Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 287

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VOOR
BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 februari 2020
Met verwijzing naar het verzoek van 16 januari informeert het kabinet uw
Kamer met deze brief over de inzet van het Koninkrijk der Nederlanden
voor het lidmaatschap van de VN-Mensenrechten-raad voor de periode
2020–2022. Tijdens de begrotingsbehandeling van BZ in november 2019
werden reeds de contouren van de Nederlandse inzet met de Kamer
gedeeld (Handelingen II 2019/20, nr. 24, item 24).
Op 17 oktober jl. is het Koninkrijk met 172 stemmen voor de vierde maal
gekozen tot lid van de Mensenrechtenraad. Het kabinet beschouwt de
Mensenrechtenraad als het belangrijkste VN-forum voor de bescherming
en de bevordering van mensenrechten. Daarnaast speelt de Mensenrechtenraad een steeds belangrijker rol in het tegengaan van straffeloosheid.
In een context waar de universaliteit en naleving van mensenrechten
wereldwijd onder druk staan, zet het Koninkrijk – voortbouwend op onze
internationale voortrekkersrol op het terrein van de mensenrechten – in op
een (wederom) actief Mensenrechtenraad lidmaatschap, waarin we pal
staan voor het universele respect voor de mensenrechten en voor het
behoud en versterking van de instellingen die dit bevorderen. Dat doet het
kabinet vanuit de grondwettelijke overtuiging dat mensenrechten voor
allen wereldwijd gelden en in de wetenschap dat staten met een goed
functionerende rechtsstaat die de mensenrechten respecteren de beste
garantie bieden voor stabiliteit en ontwikkeling.
De inzet van het kabinet zal gericht zijn op het bevorderen van respect
voor mensenrechten en het aanpakken van mensenrechtenschendingen,
en het betrekken van alle relevante stakeholders in het werk van de
Mensenrechtenraad (respect, reach out, respond).
Respect – Het Koninkrijk zal zich tijdens het driejarige lidmaatschap
inzetten voor de bescherming en bevordering van universele mensenrechtennormen en -standaarden. Het kabinet zet daarbij specifiek in op het

kst-32735-287
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 735, nr. 287

1

bereiken van resultaten op de prioriteiten van het mensenrechtenbeleid
en de BHOS-nota (Kamerstuk 34 952, nr. 1), en het behoud van een sterke
Mensenrechtenraad, in lijn met de motie van lid Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 35 300 V, nr. 33) over persvrijheid, gelijke rechten van LHBTI’s en
bescherming van religieuze minderheden als speerpunt in de
VN-Mensenrechtenraad, en de motie van de leden Ploumen en Van Ojik
(Kamerstuk 35 300 V, nr. 35) over versterking van de Mensenrechtenraad.
Reach out – Het Koninkrijk wil een betrouwbare partner zijn voor leden en
niet-leden, grote en kleine landen, het maatschappelijk middenveld en
mensenrechtenverdedigers. De Mensenrechtenraad is gebaat bij een
transparante en inclusieve samenwerking tussen staten om grensoverschrijdende uitdagingen met implicaties voor de mensenrechten, zoals
bijvoorbeeld klimaatverandering, het hoofd te bieden. Het Koninkrijk zal
afhankelijk van de onderwerpen met wisselende partners optrekken om
effectief te opereren. Het Koninkrijk zal erop toezien dat maatschappelijke
organisaties en mensenrechtenverdedigers in de Mensenrechtenraad hun
verhaal kunnen doen. Dit is belangrijk nu hun werk wereldwijd moeilijker
en gevaarlijker wordt.
Respond – De Mensenrechtenraad is bij uitstek een goed platform voor
kritische dialoog. Waar sprake is van ernstige misstanden zal het
Koninkrijk de Mensenrechtenraad aanjagen om in actie te komen,
bijvoorbeeld door mensenrechtenrapportages, plenaire debatten en de
instelling van passende accountability mechanismen. Een responsieve
Mensenrechtenraad speelt bovendien een belangrijke rol in het
voorkomen van verdere mensenrechtenschendingen.
De nadere uitwerking van de agenda rond de versterking van de Mensenrechtenraad en de inhoudelijke focus van de inzet van het kabinet zijn
hieronder opgenomen.
Versterking van de VN-Mensenrechtenraad
Ook in de Mensenrechtenraad is de druk op het multilaterale systeem en
de internationale rechtsorde zichtbaar. China verkrijgt in de Mensenrechtenraad toenemend steun voor een eigen visie op mensenrechten die de
focus verlegt naar economische rechten en het soevereiniteitsprincipe:
individuele rechten zijn ondergeschikt aan het belang van het collectief en
landen dienen zich niet met elkaars «interne aangelegenheden» te
bemoeien. De VS zegden in 2018 het lidmaatschap op uit onvrede over de
kwaliteit van het lidmaatschap en de disproportionele aandacht voor
Israël. Intussen neemt het werk van de Mensenrechtenraad en de
bijbehorende mechanismen toe, terwijl de financiering terugloopt. Het
kabinet wil de Mensenrechtenraad van binnenuit versterken en hervormen. Daartoe zet het kabinet in op het afbouwen van agendapunt 7, de
verbetering van de kwaliteit van het Mensenrechtenraad lidmaatschap en
afdoende financiering.
Het Koninkrijk is voornemens om samen met onze partners te blijven
werken aan het geleidelijk afbouwen van het aparte agendapunt 7
(«Mensenrechtensituatie in de Palestijnse gebieden en andere bezette
Arabische gebieden») conform motie van het lid Van der Staaij
(Kamerstuk 34 775, nr. 44), zoals uiteengezet in de Kamerbrief van
19 september 2018 (Kamerstuk 23 432, nr. 471). Bovendien zal het
Koninkrijk – bij voorkeur in EU-verband – in Genève en New York
participeren in de voorbereidingen van de hervormingsdiscussie van de
Mensenrechtenraad en de VN-Verdragscomités. Het Koninkrijk zal tevens
pleiten voor een betere integratie van de mensenrechtenbenadering voor
vrede, veiligheid en ontwikkeling, alsook versterking van de derde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 735, nr. 287

