Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2992

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 augustus 2022
Het moge duidelijk zijn. De situatie in Ter Apel rondom het overvolle
aanmeldcentrum is schrijnend. Dit vraagt direct om een oplossing.
Afgelopen week moesten ruim 700 mensen de nacht door brengen zonder
dak boven hun hoofd, omdat er te weinig opvangplekken beschikbaar zijn
voor de huidige hoge instroom. Deze situatie is in de eerste plaats
verschrikkelijk voor deze mensen die vaak al veel ellende hebben moeten
meemaken.
Deze onhoudbare situatie in Ter Apel vraagt ook veel van de medewerkers
die dag in dag uit deze mensen zo goed mogelijk proberen te helpen. Ook
vraagt deze situatie veel van de bewoners van de gemeente Westerwolde,
de politie, COA-medewerkers, vrijwilligers en vele organisaties die te hulp
schieten.
De enorme druk op Ter Apel leidt ook tot spanningen en regelmatig tot
onveilige situaties. Zowel voor de mensen die nog geen dak boven hun
hoofd hebben als de medewerkers en vrijwilligers die een zo goed en
veilig mogelijke situatie voor deze mensen proberen te garanderen.
Hier moet per direct een oplossing voor komen. Bij het aanmeldcentrum
in Ter Apel worden mensen die voor de poort verblijven duidelijkheid
geboden over hun identificatie- en registratieafspraak bij de politie en
wanneer zij zich hiervoor kunnen melden in Ter Apel. Aan deze mensen
wordt vervolgens onderdak geboden in een noodopvanglocatie in een
nabije gemeente, van waar uit asielzoekers gecontroleerd naar Ter Apel
kunnen komen. Het Ministerie van Defensie stelt een locatie beschikbaar
waar asielzoekers ondergebracht kunnen worden die nu de nacht moeten
doorbrengen rondom het aanmeldcentrum in Ter Apel. Defensie zal ook
helpen bij het opbouwen van de locatie en bij het vervoer van asielzoekers
van en naar Ter Apel. Hiermee kan voorkomen worden dat nog langer
grote aantallen asielzoekers buiten hoeven te slapen. Alle inzet is er op
gericht dit vanaf volgende week functioneel te hebben.

