Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 529

Gaswinning

Nr. 278

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2016
Het kabinet heeft, op basis van de verschillende adviezen, besloten om het
productieniveau voor de gaswinning uit het Groningenveld in het
ontwerpinstemmingsbesluit vast te stellen op 24 miljard m3 per jaar, met
ruimte voor meer winning bij een winter die kouder is dan gemiddeld
vanwege de leveringszekerheid. Bij de vaststelling van dit productieniveau
zijn het beperken van veiligheidsrisico’s en het zoveel mogelijk beperken
van schade belangrijke overwegingen geweest. Bovendien is dit niveau
voldoende om in een gemiddeld jaar de leveringszekerheid te borgen.
Additionele productie uit het Groningenveld tot maximaal 6 miljard m3
wordt, conform advies van GTS, vanuit het oogpunt van leveringszekerheid alleen toegestaan in die mate dat het jaar kouder is dan een
gemiddeld jaar, voor de periode dat het kouder is en rekening houdend
met een gelijkmatige winning conform het advies van SodM. Ter
illustratie: bij 27 miljard m3 kan de gasvraag in ongeveer 90% van de
winters op een vlakke manier worden afgedekt.
Het kabinet heeft besloten, op basis van het advies van de Mijnraad, om
uiterlijk over vijf jaar een nieuw instemmingsbesluit te nemen. Vanwege
het proces dat moet worden doorlopen om te komen tot een nieuw
instemmingsbesluit, zal NAM worden gevraagd om over vier jaar een
nieuw winningsplan in te dienen. Conform het advies van de Mijnraad zal
na twee jaar een ijkmoment worden ingebouwd, waarbij de vraag
beantwoord moet worden of nieuw verworven kennis of verandering van
feiten en omstandigheden voldoende reden geven om opnieuw te kijken
naar het instemmingsbesluit.
Het kabinet volgt met dit ontwerpinstemmingsbesluit zoveel mogelijk de
verschillende adviezen. Daarnaast zullen ingezette acties en mogelijkheden in zowel binnen- als buitenland tot een verminderde behoefte aan
volume en capaciteit leiden voor laagcalorisch gas vanaf het jaar 2020. Ik
voer al enige tijd gesprekken met Duitsland, België en Frankrijk over de
ombouw van hun gassystemen van laag- naar hoogcalorisch gas.
Inmiddels is besloten dat deze ombouw eerder zal starten dan in 2014

kst-33529-278
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

1

werd aangenomen. Ten aanzien van de binnenlandse vraag naar
laagcalorisch gas heeft GTS aangegeven dat er mogelijkheden zijn om
een aantal grootverbruikers van laagcalorisch gas om te bouwen naar
hoogcalorisch gas.
De voortdurende dreiging van aardbevingen in Groningen veroorzaakt
door de gaswinning heeft diepe sporen getrokken. Het kabinet acht het
daarom van groot belang zowel het veiligheidsrisico als de kans op
schade zoveel mogelijk te beperken. Het kabinet hoopt dat de halvering
van de gaswinning vergeleken met het jaar 2012 en het uitvoeren van de
benodigde versterking van gebouwen bijdragen aan het herstel van het
vertrouwen van de Groningers.
Inleiding
Eind 2015 heeft het kabinet besloten de voorlopige voorziening van de
Raad van State voor het gasjaar 2015–2016 te volgen en daarmee de
gaswinning uit het Groningenveld te beperken tot 27 miljard m3, met
ruimte voor meer productie indien dat nodig is vanwege de leveringszekerheid. Als gevolg van de uitspraak van de Raad van State moet voor
1 oktober 2016 een nieuw instemmingsbesluit worden genomen over de
gaswinning in Groningen vanaf die datum.
NAM heeft op 1 april 2016 haar winningsplan Groningenveld 2016 bij het
Ministerie van Economische Zaken ingeleverd. Na een check op
compleetheid door SodM is het winningsplan op 19 april 2016 openbaar
geworden, nadat de betrokken decentrale overheden en uw Kamer zijn
geïnformeerd. Het winningsplan heeft tot eind mei 2016 voorgelegen voor
(inhoudelijk) advies bij SodM, de Technische commissie bodembeweging
(Tcbb), provincies, gemeenten en waterschappen en vervolgens bij de
Mijnraad. Het advies van de Mijnraad is op 10 juni 2016 beschikbaar
gekomen. De Mijnraad heeft naast het winningsplan tevens alle adviezen
bestudeerd en meegewogen in haar advisering. Het kabinet heeft in de
besluitvorming tevens de actualisatie van GTS van het leveringszekerheidsniveau meegenomen.
Conform de aanbeveling van de Onderzoeksraad voor Veiligheid acht ik
het van belang dat de uitkomsten van de onderzoeken van NAM in de
gehele breedte op een onafhankelijke wijze getoetst kunnen worden. Deze
onafhankelijke toetsing zal belegd worden bij het kennisprogramma
effecten mijnbouw (zie mijn Kamerbrief van 24 juni jl., Kamerstuk 32 849,
nr. 80). Gezien de complexiteit van de gebruikte modellen die ten
grondslag liggen aan de berekeningen met betrekking tot het Groningenveld verwacht ik dat een onafhankelijke toetsing eind 2017 mogelijk is.
Bij deze brief zijn gevoegd alle adviezen en de actualisatie van GTS1.
Productieniveau
In het winningsplan specificeert NAM alleen voor het komende gasjaar
2016/2017 een productieniveau van 27 miljard m3 per jaar. NAM laat in het
winningsplan ruimte om op termijn meer dan 27 miljard m3 per jaar te
winnen met als bovengrens 33 miljard m3 per jaar.
SodM adviseert fluctuaties in de gaswinning, waaronder seizoensfluctuaties, zoveel mogelijk te vermijden en voorlopig een productieniveau van
circa 24 miljard m3 per jaar aan te houden. SodM geeft aan dat fluctuaties
in de winning de kans op bevingen vergroten. Dit vermoeden speelde in
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

