Aan
Van
Datum
Status
Betreft

Vaste Kamercommissie Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Dave Ensberg-Kleijkers, voorzitter College van Bestuur van Stichting Biezonderwijs
24 juni 2018
Ter bespreking
Position paper ten behoeve van rondetafelgesprek passend onderwijs, 27 juni 2018

0
Achtergrond en aanleiding
Op initiatief van de vaste Kamercommissie OCW vindt er op 27 juni a.s. een rondetafelgesprek
plaats over het thema ‘Passend Onderwijs’. Doel van dit gesprek is: “meer inzicht krijgen in de
uitwerking van Passend Onderwijs in de praktijk: voor leerlingen/ouders, bestuurders, leraren,
organisaties en samenwerkingsverbanden. Worden de doelen van Passend Onderwijs behaald?
Wat gaat goed en wat kan beter?”
Ik ben de Kamercommissie bijzonder dankbaar voor de uitnodiging om als bestuursvoorzitter van
Stichting Biezonderwijs deel te mogen nemen aan dit gesprek. Biezonderwijs verzorgt vanuit haar
zeven scholen in Midden-Brabant specialistisch onderwijs aan 1.800 leerlingen van 4 tot 20 jaar,
passend bij hun mogelijkheden. Een gepassioneerd team van ca. 400 medewerkers verzorgt
speciaal basisonderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs en praktijkonderwijs in Tilburg en Goirle.
Daarnaast zorgen onze circa 60 experts van ons Expertisecentrum De Kracht voor extra
ondersteuning in het versterken van leerlingen, ouders, leerkrachten en professionals in het
regulier en specialistisch onderwijs (PO, VO en MBO). Dit gebeurt op individueel niveau of in
groepsverband in de vorm van training, coaching, begeleiding, onderzoek en
onderwijsarrangementen. Namens Biezonderwijs participeer ik in zes samenwerkingsverbanden
voor passend onderwijs in Midden- en West-Brabant. Eerder was ik werkzaam in het specialistisch
onderwijs in Limburg, alwaar ik eveneens in meerdere samenwerkingsverbanden mocht
participeren als bestuurslid.
Conform uw uitnodiging deel ik in de vorm van deze ‘position paper’ in de aanloop naar ons
gesprek. Ik ga hieronder in op de zes door uw Kamercommissie gestelde vragen.
1
Doeltreffendheid van passend onderwijs
U vraag is volgt: “Ervaart u / bent u van mening dat de doelen van Passend Onderwijs worden
gehaald, zoals opgenomen door het ministerie van OCW op de website
www.passendonderwijs.nl?”
1a
Duidelijkheid over ondersteuningsaanbod
De ondersteuningsplannen van samenwerkingsverbanden zouden in combinatie met
schoolondersteuningsprofielen van scholen meer duidelijkheid aan ouders en hun kinderen
moeten geven. De eerste plannen (uit 2014) waren in algemene zin vrij theoretisch, sociaalwenselijk en op hoofdlijnen geformuleerd. In de tweede planperiode (doorgaans vanaf 1 augustus
2018) zou dit sterk verbeterd moeten zijn. Het is echter nog maar de vraag of dat daadwerkelijk
zo is. Tegenover de vele evaluaties op landelijk niveau zijn er doorgaans maar weinig
evaluatieonderzoeken uitgevoerd op regionaal niveau c.q. op het niveau van
samenwerkingsverbanden naar de effectiviteit van passend onderwijs in het algemeen, laat staan
de ondersteuningsplannen in het bijzonder.
1b
Minder bureaucratie
Onze ervaring is dat de bureaucratie met de komst van Passend Onderwijs is toegenomen. Met
name het proces rondom de aanvraag van toelaatbaarheidsverklaringen (TLV’s) voor onze scholen
voor speciaal (basis)onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs is ingewikkelder, trager en meer

