Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1548
Vragen van leden Alkaya en Jasper van Dijk (beiden SP) aan de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het
bericht «Computer zegt nee. Hoe Saskia twintig jaar vastliep in het systeem»
(ingezonden 5 juni 2018).
Antwoord van Minister Knops (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 30 januari 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2017–2018, nr. 2625. Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2017–2018, nr. 3080. Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 3219. Aanhangsel Handelingen II 2019/20, 2019Z25451.
Vraag 1
Kent u het artikel waaruit blijkt dat een vrouw wier auto in 1998 gestolen was,
jarenlang achtervolgd is door het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) en
de Belastingdienst met boetes en deurwaarders voor autoverzekeringen en
wegenbelasting?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe gaat u de mevrouw in kwestie helpen?
Antwoord 2
Tijdens het mondeling vragenuur van 17 december 2019 stelde het lid Alkaya
twee vragen over deze kwestie. Er werd gevraagd of ik kan garanderen dat dit
een eenmalige casus is en of ik kan toezeggen dat mevrouw alle onterecht
gemaakte kosten kan terugvorderen. Ik zal deze vragen, zoals toegezegd,
hieronder beantwoorden.
Ik heb me nader in deze situatie verdiept, waar sprake is van een zeer
vervelende situatie voor mevrouw, die inmiddels al 20 jaar loopt. Gedurende
deze periode zijn er door de betrokken partijen reeds acties ondernomen om
dit probleem op te lossen. Zo is in 2011 de registratie in het kentekenregister
gewijzigd. Dit heeft ervoor gezorgd dat er in ieder geval geen nieuwe
aanslagen meer werden opgelegd. Ook hebben de betrokken organisaties
voor zover kon worden teruggegaan de onterechte aanslagen gecorrigeerd.

1

ah-tk-20192020-1548
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/06/01/die-auto-staat-wel-op-uw-naam-goeiedag-a1605121

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

De combinatie van het aantal betrokken instanties en de lange periode die dit
bestrijkt maakt de zaak complex en ook uniek. Daarom heb ik overleg
geïnitieerd met de betrokken organisaties over deze casus en de daarover bij
partijen beschikbare informatie. Naar aanleiding van dit overleg heb ik
persoonlijk de regie op me genomen om in deze casus niet meer per
instantie te kijken, maar namens alle overheidsinstanties tot een totaaloplossing voor de ontstane situatie voor mevrouw te komen. Hierover zijn in de
afgelopen maanden meerdere gesprekken gevoerd met mevrouw en haar
vertegenwoordigers, ook door mijzelf.
We hebben in deze gesprekken ons uiterste best gedaan om tot een
oplossing te komen waar alle partijen zich in konden vinden en hierbij de
grenzen van het juridisch mogelijke opgezocht. Ik betreur dan ook ten zeerste
dat dit niet tot overeenstemming heeft geleid.
Hieronder ga ik – op basis van de aangeleverde informatie van betrokken
instanties – in op de feitelijke en overige vragen die u heeft gesteld.
Vraag 3
Hoe kon het gebeuren dat pas in 2011, dertien jaar na de diefstal, de
Rijksdienst voor Wegverkeer de auto van haar naam in het kentekenregister
heeft gehaald?
Antwoord 3
Voor zover kan worden nagegaan is de Dienst Wegverkeer (RDW) voor het
eerst in mei 2011, door een brief van mevrouw, op de hoogte gebracht van
het feit dat mevrouw de auto niet meer in haar bezit had. Op dat moment
heeft de RDW de situatie beoordeeld en elf dagen na deze brief heeft de RDW
de tenaamstelling beëindigd.
Vraag 4
Waarom was de Rijksdienst voor Wegverkeer niet bereid de auto met
terugwerkende kracht van de naam van betrokkene te halen, terwijl het
overduidelijk om een fout ging? Komt dit vaker voor? Deelt u de mening dat
het argument dat «de zuiverheid van dat register ernstig zal worden
aangetast» niet opweegt tegen het leed dat zo een besluit heeft veroorzaakt?