2

het vorige advies van SodM ook een grote rol, maar SodM acht dit nu
voor wat betreft seizoensfluctuaties voldoende aangetoond. Het gaat dan
om de snelheid van de drukafname in het Groningenveld die een grote rol
speelt. Het effect is echter nog niet te kwantificeren. Dit kan volgens SodM
nog enkele jaren duren. SodM adviseert vanuit het oogpunt van veiligheid
en het zoveel mogelijk voorkomen van schade om het productieniveau
niet structureel boven de 27 miljard m3 per jaar te leggen en adviseert om
voor de korte termijn een winningsniveau te kiezen dat zich met een
veiligheidsmarge onder de 27 miljard m3 per jaar bevindt. Een niveau van
24 miljard m3 per jaar is naar de mening van SodM een onderbouwde
keuze, omdat bij dat niveau volgens het huidige model van NAM de
seismiciteit de komende vijf jaar niet hoger zal zijn dan het huidige niveau
(peildatum 2015) en bovendien een extra reductie in de seismiciteit te
verwachten is indien zonder fluctuaties gewonnen gaat worden.
SodM heeft in haar advies geen rekening gehouden met leveringszekerheid. Daar heeft GTS naar gekeken. Het productieniveau dat SodM
adviseert vanuit het oogpunt van veiligheid komt overeen met het
productieniveau waar GTS op uitkomt waar het gaat om de leveringszekerheid in een gemiddeld jaar. GTS heeft een model gemaakt waarin,
onder verwijzing naar het vorige advies van SodM, wordt uitgegaan van
een meer stabiele productie uit het Groningenveld op maandbasis
conform het nieuwe winningsplan. Uit de nieuwe analyse van GTS blijkt
dat met 24 miljard m3 per jaar 50% van de temperatuurprofielen over de
afgelopen 30 jaar door middel van stabiele productie wordt afgedekt.
Daarbij wordt uitgegaan van een stabiele productie op maandbasis met
een variatie van 20% per maand. Naast het nemen van een stabiele
productie als uitgangspunt komt GTS in haar nieuwe basisscenario tot
een lager benodigd productieniveau voor een gemiddeld jaar (24 miljard
m3 per jaar in plaats van 27 miljard m3 per jaar) op basis van een iets
lagere marktvraag en een lagere Wobbewaarde van hoogcalorisch gas. Bij
een lagere Wobbewaarde kan met toevoeging van minder stikstof aan het
hoogcalorisch gas, laagcalorisch gas worden gemaakt waardoor minder
gas uit het Groningenveld nodig is om in de leveringszekerheid in een
gemiddeld jaar te voorzien. GTS adviseert om in een kouder dan
gemiddelde winter vanuit het oogpunt van leveringszekerheid maximaal 6
miljard m3 aan extra gasproductie toe te laten bovenop de stabiele
productie uit het Groningenveld op het niveau van 24 miljard m3 per jaar.
Ten aanzien van het productieniveau geeft de Tcbb aan dat gewerkt moet
worden aan een scenario waarbij een geleidelijk afnemende productie
mogelijk is. De decentrale overheden adviseren het productieniveau
aanzienlijk te beperken ten opzichte van het huidige niveau. De Mijnraad
adviseert om het productieniveau zo laag mogelijk te kiezen met inachtneming van de leveringszekerheid en daarbij vlakke winning na te streven
om continuïteit van recent ingezet beleid te waarborgen en om het
mogelijk te maken over een langere periode meetgegevens te verzamelen
voor de evaluatie van deze strategie.
Op basis van de verschillende adviezen heeft het kabinet besloten om het
productieniveau in het ontwerpinstemmingsbesluit vast te stellen op 24
miljard m3 per jaar, conform het advies van SodM, met ruimte voor meer
winning bij een winter die kouder is dan gemiddeld vanwege de
leveringszekerheid. Voor deze eventueel benodigde extra gasproductie
wordt een formule gehanteerd die GTS heeft ontwikkeld en waarmee de
extra productie heel precies kan worden ingericht op basis van het
principe van graaddagen.
Additionele productie wordt op deze manier alleen toegestaan in die mate
dat het jaar kouder is dan een gemiddeld jaar. De formule houdt tevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

3

rekening met een gelijkmatige winning. De formule zal alleen worden
gehanteerd in het geval van een koudere winter en niet in het geval van
een warmer jaar dan gemiddeld, omdat daarmee de kans op fluctuaties in
de gaswinning en daarmee de kans op seismiciteit toeneemt. Ter
illustratie: bij 27 miljard m3 kan de gasvraag in ongeveer 90% van de
winters op een vlakke manier worden afgedekt.
Alhoewel het effect van fluctuaties nog niet te kwantificeren is, lijkt er voor
wat betreft seizoensfluctuaties wel een sterke correlatie te zijn met de
seismiciteit. Een en ander afwegend acht het kabinet het niet verstandig
nu een ander productieniveau dan 24 miljard m3 per jaar vast te leggen
voor een gemiddeld jaar.
Voor het voor de leveringszekerheid benodigde productieniveau uit het
Groningenveld op langere termijn zijn enerzijds de vraag naar laagcalorisch gas in binnen- en buitenland en anderzijds de productiecapaciteit
van laagcalorisch dan wel geconverteerd hoogcalorisch gas van belang. In
de bijlage geef ik inzicht in de ontwikkeling van de buitenlandse vraag
naar Nederlands laagcalorisch gas. Hiermee geef ik invulling aan de
toezegging uit mijn brief van 24 februari jl. (Kamerstuk 33 529, nr. 244) en
aan de motie Jan Vos c.s. over onderzoek naar versnelde afbouw van
gasexportcontracten (Kamerstuk 33 529, nr. 238). Ten aanzien van de
aanbodzijde geeft GTS aan dat er meer capaciteit op het Groningenveld
beschikbaar is dan in 2014 werd aangenomen, maar ook dat er onzekerheden zijn ten aanzien van de toekomstige beschikbaarheid van de
bestaande capaciteitsmiddelen. Binnen deze context moet de bouw van
een nieuwe stikstoffabriek bij Zuidbroek, waarover deze zomer een finaal
investeringsbesluit aan de orde is, worden bezien. Ik zal uw Kamer in de
eerste helft van september informeren over dit besluit.
Voorschriften en beperkingen
SodM adviseert om bij een productieniveau van circa 24 miljard m3 per
jaar de volgende (op dit punt relevante) voorwaarden en beperkingen te
stellen:
1. Vermijd fluctuaties in de gaswinning, waaronder seizoensfluctuaties,
zoveel mogelijk. Ook de verdeling van de winning over de clusters
kan het beste zo constant mogelijk gehouden worden met vermijding
van productie uit de centrale clusters (Loppersum gebied);
2. Beperk de winning de eerste jaren tot circa 24 miljard m3 per jaar
totdat aan de volgende voorwaarden is voldaan:
a. NAM dient ten genoegen van de Inspecteur-generaal der Mijnen
een nieuw meet- en regelprotocol in dat voldoet aan de door het
Ministerie van Economische Zaken gestelde kaders;
b. Een op risico geoptimaliseerde verdeling van de productie over
het veld wordt uitgewerkt en toegepast;
c. NAM toont op basis van objectieve waarnemingen ten genoegen
van de Inspecteur-generaal der Mijnen aan dat de verlaging van
het winningsniveau naar 24 miljard m3 per jaar, in combinatie
met het vermijden van fluctuaties, heeft geleid tot een verdere
afname van de seismiciteit.
SodM schat in dat NAM enkele jaren nodig heeft om aan de strikte
voorwaarden te voldoen die, met name onder punt 2, worden
voorgesteld.
SodM adviseert tevens om, in afwachting van het meet- en regelprotocol
(punt 2b), een tijdelijk alarmeringssysteem te hanteren. Het alarmeringssysteem bevat twee alarmwaarden ten aanzien van aardbevingsdichtheid
en grondversnellingen. Deze parameters maakten ook onderdeel uit van
het beoogde meet- en regelprotocol dat NAM heeft opgesteld, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