Pagina 1 van 7

veeleisend geworden. Ten tijde van ‘Weer samen naar school’ (WSNS) en
de ‘Regionale expertisecentra’ (REC’s) leken de relaties meer gebaseerd op interbestuurlijk
vertrouwen dan sinds Passend Onderwijs en bijbehorende samenwerkingsverbanden het geval is.
Verschillende samenwerkingsverbanden stellen aan onze specialistische scholen ook
uiteenlopende eisen waar aanvragen voor TLV’s moeten voldoen. Dat zorgt voor een ongewenste,
extra belasting van de specialistische scholen (toegenomen papieren/digitale verantwoording
vooraf en achteraf) en soms tot een gespannen relatie met samenwerkingsverbanden.
1c
Goede docenten voor de klas
Onze ervaring in en met het regulier onderwijs is dat er onvoldoende erkenning is voor het feit
dat het beroep van leraar of docent fundamenteel is veranderd door Passend Onderwijs. Van
leraren wordt meer verwacht in termen van pedagogische kwaliteiten richting leerlingen met een
extra ondersteuningsbehoefte, meer pedagogisch-didactisch differentiatievermogen en in
algemene zin: meer maatwerk / gepersonaliseerd leren richting individuele leerlingen. Dit vraagt
om andere competenties van leraren en werkgevers die gericht investeren in de bijbehorende
professionalisering. Er wordt ten onrechte niet altijd / onvoldoende een verbinding gemaakt
tussen professionaliseringsmiddelen op schoolbestuurlijk niveau enerzijds en middelen voor
ambulante begeleiding op niveau van samenwerkingsverbanden anderzijds.
Met name in het voortgezet onderwijs zijn er docenten die meer nadruk leggen op hun
didactische competenties en minder op hun pedagogische vaardigheden. Juist die laatste zijn
essentieel om van Passend Onderwijs in hun klassen een duurzaam succes te maken. Het
stimuleren van dit professionaliseringsproces is de kerntaak van schoolbesturen die als
werkgevers fungeren. Samenwerkingsverbanden kunnen deze schoolbesturen daarop bevragen,
maar niet meer dan dat. In essentie is dat goed en passend, maar dan moet deze professionele
dialoog tussen samenwerkingsverband en schoolbesturen wel plaatsvinden in de praktijk.
1d
Geen thuiszitters
Er is een toename van het aantal lokale en regionale afspraken om thuiszitters te voorkomen en
om tot een effectieve aanpak te komen. Dergelijke afspraken, zoals in de vorm van een
‘thuiszitterspact’, moeten hun kwaliteit en meerwaarde nog bewijzen in de praktijk.
Verder dient er meer aandacht te komen voor ‘verborgen thuiszitters’; leerlingen die formeel
staan ingeschreven op een school, maar in de praktijk thuis zitten. In essentie voldoen deze
scholen niet aan hun zorgplicht. Samenwerkingsverbanden hebben niet altijd zicht op de aard en
omvang van deze verborgen thuiszitters. Ook hierin is er ruimte voor groei in die professionele
dialoog tussen samenwerkingsverbanden en schoolbesturen.
Ten slotte is er aandacht nodig voor kinderen en jongeren die niet goed passen in een ‘schools
systeem’. Hun ontwikkeling kan (tijdelijk of langdurig) gebaat zijn bij een andersoortige (leer- en
ontwikkel)omgeving. Nieuwe verbinding tussen bijvoorbeeld onderwijs en zorginstellingen
(inclusief zorgboerderijen), maar ook in nauw en goed overleg met ouders/verzorgers zijn nodig
om tot een gewenste uitbreiding van het dekkend netwerk van onderwijsvoorzieningen te komen
– met onderwijs in de breedst mogelijke definitie. Ook verdient het de aanbeveling om
particuliere vormen van onderwijs tot dit netwerk te rekenen – zonder te pleiten voor financiering
van particulier onderwijs met overheidsmiddelen. In dit kader steun ik dan ook het veel gehoorde
pleidooi voor het ontwikkelen van het ‘leerrecht’ van kinderen en jongeren tot burgerrecht als
completering van de zorgplicht van scholen en schoolbesturen en de leerplicht van leerlingen.
1e
Betere afstemming onderwijs en zorg
Ik constateer een toename van verbinding tussen jeugdzorg, jeugdhulp, gehandicaptenzorg en
(jeugd) GGz enerzijds en het specialistisch onderwijs (SO/SBO/VSO/PrO) anderzijds. Er zijn steeds
meer vormen van ‘onderwijszorgarrangementen’ ontwikkeld en in de praktijk gebracht sinds de
start van Passend Onderwijs en dat komt zowel leerlingen als onderwijsprofessionals ten goede.