2

VN-pilaar (mensenrechten) in de brede VN-hervormingsdiscussie. De VN
Agenda 2030/Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDGs) zullen hierbij
betrokken worden.
De slagkracht en geloofwaardigheid van de Mensenrechtenraad hangt in
grote mate af van de samenstelling. Het lidmaatschap komt met een
verantwoordelijkheid om de mensenrechten ook in eigen land te
respecteren en te bevorderen, en de bereidheid hierover te rapporteren,
maar afzonderlijke leden hanteren hiervoor uiteenlopende standaarden.
Om de kwaliteit van het lidmaatschap te vergroten, ziet het Koninkrijk
graag dat kandidaatleden zich verplicht presenteren aan de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties, conform het model van de
verkiezingen van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties.
Daarnaast wil het Koninkrijk dat Mensenrechtenraadleden na afloop van
hun lidmaatschap rekenschap afleggen over hun bijdrage aan de
bevordering van mensenrechten wereldwijd en in hun eigen land. Het is
ook belangrijk dat meer landen zich kandidaat stellen voor de Mensenrechtenraad. Ongeveer 90 landen zijn nog niet eerder lid geweest,
waaronder hoofdzakelijk kleine eilanden en ontwikkelingslanden (SIDS).
Eind 2018 richtte het Koninkrijk samen met het Verenigd Koninkrijk een
contactgroep op om het belang van het lidmaatschap onder de aandacht
te brengen van een brede groep landen. Tijdens het huidige lidmaatschap
zal het Koninkrijk er naar streven via deze contactgroep ten minste drie
landen uit te nodigen zich verkiesbaar te stellen.
Het Koninkrijk geeft sinds de oprichting van de Mensenrechtenraad
jaarlijks een significante vrijwillige bijdrage aan het kantoor van de Hoge
Commissaris voor de Mensenrechten (OHCHR), gedeeltelijk geoormerkt
voor de prioriteiten van het Koninkrijk. Het Koninkrijk behoort tot de
top-donoren van de OHCHR en staat in nauw contact met de OHCHR.
Aangezien het reguliere VN-budget slechts een derde van de OHCHRbegroting dekt, zijn vrijwillige bijdragen noodzakelijk om het werk van de
OHCHR te kunnen uitvoeren. Het Koninkrijk zal pleiten voor een hoger
regulier VN-budget voor mensenrechten en voor een bredere donorbasis
die garant staat voor vrijwillige bijdragen. Als inkomend lid zal het
Koninkrijk vanaf 2020 de vrijwillige bijdrage voor meerdere jaren
committeren. Dit biedt het Koninkrijk de kans concrete resultaten na te
streven en biedt de OHCHR financiële stabiliteit.
Resultaten ten aanzien van de prioriteiten van het geactualiseerd
mensenrechtenbeleid en de BHOS-nota
Landensituaties
Het Koninkrijk zal altijd ernstige mensenrechtensituaties in landen blijven
aankaarten. Het gaat dan onder meer over het aanspreken van landen als
Venezuela, Myanmar, Jemen, Syrië, Iran, Eritrea, Burundi, Libië, SaoediArabië, Egypte en China op de mensenrechtensituatie in hun land. Om
effectief te kunnen zijn, treedt het Koninkrijk daarbij op in gezelschap van
gelijkgezinde landen en bij voorkeur in EU-verband. Als lid zal het
Koninkrijk actief blijven inzetten op mensenrechten in Jemen via de
jaarlijkse resolutie met een specifieke focus op eerbiediging van mensenrechten en humanitair oorlogsrecht, en accountability. Het Koninkrijk trekt
hierbij op als core group met België, Canada, Ierland en Luxemburg voor
verlenging en versterking van het mandaat van de Group of Eminent
Experts.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 735, nr. 287