4

waarvan SodM concludeert dat doel, randvoorwaarden en parameters
niet overeen komen met de gestelde kaders en dat de grenswaarden van
de parameters zodanig hoog zijn gekozen dat het onwaarschijnlijk is dat
ze zullen worden overschreden.
Daarnaast adviseert SodM om het voorkomen en beperken van alle
schade als uitgangspunt te nemen. SodM is van mening dat schade in het
winningsplan van NAM onderbelicht wordt. SodM adviseert, zoals
hierboven behandeld, vanuit dit oogpunt om op de korte termijn een
productieniveau te kiezen van 24 miljard m3 per jaar. De beoordeling van
NAM dat schade van niveau «Damage State 1 (DS1; haardunne scheurtjes
in enkele muren)» en zeker «Damage State 2 (DS2; scheuren in meerdere
muren)» voor de inwoners van Groningen acceptabel zou zijn, wordt door
SodM niet gedeeld.2
De voorwaarden zoals genoemd door Tcbb, decentrale overheden en de
Mijnraad komen grotendeels overeen met de door SodM geadviseerde
voorwaarden.
Het kabinet heeft besloten om de hierboven beschreven door SodM
voorgestelde voorwaarden over te nemen in de voorschriften en
beperkingen die aan het winningsplan worden verbonden in het
ontwerpinstemmingsbesluit. Het kabinet heeft besloten op dit moment
geen uitspraken te doen over de ontwikkeling van het toekomstige
productieniveau en kiest hiermee een andere lijn dan het advies van
SodM, waarin wordt voorgesteld dat, indien aan bepaalde voorwaarden is
voldaan, de winning mogelijk in de toekomst op een beheerste manier
verhoogd kan worden tot een maximum van 27 miljard m3 per jaar.
Daarnaast heeft het kabinet, conform het advies van SodM, besloten om
een tijdelijk alarmeringssysteem te hanteren in afwachting van het nieuwe
meet- en regelprotocol. Dit is onderdeel van de voorschriften en beperkingen in het ontwerpinstemmingsbesluit.
Het kabinet heeft tevens besloten om in de voorschriften en beperkingen
in het ontwerpinstemmingsbesluit op te nemen dat NAM een rapport
moet maken waarin een berekening is opgenomen van de mate van
schade voor de schadegrenstoestanden DS1, DS2 en DS3. Het kabinet is
voornemens om de berekeningen tevens te laten doen door het onafhankelijke kennisprogramma effecten mijnbouw dat zal worden ingericht. Het
kabinet zal naar aanleiding van de uitkomsten van deze berekeningen
bezien welke consequenties hieraan verbonden moeten worden en welke
maatregelen passend zijn. Uw Kamer zal hierover uiterlijk in het eerste
kwartaal van 2017 worden geïnformeerd. Dan is ook aan de orde of er
aanvullend beleid noodzakelijk is.
Het beperken van veiligheidsrisico’s en het zoveel mogelijk beperken van
schade zijn mede bepalend geweest voor het vaststellen van het niveau
van de gaswinning. Op deze manier heeft het preventieve aspect een
plaats gekregen in de besluitvorming. Aan de hand van het door NAM op
te stellen rapport over de mate van schade voor de schadegrenstoestanden DS1, DS2 en DS3 kan worden bepaald of dit tevens tot
aanpassing van het meerjarenprogramma van de Nationaal Coördinator
Groningen moet leiden.
Ten slotte heeft het kabinet besloten om de inrichting van de extra
productie uit het Groningenveld die nodig is in een koudere winter, door
2

DS1, DS2 en DS3 zijn schadegrenstoestanden die zijn vastgelegd door de European Seismological Commission.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

5

middel van het hanteren van de door GTS ontwikkelde formule, vast te
leggen in de voorschriften in het ontwerpinstemmingsbesluit.
Deelbeperkingen
NAM heeft op basis van de huidige clusterindeling voorstellen gedaan ten
aanzien van de productieplafonds voor de verschillende clusters op basis
van de drie verschillende productiescenario’s die in het winningsplan zijn
doorgerekend, namelijk 21, 27 en 33 miljard m3 per jaar. In al deze
scenario’s blijft de productie bij Loppersum bijna volledig stilliggen
(waakvlamstand), zoals op dit moment het geval is. Alleen als dit vanuit
het oogpunt van leveringszekerheid noodzakelijk is, is productie bij
Loppersum in beperkte mate toegestaan (tot maximaal 3 miljard m3 per
jaar). Dit betreft een continuering van de huidige situatie.
SodM adviseert om de huidige ruimtelijke productieverdeling, inclusief de
beperkingen ten aanzien van Loppersum, te handhaven. In 2016 (tot en
met mei) heeft zich in Loppersum nog geen aardbeving van boven 1,0 op
de schaal van Richter voorgedaan. SodM geeft in haar advies aan dat het
positieve effect van de productie ingreep bij Loppersum (in tegenstelling
tot eerdere verwachting) niet slechts tijdelijk blijkt te zijn (bij een
waakvlamstand en zonder fluctuaties). SodM wil een risico gestuurde
optimalisatie van de verdeling van de winning over de verschillende
clusters ontwikkeld zien. Hierbij moet niet alleen gekeken worden naar het
minimaliseren van het seismisch risico over het veld, maar moet NAM
terug naar de tekentafel en moet een breed scala aan maatregelen worden
bekeken, zoals bijvoorbeeld een nieuwe ruimtelijke productieverdeling.
SodM adviseert om dit als voorschrift op te nemen in het ontwerpinstemmingsbesluit.
De decentrale overheden geven aan geen verschuiving van de aardbevingen naar andere delen van de regio te willen. Daarnaast zijn door de
verschillende decentrale overheden de volgende punten naar voren
gebracht: verzoek tot leveren van een onderbouwing van de clusterverdeling, verzoek tot verlagen van bepaalde clusterplafonds en onthouding
van toestemming voor toekomstige wijzigingen in de productieverdeling
over de clusters totdat nader onderzoek is gedaan middels een separaat
besluitvormingstraject.
Het kabinet heeft besloten om NAM te vragen op basis van een productieniveau van 24 miljard m3 per jaar een nieuwe berekening te maken van de
verdeling hiervan over de clusters met als uitgangspunt het minimaliseren
van het seismisch risico. Omdat in een koud jaar meer gas uit het veld
moet worden onttrokken, zal moeten worden gewerkt met bandbreedtes,
waarbij alleen in het geval van een kouder dan gemiddeld jaar van de
productieplafonds mag worden afgeweken. Het kabinet is van mening dat
de huidige beperking ten aanzien van Loppersum daarbij in stand moet
worden gehouden en heeft besloten om het advies van SodM ten aanzien
van een risico gestuurde optimalisatie van de verdeling van de winning
over te nemen en als voorschrift in het ontwerpinstemmingsbesluit op te
nemen. Hiermee wordt tevens gestalte gegeven aan het laatste punt van
de decentrale overheden.
Duur instemmingsbesluit
De berekeningen in het door NAM ingediende winningsplan spitsen zich
toe op een periode van vijf jaar waarbij voor het komende gasjaar
2016/2017 een productieniveau is gespecificeerd van 27 miljard m3 per
jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