Pagina 2 van 7

Het overleg tussen gemeenten en samenwerkingsverbanden vond in de
afgelopen vier jaren primair vanuit het ‘Op Overeenstemming Gericht Overleg’ (OOGO) plaats.
Voor mij als onderwijsbestuurder waren dergelijke OOGO’s primair een symbolische
aangelegenheid. De diepgang ontbrak en de verbinding met de gemeentelijke
verantwoordelijkheid voor het jeugdstelsel werd nodig gemist. Mede als gevolg hiervan is er
relatief weinig verbinding tussen het regulier onderwijs en zorginstellingen, afgezien van
schoolmaatschappelijk werk op scholen. Het preventief en doelgericht inzetten van de expertise
vanuit de zorg in het regulier onderwijs kan echter meerwaarde hebben om te komen tot meer
inclusief onderwijs. Kinderen en jongeren die moeilijk gedrag laten zien of juist opmerkelijk stil
zijn, zijn voor veel leraren een moeilijke groep. De problemen staan doorgaans niet op zichzelf; ze
maken onderdeel uit van een breder, sociaal probleem rondom het kind en zijn gezin. Opvallend
genoeg zijn de professionals en de school langs elkaar aan het werk. Er is hierin dus nog veel winst
te behalen.
2
Wat gaat er beter dan vóór de invoering van Passend Onderwijs?
Ik zie twee in essentie zaken die beter verlopen, namelijk:
a. Scholen en schoolbesturen denken meer na over ‘inclusie’. Vanuit een onderwijskundige
visie op hun school/scholen wordt er actief nagedacht over het aanbieden van onderwijs
op maat voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. De ‘zorgplicht’ dwingt
scholen en schoolbesturen ook om meer ‘includerend’ te denken en minder makkelijk of
minder snel kinderen ‘excluderen’.
b. Meer verbinding tussen regulier en speciaal onderwijs. Tot de invoering van passend
onderwijs waren het regulier en het (voortgezet) speciaal onderwijs behoorlijk van elkaar
gescheiden, met name op bestuurlijk niveau. Door de invoering van passend onderwijs
zijn alle bestuurders in een regio gedwongen samen te werken aan een dekkend
onderwijsnetwerk. Dat levert nieuwe, positieve en creatieve verbindingen op in belang
van alle leerlingen.
3
Wat gaat er slechter sinds de invoering van Passend Onderwijs?
Ter aanvulling op de reeds genoemde punten gaat het met de volgende zaken slechter:






De positie van speciaal basisonderwijs (SBO) staat onder druk. In verschillende regio’s
bestaat het beeld dat Passend Onderwijs synoniem staat voor het elimineren van de SBOscholen. De SBO-scholen leveren echter een meerwaarde in het algeheel dekkende
netwerk van onderwijsvoorzieningen op regionaal niveau – mits goed gefaciliteerd. Dat
laatste houdt in: een adequate financiële bekostiging zodat SBO-scholen daadwerkelijk
van meerwaarde kunnen zijn door kleinschaligheid, expertise en samenstelling van het
schoolteam ten opzichte van het regulier basisonderwijs.
Ernstig meervoudig beperkte kinderen hebben last van willekeur. Voor EMB-leerlingen is
Passend Onderwijs in combinatie met de veranderingen in de zorg een achteruitgang.
Voorheen konden ze via de REC’s rekenen op zowel voldoende onderwijsbekostiging als
voldoende middelen voor de zorg (AWBZ-compensatiemaatregel). Nu maakt elk
samenwerkingsverband daarin andere keuzes en is de ene ouder beter in staat om
passende zorg te organiseren dan de andere. Een rechtstreekse, integrale onderwijs-zorg
bekostiging vanuit de ministeries OCW & VWS verdient aanbeveling voor deze
overzichtelijke groep kinderen. De Kamer heeft als wetgever hiertoe immers al voor
precedentwerking gezorgd door het passend onderwijs voor de leerlingen in ‘cluster 1’
(blinden en slechtzienden) en ‘cluster 2’ (doven en slechthorenden / spraak- en
taalstoornis) eerder al te verbijzonderen.
Negatieve verevening is in sommige regio’s: een strop om hun nek. In verschillende regio’s
is er sprake van een aanzienlijke financiële korting op het budget van
Pagina 3 van 7