kst-19637-2992
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

1

De afgelopen periode meldden zich meer asielzoekers dan in de
voorgaande COVID-jaren het geval was en het hoogste aantal sinds de
asielpiek van 2015. Mensen die al een verblijfsvergunning hebben
gekregen kunnen in veel gevallen op korte termijn geen huisvesting
krijgen. Zij blijven daarom noodgedwongen langer dan gebruikelijk in een
COA-opvanglocatie. Er komen weinig plekken vrij, terwijl nieuwe
asielzoekers blijven arriveren. Dit laat zien dat in het de gehele keten van
asiel tot en met integratie vastloopt. Om uit de crisis te komen en te
blijven moet daarom integraal over de gehele keten gewerkt worden aan
het (tijdelijk) beperken van de instroom en het versnellen van de
doorstroom en uitstroom.
Door rijk en medeoverheden zijn in de achterliggende maanden al
uitzonderlijke maar noodzakelijke maatregelen getroffen. Dit is vanaf eind
juni verder geïntensiveerd met het activeren van de Nationale Crisisstructuur, waaruit de realisatie en inzet van crisisnoodopvang volgde.
Ondanks de enorme inspanningen die alle partijen hebben geleverd, heeft
dat nog niet geleid tot een meer stabiele situatie.
Bestuurlijke afspraken met medeoverheden
Om de doorstroom in de asielopvang weer op gang te krijgen heeft het
kabinet een dringend verzoek gedaan aan de Veiligheidsregio’s, provincies
en gemeenten. De afgelopen weken hebben het kabinet, de VNG, IPO en
het Veiligheidsberaad in goed overleg essentiële afspraken gemaakt. Er
zijn afspraken gemaakt om de acute noodsituatie in Ter Apel aan te
pakken, maar ook over maatregelen die bijdragen om uit de crisis te
komen en te blijven.
De bestuurlijke afspraken zien op de genoemde acute maatregelen voor
Ter Apel, maar ook op het realiseren van extra crisisnoodopvangplekken
door veiligheidsregio’s en de financiële en praktische ondersteuning die
daarvoor nodig is vanuit het Rijk. Het gaat voor de asielopvang bijvoorbeeld om het versneld uitvoeren van de Uitvoeringsagenda Flexibilisering
Asielketen, vier gemeenschappelijke vreemdelingenlocaties en de
wettelijke taak voor gemeenten op asielopvang. De taakstelling voor dit
jaar blijft hetzelfde. Omdat er veel vergunninghouders bij COA verblijven
en ook de komende periode nog mensen een verblijfsvergunning krijgen,
zal de wettelijke taakstelling voor de eerste helft van 2023 daardoor naar
verwachting uitkomen op tussen de 20.400 en 23.900 personen. Het rijk en
de medeoverheden hebben daarom afgesproken vooruitlopend daarop
voor de tweede helft van 2022 te streven om voor meer dan 20.000
vergunninghouders een passende woning te vinden. Om ook uit de crisis
te blijven, zijn ook afspraken gemaakt met de medeoverheden over de
kabinetsambitie om in de periode 2022–2024 37.500 flexwoningen te
bouwen voor zowel mensen met een verblijfsvergunning als andere
woningzoekenden, zoals onder andere starters. Het kabinet is de VNG, IPO
en het Veiligheidsberaad erkentelijk voor hun constructieve houding
tijdens deze gesprekken en is, gelet de omstandigheden, verheugd met de
bestuurlijke afspraken die door zowel lokaal als landelijk bestuur wordt
gedragen. De afspraken tussen het Rijk, de VNG, IPO en het Veiligheidsberaad zijn opgenomen als bijlage bij deze brief.
In aanvulling daarop heeft het kabinet besloten tot een pakket aan
maatregelen. Een deel daarvan is tijdelijk en resulteert op relatief korte
termijn in een belangrijk effect op de instroom, doorstroom en uitstroom
bij de asielopvang. Het betreft hier geen eenvoudige maatregelen en de
maatregelen hebben deels ook ongewenste aspecten. Dat is ook mede de
aanleiding deze maatregelen tijdelijk in te zetten. Dit pakket aan maatregelen geldt tot het einde van 2023. 1 juli 2023 zal daarbij gelden als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

2

expliciet weegmoment van het totale pakket aan tijdelijke maatregelen. Bij
dat weegmoment zal onder meer worden gekeken of het dan mogelijk is
gebleken om noodopvang te beëindigen en COA te laten voorzien in enige
buffer. De beschrijving van deze set van maatregelen treft u hieronder
aan. De maatregelen zullen zo spoedig als mogelijk inwerkingtreden.
Naast deze inzet vormt de in de asielketen ontstane situatie voor het
kabinet aanleiding voor een fundamentele heroriëntatie op het huidige
asielbeleid en de inrichting van het asielstelsel. Het kabinet zal dit najaar
met een opzet daarvoor komen. Ons doel is om het asielbeleid zoveel
mogelijk gestructureerd te laten verlopen, ongewenste migratiestromen
zoveel mogelijk te beperken en het draagvlak voor migratie in onze
samenleving te behouden en te versterken. Dit conform internationale
verdragen en EU-regelgeving. Voor de komende jaren vergt dit (financiële)
steun voor opvang in de regio en effectievere en slimmere samenwerking
binnen de Europese Unie. Maar het vraagt ook om het eigen huis op orde
te brengen met snellere en zorgvuldiger asielprocedures, stabielere
uitvoering, het tegengaan van overlast, en sneller starten met integratie of
terugkeer.
Met de bestuurlijke afspraken samen met het te ontwikkelen wetsvoorstel
voor een gemeentelijke taak in de asielopvang ligt er perspectief voor een
stabiel en toekomstbestendig asiellandschap. Om de huidige situatie op
opvang en huisvesting het hoofd te bieden, zijn enkele tijdelijke maatregelen nodig.
Tijdelijke maatregelen
Nareis
Onder de mensen die zich in Ter Apel melden, zijn ook nareizende
gezinnen die zich bij hun gezinslid in Nederland mogen voegen.
Op dit moment kunnen na een positief besluit van de IND nareizende
gezinsleden naar Nederland afreizen terwijl de asielstatushouder
(referent) nog wordt opgevangen bij het COA, dan wel woonruimte heeft
gevonden die niet passend is voor alle gezinsleden. Dat betekent op dit
moment dat gezinsleden die Nederland inreizen nog lange tijd moeten
worden opgevangen door het COA. Er verblijven thans 15.400 statushouders, waarvan 7.200 nareizigers in de opvang. Daarmee vormt deze
groep een belangrijk onderdeel van de grote druk op de asielopvang.
Het kabinet acht het in de huidige situatie niet verantwoord om visa aan
gezinsleden af te geven, terwijl hun huisvesting niet binnen afzienbare tijd
is gegarandeerd. Zij zijn dan immers aangewezen op de asielopvang, die
op veel plekken niet voldoet aan de normen die wij zelf daaraan stellen.
Daarom zal tijdelijk worden overgegaan op een aangepaste werkwijze.
Wanneer de IND een nareisaanvraag toetst en constateert dat aan alle
voorwaarden voor nareis is voldaan, zal als gebruikelijk een positief
besluit volgen. Vervolgens zal de IND het COA op de hoogte stellen van
dit besluit zodat het COA met de gemeente waaraan de hoofdpersoon is
gekoppeld kan opnemen dat een passende woning voor het gezin kan
worden gezocht. Op het moment dat die passende woning beschikbaar is,
zal aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken worden gevraagd om ook
daadwerkelijk tot de verstrekking van het visum over te gaan en zal dit
eveneens aan de nareiziger kenbaar worden gemaakt. Op die wijze
kunnen de gezinsleden bij binnenkomst direct (na een korte identificatieprocedure bij de IND locatie Zevenaar) naar de passende woning.
Op basis van de EU-gezinsherenigingsrichtlijn kan niet worden verlangd
dat de referent eerst passende huisvesting heeft gevonden voordat een
nareisaanvraag kan worden toegekend. Dat het gezinslid nog niet over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