6

SodM adviseert om NAM voor 1 maart 2021 een nieuw winningsplan in te
laten dienen. Dit is ingegeven door het inzicht van SodM dat bij een
productieniveau van 24 miljard m3 per jaar het aantal bevingen tenminste
tot 2021 onder het huidige niveau (peiljaar 2015) zal blijven. SodM schat in
dat NAM enkele jaren nodig heeft om aan de strikte voorwaarden te
voldoen die SodM adviseert als voorschriften aan het winningsplan te
verbinden in het ontwerpinstemmingsbesluit. De Tcbb doet geen
uitspraak over de duur van het instemmingsbesluit. De decentrale
overheden adviseren om een termijn te stellen, maar specificeren deze
niet.
De Mijnraad adviseert om voor de looptijd van het instemmingsbesluit
een termijn van vijf jaar te kiezen, lang genoeg om procedures voor
opeenvolgende actualisaties van het winningsplan niet door elkaar te
laten lopen. De Mijnraad geeft aan dat de totale doorlooptijd van de
gehele procedure veel tijd in beslag neemt. Het gaat dan om het opstellen
van het winningsplan, het inwinnen van adviezen, het opstellen van het
ontwerpinstemmingsbesluit, de inspraakperiode, het verwerken van de
inspraak en uiteindelijk een eventuele rechterlijke toetsing. De Mijnraad
stelt daarbij een ijkmoment na twee jaar voor om te kijken of nieuw
verworven kennis of andere zaken voldoende reden geven om over te
gaan tot wijziging van het instemmingsbesluit of NAM te vragen een
nieuw winningsplan in te dienen.
Het kabinet heeft besloten om het advies van de Mijnraad over te nemen
en uiterlijk over vijf jaar een nieuw instemmingsbesluit te nemen, wat
betekent dat per 1 oktober 2021 een nieuw instemmingsbesluit zal zijn
genomen. Vanwege het proces dat moet worden doorlopen om te komen
tot een nieuw instemmingsbesluit heeft het kabinet besloten om NAM te
vragen over vier jaar (voor 1 oktober 2020) een nieuw winningsplan in te
dienen. Deze tijd is naar verwachting nodig om te voldoen aan de strikte
voorschriften en beperkingen die het kabinet heeft vastgelegd in het
ontwerpinstemmingsbesluit. Conform het advies van de Mijnraad zal na
twee jaar een ijkmoment worden ingebouwd, waarbij de vraag beantwoord moet worden of nieuw verworven kennis of verandering van feiten
en omstandigheden voldoende reden geven om opnieuw te kijken naar
het instemmingsbesluit. De Minister van Economische Zaken heeft altijd
de mogelijkheid om tussentijds tot wijziging van het instemmingsbesluit
over te gaan als daar voldoende aanleiding toe is.
Versterkingsprogramma
NAM geeft in het winningsplan aan dat het aantal huizen dat niet voldoet
aan de veiligheidsnorm van 10-5 op basis van een statistische risicoanalyse naar verwachting kleiner is dan waar eerder vanuit is gegaan. Dat
betekent bij een productiescenario van 33 miljard m3 dat niet vierduizend
(rapportage november 2015), maar slechts enkele honderden gebouwen
niet aan de veiligheidsnorm voldoen. Op basis van de vierduizend
gebouwen vermenigvuldigd met een factor 2,5 tot 3 werd ten tijde van het
besluit van december 2015 uitgegaan van een versterkingsopgave van
tussen de 10.000 en 12.000 gebouwen. NAM geeft overigens aan dat de
nieuwe inzichten geen directe aanpassing van reeds ingezette acties
betekenen voor het versterken van huizen en het inspectieprogramma.
Het aantal te inspecteren gebouwen blijft daarmee onveranderd. Het
inspectieprogramma moet inzicht geven in het aantal gebouwen dat
versterkt moet worden, waar die woningen zich bevinden en of de termijn
van vijf jaar waarbinnen de versterkingsopgave dient te zijn afgerond
haalbaar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