samenwerkingsverbanden om voor Passend Onderwijs te kunnen
zorgen. Deze regio’s worden in essentie gestraft, omdat ze in het verleden meer
leerlingen naar een specialistische school verwezen of meer rugzakleerlingen hadden dan
landelijk gemiddeld het geval was. Zo ook in de regio Tilburg en omgeving. Het
samenwerkingsverband voor primair onderwijs (‘Plein 013’, PO 3004) kent een negatieve
verevening van €-154,85 per leerling en in absolute termen is dat € -3.857.275 – oftewel
een korting van niet minder dan 33% van ons oorspronkelijke budget. Daarmee staat onze
regio op nummer 1 in het overzicht van samenwerkingsverbanden met een negatieve
vereveningsopgave.1 Als gevolg daarvan is er stevig beleid gevoerd om voor minder TLV’s
richting SO- en SBO-scholen te zorgen en is budget voor de voormalige rugzakleerlingen
(LGF) anders ingezet. Daarover heeft het bestuur van Plein 013 dan ook op 19 mei 2017
een brief verzonden naar uw Kamercommissie.2 Deze brief is helaas onbeantwoord
gebleven. Overigens is er in de aanloop naar de parlementaire besluitvorming inzake
Passend Onderwijs en de verevening mijns inziens onvoldoende aandacht geweest voor
de verklarende, regionale en soms ook cultuur-historische factoren voor de relatief hoge
verwijzingen richting specialistische scholen en/of het aantal rugzakleerlingen.
4
Welke verbeterpunten ziet u?
Mijns inziens zijn er verschillende verbeterpunten voor passend onderwijs, waaronder:
 Erkenning van de menselijke maat en menswaardig onderwijs. Zowel leerlingen als
leraren ervaren een substantiële prestatiedrang, mede door alle eisen die samenleving en
wetgever aan het onderwijs stellen. Passend Onderwijs draagt bij aan meer (ervaren)
werkdruk in het onderwijs. We overvragen onze leraren, miskennen hun initiële passie en
‘roeping’ en onderbenutten daardoor hun onderwijskundige kwaliteiten. Kwaliteiten die
juist vragen om kleinschaligheid, rust en menselijke maat. Menswaardig leraarschap is het
type leraarschap waar zowel de mens achter de leerling als de mens achter de leraar
centraal staat. De Kamer doet er goed aan om bij elke motie of bij elk voorstel tot
wijziging van de Wet passend onderwijs na te gaan of er sprake is van menswaardigheid
(‘menswaardigheidstoets’). NB. Een toereikende basisbekostiging voor het primair
onderwijs is cruciaal voor het creëren van de gewenste rust en kleinschaligheid.
 Stimulering hybride onderwijsarrangementen regulier-specialistisch onderwijs. De strikte
scheiding / schotten tussen regulier en specialistisch onderwijs behoren met Passend
Onderwijs ten einde te zijn. Dat is echter niet de realiteit. Samenwerking, bijvoorbeeld in
de vorm van symbiotische onderwijsarrangementen, is maar beperkt en incidenteel aan
de orde. Samenwerkingsverbanden behoren deze verbinding en
samenwerkingsmogelijkheden verder te stimuleren en te faciliteren. Schoolbesturen
dienen daar vanuit visie op aan te sturen, mogelijk in combinatie met gewenste innovatie
in het onderwijs. De wetgever behoort – met de Inspectie als verlengstuk – deze
hybridisering verder te stimuleren en juist niet te ontmoedigen met onnodige regels en
bureaucratie.
 Ambulante begeleiding blijft nodig. De term ‘ambulante begeleiding’ hanteren wij zelf
niet meer, want in essentie gaat het om het doelgericht en duurzaam inzetten van de
specialistische expertise van het specialistisch onderwijs in het regulier onderwijs. Niet
zozeer gericht op de ondersteuning van individuele leerlingen, maar juist op het
1

Blijkens het rapport ‘Verevening zware ondersteuning, een tussenbalans’ door Infinite Financieel, in
opdracht van PO-Raad en VO-raad (6 april 2018, blz. 17).
2
Brief gericht ter attentie van de griffier, mevrouw E. de Kler. Hierin is onder meer melding gemaakt van
het volgende: “De vrees bestaat dat door het tempo van de verevening een grote groep leerlingen in de
toekomst niet meer de ondersteuning zal krijgen die zij nodig heeft. Hetzij door gebrek aan middelen, hetzij
door niet voorhanden zijnde expertise. De zorgzwaarte bij leerlingen neemt toe en noodzakelijk geachte
medische en/of sociale ondersteuning is niet altijd voorhanden.”

