Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2012

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 september 2011
In de brief van 24 juni 2011, verzoekt de Vaste commissie voor Binnenlandse Zaken om informatie over de in dit jaar al gedane en de nu
voorgenomen aanstellingen van waarnemend burgemeesters.
Voor het beantwoorden van deze vraag moest relevante informatie
opgevraagd worden bij de commissarissen van de Koningin. Het
verzamelen van deze informatie heeft enige tijd in beslag genomen.
De Kamer is eerder uitgebreid geïnformeerd over de aanstelling van
waarnemend burgemeesters en het beleid in dat kader. Ik verwijs u
daarvoor naar de brieven van 21 november 2006, (Kamerstuk 2006–2007,
30 800 VII, nr. 16), en 19 april 2007 (Kamerstuk 2006–2007, 30 800 VII,
nr. 47). In deze brieven is het standpunt bepaald naar aanleiding van de
motie Boelhouwer (Kamerstuk 2005–2006, TK 30 300 VII, nr. 25).
Daarnaast is in 2007 bij de Begrotingsbehandeling van BZK in de Tweede
Kamer door het CDA gevraagd naar de ontwikkeling van waarnemend
burgemeesters (Kamerstuk 2006–2007, 31 200 VII). Bij brief van 20 maart
2008, (Kamerstuk 2007–2008, 31 200 VII, nr. 51 resp. G) is aan zowel de
Voorzitter van de Tweede Kamer als de Voorzitter van de Eerste Kamer
deze informatie verstrekt.
Verder zijn er door de Vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties alsmede door de Vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken en Hoge Colleges van Staat/Algemene Zaken en Huis der Koningin
(BZK/AZ) bij brief van 9 april 2008, schriftelijke vragen gesteld over de
ontwikkelingen van waarnemend burgemeesters. Deze vragen zijn
beantwoord bij brieven van 26 mei 2008, (deze brief is door de Eerste
Kamer gedateerd op 28 mei 2008)(Eerste Kamer, Kamerstuk 2007–2008,
31 200 VII, J), (Tweede Kamer, Kamerstuk 2007–2008, 31 200 VII, 65).
Tot slot is naar aanleiding van het Algemeen Overleg van de vaste
Commissie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van
23 september 2009, bij brief van

kst-33000-VII-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 5

1

15 oktober 2009, de beleidslijn van de minister van BZK uiteengezet met
betrekking tot waarnemend burgemeesters als er perspectief is op
herindeling (Kamerstuk 2009–2010, 28 750 en 32 123 VII, nr. 14).
Bijgaand doe ik u een overzicht van waarnemend burgemeesters
toekomen, gebaseerd op informatie van de Kabinetten van de commissarissen van de Koningin.1 Voor uw beeld en dit referentiekader pas ik de
gevraagde actuele informatie in een overzicht van waarnemingen in een
reeks eerdere jaren. Dit overzicht sluit uiteraard aan bij de informatie die
de Kamer eerder is toegezonden. Ik merk daarbij op dat bij de waarnemingen genoemd bij het jaar 2011 zijn opgenomen de waarnemingen die
vóór 1 juli 2011 zijn gestart. De cijfers geven dus een actueel beeld van de
situatie in de eerste helft van 2011.
Het overzicht is naar de volgende categorieën van waarnemingen
ingedeeld:
1. perspectief op herindeling,
2. bestuurlijke problemen, waar de burgemeester (veelal als opmaat tot
vertrek) de functie de facto heeft neergelegd, dan wel de burgemeester inmiddels is vertrokken,
3. door bijzondere omstandigheden (b.v. ziekte) is de huidige burgemeester niet in staat het ambt uit te oefenen en
4. overbrugging van de periode tussen ontslag van de vorige burgemeester en het vervullen van de vacature. Dit betreft veelal een korte
periode van waarneming, maar die b.v. rond de gemeenteraadsverkiezingen kan oplopen.
Het bijgaande overzicht is verder onderverdeeld in een landelijk totaaloverzicht per jaar rekening houdend met bovenstaande categorieën.
Daaronder is per provincie per jaar aangegeven het aantal waarnemers en
de reden van waarneming. Ook is het gemiddeld aantal waarnemingen
per provincie per jaar aangegeven.
De waarnemingen zijn geteld voor een kalenderjaar. In het overzicht kan
het dan ook zijn dat een waarnemer zowel in b.v. 2009 als in 2010 in
dezelfde gemeente meetelt als waarnemer waarbij hij/zij dan b.v. de
maanden november en december in 2009 heeft waargenomen en de
maanden januari en februari in 2010. Er is voor deze opzet gekozen,
omdat bij één peilmoment (b.v. 1 januari) de kans groot is dat waarnemingen die toevallig niet op die peildatum speelden niet in beeld komen.
In het overzicht valt het volgende op:
– In de provincie Fryslân zijn op dit moment (in vergelijk met eerdere
jaren) meer waarnemend burgemeesters aangesteld. De reden
daarvan is de motie Heijnen c.s. (Kamerstuk 2009–2010, 32 242, nr. 11)
waardoor de provincie aan een «Commissie van Wijzen» opdracht
heeft gegeven een integraal advies uit te brengen over de mogelijkheid, de wenselijkheid en de haalbaarheid van duurzame versterking
van de kwaliteit van het lokaal bestuur in de provincie Fryslân. Het
college van GS Fryslân heeft het initiatief genomen om gebiedsgericht
met de gemeenten te spreken over de implicaties van dit advies.
– De vele burgemeestersvacatures die er zijn (geweest) in de provincies
Overijssel (de jaren 2009 tot heden) en Limburg (2010 en 2011).
– De ontwikkelingen rond burgemeesters in de provincie Gelderland in
verband met ziekte en overlijden (2010 en 2011).
– De voornemens tot herindelingen in verschillende provincies (zoals in
Noord-Holland en Zuid-Holland) maar die uiteindelijk na de verkiezingen van het nieuwe Kabinet niet zijn doorgegaan.
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Naar aanleiding van het overzicht merk ik nog op dat op dit moment bij 10
gemeenten waar een waarnemend burgemeester is aangesteld de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 5

