Goede raad…
Handreiking
Cliëntenparticipatie
Werkpleinen

Juni 2009

Inhoudsopgave
Voorwoord........................................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1 Hoofdlijnen ................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 2 Waarom deze Handreiking? ....................................................................................... 5
2.2

Waar gaat deze handreiking niet over? .............................................................................. 5

2.3

Werkwijze............................................................................................................................ 5

2.3

Leeswijzer ........................................................................................................................... 6

Hoofdstuk 3 Doelen Cliëntenparticipatie ........................................................................................ 7
3.1

Wat is cliëntenparticipatie? ................................................................................................ 7

3.2

Het doel van cliëntenparticipatie ......................................................................................... 7

3.3

Vormen van Cliëntenparticipatie ......................................................................................... 8

3.4

Belang van structurele cliëntenparticipatie ......................................................................... 9

3.5

Voorwaarden voor effectieve cliëntenparticipatie ............................................................. 10

Hoofdstuk 4 De ontwikkeling van de Werkpleinen ...................................................................... 12
4.1

Structuur van de uitvoering: Werkpleinen ........................................................................ 12

4.2

Diversiteit Werkpleinen ..................................................................................................... 12

4.3

Gevolgen Werkpleinvorming voor cliënten ....................................................................... 13

Hoofdstuk 5 Huidige cliëntenparticipatie UWV en gemeenten................................................... 14
5.1

Regelgeving ...................................................................................................................... 14

5.2

Gezamenlijke Zorgplicht gemeenten en UWV.................................................................. 15

5.3

Gevolgen Werkpleinen voor cliëntenparticipatie............................................................... 15

5.4

Voorlopers......................................................................................................................... 16

Hoofdstuk 6 Basisvariant Ketenbrede Cliëntenparticipatie Werkpleinen ................................. 17
6.1

Uitgangspunt: cliëntenparticipatie volgt structuur uitvoering ............................................ 17

6.1.1

Verantwoordelijkheid beleggen bij Werkplein MT ........................................................ 18

6.2.2

Samenstelling Cliëntenvertegenwoordiging ................................................................ 18

6.2.3

Convenant of samenwerkingsovereenkomst .............................................................. 18

6.2.4

Inhoudelijke aspecten ................................................................................................... 19

6.3

Niet alles vastleggen ......................................................................................................... 20

6.4

Monitoren voortgang ......................................................................................................... 20

Besluit................................................................................................................................................ 21
Lijst geïnterviewden en deelnemers Expertmeeting .................................................................... 22

2

Voorwoord
De cliënt centraal. Dat is het uitgangspunt bij integratie van de dienstverlening van gemeenten en
UWV en de vorming van de Werkpleinen waar die dienstverlening wordt geconcentreerd. Het
betekent dat door de ketenpartijen UWV en gemeenten gewerkt wordt vanuit het perspectief van de
cliënt, en niet (meer) vanuit het perspectief van de eigen organisatie.
De gewijzigde uitvoeringsstructuur in de sociale zekerheid heeft ook gevolgen voor de
cliëntenparticipatie in de sociale zekerheid. Samenvoeging van CWI en UWV heeft geleid tot een
herstructurering van de cliëntenparticipatie bij UWV. De vorming van een honderdtal Werkpleinen
heeft daarnaast ook het vraagstuk van de vormgeving van cliëntenparticipatie op het niveau van die
Werkpleinen voor het voetlicht gebracht. Van oudsher geldt immers dat de structuur van de
cliëntenparticipatie de structuur van de uitvoering volgt. In het debat over de wijziging van de Wet
1
SUWI (november 2008) is de cliëntenparticipatie vanuit het parlement aan de orde gesteld.
Kernpunt in de discussie was de vraag of de ruimte die gemeenten en UWV in het wetsvoorstel is
gelaten om naar eigen inzicht vorm en inhoud te geven aan cliëntenparticipatie op de Werkpleinen,
voldoende garantie biedt voor daadwerkelijke inspraak van cliënten.
Dit heeft ertoe geleid dat er door de Kamer een motie is aangenomen waarin de staatssecretaris
2
3
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gevraagd wordt de Raad voor Werk en Inkomen te
4
verzoeken in samenwerking met de Landelijke Cliëntenraad en het UWV een handreiking op te
stellen over de manier waarop cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen moet worden
vormgegeven. Aan deze motie is uitvoering gegeven door de staatssecretaris van SZW.
Die handreiking ligt nu voor u.
In deze handreiking bepleit de RWI dat er op ieder Werkplein cliëntenparticipatie wordt
vormgegeven volgens een beperkt aantal vaste waarden die tezamen een ‘basisvariant’ vormen.
Die basisvariant houdt in dat de verantwoordelijkheid voor de totstandkoming van
cliëntenparticipatie wordt belegd bij de Werkpleinen en dat er vanuit de bestaande cliëntenraden van
gemeenten en UWV een ‘Cliëntenvertegenwoordiging Werkpleinen (CVW)’ wordt gevormd die als
overlegpartner van de beslissingsbevoegden op het Werkplein zullen optreden. De afspraken met
betrekking tot cliëntenparticipatie op het Werkplein worden vastgelegd in een convenant, waarin de
belangrijkste inhoudelijke zaken worden opgenomen.
De uitdaging is nu aan de ketenpartners en de vertegenwoordigers van cliënten om aan de slag te
gaan met datgene dat wordt geboden in deze handreiking. Het uitgangspunt dat de RWI in deze
handreiking hanteert is dat de uitvoering en de cliënten elkaar nodig hebben om de dienstverlening
op de Werkpleinen op een hoger plan te brengen. Daarin zijn ze partners, het verbeteren van de
dienstverlening is de gedeelde waarde van waaruit zij opereren.

1

Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen; wijziging in werking getreden per 1 januari 2009
Verder: SZW
3
Verder: RWI
4
Verder: LCR
2

3

Hoofdstuk 1

Hoofdlijnen

- Door de Werkpleinvorming waar gemeenten en UWV hun dienstverlening op re-integratiegebied
bundelen, ontstaat een lacune in cliëntenparticipatie, omdat deze nog steeds is georganiseerd per
‘kolom’. De RWI is van mening dat ten aanzien van cliëntenparticipatie op de Werkpleinen het
uitgangspunt ‘medezeggenschap volgt zeggenschap’ geldt. Dat betekent volgens de RWI dat er
adequate cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen moet worden ingesteld die
betrekking heeft op de activiteiten op het Werkplein en de zeggenschap die het Werkplein MT zal
worden toebedeeld.
- Gemeenten en UWV hebben een gezamenlijke zorgplicht om op het niveau van de Werkpleinen
zorg te dragen voor adequate invulling van cliëntenparticipatie, daarbij rekening houdend met de
bestaande vormen van cliëntenparticipatie bij gemeenten en UWV. Ten aanzien van de invulling
van cliëntenparticipatie op Werkpleinniveau geldt vanuit de Wet SUWI geen vormvereiste; ook de
invulling en het tempo wordt in de wet overgelaten aan de ketenpartners zelf. De RWI is van
mening dat het wenselijk is dat snel voortgang wordt geboekt met het instellen van
cliëntenparticipatie op de Werkpleinen.
- De RWI wil met het benoemen van een Basisvariant Cliëntenparticipatie bevorderen dat per
Werkplein in ieder geval wordt vastgelegd waar ten aanzien van cliëntenparticipatie minimaal aan
moet worden voldaan Dit betekent geen blauwdruk voor de wijze waarop die invulling wordt
gegeven, maar voorkomt dat cliëntenparticipatie onderbelicht blijft. Deze ‘basisvariant’ laat ruimte
voor variatie en doorontwikkeling, maar is ook normerend bedoeld. Vaste waarden van deze
basisvariant zijn dat de verantwoordelijkheid voor cliëntenparticipatie wordt belegd bij het
Werkplein en dat cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen vorm moet krijgen door de
instelling van een Cliëntenvertegenwoordiging Werkpleinen (CVW). Deze
cliëntenvertegenwoordiging is samengesteld uit vertegenwoordigers van cliëntenraden van
gemeenten en UWV districtsraden. De afspraken worden vastgelegd in een convenant.
- De verantwoordelijkheid voor het organiseren van de basisvariant die in deze handreiking wordt
uitgewerkt ligt primair bij de ketenpartijen i.c. het management van het Werkplein. Dat betekent
dat dit Werkplein MT ook de bevoegdheid moet krijgen – (gemandateerd moet worden door
gemeentebestuur en UWV) om dit afdoende te regelen.
- De RWI is van mening dat de voortgang van de implementatie van cliëntenparticipatie op de
Werkpleinen dient te worden gemonitord. Het realiseren van (tenminste) de basisvariant voor 1
juni 2010 is daarbij het ijkpunt. Zou de voortgang onvoldoende blijken te zijn, dan dient het
ministerie van SZW met nadere regelgeving te komen.

4

Hoofdstuk 2

Waarom deze Handreiking?

