Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2124
Vragen van de leden Koerhuis, Lodders, Remco Dijkstra en Aukje de
Vries (allen VVD) aan de Ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van
Infrastructuur en Waterstaat over de funderingsproblematiek (ingezonden
29 januari 2021).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Ministers van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit en van Infrastructuur en Waterstaat (ontvangen 24 maart
2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1770.
Vraag 1
Kunt u een overzicht geven van de bij u bekende en geïnventariseerde
funderingsproblematiek (in steden en het landelijk gebied)? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 1
Er zijn verschillende onderzoeken naar de problematiek rond funderingen1.
Deze onderzoeken zijn alle gebaseerd op schattingen, omdat de problematiek
complex en divers is. In de praktijk is vaak onbekend op welk type fundering
een pand staat. Daar komt bij dat de problematiek zich goeddeels ondergronds afspeelt en de situatie zelfs binnen een straat kan verschillen,
waardoor bodemonderzoek per fundering het enige middel is op een volledig
beeld te krijgen. De schattingen kennen daarom flinke reikwijdtes.
Funderingsproblemen doen zich vooral voor in gebieden met een veenbodem, grofweg het westen en het noorden van Nederland. Het gaat hier vaak
om op houten palen gefundeerde woningen, waarvan de palen als gevolg
van schimmels of bacteriën worden aangetast. Daarnaast kunnen er ook
problemen ontstaan, doordat de dalende bodem de houten palen ongelijkmatig mee trekt. In het rivierenland ontstaan vooral problemen bij woningen die
1

ah-tk-20202021-2124
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Waaronder:
Schades door watertekorten en -overschotten in stedelijk gebied (Deltares 2012).
Dalende bodems, stijgende kosten (PBL 2016).
Funderingsviewer indicatieve aandachtsgebieden (RVO/KCAF 2017).
www.klimaatatlas.nl (Stichting CAS 2017).
Naar een kosteneffectieve aanpak van klimaatadaptatie in Nederland (Sweco 2018).
Funderingsproblematiek, een vergeten «rot» dossier (KCAF 2019).
Klimaatbestendige stad: www.klimaatschadeschatter.nl (NKWK 2019).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

ondiep zijn gefundeerd («op staal»), wanneer door droogte de grond inklinkt.
Een aantal gemeenten, waar sprake is van een grote problematiek, heeft een
redelijk adequaat beeld van de staat van de fundering(en), zoals bijvoorbeeld
Rotterdam, Zaanstad en Schiedam. Ook de gemeenten Gouda en Haarlem
hebben in de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan.
Vraag 2
Hoe staat het met de gesprekken met de bij het funderingslabel betrokken
partijen?
Antwoord 2
Het funderingslabel is ontwikkeld door de private Stichting KCAF. Hierbij is
mijn ministerie niet betrokken geweest. Na de lancering van het funderingslabel is vanuit mijn ministerie contact gezocht het KCAF. Het verzoek was om
gezamenlijk met het ministerie en een aantal onderzoeksbureaus te werken
aan het vergroten van het inzicht in de kwaliteit van funderingen. KCAF heeft
hierop afwijzend gereageerd.
Vraag 3
Wat zijn de verwachte kosten voor huiseigenaren als gevolg van funderingsschade?
Antwoord 3
In een recent rapport van Deltares is de verwachting opgenomen dat de
schade tot 2050 door paalrot en verschilzetting van panden gefundeerd op
staal bij een onveranderd klimaat tussen 5 en 39 miljard € ligt. Door toename
van droogte bij klimaatverandering (KNMI scenario WH+) kan dit met 3 tot
15 miljard euro toenemen2. In dit rapport wordt ook aangegeven dat de
onzekerheid van deze schatting erg groot is door ontoereikende data. De
verdeling van deze schade over huiseigenaren vindt plaats op basis van 5
schadeklassen. De schadeklassen 1 tot en met 3 betreft herstelkosten tussen
de € 500,– en € 10.000,–. De schadeklassen 4 en 5 betreft herstelkosten
tussen de € 10.000,– en € 120.000,–. De schadeklassen 4 en 5 betreffen naar
schatting maximaal 80.000 woningen. Deze schatting is inclusief funderingen
die mogelijk al hersteld zijn in het verleden.
Vraag 4
Hoe werkt het Fonds Duurzaam Funderingsherstel, waar huiseigenaren die de
fundering van hun woning moeten repareren, een lening kunnen krijgen? In
hoeverre sluit dit voldoende aan bij de praktijk en problemen van huiseigenaren? Hoeveel gebruik wordt hiervan gemaakt?
Antwoord 4
Huiseigenaren, die op de reguliere hypotheekmarkt geen lening kunnen
krijgen om de fundering van hun woning te herstellen, kunnen in aanmerking
komen voor een lening bij het Fonds Duurzaam Funderingsherstel (FDF). De
woning moet zijn gelegen in een gemeente die een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten met het FDF. Gemeenten (voor het LTI-tekort) en
banken/NHG (voor het LTV-tekort) dragen in voorkomende gevallen bij aan
het fonds. De hypothecaire lening heeft een vaste looptijd van 30 jaar en een
rentepercentage van nu 2,3%.
Sinds de oprichting van het fonds zijn 34 leningen verstrekt. Dit aantal
leningen blijft ver achter bij de verwachtingen ten tijde van de oprichting van
het fonds. Ik heb u hierover eind 2019 geïnformeerd3. Het fonds heeft
maatregelen genomen om eventuele belemmeringen voor deelname aan het
fonds weg te nemen. De effecten van deze maatregelen moeten nog zichtbaar
worden. Andere factoren die mogelijk een rol spelen zijn de Coronapandemie, waardoor de procesbegeleiding bij bouwblokgewijs funderingsherstel wordt bemoeilijkt. Daarnaast zijn sinds de start van het fonds de
woningprijzen verder gestegen en is de rente aanhoudend laag gebleven,
waardoor meer mensen bij de bank een lening kunnen krijgen en dus minder
mensen een beroep hoeven doen op het fonds. Teneinde de werkingssfeer