2

burgemeestersvacature is opengesteld en de procedure tot benoeming
van een burgemeester loopt. Dat betekent dat binnenkort in deze
gemeenten geen waarnemend burgemeesters meer fungeren.
Mede omdat in het verleden in het bijzonder aandacht bestond voor
waarnemingen in relatie tot perspectief op herindeling van een gemeente,
ga ik op dit punt iets nader in.
Op grond van de huidige Circulaire procedureregels benoeming burgemeester kan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) op voorstel van de commissaris van de Koningin, die daarover
gedeputeerde staten raadpleegt, beslissen dat een burgemeestersvacature in een gemeente voorlopig niet wordt opengesteld als – kort
samengevat – er een reëel perspectief is op herindeling.
Dit kan blijken uit de start van een Arhi-procedure of een serieuze kans
daarop. Voorwaarde in het tweede geval is wel dat de raad van de
betreffende gemeente zich niet verzet tegen de niet-openstelling of dat er
een bestuurskrachtonderzoek loopt.
De in een circulaire opgenomen criteria bieden de minister van BZK de
mogelijkheid om te anticiperen op de start van een Arhi-procedure. De
ratio achter deze regeling is dat het niet gewenst is een burgemeester te
benoemen die na een paar jaar alweer moet worden ontslagen. Dit is
zowel vanuit personeel als uit financieel oogpunt bezwaarlijk.
Er is dus steeds sprake van een evenwichtige benadering, waarin iedere
situatie op eigen merites wordt bekeken en het oordeel van de gemeenteraad zwaar weegt. De commissaris van de Koningin adviseert de
minister van BZK over het gevoelen van de gemeenteraad. Daarmee is het
oordeel van de raad uitdrukkelijk deel geworden van de afweging door de
minister.
In uw brief van 24 juni 2011 verzoekt u eveneens om informatie over
voorgenomen aanstellingen van waarnemend burgemeesters.
Het aanstellen van waarnemend burgemeesters wordt ingegeven door de
omstandigheden op dat moment. Bijvoorbeeld door ziekte van een
burgemeester, bestuurlijke problemen, een vacature die ontstaat door
benoeming van een zittende burgemeester naar een andere gemeente.
Het moment van aanstellen van waarnemend burgemeesters door de
commissarissen van de Koningin is dan ook niet van te voren aan te
geven. Deze informatie kan ik u dan ook niet verstrekken.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 5

3