Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 428

Beleidsnota Biotechnologie

Nr. 398

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juni 2023
Met deze brief informeer ik u, mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) en de Minister van Economische Zaken en Klimaat,
over de voortgang, kansen en uitdagingen op het dossier Nieuwe
Genomische Technieken in de plantveredeling (hierna: NGTs). Met deze
brief doe ik mijn toezegging aan het lid Boswijk af.
Uw Kamer heeft aangegeven nieuwe, proportionele regelgeving voor het
veilig gebruik van deze NGTs (zoals CRISPR-Cas) belangrijk te vinden1, 2
en geïnformeerd te willen blijven over voortgang en inhoud van het
NGT-dossier3. Hierop gaan we in deze brief verder in en geven we een
stand van zaken van de voortgang van dit dossier in de Europese Unie,
zoals mij gevraagd is door het lid Van Campen; ik heb hier een toezegging
op gedaan. Voor de ontwikkelingen op het brede veld van Biotechnologie
verwijzen wij u graag naar de Kamerbrief van de Staatssecretaris van
IenW van 13 februari 20234 en de Trendanalyse Biotechnologie 2023, van
de Commissie Genetische Modificatie en de Gezondheidsraad, die op
20 april 2023 aan de Kamer is gestuurd5.
Over Nieuwe Genomische Technieken6
Ik zet mij, samen met mijn collega-bewindspersonen, in Brussel in voor
het moderniseren van de regelgeving voor NGTs voor het gebruik in de
1

Kamerstuk 27 428, nr. 391.
Kamerstuk 22 112, nr. 3512.
3
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1474.
4
Kamerstuk 27 428, nr. 396.
5
Kamerstuk 27 428, nr. 397.
6
Voor de definitie van NGTs gebruik ik de definitie van de Europese Commissie: «een
parapluterm voor een verzameling van technieken die het genetisch materiaal van een
organisme kan veranderen en die zijn opgekomen of zijn ontwikkeld ná 2001 (toen de huidige
GMO wetgeving is ontwikkeld)».
2

kst-27428-398
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 398

1

plantenveredeling. De inzet van het kabinet is een veilige, toekomstbestendige, proportionele en gedegen wetgeving die is gebaseerd op
wetenschappelijke kennis.7, 8
Het uitgangspunt van het kabinet hierbij is dat we de kansen van nieuwe
ontwikkelingen door NGTs willen benutten, zo lang de veiligheid
gewaarborgd blijft voor mens en milieu. Nederland onderschrijft de
conclusies van de EFSA dat planten verkregen via gerichte mutagenese en
cisgenese9 even veilig zijn als planten verkregen via conventionele
veredeling of klassieke mutagenese10. Hierbij stellen we als voorwaarde
dat er geen soortgrenzen worden overschreden.
Op dit moment vallen de toepassingen van NGTs onder de regelgeving
voor genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s). Nederland vindt de
ggo-regelgeving al geruime tijd niet geschikt om een deel van deze
technieken voor de plantveredeling te reguleren, en pleit daarom voor
nieuwe en proportionele regelgeving. De huidige wetgeving is in 2001 tot
stand gekomen en houdt geen rekening met de technologische en
wetenschappelijke vooruitgang van afgelopen decennia. Het toelatingstraject voor ggo’s houdt geen rekening met de verschillende risicoprofielen die producten van NGTs kunnen hebben en is daarom in sommige
gevallen disproportioneel zwaar. Nederland vindt dat er met deze
verschillende risicoprofielen rekening moet worden gehouden: streng
waar het moet, soepel waar het kan. Nederland is voorstander van het
ontwikkelen van gewassen via NGTs die ook via conventionele veredelingstechnieken mogelijk zijn en die bij gebruik van NGTs aanzienlijk
sneller gerealiseerd kunnen worden. Er is echter een duidelijke afbakening
nodig om ervoor te zorgen dat planten geproduceerd door NGTs, waarvan
de modificatie niet via de conventionele weg of via natuurlijke wijze
ontwikkeld kan worden, beoordeeld blijven worden op hun veiligheidsrisico’s voor mens, dier en milieu.
Kansen en bezwaren van NGTs
NGTs kunnen belangrijke kansen bieden om de veredeling van gewassen
die tolerant zijn tegen bijvoorbeeld droogte, verzilting, ziekten of plagen te
versnellen. Daarmee vormen NGTs een nuttig onderdeel van de gereedschapskist voor de uitdagingen in het landbouw- en voedselsysteem. En
ze kunnen de transitie faciliteren naar een duurzaam landbouw- en
voedselsysteem, dat minder afhankelijk is van externe hulpmiddelen,
zoals gewasbeschermingsmiddelen.
Verder kunnen deze technieken een bijdrage leveren aan de ambitie om
de teelt van nieuwe gewassen mogelijk te maken in Nederland, voor
bijvoorbeeld de eiwit-transitie of de circulaire economie. Nieuwe
gewassen hebben vaak een veredelingsachterstand11 vergeleken met
gangbare teeltgewassen en dit kan met NGTs versneld worden ingehaald.

