Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 485

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 december 2020
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de toestemming die ik heb
gegeven voor twee fusies in het mbo. Het betreft een bestuurlijke fusie
van ROC van Flevoland en ROC van Amsterdam per 1 januari 2021 en een
bestuurlijke fusie per 1 januari 2021 en een institutionele fusie per
1 augustus 2021 van de agrarische opleidingscentra (aoc’s) Citaverde
College, Helicon Opleidingen en Wellantcollege. De Commissie macrodoelmatigheid mbo (CMMBO) heeft op grond van artikel 2.1.10 van de
Wet educatie en beroepsonderwijs de fusie-aanvragen beoordeeld en
heeft mij geadviseerd aan beide aanvragen goedkeuring te verlenen. Ik zal
u de achtergrond van de fusies schetsen en de beide positieve besluiten
toelichten.
Dalende studentenaantallen vragen om krachtenbundeling
Door demografische ontwikkelingen en wijzigend keuzegedrag van
studenten zal het aantal mbo-studenten in de komende 15 jaar naar
verwachting met ruim 50.000 dalen. Landelijk is dit een afname van circa
10 procent, maar er zijn grote verschillen tussen niveaus, leerwegen en
sectoren. Ook zijn er grote regionale verschillen. In de Randstad groeien
de studentenaantallen van sommige roc’s licht, terwijl in andere regio’s de
daling van de studentenaantallen kan oplopen tot ruim 30 procent.
In het bestuursakkoord Trots, Vertrouwen en Lef dat het Kabinet in 2018
met de mbo-sector heeft gesloten, wordt gewaarschuwd voor de grote
impact die de dalende studentenaantallen zullen hebben op de
mbo-sector. Risico is dat in sommige regio’s geen toegankelijk, doelmatig
en kwalitatief goed onderwijsaanbod in stand gehouden kan worden. De
mbo-scholen worden opgeroepen waar nodig nieuwe samenwerkingsverbanden aan te gaan om er voor te zorgen dat in alle regio’s een goed en
doelmatig mbo-aanbod in stand blijft.

kst-31524-485
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 485

1

Samenwerkingscolleges en fusies in het mbo
De mbo-scholen hebben deze handschoen opgepakt. In meerdere regio’s
verkennen mbo-scholen bijvoorbeeld de mogelijkheid om samenwerkingscolleges te vormen. Zo hebben Scalda en ROC Da Vinci de krachten
gebundeld en bieden nu gezamenlijk de opleiding Sport en bewegen aan.
Ik verwacht dat de komende jaren ook andere samenwerkingscolleges van
start zullen gaan.
Ook hebben er twee fusies plaatsgevonden. In Limburg zijn ROC
Leeuwenborg en ROC Arcus in 2019 samengegaan in het nieuwe Vista
College. In het noorden van het land zijn AOC Aeres en AOC Nordwin in
2020 gefuseerd. Recent zijn daar de fusie-aanvragen van ROC van
Amsterdam en ROC van Flevoland en van Citaverde College, Helicon
Opleidingen en van Wellantcollege bij gekomen.
Fusie-aanvraag ROC van Amsterdam en ROC van Flevoland
De al bestaande samenwerking tussen ROC van Flevoland en ROC van
Amsterdam is belangrijk geweest voor het in stand houden van een
gevarieerd aanbod van mbo-opleidingen in Flevoland. Ook hebben de
mbo-scholen in de afgelopen jaren aangetoond het onderwijs kleinschalig
en met oog voor menselijke maat te kunnen organiseren. Daarom heb ik
besloten het advies van de CMMBO over te nemen en de fusie-aanvraag
goed te keuren. Een verdere toelichting vindt u in bijlage 1.
Fusie-aanvraag Citaverde, Helicon van Wellant
Deze aoc’s hebben ook samenwerking met roc’s in hun werkgebieden
verkend. Ze hebben echter geconcludeerd dat krachtenbundeling binnen
de groene sector de beste optie is om de kwaliteit van het groen
onderwijs te versterken en om gespecialiseerde arbeidsmarktrelevante
(kleinschalige) opleidingen in stand te houden. Die conclusie wordt door
de CMMBO gedeeld. Daarom heb ik besloten het advies van de CMMBO
over te nemen en de fusie-aanvraag goed te keuren. Daarbij heb ik de
aoc’s opgeroepen om waar mogelijk de samenwerking te zoeken met de
roc’s in hun werkgebied, zodat ook crossovers tot stand komen tussen het
groen mbo en het roc-aanbod. Een verdere toelichting vindt u in bijlage 2.
Meer mogelijkheden tot bestuurlijke samenwerking
Ik vind het positief om te zien dat de mbo-besturen de noodzaak tot
samenwerking duidelijk voor ogen hebben en maatregelen nemen om te
zorgen dat in alle regio’s een toegankelijk, divers en hoogwaardig
onderwijsaanbod blijft bestaan dat aansluit op de regionale arbeidsmarkt.
Die samenwerking betreft niet alleen de mbo-scholen onderling, maar
gaat ook over samenwerking tussen mbo-scholen en scholen voor
voortgezet onderwijs.
Dit najaar heb ik het wetsvoorstel Bestuurlijke harmonisatie beroepsonderwijs bij uw Kamer ingediend. Dit wetsvoorstel geeft vo- en
mbo-scholen meer mogelijkheden tot bestuurlijke samenwerking. Het
wetsvoorstel maakt het mogelijk om nieuwe verticale scholengemeenschappen te vormen, bestaande uit een mbo-school en een school voor
pro, vbo en/of mavo. Een verticale scholengemeenschap maakt van de
mbo-school en de vo-scholen een organisatorische eenheid en geeft het
bestuur meer handvatten om de organisatie van het beroepsonderwijs in
een regio in samenhang te bezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 485

