Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1710
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Minister van Financiën over het bericht
dat spaarders geen rente meer krijgen op hun spaargeld (ingezonden 30 maart
2017).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 28 april 2017).
Vraag 1, 2, 3 en 4
Wat is uw reactie op de berichten dat Triodos de spaarrente verlaagt naar nul
procent en dat het slechts een kwestie van tijd is voordat de andere grote
banken de rente ook op nul zetten? Vindt u deze ontwikkelingen, namelijk dat
men geen rente ontvangt over spaargeld of dat zelfs sprake is van een
negatieve rente over spaargeld, gewenst? Kunt u uw antwoord toelichten?1 2
Verwacht u dat andere banken ook overgaan tot het verlagen van de
spaarrente of zelfs een negatieve rente gaan rekenen? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Welke relatie ziet u tussen het ECB-beleid, namelijk het opkopen van
staatsobligaties, en de almaar verder dalende rente op spaartegoeden?
Deelt u de mening van de banken dat zij geen andere keuze hebben dan het
verlagen van de rente, vanwege de lage rentestand door het ECB-beleid? Zo
ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 1, 2, 3 en 4
De rente staat historisch gezien op een uitzonderlijk laag niveau en is sinds
de jaren ’80 aan het dalen. De rente komt tot stand door een interactie tussen
vraag en aanbod in geld- en kapitaalmarkten. Het Eurosysteem is een speler
op deze markten en kan de rente dus – op korte termijn – beïnvloeden. Naast
korte termijn vraag en aanbod, wordt de dalende rente echter ook veroorzaakt door structurele factoren die losstaan van monetair beleid, zoals
vergrijzing, en door conjuncturele factoren, zoals het balansherstel bij
bedrijven die daardoor minder investeren en huishoudens die op hun beurt
meer sparen. Het verruimde monetaire beleid van de Europese Centrale Bank
(ECB) draagt weliswaar bij aan de neerwaartse druk op de rente, maar het is
niet de verwachting dat bij een verandering van het ECB-beleid de rentes op
substantieel hogere niveaus zullen komen te liggen.3

1

http://nos.nl/artikel/2164357-triodos-verlaagt-spaarrente-naar-0-procent.html
http://www.telegraaf.nl/dft/geld/sparen/27853654/___Spaarrente_grootbanken_naar_nul___.html
3
Kamerstukken II, 2016–2017, 34 563, nr. 4.
2

ah-tk-20162017-1710
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Banken streven naar het op peil houden van hun rentemarge (verschil tussen
uitleen- en inleenrentes). Als door dalende marktrentes de uitleenrentes van
banken onder druk komen te staan, kunnen banken beslissen om de
vergoeding op inleenrentes te verlagen. Banken stellen hun eigen rentes vast
die tevens verschillen per type deposito. Zo betalen banken vaak hogere
rentes voor deposito’s die voor langere tijd worden vastgezet. De depositorente die banken zelf betalen indien zij geld stallen bij de ECB stond medio
maart 2016 op -0,4%. In hoeverre banken bij eventuele toekomstige dalingen
in de markrente over zullen gaan tot het verder verlagen van de spaarrente,
valt op voorhand niet te overzien.
Vervolgens is het aan huishoudens zelf om te kiezen of en tegen welke
voorwaarden zij willen sparen en hoe zij dat doen. Indien huishoudens ervoor
kiezen om bij banken te sparen, hebben zij de keuze uit verschillende
producten die diverse rentevergoedingen bieden tegen verschillende
voorwaarden.4
Vraag 5 en 6
Wat is uw opvatting over het wettelijk verbieden van negatieve rentes op
spaartegoeden, zoals in België is gebeurd? Kent u andere landen met een
verbod op negatieve rentes op spaartegoeden? Zo ja, welke?
Bent u bereid maatregelen te nemen om negatieve rentes op spaartegoeden
te voorkomen?
Antwoord 5 en 6
Ik ben niet bekend met andere landen waar een minimale spaarrente wettelijk
is vastgelegd zoals in België het geval is. Het wettelijk stellen van beperkingen aan spaarrentes kan leiden tot een verstoring van de markt, maar ook ten
koste gaan van de effectiviteit van monetair beleid. In het ergste geval kan
een verbod op het doorprijzen van een negatieve rente zelfs de financiële
stabiliteit schaden, omdat dit tot aanzienlijke verliezen kan leiden bij banken.
Om deze redenen ben ik niet van plan om nu maatregelen te nemen om
negatieve spaarrentes te verbieden.
Vraag 7
Acht u het reëel om te veronderstellen dat spaarders 1,63 procent rente op
hun spaargeld behalen? Zo ja, kunt u dit onderbouwen? Zo nee, bent u bereid
de vermogensrendementsheffing aan te passen?
Antwoord 7
Met ingang van 1 januari 2017 zijn wijzigingen doorgevoerd in de systematiek
van box 3. Hiermee sluit de heffing beter aan op het werkelijke rendement. In
de nieuwe systematiek is het forfaitaire rendement bepaald aan de hand van
de gemiddeld in de voorgaande jaren gerealiseerde rendementen op sparen
en beleggen. Deze rendementen worden jaarlijks aangepast aan de hand van
de meest actuele gegevens.
Voor spaarrente op de bank- en de spaartegoeden wordt het vijfjaarsvoortschrijdend gemiddelde gebruikt van de spaarrente op deposito’s met een
opzegtermijn van minder of gelijk aan drie maanden, zoals gepubliceerd door
De Nederlandsche Bank (DNB).5 Zie tabel 1 met de relevante cijfers afgerond
op twee cijfers achter de komma.