De manier waarop door de ketenpartijen gemeenten en UWV invulling wordt gegeven aan hun
verantwoordelijkheid voor de totstandkoming van cliëntenparticipatie, ligt niet vast. Evenmin is
voorgeschreven in welke vorm die cliëntenparticipatie moet worden gegoten en waar die op gericht
moet zijn. In de Tweede Kamer is de zorg uitgesproken dat deze formule juist voor de doelgroepen
die worden bediend op de Werkpleinen niet vanzelfsprekend uitmond in gedegen inspraak van
cliënten en zelfs onnodig veel ruimte laat tot beperking in de vormgeving van cliëntenparticipatie.
5
Daarom is bij motie aan de staatssecretaris van SZW gevraagd de RWI hierover een handreiking te
laten opstellen.
In deze handreiking wordt daarom een kader geboden aan de ketenpartijen op regionaal en lokaal
niveau en aan de bestaande cliëntenraden van gemeenten en UWV op welke manier(en) invulling
kan worden gegeven aan cliëntenparticipatie op de Werkpleinen.
Voor wie ?
De vormgeving van cliëntenparticipatie op het niveau van de locaties werk en inkomen is een
gezamenlijke aangelegenheid van cliënten en hun vertegenwoordigers, het UWV en gemeenten.
Deze handreiking is bedoeld voor de verantwoordelijken op dat niveau, in ruime zin:
2.2

De MT’s van de Werkpleinen
Leidinggevenden van sociale diensten of afdelingen Werk en Inkomen
Districtsmanagers Klant & Service van het UWV (evt. andere onderdelen UWV)
Cliëntenraden van UWV en gemeenten
Gemeenteraadsleden en betrokken wethouders
Belangenorganisaties met leden in cliëntenraden van UWV en gemeenten
Waar gaat deze handreiking niet over?

De effectiviteit van cliëntenparticipatie en met name cliëntenraden is zeer gediend met en
afhankelijk van aspecten als draagvlak, achterbanraadpleging, representativiteit, wel of geen
deelname van belangenorganisaties, faciliteiten, continuïteit en kwaliteit etc. De RWI onderkent dat
deze aspecten zeer van belang zijn, echter, deze handreiking gaat alleen maar zijdeling in op deze
aspecten. Kortom: deze handreiking biedt geen ‘overall’ handvatten om cliëntenparticipatie in het
algemeen te verbeteren, maar is alleen gericht op de vraag hoe cliëntenparticipatie kan worden
vormgegeven op het niveau van de Werkpleinen. Veel van de aspecten die niet behandeld worden,
6
zijn elders wel uitgebreid beschreven en becommentarieerd, bijvoorbeeld door de LCR.
Werkgevers
Op de Werkpleinen zal binnen het concept van geïntegreerde dienstverlening ook de
werkgeversbenadering worden vormgegeven. In deze handreiking zal echter niet worden ingegaan
op de ‘klant’ werkgever, maar wordt uitsluitend de cliëntenparticipatie van werkzoekenden en
uitkeringsgerechtigden behandeld.
2.3

Werkwijze

De RWI is verantwoordelijk voor de inhoud van deze handreiking, welke tot stand is gekomen in
overleg met de LCR en het UWV. Door de RWI zijn daarnaast een groot aantal gesprekken gevoerd
met direct betrokken ‘stakeholders’ in het veld van werk en inkomen, van cliëntenraden, managers
van gemeenten en medewerkers van Werkpleinen tot en met vertegenwoordigers van diverse
belangenorganisaties. Daarnaast heeft de RWI een tweetal casestudies laten uitvoeren in de
7
gemeenten Emmen en Maastricht.

5

Tweede Kamer, Vergaderjaar 2008 -2009, 31514 nr. 28.
Zie bijvoorbeeld ‘Keuzemodel achterbanraadpleging’ op www.landelijkeclientenraad.nl
7
RWI (2009), ‘Cliëntenparticipatie als spiegel van de samenwerking op het Werkplein. Twee casestudies naar ketenbrede
cliëntenparticipatie in de SUWI-keten. B.M.F. Fermin TNO Kwaliteit van Leven TNO Rapport 031.14344. Hoofddorp, Mei.
6

5

2.3

Leeswijzer

Het centrale deel van deze handreiking is de basisvariant voor cliëntenparticipatie die wij
presenteren in hoofdstuk 6. In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op doel en vormen van
cliëntenparticipatie, en de centrale rol die cliëntenraden spelen in de cliëntenparticipatie. In
hoofdstuk 4 richten wij de aandacht kort op de ontwikkeling van de Werkpleinen, die momenteel in
volle gang is en volgens planning eind 2009 zijn beslag moet krijgen. Hoofdstuk 5 heeft de
ontwikkeling naar ketenbrede cliëntenparticipatie tot onderwerp, waarbij de zorgplicht van UWV en
gemeenten voor cliëntenparticipatie op de Werkpleinen centraal staat en de wijze waarop die
volgens de RWI moet worden ingevuld. In hoofdstuk 6 werken we de basisvariant verder uit.

6

Hoofdstuk 3
3.1

Doelen Cliëntenparticipatie

Wat is cliëntenparticipatie?

Een eenduidige definitie van cliëntenparticipatie is niet voorhanden. De kern van de zaak is dat het
gaat om het betrekken van cliënten bij het maken van keuzes in beleid en uitvoering door de
organisaties die verantwoordelijk zijn op het terrein van maatschappelijke dienst- en zorgverlening,
in dit geval de ketenpartijen gemeenten en UWV.
Cliëntenparticipatie – het betrekken van cliënten – is niet uniek voor de sociale zekerheid; van
oudsher spelen dialoog, cliëntenparticipatie, medezeggenschap, inspraak en raadpleging van
cliënten een belangrijke rol in de verschillende domeinen van de maatschappelijke dienstverlening in
Nederland. Cliënten van zorginstellingen, ouders, maar ook huurders kunnen op basis van
wettelijke regelingen hun stem laten horen over de (kwaliteit van) de dienstverlening in het
8
ziekenhuis, op school of van de verhuurder.
Voice
9
In de literatuur wordt ten aanzien van de versterking van de positie van de cliënt een onderscheid
gemaakt tussen twee strategieën die cliënten hebben om hun (on)tevredenheid over de
dienstverlening kenbaar te maken: exit en voice.
Exit verwijst naar de mogelijkheid om te veranderen van aanbieder. Exit wordt - denk aan politieke
partijen - ook wel ‘stemmen met de voeten’ genoemd en veronderstelt dus dat er andere aanbieders
zijn, naar wie kan worden overgestapt.
Voice heeft betrekking op het hebben van mogelijkheden om mee te kunnen praten over de kwaliteit
van de dienstverlening, hetzij op individueel niveau tussen cliënt en dienstverlener of in min of meer
geformaliseerd verband via klachtenprocedures, inspraak of medezeggenschap.
De beide strategieën zijn complementair: dreigen met opstappen vergroot (soms) de mogelijkheid te
worden gehoord, of, aan de zijde van de ontvanger, de bereidheid te luisteren.
In de sociale zekerheid is de mogelijkheid om de exit-optie te gebruiken afwezig of in ieder geval
niet zonder consequenties. Cliënten kunnen mogelijk wel bewerkstelligen dat er bijvoorbeeld een
ander re-integratiebedrijf wordt ingeschakeld – keuzevrijheid- , maar het is feitelijk onmogelijk om
gemeente of UWV de rug toe te keren omdat men ook afhankelijk is van deze instanties voor het
inkomen. Anders gezegd: het ontbreken van de exit-optie maakt dat de belanghebbende in de
sociale zekerheid geen klant is maar cliënt.
Het ontbreken van de exit-optie betekent ook dat ‘voice’ in de sociale zekerheid juist van groot
belang is.
Wat is cliëntenparticipatie niet?
Cliëntenparticipatie wil niet zeggen dat uitvoerende organisaties – gemeenten en UWV verantwoording afleggen aan hun cliënten. Dat doen ze al aan de gemeenteraad of aan de Tweede
Kamer via de minister. Cliëntenparticipatie is ook geen vorm van toezicht. Ook daar zijn anderen
voor verantwoordelijk, bijvoorbeeld de Inspectie Werk en Inkomen.
Kortom: cliënten krijgen door de instelling van vormen van cliëntenparticipatie wel invloed, maar de
bestaande verantwoordelijkheidsverdeling verandert niet.
3.2

Het doel van cliëntenparticipatie

De cliënt is de eerste belanghebbende bij de dienstverlening in de sociale zekerheid, die zoals in het
vorige hoofdstuk is beschreven, steeds meer geconcentreerd zal worden op het niveau van de
Werkpleinen. Die directe betrokkenheid en dat directe belang betekent ook dat cliënten informatie uit
de eerste hand kunnen verstrekken over het niveau en de kwaliteit van de dienstverlening.
Die informatie kan resulteren in kennis die gebruikt wordt om de dienstverlening te verbeteren. Dit
verhoogt de tevredenheid van de cliënten over de dienstverlening, maar is ook vanuit het perspectief
van de uitvoering van belang. Betrokkenheid van cliënten bij de besluitvorming over de
dienstverlening vergroot immers het draagvlak – de legitimiteit – ervan en leidt tevens tot een betere
afstemming tussen vraag en aanbod van diensten.
8

Wet Medezeggenschap Cliënten Zorginstellingen (WMCZ), Wet Medezeggenschap op scholen (WMS), Wet op het overleg
huurders verhuurder(WOHV).
9
Hirschman 1970 o.a. in WRR 2004: Bewijzen van goede dienstverlening.

7

Doelen: Inspraak – Kwaliteitsinstrument – Belangenbehartiging
Cliëntenparticipatie betekent inspraak van de cliënt als subject van die dienstverlening, als
ervaringsdeskundige. Omdat de cliënt de mogelijkheid heeft zijn zegje te doen over - en invloed
kan uitoefenen op de dienstverlening neemt de mate van betrokkenheid toe en wordt de
legitimiteit van het gevoerde beleid en de acceptatie van de dienstverlening vergroot.
-

Cliëntenparticipatie als kwaliteitsinstrument is van belang voor de uitvoering. Door gebruik te
maken van de informatie van de cliënt over de dienstverlening – de signalen over wat er goed
en niet goed gaat – kan de dienstverlening op een hoger plan worden getild of kan de
bestaande uitvoeringspraktijk worden geëvalueerd en bijgesteld. In feite is er bij deze
doelstelling sprake van een vorm van partnerschap, gebaseerd op gedeelde belangen.

