Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3926
Vragen van de leden Palland en Amhaouch (beiden CDA) aan de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over het bericht
«Gedeputeerde kaart oneerlijke concurrentie busaanbesteding aan in Brussel»
(ingezonden 10 juli 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 31 augustus 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Gedeputeerde kaart oneerlijke concurrentie
busaanbesteding aan in Brussel»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Welke kansen ziet u om, in lijn met het standpunt van het kabinet dat
wederkerigheid en een gelijk speelveld het uitgangspunt moeten zijn voor
een eerlijke (wereld)markt, én in de wetenschap dat deze wederkerigheid
vanuit China richting Europese bedrijven ontbreekt, gelijke toegang tot
elkaars markt te borgen/af te dwingen en te handhaven, bijvoorbeeld door
hierover in handelsverdragen afspraken te maken?
Antwoord 2
Ik ben voorstander van meer wederkerigheid tussen derde landen, zoals
China, en de Europese Unie (EU) als het gaat om de toegang tot de markt
voor overheidsopdrachten. Op basis van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben Nederlandse – en andere Europese – aanbestedende diensten
reeds de mogelijkheid om inschrijvingen niet toe te laten van bedrijven die
zijn gevestigd in landen die niet zijn aangesloten bij de Overeenkomst inzake
overheidsopdrachten (Government Procurement Agreement, GPA) van de
WTO. Hetzelfde geldt voor bedrijven gevestigd in landen waarmee de EU
geen bilaterale handelsovereenkomst heeft gesloten die toegang geeft tot de
Europese markt voor overheidsopdrachten. In de praktijk zie je echter dat
bedrijven uit derde landen aanbestedingen in Europa kunnen winnen, terwijl

1

ah-tk-20192020-3926
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Provincie Overijssel, 2 juli 2020, «Provincie kaart oneerlijke concurrentie bus-aanbesteding aan
in Brussel» (https://www.overijssel.nl/@226183/provincie-kaart-oneerlijke-concurrentie-bus/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

