Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1430

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 april 2019
Het is belangrijk om binnen de Europese Unie (hierna: EU) de regels rond
sociale zekerheid te coördineren. Daarmee voorkomen we dat
werknemers dubbel verzekerd zijn, of helemaal niet, of dat zij
opgebouwde rechten verliezen als zij in een ander land gaan werken. De
coördinatieverordening sociale zekerheid 883/2014 (hierna: de Verordening) is een belangrijk instrument ter verwezenlijking van het vrij
verkeer van werknemers in de EU.
Ik vind het belangrijk dat Europese regels op dit vlak een positieve
bijdrage leveren aan werkhervatting. De bepalingen in de Verordening
met betrekking tot de export van werkloosheidsuitkeringen bevatten
echter onvoldoende prikkels hiervoor. Ook laten deze regels zich te
gemakkelijk lenen voor misbruik. Ik heb deze bepalingen daarom al vaker
aan de orde gesteld, zoals ik in mijn brief van 25 maart jl. heb uiteengezet1. Uw Kamer heeft hiervoor ook terecht mijn aandacht gevraagd,
mede naar aanleiding van een uitzending van Nieuwsuur over de export
van WW-uitkeringen naar Polen.
Op 26 maart jl. heb ik met uw Kamer uitgebreid gesproken over de
herziening van de Verordening. Daarbij spraken wij met name over de
wijzigingen van het hoofdstuk werkloosheid van deze Verordening,
waarover de regering, net als uw Kamer, negatief oordeelt. Ik hecht eraan
om uw Kamer, voorafgaand aan het algemeen overleg over de Informele
Raad van 3 april a.s., nader te informeren over de inhoud en de gevolgen
van het voorlopige akkoord en mogelijkheden die ik zie om de rechtmatige uitvoering van de regels van de Verordening te bevorderen en
misbruik aan te pakken. Hiermee doe ik recht aan verschillende verzoeken

1

kst-21501-20-1430
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 21 501-31, nr. 512.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

1

van leden van uw Kamer en de tijdens het debat van 26 maart aangenomen moties2.
In deze brief ga ik eerst, conform het verzoek van de vaste commissie voor
Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 1 april jl., in op de stand van zaken
met betrekking tot de herziening van de Verordening. Daarna beschrijf ik
de belangrijkste implicaties van het voorlopige akkoord en ga ik in op
maatregelen waarmee ik de negatieve gevolgen van de wijzigingen in het
werkloosheidshoofdstuk wil beperken én misbruik van de huidige regels
wil aanpakken.
Enkele feiten en cijfers3
•

•

•
•

•

•

•

Arbeidsmigranten leveren een belangrijke bijdrage aan onze
economie en welvaart en betalen mee aan het Nederlandse
socialezekerheidsstelsel, door werkgeverspremies die worden
ingehouden op het salaris en via de inkomstenbelasting.
Oost-Europese arbeidsmigranten blijken een vier keer zo grote
kans op baanverlies te hebben als Nederlanders. Ze werken
voornamelijk met tijdelijke contracten en in seizoensgebonden
sectoren en bijna niet in sectoren met een lage kans op baanverlies zoals de overheid. Werkloze Oost-Europese arbeidsmigranten
doen gemiddeld veel minder een beroep op de WW dan
niet-werkende Nederlanders. Dit is voor een groot deel te
verklaren uit hun (vaak relatief korte) arbeidsverleden. Omdat zij
echter sneller werkloos raken – ook als gevolg van tijdelijke
contracten – is de instroom van Oost-Europese arbeidsmigranten
in de WW 9% groter dan bij Nederlandse werknemers.
In 2017 werkten 286.736 Poolse arbeidsmigranten in Nederland in
loondienst.
In 2017 werden 3.760 WW-uitkeringen door UWV geëxporteerd,
ter waarde van 9,5 miljoen euro. Daarvan gingen er 3.166
WW-uitkeringen naar Polen. De omvang van de totale WW-lasten
bedroeg in dat jaar iets meer dan 5 miljard euro.
Het werkhervattingspercentage van werkloze werknemers die
hun uitkering exporteerden bedroeg in 2017 0,6%. Werkloze
werknemers die in Nederland blijven (en hun uitkering dus niet
exporteren) vinden veel vaker een baan: ongeveer 35% na
3 maanden.
Arbeidsmigranten uit EU lidstaten kunnen hun gewerkte weken in
het land van herkomst meetellen in de opbouw van WW-rechten
in Nederland. In 2016 is bij 61 aanvragen het buitenlandse
arbeidsverleden samengeteld voor de opening van het recht op
WW.
In 2015 werkten er circa 80.000 grensarbeiders uit België en
Duitsland in Nederland. In datzelfde jaar werkten zo’n 40.000 in

