelf de doorstroomtoets te plannen binnen die periode.
De doorstroomtoets neemt maximaal twee dagdelen in beslag.
Het advies van de Raad van State om deze periode van twee weken op
wetsniveau vast te leggen is destijds door mijn ambtsvoorganger
overgenomen. Uw verzoek de afnameperiode op deze korte termijn te
verruimen kan niet zonder in strijd met de wet te handelen. Om te
voorkomen dat we in strijd met de wet blijven handelen, heb ik besloten
de wijziging zo spoedig mogelijk in de wet op te nemen.
Doorstroomtoets in de week vóór carnaval
De genoemde periode van twee weken zoals die nu in de wet is
opgenomen, biedt de mogelijkheid om de doorstroomtoets af te nemen
voorafgaand aan de carnavalsweek en voorafgaand aan de donderdag en
vrijdag waarop het carnavalsfeest op scholen vaak wordt gevierd. In 2024
kunnen scholen ervoor kiezen om maandag 5, dinsdag 6 of woensdag
7 februari een doorstroomtoets af te nemen. Uit het gesprek van
18 september bleek echter dat de hierboven geschetste termijn toch
onvoldoende ruimte biedt voor de tradities horende bij carnaval. De
verschillende vertegenwoordigers van carnaval, waaronder niet alleen
carnavalsbonden en -verenigingen, maar ook de provincie Limburg, de
PO-Raad, de VO-raad en AVS, benadrukten dat het vieren van carnaval
meer is dan alleen de vieringen tijdens de carnavalsweek zelf en het
carnavalsfeest op school. Het betreft dynamisch cultureel erfgoed.
Leerlingen, vooral die uit groep 8, doen mee aan allerhande activiteiten in
de week voorafgaand aan carnaval en kunnen daardoor in die week niet
de concentratie opbrengen die ze nodig hebben voor de doorstroomtoets.
Dat heeft geleid tot het verzoek om de afnameperiode van de doorstroomtoets met één week te verlengen aan de voorkant (29 januari–4 februari).
Bestuurlijke dilemma’s: overwegingen verruiming afnameperiode
De aanbieders van doorstroomtoetsen, het CvTE en stichting Cito hebben
gewezen op de voorwaarden en consequenties van een verruiming van de
afnameperiode aan de voorkant. Uit eerdere analyse en adviezen,
2

Oberon (2020), Nut, wenselijkheid en consequenties van één aanmeldmoment vo. Zie bijv.
https://open.overheid.nl/documenten/ronl-239bdd9f-d0fe-4d88–848e-b2156ec5c30f/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 701

2

alsmede uit het overleg van 18 september, blijkt dat een verlenging aan de
achterkant niet uitvoerbaar is met instandhouding van de bijstelling van
de schooladviezen en de aanmeldperiode voor het VO (die start op
25 maart). Het is niet mogelijk de normering van de toetsen en het
opstellen van de leerlingrapporten binnen een kortere periode uit te
voeren. De enige ruimte tot verlenging van de afnameperiode is dus de
week voorafgaand aan de huidige toetsperiode.
Een verruiming van de afnameperiode moet voor alle scholen in
Nederland gelden. De aanbieders van doorstroomtoetsen geven aan dat
een verruiming van de afnameperiode aan de voorkant op deze korte
termijn mogelijk is, maar alléén voor digitale toetsen. De afname van de
twee beschikbare papieren toetsen kan op deze korte termijn niet worden
vervroegd. Logischerwijs is het bij een papieren toets van belang dat die
gelijktijdig in het hele land plaatsvindt. De papieren toetsen staan nu
gepland op 6 en 7 februari a.s. en dat blijft dit jaar zo. Het is niet wenselijk
deze toetsen nu nog te verplaatsen, temeer omdat scholen die geen
carnaval vieren daarmee verplicht zouden worden hun jaarplanning op
korte termijn nog aan te passen. De verruiming van de periode van
digitaal toetsen heeft organisatorisch minder zwaarwegende consequenties. Toetsaanbieders geven daarbij aan dat deze vervroeging slechts
mogelijk is wanneer er vóór 1 oktober duidelijkheid is. Dat is de datum
waarop scholen zich kunnen gaan inschrijven voor de verschillende
doorstroomtoetsen.
Met de inwerkingtreding van de Wet doorstroomtoetsen po wordt de
periode waarin het schooladvies kan worden gegeven aanzienlijk ingekort
ten opzichte van voorgaande jaren (toen mochten scholen tot 1 maart het
schooladvies geven). Het schooladvies zou in 2024 tussen 10 en 31 januari
gegeven kunnen worden. Scholen die gebruik maken van de met deze
brief aangekondigde mogelijkheid om vervroegd de doorstroomtoets af te
nemen, zullen ook het schooladvies eerder moeten geven en registreren,
uiterlijk de dag voorafgaand aan de afname van de doorstroomtoets.
Daarmee resteert scholen minder tijd dit advies op te stellen en te
bespreken met ouders en leerlingen. Uit het dringend verzoek vanuit het
veld om een verruiming van de afnameperiode, mede verwoord door de
PO-Raad, maak ik op dat een verdere inkorting van de adviesperiode geen
onoverkomelijk problemen zou moeten opleveren voor scholen.
Omdat met de inwerkingtreding van de Wet doorstroomtoetsen po het
tijdpad wijzigt waarin schooladvies, toetsafname en aanmeldweek hun
beslag krijgen, onderzoek ik na de eerste afnameperiode van de
doorstroomtoets wat de effecten zijn van dit nieuwe tijdpad. Nu de
periode om het schooladvies af te geven nog verder wordt ingekort bij
scholen die vervroegd de toets afnemen, zal ik ook de effecten van die
extra inkorting meenemen in het onderzoek.
Conclusie
Gelet op het standpunt dat verschillende fracties van uw Kamer innemen
om de afnameperiode te verruimen, om leerlingen meer ruimte te geven
in de week vóór carnaval, heb ik besloten om in 2024 scholen ook toe te
staan een digitale doorstroomtoets af te nemen in week 5 (29 januari–
4 februari). Er staan scholen zes digitale toetsen ter beschikking. En
natuurlijk blijft het gewoon mogelijk een digitale doorstroomtoets af te
nemen in de weken die daar al voor stonden (5 – 18 februari). De data
waarop de papieren toetsen worden afgenomen (6–7 februari), blijven
staan. In totaal zijn er dan drie weken waarin doorstroomtoetsen kunnen
worden afgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 701

