Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 302

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 mei 2016
De sociale en maatschappelijke vorming van leerlingen is een belangrijke
taak van elke school. Ieder kind heeft recht op goed onderwijs met
aandacht voor deze opdracht. In het Internationaal Verdrag voor de
Rechten van het Kind (IVRK) is dan ook niet alleen het recht op onderwijs
als zodanig vastgelegd, maar ook dat onderwijs gericht moet zijn op
belangrijke waarden als respect voor mensenrechten, vrede en verdraagzaamheid (artikel 29 IVRK). In Nederland komt dit tot uiting in de wettelijke
burgerschapsopdracht voor scholen in het funderend onderwijs. Scholen
hebben de opdracht om bij hun leerlingen de bereidheid en het vermogen
te stimuleren om actief deel uit te maken van onze samenleving. Het is
van groot belang dat deze opdracht wordt vertaald in een volwaardige
plek voor burgerschapsonderwijs op scholen. In een diverse samenleving
als de onze moeten scholen de basiswaarden van onze democratische
rechtsstaat onderschrijven, deze onderwijzen en ernaar handelen.
Mede op basis van onderzoek door de Inspectie van het Onderwijs
(hierna: inspectie) naar de Stichting Islamitisch Onderwijs Amsterdam en
omstreken (SIO) moet ik concluderen dat er gegronde redenen bestaan
om aan te nemen dat SIO niet kan voldoen aan deze wettelijke burgerschapstaak. Op 20 november 2015 heb ik uw Kamer ingelicht over mijn
aanwijzing voor dit onderzoek (Kamerstuk 31 289, nr. 267). Met deze brief
informeer ik u over de afronding van het inspectieonderzoek, de
rapportage daarover van de inspecteur-generaal van het Onderwijs (IGO)
en mijn voorgenomen besluit om SIO niet te gaan bekostigen. Een
afschrift van deze brief stuur ik ter kennisneming aan de Eerste Kamer.
Ernstige zorgen over het gedachtengoed van SIO
SIO heeft in 2011 goedkeuring gekregen om een school voor voortgezet
onderwijs te stichten in Amsterdam. De aanvraag voldeed destijds aan de
wettelijke vereisten. Op 19 juni 2014 riep de heer Khoulani, van
1 september 2013 tot 5 september 2014 bestuurslid van SIO, openlijk op

