Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2193
Vragen van de leden Nijboer (PvdA) en Maatoug (GroenLinks) aan de
Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen over het gevolg van
een hogere instroom van jonge pensioendeelnemers voor het
opbouwpercentage (ingezonden 20 maart 2023).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen), mede namens de Staatssecretaris van Financiën (ontvangen
6 april 2023).
Vraag 1
Klopt het dat de instroom van meer jonge pensioendeelnemers als gevolg
van de verlaging van de startleeftijd ervoor kan zorgen dat het fiscaal
maximale opbouwpercentage voor alle deelnemers van de pensioenregeling
in kwestie daalt?
Antwoord 1
Nee, dat klopt niet. Voor elke deelnemer aan de pensioenregeling dient
afzonderlijk de ruimte voor pensioenopbouw te worden bepaald. De fiscale
begrenzingen uit de Wet op de loonbelasting 1964 zijn individueel. De ruimte
voor pensioenopbouw wordt als volgt berekend: pensioengrondslag x
opbouwpercentage x pensioengevende diensttijd. Hierbij is de pensioengrondslag het voltijd pensioengevend loon minus de voltijd AOW-franchise
(zijnde 16.322 euro bij een maximum opbouwpercentage van 1,875 procent).
In geval van deeltijdwerk worden het pensioengevend loon en de AOWfranchise naar rato verlaagd via de factor pensioengevende diensttijd (deze is
1 in geval van voltijd en tussen de 0 en 1 in geval van deeltijd). Niet de
leeftijd van de deelnemer, maar de hoogte van het pensioengevend loon is
dus bepalend voor de fiscale begrenzing van de pensioenopbouw. In de
situatie dat een deelnemer (uitgaande van een voltijd dienstbetrekking) een
lager inkomen heeft dan de AOW-franchise is er geen pensioengrondslag
waarover pensioen kan worden opgebouwd. Alleen die deelnemer heeft dan
geen pensioenopbouw. Dit is conform de huidige en toekomstige systematiek
en raakt de andere deelnemers niet. Overigens kent artikel 10aa Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 wel twee verlaagde AOW-franchises in combinatie
met lagere opbouwpercentages (zijnde een franchise van 13.033 euro bij een
opbouwpercentage van maximaal 1,701 procent en een franchise van
14.714 euro met een opbouwpercentage van 1,701 procent tot en met
1,788 procent). Ook in het nieuwe fiscale kader blijven verlaagde franchises in
combinatie met een lager premiepercentage onderdeel van het Uitvoerings-

ah-tk-20222023-2193
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

besluit loonbelasting 1965. Los daarvan kan in een pensioenregeling in
beginsel ook met een andere franchise of geen franchise worden gewerkt. In
die gevallen moet de pensioenregeling zo zijn vormgegeven dat voor elke
deelnemer afzonderlijk de pensioenopbouw binnen de fiscale ruimte blijft.
Het toepassen van een lagere franchise kan met name gunstig zijn voor
werknemers met een lager loon.
Vraag 2
Klopt het dat dit effect het grootst is bij franchiseloze regelingen, zoals voor
kappers geldt, omdat daar de instroom van jonge deelnemers met een lager
loon het grootst is?
Antwoord 2
Nee, dat klopt niet. De ruimte voor pensioenopbouw is in Nederland
gebaseerd op het driepijlerstelsel. Hierbij vormt de eerste pijler (de AOW) de
basisvoorziening en zijn het arbeidsvoorwaardelijk pensioen (tweede pijler)
en de individuele pensioenopbouw (derde pijler) aanvullend op de AOW.
Pensioenopbouw in de tweede of de derde pijler is mogelijk indien het
pensioengevend loon hoger is dan de AOW-franchise. In een pensioenregeling zonder AOW-franchise dient daarom ook per deelnemer te worden
bepaald of pensioenopbouw mogelijk is binnen de fiscale begrenzingen.
Net als in regelingen met AOW-franchise zal de regeling dusdanig vormgegeven moeten worden dat deelnemers met een loon lager dan de AOWfranchise geen pensioenopbouw hebben. Het is overigens mogelijk om in een
pensioenregeling voor verschillende inkomensgroepen verschillende
franchises en opbouwpercentages te hanteren. Overigens zijn franchiseloze
regelingen niet altijd gunstiger voor alle lage inkomens. Afhankelijk van de
hoogte van het salaris kan het ook voordeliger zijn om wel een (verlaagde)
franchise te hanteren met een hoger opbouwpercentage. Dit is aan sociale
partners om te bepalen, aangezien het een arbeidsvoorwaarde betreft.
Vraag 3
Bent u het eens dat het zeer onwenselijk is als pensioenpremies dalen
wegens beleid dat gericht is op pensioenopbouw voor meer (jonge) mensen?
Antwoord 3
De pensioenambitie die als uitgangspunt geldt voor het huidige en toekomstige pensioenstelsel is een pensioen van 75% van het gemiddeld loon, op te
bouwen in 40 jaar (wat neerkomt op 80% in ruim 42 jaar). Deze ambitie is
inclusief de AOW. De fiscale opbouwruimte is zo vormgegeven dat iedere
deelnemer in 40 jaar (inclusief AOW) 75% van het gemiddelde loon als
pensioen kan opbouwen. Het is aan sociale partners om binnen deze
afgesproken fiscale grenzen aanvullende pensioenregelingen af te spreken.
Vraag 4
Bent u het eens dat de fiscale beperking voornamelijk het doel heeft om
fiscale overstimulering te voorkomen maar dat dit voor lage inkomens niet
snel geldt? Bent u bereid de wet op dit punt aan te passen?
Antwoord 4
De fiscale begrenzingen in de Wet op de loonbelasting 1964 bieden ruimte
voor het opbouwen van een adequaat pensioen gericht op een pensioenambitie van 75% van het gemiddelde loon in 40 jaar inclusief de AOW. Deze
ambitie geldt voor iedereen, ongeacht de hoogte van het inkomen. Omdat bij
de vormgeving van de fiscale ruimte rekening wordt gehouden met de AOW,
is pensioenopbouw in de tweede of de derde pijler fiscaal alleen toegestaan
indien het loon hoger is dan de AOW-franchise. Deze fiscale begrenzingen
zijn ook van belang voor de overheidsfinanciën. Het verruimen van het fiscale
kader voor pensioenopbouw zal leiden tot een hoger budgettair beslag. Het
verruimen van de wet is ook niet nodig omdat pensioenopbouw met een
lagere AOW-franchise of zonder AOW-franchise ook op individueel niveau
mogelijk blijft binnen de pensioenambitie van 75% van het gemiddelde loon
in 40 jaar. Concreet betekent dit dat bij een lagere of geen AOW-franchise een
lagere pensioenopbouw moet worden afgesproken. Wel is het zo dat het
hanteren van geen AOW-franchise of een veel lagere AOW-franchise in het
algemeen, in combinatie met een daarbij behorend lager premiepercentage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