Antwoord 4
Ten aanzien van terugwerkende kracht in zijn algemeenheid geldt dat de RDW
in het verleden bijzonder terughoudend is omgegaan met het aanpassen van
het kentekenregister, met het oog op het bevorderen van de rechtszekerheid
ten aanzien van het register voor derden. De Raad van State (RvS) heeft deze
werkwijze tot 2017 bevestigd. Inmiddels wordt hierin sinds 2017, naar
aanleiding van een uitspraak van de RvS in dat jaar, een andere lijn gevolgd.
Op verzoek van betrokkene kan de tenaamstelling met terugwerkende kracht
worden beëindigd als vaststaat dat het voertuig niet meer bestaat.
Zoals ik bij vraag 2 heb aangegeven deel ik de mening dat er een zeer
vervelende situatie voor mevrouw is ontstaan. De samenloop van meerdere
feiten en omstandigheden en de lange periode waarbinnen deze zaak zich
afspeelt maken dit een uitzonderlijke situatie.
In algemene zin wil ik daar het volgende over opmerken. De betrouwbaarheid
van gegevens in basisregistraties – zoals het kentekenregister – is een groot
goed. Een basisregistratie is een door de overheid wettelijk aangewezen
registratie met daarin gegevens van hoogwaardige kwaliteit, die door alle
overheidsinstellingen verplicht worden gebruikt bij de uitvoering van
publiekrechtelijke taken. De gegevens in basisregistraties kunnen niet zomaar
worden gewijzigd, de procedure daarvoor is vastgelegd in de wettelijke
kaders van de verschillende basisregistraties. Bij het behandelen van
verzoeken om de gegevens in basisregistraties te wijzigen moet er wel
aandacht zijn voor de menselijke maat. Mensen moeten de gegevens in de
basisregistraties die op hen betrekking hebben kunnen inzien en op een zo
eenvoudig mogelijke manier kunnen laten corrigeren indien de gegevens
onjuist zijn.
Vraag 5
Deelt u de mening dat alle onterechte aanslagen van de Belastingdienst en
Rijksdienst voor Wegverkeer zo snel mogelijk moeten worden terugbetaald?
Kunt u uw antwoord toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Zie mijn antwoord op vraag 2.
Vraag 6
Hoe gaat u in de toekomst voorkomen dat Nederlandse burgers jarenlang
slachtoffer worden van fouten bij overheidsinstanties vanwege bureaucratie
en geautomatiseerde systemen?
Antwoord 6
In dit onderhavige geval betrof het naar het oordeel van alle betrokken
instanties een zaak met een zeer uitzonderlijke samenloop van omstandigheden, gedurende een zeer lange periode, en onvoldoende communicatie
tussen organisaties of afdelingen waardoor deze situatie is ontstaan.
Ten aanzien van het opleggen van boetes na een registervergelijking met het
kentekenregister is een aantal maatregelen getroffen om onterechte boetes of
ongewenste effecten van boete oplegging zoveel mogelijk te voorkomen.
Op basis van correctieverzoeken van de opsporingsinstantie kan tot terugbetaling van onterechte boetes worden overgegaan. Helaas is in dit geval de
verwerking hiervan niet goed verlopen, maar is dit alsnog hersteld.
Los van het correctieproces voor evident onjuiste boetes is daarnaast in 2010
het Voertuigketenoverleg (VKO) gestart. Dit overleg is gestart om meer ruimte
te geven aan het bijzondere karakter dat in individuele zaken kan spelen. Het
VKO bestaat uit de RDW, openbaar ministerie, het CJIB, en de Belastingdienst. De deelnemers kijken binnen de eigen verantwoordelijkheid of in
geval van in beginsel terecht opgelegde sancties in individuele casussen
enige mate van coulance kan worden toegepast – binnen de mogelijkheden
van de wet en bevoegdheden. De deelnemende organisaties zijn zich terdege
bewust van de impact die persoonlijke omstandigheden kunnen hebben.
