Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 85

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 oktober 2013
Refererend aan het verzoek van uw Kamer van 18 september jongstleden
wil ik in deze brief graag ingaan op het fenomeen mobiel banditisme. Er is
de afgelopen anderhalf jaar veel gedaan tegen mobiel banditisme: de
politie verricht wekelijks specifieke en maandelijks grootschalige acties
daartegen en de activiteiten die ik in mijn brief over dit onderwerp van
26 maart 2012 (Kamerstuk 29 911, nr. 64) heb aangekondigd zijn effectief.
Ik zie het recente rapport Mobiel Banditisme van de Universiteit Utrecht1
als een ondersteuning van mijn beleid.
Mobiele bendes: actueel beeld
De politie heeft een actueel criminaliteitsbeeld van mobiel banditisme. Ten
opzichte van het criminaliteitsbeeld zoals in mijn brief van 26 maart 2012
geschetst is er weinig veranderd. Uit de analyse van politiecijfers uit 2012
valt te concluderen dat er sinds 2010 fors meer Oost-Europese verdachten
zijn aangehouden en dat een groot gedeelte is aangehouden voor een
vermogensdelict (bij de Roemeense en Litouwse verdachten is dat 80 à
87%) terwijl zij in meer dan 50% van de gevallen woonachtig zijn in het
buitenland (Roemenen en Litouwers zelfs 87% resp. 71%). In 2012 zijn
bijna 5.000 personen (in 2010: bijna 4.300) Oost-Europese personen die
niet in Nederland woonachtig zijn, aangehouden op het verdenking van
het plegen van vermogensdelicten. Een groot deel van hen maakt deel uit
van mobiele bendes. Het algemene beeld is dat er sprake is van een
toename van diverse vormen van vermogensdelicten door Oost-Europese
bendes, waaronder (woning)inbraken, voertuigcriminaliteit en winkeldiefstallen.
Het rapport Mobiel Banditisme van prof. Siegel geeft een goed beeld van
de aard van het fenomeen en bevat waardevolle observaties. Enkele van
de belangrijkste conclusies zijn: «Er worden in Nederland aanzienlijke
inspanningen verricht om Oost- en Centraal-Europese rondtrekkende
bendes aan te pakken. Deze inspanningen betreffen zowel repressieve en
1

kst-29911-85
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 85

1

preventieve maatregelen als nieuwe wetten en operationele, bestuurlijke
en technologische vernieuwingen. Hiermee volgt Nederland andere
West-Europese landen die al langer worstelen met deze problematiek.»
En: «Als gevolg van de hogere prioriteit die nu wordt gehecht aan de
bestrijding van mobiel banditisme en diverse initiatieven om deze vorm
van georganiseerde misdaad in Nederland terug te dringen, is het aantal
gevallen van ladingsdiefstal en skimming inmiddels afgenomen.»
Uit het rapport blijkt niet dat er specifieke beweegredenen zijn om naar
Nederland te komen: Nederland staat niet bovenaan de lijst van populaire
landen, Nederland is uitwisselbaar met elk ander Europees land waar veel
te halen valt. Zodra het ergens te heet onder de voeten wordt verkast men
weer naar een andere regio. Verder is vooral de armoede en het gebrek
aan perspectief in het land van herkomst doorslaggevend om op het
criminele pad te gaan in het «rijke» Westen.
Een belangrijke conclusie van het onderzoek is ook dat de detentieomstandigheden in Nederland veelal niet als positief gezien worden, met
andere woorden: de Nederlandse cel wordt niet als een hotel beleefd.
Bovendien vindt men de straffen in Nederland te hoog.
Er leven in uw Kamer vragen over de stelling uit het rapport dat
Oost-Europese bendes de spullen uit inbraken, waarvan steeds is gedacht
dat zij ze mee naar het buitenland namen, gewoon hier op de zwarte
markt verkopen. Allereerst wil ik opmerken dat de markten waarover het
hier gaat niet zwart zijn in de zin van illegaal. Bij de Beverwijkse Bazaar is
sprake van verticaal toezicht: OM, politie, gemeente, de belastingdienst en
andere handhavingsdiensten controleren deze markt regelmatig en
hanteren een integrale aanpak. Daarnaast is sprake van horizontaal
toezicht door de Beverwijkse Bazaar zelf. Als er voldoende concrete
aanwijzingen zijn, stellen OM en Politie strafrechtelijke onderzoeken in. Dit
is in het verleden ook gebeurd en dit heeft tot veroordelingen geleid.
Weerbaarheid: stand van zaken
Er is sinds mei 2012 een integraal actieplan tegen mobiele bendes in
uitvoering, dat een groot aantal acties van publieke en private partners
omvat en een integrale aanpak voorstaat met vele acties op het terrein
van preventie, repressie en tegenhouden alsmede de oprichting van een
Gemeenschappelijke Informatie Organisatie (GIO). Op het gebied van
preventie zijn alle maatregelen inmiddels uitgevoerd. Deels verliep dat via
het Actieplan Criminaliteit tegen Bedrijven (ACtB), waarover ik u conform
mijn toezegging in het AO over woninginbraken van 12 juni jl nader zou
informeren. Doel van het Actieplan is Nederland veiliger te maken voor
ondernemers en werknemers en zodoende een bijdrage te leveren aan
een veiligere samenleving. In de afgelopen anderhalf jaar zijn belangrijke
resultaten geboekt, zowel gericht op de dadergerichte preventie als op de
voorkoming van slachtofferschap en gebiedsgerichte preventie. Zo heb ik
op 4 juni 2013 de Veilig Ondernemen Scan gelanceerd, waarmee de
ondernemer zelf zijn risico kan bepalen voor verschillende typen delicten.
Detailhandel Nederland heeft in februari van dit jaar de campagne «Uw
kiezers, onze klanten» gelanceerd, gericht op de lokale politici waarin
preventieve maatregelen zoals een verbod op geprepareerde tassen in de
APV gepropageerd worden. De op te richten Gemeenschappelijke
Informatie Organisatie (GIO) zal zich verder met preventie bezighouden.
Ook zijn er concrete hulpmiddelen voor het bedrijfsleven gemaakt ter
voorkoming van acquisitiefraude en cybercrime. Verder noem ik het
Keurmerk Veilig Ondernemen waarvan er van begin 2012 tot en met
1 september 2013 157 zijn uitgereikt. Nader onderzoek in aanvulling op
dat van de Universiteit Utrecht door het WODC ten behoeve van tegenhouden van mobiele bendes moet helpen het barrièremodel tegen mobiel
banditisme verder te versterken, te beginnen bij moment van binnenkomst in Nederland, het vervoer, verblijf en modus operandi tot aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 85