3

geschikte huisvesting beschikt zal de IND dan ook niet betrekken bij de
inhoudelijke beoordeling van de aanvraag.
Nareizigers die voor de inwerkingtreding van dit maatregelenpakket nog
geen besluit inzake hun nareisaanvraag hebben gekregen, krijgen hun
visum verstrekt op het moment dat in Nederland een woning voor hen
beschikbaar is. Daarbij hoeven zij niet te wachten met inreizen tot het
moment dat deze maatregel verlopen is; degenen die het eerst een
aanvraag hebben ingediend zullen ook sneller gehuisvest worden.
In de praktijk zal dit betekenen dat de termijn tussen het moment van de
nareisaanvraag en het moment van visumverstrekking maximaal 15
maanden zal zijn (feitelijk nu 9 maanden voor de behandeling van de
nareisaanvraag en 6 maanden voor de verstrekking van het visum). Als in
individuele gevallen de 15 maanden verstrijken zonder dat een woning
beschikbaar komt, dan zullen de nareizigers niet langer hoeven te wachten
en wordt een visum verstrekt. Betrokkenen kunnen zich daartoe wenden
tot de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging.
Deze maatregel beperkt tijdelijk het inreizen en verlicht de druk op de
asielopvang en voorkomt tegelijk dat nareizende gezinsleden bij aankomst
naar Ter Apel moeten reizen met als risico dat zij zonder opvang blijven
dan wel in de meer dan sobere crisisnoodopvang alsnog gescheiden
zitten van de referent.
Individuele nareizigers voor wie deze maatregel heeft gegolden, zullen
niet ook na 31 december 2023 gevolgen ondervinden van deze maatregel.
Voor nareiszaken geldt momenteel een formele beslistermijn van
maximaal 6 maanden. De EU-gezinsherengingsrichtlijn biedt ruimte voor
een beslistermijn van 9 maanden. Het kabinet bereidt een wetsaanpassing
voor waarmee de nationale beslistermijn in nareiszaken in lijn zal worden
gebracht met deze termijn van 9 maanden. Uitdrukkelijk is hiermee niet
beoogd om ook in de praktijk te sturen op een langere behandelduur.
Hervestiging EU
Als tweede tijdelijke maatregel zullen geen nieuwe personen worden
geselecteerd voor hervestiging onder de EU afspraken in het kader van de
EU-Turkije Verklaring. In het kader van deze afspraken heeft Nederland
sinds 2016 een substantieel aantal mensen hervestigd. Nederland staat op
de tweede plaats na Duitsland als het gaat om de gerealiseerde
aantallen.1
Het kabinet blijft sterk hechten aan de implementatie van alle onderdelen
van de gemaakte afspraken door alle partijen, inclusief de afspraken over
hervestiging en terugkeer. Tegelijkertijd is het in de huidige situatie niet
verantwoord om personen over te laten komen waarvoor de opvang niet
kan worden gewaarborgd.
Huisvesting vergunninghouders
De druk op de opvangcapaciteit is enorm. Van de ruim 40.000 mensen in
de COA-opvang, zijn er bijna 16.000 die het recht hebben gekregen om in
Nederland te blijven. Het snel vinden van een woning voor deze mensen
verlicht de druk op de opvang en zorgt ervoor dat ze sneller kunnen
participeren en integreren in de Nederlandse samenleving. In 2019
(14.000) en COVID-jaar 2020 (12.000) hadden gemeenten een lage