2
3

Rapport «Impact droogte op funderingen», Deltares 9 september 2020.
Kamerstuk 30 136, nr. 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

van het fonds te vergroten onderzoek ik de mogelijkheden om het fonds
onder voornoemde voorwaarde toegankelijk te maken voor inwoners van alle
gemeenten.
Vraag 5
Kunt u aangeven wat het pallet van oorzaken van funderingsschade is (in
steden en op het platteland? Kan bij elke oorzaak ook worden aangegeven
welke oplossing(en) daarvoor zijn, welke pilots er op dit moment in de
praktijk uitgevoerd worden en wat de voorlopige resultaten daarvan zijn? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 5
Bij funderingsproblematiek gaat het met name om funderingen met houten
funderingspalen en funderingen op staal (dat wil zeggen: ondiep gefundeerd).
Houten paalfunderingen werden vooral voor 1970 toegepast. Beide funderingstypen kunnen kwetsbaar zijn, waarbij onder meer bodemgesteldheid
(slappe of stevige bodem op verschillende niveaus in de bodem), bodembeweging, droogte en grondwaterstanden een rol spelen.
Voor houten funderingspalen zijn er oorzaken als aantasting door schimmels
bij droogstand, aantasting door bacteriën (ook onder water) en negatieve
kleef, waarbij funderingspalen naar beneden worden getrokken bij inklinking
of bodemdaling. Daarbij speelt ook de soort funderingshout een rol.
Soms zijn er andere oorzaken die bij beide soorten fundering een rol spelen;
de fundering is niet (meer) berekend op het huidig gewicht (door verbouwing) of er is beschadiging door planten en boomwortels. Tenslotte komt het
ook voor dat de oorspronkelijke fundering kwalitatief onvoldoende was.
Veelal is er sprake van een combinatie van oorzaken. Inzicht in de achtergrond van de problematiek en de mogelijke oplossingen vergen dus ook
goed onderzoek en maatwerk en dienen van keer tot keer bepaald te worden.
In het verleden heeft RVO gezamenlijk met KCAF een aantal handreikingen
ontwikkeld, zoals voor eigenaren en voor gemeenten. Voorts heb ik bijgedragen aan een aantal pilots in dit kader.
Het gaat hierbij bij voorbeeld om een onderzoek om te komen tot preventieve
maatregelen tegen bacteriële aantasting van houten funderingspalen en een
onderzoek naar digitale monitoring van de staat en achteruitgang van
funderingen (project Code Oranje).
Daarnaast zijn er onder meer nog pilots naar actief grondwaterpeilbeheer in
bebouwd gebied (Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie), naar de ontwikkeling van een handelingsperspectief voor bewoners/eigenaars in veenweidegebied (Regiodeal bodemdaling Groene Hart) en een pilot sloop-nieuwbouw als
optie voor particuliere eigenaars bij de combinatie funderingsherstel en
verduurzaming.
Tenslotte is er de uit het Deltafonds gefinancierde Impulsregeling klimaatadaptatie, die onder voorwaarden voorziet in (co-)financiering aan overheden
bij de aanpak van klimaat gerelateerde knelpunten zoals watertekorten of
-overlast.
Vraag 6
Deelt u de mening dat zeker niet in alle gevallen het verhogen van het
waterpeil de oplossing is voor funderingsschade? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, kunt u hiervan de wetenschappelijke onderbouwing delen?
Antwoord 6
Ik deel de mening dat zeker niet in alle gevallen het verhogen van het
