Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 153

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2009
In verband met enige toezeggingen en moties in het Algemeen Overleg
over arbeidsomstandigheden met de vaste Kamercommissie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid van 15 januari (Kamerstuk 25 883, nr. 141) en
het VAO van 29 januari jongstleden (Handelingen der Kamer II, vergaderjaar 2008–2009, nr. 47, blz. 4051–4054), wil ik u informeren over de stand
van zaken.
1. Stand van zaken arbocatalogi

Voortgang arbocatalogi
Tijdens de behandeling van het voorstel tot wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet in de Tweede Kamer is toegezegd de totstandkoming
van arbocatalogi te monitoren.
Mede naar aanleiding van deze toezegging zijn in de SZW-begroting 2009
streefcijfers voor de zogenaamde «dekkingsgraad» aangegeven. De
dekkingsgraad geeft aan hoeveel werknemers onder de werking van een
marginaal goed getoetste arbocatalogus vallen. Voor 2009 wordt
gestreefd naar 50%, voor 2012 naar 80%. Op dit moment zijn 42 arbocatalogi met positief resultaat marginaal getoetst. Daarmee valt circa 30% van
de werknemers onder de werking van een arbocatalogus.
De Commissie Begeleiding Arbocatalogi (CBA) van de Stichting van de
Arbeid die gedurende de periode 2007 tot en met 2009 het proces van
totstandkoming van arbocatalogi begeleidt, heeft aangegeven dat circa
110 sectoren bezig zijn met het opstellen van arbocatalogi, waarvan er
ongeveer 56 nog dit jaar een catalogus voor marginale toetsing zullen
indienen. Met deze 56 catalogi zal de dekkingsgraad in 2009 op 57%
uitkomen. Daarmee zou het streefcijfer zoals opgenomen in de SZW
begroting 2009, worden overschreden. De meeste sectoren hebben ongeveer een jaar nodig voor het opstellen van een arbocatalogus. Dit betekent
dat als de overige 54 catalogi ook met goed resultaat zijn getoetst, de

KST132966
0809tkkst25883-153
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 883, nr. 153

1

dekkingsgraad in 2010 ca. 70% zal zijn. Werkgeversen werknemersorganisaties zijn derhalve goed en enthousiast bezig met het opstellen
van arbocatalogi.
Om het proces van totstandkoming van arbocatalogi ook in 2010 te begeleiden, zal ik de Commissie Begeleiding Arbocatalogi van de Stichting van
de Arbeid verzoeken een voorstel in te dienen ten aanzien van de verlenging met één jaar van het project «Tijdelijke Ondersteuning van de
Totstandkoming van Arbocatalogi». Dit voorstel zal gericht moeten zijn op
zowel het stimuleren van partijen met betrekking tot het opstellen van
arbocatalogi als op de implementatie van de in de catalogi vastgelegde
afspraken op de werkvloer. Op deze wijze heeft de projectverlenging ook
een toegevoegde waarde voor branches en sectoren die inmiddels een
arbocatalogus hebben opgesteld.
Om werkgevers en werknemers dit jaar zo lang mogelijk in de gelegenheid te stellen subsidie in het kader van de subsidieregeling Stimulering
Totstandkoming Arbocatalogi (STA) aan te vragen, kunnen aanvragen op
grond van deze regeling tot 1 januari 2010 worden ingediend. De
indieningtermijn voor subsidieaanvragen wordt dus met drie maanden
verlengd.

