Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 625

Herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid

Nr. 220

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2014
Tijdens het Algemeen Overleg over het natuurbeleid van 2 oktober
jongstleden (Kamerstuk 33 576, nr. 20) heb ik op verzoek van het lid
Dik-Faber uw Kamer toegezegd in te gaan op de aansluiting tussen de
vergroening van de directe betalingen onder het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) en het agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Met
deze brief kom ik die toezegging na. Daarnaast geef ik in deze brief
invulling aan de motie Jacobi/Dik-Faber naar aanleiding van het
Algemeen Overleg over het GLB op 2 juli jongstleden (Kamerstuk 28 625,
nr. 217), waarin uw Kamer mij verzoekt het jaar 2015 te gebruiken als een
overgangsjaar en te benutten voor het testen van het equivalente pakket,
afstemming met provincies over complementariteit van de eerste en
tweede pijler en afstemming over invulling van de voorwaarden voor
collectieven (Kamerstuk 28 625, nr. 213).
Met deze brief sluit ik aan op de brieven over de invulling van de
vergroening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van 5 juni en
29 juli 2014 (Kamerstuk 28 625, nrs. 194 en 216) en de brief over het
nieuwe stelsel van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer van 30 juni
2014 (Kamerstuk 33 576, nr. 17).
Inleiding
In het eerder genoemde Algemeen Overleg over het natuurbeleid heeft
uw Kamer aandacht gevraagd voor de aansluiting tussen de vergroening
van het GLB en het agrarisch natuurbeheer. Het nieuwe agrarisch
natuurbeheer is onderdeel van het duurzaamheidsbeleid dat ik nastreef.
De effectiviteit van agrarisch natuurbeheer en de vergroeningsmaatregelen uit pijler 1 van het GLB kan wederzijds toenemen als ze complementair aan elkaar zijn. Dan liggen er kansen om een grotere winst op het
gebied van biodiversiteit te behalen dan met beide instrumenten
afzonderlijk behaald kan worden. Ik vind het daarom belangrijk om de

kst-28625-220
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 625, nr. 220

1

vergroening van de eerste pijler en de mogelijkheden die agrarisch
natuurbeheer biedt goed met elkaar te verbinden.
Uit gesprekken met de landbouwsector en NGO’s blijkt dat het nieuwe
GLB en het nieuwe stelsel voor agrarisch natuurbeheer voldoende
mogelijkheden voor vergroening bieden. Die mogelijkheden zijn echter
nog niet alom bekend.
De eerste inventarisaties van keuzes die boeren gaan maken, gedaan in
Oost-Groningen, laten dat ook zien: veel boeren kiezen voor een invulling
met een groot aandeel vanggewas, maar hebben ook behoefte aan
informatie over andere mogelijkheden die meer natuurrendement
opleveren.
Vergroening is in ontwikkeling
De invulling van de vergroeningseisen vanuit het GLB en de ontwikkeling
van het nieuwe stelsel van agrarisch natuur- en landschapsbeheer spelen
zich af binnen de context van drie grotere ontwikkelingen:
• In de besteding van middelen kiest het kabinet voor focus en massa:
de middelen daar inzetten waar ze het meest effectief kunnen zijn. Voor
de inzet van de middelen voor agrarisch natuurbeheer betekent dat dat
ze op aangeven van de provincies gericht worden ingezet op plekken
waar de kansen voor biodiversiteitswinst liggen.
• De eigen verantwoordelijkheid van de ondernemer staat centraal. Niet
alleen de verantwoordelijkheid voor zijn bedrijfsresultaat, maar ook die
voor de effecten van zijn bedrijfsvoering op milieu, natuur en
maatschappij.
• Met de herziening van het GLB en de vergroening van de eerste pijler
koppelt de Europese Unie inkomensondersteuning van agrarisch
ondernemers aan het leveren van maatschappelijke prestaties op het
gebied van biodiversiteit en milieu. Dit is in lijn met de ontwikkelingen
ten aanzien van de 1e pijler van het GLB over de laatste 2 decennia.
Tegen deze achtergrond bestaat het perspectief op een effectieve
combinatie van vergroening en agrarisch natuurbeheer uit twee
onderdelen:
1. Slim combineren op de korte termijn: Ik wil – binnen de mogelijkheden van het huidige instrumentarium – de invulling van de vergroeningseisen en die van het agrarisch natuurbeheer zo goed mogelijk
op elkaar laten aansluiten. Dat wil ik in nauwe samenwerking met de
sector en betrokken organisaties doen.
2. Verder met vergroening op de langere termijn: Ik verwacht dat de
koppeling van inkomensondersteuning aan maatschappelijke
prestaties binnen het GLB zal doorzetten. Mijn doel is een vergroening van het GLB die effectief is op het gebied van biodiversiteitsprestaties en tegelijk goed hanteerbaar voor ondernemers.
Ad 1. Slim combineren, samen met de sector
De kansen voor een geslaagde combinatie van agrarisch natuurbeheer
met de invulling van de vergroening liggen vooral op het terrein van de
Ecologische Aandachtsgebieden (EFA’s) in akkerbouwgebieden.
Met de vergroeningsmaatregelen kan een basisniveau van biodiversiteit
in landbouwgebieden worden geborgd. Door collectief agrarisch
natuurbeheer in kerngebieden toe te passen kan de al jaren neergaande
trend van natuurwaarden op landbouwgrond op termijn positief worden
omgebogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 625, nr. 220