Ook zoekt de RDW sinds enkele jaren, bij constatering van een derde boete
voor verzekering of APK, actief contact met betrokkene om te achterhalen
waarom niet aan de verplichtingen wordt voldaan. Op basis van een
individuele benadering wordt getracht de persoon waar nodig en mogelijk te
helpen.
Het CJIB heeft net als andere publieke instanties daarnaast in de afgelopen
jaren ingezet op een meer persoonsgerichte benadering en het vergroten van
de mogelijkheden voor maatwerk. Daartoe behoort onder andere dat eerder
telefonisch contact wordt gezocht, betalingsregelingen zijn uitgebreid en
individuele gevallen in het genoemde VKO worden voorgelegd.
In zijn algemeenheid is het essentieel om dit soort zaken in ketenverband
gezamenlijk te blijven signaleren en lering te trekken uit de fouten. In situaties
als deze moeten niet de gegevens en processen, maar de burger en zijn of
haar specifieke situatie leidend zijn. Fouten zullen altijd gemaakt worden,
maar wanneer dat gebeurt moet er de mogelijkheid zijn om aan de bel te
trekken.
Na de zomer van 2019 heeft het kabinet een Ministeriële Commissie
Uitvoering (MCU) ingesteld. Via deze commissie en de bijbehorende
werkagenda levert het kabinet een bijdrage aan een samenhangende aanpak
van urgente uitdagingen ten aanzien van wendbaarheid, continuïteit en
dienstverlening van de uitvoering bij overheidsinstanties. De dienstverlening
moet passen bij de maatschappelijke verwachtingen en de uitvoering moet
daartoe ook in staat worden gesteld.
Zie verder de beantwoording van vraag 10.
Vraag 7
Is op dit moment, conform artikel 22 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming, voorzien dat alle besluiten van overheidsinstellingen, die
burgers in aanmerkelijke mate kunnen treffen, door een persoon worden
genomen, die daarop kan worden aangesproken, en niet uitsluitend op basis
van geautomatiseerde systemen?
Antwoord 7
De wettelijke grondslagen voor besluiten van bestuursorganen voldoen aan
de eisen van artikel 22 van de Algemene verordening gegevensbescherming.
Ook de Wet bescherming persoonsgegevens kende een dergelijke bepaling.
De verordening geeft lidstaten van de Europese Unie de bevoegdheid om bij
wet uitzonderingen op het verbod op geautomatiseerde besluitvorming te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

maken. Dit is gebeurd in artikel 40 van de Uitvoeringswet algemene
verordening gegevensbescherming.
In de onderhavige situatie is geen sprake geweest van geautomatiseerde
besluitvorming. Op basis van de gegevens bij de RDW wordt bezien of voor
een voertuig is voldaan aan de voertuigverplichtingen. Vervolgens wordt de
overtreding vastgesteld door een buitengewoon opsporingsambtenaar (BOA),
werkzaam bij de RDW. Een boeteoplegging is omkleed met bestuursrechtelijke waarborgen zoals neergelegd in de Algemene wet bestuursrecht,
waaronder het zorgvuldigheids- en evenredigheidsbeginsel. De betrokkene
kan tegen een boetebeschikking op grond van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (administratief)beroep aantekenen.
Vraag 8
Hoe gaat u ervoor zorgen dat dergelijke fouten bij een ICT-systeem van een
overheidsinstelling voortaan sneller gesignaleerd en hersteld kunnen worden,
voordat deze zich, al dan niet automatisch, kunnen verspreiden naar
systemen van andere overheidsinstellingen, met vergaande gevolgen, terwijl
correcties van die fouten heel moeilijk te verwezenlijken zijn?