7

SodM vindt dat het versterkingsprogramma met urgentie moet worden
uitgevoerd. De bepaling van het maatschappelijk risico is volgens SodM
van belang om de prioritering van de versterkingsopgave uit te voeren.
Waar het maatschappelijk risico het grootst is zou de versterking voorrang
moeten krijgen. Tcbb vindt dat er een ambitieus, gedetailleerd en
taakstellend plan opgesteld moet worden (en uitgevoerd) voor inspectie
en versterking van gebouwen, (industriële) installaties en infrastructuur.
Decentrale overheden geven ten aanzien van het versterkingsprogramma
aan dat de realisatie van de versterking beperkte voortgang maakt. Dit
moet volgens hen expliciet meegewogen worden in het besluit. Zolang er
niet op grote schaal woningen zijn versterkt, dient volgens hen gezorgd te
worden voor een veilig niveau van gaswinning. Ten aanzien van het
versterkingsprogramma adviseren de decentrale overheden verder dat bij
de versterkingsopgave niet uitgegaan moet worden van de cijfers in het
winningsplan van het statistisch berekende aantal huizen, maar van het
aantal huizen dat blijkt uit de feitelijke inspecties. Zij dringen aan op een
versnelling van beschikbare inspectie- en rekencapaciteit, zodat sneller
een totaalbeeld beschikbaar komt van de versterkingsopgave. Tevens
dringen ze aan op het waarborgen van de onafhankelijkheid in het
inspectieprogramma.
Het kabinet laat het inspectieprogramma van de NCG onverkort uitvoeren.
Op basis van de uitkomsten hiervan zal worden bezien of bijstelling van
het versterkingsprogramma aan de orde is. De haalbaarheid van het
versterkingsprogramma hangt af van de uitkomsten van de inspecties.
Maatschappelijk risico
NAM heeft de eerste berekeningen (voor zeven kerngemeenten van het
aardbevingsgebied) van het maatschappelijk risico bij het winningsplan
aangeleverd. Gegeven de huidige beperkingen van de modellen van NAM
zijn de uitkomsten nuttig voor de prioritering van het versterkingsprogramma en als informatie voor de veiligheidsregio, maar het belang van
de absolute waarden dient gerelativeerd te worden. SodM heeft geadviseerd om NAM het maatschappelijk risico op zowel regionaal niveau als
voor het gehele Groningenveld te laten bepalen om goed inzicht te krijgen
in de kans op grotere aantallen slachtoffers. De Tcbb heeft NAM, om een
idee te krijgen van de betekenis van de berekeningen van het maatschappelijk risico, verzocht nadere informatie te leveren over het groepsrisico
voor de luchthaven Schiphol en overstromingen. De Tcbb geef hier een
duiding aan, maar deze is niet geverifieerd en gaat nog uit van een
maatschappelijk risico gebaseerd op een productieniveau van 33 miljard
m3. Decentrale overheden merken op dat een berekening van het
maatschappelijk risico voor het Groningen gasveld als geheel ontbreekt.
Zij dringen erop aan om NAM dit alsnog te laten berekenen.
Het kabinet heeft, conform het advies van SodM, besloten om NAM te
vragen het maatschappelijk risico te berekenen op regionaal niveau en
voor het gehele Groningenveld op basis van een productieniveau van 24
miljard m3. Op basis hiervan moet goed inzicht worden verkregen in de
kans op grotere aantallen slachtoffers. Het kabinet constateert verder dat
de eerste berekeningen van het maatschappelijk risico bruikbaar zijn voor
de prioritering van het versterkingsprogramma. Voor wat betreft de eerste
duiding die de Tcbb op basis van de nadere informatie van NAM geeft aan
de berekeningen van het maatschappelijk risico, heeft het kabinet
besloten de nieuwe berekeningen van NAM af te wachten en deze eerst te
verifiëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

8

Industriële installaties
De Tcbb adviseert om binnen één jaar of zo veel eerder als mogelijk is alle
risico’s compleet en niet fragmentarisch te presenteren. Het gaat daarbij
ook om de risico’s gerelateerd aan industriële installaties. Regionale
overheden geven aan dat een geaccepteerde norm voor industriële
installaties ontbreekt. De Mijnraad geeft aan dat inzicht moet worden
verschaft in de veiligheidsrisico’s als gevolg van de gaswinning voor
industriële installaties. Dit inzicht zou publiek beschikbaar moeten zijn.
Voor de omgevingsveiligheid van bedrijven met een risico op het
vrijkomen van gevaarlijke stoffen geldt een basisbeschermingsniveau van
tenminste 10-6, voor zowel de risico’s van de bedrijven (brand, explosie,
gifwolk) als voor de ruimtelijke planning (kwetsbare bestemmingen) rond
die bedrijven. Het bestaande veiligheidsniveau mag niet worden
aangetast door de aardbevingen. Deze bestaande normen en technische
voorschriften houden nog geen rekening met aardbevingsrisico’s. Daarom
wordt in ieder van deze domeinen momenteel gezocht naar een manier
om rekening te houden met aardbevingsrisico’s. Inpassing van dit risico in
de bestaande methodieken blijkt te leiden tot zeer complexe rekenkundige
opgaven.
De Commissie Meijdam heeft een andere benadering voorgesteld, met als
uitgangspunt dat aardbevingen geen extra risico mogen betekenen voor
de chemische industrie en vitale infrastructuur zoals primaire zeeweringen, en daarbij als ijkpunt genoemd dat deze redelijkerwijs bestand
moeten zijn tegen een aardbeving in het kerngebied van 5 op de schaal
van Richter en de daarbij horende verdeling van grondversnellingen
(PGA-waarden). Uit een toets op constructieve veiligheid moet vervolgens
blijken of de omgevingsveiligheid gelijk blijft en zo niet, dan is versterking
geboden. Aan uw Kamer is een reactie toegezegd op deze nog
openstaande aanbeveling.
Het kabinet ziet dit, evenals de NCG, als een waardevolle benadering die
in overleg met de «Stuurgroep Industrie» wordt uitgewerkt. Intussen
lopen de onderzoeken bij ruim veertig BRZO-bedrijven (chemische
industrie) door, volgens een methode die ontwikkeld is door Deltares en
TNO maar waarin een expliciete beleidskeuze voor een maatgevende
aardbeving nog ontbreekt. Een werkgroep vanuit de NCG ontwikkelt een
voorstel om hier een oplossing voor te bieden. De resultaten van deze
werkgroep zullen voor het einde van dit jaar beschikbaar zijn.
Maatschappelijke effecten
De Mijnraad geeft aan dat ook naar het veiligheidsgevoel dient te worden
gekeken. Zij doelt hierbij op het risico van het veelvuldig optreden van
schade en de maatschappelijke onrust die hierbij optreedt. De Mijnraad
adviseert de NCG een rol te geven bij de gestructureerde monitoring van
schadeafwikkeling en de veiligheidsbeleving.
Het kabinet neemt het advies van de Mijnraad over en kijkt daarbij vooral
naar het bijgestelde meerjarenprogramma van de NCG, dat in januari
2017 naar uw Kamer zal worden gezonden, en het onderzoekstraject dat
door de Rijksuniversiteit Groningen in opdracht van de NCG wordt
uitgevoerd.
Overigens is naar aanleiding van een motie van de leden Vos en Bosman
over het meewegen van maatschappelijke effecten voor inwoners
(Kamerstuk 33 529, nr. 104) uitgebreid naar deze problematiek gekeken.
Samen met de provincie Groningen is opnieuw gekeken naar de invulling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