1

https://en.goc.gov.tr/temporary-protection27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

4

taakstelling om deze mensen een plek te bieden. Dit wordt nu gevolgd
worden door een relatief grote opgave.
De taakstelling voor het huisvesten van mensen met een verblijfsvergunning voor tweede helft van 2022 is dit voorjaar vastgesteld op
13.500. Dat is minder dan het aantal verblijfsgerechtigden dat nu bij COA
verblijft. Daarnaast krijgen ook dit najaar nog mensen een verblijfsvergunning. De verwachting is dat de taakstelling voor de eerste helft van
2023 daardoor zal uitkomen op tussen de 20.400 en 23.900 personen. Het
rijk en de medeoverheden hebben afgesproken voor de tweede helft van
2022 te streven om voor meer dan 20.000 vergunninghouders een
passende woning te vinden. Gemeenten hebben daar verschillende
mogelijkheden voor. Dat kan bijvoorbeeld in zogeheten tussenvoorzieningen, in nieuw te realiseren flexwoningen of door tijdelijk meer mensen
te plaatsen in een bestaande woning.
Het is belangrijk om te voorkomen dat lokale woningzoekenden minder
kans maken op een woning. Daarom moeten er versneld extra sociale
huurwoningen worden gebouwd. De snelste manier om dat te doen is het
bouwen van meer flexwoningen. Daarbij is het uitgangspunt dat een
derde beschikbaar komt voor mensen met een verblijfsvergunning en
tweederde voor mensen die om andere redenen met spoed op zoek zijn
naar een huis, bijvoorbeeld zij die door een scheiding hun huis verloren
hebben of door sociale of medische omstandigheden urgent een woning
nodig hebben. De doelstellingen uit het programma Woningbouw zijn
versneld naar de realisatie van in totaal 37.500 flexwoningen in de periode
2022–2024 (2022: 7.500, 2023: 15.000, 2024: 15.000). Hierover zijn
afspraken gemaakt met medeoverheden, die versneld extra prioriteit
geven voor het beschikbaar stellen van locaties en het gereedmaken voor
bebouwing daarvan. Hiermee zetten we een eerste stap richting het
creëren van een permanente flexibele schil van tijdelijke huisvesting
waarmee we uit de crisis kunnen blijven. Het kabinet rekent erop dat
gemeenten de verantwoordelijkheid zullen nemen voor de versnelde
realisatie van flexwoningen.
Met gemeenten en provincies is een pakket afgesproken waarin partijen
zekerheden hebben voor de plaatsing en herplaatsing van flexwoningen.
Het gaat om de reeds overeengekomen stimuleringsregeling flex- en
transformatiewoningen van € 100 miljoen2 en het uitwerken van een
garantstelling waarmee de financiële risico’s van met name projecten met
verplaatsbare flexwoningen kunnen worden gemitigeerd. Hiermee is in
totaal € 316 miljoen gemoeid, waarvan € 20 miljoen op de begroting
reeds beschikbaar is. Het Rijk draagt daarnaast bij met de inzet van
panden en gronden van het Rijksvastgoedbedrijf. RVB zal ook flexwoningen inkopen. Samen met corporaties wordt gekeken naar de meest
effectieve manier van inkoop waarmee bouwers ook zicht krijgen op de
continuïteit van de vraag.
De door de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
ingestelde Taskforce Versnelling Tijdelijke Huisvesting ondersteunt
gemeenten, regio’s, provincies, woningcorporaties en andere woningmarktpartijen om versneld projecten voor flexwonen en transformatie
verder te brengen. De komende tijd sluit de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening met hen realisatieovereenkomsten
hierover, die ook zullen landen in de regionale woondeals. In deze
overeenkomsten komen concrete afspraken over de te ontwikkelen
locaties, te plaatsen eenheden en de benodigde randvoorwaarden. Dit
2