2

heling en de besteding van het criminele vermogen. Om heling verder te
bestrijden is sinds 2012 het Digitaal Opkopersregister (DOR en de
aansluiting op stopheling.nl in Apeldoorn met succes beproefd: er konden
44 verdachten worden aangehouden en 68 zaken opgelost. Het DOR wordt
daarom verder verbreid: inmiddels zijn er 44 gemeenten op aangesloten.
Winkelketens en transportbedrijven beschikken vaak over informatie over
mobiele bendes, zoals beeldmateriaal, kentekens van voertuigen, namen
en modi operandi. Sinds 2010 delen ze deze informatie met de Informatie
Organisatie van de Landelijke Eenheid (voorheen Ipol). De politie
analyseert en combineert die informatie met andere politiële informatie.
Mede dankzij deze aanpak is al een aantal actieve dadergroepen aangehouden. De GIO zal voortaan deze informatie op bruikbaarheid controleren alvorens deze met de politie te delen maar ook terugkoppelen aan
bedrijven om ze te waarschuwen voor dreigingen zodat zij voorzorgsmaatregelen kunnen nemen.
Repressieve aandacht
De politie zal de integrale aanpak van mobiel banditisme continueren en
op onderdelen intensiveren en blijven bijdragen aan een offensieve
dadergerichte strategie. Daartoe zal zij snel en adequaat gegevens
uitwisselen, zowel op nationaal niveau als met buitenlandse politiediensten en internationale organisaties. Op basis van een real-time
informatiebeeld zal de politie partners in de aanpak ondersteunen bij het
kiezen van effectieve interventies gericht op dadergroepen, verblijfplaatsen, veelgebruikte routes, facilitators en hotspots in het helingcircuit.
Daarnaast zal de politie opsporingsonderzoeken en handhavings- en
controleacties blijven uitvoeren gericht op het aanpakken en tegenhouden
van mobiele banditisme.
De politie-aanpak van mobiele bandieten bestaat uit 3 onderdelen:
a. Identificeren van mobiele bendes en versterken informatie gestuurde
aanpak door politie en partners. De politie verzamelt en analyseert
informatie van verschillende partners binnen en buiten de politie,
waaronder EuropOL en de GIO, en verstrekt vervolgens concrete
informatie- en/of interventieadviezen aan de verschillende partners.
De intelligencevoorziening zal tevens het Europese EMPACTprogramma Organised Property Crime ondersteunen, waaraan de
Nederlandse politie deelneemt.
b. Verstoren en frustreren van mobiele bendes in Nederland. Daartoe zal
de politie een groot aantal substantiële acties in de sfeer van
opsporing, handhaving en controle uitvoeren. Deze versterkte aanpak
zal zich richten op dadergroepen, verblijfplaatsen, bekende routes,
het helingcircuit en facilitators. Bij de reguliere grootschalige
verkeerscontroles blijft mobiel banditisme een vast aandachtpunt en
de technische signaleringsmogelijkheden van ANPR en grensbewakingsystemen zullen daarbij beter benut gaan worden.
c. Versterken ketenaanpak mobiel banditisme: in 2014 zal de internationale informatie-uitwisseling (24/7 vaststelling juiste identiteit en
antecedenten binnen wettelijke en organisatorische mogelijkheden)
bij aangehouden vreemdelingen verder gestroomlijnd worden.
Daarnaast zal de politie landelijk de dossieropbouw ten behoeve van
adequate afdoening door OM, Rechterlijke Macht en IND optimaliseren. Bij het OM is een speciale officier van justitie hiermee belast,
naast de officieren van justitie die belast zijn met reguliere onderzoeken naar mobiele bendes.
Verdachten uit Oost-Europa zonder vaste woon- of verblijfplaats in
Nederland (en die vermoedelijk lid zijn van een mobiele bende) worden
zoveel mogelijk vastgehouden zodat afdoening via snelrecht leidt tot lik
op stuk beleid. De ketenaanpak wordt ook afgestemd met het ZSM-traject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 85