9

van de motie. De regio heeft aangegeven dat wat haar betreft de motie
voldoende wordt ingevuld met de wijze waarop de NCG de maatschappelijke effecten heeft meegenomen in zijn meerjarenprogramma en het
tweejarige onderzoek dat door de Rijksuniversiteit Groningen wordt
uitgevoerd, in samenwerking met de Groninger gemeenten, de provincie
Groningen en de veiligheidsregio. De NCG heeft voor de totstandkoming
van het meerjarenprogramma kennis en informatie vergaard over
maatschappelijke effecten in de regio door gesprekken met inwoners, met
vertegenwoordigers van decentrale overheden en overige betrokkenen.
Het kabinet heeft uw Kamer eind vorig jaar geïnformeerd dat zij de motie
hiermee uitgevoerd acht.
Tot slot
Het beperken van veiligheidsrisico’s en het zoveel mogelijk beperken van
schade heeft een grote rol gespeeld bij de totstandkoming van het
ontwerpinstemmingsbesluit en het daarin opgenomen productieniveau
van 24 miljard m3 per jaar. Daarmee heeft preventie een belangrijke plaats
gekregen in de besluitvorming.
SodM geeft in haar advies aan dat door eerdere ingrepen in de
gaswinning de seismische activiteit bij het huidige niveau van 27 miljard
m3 per jaar significant afgenomen blijkt te zijn. SodM verwacht dat door
het vermijden van fluctuaties in de gaswinning en door het productieniveau vast te leggen op het niveau van 24 miljard m3 per jaar, een
verdere reductie van de seismische activiteit bereikt wordt.
Het ontwerpinstemmingsbesluit zal vanaf begin juli voor een periode van
zes weken ter inzage liggen, hetgeen betekent dat eenieder (burgers,
bedrijven, decentrale overheden) een zienswijze kan indienen. Deze
zienswijzen worden betrokken bij de totstandkoming van het definitieve
instemmingsbesluit dat voor 1 oktober 2016 moet ingaan. Daarmee
handelt het kabinet in overeenstemming met de voorlopige voorziening
van de Raad van State, die heeft bepaald dat gaswinning uit het Groningenveld na 30 september 2016 slechts is toegestaan op basis van een
nieuw instemmingsbesluit.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

10

BIJLAGE:

Ontwikkeling afbouw buitenlandse vraag naar laagcalorisch gas
en quick scan binnenlands potentieel
Nederlands laagcalorisch gas uit het Groningenveld wordt sinds de jaren
zestig van de vorige eeuw gebruikt in België, Duitsland en Frankrijk. De
export van laagcalorisch gas naar Duitsland bedraagt thans in een koud
jaar ca. 20 miljard m3 en naar België en naar Frankrijk ieder ca. 5 miljard
m3. Aangezien (grote) delen van het gassysteem in deze landen daardoor
zijn ingericht op laagcalorische gas, zijn vele bedrijven en huishoudens in
de ons omliggende landen afhankelijk van Groningengas.
Al in 2011 is op instigatie van het Ministerie van Economische Zaken
overleg gestart met deze landen om hen te informeren over de destijds
voorziene afbouw van de levering van Groningengas en daarmee de
afbouw van Nederlandse leveringen van laagcalorisch gas (zie onder
meer Kamerstuk 33 529, nr. 214 en Kamerstuk 34 000 XIII, nr. 153). Dit was
voor hen aanleiding om plannen te maken, zodat zij tijdig konden
beginnen met de ombouw van hun laagcalorische gassysteem naar een
hoogcalorisch gassysteem. In Duitsland zou deze ombouw in 2020 van
start gaan, België en Frankrijk zouden volgen in 2024.
Ten gevolge van de aardbevingenproblematiek in Groningen heeft het
kabinet gekeken naar een mogelijke versnelling van de ombouw. Dit is
ook in lijn met de wens van uw Kamer. Met motie Jan Vos c.s. is de
regering verzocht onderzoek te doen naar versnelde afbouw van
gasexportcontracten (Kamerstuk 33 529, nr. 238). Hierbij geef ik invulling
aan deze motie. De informatie in deze notitie is geverifieerd door GTS in
haar contacten met collega-netbeheerders in de betrokken landen.
Het beeld dat daarbij naar voren komt is dat in België, Duitsland en
Frankrijk de voorbereidingen voor de ombouw inmiddels in volle gang
zijn en dat eerste ombouw inmiddels al heeft plaatsgevonden of op zeer
korte termijn zal plaatsvinden. Bovendien is er sprake van een versnelde
ombouw ten opzichte van de inzichten van een jaar geleden. Frankrijk
heeft, mede naar aanleiding van met Nederland gevoerde gesprekken,
inmiddels besloten tot een versnelling door, na een aanloopperiode, in
2021 in plaats van in 2024 van start te gaan met grootschalige ombouw.
Voor de Belgische ombouwplannen geldt dat deze begin juli bekend
worden. Dan zal, naar verwachting, duidelijk worden of België, net als
Frankrijk, kiest voor een versnelling. De gesprekken hierover blijven
gaande en de Tweede Kamer zal te zijner tijd worden geïnformeerd.
Duitsland is bezig met een zeer ambitieuze ombouwoperatie. Uit de
analyse en uit de gesprekken met de Duitse overheid lijkt daar geen
versnelling van de ombouw zelf mogelijk. Wel zal de vraag naar Nederlands laagcalorisch gas als gevolg van een gewijzigde planning eerder
afnemen en vindt er een snellere ombouw plaats van het gebied waar
alleen Groningengas kan worden geleverd.
Ombouw: algemene uitgangspunten
Het overschakelen van laag- naar hoogcalorisch gas bestaat, zo leert de
ervaring in Duitsland, uit drie stappen:
1. Voorbereiding. Onderdeel van de voorbereiding is een inventarisatie
van de apparatuur. Daarvoor moeten alle huizen/gebouwen die aan
het gasnetwerk zijn aangesloten worden bezocht en moet worden
bekeken welke apparatuur daar is aangesloten en op welke manier de
ombouw kan plaatsvinden: omzetten schakelaar, vervangen brander
of vervangen toestel. Indien de brander of het toestel moet worden
vervangen dan zal het juiste type moeten worden besteld en geleverd
alvorens de feitelijke vervanging kan plaatsvinden. Onderdeel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