Handhaven zonder beleidsregels
Zodra een arbocatalogus is opgenomen in de Beleidsregel arbocatalogi
treedt de Arbeidsinspectie handhavend op, op basis van Arbeidsomstandighedenregelgeving, met de opgenomen arbocatalogus als referentiekader, om aan de hand daarvan een oordeel te vellen over de arbeidssituatie. De arbocatalogus geeft dan dezelfde zekerheid die thans een
beleidsregel geeft: als de werkgever de voorschriften van de catalogus
naleeft, mag hij er in principe van uitgaan dat hij voldoet aan de doelvoorschriften van de wet. Het kan in de toekomst voorkomen dat de stand
der techniek zich snel heeft ontwikkeld en de catalogus niet meer de stand
der techniek beschrijft. In die situatie zal de Arbeidsinspectie handhaven
op het niveau van de stand der techniek, maar doet dit pas nadat de
Arbeidsinspectie de branche ook heeft aangegeven dat de catalogus
verouderd is op dat betreffende punt. Zodra de beleidsregels ingetrokken
worden en er nog geen catalogus voor een branche voorhanden is of de
catalogus voorziet niet in alle voorkomende risico’s, dan zal de Arbeidsinspectie bij een inspectie zelf een interpretatie moeten geven van de stand
der techniek met betrekking tot de in die branche voorkomende risico’s.
De voorafgaande zekerheid die arbocatalogi geven aan de betreffende
bedrijven over de interpretatie van de Arbeidsinspectie over de doelvoorschriften ontbreken voor deze bedrijven. Daarmee is het belang
aangegeven van het tot stand komen van een groot aantal getoetste arbocatalogi.
2. Motie Timmer/Koppejan
In de motie Timmer en Koppejan (TK, 2008–2009, 25 883, nr. 140) verzoekt
de Kamer de regering de klachten van werknemers naar aanleiding van
artikel 8 te inventariseren als ook het toezicht van de Arbeidsinspectie op
de naleving van artikel 8 Arbowet. In artikel 8 Arbowet is onder meer
geregeld dat de werkgever ervoor zorgt dat de werknemers doeltreffend
worden ingelicht over de te verrichten werkzaamheden en de daaraan
verbonden risico’s, alsmede over de maatregelen die erop gericht zijn om
deze risico’s te voorkomen of te beperken.
In 25 van de 1 000 onderzochte klachten (niet alleen van werknemers,
maar ook van anderen), 77 van de 2 200 onderzochte ongevallen en bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 883, nr. 153

2

458 van de 20 000 actieve inspecties die door de Arbeidsinspectie in 2008
uitgevoerd zijn, speelde onvoldoende voorlichting, onderricht of informatie geven (mede) een rol in de aangetroffen situatie en is handhavend
opgetreden door de Arbeidsinspectie. De Arbeidsinspectie vraagt geregeld extra aandacht van werkgevers voor voorlichting en onderricht aan
uitzendkrachten, stagiaires, scholieren met een bijbaan en vakantiewerkers. Zij zijn veelal jong, onervaren en kunnen daardoor de risico’s
moeilijk inschatten.
3. Motie Ulenbelt
Tijdens het voortgezet algemeen overleg van 29 januari 2008 heeft de
Tweede Kamer in een motie de regering verzocht «een onderzoek te doen
naar een aanbestedingssystematiek bij projecten waarvoor een Veiligheiden Gezondheidsplan (V&G plan) verplicht is, zodat de opdrachtgever de
veiligheidsinspanningen van de potentiële opdrachtnemer in de offertefase beter kan beoordelen».
Als eerste stap in de uitvoering van de motie is door het Economisch
Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB) een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden bij de aanbesteding. Uit het onderzoek komt
naar voren dat een aanbestedingssystematiek, waarin informatie over de
veiligheid voor de opdrachtgever beschikbaar komt, mogelijk is maar dat
er wel knelpunten zijn. De knelpunten hebben betrekking op de benodigde
deskundigheid van opdrachtgevers, de kwaliteit van het V&G-plan in de
ontwerpfase, de onbekendheid in de ontwerpfase van de uitvoerders en
de onzekerheid van vergoeding van gemaakt kosten.
Het onderzoeken van de praktische toepasbaarheid en het feitelijke effect
van genoemde mogelijkheden is de tweede stap in de uitvoering van de
motie. Met de Rijksgebouwendienst (RGD) en Rijkswaterstaat (RWS) zijn
gesprekken gevoerd over de resultaten van het onderzoek. Deze
gesprekken hebben geleid tot het voornemen om zo mogelijk twee pilots
te starten, waarin enkele mogelijkheden ter verbetering van de veiligheid
tijdens de bouw in de ontwerp- en contracteringsfase worden uitgeprobeerd. De voorbereidingen voor deze pilots worden momenteel in samenwerking met de RGD en RWS getroffen. Aanknopingspunten voor de
pilots komen voort uit het verkennend onderzoek van het EIB, de bespreking daarvan in de begeleidingscommissie en met opdrachtgevers en
aannemers, alsmede de resultaten van evaluaties van projecten, die in
opdracht van de RGD en RWS zijn uitgevoerd. Overigens geven de RGD
en RWS aan dat de beste mogelijkheden voor afspraken over arbeidsveiligheid tijdens de bouw na de aanbesteding liggen en deze mogelijkheden ook nadrukkelijk mee te nemen in de pilots. Beide pilots worden
momenteel uitgewerkt tot concrete plannen. Bij positieve resultaten van
de pilots is het de bedoeling de getoetste mogelijkheden voor verbetering
in de praktijk te stimuleren. De verwachting is dat beide pilots na de
zomer van start kunnen gaan.
4. Motie Koopmans/Stuurman
Naar aanleiding van mijn adviesaanvraag aan de Gezondheidsraad inzake
het signaleren of er op dit moment of op termijn nieuwe (internationale)
wetenschappelijk inzichten zijn of te verwachten zijn met betrekking tot
concrete gezondheidskundige en/of veiligsheidkundige grenswaarden,
heeft de commissie Signalering Arbeidsomstandigheden (commissie) van
de Gezondheidsraad het signalement «Hittestress op de werkplek» uitgebracht. Het eindoordeel van de commissie luidt dat de huidige wetenschappelijke inzichten geen aanleiding geven om de gezondheidskundige
referentie- en grenswaarden voor hittestress te herzien voor wat betreft de
fysieke kortetermijneffecten. Volgens de commissie verdient het wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 883, nr. 153