Antwoord 8
In algemene zin constateer ik dat de onderhavige situatie uniek en zeer
uitzonderlijk is en het resultaat is van een combinatie van meerdere factoren,
waarbij het in de kern geen gevolg was van fouten in een ICT-systeem maar
primair een verzuim om een wijziging in de juridische situatie van de
kentekenregistratie op het juiste moment door te geven. Vervolgens was
sprake van onvoldoende communicatie tussen organisaties en afdelingen,
waardoor dit verzuim niet tijdig is herkend en opgelost. Dit leidde tot een zeer
vervelende situatie voor mevrouw. Ten aanzien van correcties in het
kentekenregister wordt, zoals is aangegeven bij het antwoord op vraag 4,
sinds 2017 een andere lijn gevolgd en kan het kentekenregister met terugwerkende kracht worden aangepast als het voertuig niet meer bestaat. In het
antwoord op vraag 6 is de werking van het VKO nader toegelicht.
Overigens is er ten aanzien van de ICT-systemen sinds eind jaren «90 het
nodige veranderd. Zo is de betrouwbaarheid van ICT-systemen gegroeid,
ondanks de toenemende complexiteit en de explosieve groei van het internet.
Eén van de vele kwaliteitsimpulsen sindsdien is de aanwijzing door het
kabinet en wettelijke verankering van tien basisregistraties (w.o. het kentekenregister) die overheidsbreed als wettelijk verplichte, unieke bron van
gegevens gelden. Een andere kwaliteitsimpuls is het ontwikkelen van de
mogelijkheid voor burgers om hun basisgegevens (w.o. het kentekenregister)
zelf digitaal in te zien en te controleren, bijvoorbeeld op RDW.nl of via
MijnOverheid.
In de beleidsbrief Regie op Gegevens van 11 juli 2019 heeft het kabinet
aangegeven dat het nog aanwezige belemmeringen voor het verplicht
gebruik door overheidsorganisaties van de basisregistraties wil wegnemen.
Verplicht gebruik zal, aanvullend op de al bestaande wetgeving voor de
afzonderlijke basisregistraties, ook generiek verankerd worden in de Wet
digitale overheid. Verder heeft het kabinet in de brief aangegeven hoe het de
inzagemogelijkheden in de basisgegevens via MijnOverheid wil uitbreiden,
door stapsgewijze uitbreiding van de bestaande inzage in de basisgegevens
met verstrekkingsinformatie en door een digitale correctiefunctionaliteit.
In de door de Kamer aangenomen motie Van der Molen/Middendorp wordt
gevraagd om een centraal meldpunt voor onjuiste gegevens in basisregistraties in te stellen. Inmiddels heb ik de Kamer op 25 november 2019 geïnformeerd dat ik de motie zal uitvoeren. Ik ben in overleg met een aantal
organisaties, zodat het centraal meldpunt zo snel mogelijk aan de slag kan.
Verder werken ook individuele organisaties en registratiehouders binnen de
overheid continu aan het verder verbeteren van de eigen gegevenshuishouding, inclusief het voorkomen, signaleren en herstellen van onjuiste
gegevens. Vaste elementen van dat kwaliteitsbeheer zijn externe periodieke
audits, klantenraden, fundamentele analyse van opgetreden problemen en
incidenten, en actieve opvolging van signalen van ketenpartners en gebruikers. De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) voor de Basisregistratie
Personen is hier een bekend voorbeeld van.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Vraag 9
Waarom wordt automatische gegevensuitwisseling wel gebruikt voor de
primaire processen van de instellingen in deze kwestie, maar zijn correcties
niet geautomatiseerd?
Antwoord 9
Als er automatische uitwisseling van gegevens uit de basisregistraties binnen
de overheid plaatsvindt, dan worden in principe ook wijzigingen in die
gegevens automatisch uitgewisseld. Hiervoor is bijvoorbeeld de generieke
voorziening Digilevering beschikbaar. Zo baseren overheidsorganisaties zich
op de meest recente informatie bij hun besluitvorming. Het corrigeren van
besluiten die genomen zijn op basis van gegevens die later onjuist blijken te
zijn is meestal niet geautomatiseerd, net als het oorspronkelijke besluit vraagt
dit om een menselijke afweging.