Tabel 1: Rente van banken op deposito’s met opzegtermijn <= 3 maanden

Gewogen gemiddelde rentepercentages

2011

2012

2013

2014

2015

2,20%

2,20%

1,60%

1,29%

0,99%

Bron: DNB

Voor het forfaitaire rendement op sparen dat in 2018 en 2019 zal gaan gelden
zijn de geprognosticeerde spaarrendementen voor 2016 en 2017 van belang.
De realisatie voor 2016 die relevant is voor het rendement van 2018 is al
bekend. De spaarrente voor dat jaar is uitgekomen op 0,56%. Het forfaitaire
4
5

Aanhangsel van de Handelingen, 2015–2016, 2408.
https://www.dnb.nl/binaries/t5.2.7nm_tcm46–330709.xls?2017040617

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

rendement (het vijfjaarsvoortschrijdend gemiddelde) voor 2018 komt dan
voor sparen uit op 1,30%. Voor 2019 zal het rendement van 2017 van belang
zijn. Voor een prognose kan gebruik worden gemaakt van ramingen van het
CPB voor de kapitaalmarktrente. De raming van het forfaitaire rendement
voor 2019 komt dan voor sparen uit op 0,89%.
Het systeem dat in werking is getreden per 1 januari 2017 volgt de feitelijke
ontwikkeling en sluit daarom beter aan bij het werkelijke rendement op
sparen. Of en in hoeverre verdere stappen richting een heffing over het
werkelijke individueel behaalde rendement gewenst zijn, laat ik over aan een
nieuw kabinet.
Vraag 8
Wat gaat u doen om te voorkomen dat mensen hun spaargeld uiteindelijk
thuis bewaren, in plaats van dit op een spaarrekening te zetten?
Antwoord 8
Tot op heden is er geen sprake van grootschalige onttrekkingen vanuit
spaardeposito’s naar contant geld. Indien het rendement op contant geld
hoger zou zijn dan de spaarrente die banken aanbieden, zouden huishoudens
er in beginsel voor kunnen kiezen om (thuis of elders) contant geld aan te
houden. Het staat huishoudens vrij om dit te doen en ik ben niet van plan om
dit te veranderen. Bij een eventuele negatieve spaarrente levert het aanhouden van contant geld nog altijd een nominaal rendement van 0% op. Het
aanhouden van grote hoeveelheden contant geld brengt echter ook kosten en
risico’s met zich mee. Naar verwachting zullen huishoudens dit dan ook
afwegen tegen een eventuele negatieve spaarrente.
Vraag 9 en 10
Erkent u dat het voor spaarders bij een bank zuur is dat zij vaak voor een
lopende rekening bij diezelfde bank moeten betalen voor de dienstverlening
en dat zij nu geconfronteerd worden met geen vergoeding voor hun
vertrouwen met betrekking tot spaargeld? Kunt u uw antwoord toelichten?
Wat is de verhouding tussen de ontwikkeling van de kredietrente op leningen
en het dalen van de rente die mensen krijgen voor spaargeld?
Antwoord 9 en 10
Ik vind het normaal dat klanten van banken betalen voor de diensten die zij
afnemen. Indien spaarders van mening zijn dat de rente die zij ontvangen te
laag is, kunnen zij ervoor kiezen om hun spaargeld op andere wijze in te
zetten. Hier komt bij dat veel huishoudens ook profijt kunnen hebben van de
lage rente, bijvoorbeeld wanneer zij nieuwe leningen afsluiten, overstappen
of rentemiddeling toepassen.
Hiervoor is het belangrijk om te kijken naar de ontwikkeling van de rente op
leningen en de rente op spaartegoeden. Het ECB bestuurslid Benoît Cœuré
heeft medio 2016 een presentatie gegeven met daarin een overzicht van de
gemiddelde renteontwikkeling op nieuwe leningen in de eurozone.6 Hierin
werd onderscheid gemaakt tussen: a) de rente op hypotheken van huishoudens; b) de rente op bedrijfsleningen; c) de rente op («overnight»)7 deposito’s
van huishoudens; d) de rente op («overnight») bedrijfsdeposito’s; en e) de
depositorente waartegen banken («overnight») bij de ECB geld in bewaring
geven.
In de presentatie van het ECB bestuurslid is zichtbaar dat naast de lagere
rente die bedrijven en huishoudens in de eurozone ontvangen, zij voor hun
leningen ook aanzienlijk minder rente zijn gaan betalen. Deze cijfers van de
ECB zijn overigens openbaar en hieronder in figuur 18 geactualiseerd tot en
met februari 2017.9 Op basis van deze openbare cijfers treft u hieronder
eenzelfde figuur voor Nederland, waarin een zelfde trend zichtbaar is.

6

Zie slide 9: https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2016/html/sp160728_slides.en.pdf
Hiermee worden girale deposito’s bedoelt, dus niet spaar- of termijndeposito’s waarbij
spaargeld voor langere tijd wordt vastgezet (met opzegtermijn).
8
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
9
https://sdw.ecb.europa.eu/browse.do?node=1513
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3