Pagina 4 van 7





schoolsysteem als geheel. Afspraken over expertisedeling c.q.
‘ambulante begeleiding’ zijn met Passend Onderwijs primair gericht op het respecteren
van de werkgeversverplichtingen jegens voormalige ambulant begeleiders via het
‘Tripartiet Akkoord’. De fase waarin Passend Onderwijs zich nu bevindt, vraagt om
continuïteit van kennisoverdracht en expertisedeling op inhoudelijke, onderwijskundige
gronden en niet zozeer om de werkgelegenheid te maximaliseren.
Meer oog voor Passend Onderwijs in het MBO. Een deel van leerlingen van het voortgezet
speciaal onderwijs en praktijkonderwijs stromen door richting het middelbaar
beroepsonderwijs. Het MBO is zelfstandig bevoegd om voor Passend Onderwijs te zorgen,
maar is niet gehouden aan afspraken in samenwerkingsverbanden. Dat zorgt voor grote
verschillen in het ondersteuningsaanbod tussen MBO-instellingen, waardoor er niet voor
elke leerling op elke MBO-richting sprake is van een passende onderwijsplek. Bovendien
ontbreekt het op voormalige niveau 1 (‘Entree-onderwijs’) geregeld aan de expertise
vanuit het specialistisch onderwijs. Afspraken met verzorgers van specialistisch onderwijs
en bijbehorende expertise als van Biezonderwijs worden soms wel en soms niet door
MBO-instellingen gemaakt. Gemeenten stimuleren dit niet/nauwelijks, terwijl er op het
gebied van het voorkomen van voortijdig schoolverlaten wel degelijk mogelijkheden
hiertoe bestaan.
Meer oog voor ‘Passende Kinderopvang’ voor 0-4-jarigen: Kinderen met een extra
ondersteuningsbehoefte in het basisonderwijs vertonen doorgaans voorafgaande aan hun
schoolgerechtigde leeftijd gedrag dat vraagt om extra ondersteuning en specialistische
expertise op het gebied van pedagogiek en didactiek. Net als in het MBO zijn
kinderopvangorganisaties niet gehouden aan het maken van regionale afspraken
hierover, zoals het primair en voortgezet onderwijs wél zijn. Hierdoor bestaat de kans dat
de ondersteuningsbehoefte van kinderen – met name met lichtere en minder direct
zichtbare vormen van gedragsproblematieken – onnodig laat in het basisonderwijs
worden ontdekt. Het uitgangspunt van verschillende samenwerkingsverbanden ‘zo vroeg
mogelijk signaleren en zo snel mogelijk interveniëren’ kan hierdoor niet goed in de
praktijk worden gebracht.

5
Verbeterpunten voor het stelsel
Uw vraag is als volgt: “Wat moet er gebeuren om het stelsel te verbeteren? Wat kunnen de
school (leraren, schoolleiders en schoolbesturen), het samenwerkingsverband en de overheid
(Rijk en/of gemeenten) hierin (zelf) betekenen?”




Temporiseren effectuering van de verevening. De eerder genoemde brief van Plein 013
aan uw Kamercommissie bevatte het volgende, helaas onbeantwoord gebleven, verzoek:
“We doen een beroep op u om te bezien of de verevening verder kan worden
getemporiseerd waardoor de mogelijkheden van scholen, schoolbesturen en
samenwerkingsverband worden verruimd en zij meer ruimte krijgen om deze zware
opdracht te vervullen. Temporiseren geeft onze regio niet alleen meer tijd om de
verevening op zorgvuldige wijze te vertalen naar de dagelijkse onderwijspraktijk, het geeft
ook meer ruimte om te komen tot duurzame oplossingsrichtingen waarin kwaliteit en
betaalbaarheid van passend onderwijs hand in hand kunnen gaan. Dat is immers wat de
huidige en toekomstige generaties leerlingen van ons als onderwijsbestuurders mogen
verwachten. We rekenen in hun belang op uw steun.” Deze vraag vraagt ook ruim een
jaar later nog steeds om een positieve reactie.
Erken het eigenaarschap van scholen en schoolbesturen. Geregeld lijkt het erop dat de
Kamer het gebrek aan gewenste resultaten op het gebied van Passend Onderwijs alleen
kan en wil pareren met Haagse interventies. Voorbeelden zijn passages uit het
Regeerakkoord om voor meer doorzettingsmacht van samenwerkingsverbanden te