3

aanbeveling te onderzoeken of er veiligheidskundige grenswaarden geformuleerd kunnen worden ter bescherming tegen effecten op het mentale
functioneren. Tot slot concludeert de commissie dat langetermijneffecten
van hittestress onvoldoende zijn onderzocht om als basis voor grenswaarden te kunnen dienen. De commissie doet geen voorstel voor de
hoogte van veiligheidskundige grenswaarden aangezien dat buiten de
adviesaanvraag valt.
Een dezer dagen zal ik de adviesaanvraag over het al dan niet opnemen
van een grenswaarde met betrekking tot hittestress in de Arbowet- en
regelgeving aan de Sociaal Economische Raad voorleggen.
5. Verstrekking Aware-code door verfindustrie
De Aware-code is een getal waarin het gevaar voor de gezondheid van
oplosmiddelrijke producten kan worden uitgedrukt. Door de codes van
producten te vergelijken kan de werkgever op eenvoudige wijze het minst
ongezonde product kiezen. Hierna kan de werkgever met behulp van
reguliere informatie over gevaarlijke stoffen de juiste beschermende
maatregelen te nemen. Met name de metaalbranche wil graag gebruik
kunnen maken van de niet verplichte Aware-code die door verfproducenten kan worden geleverd. De verfproducenten bleken weinig genegen
de code standaard bij hun producten te leveren. Op grond van mijn
toezegging in het AO van 19 juni afgelopen jaar heb ik contact opgenomen met de bestuursvoorzitter van AkzoNobel, de grootste verfproducent van Nederland. Dit heeft geleid tot overleg met de voorzitter
van de VVVF, de branchevereniging van verfproducenten, die heeft toegezegd dat indien bedrijven uit de metaalsector om een Aware-code vragen,
zij die ook geleverd krijgen door verfproducenten. Ik beschouw dit als een
belangrijke stap in de richting van de behoeften van de metaalsector. In
een recente brief van de sociale partners in de metaal, waarvan u een
afschrift heeft ontvangen, geven zij aan dat verfproducenten de Awarecodes in een aantal gevallen toch niet leveren. Deze constatering is gebaseerd op de resultaten van een uitvraag door slechts enkele metaalbedrijven. Ik ga er vooralsnog vanuit dat hier sprake is van een misverstand en heb de VVVF gevraagd hun toezegging te bevestigen en daaraan
in eigen kring bekendheid te geven. Het is nu aan de bedrijven in de
metaalsector om volop gebruik te maken van de opening die met deze
toezegging geboden wordt. Een afschrift van mijn antwoord op de brief
van de sociale partners in de metaalbewerking en metalektro ontvangt u
separaat
6. Toetsingskader veilig werken aan en op gebouwen
Mevrouw Timmer heeft gevraagd naar de voortgang van het onderzoek
naar de haalbaarheid van een toets op de onderhoudbaarheid van een
gebouw. Ik kan daarover het volgende melden.
In samenwerking met het Ministerie van VROM, de schoonmaakbranche
en gemeenten is een concept voor een toetsingskader «veilig werken aan
en op gebouwen» ontwikkeld. Het doel van dit toetsingskader is om
bouwplannen te kunnen toetsen op onderhoudbaarheid. Toepassing van
dit toetsingskader zorgt ervoor dat al bij het ontwerp van een gebouw
rekening wordt gehouden met het veilig kunnen uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden zoals gevelreiniging en glazenwassen.
Het concepttoetsingskader wordt thans op praktische bruikbaarheid
getoetst en zal naar verwachting dit jaar worden vastgesteld. Partijen als
architecten, opdrachtgevers en onderhoudsbedrijven kunnen dan het
toetsingskader gebruiken. Het Ministerie van VROM onderzoekt de mogelijkheden voor een wettelijke verankering van het toetsingkader in de
Woningwet.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 883, nr. 153

4