kst-31289-302
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 302

1

tot steun aan ISIS (tegenwoordig IS). Hij schreef op Facebook «leve ISIS
en in shaa Allah op naar Baghdad om dat schorem aldaar aan te pakken.»
Zowel de VN, de EU, als Nederland hadden IS destijds al bestempeld als
een terroristische organisatie. Het gedachtengoed en gruwelijk handelen
van IS zijn verwerpelijk. Het is naar mijn oordeel niet aanvaardbaar dat
een bestuurder van een school, dan wel school in oprichting, dit soort
uitspraken doet en dat het bestuur daar niet onmiddellijk en onvoorwaardelijk publiekelijk afstand van neemt en daar niet tegen optreedt. De
school is een plek waar jongeren elkaar ontmoeten en waar burgerschap
wordt voorgeleefd. In de kern gaat burgerschap over de essentiële
waarden die het fundament zijn van onze democratische samenleving. Het
prediken van geweld en onverdraagzaamheid, dan wel daarvan niet
onmiddellijk en onvoorwaardelijk afstand nemen, is daaraan volstrekt
tegenstrijdig.
Op 23 juni 2014 heeft de voorzitter van SIO aangifte gedaan tegen Tweede
Kamerlid Marcouch, toen deze zich uitsprak tegen de uitlatingen van de
heer Khoulani. Daarbij ging het bestuur niet inhoudelijk in op de uitlating
en nam het er niet expliciet afstand van. Het huidige bestuur, de overgebleven bestuursleden Atasoy en Laamimach, hebben pas in een vertrouwelijke brief van 29 augustus 2014 aan mij geschreven afstand te doen
van «deze opvattingen». De uiting van de heer Khoulani evenals de
aangifte van SIO tegen Tweede Kamerlid Marcouch zijn publiekelijk
gedaan. Het had voor de overgebleven bestuurders in de rede gelegen om
hiervan ook publiekelijk ondubbelzinnig afstand te nemen. Dat is niet
gebeurd. Vervolgens heeft de heer Khoulani zich op 5 september 2014
laten uitschrijven als bestuurder van SIO. In de media benadrukte hij dat
het bestuur hem niet gedwongen had om op te stappen.
In brieven van 6 november 2014 en 24 februari 2015 aan SIO – via de door
het bestuur ingeschakelde advocaat – heb ik de zorgen over SIO inhoudelijk toegelicht. Hierin heb ik uitgelegd er geen vertrouwen in te hebben
dat het bestuur in staat is om een school te starten waar leerlingen goed
onderwijs krijgen in overeenstemming met de Nederlandse democratische rechtsorde.
Na de oproep van Khoulani op 19 juni 2014 heb ik uw Kamer op 1 juli 2014
reeds laten weten de inspectie in te schakelen, zodra er sprake van zou
zijn dat de door SIO beoogde school in Amsterdam daadwerkelijk in
aanmerking kan komen voor bekostiging (Aanhangsel Handelingen II
2013/14, nr. 2401). Daarbij gaf ik aan dat ik de inspectie zou vragen
onderzoek te doen naar de mate waarin dit bestuur geloofwaardig
invulling kan geven aan de geldende bekostigingsvoorwaarden,
waaronder de wettelijke burgerschapstaak. Op 21 oktober 2015 heeft de
Raad van State uitspraak gedaan over de huisvesting van deze school en
ontstond een dergelijke aanleiding. Conform mijn aankondiging heb ik de
inspectie de bovengenoemde aanwijzing gegeven om onderzoek te doen
naar dit bestuur.
SIO weigert medewerking aan het onderzoek van de inspectie
De IGO heeft op 27 mei jongstleden aan mij gerapporteerd dat de
inspectie niet heeft kunnen vaststellen of SIO in staat zal zijn te voldoen
aan de geldende bekostigingsvoorwaarden voor het bevoegd gezag van
een school voor voortgezet onderwijs (zie bijlage)1. Het onderzoek dat de
inspectie wilde uitvoeren om dit te kunnen beoordelen heeft niet kunnen
plaatsvinden, omdat SIO medewerking aan het onderzoek geweigerd
heeft. SIO betwist de wettelijke grondslag voor de aanwijzing. De
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 302

2

inspectie heeft herhaaldelijk een inhoudelijke toelichting gegeven op de
wettelijke voorschriften op grond waarvan zij bevoegd is dit onderzoek uit
te voeren. Ook heeft de inspectie SIO herhaaldelijk opgeroepen om
medewerking te verlenen.
Op 11 februari jongstleden ontving ik van de IGO al een ambtsbericht dat
SIO vooralsnog weigerde om mee te werken aan het voorgenomen
onderzoek. SIO had in een schriftelijke reactie aan de inspectie de
rechtmatigheid van de aanwijzing voor het onderzoek betwist. De IGO
heeft SIO gewezen op de verplichting van het bestuur mee te werken.
Bij brieven van 16 februari en 29 april jongstleden heeft SIO ook rechtstreeks aan mij laten weten dat het bestuur mijn aanwijzing aan de IGO
onwettig vindt en daar niet aan meewerkt. In reactie op de brief van
16 februari heb ik bij brief van 11 maart jongstleden de onwettigheid van
de aanwijzing bestreden en SIO opgeroepen om medewerking te verlenen
aan het onderzoek van de inspectie, zoals het bestuur op grond van
artikel 5:20 van de Algemene wet bestuursrecht verplicht is. Voor de
overige punten van SIO heb ik verwezen naar het toen nog lopende
inspectieonderzoek. Nu dat beschikbaar is, heb ik SIO heden geïnformeerd
over mijn voorgenomen besluit. Hiermee reageer ik tevens op de overige
brieven van SIO over het onderzoek.
Voorgenomen besluit
Overeenkomstig artikel 4:35, lid 1, Algemene wet bestuursrecht ben ik
voornemens de bekostiging aan SIO niet te verstrekken, omdat de
aanvrager mij niet heeft overtuigd dat hij zal voldoen aan de bekostigingsvoorwaarden van de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO). Dat betreft
in het bijzonder de wettelijke burgerschapstaak (artikel 17 WVO), de
zorgtaak voor de kwaliteit van het onderwijs (artikel 23a WVO), het
deskundig beheer van een bijzondere school (artikel 49, tweede lid, WVO),
de code voor goed bestuur (artikel 103, vijfde lid, WVO) en de wettelijke
taken ten aanzien van bestuurlijk handelen. Dit zijn gegronde redenen om
aan te nemen dat SIO niet zal voldoen aan de aan de subsidie verbonden
verplichtingen. Als dit besluit definitief wordt, is het gevolg dat de
beoogde scholengemeenschap van SIO in Amsterdam niet van start kan
gaan.
SIO kan niet voldoen aan wettelijke burgerschapsopdracht
De zorgen van het kabinet over SIO zijn niet weggenomen door de
resultaten van het inspectieonderzoek. De aanhoudende weigering van
het bestuur om medewerking te verlenen aan het onderzoek van de
inspectie heeft deze zorgen zelfs groter gemaakt. Ik kan niet anders dan
concluderen dat er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat het
huidige bestuur van SIO niet in staat zal zijn te voldoen aan de geldende
bekostigingsvoorwaarden voor het bevoegd gezag van een school voor
voortgezet onderwijs. Iedere school dient onderwijs te verzorgen dat er
mede op gericht is actief burgerschap en sociale integratie te bevorderen
(artikel 17 WVO). Voor dit bestuur voorzie ik vooral voor deze opdracht
grote problemen. Die wil ik voorkomen.
Het is het bestuur van een school dat verantwoordelijk is voor de selectie
en aanstelling van docenten. Bij een bestuur dat niet onmiddellijk en
publiekelijk afstand neemt van een (oud-)bestuurslid in geval van een
publiekelijke steunbetuiging aan IS, bestaat het risico dat het dergelijk
gedachtengoed ook toelaat in het onderwijs aan leerlingen. In eerste
instantie kan dat gebeuren door de aanstelling van docenten en in tweede
instantie door de vormgeving van het onderwijs. Juist het klaslokaal moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 302