Dit is additioneel ten opzichte van de € 100 miljoen die eerder via het amendement Koerhuis
(Kamerstuk 35 925 VII, nr. 52) is vrijgekomen voor de bouw van flexwoningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

5

draagt niet alleen bij aan het huisvesten van voormalige vluchtelingen
waarvan besloten is dat zij in Nederland mogen blijven, maar helpt ook
om de lokale krapte aan sociale huurwoningen versneld te verminderen
en andere bewoners die met spoed een woning zoeken te huisvesten. Het
kost echter tijd om de realisatie van flexwoningen naar het gewenste
niveau te brengen, terwijl het vanwege de asielcrisis van belang is dat de
huisvesting van mensen met een verblijfsvergunning al op korte termijn
versnelt. Daarom zal het voor gemeenten voor de korte termijn nodig zijn
om mensen met een verblijfsvergunning in bestaande sociale woningen
te huisvesten. Hoeveel woningen nodig zijn verschilt per gemeente, maar
landelijk zou in de periode september-december 2022 ca. 12% van de
vrijkomende corporatiewoningen nodig zijn (tegenover normaalgesproken
5–10%). Mede afhankelijk van hoe snel gemeenten nieuwe flexwoningen
realiseren, komt dit aandeel in de eerste helft van 2023 weer binnen de
normale bandbreedte en zal daarna naar verwachting verder te dalen. Met
de bouw van grote aantallen flexwoningen wordt verdringing zoveel
mogelijk voorkomen en voorkomen we dergelijke pieken en dalen in de
toekomst.
Verdere maatregelen en versterking
Bovenstaande tijdelijke maatregelen kunnen niet los worden gezien van
de bredere kabinetsinzet op het terrein van asiel en migratie. Op een
aantal onderdelen ziet het kabinet aanleiding voor aanvullingen en
versterking van die inzet.
Overlast
Ook de afgelopen weken zijn er verscheidene berichten verschenen over
asielzoekers die overlastgevend of crimineel gedrag vertonen. Hoewel het
gaat om een in omvang beperkte groep asielzoekers, heeft dit een sterk
negatief effect op het gevoel van veiligheid bij omwonenden en ondermijnt dit het draagvlak voor de asielopvang. Het Kabinet intensiveert
daarom de aanpak van overlastgevend gedrag en criminaliteit. Samen
met organisaties in de migratieketen, gemeenten, politie en het OM wordt
continu ingezet om de effectieve, integrale aanpak te versterken. Het
projectteam voor het aanpakken van de grootste overlastgevers is gestart
en hiervoor wordt structureel € 15 miljoen vrijgemaakt. Daarnaast komen
er meer procesbeschikbaarheidslocaties (PBL) voor asielzoekers met een
kansarme asielaanvraag, zoals asielzoekers uit veilige landen van
herkomst. In juni jl. is uw Kamer geïnformeerd over aanvullende
maatregelen ter aanpak en voorkoming van overlast en criminaliteit. In
deze nieuw op te zetten opvangmodaliteit geldt, op basis van huisregels
een sober regime en het vereiste dat betrokkenen steeds beschikbaar zijn
voor de procedure op locatie met het doel om kansarme aanvragen
versneld af te doen en kansarme asielzoekers te ontmoedigen. Er wordt
momenteel gewerkt aan de uitwerking van de PBL. We intensiveren het
versneld uitzetten van overlastgegevende asielzoekers door de Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V). Hierdoor kan de DT&V aan de slag met een
gespecialiseerd team doelgericht te terugkeer van overlastgevers
bevorderen. Dit is het sluitstuk van de geïntensiveerde aanpak van
overlastgevers. Ook voor de PBL’s en DT&V worden extra middelen ter
beschikking gesteld: twee keer 15 miljoen structureel. Hiermee komt in het
totaal dus 45 miljoen structureel beschikbaar voor het aanpakken van
overlast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