2

Willen vergroening en agrarisch natuurbeheer elkaar kunnen versterken,
dan is een eerste voorwaarde dat de EFA-verplichting samenvalt met of
aansluit op een kerngebied voor agrarisch natuurbeheer. Vervolgens is
een goede lokalisering van de EFA’s cruciaal. De collectieven die gevormd
worden in het kader van het agrarisch natuurbeheer kunnen daarin een
belangrijke regisserende rol spelen.
De mogelijkheden die de combinatie van EFA en agrarisch natuurbeheer
biedt, moeten nog verder worden uitgewerkt. Dat doe ik graag samen met
ondernemers, collectieven en vertegenwoordigers van de sector en
natuurorganisaties. Daarin kunnen die partijen elkaar ook inspireren. Om
u een beeld te geven van de mogelijkheden, geef ik hieronder enkele
voorbeelden van slimme combinaties tussen EFA’s en agrarisch
natuurbeheer.
Voorbeelden van slimme combinaties
–

–

–

–

–

Binnen de kerngebieden van het agrarisch natuurbeheer kunnen
boeren in onderling overleg en onder regie van het collectief de ligging
van de EFA’s zodanig kiezen dat betere leefgebieden voor soorten
ontstaan. Toepassing van het equivalente pakket kan ook de landschapselementen in het kerngebied versterken.
De combinatie van een onbeheerde EFA akkerrand met inzaaien van
een bloemrijk zaadmengsel, vergoed uit pijler 2 of door andere
overheden (waterschappen of provinciaal), is goed mogelijk.
Een groep ondernemers (maximaal 10 binnen de regelgeving van
pijler 1 van het GLB) kan onderling afspraken maken over de ligging
van hun EFA’s en de invulling van de EFA’s onderling afstemmen.
In het agrarisch landschap rondom de kerngebieden voor agrarisch
natuurbeheer kunnen de EFA’s van de gezamenlijke ondernemers een
groenblauwe dooradering vormen, die passagemogelijkheden voor
fauna en kleinere, tijdelijke leefgebieden voor soorten kan bieden.
Daarmee kunnen de EFA’s bijdragen aan de natuurwaarden in de
kerngebieden. Eenzelfde functie kunnen EFA’s in agrarisch gebied in de
nabijheid van natuurgebieden vervullen.
In Groningen zijn goede ervaringen opgedaan met vogelakkers. Naast
een ingezaaide bloemrijke akkerrand wordt luzerne geteeld met als
doel schuilplaatsen te creëren voor akkervogels, met name
veldleeuweriken.