3

een veilige omgeving zijn. Naast de burgerschapsopdracht hebben
scholen immers ook de taak zorg te dragen voor de sociale veiligheid van
leerlingen op school (WVO, artikel 3b). De school moet een omgeving zijn
waar leerlingen leren over de fundamentele waarden van onze democratische rechtsstaat en de manier waarop zij daarin kunnen functioneren.
Dat kan alleen in een omgeving die gevrijwaard is van geweld, extremistische ideologie en onverdraagzaamheid. SIO heeft er de afgelopen jaren
geen blijk van gegeven daartoe in staat te zijn, of dat zelfs na te streven.
Het bestuur heeft de bestaande zorgen niet weggenomen. Voorts heeft het
bestuur geen enkele medewerking verleend aan het inspectieonderzoek.
Ook met die opstelling heeft SIO de kans laten liggen om te laten zien dat
ze aan de bekostigingsvoorwaarden willen voldoen en zullen voldoen.
Ik ben me er van bewust dat dit besluit het eerste in zijn soort is. Normaal
gesproken meng ik me niet in deze fase van de totstandkoming van een
nieuwe school. Dit betreft echter een uitzonderlijke situatie, die ik sinds de
bewuste uitlatingen over IS nauwlettend volg. Alle leerlingen verdienen
onderwijs van goede kwaliteit. In dit uitzonderlijke geval is reeds voor de
start duidelijk dat SIO dat de jongeren van Amsterdam niet kan bieden. De
gemeente Amsterdam werkt er op alle fronten hard aan om radicalisering
in de stad tegen te gaan en integratie te bevorderen. Een school voor
voortgezet onderwijs van een bestuur dat geen afstand neemt van geweld
zou indruisen tegen al die inspanningen. De vrijheid van onderwijs is een
groot goed, maar het is geen vrijbrief voor onderwijs dat strijdig is met de
waarden van onze democratische rechtsstaat.
Goedkeuring scholengemeenschap van de Ozonlaag in Den Haag
De bestuursvoorzitter van SIO, de heer Atasoy, is eveneens voorzitter en
enige bestuurder van De Ozonlaag. Zowel SIO als De Ozonlaag hebben
voor de wettelijke termijn van 1 november 2015 aanvragen ingediend
voor de stichting van een scholengemeenschap mavo, havo, vwo in Den
Haag. Op 6 mei jongstleden is in de Staatscourant het besluit gepubliceerd waarmee OCW op formele gronden goedkeuring heeft verleend aan
de stichting van de door De Ozonlaag aangevraagde scholengemeenschap in Den Haag. In het besluit is toegelicht dat de aanvraag voor een
scholengemeenschap mavo-vwo op islamitische en hindoeïstische
grondslag voldoet aan de objectieve voorwaarden daarvoor. Voor de
stichting van havo was onvoldoende potentieel, dus de aanvraag voor
havo is afgewezen.
De startprocedure voor een school voor voortgezet onderwijs is
vastgelegd in de WVO. Het criterium waar de aanvraag voor een nieuwe
school op getoetst wordt, is of de gewenste school zes en tien jaar later de
wettelijke stichtingsnorm haalt. In de huidige systematiek wordt op basis
van een prognose van de belangstelling voor een school van een erkende
richting bepaald of de gewenste school voldoet aan de geldende
stichtingsnorm. De vraag of een bestuur kan voldoen aan de bekostigingsvoorwaarden maakt van die procedure geen onderdeel uit. In antwoord
op vragen van het lid Kuzu heb ik uw Kamer op 22 maart jongstleden
(Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1369) ten aanzien van de
stichtingsprocedure in het algemeen nog gemeld: «Bij deze beoordeling
heb ik geen enkele discretionaire bevoegdheid. De aanvraag wordt alleen
afgewezen als de stichtingsnorm niet gehaald wordt. Als voldaan is aan
de stichtingsnorm volgt goedkeuring.» Daarbij geldt uiteraard voor alle
aanvragers dezelfde procedure. Maar omdat het in dit geval dezelfde
bestuurder betreft als bij SIO, zal ik de verdere procedure van De
Ozonlaag zeer kritisch volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 302