-

Cliëntenparticipatie is ook belangenbehartiging. De keuzes die door gemeenten en UWV
worden gemaakt ten aanzien van de uitvoering en de inrichting van dienstverleningsprocessen
raken de cliënten vaak direct in hun belangen. Door cliënten vroegtijdig te betrekken in het
besluitvormingstraject wordt geborgd dat juist ook die belangen worden meegewogen.

Toegespitst op cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen betekent dit dat:
De cliënt inspraak moet hebben over de manier waarop gemeenten en UWV de integrale
dienstverlening vorm geven. Gemeenten en UWV zullen gezamenlijk doelstellingen formuleren
en willen realiseren met betrekking tot inkomen, bemiddeling naar werk en re-integratie van
werkzoekenden dan wel ondersteuning bij maatschappelijke participatie. Gezamenlijk zullen zij
medewerkers, middelen en instrumenten beschikbaar stellen om de arbeidsparticipatie te
vergroten en de werkloosheid af te laten nemen. Daarbij zal het overleg gezocht worden en zal
worden afgestemd met externe partijen. Het is van belang dat ook het overleg wordt gezocht
met de cliënten; niet om de doelstellingen van het Werkplein te bediscussiëren, maar om tot
afstemming te komen over de manier waarop de gezamenlijk geformuleerde doelstellingen van
gemeenten en UWV op de Werkpleinen moeten worden bereikt, vertaald in de dienstverlening
naar cliënten.
-

Cliënten worden gehoord over de kwaliteit van de dienstverlening. Signalen over wat er goed en
niet goed gaat op het Werkplein zijn van groot belang voor de uitvoering. Signalen en klachten
over de dienstverlening moeten door het management van de Werkpleinen worden
terugvertaald naar de organisatie van front- en BackOffice, naar de inzet van middelen,
medewerkers en instrumenten. Het is van belang dat voorzieningen en instrumenten aansluiten
bij de behoefte(n) van de cliënten en dat deze steeds worden verbeterd en aangepast. Signalen
10
van cliënten dat zaken niet goed zijn geregeld zijn ‘goud waard voor de organisatie’ . Uit
onderzoek in opdracht van de LCR bleek onlangs dat een groot deel (57%) van de sociale
11
diensten informatie van cliënten gebruikt als bron voor managementinformatie. De meest
gehanteerde methode daarbij is het inwinnen van informatie via de cliëntenraad, gevolgd door
cliëntonderzoeken en klachtafhandeling. Tweederde van de gemeenten uit dit onderzoek is hier
(zeer) tevreden over.

-

Zeker in de aanloopfase naar een integrale dienstverlening zal veel gevraagd worden van de
betrokken partijen. Het gaat immers niet om het afstemmen van dienstverleningsprocessen van
afzonderlijke organisaties maar om de optimalisatie van één gezamenlijk
dienstverleningsproces. Dat vereist alle aandacht en kan, ondanks het feit dat de intentie om
cliëntgericht te werken wel verankerd is, veroorzaken dat de focus te weinig is gericht op de
cliënt. Dat kan worden voorkomen om de ruimte te bieden aan (collectieve) belangenbehartiging
door cliënten.

3.3

Vormen van Cliëntenparticipatie

Cliëntenparticipatie wordt vaak vereenzelvigd met cliëntenraden. Een cliëntenraad is echter één
verschijningsvorm van cliëntenparticipatie, zij het wel de meest centrale. Er zijn echter meerdere
vormen van cliëntenparticipatie mogelijk. De verschillende vormen van cliëntenparticipatie kunnen

10
11

Uitspraak van één van de door de RWI geïnterviewde betrokkenen.
LCR (2009), ‘Cliënt betrokken, diensten tevreden’, Regioplan Beleidsonderzoek, Amsterdam, Maart.

8

worden ingedeeld naar een aantal kenmerken en niveaus: individueel of collectief, incidenteel of
structureel, evaluatie of consultatie.
Individueel of collectief
Cliënten kunnen als individu een klacht indienen bij de gemeente of het UWV. Dit ‘individuele
klachtrecht’ is te beschouwen als een vorm van individuele cliëntenparticipatie. Een ander
voorbeeld van individuele cliëntenparticipatie is de bekende ideeënbus, waarin cliënten (anoniem)
hun op- en aanmerkingen kunnen deponeren. Cliënttevredenheidsonderzoeken kunnen in zekere
zin ook beschouwd worden als een vorm van individuele cliëntenparticipatie omdat de cliënt niet als
collectieve partij wordt geraadpleegd maar als individuele ‘gebruiker’.
Met de instelling van een cliëntenvertegenwoordiging of cliëntenpanel wordt een collectieve stem
gecreëerd door vertegenwoordigers van de cliënten de gelegenheid te bieden namens alle cliënten
te spreken. Cliëntenenpanels kunnen bijeengeroepen worden om collectief uitspraken te doen over
aspecten van de dienstverlening, voornemens om die dienstverlening aan te passen of over nieuw
beleid. Wanneer de uitkomsten van individueel afgenomen cliënttevredenheidsonderzoeken worden
gebundeld is dit ook te beschouwen als een vorm van collectieve cliëntenparticipatie.
Incidenteel of structureel
Cliënttevredenheidsonderzoeken zijn in veel gemeenten en bij het UWV een structureel, want
periodiek terugkerend, fenomeen. Cliëntenpanels worden vaak – maar niet altijd - op ‘Ad-hoc’ basis
bijeengeroepen en hebben daarom een meer incidenteel karakter. Hetzelfde geldt uiteraard voor
vormen van individuele participatie van cliënten zoals klachtenprocedures of de ideeënbus.
Evaluatie of consultatie
Cliënttevredenheidsonderzoeken, maar ook (gebundelde) klachten hebben een evaluatief karakter
want gaan vaak over bestaande dienstverlening. Cliënten worden geraadpleegd en spreken zich uit
over de manier waarop zij zich bejegend voelen en over de ervaringen met de dienstverlening van
gemeente of UWV. De uitkomsten van deze ‘gebruikersonderzoeken’ kunnen aanleiding geven om
die dienstverlening te evalueren en aan te passen.
Consultatie heeft betrekking op de fase waarin nog besluitvorming moet plaatsvinden over de in te
zetten of aan te passen dienstverlening en heeft daardoor meer het karakter van inspraak. Er wordt
aan cliënten gevraagd om mee te denken over de inhoud, vormgeving en gevolgen van de
voorgenomen (wijzigingen in de) dienstverlening. Gevraagd wordt om een kwalitatieve input van
cliënten(vertegenwoordigers).
3.4

Belang van structurele cliëntenparticipatie

In artikel 47 van de Wet Werk en Bijstand wordt de gemeente opgedragen een verordening op te
stellen waarin wordt geregeld op welke wijze gemeenten het periodiek overleg met de cliënten en
hun vertegenwoordigers zullen vormgeven. Er wordt niet geëist dat gemeenten een cliëntenraad
instellen. Toch hebben vrijwel alle gemeenten een cliëntenraad in het leven geroepen. Dit is een
logisch gevolg van de verplichting periodiek overleg te hebben. Daarvoor is een structurele vorm
van cliëntenparticipatie immers het meest geëigend. In de meeste gevallen betekent dit de instelling
van een cliëntenraad of vaste cliëntenvertegenwoordiging. Bij de behandeling van deze bepaling in
de Tweede Kamer is in ieder geval gesteld dat klanttevredenheidsonderzoeken of andere vormen
van incidentele raadpleging onvoldoende zijn omdat deze vormen niet kunnen worden gezien als
‘overleg’.
Een structurele cliëntenvertegenwoordiging onderscheidt zich op een aantal wezenlijke punten van
de andere vormen van cliëntenparticipatie. Allereerst omdat cliëntenpanels,
cliënttevredenheidsonderzoeken en zaken als ideeënbussen, instrumenten zijn die (ook) door de
uitvoerende instantie worden ingezet. De inhoud, strekking van die instrumenten wordt dan in hoge
mate bepaald door de behoefte en visie van de dienstverlener.
De meerwaarde van een vaste overlegpartner wordt daarmee direct duidelijk omdat die ook
betrokken en medeverantwoordelijk kan zijn bij de inhoudelijke aspecten van deze vormen van
consultatie en evaluatie. Welke zaken moeten worden voorgelegd aan de cliëntenpanels, welke
vragen moeten worden gesteld in de tevredenheidsonderzoeken, wat gebeurt er met de input uit de
ideeënbus etc.
De inzet van de instrumenten wordt dan een gedeelde verantwoordelijkheid van dienstverlener en
cliënten.