of opbouwpercentage, voor hogere inkomens zal leiden tot een lagere
vervangingsratio dan de gewenste pensioenambitie van 75% van het
gemiddelde loon in 40 jaar. Daarbij is het overigens ook mogelijk om in een
pensioenregeling voor verschillende inkomensgroepen verschillende
AOW-franchises en opbouwpercentages te hanteren, zodat voor verschillende
inkomensgroepen de fiscale ruimte optimaal wordt benut. In verschillende
pensioenregelingen wordt dit ook in de praktijk zo gedaan.
Vraag 5
Bent u bereid om u in te zetten om daling van pensioenpremies als gevolg
van een hogere instroom van jongeren te voorkomen? Zo ja, hoe gaat u dit
doen?
Antwoord 5
Zoals bij antwoord 1 en 2 is aangegeven is een daling van de pensioenpremie door instroom van jongeren niet nodig. Het kan wel zo zijn dat jongeren
van 18 jaar met een loon op het niveau wettelijk minimumloon niet direct
pensioen kunnen opbouwen, aangezien zij nog een inkomen hebben onder
de AOW-franchise. Voor jongeren vanaf 19 jaar geldt dat het wettelijk
minimumloon al hoger is dan de verlaagde AOW-franchise die op grond van
artikel 10aa Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 kan worden gehanteerd
(zijnde 13.033 euro). Voor jongeren vanaf 20 jaar geldt dit ook voor de
reguliere AOW-franchise. Het is aan sociale partners welke AOW-franchise
wordt gehanteerd in een pensioenregeling. Overigens kunnen ook jongeren
van 18 jaar met een hoger inkomen dan het wettelijk minimumloon en de
AOW-franchise wel aanvullend pensioen opbouwen.
Vraag 6
Kunt u een overzicht geven van pensioenregelingen waarbij geen franchise
geldt?
Antwoord 6
In 2022 waren er 34 pensioenregelingen van de 272 pensioenregelingen
ondergebracht bij pensioenfondsen waarin geen franchise was afgesproken.
Dit betreft 3 regelingen bij een bedrijfstakpensioenfonds, 19 bij een ondernemingspensioenfonds en 12 bij overige fondsen (zoals apf-en). Dit betrof in het
totaal ca 37.000 deelnemers op een totaal van 5,9 miljoen deelnemers. Het
merendeel van de regelingen zonder franchise zijn gesloten regelingen
zonder opbouw, of met alleen nog opbouw voor premievrije deelnemers
wegens arbeidsongeschiktheid. Er zijn slechts 8 actieve regelingen zonder
franchise, waarvan de regeling bij het pensioenfonds kappersbedrijf verreweg
het grootste is (in 2021 ruim 19.000 deelnemers).1

1

Bron: https://www.dnb.nl/statistieken tabel 8.14(Soorten franchise pensioenreglementen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3