4

Kwaliteitstoets vooraf
Op 14 januari jongstleden heb ik het wetsvoorstel Meer ruimte voor
nieuwe scholen openbaar gemaakt, waarbij ik de besluitvorming over de
aanvraag voor een nieuwe school in het funderend onderwijs baseer op
een oordeel over daadwerkelijke belangstelling en verwachte kwaliteit.
Voorwaarde voor een nieuwe school is dan dat initiatiefnemers van een
nieuwe school de belangstelling daarvoor kunnen aantonen door middel
van ouderverklaringen of een marktonderzoek. Daarnaast introduceert het
wetsvoorstel waarborgen voor de kwaliteit van het onderwijs voorafgaand
aan het besluit tot bekostiging van een nieuw school. Deze kwaliteitstoets
ziet op een aantal deugdelijkheidseisen, waaronder burgerschap. Als een
nieuwe school naar het oordeel van de inspectie niet aan een dergelijke
deugdelijkheidseis zal kunnen voldoen, dan wordt de aanvraag voor die
school afgewezen. Die ruimte bestaat helaas nu nog niet. Dat moet
veranderen, zodat ik eerder kan ingrijpen dan nu het geval is.
Het wetsvoorstel Meer ruimte voor nieuwe scholen zal niet alle zorgen die
kunnen bestaan over de kwaliteit van een nieuwe school kunnen
oplossen. Wel biedt het meer mogelijkheden dan nu om toezicht te
houden op startende scholen en te handhaven. Omdat nieuwe scholen
meer ruimte krijgen om van start te gaan, zal de inspectie scherper toezien
op de startperiode van die scholen. Als een nieuwe school die nog niet
volgroeid is slechte onderwijskwaliteit biedt, dan moet de bekostiging
binnen twee jaar beëindigd kunnen worden. Nu kan dat pas als de nieuwe
school volgroeid is en drie opeenvolgende jaren van eindresultaten heeft.
Het wetsvoorstel heeft tot 29 februari jongstleden opengestaan voor
internetconsultatie en het wetsvoorstel ligt nu ter advisering voor aan de
Onderwijsraad, VNG en Autoriteit Persoonsgegevens. Ik streef ernaar om
het wetsvoorstel, na het doorlopen van alle formele stappen, waaronder
advisering door de Raad van State, begin 2017 aan uw Kamer te kunnen
aanbieden.
Tot slot
Het is mijn overtuiging dat iedere leerling en iedere school een bestuur
verdient dat onderwijs verzorgt dat burgerschap en sociale integratie
bevordert. Daarmee heeft een bestuur een essentiële verantwoordelijkheid ten aanzien van de vorming van kinderen. Er is geen plek in ons
bestel voor een bestuur dat daarmee in strijd handelt.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 302

5