9

Een tweede aspect is het element van wederkerigheid: een vaste cliëntenvertegenwoordiging
vervult naast een belangenbehartigingfunctie ook een overleg- en adviesfunctie, gericht op
informatie-uitwisseling, afstemming en samenwerking zodat een kwalitatieve bijdrage kan worden
geleverd aan de besluitvorming (op de Werkpleinen). Door de samenwerking en afstemming met
cliënten in hun besluitvormingsprocessen te incorporeren kunnen gemeenten en UWV het draagvlak
onder hun dienstverlening vergroten en deze beter afstemmen op de behoefte van cliënten. Dit
voorkomt dat achteraf vooral kritiek klinkt.
Een derde aspect dat van belang is dat door de instelling van cliëntenraden of andere vormen van
structurele vertegenwoordiging de continuïteit van de cliëntenparticipatie en het cliëntenperspectief
is gewaarborgd, ook wanneer er op het niveau van de uitvoering sprake is van personele- en
managementwisselingen of wanneer er verkiezingen zijn geweest.
Een vierde aspect is dat een vaste cliëntenvertegenwoordiging ook aanspreekpunt is voor cliënten.
Signalen die niet worden afgegeven aan gemeenten en UWV bereiken wel de cliëntenraden,
bijvoorbeeld via een (telefonisch) spreekuur of via de website van de cliëntenraad. De ervaringen en
belangen van cliënten die langs deze weg worden verzameld kunnen weer worden meegenomen in
het overleg met de dienstverlener.
Uiteraard zijn ook de andere vormen van cliëntenparticipatie – de instrumenten – van belang, maar
de inzet daarvan is in grote mate afhankelijk van het initiatief van de dienstverlener, terwijl het bij
cliëntenvertegenwoordigingen juist gaat om het beleggen en verankeren van de belangbehartiging
van cliënten binnen een geïnstitutionaliseerd kader, waardoor continuïteit en wederkerigheid
gewaarborgd is. Anders gezegd: een belangrijke functie van vaste cliëntenvertegenwoordigingen is
dat zij een vinger aan de pols houden, d.w.z. ook kunnen volgen of de uitkomsten en bevindingen uit
tevredenheidsonderzoeken of van klantenpanels daadwerkelijk worden benut door de dienstverlener
en leiden tot verbetering in de uitvoering.
Valkuilen structurele cliëntenvertegenwoordiging
Aan een vaste cliëntenvertegenwoordiging of cliëntenraad kleven ook nadelen. Institutionalisering
draagt altijd het gevaar in zich van bureaucratisering, waardoor processen stroef gaan verlopen en
het middel een doel op zich wordt. Dat brengt de representativiteit en legitimiteit in gevaar. Een
cliëntenvertegenwoordiging die het contact met de achterban verliest en teveel op zichzelf gericht
raakt, verwordt dan tot een praatclub van individuen.
Een tweede valkuil kan liggen in het feit dat de cliëntenvertegenwoordiging te veel ingekapseld raakt
in de te adviseren organisatie. Een te grote afhankelijkheid van de dienstverlener brengt de
onafhankelijkheid van de inspraak in gevaar. Dit voorkomen is natuurlijk ook een
verantwoordelijkheid van de organisatie. Door ruimhartig te faciliteren en ondersteuning te bieden
wordt de cliëntenvertegenwoordiging ruimte gelaten om zelf beslissingen te nemen.
De effectiviteit van georganiseerde inspraak is ook in het geding omdat burgers steeds meer
mogelijkheden hebben om hun stem te laten horen. Organisaties zijn steeds makkelijker bereikbaar
als gevolg van technologische ontwikkelingen. Via internet of e-loket kunnen cliënten hun grieven
snel kenbaar maken. Dat heeft twee kanten: allereerst kan dit tot gevolg hebben dat cliënten in
steeds mindere mate de georganiseerde inspraakorganen denken nodig te hebben. De animo om
deze organen in te schakelen neemt dan af. De andere kant van de medaille is wel dat deze
‘individualisering van de inspraak’ ook tot fragmentarisering van de oplossingen kan leiden waardoor
structurele aanpassingen uit het zicht raken of zelfs achterwege blijven.
3.5

Voorwaarden voor effectieve cliëntenparticipatie

Wil Cliëntenparticipatie toegevoegde waarde hebben dan gelden een aantal randvoorwaarden. De
belangrijkste voorwaarde is dat cliëntenparticipatie niet wordt beschouwd als een ‘verplicht nummer’.
Een aantal van deze randvoorwaarden worden hier beschreven.
Waarderen
Het is van belang dat de verantwoordelijken op het Werkplein de cliëntenparticipatie serieus nemen
en niet zien als een ‘noodzakelijk kwaad’. De positionering van cliëntenparticipatie is niet alleen een
kwestie van structuur maar vooral ook van een door de gehele organisatie gedragen cultuur.
Wanneer de cliënt daadwerkelijk centraal staat moet ook duidelijk zijn dat de ervaringen, meningen
en opvattingen van cliënten een toegevoegde waarde leveren voor de uitvoering. Van

10

cliëntenvertegenwoordigers vraagt dit dat in het overleg het ‘individuele geval’ wordt ontstegen: voor
individuele klachten en incidenten is er een klachtenregeling.
Kwaliteit
Inspraak over de uitvoering op het terrein van de sociale zekerheid vereist een bepaald
kennisniveau. Het is van groot belang dat representanten van cliënten voldoende zijn geschoold op
dit terrein. In veel cliëntenvertegenwoordigingen nemen ook vertegenwoordigers van
12
belangenorganisaties zitting, die tevens cliënt zijn van gemeente of UWV ; de inbreng van deze
organisaties is van groot belang. Wel geldt dat het de voorkeur geniet dat er sprake is van evenwicht
tussen vertegenwoordigers van belangenorganisaties en leden die niet georganiseerd zijn. In
sommige gemeenten geldt de regel dat er alleen maar cliënten mogen participeren en worden
belangenorganisaties geweerd. Het is niet verstandig om leden van belangenorganisaties te weren
omdat de cliëntenraad anders verstoken blijft van de bij belangenorganisaties aanwezige kennis en
signalering.
Informeren
Cliënten moeten goed geïnformeerd zijn over de gang van zaken op het Werkplein. Waarover is het
MT van het Werkplein beslissingsbevoegd en waarover is dus inspraak mogelijk. Het heeft
bijvoorbeeld geen zin om de verantwoordelijken op het Werkplein aan te spreken op
beleidsbeslissingen die op het niveau van de gemeenteraad of door de Raad van Bestuur van het
UWV worden genomen. Cliëntenvertegenwoordigers dienen tijdig geïnformeerd en betrokken te
worden bij voornemens en besluitvorming van de organisatie om de dienstverlening te wijzigen.
Representativiteit
Cliëntenraden, cliëntenpanels of andere vormen van cliëntenparticipatie veronderstellen dat de
vertegenwoordigers daadwerkelijk de belangen van een collectief behartigen.. Het is bekend dat het
moeilijk is om een representatieve vertegenwoordiging te verkrijgen, zeker wanneer gestreefd wordt
– zoals bij gemeenten vaak het geval is – naar vertegenwoordiging door cliënten op persoonlijke titel
in plaats van vertegenwoordigers van belangenorganisaties. Dit is echter zeker geen taak alleen
voor de cliëntenvertegenwoordigers. Ook gemeenten en UWV kunnen ten aanzien van de werving
van cliëntenvertegenwoordigers een belangrijke rol spelen in hun communicatie(kanalen) met
cliënten.
Achterbanraadpleging
Contact met de eigen achterban is een voorwaarde voor draagvlak en representativiteit van de
cliëntenvertegenwoordigingen. Door de LCR zijn verschillende vormen van achterbanraadplegingen
beschreven in het handboek ‘Keuzemodel achterbanraadpleging’. Het is nuttig om daar als
cliëntenvertegenwoordiging kennis van te nemen. In sommige gemeenten houden cliëntenraden en
ketenpartners er digitale cliëntenpanels op na. Dit betekent dat snel en eenvoudig kan worden
nagegaan wat er leeft in de achterban.
Communicatie en PR
Om voorgaande randvoorwaarden te effectueren is het nodig dat duidelijk is dat er
cliëntenparticipatie is. Cliëntenvertegenwoordigingen zijn afhankelijk van de bekendheid onder
cliënten over hun inspanningen en voor de signalen die ze kunnen afgeven. Er zal dus geïnvesteerd
moeten worden in naamsbekendheid en PR. Niet alleen om signalen op te vangen maar ook om het
draagvlak en de belangstelling voor het werk van de cliëntenvertegenwoordigers in stand te houden.
Vanuit het gedeelde belang om de dienstverlening op een hoger plan te brengen ligt het voor de
hand dat de uitvoeringsorganisaties hier ook in investeren.

12

De leden van de UWV Cliëntenraden zijn allen afkomstig van belangenorganisaties waarbij de eis wordt gesteld dat zij
tevens cliënt van UWV zijn.

11

Hoofdstuk 4

De ontwikkeling van de Werkpleinen

4.1

Structuur van de uitvoering: Werkpleinen

Per 1 januari 2010 zullen ruim honderd Werkpleinen operationeel zijn. Op dit moment is de vorming
in volle gang. De doelen zijn op centraal niveau geformuleerd, in de wijze en het tempo van
realisatie zijn regionale verschillen zichtbaar. De Werkpleinen zullen voor zowel werkgevers als
werkzoekenden het centrale punt zijn waar zij terecht kunnen voor de dienstverlening op het terrein
van – vooral, maar niet alleen –‘ werk’. Gemeenten en UWV zullen hun dienstverlening vergaand
13
integreren en betonen zich daarin – onder aanvoering van het Algemeen Keten Overleg (AKO) zeer ambitieus.
De meest ingrijpende veranderingen in de uitvoering als gevolg van de Werkpleinvorming betreffen
bedrijfsvoeringaspecten en vinden plaats ‘achter de balie’: stroomlijnen van (administratieve)
werkprocessen, harmonisatie van de inkoop (ontwikkeling van een Productencatalogus op
Werkpleinniveau), ontwikkeling van functieprofielen, bepaling caseload en benodigde fte,
kwantitatieve en kwalitatieve prestatieafspraken, ontwikkeling van gezamenlijke ICT-voorzieningen,
scholingsbeleid werkcoaches, facilitaire zaken als huisvesting en werkplekken, ontwikkelen van een
gezamenlijke klachtenregeling etc.
De belangrijkste uitdaging voor de ketenpartners is natuurlijk dat partijen de eigen organisatie
ondergeschikt moeten maken aan het gezamenlijke belang en dat vereist het nodige lef en de
bereidheid om verantwoordelijkheden te delen.
4.2