3

Vrijheid van meningsuiting en internetvrijheid
Samen met Canada zal het Koninkrijk in de Mensenrechtenraad de
resolutie voor de mandaatverlenging van de VN-expert voor vrijheid van
meningsuiting trekken. We zetten daarnaast met gelijkgestemde landen in
op een versterkt normstellend kader voor persvrijheid, veiligheid van
(vrouwelijke) journalisten en vrijheid van meningsuiting online en offline.
De focus zal daarbij ook op accountability voor mensenrechtenschendingen tegen journalisten, media-actoren en mensenrechtenverdedigers
liggen. Het Koninkrijk zal in de Mensenrechtenraad voortbouwen op de
resultaten van de World Press Freedom conferentie in Nederland in april
2020. We zullen in de Mensenrechtenraad het geweld tegen journalisten
veroordelen en concrete misstanden op het gebied van persvrijheid aan
de orde stellen.
Vrijheid van religie en levensovertuiging
In november 2019 was Nederland gastheer van de 7e zitting van het
Istanboel Proces. In het eerste jaar van ons hernieuwde Mensenrechtenraadlidmaatschap zal het Koninkrijk zichtbaar opvolging bieden aan de
resultaten van de bijeenkomst, onder meer door de publicatie van het
rapport van die zitting en lancering van een website. Verder zal het
Koninkrijk zich onder meer in EU-verband inspannen voor vrijheid van
religie en levensovertuiging en de mandaatverlenging van de VN-rapporteur ondersteunen. We zullen ons inspannen om accountability voor
schendingen van het recht op vrijheid van religie en levensovertuiging via
de Mensenrechtenraad te vergroten. Waar relevant zullen we aandacht
vragen voor de rechten van niet-gelovigen, afvalligen, andersdenkenden
en bekeerlingen, inclusief het decriminaliseren van blasfemie/afvalligheid
en afschaffen van de doodstraf op deze gronden.
Gelijke rechten voor LHBTI’s
Het Koninkrijk blijft als lid van de Mensenrechtenraad een zichtbare rol
spelen op het dossier gelijke rechten voor LHBTI’s. Tijdens interactieve
dialogen met de VN-expert voor seksuele oriëntatie en genderidentiteit zal
het Koninkrijk het mandaat nadrukkelijk steunen, constructief bijdragen
aan de discussie en inzetten op een ambitieuze EU-verklaring. Ook in
andere dialogen en debatten zullen we waar nodig de specifieke positie
van LHBTI’s benoemen. Het Koninkrijk zal in 2020–2022 de OHCHR
ondersteunen met een geoormerkte financiële bijdrage om specifiek op
gelijke rechten voor LHBTI’s in te zetten. We zijn daarmee de grootste
donor voor dit thema bij de OHCHR.
Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes
Het Koninkrijk blijft een onverminderd actieve speler ter verdediging en
bevordering van de gelijke rechten van alle vrouwen en meisjes,
keuzevrijheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
(SRGR). In de Mensenrechtenraad is, in tegenstelling tot andere multilaterale fora, nog terrein te winnen met name als het gaat om zelfbeschikking en keuzevrijheid van vrouwen en meisjes over hun eigen
lichaam. De leiderschapsrol van het Koninkrijk, samen met gelijkgezinde
landen, is daarin onontbeerlijk. We zullen nauw samenwerken met
jongeren-, vrouwenrechten- en SRGR-organisaties om de beoogde
vooruitgang te bereiken, bestaande taal te verdedigen en bredere steun te
mobiliseren, met name bij landen die zich (nog) niet actief hebben
uitgelaten over deze thema’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 735, nr. 287