Pagina 5 van 7







zorgen en om onafhankelijk toezicht op samenwerkingsverbanden
verplicht te stellen. Dat staat echter haaks op de algehele decentralisatiegedachte achter
Passend Onderwijs, maar ook ondermijnt het eigenaarschap van schoolbesturen en hun
scholen. Passend Onderwijs is in essentie namelijk ‘gewoon goed onderwijs’. Passend
Onderwijs kan daarmee niet los worden gezien van de kerntaak van schoolbesturen en
hun scholen. Een kerntaak die vanuit (grond)wettelijke autonomie wordt uitgeoefend en
waarop reeds onafhankelijk toezicht bestaat (interne Raden van Toezicht en extern
toezicht via de Inspectie). Toezicht op toezicht stapelen, gaat uit van wantrouwen en de
causale relatie met het verzorgen van beter onderwijs voor kinderen en jongeren ontgaat
mij volkomen. Schoolbesturen zijn eigenaren van goed en daarmee van passend
onderwijs. Samenwerkingsverbanden zijn functionele hulpstructuren en platforms om
deze kerntaak te kunnen verwezenlijken. Mijn advies aan uw Kamercommissie is om deze
ordening van verantwoordelijkheden niet onnodig aan te passen.
Heb geduld als wetgever. Om Passend Onderwijs te laten slagen, is mijns inziens
tenminste een periode van acht jaren (volledige schoolperiode van een kind in het
basisonderwijs). In 2019 is de Wet Passend Onderwijs vijf jaren van kracht. Het past het
Parlement om de gebruikelijke termijn van vijf jaren te benutten om een integrale
evaluatie en afweging te maken van de doelmatigheid en doeltreffendheid van deze wet.
Vanwege het grote decentrale karakter van deze wet is mijn advies om suggesties voor
verbetering primair vanuit de onderwijssector zelf te laten komen en niet centraal vanuit
Den Haag op te leggen. Met tijd groeit ook de professionele verbinding op het niveau van
leraren en andere onderwijsprofessionals. Ik voorzie een organische ontwikkeling richting
professionele leergemeenschappen, ook op het gebied van Passend Onderwijs.
Tussentijdse politieke interventies kunnen dat organische proces onbedoeld verstoren.
Stimuleer realisatie Wet funderend onderwijs. Het primair, voortgezet en speciaal
onderwijs zijn wettelijk van elkaar gescheiden via de Wet op primair onderwijs (Wpo),
Wet op voortgezet onderwijs (Wvo) en Wet op de expertisecentra (Wec). De PO-Raad,
VO-Raad en LECSO pleiten voor integratie van deze drie wetten tot één Wet funderend
onderwijs. Daarnaast kan er dan ook sprake zijn van één cao voor het funderend
onderwijs. Dat heeft meerdere voordelen voor zowel leerlingen als
onderwijsprofessionals, zo blijkt ook uit een recent adviesrapport over ‘Ont- en
invlechting speciaal en voortgezet speciaal onderwijs’.3 In de aanloop naar realisatie van
deze wet zal de sector zelf een Taskforce instellen die aan de hand van een actieplan
praktische mogelijkheden voor verbinding tussen de drie wetten gaat verwezenlijken.
Steun van de Kamer voor deze ontwikkeling is om meerdere redenen bijzonder wenselijk.
Positie praktijkonderwijs. Het praktijkonderwijs is een onderwijstype in het VO voor
jongeren met een IQ tussen 55 en 80 en een leerachterstand van tenminste drie jaren op
het gebied van taal en/of rekenen. Het Regeerakkoord noemt het praktijkonderwijs een
specifieke schoolsoort, maar in de praktijk hebben samenwerkingsverbanden voor
Passend Onderwijs meer invloed op het praktijkonderwijs dan op bijvoorbeeld de Havo.
Soms wordt het aantal leerlingen in het praktijkonderwijs door samenwerkingsverbanden
kwantitatief en/of financieel begrensd, hetgeen voor de betreffende jongeren
onwenselijk is. Zowel financieel als organisatorisch lijkt de wetgever daarmee met twee
maten te meten en enige vorm van rechtsongelijkheid te faciliteren. Dat kan niet de
bedoeling zijn.