Diversiteit Werkpleinen
14

Onder de meeste Werkpleinen ressorteren meerdere gemeenten. Slechts in een tiental .
15
gemeenten is sprake van een één op één verhouding en een zestal grote gemeenten heeft
meerdere Werkpleinen binnen de gemeentegrens.
In de meeste gemeenten betekent de integrale samenwerking op het Werkplein dus dat niet alleen
samenwerking moet worden gezocht met het UWV, maar ook dat er met de andere gemeenten
binnen de ‘Werkpleinregio’ moet worden samengewerkt. Omgekeerd geldt dan natuurlijk dat ook het
UWV te maken heeft met meerdere gemeenten met ieder een eigen WWB-beleid en reintegratievisie.
Dubbele aansturing
Een ander sturingsaspect dat van belang is bij de implementatie van de Werkpleinen is de ‘dubbele
aansturing’ vanuit enerzijds UWV – centraal met voorschrijvende wet- en regelgeving en
beleidsvoorschriften – en anderzijds vanuit de gemeenten – lokaal. Het UWV-beleid wordt in
belangrijke mate op landelijk niveau bepaald, terwijl gemeentelijke beleidsvorming op lokaal niveau
plaatsvindt binnen de kaders van de WWB.
Deze dubbele aansturing – en afzonderlijke verantwoording – heeft eveneens tot gevolg dat op veel
Werkpleinen geen eenhoofdig management is, maar dat er veelal sprake is van portefeuilleverdeling
tussen een manager van UWV Werkbedrijf en een Manager van de (intergemeentelijke) sociale
dienst.
Prestatienormen
16
In de AKO Handreiking Jaarplan Werkpleinen wordt aangegeven dat de te bereiken resultaten per
Werkplein ‘in ieder geval een optelsom van de prestaties die de gemeente wil bereiken en die UWV
wil realiseren’ dienen te zijn.
Door het Werkplein MT zullen de landelijke prestatienormen van het UWV moeten worden vertaald
naar de regionale mogelijkheden. Daarbij zal ook afgestemd moeten worden met de gemeente – in
veel gevallen meerdere gemeenten – met eveneens eigen ambities. Afstemming op strategisch,
tactisch en operationeel niveau is vereist. De prestatienormen van het Werkplein hebben naast
Uitstroom eveneens betrekking op klantgerichtheid. UWV en Wethouder(s) stellen op basis van het

13

Het AKO heeft als taak de regio/locatie te faciliteren bij het bereiken van de gestelde ambities. Het AKO is geen
organisatie, maar een samenwerkingsverband gericht op het proces van ketensamenwerking. Het AKO verantwoordt zich
over het proces van invoering. Sturing en verantwoording over de te behalen prestaties vindt afzonderlijk plaats door de
ketenpartners. (AKO Ketenprogramma 2009, ‘Doorpakken en verankeren’)
14
Zoetermeer, Haarlemmermeer, Kerkrade, Sluis, Almere, Den Helder, Tholen, Westland, Texel, Lelystad.
15
Den Haag, Arnhem, Amsterdam, Groningen, Rotterdam en Utrecht.
16
AKO (2008), Handreiking Jaarplan Werkplein, 2008/864c, Amsterdam, November.

12

jaarplan – na onderhandeling – een managementcontract op met daarin de overeengekomen
17
prestatiedoelen.
Het voornemen bestaat om in de toekomst een traject naar een keurmerk en mogelijk certificering in
18
te zetten, teneinde het kwaliteitsniveau per Werkplein te borgen. Hoewel dit nu nog voornemens
zijn, is het naar de mening van de RWI vanzelfsprekend dat volwaardige cliëntenparticipatie daarbij
een kwaliteitsitem zal zijn.
4.3

Gevolgen Werkpleinvorming voor cliënten

Allereerst betekent de Werkpleinvorming dat werkzoekenden nog maar te maken hebben met één
19
fysieke plek waar men terecht kan voor de persoonlijke behandeling . Voor alle cliënten van het
20
UWV en de gemeenten – uitkeringsgerechtigden en niet-uitkeringsgerechtigden – zal de
uitkeringsintake en de bemiddeling en re-integratie naar werk op deze locatie worden behandeld.
Gemeenten en UWV verzorgen gezamenlijk de ‘front-office’ in integrale teams, samengesteld uit
medewerkers van beide partijen.
De gevolgen van de integrale dienstverlening op de Werkpleinen zijn voor de cliënt in theorie alleen
21
maar positief, samengevat als ‘dienstverlening zonder schotten’ :
-

iedere cliënt heeft één aanspreekpunt, ongeacht de uitkering/uitkeringssoort

-

snellere, betere en meer re-integratiemogelijkheden omdat gemeenten en UWV samen
verantwoordelijk zijn voor (de inkoop van) re-integratie en elkaars ‘producten’ kunnen
gebruiken

-

betere overdracht bij overgang van de ene naar de andere uitkering (van WW naar WWB)
omdat gebruik wordt gemaakt van dezelfde (al bekende) gegevens. Minder uitvraag van
gegevens nodig, dus een snellere afwikkeling van aanvragen

-

persoonlijk en gericht advies, voldoende ondersteuning bij het vinden van werk

17

AKO (2008), Planning & Control op het Werkplein, Amsterdam, November.
AKO, ‘Werk aan de winkel; Aan de slag’, Kaderdocument Integrale Dienstverlening op lokaal niveau.’,
www.samenvoordeklant.nl - 19 mei 2009 zie: Kennisplatforms
19
Veel diensten en voorzieningen zullen ook via internet worden aangeboden. Cliënten hoeven niet voor alles naar het
Werkplein, maar als ze fysiek contact met de ketenpartijen willen hebben dan zal dat voornamelijk op het Werkplein zijn.
20
Vooralsnog uitkeringsgerechtigden WW, TW, IOAW en WWB
21
AKO, Uitgangspunten integrale dienstverlening,
http://www.samenvoordeklant.nl/fileadmin/BKWIlibraries/Kennisplatforms/Integrale_dienstverlening_de_uitganspunten.pdf
18

13

Hoofdstuk 5
5.1

Huidige cliëntenparticipatie UWV en gemeenten

Regelgeving

Zowel gemeenten als UWV hebben regelgeving ten aanzien van cliëntenparticipatie. Gemeenten
kennen een door de gemeenteraad vastgestelde verordening op basis van artikel 47 van de WWB
en UWV heeft een Besluit Regeling Cliëntenparticipatie UWV 2009, gebaseerd op de voorschriften
in de Wet SUWI (art. 7), waarin de structuur, vorm en inhoud van cliëntenparticipatie bij UWV is
vastgelegd.
UWV
Bij het UWV vindt de besluitvorming voor een belangrijk deel plaats op het centrale niveau. Er is dan
ook een Centrale Cliëntenraad met als overlegpartner de Raad van Bestuur. Voor wat betreft de
decentrale cliëntenparticipatie is ervoor gekozen om per district een cliëntenraad in te stellen. Er zijn
dus elf Decentrale Cliëntenraden. Een district omvat meerdere Werkpleinen. Leden van de
Decentrale Cliëntenraden zullen in de visie van UWV de cliëntenparticipatie op de Werkpleinen op
zich nemen. In de toelichting op de Regeling Cliëntenparticipatie UWV 2009 wordt dit als volgt
verwoord: “De raden kunnen - in overleg met UWV - aangeven welke instrumenten gewenst zijn om
zich op de hoogte te stellen van signalen uit die uitvoeringspraktijk op de Werkpleinen. Deze
instrumenten kunnen per Werkplein verschillen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan
cliëntenpanels of klankbordgroepen, onderzoek en enquêtes. Of en op welke wijze een raad ook zelf
direct overleg wil voeren met het management op het Werkplein (hetzij voltallig, hetzij via een
22
linking-pinprincipe), is ter beoordeling van de raad.”
Gemeenten
Vrijwel iedere gemeente kent één of meerdere vormen van cliëntenparticipatie. In de meeste
gevallen is er per gemeente een WWB-cliëntenraad of is er, in het geval van een intergemeentelijke
of regionale sociale dienst, sprake van een intergemeentelijke cliëntenraad (98%). Naast de WWBraden bestaan in veel gemeenten WMO-Cliëntenraden en Cliëntenraden Wsw. In sommige
gemeenten zijn deze verschillende raden samengevoegd.
Samengevat: cliëntenparticipatie bij UWV is op landelijk en regionaal niveau (per district)
georganiseerd, terwijl cliëntenparticipatie bij gemeenten lokaal is vormgegeven, al is naar schatting
in ruim twintig procent van de gemeenten sprake van een regionale- of intergemeentelijke sociale
dienst en wordt in die gevallen ook door cliëntenraden samengewerkt.
Ondersteuning
Cliëntenraden van UWV worden bijgestaan door een adviseur cliëntenparticipatie, die vooral zorg
draagt voor inhoudelijke ondersteuning en informatie-uitwisseling. Gemeentelijke cliëntenraden
krijgen vooral secretariële en procedurele ondersteuning en worden in mindere mate inhoudelijk
ondersteund. De aandacht voor de inkomenskant van de WWB is bij gemeentelijke cliëntenraden
nog altijd groot, maar steeds vaker is er ook volop aandacht voor uitstroom, bemiddeling en re23
integratie.
24

Ketenbrede cliëntenparticipatie
25
Onderzoek uit 2009 laat zien dat in een groot deel van de gemeenten cliëntenraden nog niet bezig
zijn met ketenbrede cliëntenparticipatie of de gevolgen van de Werkpleinvorming. Slechts in 5% van
de geënquêteerde gemeenten in dit onderzoek is men samen met de ketenpartners gestart met het
opzetten van ketenbrede cliëntenparticipatie. Verder in deze handreiking zal worden verwezen naar
een drietal gemeenten (Emmen, Maastricht en Breda) waar men al in een vroeg stadium is gestart
met het vormgeven van gezamenlijke cliëntenparticipatie.