Ondernemers centraal
De overheid kan inspireren en stimuleren om vergroening en agrarisch
natuurbeheer effectief te combineren, maar het is de ondernemer die
uiteindelijk met zijn keuzes bepaalt of de volle potentie uit de combinatie
gehaald kan worden. Er ligt dus een belangrijke verantwoordelijkheid voor
de ondernemers zelf – individueel, in collectief verband en als sector,
maar ook bij ketenpartijen – om de vergroening van het GLB tot een
succes te maken. Daar hebben ze ook belang bij. Een ondernemer die een
maatschappelijke prestatie levert, draagt daarmee bij aan zijn eigen
«license to produce». Wanneer de sector helpt de vergroening van het
GLB tot een succes te maken, helpt hij daarmee de EU-landbouwuitgaven
maatschappelijk verdedigbaar te houden. De collectieven die gevormd
worden in het kader van agrarisch natuurbeheer zijn bij uitstek in de
positie om hier op gebiedsniveau een regierol te vervullen.
In gesprekken met vertegenwoordigers van de sector, blijkt dat de sector
zijn verantwoordelijkheid wil nemen. De GLB-pilots zijn inmiddels
beëindigd, maar de collectieven die aan die pilots hebben deelgenomen,
denken nog steeds actief mee over de mogelijkheden die de vergroening,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 625, nr. 220

3

het agrarisch natuurbeheer en de combinatie van die twee bieden. Ik ben
blij met hun positief-kritische bijdrage aan de ideevorming. De brief die zij
mij hierover onlangs hebben gestuurd, wil ik dan ook betrekken bij de
verdere uitwerking van de combinatie van vergroening en agrarisch
natuurbeheer. Ik steun ook van harte het streven van de koepels van
agrarische natuurverenigingen, LTO Nederland, LTO Noord en ZLTO naar
een grotere integratie van biodiversiteit in de agrarische bedrijfsvoering.
Acties 2015
Om de mogelijkheden van slimme combinaties van EFA’s en agrarisch
natuurbeheer volledig te kunnen benutten, moeten ze nader verkend en
uitgewerkt worden. Daartoe benut ik het jaar 2015 als overgangsjaar –
zoals de Kamer mij in de motie Jacobi/Dik-Faber (Kamerstuk 28 625, nr.
213) heeft verzocht – en onderneem ik in samenspraak met sectorpartijen,
provincies, waterschappen en natuurorganisaties de volgende acties.
– Begin 2015 organiseer ik samen met de provincies een bijeenkomst
voor boeren, vertegenwoordigers van de 38 collectieven, vertegenwoordigers van koepels van agrarische natuurverenigingen en andere
direct betrokkenen waarin dieper wordt ingegaan op de combinatie
van vergroening en agrarisch natuurbeheer.
– Ik wil het hierboven beschreven experiment met vogelakkers ook in
andere akkerbouwgebieden ondersteunen. Daarom lanceer ik in
overleg met de Vogelbescherming en LTO een demoproject vogelakkers en -akkerranden. Ik nodig andere partijen uit om ook deel te
nemen in dit demoproject.
– Er blijkt behoefte aan ondersteuning en hulpmiddelen om de maatregelen eenvoudig in de bedrijfsvoering in te passen. Hiertoe zijn ook al
initiatieven ontwikkeld, zoals het project «biodiverse weide». Ik
ondersteun de verdere ontwikkeling van dergelijke initiatieven.
– Ik zal de ervaringen in het overgangsjaar 2015 monitoren en in
gesprekken met ondernemers de inzet voor de evaluatie van de
vergroening en de inzet voor nader onderzoek bepalen.
Ad 2. Verder met vergroening
De Europese Commissie heeft aangekondigd om in 2016 de vergroening
via EFA’s te evalueren. De ervaringen die we in Nederland in 2015 opdoen
met de effectiviteit van de invulling van EFA’s en met de aansluiting
tussen EFA’s en agrarisch natuurbeheer, wil ik inbrengen in die evaluatie.
De evaluatie is voor mij bovendien aanleiding de Rijksadviseur voor
Landschap en Water te vragen om advies uit te brengen over de effecten
van de vergroening op de kwaliteit van het regionale cultuurlandschap.
Voor de zomer van 2015 leg ik u mijn inhoudelijke agenda voor de
evaluatie van de vergroeningsmaatregelen voor.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 625, nr. 220

4