7

Nederlandse reactie op de aanvangseffectbeoordeling van de Europese Commissie (link),
bijlage bij Kamerstuk 27 428, nr. 382.
Kamerstuk 27 428, nr. 394.
9
Cisgenese is het door genetische modificatie overbrengen van een eigenschap binnen een
soort of binnen kruisbare soorten van de ene plant naar een andere plant, gerichte mutagenese
is het gericht aanbrengen van mutaties in het genoom, zonder nieuw genetisch materiaal in te
brengen.
10
Het rapport over NGTs van het Europese Voedselveiligheidsagentschap (EFSA) (link).
11
Met veredelingsachterstand wordt bedoeld dat er doorgaans aan gangbare gewassen langer
en met grotere investeringen is veredeld om deze gewassen beter te laten presteren in het
Nederlandse landbouwsysteem. Niet-gangbare gewassen leveren hierdoor een minder
opbrengst per hectare op vergeleken met deze gangbare gewassen. Hierdoor kan het minder
aantrekkelijk zijn om niet-gangbare gewassen te telen ten opzichte van gangbare gewassen.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 398

2

Wij willen hierbij wel benadrukken dat deze technieken géén «silver
bullet» zijn voor duurzame landbouw. Een techniek is niet duurzaam op
zichzelf, de wijze van toepassing in het systeem is daarvoor bepalend12.
Dit dossier kent ook een aantal bezwaren en zorgen in de maatschappij.
Expliciet willen we stilstaan bij zorgen rondom machtconcentratie,
keuzevrijheid voor telers/consumenten en duurzaamheid. Hier heeft ook
het lid Boswijk mij gevraagd om op in te gaan (toezegging gedaan op
17 april 2023).
• Er zijn zorgen rondom machtsconcentratie in de plantveredeling door
nieuwe wetgeving voor NGTs. Nederland wil het gebruik van NGTs in
de veredeling juist toegankelijker te maken voor mensen, instituten en
bedrijven. Op dit moment is het op de markt brengen van gewassen,
die veredeld zijn met genetische technieken, weggelegd voor grote
multinationals. Dit komt mede door de kostbare toelatingsprocedure.
Nieuwe Europese regelgeving voor NGTs zal dus wat ons betreft juist
machtsconcentratie in de plantveredeling moeten tegengaan.
• Een andere zorg is die van keuzevrijheid: er is een nadrukkelijke wens
van professionele gebruikers en consumenten om vrijheid in keuze,
het wel of niet gebruik maken van NGT-producten, te waarborgen. Zo
heeft de biologische sector aangegeven geen gebruik te willen maken
van NGTs in de verdeling van rassen. Het bepalen of een gewas door
NGTs of door conventionele technieken is veredeld, is lastig gezien het
feit dat de resulterende gewassen in het laboratorium niet van elkaar
te onderscheiden zijn. Om keuzevrijheid te kunnen borgen moeten
alternatieve traceringmethoden worden ontwikkeld, dit kan bijvoorbeeld een (toegankelijk) documentatiesysteem zijn om transparantie in
de keten te garanderen. Ook voor consumenten moet er een manier
komen waar zij een geïnformeerde keuze kunnen maken om wel of niet
een NGT-product te kopen. Hierbij kan worden gedacht aan etikettering
en/of digitale oplossingen, dit is ook de Nederlandse inzet in Europa.
• Een andere zorg is dat het gebruik van NGTs in de veredeling de
verduurzaming van de landbouw juist tegenwerkt, een voorbeeld dat
genoemd wordt is dat NGTs juist een toename van het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen zouden kunnen veroorzaken. Het is de
Nederlandse inzet om te voorkomen dat deze onwenselijke situaties
met NGTs zullen ontstaan. Hierboven hebben we al aangegeven dat
het gebruik van een genomische techniek of een planteigenschap op
zichzelf niet duurzaam is, het gaat daarbij om de toepassing. Nederland zal zich inzetten om bepaalde duurzame toepassingen te
stimuleren, bijvoorbeeld via het verstrekken van subsidies of voorrang
in het toelatingsproces, en ervoor te zorgen dat duurzaamheid in
horizontaal beleid wordt ingeregeld. Dit duurzame horizontale beleid
moet ervoor zorgen dat duurzaamheid van veredeling op systeemniveau en in een breder perspectief kan worden ingeregeld en dat dit
beleid ervoor zorgt dat onwenselijke toepassingen worden voorkomen.
Intellectueel eigendom en NGTs
NGTs kunnen, wanneer zij aan alle vereisten van octrooieerbaarheid13
voldoen, met een octrooi worden beschermd. Wij vinden het positief om
te zien dat de afgelopen jaren al verschillende initiatieven in de sector zijn
ontstaan rondom dergelijke octrooien. Zo bestaat er al sinds 2014 een
International Licensing Platform voor groentegewassen, waarbij de leden
12