Voor wat betreft het kentekenregister van de RDW geldt dat deze door een
groot aantal publieke en private partijen wordt gebruikt. Dit gebeurt door
verstrekking en uitwisseling van de oorspronkelijke gegevens, maar ook van
alle mutaties nadien. De beoordeling of een voertuig daadwerkelijk niet meer
in iemands bezit is, geschiedt door menselijke oordeelsvorming door de
RDW. Zodra is besloten dat de registratie van het voertuig moet worden
gewijzigd, wordt de wijziging verwerkt en op reguliere wijze uitgewisseld met
alle organisaties die van het register gebruik maken. Aanpassing van het
register vergt dus een menselijke afweging.
Het wijzigen van de tenaamstelling in het kentekenregister met terugwerkende kracht heeft echter geen invloed op reeds opgelegde boetes. Om
ongewenste negatieve gevolgen voor individuele burgers in verband met
boeteoplegging zoveel mogelijk te voorkomen, zijn in de loop der tijd
meerdere maatregelen getroffen. Zie hiervoor ook de beantwoording van
vraag 6.
Vraag 10
Bij welk centraal punt kunnen burgers terecht met hun klachten als zij het
slachtoffer worden van fouten in ICT-systemen en bureaucratie bij en tussen
meerdere overheidsinstellingen?
Antwoord 10
Zoals aangegeven in vraag 8 zal ik de motie van de heer Van der Molen en de
heer Middendorp uitvoeren om te komen tot een meldpunt voor basisregistraties. In geval van klachten in den brede kunnen burgers in eerste instantie
terecht bij de desbetreffende overheidsorganisaties. Wanneer de betreffende
organisatie(s) niet adequaat handelen naar aanleiding van klachten, kunnen
zij terecht bij de Nationale of lokale ombudsman.
Door mijn contacten met burgers, de Kafkabrigade en de Nationale ombudsman heb ik ervaren dat de bestaande voorzieningen niet altijd voldoende zijn
om mensen goed te kunnen helpen. Veelal is maatwerk nodig, zeker daar
waar sprake is van meerdere overheidsorganisaties. Om ervoor te zorgen dat
bestuursorganen meer maatwerk kunnen leveren, is in opdracht van de
ministeries van BZK, JenV, SZW en VWS een verkenning maatwerk sociaal
domein uitgevoerd. Het eindrapport, dat op 22 mei 2019 aan uw Kamer is
verzonden, bevat een aantal aanbevelingen die ook relevant zijn voor burgers
die vastlopen in de digitale overheid. Het gaat dan bijvoorbeeld om het
inrichten van een landelijk escalatieteam, een time-out bevoegdheid en het
beter gebruik maken van de discretionaire ruimte in zowel de sectorwetgeving als de algemene wet bestuursrecht. Om te toetsen of burgers die
vastlopen in de digitale overheid daarmee ook beter worden geholpen start ik
dit jaar samen met een aantal gemeenten, een experiment in de vorm van
een CityDeal (www.agendastad.nl/city-deals/).
Vraag 11
Bent u bereid, nu overheidsinstanties beter gaan samenwerken op incassogebied en klantvriendelijker willen gaan werken, hen te vragen om beleid op te
stellen om herstel van onterecht gebleken incasso’s en andere overheidsfouten gemakkelijker en sneller te laten verlopen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5

Antwoord 11
De weg naar een zorgvuldige incasso en samenwerking op dat gebied is al
enige tijd ingeslagen en verdere maatregelen worden door het Rijk, gemeenten en (overheids)partijen op dit moment gezamenlijk uitgewerkt. De
Staatssecretaris van SZW vraagt als coördinerend bewindspersoon Schulden
aandacht voor een zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso.
Onderdeel daarvan is meer samenwerking tussen uitvoeringsorganisaties en
het voorkomen van schulden en de oploop daarvan. Daarbinnen past het dat
uitvoeringsorganisaties onterecht gebleken incasso’s gemakkelijker en sneller
herstellen.
Als aangegeven heb ik in deze bijzondere individuele situatie – gegeven de
vele betrokken partijen en mogelijke invloed van hoe de digitale overheid
functioneert – de coördinatie naar mij toegetrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

6