waterpeil de oplossing is voor funderingsschade. Zo staat de aantasting van
met name grenen palen door een bepaalde soort bacteriën los van het
waterpeil. De Stichting Houtresearch doet hiernaar sinds 1997 onderzoek en
krijgt een steeds preciezere inzage in het probleem. Daarnaast kunnen er
bijvoorbeeld ook funderingsproblemen ontstaan als gevolg van diepe
bodemdaling door mijnactiviteiten.
Een wetenschappelijke onderbouwing treft u bijvoorbeeld aan in de risicoanalyse zoals Deltares die heeft opgesteld, waarbij ook ingegaan wordt op
zettingsschade naast grondwaterstanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Daarnaast dient te worden opgemerkt dat er buurten en gebieden in
Nederland zijn, bijvoorbeeld in Schiedam, waarbij grondwaterverhoging
weliswaar een oplossing is voor woningen met houten funderingspalen, maar
tegelijk schade oplevert voor op staal gefundeerde woningen in datzelfde
gebied. Deze laatste woningen zijn juist gebaat bij een lagere grondwaterstand.
Vraag 7
Kunt u aangeven welke partijen (inclusief overheden) allemaal betrokken zijn
bij het dossier funderingsschade en de oplossing daarvan, inclusief rollen,
taken en verantwoordelijkheden? Wat is de rol en toekomst van het Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF), inclusief financiering, en
ook voor de landelijke loketfunctie voor woningeigenaren?
Antwoord 7
De belangrijkste partijen betrokken bij het dossier funderingsschade zijn:
– de eigenaar van het pand; deze is verantwoordelijk voor de staat van zijn
woning en fundering;
– de gemeente: deze is verantwoordelijk voor het bouw- en woningtoezicht
(veiligheid) en heeft een verantwoordelijkheid in het kader van de
leefbaarheid. Een aantal gemeenten waar de opgave groot is, stimuleert
funderingsherstel en ondersteunt het proces om hiertoe te komen. In
enkele gevallen verstrekken gemeenten subsidies of leningen aan
inwoners om de fundering van hun woning te herstellen. Daarnaast
hebben gemeenten een zorgplicht ten aanzien van het grondwater. Deze
zorgplicht betekent dat een gemeente in openbaar gebied maatregelen
moet treffen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand,
voor de aan de grond gegeven bestemmingen, zo veel mogelijk te
voorkomen of te beperken. Dit geldt voor zover het treffen van deze
maatregelen doelmatig is en niet tot de verantwoordelijkheid van een
waterschap of provincie behoort;
– de provincie: provincies bieden het algemene kader voor het grondwaterbeheer. In enkele gevallen voert een provincie beleid op het gebied van
funderingsherstel. Dit is het geval in Friesland waar de provincie een
regeling voor funderingsherstel in het leven heeft geroepen;
– het waterschap: waterschappen beheren het oppervlaktewaterpeil zo goed
mogelijk om de aanwezige belangen in het gebied (water aan- en afvoer,
waterberging, watervoorziening, waterkwaliteit) en functies (bebouwde
gebieden, landbouw, natuur etc.) zo goed mogelijk te bedienen. Waterschappen zetten zich in om de peilen voor het oppervlaktewater jaarrond
zo goed mogelijk te handhaven.
– voor de betrokkenheid van de Ministeries van BZK, IenW en LNV verwijs
ik naar de beantwoording van eerdere Kamervragen;4
– bureaus voor funderingsonderzoek;

4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nrs. 717 en 718.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