4

Mensenrechtenverdedigers en ruimte voor maatschappelijk
middenveld
De Mensenrechtenraad is het VN-forum waar maatschappelijke organisaties spreekrecht hebben. Deze betrokkenheid van maatschappelijke
organisaties staat echter onder druk. Het Koninkrijk zal een constructieve
en principiële partner zijn voor het maatschappelijk middenveld en
bevordert daarom actief de deelname, onder andere van (vrouwelijke)
mensenrechtenverdedigers, aan debatten in de Mensenrechtenraad.
Samen met de Benelux-partners geeft het Koninkrijk bovendien regelmatige scherpe verklaringen af ter veroordeling van represailles
(reprisals) tegen mensenrechtenverdedigers als gevolg van hun interactie
met de VN. Het Koninkrijk zal als lid bovendien expliciete steun verlenen
aan de bestaande resoluties en initiatieven van partners ter bescherming
van mensenrechtenverdedigers en de ruimte voor het maatschappelijk
middenveld, inclusief het recht op vrijheid van vereniging en vergadering.
We leggen daarbij de nadruk op onder meer milieurechtenverdedigers,
vrouwelijke mensenrechtenverdedigers, jongeren, online aspecten van de
maatschappelijk ruimte en de legitieme rol van sociale- en protestbewegingen.
Internationale rechtsorde en strijd tegen straffeloosheid
Naast de consequente inzet op verwijzingen naar accountability via de
landen- en thematische resoluties van de Mensenrechtenraad, zal het
Koninkrijk inzetten op een meer consistente en kwalitatieve ondersteuning
door OHCHR aan de uiteenlopende accountability mechanismen (zoals
onderzoekscommissies, bewijsgaringmechanismen etc.) die door de
Mensenrechtenraad worden ingesteld. Het Koninkrijk biedt de OHCHR
hiervoor jaarlijks geoormerkte financiële ondersteuning. Het Koninkrijk zal
zich bovendien inspannen voor versterkte samenwerking tussen het
Internationaal Strafhof en de bewijsgaringsmechanismen. Het Koninkrijk
zal hiervoor het komend jaar twee conferenties in Genève en New York
organiseren.
Tot slot
Het Koninkrijk ziet mensenrechten als een hoeksteen van het buitenlandbeleid. Als lid nemen we zichtbaar verantwoordelijkheid voor het
VN-mensenrechtensysteem en dragen we bij aan een sterkere Mensenrechtenraad die de internationale mensenrechtennormen en -standaarden
verdedigt, de uitdagingen van de 21e eeuw het hoofd biedt, landensituaties aankaart en focust op voor ons belangrijke onderwerpen, zoals
vrijheid van meningsuiting, gelijke rechten van LHBTI’s, vrouwenrechten
en vrijheid van religie en levensovertuiging. De Ministers, Mensenrechtenambassadeur, Speciaal Gezant voor Religie en Levensovertuiging en
hoogste ambtenaren zullen het Koninkrijk bij de zittingen van de Mensenrechtenraad vertegenwoordigen. Over de bereikte resultaten wordt
jaarlijks in de Mensenrechtenrapportage gerapporteerd.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 735, nr. 287

5