aanbestedingen in deze derde landen voor Europese bedrijven in feite niet
toegankelijk zijn. Daarbij speelt mee dat een reeds binnen de interne markt
gevestigde dochtermaatschappij van een moederbedrijf uit een derde land als
Europees beschouwd moet worden en niet op grond van de herkomst van
het moederbedrijf uitgesloten kan worden.
Ik vind het daarom positief dat in Europees verband voortgang gemaakt
wordt met de besprekingen van het voorstel voor het International Procurement Instrument (IPI). Het IPI bevordert meer wederkerigheid op markten
voor overheidsopdrachten in derde landen voor EU-bedrijven, aangezien het
door fictieve prijsopslagen derde landen ertoe beweegt om zich bij de GPA
aan te sluiten of om een bilaterale handelsovereenkomst met de EU af te
sluiten waarin afspraken over toegang tot de markten voor overheidsopdrachten worden gemaakt. Wederkerigheid alleen garandeert overigens nog geen
gelijk speelveld. Ik vind het belangrijk ook dat te borgen. In antwoord 3 en 6
ga ik in op mogelijkheden om een gelijker speelveld te bewerkstelligen tussen
Europese bedrijven en bedrijven uit derde landen.
Vraag 3
Hoe staat u tegenover het voorstel van de Overijsselse gedeputeerde Van
Hijum om het mogelijk te maken bij regionale aanbestedingen drempels op te
werpen tegen bedrijven uit landen die hun markten afschermen, staatssteun
bieden of beide?
Antwoord 3
Ik ben het met gedeputeerde Van Hijum eens dat het van belang is om meer
wederkerigheid te bewerkstelligen en om oneerlijke concurrentie door
marktverstorende overheidssteun bij aanbestedingen tegen te gaan. Ik zet mij
daarom in om deze problemen zoveel mogelijk op te lossen. Naast de
besprekingen over het IPI worden in Europees verband instrumenten verkend
die gericht zijn op het adresseren van marktverstorende overheidssteun. In
dat kader heeft de Europese Commissie op 17 juni jl. een witboek gepresenteerd. Dit bevat voorstellen voor instrumenten gericht op optreden tegen de
verstorende effecten van overheidsondersteuning door derde landen op de
interne markt, zoals bij overnames en aanbestedingen. De kabinetsappreciatie
van dit witboek is vanaf
21 augustus voorgehangen bij de Kamers (zie verder het antwoord op vraag
6). De instrumenten uit het witboek en het IPI dragen bij aan een oplossing
voor de problemen die gedeputeerde Van Hijum aankaart. Ik plaats wel de
kanttekening dat de Aanbestedingswet 2012 op basis van de Europese
aanbestedingsrichtlijnen alleen onderscheid maakt tussen nationale en
Europese aanbestedingen. Er bestaan geen specifieke regels voor regionale
aanbestedingen, omdat dat in strijd is met de Europese aanbestedingsrichtlijnen en de regels voor de interne markt (zie ook antwoord op vraag 4).
Vraag 4
Welke mogelijkheden ziet u om de Nederlandse en/of Europese (maak)industrie op eenzelfde manier in positie te brengen of te houden als bijvoorbeeld
in de Verenigde Staten gebeurt, waar vaak bewust wordt gegund aan lokale
of regionale bedrijven dan wel er sprake is van (hogere) toetredingsdrempels
voor partijen «van buiten»?
Antwoord 4
Het Nederlands bedrijfsleven is gebaat bij een open economie. Dat versterkt
ons vestigingsklimaat, vergroot onze potentiële afzetmarkt en leidt er tevens
toe dat we kunnen profiteren van een gunstige kwaliteit, prijs of variatie van
goederen en diensten van buitenlandse aanbieders. Wederzijdse afhankelijkheid in mondiale waardeketens in een op regels gebaseerde wereldorde
verlaagt de kans op conflicten. Anders dan de VS zet de Europese Unie in het
handelspolitieke domein daarom niet in op nodeloze ontvlechting van
mondiale waardeketens. Wel wordt ingezet op een modern Europees
innovatie- en industriebeleid waarmee de Europese concurrentiekracht kan
worden versterkt.
Een open economie vormt ook het uitgangspunt van de regels voor de
interne markt en de Europese aanbestedingsrichtlijnen. De interne markt
creëert een vrijhandelszone waarbinnen Europese bedrijven onder gelijke
voorwaarden met elkaar kunnen concurreren. Dit betekent dat er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