11

voorbereiding is ook een plan om bestaande gasontvangstations aan
te sluiten op het hoogcalorische gasnet.
2. Daadwerkelijke omschakeling. In deze stap worden opnieuw alle
huizen/gebouwen bezocht; nu om de apparatuur aan te passen. De
industrie is daarbij zelf verantwoordelijk voor aanpassing van de
eigen apparatuur. Een deel van de apparatuur wordt vlak voor de
daadwerkelijke omschakeling aangepast, een deel vlak daarna. Bij de
daadwerkelijke omschakeling wordt het gasontvangstation omgezet
van laagcalorisch naar hoogcalorisch gas en wordt vervolgens het
laagcalorische gas gecontroleerd uit het distributiesysteem verdrongen.
3. Nacontrole. In deze stap worden, al dan niet steekproefsgewijs,
huizen/gebouwen nogmaals bezocht en wordt gecontroleerd of alle
apparaten goed en veilig functioneren. Onderdeel van deze stap is
het opgetuigd hebben en beschikbaar zijn van een storingsdienst die
snel kan reageren indien apparaten niet goed functioneren, dit om
veiligheids- en gezondheidsproblemen te voorkomen.
Voor de industrie kan daarbij nog een extra stap gelden omdat het in
bepaalde gevallen noodzakelijk zal zijn om productieprocessen na
ombouw opnieuw te certificeren alvorens deze mogen worden opgestart
en de productie kan worden hervat.
Een dergelijke operatie, en daarmee ook een eventuele versnelling
daarvan, is uiterst complex. Uit de contacten met België, Duitsland en
Frankrijk blijkt dat de belangrijkste uitdaging voor de ombouw de
beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerd personeel is. De ombouw
moet worden gedaan door daartoe geschoold personeel om zowel
technische problemen (veiligheidsvraagstukken) als juridische problemen
(vervallen garantie op toestellen; slepende verzekeringskwesties) te
voorkomen. Een tweede uitdaging is de strakke planning omdat de
feitelijke ombouw alleen tussen begin april en eind september kan
plaatsvinden. In de andere maanden kunnen, vanwege de kans op
invallende koude, alleen voorbereidingen plaatsvinden. Een derde
aandachtspunt is de bevoegdheid om het huis/gebouw binnen te treden
om de ombouw te realiseren als de bewoner afwezig is of om andere
redenen geen toegang verschaft. In Duitsland wordt er in dergelijke
gevallen voor gekozen om de gasaansluiting van het betrokken
huis/gebouw dicht te draaien.
1. Feitelijke ombouwtraject in Duitsland, België en Frankrijk en
mogelijkheden tot versnelling
Ombouw Duitsland
In Duitsland wordt per jaar bijna 30 miljard m` aan laagcalorisch gas
gebruikt in een gebied met zo’n vier miljoen huishoudens, naast diverse
(grote) bedrijven. Laagcalorisch gas voorziet daarmee in één derde van
het totale Duitse gasverbruik en het gebied waarin dit gas wordt gebruikt
loopt van de Nederlandse grens in het westen, Bremen in het noorden,
Hannover in het oosten tot Frankfurt in het zuiden. Naast import uit
Nederland wordt de Duitse vraag naar laagcalorisch gas ook beleverd
door eigen productie. Deze eigen productie is de laatste jaren al gehalveerd en neemt ook de komende jaren gestaag af van ca. 10 miljard m` in
2015 naar minder dan 4 miljard m` in 2026 (bron: Netzentwicklungsplan
Gas). Ook dit moet via ombouw worden opgevangen.
Sinds 2013 werken de Duitse netwerkbeheerders aan een plan voor de
ombouw naar hoogcalorisch gas. Bij de uitvoering zijn ook de regionale
gasnetwerkbedrijven en de zogenaamde Stadtwerke (de stedelijke
energiebedrijven) betrokken. Toezicht wordt gehouden door de Duitse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

12

toezichthouder, de Bundesnetzagentur. Duitsland is daarmee duidelijk het
meest vergevorderd met het maken van plannen voor de ombouw. Deze
plannen worden jaarlijks beschreven en geactualiseerd in het
voornoemde Netzentwicklungsplan Gas. Dit plan bestaat uit een planning
en een regionale verdeling van het ombouwproces. De totale kosten die
met de uitvoering gemoeid zijn worden geraamd op € 2 miljard. Dit is
exclusief de kosten die vooral bedrijven moeten maken om hun bedrijfsprocessen aan te passen aan hoogcalorisch gas.
In 2015 is een eerste pilot uitgevoerd waarbij ca. 7.000 gastoestellen in de
gemeente Schneverdingen (Nedersaksen) zijn omgebouwd en dit jaar
volgt de ombouw van 12.000 toestellen in de regio Walsrode/Falling
Borstel.
De volgende grote stappen zijn nu in voorbereiding: de verantwoordelijke
netbeheerder plant de ombouw van de stad Bremen. Deze wordt
uitgevoerd in de periode 2017–2019. Daarbij zullen in 2017 ca. 100.000
gastoestellen worden omgebouwd. Verder wordt de ombouw van de stad
Frankfurt voorbereid. Dit zal plaatsvinden in de periode 2019–2021. De
ombouw van deze twee steden en de daarbij behorende opschaling
tussen 2017 en 2020 van het aantal gastoestellen dat per jaar wordt
omgebouwd, zal van groot belang zijn voor het uiteindelijk realiseren van
het ombouwplan waarbij vanaf 2020 jaarlijks 400.000 tot 450.000
toestellen dienen te worden omgebouwd. In totaal dienen uiteindelijk 4,3
miljoen afnemers met 5,5 miljoen toestellen te worden aangepast in het
volgende tempo:

In gesprekken die met Duitsland zijn gevoerd over de ombouw kwam naar
voren dat het, gelet de omvang van de operatie en de relatief beperkte
beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerd personeel, niet realistisch
is om te verwachten dat de Duitse ombouw kan worden versneld. Waar de
gesprekken wel toe hebben geleid is dat de planning van de ombouw is
aangepast met als gevolg dat de vraag naar Nederlands laagcalorisch gas
al vanaf het gasjaar 2019/2020 in plaats vanaf het gasjaar 2020/2021 zal
afnemen en dat er bovendien de eerste jaren een snellere afbouw van
levering op het grenspunt Oude Statenzijl zal plaatsvinden. Dit heeft direct
effect op benodigde hoeveelheid Groningengas omdat op dit grenspunt,
vanwege zijn ligging, alleen gas uit Groningen en geen geconverteerd
hoogcalorisch gas kan worden geleverd.
Ombouw Frankrijk
In Frankrijk wordt jaarlijks ca. 5 miljard m3 laagcalorisch gas gebruikt dat
vrijwel geheel afkomstig is uit Nederland (Frankrijk kent ook nog een zeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