6

Verdere versnelling kansarme aanvragen
Voor de mensen die overduidelijk geen recht hebben op asiel, versnellen
we de procedure waarmee er meer capaciteit overblijft voor mensen in
kwetsbare posities en voor complexe zaken.
Inzet mobiel toezicht veiligheid
De Koninklijke Marechaussee (KMar) voert de komende periode – in
nauwe samenwerking met België en Duitsland – in de binnengrenszone
verschillende acties uit. De KMar voert deze controles in de grensregio uit
om illegale migratie en migratiegerelateerde criminaliteit zoals mensensmokkel en fraude met reisdocumenten tegen te gaan. De KMar zal voorts
het mobiel toezicht veiligheid (MTV) intensiever inzetten om daarmee
gerichter bij te dragen aan het tegengaan van overbelasting van de
Nederlandse asielketen, het voorkomen van mensonterende incidenten
alsmede het maximaal voorkomen van incidenten in het kader van de
openbare orde.
Dublin
Onder de mensen die zich in Ter Apel melden bevindt zich ook een
substantieel aantal voor wiens asielverzoek een andere EU-lidstaat
verantwoordelijk is op basis van de EU-Dublinverordening. Zoals uw
Kamer bekend wordt de uitvoering van de Dublinverordening door
meerdere factoren bemoeilijkt. Om deze tekortkomingen aan te pakken is
mede een aanpassing van de EU-Dublinverordening en een betere
registratie van de Unie (onrechtmatig) inreizende vreemdelingen,
noodzakelijk. De Europese Commissie heeft hiertoe aanzetten gedaan in
de voorstellen voor de Screeningsverordening en de Verordening inzake
asiel- en migratiebeheer van 23 september 2020. Hoewel onlangs
voortgang is geboekt op de aanname van het Screeningsvoorstel, is de
realiteit dat onderhandelingen over deze verordeningen een langere
looptijd hebben en een inwerkingtreding niet op korte termijn zal zijn
gerealiseerd. Het kabinet zet zich daarom met gelijkgezinde lidstaten dan
ook continu in op betere tenuitvoerlegging van de reeds gemaakte
afspraken. Samen met andere lidstaten spoort het kabinet de Europese
Commissie dan ook aan om een concreet plan te presenteren om
Dublintransfers naar bijvoorbeeld Griekenland weer volledig te hervatten.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid heeft tijdens de JBZ-Raad
van 11-12 juli jl. het probleem van het binnen de Unie irregulier
doorreizen van asielzoekers (secundaire migratie) en het belang van het
naleven van de gemaakte afspraken benadrukt, als ook het belang van een
snelle aanname van de nieuwe wetgeving. De Europese Commissie start
in september met het maken van een zogenaamde Roadmap om de
uitvoering van de Dublinverordening te verbeteren. Nederland is een van
de 11 lidstaten die meeschrijft aan deze Roadmap.
AMV-opvang
Ook de opvangsituatie voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen
(amv) is reden tot grote zorg. Er is sprake van een zeer hoge instroom van
amv waardoor de opvangcapaciteit bij het COA in het hele land overbezet
is (bezettingsgraad van 114%) met als meest extreme geval de situatie in
Ter Apel waar de afgelopen periode sprake is van een structurele
overbezetting van 200 amv. Bij Nidos is de beschikbare capaciteit reeds
volledig benut en ook daar is er een acute behoefte aan meer opvangplekken om te kunnen voldoen aan de doorstroom vanuit het COA.
Gemeenten hebben herhaaldelijk het signaal afgegeven dat de intensieve
zorg en begeleiding van ex-amv een grote (financiële) druk op jongeren-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