–
–

funderingsherstelbedrijven;
onderzoeksinstituten zoals TNO, Deltares, Sweco en TU-Delft: deze
instituten houden zich bezig met het in kaart brengen van de omvang van
de problematiek en het in beeld brengen van de omvang van de schade.
De rol en toekomst van het KCAF is de verantwoordelijkheid van de Stichting
KCAF. Mijn ministerie heeft in het verleden tijdelijke bijdragen verleend aan
KCAF. Hierbij is altijd het oogmerk geweest dat KCAF zich op zo’n manier zou
ontwikkelen, dat eigen inkomsten gegenereerd worden opdat de stichting
onafhankelijk van de steun van het Rijk zou kunnen voortbestaan. BZK heeft
aangegeven onder voorwaarden van een goede taakverdeling en samenwerking met RVO via het Rijksprogramma Aanpak Funderingsproblematiek
(RPAF) bereid te zijn bepaalde taken van KCAF nog te willen blijven ondersteunen. KCAF heeft hiervan afgezien.
Vraag 8
Is het waar dat een aantal activiteiten van het KCAF ondergebracht zijn bij
RVO? Kunt u toelichten welke taken/activiteiten overgeheveld zijn naar RVO
en wat de gevolgen van dit besluit zijn geweest in het kader van kennisontwikkeling, kennisvergaring, meldpunt van funderingsproblematiek, (aanjagen
van) innovaties?
Antwoord 8
Het KCAF is een onafhankelijke stichting die haar eigen activiteiten bepaalt.
Echter, met het oog op de gebleken kwetsbaarheid van KCAF als kleine
organisatie, afhankelijk van een personeelslid en een vrijwillig bestuur en
gelet op de opgave die op ons afkomt, is BZK in samenspraak met de
gemeenten Rotterdam en Zaanstad en KCAF eind 2017 tot de conclusie
gekomen dat het de voorkeur verdient dat KCAF zich bij een andere
professionele organisatie aansluit. KCAF heeft hiertoe de keuze gemaakt voor
RVO, waarmee al enkele jaren werd samengewerkt. In samenspraak met
KCAF is een Rijksprogramma Aanpak Funderingsproblematiek opgezet,
waarbij verschil van inzicht over de gewenste wijze van samenwerking is
ontstaan. KCAF heeft zich vervolgens uit deze samenwerkingsrelatie
teruggetrokken. Mede daardoor is het Rijksprogramma nog niet goed van de
grond gekomen. Onlangs heeft RVO een uitvraag onder de stakeholders laten
houden over de invulling van het Rijksprogramma. Dit wordt nu verder
vormgegeven in 2021. KCAF is hiervoor ook benaderd, maar wilde geen
medewerking verlenen.
Vraag 9
Kunt u een overzicht geven van het aantal meldingen en vragen die het KCAF
jaarlijks heeft ontvangen (een overzicht van de afgelopen 5 jaar per jaar)?
Hoeveel vragen of meldingen ontvangt RVO per jaar over de funderingsproblematiek?
Antwoord 9
Tot maart 2020 heeft KCAF het Funderingsloket uitgevoerd in opdracht van en
gefinancierd door aanvankelijk BZK, later RVO. Vanuit BZK/RVO is daarom
steeds naar het Funderingsloket verwezen. RVO ontvangt per jaar enkele
tientallen vragen over funderingsproblematiek. Deze komen veelal uit het
bestaande netwerk, meestal in relatie tot concrete activiteiten of kennisproducten. Vorig jaar was er een piek aan meldingen door de communicatie van
KCAF over het funderingslabel. Daarnaast is er contact met woningmarktpartijen, als makelaars en taxateurs over de funderingsviewer indicatieve
aandachtsgebieden, die wordt gehost door RVO. Hierover gaan ook de
meeste vragen die RVO ontvangt. De website van funderingsviewer krijgt
dagelijks 1500–2000 hits.
Ik ben niet op de hoogte van het aantal meldingen dat KCAF in de afgelopen
5 jaar heeft ontvangen. Dit omdat er lange tijd geen heldere administratie
bleek van het aantal meldingen en de afkomst daarvan. Ook heb ik vanaf
2018 geen jaarverslagen van KCAF meer ontvangen en deze ook niet kunnen
traceren.
Vraag 10
Kunt u aangeven welke best practices er in het land zijn voor het oplossen
van funderingsschade?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