3

Roma
Misdrijven door Roma krijgen niet meer, maar ook niet minder aandacht.
De door een lid van uw Kamer gememoreerde 250 miljoen euro schade
voor burgers en bedrijfsleven wordt niet veroorzaakt door Roma alleen
maar door alle mobiele bendes tezamen. Samen met mijn ambtgenoot
van SZW werk ik in het kader van het Programma aanpak uitbuiting
(Roma-)kinderen samen met Nederlandse gemeenten aan een integrale
aanpak gericht op kinderen (uit multiprobleem-gezinnen met een
Roma-achtergrond) die ingezet worden voor het plegen van (kleine)
criminaliteit. De Kamer is per brief geïnformeerd over dit programma.
Inzicht in hoe familieclans internationaal opereren leidt tot een gerichte
aanpak voor de ontmanteling van die infrastructuur. Daarnaast blijft de
opvang van (kind)slachtoffers, hun bescherming en de aanpak en
bestraffing van daders van belang.
Veel gemeenten hebben bedelarij al strafbaar gesteld in hun APV. Ik ben
bezig gedwongen bedelarij op te nemen in het Wetboek van Strafrecht als
een vorm van mensenhandel. Er is daar immers sprake van uitbuiting.
Wanneer kinderen worden gedwongen tot bedelarij, maar ook tot
zakkenrollerij, inbraak of winkeldiefstal zal dat een strafverzwarende
omstandigheid zijn, dus ook wanneer het slachtoffer zestien of zeventien
jaar oud is. De Eerste Kamer behandelt het wetsvoorstel dit najaar.
Europese samenwerking
In de samenwerking met Duitsland en België heeft het gezamenlijke
Bureau voor Euregionale Samenwerking een thematische werkgroep
rondtrekkende dadergroepen die zich bezighoudt met de bestrijding van
grensoverschrijdende woninginbraken en car- en homejackings. Dat is een
afspraak die ik met mijn Duitse en Belgische collega’s gemaakt heb. Die
werkgroep zal begin 2014 verslag uitbrengen over de resultaten hoe in
2014 verder gewerkt zal worden. Ik zal dit najaar apart spreken met mijn
Belgische collega van Binnenlandse Zaken en onder andere met haar
bespreken hoe wij onze samenwerking op dit punt verder kunnen
versterken.
Zowel Polen, Bulgarije, Roemenië als Litouwen beschikken over zgn Asset
Recovery Offices, zodat ontneming ten van criminele opbrengsten
vergemakkelijkt wordt. Met Polen en Roemenië hebben we ook al goede
operationele ervaringen. Alle landen zijn heel actief op dit punt en willen
van ons leren.
Van de Oost-Europese lidstaten hebben er reeds meerdere het
kaderbesluit-Wets geïmplementeerd. Ik heb mijn Bulgaarse en Roemeense
collega’s en marge van de JBZ-Raad van oktober aangesproken op het
belang van deze afspraak om Europese gedetineerden en dus ook leden
van mobiele bendes hun straf in eigen land te laten ondergaan.
Per 1 januari 2014 geldt op grond van de toetredingsverdragen vrij
verkeer van werknemers met Bulgarije en Roemenië. Ik verwacht niet dat
dit grote en negatieve gevolgen zal hebben voor de problematiek van het
mobiele banditisme. Immers er is al geruime tijd recht op vrij reizen
binnen de Europese Unie en dat is alles wat mobiele bendes nodig
hebben.
In toenemende mate maken wij gebruik van het instrument ongewenstverklaring. In 2011 betrof dat 230 EU-burgers, in 2012 330 en in de eerste
helft van 2013 waren dat er al 180. In 2012 hebben 220 ongewenstverklaarde EU-burgers Nederland aantoonbaar verlaten. ECRIS, het Europees
systeem van uitwisseling van gegevens uit strafregisters, zal daarbij in
toenemende mate helpen. Bij een pilot dit jaar bleek dat in de helft van de
gevallen relevante informatie werd verkregen over gearresteerde
EU-burgers. Een derde daarvan bleek een strafblad elders te hebben en
dat was van nut om hogere straffen te kunnen eisen en bij het ongewenst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 85

4

verklaren c.q. (negatief) beoordelen van het verzoek tot opheffen van hun
ongewenstverklaring. De meeste Europese lidstaten hebben ECRIS in de
praktijk geïmplementeerd.
De partners in de vreemdelingenketen investeren fors in de herkenning
van vreemdelingen in de strafrechtketen, zodat aansluitend op het
strafrechtelijke traject, criminele vreemdelingen waar mogelijk uit
Nederland kunnen worden verwijderd.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 85

5