Bijvoorbeeld: Een gewas dat goed bestand is tegen droogte heeft weinig toegevoegde waarde
in een zeer nat gebied, maar kan in droge gebieden van grote waarde zijn. Het is dus van
belang dat de juiste gewassen in de juiste gebieden en systemen worden toegepast.
13
Zie deze overheidswebsite voor een uitleg over octrooibaarheid en de vereisten voor een
octrooi (link).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 398

3

tegen eerlijke, redelijke en niet-discriminatoire voorwaarden toegang
verlenen tot hun geoctrooieerde planteigenschappen. Dit jaar is een
soortgelijk platform voor landbouwgewassen opgericht, het Agricultural
Crop Licensing Platform. Daarnaast is er de door de Europese brancheorganisatie Euroseeds opgezette PINTO (Patent Information and Transparency On-line) database. Hierin kan informatie worden gevonden welke
plantenrassen onder een verleend of aangevraagd octrooi vallen.
Tenslotte is er een samenwerkingsovereenkomst tussen het Europees
Octrooibureau en het Communautair Bureau voor Plantenrassen, die
gericht is op informatie, kennisuitwisseling en transparantie op het gebied
van plantinnovatie. Al deze initiatieven dragen bij aan de toegang tot
beschermde technologie voor alle plantenveredelaars.
Daarnaast vereist het Europees Octrooibureau een zogenaamde
disclaimer, wanneer een technisch kenmerk van een geclaimde plant
zowel het resultaat kan zijn van een technische interventie als van
traditionele veredeling. Dit betekent dat het octrooi enkel van toepassing
is op een plant die middels het beschermde technische proces is
verkregen, en zich niet uitstrekt tot eenzelfde plant die middels traditionele
veredeling is verkregen. Het Europees Octrooibureau heeft ook regelmatig
overleg met verschillende stakeholders over plantoctrooien, waaronder
met ngo’s zoals No Patents on Seeds, Euroseeds en EU-instellingen, zoals
de Europese Commissie.
Voortgang dossier in Europa
Uw Kamer is op 13 februari 2023 voor het laatst via een brief van de
Staatssecretaris van IenW geïnformeerd over de voortgang van het
NGT-dossier. In de tussentijd is Nederland in gesprek gebleven met de
Europese Commissie, lidstaten en de nationale stakeholders. Naar
verwachting zal de Europese Commissie in begin juli 2023 met een
wetgevingsvoorstel komen, mits er geen onverwachte vertragingen zijn.
Na publicatie van het voorstel zullen de gesprekken over het voorstel in de
Europese Raad starten. Wij zullen u zoals gebruikelijk informeren via het
BNC-fiche.
Betrokkenheid belanghebbenden
Wij hechten grote waarde aan de betrokkenheid van belanghebbenden,
zoals maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, bedrijfsleven,
beroepsverenigingen, belangenverenigingen en wetenschappelijke
instellingen. Er is vanuit de betrokken departementen veelvuldig contact
met deze belanghebbenden. Hierbij is het doel om het gesprek over dit
dossier evenwichtig te voeren met zowel voorstanders en critici van NGTs.
Om contact te houden met belanghebbenden worden bijvoorbeeld
bijeenkomsten georganiseerd, waarover de Staatssecretaris van IenW u
heeft geïnformeerd14. Uiteraard zijn wij, met het oog op het komende
voorstel en het daaropvolgende traject, voornemens om belanghebbenden actief te blijven betrekken.
De betrokkenheid van burgers is eveneens van belang. Er zijn in het
verleden een aantal studies uitgevoerd naar de percepties en belangen
van de burgers op dit onderwerp. Recentelijk is er een literatuurstudie
uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van IenW, waarbij deze
percepties en belangen van burgers zijn geïnventariseerd en geanalyseerd15. Wij zijn ons aan het beraden hoe de burger het best bij dit dossier

14
15

Kamerstuk 27 428, nr. 396.
Het rapport «de publieke stem» (link).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 398

4

en ontwikkelingen in het bredere veld van biotechnologie verder
betrokken kan worden.
Tot slot
Het is belangrijk om op dit onderwerp in dialoog te blijven met uw Kamer
en met de samenleving. Wij zullen u over dit dossier blijven informeren.
Dit doen we in ieder geval als we het Nederlandse standpunt toelichten
met het BNC-fiche wanneer de Europese Commissie haar voorstel
publiceert voor nieuwe wetgeving voor planten die veredeld zijn met
NGTs.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 398

5