Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

27 581

Grondbeleid

Nr. 46

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 oktober 2013
In het ordedebat van 24 september jl. (Handelingen II 2013/14, nr. 4,
Regeling van Werkzaamheden) heeft de heer Smaling verzocht om nadere
informatie over de financiële positie van gemeentelijke grondbedrijven.
De heer Smaling vraagt om een actueel overzicht van de verliezen die
gemeenten tot nu toe op grondposities hebben genomen, de nog te
nemen verliezen en de stand van het weerstandsvermogen. Aanleiding
voor het verzoek van de heer Smaling zijn berichten in de pers over
verliezen op de exploitatie van bouwgrond in de gemeente Lansingerland.
Mede namens mijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bericht ik u het volgende.
In de afgelopen drie jaar heb ik samen met de Minister van BZK en de
VNG onderzoek laten doen naar de financiële effecten van de crisis bij de
gemeentelijke grondbedrijven. De meest recente rapportage heb ik in
oktober 2012 aan uw Kamer doen toekomen (Kamerstuk 27 581, nr. 43 d.d.
29 oktober 2012). Uit die rapportage bleek dat gemeenten tussen 2009 en
2011 een verlies op bouwgrond hebben genomen van € 2,9 miljard en dat
zij naar verwachting nog een verlies moeten nemen van € 1 à 1,5 miljard.
Mede door de verliesnemingen op bouwgrond is de totale algemene
reserve van alle gemeenten in Nederland tezamen sinds het begin van de
crisis met naar schatting € 1,1 miljard gedaald. Het merendeel van de
gemeenten blijkt dat goed op te kunnen vangen en slaagt er jaar op jaar in
een sluitende begroting te presenteren. In de aanbiedingsbrief bij de
rapportage kon ik dan ook concluderen dat gemeenten de opgave om af
te boeken, voorzieningen te treffen en te herprioriteren serieus nemen en
in het algemeen ook financieel blijken te kunnen dragen. Deze conclusie
vindt ondersteuning in het Toezichtverslag van de Minister van Binnenlandse Zaken, dat in mei van dit jaar aan uw Kamer is aangeboden
(Kamerstuk 33 400 B, nr. 17). Daaruit blijkt dat op dit moment (2013) 9 van
de 408 gemeenten onder verscherpt provinciaal toezicht staan (inclusief 2
artikel 12 gemeenten). Bij 6 van deze gemeenten is de zorgelijke financiële
situatie voornamelijk een gevolg van het verwerken in de begroting en

kst-27581-46
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 581, nr. 46

1

meerjarenraming van verliesverwachting op de grondexploitatie. Er is tot
nu toe geen sprake van toename van het aantal artikel 12 gemeenten.
Het onderzoek naar de financiële effecten van de crisis bij de gemeentelijke grondbedrijven wordt dit jaar herhaald. Dit nieuwe onderzoek biedt
de gelegenheid de vinger aan de pols te houden. Het onderzoek wordt
uitgevoerd in opdracht van Ministeries van I&M en BZK, het IPO en het
Vakberaad Gemeentefinanciën en de VNG en heeft betrekking op de
jaarrekeningen 2012. In afwijking van eerdere jaren zal het onderzoek dit
maal niet op een steekproef zijn gebaseerd, maar op gegevens van alle
gemeenten in Nederland. De resultaten van het onderzoek zullen vóór de
jaarwisseling aan uw Kamer worden aangeboden.
Gemeenten zijn primair verantwoordelijk voor gebiedsontwikkeling en
hun grondbeleid. Met name gemeenten die een actief grondbeleid
gevoerd hebben in het verleden worden nu met verliezen en risico’s
geconfronteerd. De provincie is verantwoordelijk voor het financieel
toezicht op de gemeenten en het Rijk houdt financieel toezicht op de
provincies.
De financiële problemen bij de gemeente Lansingerland als gevolg van
verliezen op bouwgrond zijn reeds geruime tijd bekend. De gemeente
heeft tot en met 2013 een verlies van € 123 miljoen genomen op de
grondexploitaties. De gemeente verwacht op basis van een pakket van
maatregelen nog wel een sluitende begroting voor 2014 te kunnen
presenteren. De meerjarenbegroting voor de jaren 2015–2017 is echter
niet sluitend. Bovendien is er nog geen sprake van aanzuivering van het
negatieve eigen vermogen van circa € 30 miljoen. Omdat de gemeente
hiertoe ook binnen de meerjarenbegroting geen mogelijkheden ziet, zal zij
zo goed als zeker onder preventief toezicht van de provincie worden
gesteld.
Op basis van de aanbevelingen uit de begrotingsscan, die de provincie
Zuid-Holland en het Ministerie van BZK op verzoek van Lansingerland
hebben opgesteld, zal de gemeente met nadere maatregelen moeten
komen om de financiële positie te verbeteren. De provincie zal als
toezichthouder deze maatregelen toetsen om vast te stellen of die zullen
leiden tot structureel en reëel evenwicht en een aanzuivering van het
negatieve eigen vermogen.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 581, nr. 46

2