22

UWV , Regeling Cliëntenparticipatie UWV 2009, 23 december 2008, Stcrt. 2009, 10
Inwerkingtreding: 18 januari 2009
23
Ipso Facto Beleidsonderzoek (2007), ‘Evaluatie Cliëntenparticipatie WWB. Een landelijk beeld van de lokale vormgeving.’,
i.o. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Juni, Houten.
24
De term ‘ketenbrede cliëntenparticipatie betekent dat er ketenbreed op alle niveaus – zowel landelijk als lokaal cliëntenparticipatie wordt ingevoerd. Cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen is derhalve lokale ketenbrede
cliëntenparticipatie. Op landelijk niveau wordt ketenbrede cliëntenparticipatie door LCR uitgevoerd bij het AKO.
25
LCR(2009), ‘Cliënt betrokken, diensten tevreden. Onderzoek naar rol cliënten bij bedrijfs- en beleidsvoering sociale
diensten.’ Uitgevoerd door Regioplan Beleidsonderzoek, Amsterdam, Maart.

14

5.2

Gezamenlijke Zorgplicht gemeenten en UWV

In de Memorie van Toelichting op het wetsvoorstel wijziging van de Wet SUWI (31514 nr. 3) wordt
verwoord hoe de wetgever de taken ziet van de ketenpartijen ten aanzien van cliëntenparticipatie op
de Werkpleinen.
Cliëntenparticipatie moet worden gerealiseerd op het niveau waarop voor de klant belangrijke
beslissingen (ten aanzien van uitvoering en dienstverlening) worden genomen. De vormgeving van
cliëntenparticipatie op het niveau van de locaties werk en inkomen is een gezamenlijke
aangelegenheid van het UWV en gemeenten. Dit wordt tot uitdrukking gebracht door in het artikel
dat de gezamenlijke zorgplicht voor die locaties regelt niet alleen de dienstverlening te noemen als
onderdeel van de samenwerkingsopdracht, maar ook de cliëntenparticipatie met betrekking tot deze
26
dienstverlening.
Geen wettelijke vormvereisten
In de gewijzigde wet SUWI is vastgelegd dat UWV en gemeenten gezamenlijk een zorgplicht
hebben voor de cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen. Daarbij blijft de regelgeving
voor cliëntenparticipatie bij gemeenten en respectievelijk UWV intact en worden geen regels
gegeven voor invulling van die zorgplicht: er is geen vormvereiste. De regels over
cliëntenparticipatie bij het UWV staan in de Wet SUWI (art. 7). Gemeenten zijn op grond van artikel
47 van de Wet werk en bijstand verplicht om in een gemeentelijke verordening de
cliëntenparticipatie vorm te geven.
Het is aan betrokken partijen om voor de cliëntenparticipatie op een LWI concrete afspraken te
maken die passen binnen de algemene uitgangspunten die partijen hebben zoals vastgelegd in
hun eigen regelingen (UWV), respectievelijk verordeningen (gemeenten).
De ketenpartners zullen op het niveau van de Werkpleinen wel gezamenlijk de klantgerichtheid
meten en cliënttevredenheidsonderzoeken uit gaan voeren. De leden van de decentrale
cliëntenraden van UWV vormen daarbij een linking pin naar (de cliënten van) de Werkpleinen.
5.3

Gevolgen Werkpleinen voor cliëntenparticipatie

Uit het voorgaande blijkt dat cliëntenparticipatie op dit moment nog per ‘kolom’ is georganiseerd,
vooral gericht op de dienstverlening aan de ‘eigen’ cliënten. De samenwerking van de ketenpartners
op de Werkpleinen kent in de meeste regio’s nog geen pendant in de vorm van gezamenlijke
vormen van cliëntenparticipatie van cliënten van gemeenten en UWV, al zijn er natuurlijk
uitzonderingen.
Het ontbreken van een wettelijke basis en vormvoorschriften betekent dat er ruimte is om
cliëntenparticipatie in te vullen op een manier die aansluit bij de regionale en lokale
omstandigheden. Er wordt geen uniformiteit voorgeschreven, maar er wordt een kader geboden dat
ruimte laat voor lokale en regionale variatie.
Maar het betekent ook dat de samenwerking op dit aspect afhangt van de vraag of de ketenpartijen voldoende belang zien in- en gemotiveerd zijn om - dit serieus aan te gaan. Met andere
woorden: het ontbreken van een voorgeschreven uniforme invulling laat ruimte voor enige vorm van
27
vrijblijvendheid. Bezien vanuit het perspectief van de cliënt zijn er naar de mening van de RWI
echter geen doorslaggevende argumenten te noemen die grote regionale of lokale verschillen in
cliëntenparticipatie rechtvaardigen.

26

Tweede Kamer, Vergaderjaar 2007-2008, 31514 nr. 3 : pagina 6.
In het tweede lid van artikel 10 van de gewijzigde Wet SUWI wordt gesteld dat de minister bij Algemene Maatregel van
Bestuur nadere regels kan stellen omtrent de inrichting van de cliëntenparticipatie. Bovendien is door de staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid toegezegd dat zal worden gemonitord of met deze zorgplicht de inspraak van cliënten
voldoende geborgd is (Handelingen 2008-2009, nr. 17, Tweede Kamer, pag. 1231-1255 (31514))
27

15

5.4

Voorlopers

Op een aantal Werkpleinen is de verbinding tussen de cliëntenraden van UWV en gemeenten al tot
stand gekomen,zoals bijvoorbeeld in Emmen en Maastricht en in de gemeente Breda. Op andere
locaties staat de vorming van ketenbrede cliëntenparticipatie op de agenda.

Emmen en Maastricht
In zowel Emmen als Maastricht is een begin gemaakt met ketenbrede cliëntenparticipatie. Op het
Werkplein Emmen ging het initiatief uit van de gemeentelijke cliëntenraden van de gemeenten
Emmen, Coevorden en Borger-Odoorn. Deze drie cliëntenraden werkten voorheen al samen en
namen in 2007 het initiatief om met de cliëntenraden van CWI (1) en UWV (2)een pilotgroep te
vormen om een model voor ketenbrede cliëntenparticipatie uit te werken. Nadat het model verder
werd uitgewerkt, is het management van de ketenpartijen betrokken om tot definitieve afspraken te
komen over de inrichting van cliëntenparticipatie op het Werkplein Emmen.
In Maastricht lag het initiatief voor de ontwikkeling van ketenbrede cliëntenparticipatie bij
vertegenwoordigers van de ketenpartijen gemeente en UWV. Dit als onderdeel van een
ontwikkeltraject naar gezamenlijke huisvesting in een bedrijfsverzamelgebouw en de instelling van
een werkgroep cliëntenparticipatie, bestaande uit vertegenwoordigers van cliëntenraden,
gemeenten, CWI en UWV.
Op beide locaties is een model uitgewerkt waarbij de cliëntenparticipatie op het Werkplein wordt
vormgegeven door het inrichten van een structurele overlegvorm – platform (Emmen) en
klankbordgroep (Maastricht) met vertegenwoordigers van de cliëntenraden van alle uitkerende
instanties op het Werkplein. Er is een minimale overlegfrequentie afgesproken van vier maal per
jaar. Overlegpartners van de cliëntenraden zijn de managers van het Werkplein ( van UWV en van
de gemeente).
Belangrijkste activiteit van beide overlegvormen is het wederzijds informeren: de cliëntenraden
informeren het Werkplein MT over de ervaringen en signalen van de cliënten van het Werkplein en
het Werkplein MT informeert de vertegenwoordigers van de cliëntenraden over
In Emmen wordt het overlegplatform voorgezeten door een onafhankelijk voorzitter, in Maastricht is
de voorzittersrol van de klankbordgroep belegd bij het Werkplein MT.
Bron: TNO (2009), Cliëntenparticipatie als spiegel van de samenwerking op het Werkplein, B.M.F.
Fermin, April, Hoofddorp

In de gemeente Breda is bij verordening een Cliëntenraad ingesteld die wordt gevormd door cliënten
van de gemeente en/of hun vertegenwoordigers van belangenorganisaties en vertegenwoordigers
vanuit de cliëntenraden van het UWV. Uitgangspunt is dat de cliëntenraad wordt gevormd door
cliënten die gebruik maken van de dienstverlening op het Werkplein, ongeacht de uitkeringssoort.
Ook niet-uitkeringsgerechtigden kunnen worden benoemd in de cliëntenraad.
Naast de cliëntenraad wordt ook een digitaal cliëntenpanel gebruikt, bestaande uit cliënten die op
vrijwillige basis hun advies op een snelle en eenvoudige wijze digitaal kunnen uitbrengen. Op die
manier voeden cliënten de Cliëntenraad direct met suggesties en ideeën voor beleid, maar
signaleert ook knelpunten in de uitvoering van het beleid.

Breda
De gemeente Breda blijft de regie voeren over de cliëntenparticipatie vanuit zijn wettelijke
bevoegdheid op grond van artikel 47 WWB en artikel 2, lid 3 WSW. De directie Sociale Zaken is de
trekker van de Cliëntenraad; het CWI en het UWV participeren op lokaal niveau. Laatstgenoemde
organisaties leveren vertegenwoordiging vanuit hun eigen regionale cliëntenraden. Dit zorgt voor
een goede afstemming met de eigen achterban. Het CWI en UWV leggen de regie en
eindverantwoordelijkheid bij de gemeente Breda.
Bron: Verordening Cliëntenparticipatie De Brug, 11 September 2008
Noot: in de verordening is nog sprake van het CWI. Per 1 januari 2009 is het CWI met een deel van
het UWV gefuseerd tot het UWV WERKbedrijf.
De voorbeelden laten zien – er zijn overigens meer voorlopers dan de drie hier genoemde - dat er
in de praktijk behoefte is om ketenbrede cliëntenparticipatie vorm en inhoud te geven.