3

Rapport van Infinite Financieel BV in opdracht van PO-Raad, VO-Raad en het Landelijk Expertisecentrum
Speciaal Onderwijs (LECSO).

Pagina 6 van 7

6
Besteding financiële middelen
Uw laatste vraag luidt als volgt: “Bent u van mening dat alle beschikbare financiële middelen
(goed) worden besteed door de samenwerkingsverbanden?”. Deze vraag laat zich in algemene zin
lastig beantwoorden, aangezien er sprake is van zo’n 150 samenwerkingsverbanden met
individueel afwijkende financiële posities en beleid. Wel verwijs ik naar mijn eerder gemaakte
opmerking over de nadelige effecten van de negatieve verevening en het daarbij gehanteerde
tempo. Verder constateer ik, net als de Algemene Rekenkamer eerder deed, dat het (eigen)
vermogen van samenwerkingsverbanden niet altijd in verhouding staat tot de maatschappelijke
opgave die deze verbanden hebben te realiseren én te bekostigen. Anders gezegd: de omvang
van het weerstandsvermogen van sommige samenwerkingsverbanden is hoger dan verwacht mag
worden. Tegelijkertijd leidt onzekerheid over mogelijke wijzigingen vanuit de wetgever in de Wet
Passend Onderwijs juist tot een zeker risicomijdend gedrag en daarmee een hoger eigen
vermogen c.q. financiële reserves of weerstandsvermogen.
Ook is gebleken dat de ontwikkeling van het aantal TLV’s niet goed te voorspellen zijn. Het aantal
verwijzingen richting specialistische scholen hangt van meerdere, waaronder maatschappelijke,
factoren af en valt daarmee niet altijd binnen de reikwijdte van samenwerkingsverbanden. Dat
vraagt eveneens om een zekere terughoudendheid in de besteding van financiële middelen.
Voorts kan de maatschappelijke verantwoording over de doelmatige en doeltreffende besteding
van middelen aan kwaliteit winnen. Ik denk hierbij echter niet aan extra verantwoordingslast of
standaard formats voor jaarverslagen van samenwerkingsverbanden, maar meer aan het slimmer
benutten van bestaande informatie. Individuele schoolbesturen die middelen ontvangen van
samenwerkingsverbanden dienen hierover via hun jaarverslag verantwoording af te leggen aan
maatschappij, overheid en interne toezichthouder. De interne toezichthouder zou voorafgaande
aan goedkeuring van jaarverslagen nóg kritischer kunnen zijn in de wijze waarop en waaraan het
bevoegd gezag middelen besteed vanuit samenwerkingsverbanden voor Passend Onderwijs. Deze
samenwerkingsverbanden zouden vervolgens de betreffende passages uit individuele jaarverslag
kunnen samenvatten en bundelen in hen eigen jaarverslagen.
Ten slotte zie ik mogelijkheden om op regionaal niveau slimmere verbindingen te maken tussen
verschillende geldstromen. Schoolbesturen zijn eigenaar van goed en daarmee passend onderwijs
en ontvangen daarvoor middelen vanuit het ministerie vanuit de reguliere lumpsum, aangevuld
met middelen voor onderwijsachterstandenbeleid (OAB) en soms ook lokaal / gemeentelijk vanuit
de lokale educatieve agenda en voor het VO ook vanuit middelen voor voortijdig schoolverlaten.
Het Rijk zou er ook voor kunnen kiezen om de middelen voor Passend Onderwijs en OAB integraal
onderdeel te maken van de reguliere lumpsum. Schoolbesturen zouden dan vanuit een solidair en
coöperatief model een financiële bijdrage kunnen leveren aan samenwerkingsverbanden op basis
van afspraken in het ondersteuningsplan. Deze bundeling van geldstromen kan de doelmatigheid
en doeltreffendheid van de besteding ervan verhogen. In het verlengde hiervan pleit ik ook voor
realisatie van een gemeentelijke lumpsumstroom. Daarover zou de minister overleg kunnen
voeren met de Vereniging Nederlandse Gemeenten.

Pagina 7 van 7