2

Een ander belangrijk doel van het wetsvoorstel is om de bestuursoverdracht (bestuurlijke fusie) aantrekkelijker te maken door besturen meer
mogelijkheden te geven om kosten en infrastructuur te delen. Dat is nu
alleen mogelijk via een institutionele fusie. Met het wetsvoorstel wordt de
lat om te kunnen fuseren niet verlaagd. Voor een fusie van besturen en/of
mbo-scholen in het middelbaar beroepsonderwijs is en blijft in alle
gevallen een fusietoets en toestemming van de Minister nodig.
Vooruitblik
De komende jaren volgt naar verwachting nog een aantal fusie-aanvragen
vanuit de mbo-sector. Bij de beoordeling van deze fusie-aanvragen is de
menselijke maat voor mij een cruciaal element. De verantwoordelijke
besturen mogen er geen twijfel over laten bestaan dat de menselijke maat
stevig is verankerd in de nieuwe organisatie. Het draait daarbij om de
vraag of de mbo-school er in slaagt om het onderwijs kleinschalig te
organiseren zodat een student zich thuis voelt op een school en deel
uitmaakt van een kleine groep. Dat thuis voelen, waarvoor contacten met
medestudenten en docenten uiteraard belangrijk zijn, is ook een goede
bescherming tegen voortijdig schoolverlaten en studievertraging.
In aanvulling daarop is het voor mij een belangrijk uitgangspunt dat de
optelsom van de individuele fusies leidt tot een logische en evenwichtige
spreiding van het totale mbo-aanbod over de arbeidsmarktregio’s. Deze
goede spreiding van het totale mbo-aanbod zie ik als noodzakelijke
voorwaarde voor de economische en maatschappelijke ontwikkeling van
de regio’s en maakt het eenvoudiger voor mbo-scholen om in hechte
allianties met regionale partners te werken aan sterk beroepsonderwijs.
Omdat iedere fusie separaat wordt beoordeeld door de CMMBO, ontstaat
er niet automatisch een goede landelijke spreiding. Daarom ben ik
voornemens om begin 2021 met de CMMBO en met de mbo-sector in
gesprek te gaan over dit onderwerp. Ik zal uw Kamer informeren over de
uitkomsten.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 485

3

Bijlage 1

Fusie-aanvraag ROC van Amsterdam en ROC van Flevoland
Kwetsbare positie ROC van Flevoland
De bestuurlijke fusie tussen ROC van Amsterdam en ROC van Flevoland
zie ik in het licht van de intensieve samenwerking tussen beide besturen
in de afgelopen jaren. De positie van het ROC van Flevoland is kwetsbaar.
Het aantal studenten van ROC van Flevoland is sinds 2010 met bijna een
kwart gedaald. Belangrijke oorzaak van deze grote daling is de uitgaande
pendel van Flevolandse mbo-studenten naar steden die om Flevoland
heen liggen, zoals Amsterdam en Hilversum. Het ROC van Flevoland is
daarom in 2008 een samenwerking aangegaan met het ROC van
Amsterdam.
Behoud van een toegankelijkheid en divers onderwijsaanbod in Flevoland
De samenwerking tussen ROC van Flevoland en ROC van Amsterdam
heeft volgens de CMMBO het afgelopen decennium aantoonbaar
bijgedragen aan het in stand houden van een gevarieerd aanbod van
mbo-opleidingen in Almere en Lelystad. Verwachting is dat met deze fusie
het gevarieerde aanbod van mbo-opleidingen in beide steden gewaarborgd kan worden. De bestuurlijke fusie heeft niet of nauwelijks gevolgen
voor studenten en personeel en het onderwijsaanbod blijft ongewijzigd.
Afwijzen van de fusie brengt volgens de Inspectie van het Onderwijs en de
CMMBO het risico met zich mee ROC van Flevoland weer in de problemen
komt.
Waarborgen van de menselijke maat
Met de fusie wordt het bestuur van fusie-organisatie verantwoordelijk
voor ca. 36.000 mbo-studenten. Aandacht voor de menselijke maat is
daarom cruciaal. ROC van Amsterdam en ROC van Flevoland hebben
sinds 2012 hun organisaties ingericht volgens het principe van «klein
binnen groot». Het mbo-onderwijs wordt verzorgd door 12 aparte MBO
Colleges, met meerdere locaties, waarvan zelfstandige onderwijsteams de
basis vormen. Ieder onderwijsteam heeft een eigen omgeving waarbinnen
studenten hun opleiding volgen. Deze structuur heeft de afgelopen jaren
bijgedragen aan een toenemende tevredenheid van studenten en
medewerkers. Ook is er intern en extern voldoende steun voor de
bestuurlijke fusie. De CMMBO stelt daarom vast dat de voorgenomen
bestuurlijke fusie in voldoende mate de menselijke maat respecteert en
waarborgt.
Bestuurlijke vormgeving van de huidige samenwerking
De bestuurlijke vormgeving van de huidige samenwerking is uit juridisch
oogpunt onderwerp geweest van toezicht door de Inspectie van het
Onderwijs. Deze heeft in 2012 geconstateerd dat de samenwerkingsconstructie juridisch gezien rechtmatig is, maar niet aansluit bij de bedoeling
van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB). Dit najaar heb ik het
wetsvoorstel Bestuurlijke harmonisatie beroepsonderwijs bij uw Kamer
ingediend. Het wetsvoorstel voorziet onder meer in de mogelijkheid dat
één bevoegd gezag (rechtspersoon) meer dan één mbo instelling in stand
kan houden. Met het oog hierop hebben ROC van Flevoland en ROC van
Amsterdam besloten nu een aanvraag voor een bestuurlijke fusie in te
dienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 485