16

Hoofdstuk 6
6.1

Basisvariant ketenbrede Cliëntenparticipatie Werkpleinen

Uitgangspunt: cliëntenparticipatie volgt structuur uitvoering

Cliënten kunnen op verschillende niveaus worden betrokken bij de (besluitvorming over de)
dienstverlening. Binnen organisaties worden op meerdere plaatsen besluiten genomen en/of
diensten geleverd. Voor cliëntenparticipatie is daarbij van belang dat – analoog aan de situatie
binnen arbeidsorganisaties – ‘medezeggenschap de zeggenschap volgt’. Vertaald naar
cliëntenparticipatie betekent dit dat de structuur van de cliëntenparticipatie de structuur van de
organisatie van de dienstverlening volgt. Op het niveau waar de dienstverlening (of de
besluitvorming daarover) plaatsvindt, moet ook een mogelijkheid zijn om invloed uit te oefenen op
die dienstverlening. Op het niveau van de Werkpleinen zullen dus vormen van cliëntenparticipatie
moeten worden georganiseerd. Immers, op dat niveau worden nu (al) en in de toekomst besluiten
genomen over de gezamenlijke dienstverlening aan cliënten van gemeenten en UWV en wordt die
dienstverlening gezamenlijk vormgegeven.
Ten aanzien van de vormgeving van cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen, is de
RWI van mening dat er – binnen het huidige kader - toetsbare afspraken moeten worden gemaakt
over de invulling van die zorgplicht. Het ontbreken van een formeel wettelijk kader mag geen reden
zijn om de invoering van ketenbrede cliëntenparticipatie op te schorten. Vanuit het perspectief van
de cliënt bekeken zijn er eveneens geen doorslaggevende redenen te bedenken die grote lokale en
regionale verschillen in de invulling van cliëntenparticipatie rechtvaardigen. Cliënten bevinden zich
ongeacht de woonplaats immers in dezelfde afhankelijke positie. De te maken afspraken betreffen
een ‘basisvariant’ cliëntenparticipatie en moeten onderdeel worden van de Jaarplannen van de
Werkpleinen.
De bestaande structuur van cliëntenraden bij gemeenten en UWV vormt de basis van waar uit de
cliëntenparticipatie op de Werkpleinen vorm moet krijgen. Zodoende kan gebruik worden gemaakt
van de kennis en ervaringen die binnen die raden aanwezig zijn, hetgeen de kwaliteit van de
cliëntenparticipatie op de Werkpleinen zal bevorderen. Vanuit de bestaande raden zal een
‘personele unie’ worden geformeerd die in een vaste samenstelling zal fungeren als
cliëntenvertegenwoordiging op de Werkpleinen (CVW) en die periodiek in overleg zal treden met het
Werkplein MT.
Rolverdeling landelijke- en lokale ketenbrede cliëntenparticipatie
Op het niveau van de Werkpleinen heeft de inspraak plaats over de beslissingen die op het
niveau van de Werkpleinen worden genomen (= lokale ketenbrede cliëntenparticipatie). Op
landelijk niveau overlegt de LCR met het Algemeen Ketenoverleg en minister en
staatssecretaris. Zo geeft de LCR een reactie op het ketenjaarplan van het AKO.
Knelpunten in wet en regelgeving kunnen door de LCR bij het ministerie van SZW worden
aangekaart. Goede en slechte voorbeelden kunnen door de LCR onder de aandacht van
AKO en ministerie van SZW worden gebracht. Om zijn werk op landelijk niveau te kunnen
invullen is de LCR onder andere afhankelijk van signalen van CWV.
Doelen basisvariant
Ten eerste wil de RWI met het benoemen van een basisvariant Cliëntenparticipatie bevorderen dat
per Werkplein in ieder geval wordt vastgelegd waar minimaal aan moet worden voldaan bij het
invullen van de zorgplicht van de ketenpartners. Dit betekent geen blauwdruk voor de wijze waarop
die invulling wordt gegeven, maar voorkomt dat cliëntenparticipatie onderbelicht blijft.
De RWI is daarom van mening dat het uitgangspunt dat de structuur van de cliëntenparticipatie de
structuur van de organisatie van de dienstverlening volgt, moet betekenen dat er periodiek overleg
wordt georganiseerd tussen het MT van het Werkplein en een vaste cliëntenvertegenwoordiging van
het Werkplein.
Naar de mening van de RWI betekent de steeds belangrijker functie en centrale positie van het
Werkplein voor werkzoekenden en uitkeringsgerechtigden en centrale positie èn de noodzaak van
periodiek overleg dat er gekozen wordt voor de hiervoor beschreven ‘personele unie’ van
afgevaardigden van cliëntenraden van gemeenten en districtsraden UWV. Dit betekent niet dat
andere vormen van cliëntenparticipatie (cliënttevredenheidsonderzoeken, cliëntenpanels etc.)
overbodig zijn. Deze instrumenten zijn van wezenlijk belang voor de dienstverlening op het
Werkplein en worden dan ook in overleg met de cliëntenvertegenwoordigers ingezet.

17

Vaste waarden basisvariant
1. De verantwoordelijkheid voor de facilitering van cliëntenparticipatie ligt bij het Management
van het Werkplein.
2. Er wordt een vaste Cliëntenvertegenwoordiging Werkpleinen (CVW) geformeerd.
28
Uitgangspunt is dat bij voorkeur alle partijen en doelgroepen waar de ketensamenwerking op
het Werkplein betrekking op heeft, vertegenwoordigd zijn.
3. Afspraken met betrekking tot cliëntenparticipatie worden vastgelegd in een convenant.
Nakoming van convenant is onderdeel van het jaarplan van het Werkplein. Convenantpartijen
zijn: gemeenten, UWV Districtsmanager, Werkplein MT en Cliëntenraden van gemeenten en
UWV districtsraden.
4. Inhoudelijke zaken die in het convenant worden opgenomen zijn:
6.1.1

taken, bevoegdheden en verplichtingen CVW
frequentie van het overleg tussen CVW en Werkplein MT
ondersteuning, facilitering en scholing
onderwerpen van overleg

Verantwoordelijkheid beleggen bij Werkplein MT

In de huidige wet- en regelgeving ligt de politiek-bestuurlijke verantwoordelijkheid voor
cliëntenparticipatie bij de gemeenteraden voor wat betreft de WWB (verordening wordt vastgesteld
door de gemeenteraad) en het UWV (Regeling Cliëntenparticipatie). Gemeenten en UWV dienen de
opdracht om invulling te geven aan de gezamenlijke zorgplicht voor cliëntenparticipatie per
29
Werkplein te mandateren (in het managementcontract) aan de Werkplein MT’s .
Deze verantwoordelijkheid houdt in dat door het Werkplein MT het overleg met de CVW wordt
georganiseerd. Voordeel voor het Werkplein MT is dat het zich niet hoeft te verstaan met meerdere
cliëntenraden (van alle onder het Werkplein ressorterende gemeenten en het UWV) maar met een
vertegenwoordiging van die raden.
Het beleggen van deze verantwoordelijkheid bij het Werkplein MT doet ook recht aan het
uitgangspunt dat de inspraak van cliënten daar moet worden belegd waar de beslissingen over de
uitvoering daadwerkelijk worden genomen.
Uiteraard neemt het beleggen van deze verantwoordelijkheid bij het Werkplein MT niet weg dat ook
cliëntenraden het initiatief kunnen nemen om het overleg over het organiseren van
cliëntenparticipatie op de Werkpleinen te starten.
6.2.2

Samenstelling Cliëntenvertegenwoordiging

De samenstelling van de cliëntenvertegenwoordiging is zowel kwantitatief als kwalitatief een
verantwoordelijkheid van de afzonderlijke cliëntenraden en wordt in onderling overleg bepaald. Van
belang is geen strikte eisen te stellen aan de cliëntenafvaardiging, zoals bijvoorbeeld dat zij uit een
minimaal aantal leden dient te bestaan of dat er strikte pariteit dient te zijn tussen gemeentelijke- en
UWV-cliënten of dat er wel/geen cliënten vanuit belangenorganisaties kunnen deelnemen. Wel geldt
dat bij voorkeur alle partijen en doelgroepen waar de ketensamenwerking op het Werkplein
betrekking op heeft, vertegenwoordigd zijn, hetzij als cliënt dan wel via belangenorganisaties.
De RWI merkt hierbij op dat – wanneer blijkt dat niet alle partijen en doelgroepen willen (of kunnen)
deelnemen, of langdurig aarzelen om deel te nemen, dit het proces tot inrichting van
cliëntenparticipatie niet moet vertragen. Er kan gewerkt worden vanuit een groeimodel.
De personele samenstelling van de cliëntenafvaardiging ligt vast. Deelnemers worden vanuit de
cliëntenraden benoemd (inclusief een vervanger); het is niet de bedoeling dat de overlegpartner(s)
steeds worden geconfronteerd met andere, wisselende afgevaardigden.
6.2.3

Convenant of samenwerkingsovereenkomst

De doelstellingen, de wijze van overleg, de samenstelling van de clientenafvaardiging, evenals de
frequentie van overleg, de facilitering en de bevoegdheden van de clientenafvaardiging worden
28
29

Uitgezonderd werkgevers/ondernemers
Onder Werkplein MT wordt het daadwerkelijke eenhoofdige of meervoudige management van het Werkplein bedoeld.