Antwoord 10
De verschillende aanpakken van funderingsproblematiek zoals in Zaanstad,
Schiedam, Rotterdam, Haarlem en Gouda, zijn goede voorbeelden voor
andere gemeenten. Deze gemeenten werken aan de ontwikkeling van kennis
over de lokale problematiek, zijn daar transparant over naar burgers,
faciliteren inwoners bij herstel door middel van bijvoorbeeld een loket,
voorlichting, procesbegeleiding, funderingsonderzoek en/of een leenfaciliteit.
Ook de provincie Friesland en een aantal Friese gemeenten is actief op dit
front. Eerder heeft ook Dordrecht haar lessen over de aanpak gedeeld in een
uitgebreide publicatie.
Daarnaast zien we dat een aantal corporaties, waaronder enkele Rotterdamse
en Noord-Hollandse woningbouwverenigingen, veel nuttige ervaring heeft
opgedaan met de aanpak van funderingsschade. Het Rijksprogramma Aanpak
Funderingsproblematiek (RPAF) verwerkt deze kennis momenteel in een
handreiking.
Ten aanzien van burgerinitiatieven hebben we veel waardering voor de
initiatieven die zijn of worden ondernomen om funderingsschade juist te
voorkomen, veelal gericht op actief grondwaterpeilbeheer (Goed gefundeerd,
Land van Valk).
De afgelopen jaren participeerden deze partijen ook steeds met groot
enthousiasme en actief om hun ervaringen en lessen te delen met anderen
op kennisdelingsbijeenkomsten georganiseerd door KCAF en gefaciliteerd
door BZK en RVO.
Vraag 11
Welke budgetten zijn er beschikbaar op rijksniveau? Wat doet het Rijk?
Antwoord 11
BZK stelt budget beschikbaar voor de uitvoering van het Rijksprogramma
Aanpak Funderingsproblematiek (RPAF), zowel voor menskracht als middelen.
Daarnaast is in het verleden herhaaldelijk (financieel) bijgedragen aan pilots
en kennisdeling en is daar ook dit jaar weer budget voor beschikbaar. Een
voorbeeld is de huidige RPAF-bijdrage voor de update van de bestaande
maar verouderde richtlijnen voor funderingsonderzoek. Voor het overige
verwijs ik naar de beantwoording van eerdere Kamervragen van de leden
Nijboer en Gijs van Dijk5.
Vraag 12
Hoe wordt innovatie gestimuleerd voor het oplossen van funderingsschade?
Wilt u dit voor alle oorzaken aangeven?
Antwoord 12
BZK en RVO hebben in het verleden diverse pilots en innovaties ondersteund.
Het onderzoek naar bacteriële aantasting door SHR, digitale monitoring van
verzakkingen (Code Oranje) en het burgerinitiatief Goed Gefundeerd. Veelal
gebeurde dit door KCAF te betrekken of KCAF als trekker de mogelijkheid te
bieden te werken aan innovaties. RVO heeft ook actief geparticipeerd in het
Kennisprogramma Bodemdaling, vanuit de insteek dat innovatieve projecten
en ontwikkelingen daar het funderingsdossier konden ondersteunen. Ik
verwijs hierbij tevens naar mijn antwoord op vraag 8.
Vraag 13
In hoeverre zijn er bijvoorbeeld voor de bacterie-aantasting van funderingen
ook innovatieve oplossingen beschikbaar of in ontwikkeling? Zo ja, welke?
Antwoord 13
Zie antwoord op vraag 5
Vraag 14
Is het waar dat een verzoek voor een proef voor een oplossing van de
bacterie-aantasting (één van de oorzaken van funderingsschade) van het
KCAF niet is gehonoreerd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en

5

Aanhangsel Handelingen vergaderjaar 2020–2021, nr. 718, vragen 4, 6, 7 en 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6

Koninkrijksrelaties? Zo ja, waarom niet? Wie staat wel aan de lat om dit soort
innovaties te stimuleren?
Antwoord 14
Nee. In het kader van de bij vraag 5 genoemde EFRO-aanvraag voor subsidie
voor een praktijkproef met betrekking tot bacteriële aantasting van houten
palen is een consortium samengesteld van partijen die een noodzakelijke rol
hebben in een praktijktest. De rol van het KCAF is hierin ook benoemd, zijnde
het organiseren van informatie-avonden voor de bewoners van het woonblok
waar de praktijktest plaats zou vinden en het plaatsen van een deel van de
sensoren om het effect van de behandeling van de funderingspalen te
monitoren. De inzet van het KCAF is meegenomen in de begroting van de
EFRO-aanvraag. Deze is zoals bij vraag 5 aangegeven helaas niet gehonoreerd door Op Oost.
Zoals eerder aangegeven heeft RVO via het Rijksprogramma Aanpak
Funderingsproblematiek (RPAF) eind november 2020 de Stichting Houtresearch uitgenodigd in gesprek te gaan om te bekijken of een vervolg mogelijk
is.
Vraag 15
Welke rol heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
dan wel andere relevante ministeries zoals Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Infrastructuur en Waterstaat, bij (het stimuleren van) innovatie voor
het oplossen van de funderingsproblematiek?
Antwoord 15
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de beantwoording van
eerdere Kamervragen van de leden Nijboer en Gijs van Dijk (zie ook het
antwoord op vraag 11).
Vraag 16
Wat zou de rol van de innovatiegezant, die vanuit Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit aan het werk gaat, kunnen zijn bij het oplossen van de
funderingsschade?
Antwoord 16
De innovatiegezant heeft de focus op mest- en stalinnovaties, dit onderwerp
wordt geen onderdeel van zijn/haar verantwoordelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

7