7

huisvesting en op sociale voorzieningen legt voor hen. Als gevolg hiervan
zijn gemeenten terughoudend geweest met het realiseren van nieuwe
opvangplekken voor amv. Onderdeel van de bijgevoegde afspraken is
financiële dekking voor de verlengde opvang en begeleiding voor
ex-amv’s. Daarmee is de verwachting dat deze terughoudendheid bij
gemeenten zal komen te vervallen. Vanuit het Rijk zal er de komende
periode dan ook met kracht ingezet worden op de realisatie van nieuwe
opvangplekken voor amv. Dit zal op de korte termijn onder andere
gebeuren door middel van een concrete uitvraag naar 25–30 eengezinswoningen per provincie die ingezet kunnen worden als kleinschalige
wooneenheden voor amv met een status.
Wettelijke mogelijkheid voor verlengen beslistermijn in asielzaken
Zoals uw Kamer bekend is kampt de IND met achterstanden bij de
behandeling voor eerste asielaanvragen waardoor een belangrijk deel van
de aanvragen buiten de wettelijke beslistermijn van 6 maanden worden
beslist. Ondanks alle inspanningen is de verwachting dat dit op korte
termijn niet zal veranderen. Voor asielaanvragen kan de beslistermijn op
grond van artikel 42, vierde lid, onder b, Vw categoriaal worden verlengd
met maximaal 9 maanden. Vanwege de onverwachte hoge instroom van
asielzoekers in de afgelopen 12 maanden (mede gelet op het aantal
personen uit Afghanistan en Oekraïne) in samenhang met de onmogelijkheid voor de IND om op korte termijn de personele capaciteit dermate
op te bouwen dat alsnog tijdig kan worden beslist zal gebruik worden
gemaakt van de wettelijke mogelijkheid om de beslistermijn voor asiel
generiek te verlengen. Deze maatregel moet op kort termijn tot meer rust
leiden binnen de IND en minder procedures tegen het niet tijdig beslissen
die contraproductief werken. Daarnaast moet deze maatregel ook enige
duidelijkheid geven aan de asielaanvrager over de termijn waarbinnen ze
een beslissing kunnen verwachten Deze maatregel beoogt niet dat in alle
zaken de maximale termijn wordt gebruikt. Het doel is nog steeds om zo
spoedig mogelijk te beslissen en voorkomt maximaal dat schaarse
capaciteit moet worden ingezet op procedures over termijnoverschrijding.
De maatregel geldt alleen voor die zaken waarbij de wettelijke belsistermijn nog niet is verlopen.
Terugkeer
Voor een houdbaar asielstelsel is ook het vertrek uit Nederland van hen
die geen recht hebben op bescherming een belangrijk onderdeel. Een
effectief terugkeerbeleid kan ook invloed hebben op de instroom van
veiligelanders en andere kansarme asielzoekers. Naast het stimuleren van
vrijwillige terugkeer is de tenuitvoerlegging van gedwongen terugkeer
daarom van bijzonder belang. De kabinetsbrede aanpak van terugkeer
wordt geïntensiveerd op zowel operationeel als politiek niveau. Met
prioritaire landen wordt intensief dialoog gevoerd ten behoeve van
terugkeer en zowel via de EU als bilateraal migratiepartnerschappen
opgebouwd met bijzondere aandacht voor veilige landen. De migratiepartnerschappen zijn breed en kunnen afspraken bevatten op tal van
terreinen. Daarbij zullen alle kabinetsleden de partnerschappen verrijken
met middelen bijvoorbeeld op het gebied van handel, ontwikkelingssamenwerking, visumverlening en arbeidsmigratie, en in hun internationale
contacten voortdurend wijzen op het belang van medewerking aan
terugkeer. Voor landen die niet meewerken met het terugnemen van hun
onderdanen, en niet ontvankelijk zijn voor verbetering middels dialoog of
brede samenwerking, wordt een andere aanpak gevolgd zoals op het
gebied van visa via de EU. In de uitvoering staat de asielketen voor een
grondig proces en humane opvang, maar is ook terugkeer een speerpunt.
Dat houdt onder meer in dat er voldoende capaciteit aanwezig is bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

8

verschillende ketenpartners voor inbewaringstelling en bij bepaalde
doelgroepen in de aanpak vroeg de focus op terugkeer wordt gelegd en
niet op verblijf. Daar waar de juridische kaders het instrument van
vreemdelingenbewaring mogelijk maken, is het van belang daartoe ook
over te gaan.
Met een snel en efficiënt nationaal proces en versterking van internationale inzet op alle vlakken moeten resultaten verbeteren al zal dit
investering en tijd blijven vergen.
Mede namens de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening,
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2992

9