2

Met deze brief geef ik, evenals met mijn brief van 25 maart jl., gevolg aan de brief van de vaste
commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 20 maart jl., waarin zij mij heeft
gevraagd naar de laatste stand van zaken rondom de Verordening coördinatie sociale zekerheid
883/2004, in hoeverre het voorlopig akkoord tussen het Europees parlement, de Raad en de
Europese Commissie op dit dossier afwijkt van de inzet van Nederland, welke gevolgen het
voorlopig akkoord heeft voor het Nederlandse beleid en welke stappen nog gezet moeten
worden tot de definitieve besluitvorming op dit dossier en de motie van het lid Omtzigt
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1421). Daarnaast ga ik in op de op 26 maart aangenomen moties van
het lid Wiersma c.s. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1425) en de leden Heerma en Wiersma
(Kamerstuk 21 501-20, nr.1427).
3
De hier genoemde cijfers zijn ontleend aan gegevensverzamelingen en onderzoeken van UWV
en CBS. Het werkhervattingspercentage bij Export-WW is ontleend aan De Wispealaere &
Pacolet, Export of unemployment benefits. Report on U2 Portable Documents, Reference Year
2017, Leuven 2018. De percentages voor werkhervatting in Nederland zijn ontleend aan
«WW’ers vaker aan het werk» (UWV, mei 2017).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