4

Goedkeuring van de fusie-aanvraag
De samenwerking tussen ROC van Flevoland en ROC van Amsterdam is
belangrijk geweest voor het in stand houden van een gevarieerd aanbod
van mbo-opleidingen in Flevoland. Ook hebben de mbo-scholen in de
afgelopen jaren aangetoond het onderwijs kleinschalig met oog voor
menselijke maat te kunnen organiseren. Daarom heb ik besloten het
advies van de CMMBO over te nemen en de fusie-aanvraag goed te
keuren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 485

5

Bijlage 2

Fusie-aanvraag Citaverde, Helicon van Wellant
Daling studentenaantallen is risico voor financiële continuïteit groen
onderwijs
De belangrijkste aanleiding voor de fusieaanvraag zijn de dalende
studentenaantallen waar de drie betrokken aoc’s sinds 2015 mee te maken
hebben. De daling ligt tussen de 5 en 12 procent. Op basis van de
DUO-ramingen is de verwachting dat het aantal studenten van de drie
instellingen de komende jaren blijft dalen. Het gaat om een daling van 1
tot 2 procent per jaar tot 2030.
De CMMBO concludeert dat de financiële continuïteit van de afzonderlijke
aoc’s op middellange termijn hierdoor ongewis is. De fusie draagt bij aan
de financiële continuïteit van het onderwijs. De nieuwe fusie-organisatie
telt ca. 9.000 mbo-studenten en 12.000 vmbo-studenten. Dit biedt een
goede basis voor het in stand houden en verder ontwikkelen van het
groen opleidingsaanbod.
Behoud van groene opleidingen en bestaande opleidingslocaties
Het doel van de fusie is het in stand houden van de bestaande variatie aan
groene (kleinschalige) beroepsopleidingen en van de bestaande onderwijslocaties. De aoc’s zijn van mening dat krachtenbundeling binnen de
groene sector hiervoor de beste garantie biedt. De fusie geeft mogelijkheden om de bedrijfsvoering efficiënter in te richten en daaruit vrijkomende middelen te investeren in behoud en vernieuwing van het
onderwijs. Door behoud van de bestaande onderwijslocaties wordt de
toegankelijkheid gewaarborgd, ook voor jongeren in een meer kwetsbare
positie.
De nieuwe fusieorganisatie heeft straks ongeveer een derde van alle
groene vmbo-leerlingen en mbo-studenten van Nederland en het
verzorgingsgebied bestrijkt ook ongeveer een derde van het land. De
fusieorganisatie kan uitgroeien tot een bovenregionaal kenniscentrum, en
tot een «systeemschool» met een dragende functie voor het brede groen
onderwijs. Dit sluit aan op de afspraken tussen bedrijfsleven, overheid en
kennisinstellingen in de «Ontwikkelagenda groen onderwijs 2016–2025»
(Groenpact). Ook blijkt uit de fusietoets dat er intern en extern voldoende
draagvlak is voor de bestuurlijke en institutionele fusie.
Goedkeuring van de fusie-aanvraag
Door de aoc’s is ook samenwerking met roc’s in de regio verkend.
Conclusie van de aoc’s is echter dat krachtenbundeling binnen de groene
sector de beste optie is om de kwaliteit van het groen onderwijs te
versterken en om gespecialiseerde arbeidsmarktrelevante (kleinschalige)
opleidingen in stand te houden. Die conclusie wordt door de CMMBO
gedeeld. Daarom heb ik besloten het advies van de CMMBO over te
nemen en de fusie-aanvraag goed te keuren. Daarbij heb ik de aoc’s
opgeroepen om waar mogelijk de samenwerking te zoeken met de roc’s in
hun werkgebied, zodat ook crossovers tot stand komen tussen het groen
mbo en het roc-aanbod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 485

6