Vragen van het lid Arib aan de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de
invoering van de Wet op de lijkbezorging en de
″nader onderzoek naar de doodsoorzaak (NODO)″procedure.
De voorzitter: Ik heet de staatssecretaris welkom.
©
Mevrouw Arib (PvdA): Voorzitter. Per 1 januari is de Wet
op de lijkbezorging in werking getreden. Dat betekent dat
behandelend artsen bij overlijden van een minderjarige
contact moeten opnemen met de gemeentelijke
lijkschouwer, alvorens een verklaring van onverklaard
overlijden af te geven. Daarbij hoort ook een procedure
van nader onderzoek naar de doodsoorzaak (NODO)
plaats te vinden. Het probleem is dat de wet wel wordt
ingevoerd, maar dat de procedure voor nader onderzoek
naar de doodsoorzaak niet wordt ingevoerd. Dat leidt tot
grote onrust onder de artsen, zie ook de persberichten.
Zij vragen aandacht voor dit probleem.
Mijn eerste vraag is hoe het kan dat de wet wel per
1 januari wordt ingevoerd, maar dat de NODO-procedure
is vertraagd. Wie is daarvoor verantwoordelijk? Nog
belangrijker is de vraag wat dit in de praktijk betekent.
Als een behandelend arts geen verklaring kan afgeven,
hoort er gewoon onderzoek plaats te vinden. Het risico
bestaat nu dat of een verklaring van een natuurlijke dood
wordt afgegeven of dat er gerechtelijke sectie plaatsvindt
in opdracht van het Openbaar Ministerie. Dat laatste lijkt
mij heel ernstig, zeker voor ouders die hun kind
verliezen.
©
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Voorzitter.
Inderdaad is het zo dat de wijziging van de Wet op de
lijkbezorging per 1 januari is ingevoerd, zoals mevrouw
Arib zei. Nieuw is dat de behandelend arts bij een
overleden minderjarige pas een verklaring van overlijden
mag afgeven als er contact is geweest met de gemeentelijke lijkschouwer. Hierover hebben wij in het debat
uitgebreid gesproken. Ik vind zelf dat het toetsende
gesprek tussen de behandelend arts en de gemeentelijke
lijkschouwer, waarover wij het uitgebreid hebben gehad,
een verbetering is ten opzichte van de situatie die voor
1 januari gold. Ik denk dat dit belangrijk is om hier te
zeggen.
Op termijn komt de derde mogelijkheid, van nader
onderzoek naar de doodsoorzaak, NODO, in geval van
onverklaard overlijden van een minderjarige. Dat betreft
inderdaad het neutrale, medische onderzoek. Ik vind het
van belang dat die eerste stap nu al wordt gezet. We
hebben nooit die koppeling gemaakt. Dit is een voorfase
van de NODO-procedure, maar het is van belang om vast
te stellen dat er nu sprake is van een verbetering.
Mijn collega’s van Justitie en van VWS en ikzelf
betreuren het dat niet tegelijk met die meldingsplicht,
zoals wij dat noemen, ook de NODO-procedure in
werking kon treden en dat de implementatie daarvan,
waartoe de KNMG een werkgroep heeft opgericht, nog
niet is afgerond. Wij zijn het echter niet eens met de
artsenorganisaties die zich nu per brief tot de Kamer
wenden; ik heb hun woordvoerders ook op de radio

Tweede Kamer

Vragenuur

gehoord. Zij zeggen dat de meldingsplicht slechts
gelijktijdig met de NODO-procedure in werking zou
moeten treden. Wij zien het echter zo: de eerste stap, het
verplichte contact, is al een verbetering ten opzichte van
de bestaande procedure. Ik meen dus dat de meldingsplicht en de NODO-procedure los van elkaar moeten
worden gezien. Zou de meldingsplicht niet zijn ingevoerd, dan zou er voorlopig helemaal niets verbeteren bij
het overlijden van minderjarigen, hoewel het ons daar
allemaal om te doen is geweest.
In de praktijk is dus al één deel ingevoerd, maar het
NODO nog niet; dat komt pas als de KNMG daarmee
klaar is. Wij gaan ervan uit dat artsen dat ook kunnen. Zo
veel ophef is ons daar nu ook weer niet over gemeld. De
organisaties kunnen dat goed uitvoeren en zullen dat
verantwoord doen, waarbij zij zich aan de wet zullen
houden. In de praktijk betekent dit dus: de eerste fase is
wel ingevoerd, NODO komt later; als de KNMG klaar is,
moet dit zo snel mogelijk gebeuren. Daarover zal de
minister van Justitie de Kamer informeren.
Mevrouw Arib (PvdA): Ik begrijp de staatssecretaris niet.
Zij geeft geen antwoord op mijn vragen. Zij zegt dat er
nu een verbetering zal optreden. Dat moet nog blijken,
dat weten wij niet. De wet treedt per 1 januari van dit
jaar in werking. Ik vind het een rare redenering dat de
meldingsplicht losstaat van NODO. Wat heeft het voor
zin als een behandelend arts die te maken heeft met een
onverklaard overlijden van een kind, een lijkschouwer
inschakelt terwijl de vervolgprocedure niet gereed is?
Wat heeft dat voor zin? Ik kan mij heel goed voorstellen
dat de artsen bezorgd zijn. Je zult maar een ouder zijn
die een kind verliest en graag wil weten wat de oorzaak
is. Nee, er is gewoon niets. Nu gaat het Openbaar
Ministerie bij een onnatuurlijke dood of een onverklaard
overlijden over tot een gerechtelijke sectie, terwijl dat nu
juist niet de bedoeling was van deze wet. Dat zou alleen
gebeuren als het echt hard nodig is. Ik vraag de
staatssecretaris om concreet op mijn vragen in te gaan.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dit is bijna een
herhaling van het debat dat gevoerd is over de wet zelf.
Ik ben van mening dat er wel degelijk sprake is van een
verbetering. Ik denk dat het goed is om dat te zeggen.
Het is weliswaar nog niet het geheel – ik ben het met
mevrouw Arib eens dat het geheel gerealiseerd moet
worden – maar er is wel degelijk sprake van een
verbetering. Nu is er een toetsend gesprek tussen de
behandelende arts en de gemeentelijke lijkschouwer. Dat
is veranderd per 1 januari. Onder de oude wet gaven
artsen en zeker huisartsen namelijk een verklaring van
overlijden af in gevallen waarin zij twijfelden aan de
doodsoorzaak; vanwege de verdrietige omstandigheden
of de band met de ouders werd er dan echter voor
gekozen om hier niets aan te doen.
Deze maatregel, het verplichte contact dat voor alle
artsen geldt, zal er naar verwachting toe bijdragen dat dit
fenomeen, dat wij onderkennen, niet meer voorkomt.
Dus ik vind het wel degelijk een verbetering. Dat neemt
niet weg dat de vervolgfase ook doorgevoerd moet
worden. Het is jammer dat dit niet op tijd gerealiseerd
kon worden. Het kost wat meer tijd om het protocol goed
vorm te geven, maar wij hopen echt dat dit ook zo snel
mogelijk kan worden ingevoerd. Daarover zal de minister
van Justitie de Kamer informeren. Het is echt een
verbetering!