2

Nederland woonachtige Nederlanders in Duitsland en een
vergelijkbaar aantal in België.
Stand van zaken herziening Verordening 883/2004
Eind 2016 heeft de Europese Commissie een voorstel ingediend tot
herziening van de coördinatieverordening. De afgelopen twee jaar is in de
EU onderhandeld over dit voorstel. Tijdens het proces tot nu toe heb ik mij
– alleen én samen met gelijkgezinde landen – op meerdere manieren
ingespannen om de Nederlandse inzet in de onderhandelingen te
verwezenlijken. Zo ben ik voortdurend in gesprek geweest met andere
lidstaten, de Commissie en EP-leden om hen van onze bezwaren te
doordringen en de Nederlandse voorkeuren te bepleiten.
Deze inzet is tot op zekere hoogte gelukt. De herziening van de Verordening omvat enkele verbeteringen bij het tegengaan van fraude en
«premieshoppen» in het hoofdstuk dat ziet op detacheringen en
A1-verklaringen. Ook worden de mogelijkheden van de lidstaten verbeterd
bij het uitwisselen van gegevens ter bestrijding van fraude met uitkeringen en zijn afspraken op het terrein van de terugvordering van premies
en onverschuldigd betaalde uitkeringen aangescherpt.
Het is echter niet gelukt om bij de herziening van de Verordening de
Nederlandse bezwaren tegen regels en aanpassingen in het hoofdstuk
over werkloosheid weg te nemen. Nederland heeft zich hard gemaakt
voor meer activerende regels en een ruime wachttijd voordat een
arbeidsmigrant zijn buitenlandse arbeidsverleden kan meenemen voor de
toepassing van de wekeneis in de WW. Nederland heeft zich verzet tegen
verruiming van de exportmogelijkheden en de invoering van het
zogenaamde «werklandbeginsel». Dat deze inzet niet is gerealiseerd telt
zwaar. Daarom oordeelt de regering negatief over de herziening als
geheel.
Op 19 maart jl. hebben de drie onderhandelende partijen, de Commissie,
het voorzitterschap en het EP, laten weten dat zij een voorlopig akkoord
hebben bereikt. De ambassadeurs hebben op 29 maart hierover gestemd.
Er bleek op die datum geen meerderheid voor het akkoord. Zoals u uit de
media hebt kunnen vernemen, stemden Nederland en zes andere
lidstaten, namelijk Denemarken, België, Oostenrijk, Duitsland, Luxemburg
en Tsjechië, tegen. Vier lidstaten – Hongarije, Polen, Malta en Zweden –
onthielden zich van stemming. Dit is een zeer kleine blokkerende
minderheid. De positie van Polen hierin is cruciaal. De discussie spitst zich
toe op het hoofdstuk over detacheringen en het hoofdstuk over werkloosheidsuitkeringen. De Europese Commissie en het Voorzitterschap doen
hun uiterste best om een akkoord te bereiken. Mijn verwachting is dat het
voorzitterschap door aanpassingen in deze twee hoofdstukken de
weerstand van Oost-Europese lidstaten tegen de herziening tracht weg te
nemen. Het spreekt vanzelf dat Nederland zich samen met gelijkgezinde
landen de komende periode blijft inspannen om onze bezwaren en
wensen met nadruk onder de aandacht te brengen om te voorkomen dat
dit akkoord tot stand komt. We blijven hierover het gesprek voeren met
andere lidstaten, de Commissie en EP-leden.
Het krachtenveld is voortdurend in beweging. Het is mogelijk dat er nog
wijzigingen optreden in het voorlopig akkoord. Mijn appreciatie betreft nu
dus het niet vastgestelde voorlopig akkoord. Ik volg de ontwikkelingen
uiteraard op de voet en zal u informeren als er meer duidelijkheid is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

3

Belangrijkste implicaties herziening Verordening 883/2004
De coördinatieverordening 883/2004 en de daarbij horende toepassingsverordening 987/2009 vormen een complexe set van regels. Het zeer
recent bereikte voorlopige akkoord bevat wijzigingen op het gebied van
werkloosheidsuitkeringen, detacheringen en A1 verklaringen, de
bestrijding van fraude met uitkeringen, en wijzigingen op het gebied van
langdurige zorg, gezinsbijslagen en gelijke behandeling.
De hoofdstukken toepasselijke wetgeving (detacheringen en
A1-verklaringen) en werkloosheid bevatten voor Nederland de belangrijkste wijzigingen. Het zwaartepunt daarbij ligt voor Nederland bij het
hoofdstuk werkloosheid. Ik beperk mij hieronder dan ook tot een eerste
indicatie van de verwachte implicaties en kosten van de majeure
wijzigingen in dat hoofdstuk. Mocht op korte termijn een definitief
akkoord bereikt worden, dan zal ik u bij de geannoteerde agenda voor de
Raad WSBVC van 13 juni a.s. informeren over de inhoud ervan, ook met
betrekking tot de andere hoofdstukken van de herziening.
De wijzigingen in het werkloosheidshoofdstuk zullen twee jaar na de
datum van publicatie in werking treden. De belangrijkste wijzigingen in dit
hoofdstuk hebben betrekking op de invoering van een wachttijd, de
invoering van het werklandbeginsel en de verlenging van de exporttermijn.
1. Invoering van een wachttijd van één maand
De wachttijdregeling geldt voor mensen die in Nederland werken én
wonen.
De huidige Verordening regelt dat het buitenlandse arbeidsverleden na
één dag werken mag worden meegenomen voor de beoordeling van de
wekeneis in de WW. Volgens het voorlopig akkoord moet een werkloze
werknemer eerst één maand in Nederland hebben gewerkt voordat dit
buitenlandse arbeidsverleden meetelt (wachttijd). Als de werknemer vóór
het verstrijken van die maand werkloos wordt, moet de uitkering worden
aangevraagd in het voorlaatste werkland. Die uitkering mag vervolgens
zes maanden naar het nieuwe woon-/werkland worden geëxporteerd. Het
orgaan dat de export-uitkering betaalt mag de exporttermijn verlengen
naar de volledige duur van de uitkering.
Ik vind dat de werkloze werknemer een band moet hebben met het land
waar de uitkering wordt aangevraagd. Dat is belangrijk voor het draagvlak
voor ons stelsel. Daarom heb ik conform het regeerakkoord ingezet op
een wachttijd van zes maanden. Daar was geen steun voor.
2. Invoering van het werklandbeginsel
Deze regeling is van toepassing op werknemers die niet in hun werkland
wonen. Dit kunnen grensarbeiders zijn (mensen die minimaal één keer per
week van hun woonland naar hun werkland reizen), maar ook
werknemers die in een andere lidstaat dan hun werkland wonen en geen
grensarbeider zijn omdat zij tijdelijk in hun werkland verblijven. Dit zijn
bijvoorbeeld seizoenarbeiders of gedetacheerden.
Volgens de huidige Verordening is het woonland verantwoordelijk voor de
werkloosheidsuitkering van grensarbeiders, het zogenaamde woonlandbeginsel. Werknemers die geen grensarbeider zijn («niet-grensarbeiders»)
krijgen een uitkering uit het werkland als zij na het intreden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