18

neergelegd in een samenwerkingsovereenkomst of convenant. De partijen verbinden zich door
middel van een dergelijk convenant aan elkaar door de bereidheid uit te spreken om volgens de
afspraken met elkaar samen te werken. Het convenant wordt meeondertekend door het
gemeentebestuur en de UWV districtsmanager(s) en de voorzitters van de afzonderlijke
cliëntenraden.
Naleving van het convenant is – gezien de verantwoordelijkheid van het Werkplein MT voor de
invulling van de gezamenlijke zorgplicht – onderdeel (paragraaf) van het Jaarplan en de
managementcontracten op het Werkplein. Het managementcontract wordt bekrachtigd door het
gemeentebestuur en UWV.
6.2.4

Inhoudelijke aspecten

Taken, bevoegdheden en verplichtingen
In de basisvariant blijven de formele bevoegdheden van gemeentelijke cliëntenraden en UWV
districtraden in tact. Op basis van deze bevoegdheden kunnen de gemeentelijke cliëntenraden en
UWV districtraden in een convenant bepalen welke taken aan de CVW kunnen worden toebedeeld
en op welke wijze deze worden uitgevoerd.
Met de in het convenant te regelen afspraken krijgt de CVW voldoende mogelijkheden om tot een
adequate cliëntenparticipatie te komen zonder dat formele bevoegdheden worden gewijzigd. Mocht
desondanks het toch nodig zijn (bijvoorbeeld indien MT Werkplein te weinig informatie verstrekt aan
de CVW) om een beroep te doen op de bij de gemeentelijke cliëntenraden en UWV districtraden
belegde formele verantwoordelijkheden, dan blijft het uiteraard voor de CVW mogelijk hiervoor de
cliëntenraden en UWV districtraden in te schakelen.
De in het basismodel beschreven samenwerking is gebaseerd op een gezamenlijk besef van het
nut van adequate cliëntenparticipatie op het niveau van het Werkplein . Bij een duidelijke afspraak
op de door ons genoemde vaste onderdelen in een convenant kan ervan worden uitgegaan dat
zich dit slechts in uitzonderingssituaties zal voordoen.
Overlegfrequentie
Overlegmomenten worden georganiseerd rond de Planning & Control- (P&C) en de beleidscyclus
van het Werkplein. De totstandkoming, vaststelling van het jaarplan (en het managementcontract)
en de evaluatie van het jaarplan zijn logische momenten waarop overleg wordt georganiseerd met
de cliëntenafvaardiging. Daarnaast worden de cliëntenafvaardigingen betrokken bij de
cliënttevredenheidsonderzoeken en de bespreking en afwikkeling van de resultaten van die
onderzoeken. In de door de RWI bestudeerde cases in Emmen en Maastricht wordt minimaal vier
maal per jaar bijeengekomen met het management van de Werkpleinen. Naar de mening van de
RWI is dit een realistisch aantal overlegmomenten.
Ondersteuning , facilitering en scholing
Cliëntenafvaardigingen dienen voldoende ruimte in tijd en faciliteit te hebben om in goede
samenwerking en gedocumenteerd hun inbreng te kunnen doen en de voorstellen en reacties van
het Werkplein MT doordacht te kunnen verwerken en van een reactie te kunnen voorzien.
Het Werkplein MT draagt zorg voor passende facilitering in de vorm van beschikbaarheid van
vergaderlocaties (ook voor niet-overlegvergaderingen), notulering en het verspreiden en toegankelijk
maken van informatie (kopiëren en verzenden). Voor de overige facilitering (onkostenvergoedingen
etc.) zijn de deelnemers vanuit de cliëntenraden aangewezen op de bestaande regelingen van de
formele cliëntenraden. De kosten van de facilitering op het Werkplein worden in principe gelijkelijk
gedragen door gemeenten en UWV, tenzij anders wordt overeengekomen.
In de huidige constellatie worden cliëntenraden ondersteund door een ambtelijk secretaris
(gemeenten) of een adviseur cliëntenparticipatie (UWV). Ook op Werkpleinniveau zal ondersteuning
moeten worden geboden aan de cliëntenvertegenwoordiging. Hoe dit wordt ingekleed is een
onderwerp waar de partijen samen over moeten beslissen.. Naast deze ondersteuning acht de RWI
het noodzakelijk dat cliëntenraadsleden die zitting hebben in de CVW de mogelijkheid krijgen om
scholing en training te volgen. De RWI adviseert dat – net als voor medewerkers van de
Werkpleinen – een beroep kan worden gedaan op het budget dat per Werkplein kan worden
besteedt aan scholing via de Ketenacademie.

19

Onderwerpen van overleg
Cliëntenparticipatie op het niveau van de Werkpleinen richt zich op de volgende
uitvoeringsaspecten, voor zover het MT van het Werkplein beslissingsbevoegd is:
Uitvoering en besluitvorming Werkplein
- Het Jaarplan en de vertaling daarvan in concrete doelen voor het Werkplein en de reguliere
verantwoordingsdocumenten, met name het jaarverslag
- Arbeidsmarkt (o.a. marktbewerkingsplan van het Werkplein)
- Re-integratie- en participatie: keuzevrijheid, zelfsturing, PRB, maatwerk, toepassing Work-first,
etc.
Cliënttevredenheid
- Gezamenlijke periodieke Cliënttevredenheidsonderzoeken en enquêtes
- Gezamenlijke klachtenregeling, -procedures en –afhandeling.
- Handhavings- en maatregelenbeleid (voor zover op Werkpleinniveau ingevuld)
- Bejegening, toegankelijkheid, loketfunctie (openingstijden etc.)
Communicatie en Informatie
- Communicatie met cliënten, informatiebeleid.
- Administratieve lasten (formulieren etc.)
6.3

Niet alles vastleggen

In de hiervoor beschreven basisvariant zijn een aantal aspecten die samenhangen met vormen van
georganiseerde cliëntenvertegenwoordiging niet beschreven. Het is niet de bedoeling om in deze
handreiking al deze aspecten vast te leggen, zo is al eerder betoogd. Zo spreekt de RWI zich niet uit
over de vraag of de CVW moet worden voorgezeten door een onafhankelijk voorzitter of door een lid
van één van de betrokken cliëntenraden: voor beiden is wat te zeggen. Ook over de toekenning,
omvang en de aanwendingsvrijheid van een budget in beheer van de cliëntenvertegenwoordiging
doet de RWI geen uitspraken. Wel wil de RWI de hoop uitspreken dat alle partijen hierin een
realistische positie in innemen.
6.4

Monitoren voortgang

De voortgang van de implementatie van cliëntenparticipatie op de Werkpleinen dient bovendien te
worden gemonitord. De RWI adviseert de bewindslieden van SZW dit te betrekken bij de
voorgenomen monitoring van de voortgang van de implementatie van de Werkpleinen. Waar het
Ministerie deze monitoring belegd is uiteraard aan haar te bepalen, doch de RWI kan zich
voorstellen dat hierin een rol is weggelegd voor het AKO en/of de LCR.

20

Besluit
In deze handreiking wordt een basismodel neergelegd waarmee de RWI de instelling van een vaste
cliëntenvertegenwoordiging op het niveau van de Werkpleinen zeer dringend bepleit. Dit basismodel
is in de visie van de RWI een vertrekpunt van waaruit verder gebouwd kan worden aan volwaardige
en representatieve cliëntenparticipatie; daarbij is nog genoeg ruimte voor lokale of regionale variatie.
De RWI heeft er alle vertrouwen in dat de partijen er gezamenlijk uit zullen komen. De wijze waarop
cliëntenparticipatie bij gemeenten is geregeld voor de vorming van de Werkpleinen laat zien dat de
voordelen van cliëntenparticipatie op lokaal niveau zeer serieus wordt genomen. Hetzelfde geldt
voor UWV: de Regeling Cliëntenparticipatie UWV biedt alle ruimte voor gedegen participatie van
cliënten op centraal en districtsniveau. Die lijn moet naar de mening van de RWI worden doorgezet
op het niveau van de Werkpleinen.
Niet in de laatste plaats is de RWI van mening dat, daar waar door de samenleving en de overheid
steeds meer nadruk wordt gelegd op de eigen verantwoordelijkheid van burgers, die burgers ook
gehoord moeten worden. De RWI vertrouwt erop dat deze handreiking hieraan een bijdrage zal
leveren.

21

Lijst geïnterviewden en deelnemers Expertmeeting
-

Mw. A. Bartelds, Divosa

-

Dhr. P. Beerens, voormalig vz. centrale cliëntenraad CWI, ccr UWV WERKbedrijf

-

Mw. Y. Bieshaar, GSD Drechtsteden (telefonisch interview)

-

Dhr. N. de Boer, UWV Klant & Service

-

Dhr. J. Breure, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

-

Dhr. H. de Groen, FNV Bondgenoten

-

Dhr. A. den Hartog, FNV

-

Dhr. M. van Hasselt, FNV Bondgenoten

-

Dhr. M. Hilverts, FNV Bondgenoten

-

Mw. J. Hoeflak, adviseur en voormalig lid LCR vanuit AbvaKabo FNV

-

Dhr. J. van Hove, Ambtelijk Secretaris Cliëntenraad SoZaWe Rotterdam

-

Dhr. J. Laurier, LCR

-

Dhr. J. van der Linden, CSO

-

Dhr. D. van Maanen, AKO kernteam

-

Mw. I. Mussche, MHP

-

Mw. M. Pieterse, gemeente Breda

-

Mw. W. Post, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

-

Dhr. P. Prins, UWV Klant & Service

-

Mw. M. Raemakers, Loc SZ

-

Mw. E. Roetering, LCR

-

Dhr. D. Schuur, AKO kernteam

-

Dhr. J. Straatman, directeur GSD Hoeksche Waard

-

Dhr. N. van de Vrie, AKO kernteam, GSD Rotterdam, G4

-

Mw. M. Wilbrink, VNG

-

Mw. M. Zorgman, FNV Bondgenoten

22