13

kleine stikstofinstallatie). Dit verbruik, dat 10% van het totale Franse
gasverbruik omvat, is geconcentreerd in Noordwest-Frankrijk rondom Lille
en Arras.
Het Franse Ministerie van Milieu, Energie en Zee heeft op 13 maart 2016
een decreet gepubliceerd inzake het project voor de ombouw van het
laagcalorisch gasnetwerk. Op basis van dit decreet dient voor eind
september 2016 een ombouwplan te worden opgesteld door de betrokken
(regionale) netbeheerders dat ter goedkeuring dient te worden voorgelegd
aan de verantwoordelijke Ministers. Daarnaast voorziet het decreet in een
pilot fase die dient te worden uitgevoerd in de periode 2016–2020 waarbij
ca. 85.000 aangeslotenen zullen worden omgebouwd in de departementen Somme, Nord en Pas-de-Calais.
Vooralsnog is het de verwachting dat, op basis van voornoemd
ombouwplan, de grootschalige ombouw niet, zoals eerder aangegeven,
pas in 2024 van start zal gaan maar al in 2021 en zal doorlopen tot 2030. In
totaal dienen ca. 1,3 miljoen aangeslotenen te worden omgebouwd (een
aangeslotene kan beschikken over meerdere toestellen). Dit alles betekent
dus dat, mede naar aanleiding van de gesprekken die daarover met
Frankrijk zijn gevoerd, de ombouw drie jaar eerder van start gaat dan
oorspronkelijk voorzien maar dat de geplande einddatum ongewijzigd
blijft. De totale kosten van de ombouw van het Franse laagcalorische
netwerk worden geraamd op € 800 miljoen.
Ombouw België
In België wordt per jaar ca. 5 miljard m3 laagcalorisch gas gebruikt dat
afkomstig is uit Nederland. Daarmee voorziet laagcalorisch gas in
ongeveer één derde van het totale Belgische gasverbruik. Het verbruik van
dit laagcalorische gas is geconcentreerd in het gebied Antwerpen –
Brussel – Bergen (Mons) en omvat dus een groot aantal stedelijke
gebieden en daarmee een omvangrijk aantal huishoudens.
Op dit moment is er slechts beperkt informatie voorhanden over de
ombouw in België. Dit omdat het verantwoordelijke ministerie, de
Federale Overheidsdienst Economie, nog in overleg is met de betrokken
partijen over de wijze waarop en het tempo waarin de ombouw zal
worden uitgevoerd en hoe daarbij wordt omgegaan met de kosten. Dit
overleg heeft er inmiddels wel toe geleid dat de verantwoordelijke
netbeheerders een voorlopige planning voor de ombouw hebben
opgesteld. Deze planning zal op 1 juli a.s. door Synergrid, de Belgische
federatie van netbeheerders, worden gepresenteerd aan betrokkenen
zoals energiebedrijven en installatiebureaus en daarna openbaar worden
gemaakt.
Overigens is in België al enige, kleinschalige, ervaring opgedaan met het
ombouwen van installaties. Tussen 2009 en 2015 zijn 14 industriële
gebruikers met een totaal jaarlijks verbruik van 550 miljoen m` en een
gemeente (ca. 3.000 aansluitingen; jaarlijks verbruik 9 miljoen m3)
omgebouwd. Dit jaar zijn begin juni twee industriële gebruikers met een
jaarlijks verbruik van 20 miljoen m3 en een gemeente (ca. 5.000 aansluitingen; jaarlijks verbruik 10–12 miljoen m3) omgebouwd.
In totaal dienen ongeveer 1,5 miljoen aangeslotenen te worden
omgebouwd en dit dient uiterlijk 2030 te zijn afgerond, waarbij de start
vooralsnog is voorzien voor 2024, maar wellicht wordt, net als in Frankrijk,
eerder begonnen. Hierover is overleg gevoerd met de Belgische overheid,
maar een formeel besluit moet nog worden genomen. Naar verwachting
zal dit tijdens de voornoemde bijeenkomst op 1 juli aanstaande bekend
worden gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

14

Gevolgen van de versnelling voor de vraag naar laagcalorisch gas
Een belangrijke vraag is uiteraard wat deze ombouw uiteindelijk betekent
voor de vraag naar Nederlands laagcalorisch gas. GTS is in haar analyse
van het voor leveringszekerheid noodzakelijke volume aan Groningengas
tot de conclusie gekomen dat de export naar België en Frankrijk thans al 1
miljard m3 per jaar lager uitvalt dan ten tijde van haar vorige studie van
augustus 2015 (mogelijkheden kwaliteitsconversie en de gevolgen voor de
leveringszekerheid – update studie 7) nog werd aangenomen. GTS heeft
dat in haar berekeningen verwerkt. Daarnaast houdt GTS er in haar
berekeningen rekening mee dat de (grootschalige) ombouw in België en
Frankrijk eerder van start zal gaan dan in 2024. Voor wat betreft Duitsland
houdt GTS er rekening mee dat, zoals hiervoor aangegeven, de vraag
vanaf het gasjaar 2019/2020 zal afnemen en er bovendien in de eerste
jaren een snellere afbouw van levering op het grenspunt Oude Statenzijl
zal plaatsvinden.
Dit heeft alles heeft tot gevolg dat de volumevraag naar Nederlands
laagcalorisch gas, met een aanloop vanaf 2019, vanaf 2021 met ten minste
2 miljard m3 per jaar zal afnemen. In deze prognose zijn de voornemens
uit het Energierapport 2016, waarin is aangekondigd het gebruik van
aardgas zoveel mogelijk te verminderen in de gebouwde omgeving indien
duurzame alternatieven voorhanden zijn, niet meegenomen. Dit laatste
wordt momenteel besproken in de Energiedialoog.
2. Mogelijke aanvullend maatregelen: binnenlands potentieel
Om de (volume- en capaciteitsmatige) vraag naar laagcalorisch gas op
afzienbare termijn verder te verminderen worden de komende periode de
volgende opties verkend:
• GTS heeft aangegeven dat er mogelijkheden zijn om via ombouw van
een aantal grote industrieën in Nederland de capaciteitsbehoefte en
het benodigde volume aan laagcalorisch gas verder te verminderen.
Hierbij heeft GTS een vijftal grote industrieën geselecteerd. Deze vijf
zijn gekozen, omdat het hierbij om de grootste industriële verbruikers
van laagcalorisch gas gaat die relatief gunstig zijn gelegen ten opzichte
van het netwerk voor hoogcalorisch gas. Hiermee kan dus het grootste
effect worden bereikt in een relatief korte tijdsperiode. Daarnaast
kunnen er nog twee elektriciteitscentrales worden omgebouwd.
Gezamenlijk zou dit vanaf 2020 de capaciteitsbehoefte met 300.000 tot
500.000 m3 per uur kunnen verminderen en de volumevraag met 1 à 2
miljard m3 per jaar. Ik zal de haalbaarheid van deze optie onderzoeken.
• Onderzocht wordt of het wenselijk is de leveringsnorm uit het Besluit
leveringszekerheid Gaswet gelijk te stellen aan de Europese norm.
Daarmee zou niet langer worden uitgegaan van een koude periode die
zich eens in de 50 jaar voordoet, maar van een koude periode die zich
eens in de 20 jaar voordoet. Het effect daarvan is dat de leveringszekerheid nu wordt gegarandeerd bij een temperatuur van – 17 °C en dat die
temperatuur dan stijgt tot – 15,5 °C. Dit leidt vooral tot een vermindering van de capaciteitsbehoefte (met 500.000 m3 per uur) en niet of
nauwelijks tot vermindering van het benodigd volume uit het
Groningenveld.
De Tweede Kamer wordt in september geïnformeerd over de uitkomst van
deze verkenningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 278

15