Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1077
Vragen van het lid Van den Hul (PvdA) aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over Amsterdamse ouders die hun kind van de
voorschool halen nu die geld kost (ingezonden 16 januari 2018).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 6 februari 2018).
Vraag 1
Klopt het dat veel ouders in Amsterdam hun kind van de voorschool halen nu
deze per 1 januari jl. niet langer gratis is, maar zij ervoor moeten betalen?1
Antwoord 1
Volgens gegevens van de gemeente Amsterdam blijkt dat bij de grote
aanbieders ongeveer 3 procent van de kinderen niet meer komt vanwege de
kosten.2 Er is geen eenduidig beeld welke inkomenscategorieën het betreft.3
Dit is een voorlopig cijferbeeld.
Sinds de invoering van de Wet ontwikkelingskansen door Kwaliteit en
Educatie (2010) zijn gemeenten verplicht een aanbod voorschoolse educatie
te doen van 10 uur per week aan jonge kinderen met een risico op een
onderwijsachterstand. Doel is om (onderwijs)achterstanden zoveel mogelijk
op jonge leeftijd in te lopen of te voorkomen. Gemeenten ontvangen hiervoor
budget van het Rijk.4
De harmonisatie van het peuterspeelzaalwerk is voor sommige gemeenten
aanleiding geweest om het beleid op voorschoolse educatie aan te passen.
De gemeente Amsterdam kiest er bijvoorbeeld voor om werkende ouders
kinderopvangtoeslag aan te laten vragen voor voorschoolse educatie. Dit is
geen verplichting vanuit het Rijk, de kinderopvangtoeslag is namelijk primair
een arbeidsparticipatie instrument en niet een instrument voor het bestrijden
1

«Ouders halen kinderen van voorschool nu die geld kost» in Het Parool, 12 januari 2018 (https://
www.parool.nl/amsterdam/ouders-halen-kinderen-van-voorschool-nu-die-geld-kost~a4556600/).
Er zijn gegeven opgehaald bij 92 peuterspeelzalen waar voorschoolse educatie werd aangeboden. Dat is ongeveer de helft van alle peuterspeelzalen. Het gaat daarbij om 3135 peuters.
Zie ook: Raadsbrief Wethouder Kukenheim gemeente Amsterdam Update ontwikkelingen
rondom voorschool. 17 januari 2018
3
Raadsbrief Wethouder Kukenheim gemeente Amsterdam Update ontwikkelingen rondom
voorschool.17 januari 2018
4
Omdat de kamervragen gericht zijn aan de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media wordt in de beantwoording vooral ingegaan op de situatie voor voorschoolse educatie.
2

ah-tk-20172018-1077
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

van onderwijsachterstanden. De gemeente kan er ook voor kiezen het aanbod
voor ouders van doelgroepkinderen zoals voorheen te bekostigen, waarbij er
in de gemeente Amsterdam geen sprake was van een ouderbijdrage. Een
consequentie van de gemeentelijke keuze om werkende ouders van doelgroepkinderen kinderopvangtoeslag aan te laten vragen is dat deze ouders
een (inkomensafhankelijke) eigen bijdrage moeten betalen.
Gemeenten hebben beleidsvrijheid om een eigen bijdrage te vragen van
ouders voor voorschoolse educatie. In bijna alle gemeenten betalen ouders al
langer een eigen bijdrage voor voorschoolse educatie. Een van de weinige
uitzonderingen hierop was de gemeente Amsterdam. Daar hoefden ouders in
2017 nog geen eigen bijdrage te betalen en nu wel. Het is mogelijk dat deze
ouders een barrière ervaren om gebruik te blijven maken van voorschoolse
educatie. Echter, in gemeenten waar al een eigen bijdrage gevraagd wordt,
ligt het bereik van doelgroepkinderen gemiddeld gezien niet lager.5
Vraag 2
Klopt het dat niet alleen ouders met een minimuminkomen zich gedwongen
zien tot deze stap, maar dat ook middeninkomens om de knel komen?
Antwoord 2
Zie antwoord op vraag 1.
Vraag 3
In welke mate doet deze ontwikkeling zich ook elders in Nederland voor?
Antwoord 3
Ik heb geen signalen die erop duiden dat deze ontwikkeling zich ook elders in
Nederland voordoet. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 1 was er in
vrijwel alle gemeenten al sprake van een ouderbijdrage voor voorschoolse
educatie. De praktijk in deze gemeenten is dus op dit punt niet veranderd
door gemeentelijke keuzes naar aanleiding van de harmonisatie van het
peuterspeelzaalwerk sinds 1 januari 2018.
Vraag 4
Ziet u deze ontwikkeling als een tijdelijke terugval, of als een vermoedelijk
structureel effect? Welke overwegingen liggen hieraan ten grondslag?
Antwoord 4
Zoals toegelicht in de antwoorden op vraag 1 en 3 betalen ouders in de
meeste gemeenten al langer een ouderbijdrage. Uit onderzoek blijkt dat het
bereik van doelgroeppeuters in gemeenten die het beleid rondom voorschoolse educatie in het kader van de harmonisatie van het peuterspeelzaalwerk hebben aangepast, nauwelijks is veranderd, ook wanneer dit in
sommige gevallen leidde tot een hogere ouderbijdrage.6 Op basis daarvan
kan worden verwacht dat de mogelijke terugval in Amsterdam tijdelijk is.
Gemeentelijke bereikcijfers van voorschoolse educatie worden door de
Inspectie van het Onderwijs jaarlijks in beeld gebracht en gerapporteerd in de
Staat van het Onderwijs die elk voorjaar aan uw Kamer wordt aangeboden.
Vraag 5
Deelt u de mening dat dit een kwalijke ontwikkeling is, omdat de betrokken
kinderen vaak opgroeien in een thuissituatie waarin zij onvoldoende
kennismaken met goed Nederlands, zodat ze hun onderwijsloopbaan al
beginnen met een ernstige taalachterstand? Zo neen, waarom niet? Zo ja, op
welke wijze(n) en op welk niveau moet deze ontwikkeling dan worden
tegengegaan?
Antwoord 5
Ik vind het gewenst dat zoveel mogelijk peuters met een risico op een
onderwijsachterstand naar een voorschoolse voorziening kunnen gaan zodat
zij een betere start op de basisschool kunnen maken. Gemeenten hebben een

5
6

Bron: Inspectie van het Onderwijs
Buitenhek Management & Consult, Peuterspeelzaalwerk NL III, facts & figures 2017, bijlage bij
Kamerstuk 31 322, nr. 334.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

belangrijke rol bij het bereik van de doelgroep. In de praktijk zorgt de GGD
Jeugdgezondheidszorg (het consultatiebureau) voor een goede toeleiding
naar voorschoolse educatie. Sommige gemeenten hebben een speciale
toeleidingscoach die zeer gericht de doelgroep weet te bereiken. Op lokaal
niveau bestaat het beste beeld van de problematiek en van de meest
effectieve aanpak.
Zoals in de bovenstaande antwoorden toegelicht lijkt de uitval vanwege de
kosten beperkt te zijn en zijn er in andere gemeenten die het beleid al eerder
aangepast hebben geen grote wijzigingen van bereik te zien. Komende tijd zal
dit in de gaten gehouden worden via het jaarlijkse bereikonderzoek van
voorschoolse educatie door de Inspectie van het Onderwijs. Daarnaast laat de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in de eerste helft van
2018 een onderzoek doen naar het verloop van de harmonisatie peuterspeelzaalwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3