3

Scholen mogen in 2024 voor deze vervroegde afname kiezen mits aan
twee voorwaarden wordt voldaan: ten eerste moet het voorlopig
schooladvies vóór de afname van de doorstroomtoets zijn gegeven en
geregistreerd. Ten tweede dienen scholen zelf zorg te dragen voor een
degelijke digitale infrastructuur en een afdoende niveau van digitale
vaardigheid bij zowel leerkrachten als leerlingen voor het afnemen van
een digitale toets. Scholen kunnen bij de toetsaanbieder van hun voorkeur
terecht voor vragen over de randvoorwaarden die aan een digitale afname
worden gesteld.
Voor de afname van de doorstroomtoets in 2025 en verder zal ik erop toe
zien dat ook de planning van de papieren toetsen ruimte biedt aan
belangrijke tradities.
Proces signalen met betrekking tot centrale aanmeldweek
Naast de signalen over de doorstroomtoets, heb ik ook signalen
ontvangen over de planning van de centrale aanmeldweek. De data van
die week zijn wettelijk vastgesteld van 25 tot en met 31 maart. In diverse
schooljaren vallen in deze week echter vrije dagen, zoals Goede Vrijdag,
Pasen en weekenden. Dat levert in ieder geval voor 2024 een kortere
aanmeldperiode op. Diverse organisaties, zoals organisaties die binnen de
G4 verantwoordelijk zijn voor de overgang po-vo, geven aan dat dit
risico’s met zich meebrengt voor kansengelijkheid. Over de zorgen en
mogelijke aanpassingen rondom de aanmeldweek ga ik op korte termijn
in gesprek met de G4-organisaties. De uitkomsten van dit gesprek zal ik
ook in breder verband afstemmen. Bijvoorbeeld met betrokkenen als de
PO-Raad, de VO-raad, samenwerkingsverbanden en Ouders en Onderwijs.
Ik zal de uitkomsten van het gesprek na afloop met u delen.
Tot slot
Ik vertrouw erop met het besluit rond de afnameperiode tegemoet te
komen aan de groeiende wens, ook van uw Kamer, om meer rekening te
houden met de aanloop naar carnaval en de kansengelijkheid van
leerlingen. Een zorgvuldige en professionele afname van de doorstroomtoets is van groot belang. Deze brief is daarom ook bedoeld om duidelijkheid te geven aan alle uitvoeringsorganisaties die daarmee zijn belast
en die mij hebben gevraagd vóór 1 oktober duidelijkheid te bieden, zodat
alle noodzakelijke voorbereidingen tijdig kunnen plaatsvinden.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
M.L.J. Paul

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 701

4