onderscheid mag worden gemaakt tussen Nederlandse bedrijven en
Europese bedrijven. Ditzelfde geldt voor het maken van onderscheid tussen
inschrijvingen van Nederlandse/Europese bedrijven en bedrijven uit landen
die zijn aangesloten bij de GPA (zie het antwoord op vraag 2). Het Nederlandse bedrijfsleven krijgt door deze regels toegang tot de markten van de
andere EU-lidstaten en die van bij de GPA aangesloten landen en vaart daar
wel bij. Daar staat tegenover dat wij dan ook toegang bieden tot onze markt.
Ik zie daarom slechts beperkte mogelijkheden om te sturen op het gunnen
aan lokale en regionale bedrijven, namelijk dat aanbestedende diensten
inschrijvingen uit derde landen niet hoeven toe te laten en er zijn mogelijkheden op defensiegebied.
Zoals ik hierboven al aangaf, vind ik het wel belangrijk dat de concurrentie op
die aanbestedingsmarkt eerlijk is en de nationale veiligheid geborgd blijft. Dat
kan in bepaalde situaties met zich meebrengen dat het wenselijk is om
specifieke partijen te weren. Zoals ik heb aangegeven in de beantwoording
van een eerdere set Kamervragen (Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr.
2162) is de wenselijkheid en mogelijkheid van het weren van inschrijvingen
uit derde landen afhankelijk van de aard van de opdracht en de markt. In
bepaalde gevallen kunnen buitenlandse aanbieders goederen of diensten
goedkoper, beter of efficiënter voortbrengen, of is er geen Europese partij die
kan leveren. Er zijn ook gevallen waarbij het wel noodzakelijk is om inschrijvingen uit derde landen te weren, bijvoorbeeld in verband met nationale
veiligheidsaspecten.
Vraag 5
In hoeverre ziet u nog andere mogelijkheden om het belang van regionale
werkgelegenheid en het behoud en/of de versterking van technologische
kennis door productie in Nederland en/of Europa mee te laten wegen bij
aanbestedingen, waarvoor in bovenvermeld bericht wordt gepleit? Hoezeer
zouden (delen van) opdrachten kunnen worden voorbehouden voor productie
in eigen land of binnen Europa, bijvoorbeeld voor zover geen sprake is van
wederkerigheid? Bent u bereid dit in EU-verband aan de orde te stellen?
Antwoord 5
De Aanbestedingswet 2012 biedt op basis van de Europese aanbestedingsrichtlijnen geen mogelijkheden om regionale werkgelegenheid en (nationale)
opbouw van technologische kennis direct mee te wegen in aanbestedingen,
omdat dat neer zou komen op het stellen van eisen aan de herkomst van een
product of dienst. Als dat zou mogen, zou dat betekenen dat Europese
lidstaten (of GPA-landen) hun eigen markt voor elkaar kunnen afsluiten. Dat is
niet wenselijk, omdat het Nederlandse bedrijfsleven belang heeft bij open
markten en zijn geld voor een belangrijk deel over de grens verdient.
Het is wel mogelijk om bij aanbestedingen eisen te stellen in de sfeer van
social return, waarmee indirect tot op zekere hoogte gestuurd kan worden op
regionale werkgelegenheid. De Aanbestedingswet 2012 biedt daarnaast
mogelijkheden om maatschappelijke effecten mee te laten wegen, zoals
sociale, milieu en innovatieve kenmerken. Dit heb ik uiteen gezet in de
beantwoording van een eerdere set Kamervragen (Aanhangsel Handelingen II
2019/20, nr. 2162). Zoals ik in het antwoord op vraag 2 al heb aangegeven, zet
het kabinet in Europees verband in op het IPI met het oog op meer wederkerigheid.
Vraag 6
Op welke termijn verwacht u dat het door Nederland voorgestelde «level
playing field instrument» en Europese voorstellen ten aanzien van het
verruimen van de mogelijkheid voor ex ante-onderzoek daadwerkelijk kunnen
worden ingezet? Op welke wijze(n) verwacht u dat deze voorstellen aanbestedende diensten kunnen helpen om in te grijpen bij aanbestedingen en zo
oneerlijke concurrentie in een vroegtijdig stadium van de aanbesteding te
kunnen detecteren en elimineren?
Antwoord 6
Buitenlandse overheidssteun kan er bij aanbestedingen toe leiden dat
inschrijvers aanbiedingen kunnen doen waarmee zij andere partijen oneerlijk
beconcurreren. Het witboek over buitenlandse subsidies op de interne markt
schetst de contouren van mogelijke instrumenten die de verstorende effecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

van dergelijke subsidies en andere vormen van overheidsondersteuning door
derde landen op de interne markt moeten tegengaan. Het witboek bevat
onder andere een voorstel voor een aanbestedingsinstrument dat lopende
een aanbesteding kan worden ingezet. Voor de wijze waarop de in het
witboek voorgestelde instrumenten kunnen bijdragen aan de aanpak van
marktverstoring en oneerlijke concurrentie bij aanbestedingen verwijs ik naar
de kabinetsappreciatie van het witboek. Zoals ik in de beantwoording van
eerdere Kamervragen (Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 3405) heb
aangegeven, wordt een uitgewerkt wetgevend voorstel in 2021 verwacht.
Vervolgens moeten de Europese Raad, de Europese Commissie en het
Europees parlement het ook gezamenlijk eens worden over een nieuw
instrument. Dergelijk instrumenten zullen dus niet op korte termijn inzetbaar
zijn. Op de middellange termijn kunnen deze instrumenten wel helpen om
oneerlijke concurrentie, bij aanbestedingen en in algemene zin, te bestrijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4