12 januari 2010
TK 40

40-3885

Bijleveld-Schouten
Mevrouw Arib (PvdA): Kan de staatssecretaris een
datum noemen? Wanneer wordt de NODO-procedure
ingevoerd?
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Het is de
bedoeling dat de KNMG voor 1 april 2010 het NODOprotocol heeft uitgewerkt op de door haar aangevoerde
knelpunten, want zij heeft zelf knelpunten gesignaleerd.
De KNMG zal dan ook advies geven over het aantal
NODO-centra. Daarna moet de besluitvorming over de
implementatie van de NODO-procedure plaatsvinden. Dat
zal halverwege dit jaar zijn.
De heer Knops (CDA): Wij spreken al lang over dit
onderwerp en de NODO-procedure is al veelvuldig in de
Kamer besproken. Ik ben het eens met de staatssecretaris dat de stap die nu is gezet, namelijk om contact te
hebben tussen de behandelend arts en de gemeentelijke
lijkschouwer, een stap vooruit is. Dan blijft echter de
vraag waarom dit zo lang heeft geduurd en waarom het
nog zo lang zal duren voordat de NODO-procedure is
afgerond en de wet zoals die in de Kamer is besproken,
in werking kan treden. Dan zijn er pas echt een aantal
stappen voorwaarts gezet.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: De vraag waarom
het zo lang heeft geduurd heb ik eigenlijk zojuist al
beantwoord. De KNMG heeft al in 2009 een aantal
knelpunten geconstateerd in de uitwerking, toen men
daarmee aan de slag ging. Men heeft aangegeven, extra
tijd nodig te hebben om een en ander goed uit te
werken. Ik hoop dat dit zo snel mogelijk gebeurt. Ik ben
blij dat u het met mij eens bent dat de eerste stap wel
moet worden ingevoerd, omdat deze in zijn algemeenheid een verbetering inhoudt. Op dat punt heb ik een
verschil van opvatting met mevrouw Arib. Je zou kunnen
vinden dat het geheel pas later moet worden ingevoerd,
maar ik vind dat wij deze eerste verbetering gewoon
moeten doorvoeren, want het is een stap vooruit. Ik
hoop met de Kamer dat de vervolgstap zo snel mogelijk
kan worden gezet.
Mevrouw Azough (GroenLinks): De staatssecretaris heeft
wat mij betreft nog niet overtuigend geantwoord, zeker
als het gaat om de risico’s van het invoeren van dit deel.
Daardoor dreigen er meer overlijdensgevallen in het
justitiële circuit terecht te komen. Dat heeft allerlei
gevolgen, voor de ouders en voor de artsen in kwestie.
De staatssecretaris is daar nauwelijks op ingegaan, maar
ik vind het wel degelijk een heel serieuze zorg.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Er moet altijd een
keuze worden gemaakt. Uw redenering is dan misschien,
om deze verbetering nu niet in te voeren. Wij hebben er
echter voor gekozen, die verbetering wel eenduidig in te
voeren, omdat wij dit belangrijk vinden. Voor alle artsen
moet het contact met de lijkschouwer in het hele land
zijn geregeld. Het kan zijn dat er meer procedures uit
voortkomen. Wij volgen nadrukkelijk wat daaruit komt.
Wij hebben echter geoordeeld dat het beter was om de
eerste stap te zetten, gelet op de tijd die nog nodig was
om de NODO-procedure uitgewerkt te krijgen. Het
argument dat ik daarvoor heb gegeven, is dat er anders
geen onderzoek zou plaatsvinden of dat er een verklaring
wordt afgegeven die niet klopt. Dat zou ook niet goed
zijn.

Tweede Kamer

Vragenuur

12 januari 2010
TK 40

40-3886