4

werkloosheid hun verblijf in het werkland voortzetten. Keren zij terug naar
hun woonland, dan is er recht op export WW.
Volgens het voorlopig akkoord maken mensen die in een andere lidstaat
wonen dan waar zij werken alleen aanspraak op uitkering uit het werkland
als zij daar meer dan zes maanden hebben gewerkt. Bij werkzaamheden
korter dan zes maanden moet de uitkering in het woonland worden
aangevraagd.
Werkloze werknemers die meer dan zes maanden in het werkland hebben
gewerkt, krijgen in het voorlopig akkoord de mogelijkheid om te kiezen
tussen twee opties. Een voorbeeld: als een werknemer in een andere
EU-lidstaat woont en in Nederland werkt, dan kan deze persoon bij
werkloosheid:
– Naar werk zoeken in Nederland. Er is dan recht op WW onder dezelfde
voorwaarden als de voorwaarden die gelden voor werkloze werknemers die in Nederland wonen. UWV is verantwoordelijk voor de
begeleiding naar werk en controle of de uitkeringsgerechtigde nog aan
de voorwaarden voor het recht op uitkering voldoet.
– Naar werk zoeken in het woonland. Er is dan recht op export WW. In
deze situatie heeft het uitvoeringsorgaan in het woonland de taak om
uitkeringsgerechtigden naar werk te begeleiden en te controleren of
wordt voldaan aan de voorwaarden voor het recht op uitkering. Voor
grensarbeiders ligt de exporttermijn op 15 maanden. Voor «niet
grensarbeiders» ligt de exporttermijn op zes maanden.
Het voorlopig akkoord verruimt met deze nieuwe «werklandregeling» de
mogelijkheden om een WW-uitkering te ontvangen in een andere lidstaat.
Dit draagt naar verwachting niet bij aan een snellere werkhervatting. Het
akkoord bevat weliswaar afspraken over verificaties en gegevensuitwisseling. Het blijft echter een feit dat het moeilijker is om te controleren
of een werkloze werknemer voldoet aan de voorwaarden voor het recht
op uitkering als een werkloze werknemer zijn uitkering in een andere
lidstaat ontvangt. Daarom heb ik gepleit voor behoud van de huidige
regeling. Daar was onvoldoende draagvlak voor.
3. Verlenging exporttermijn
Volgens de huidige Verordening mag een werkloze werknemer zijn
werkloosheidsuitkering drie maanden meenemen naar een andere lidstaat
om daar naar werk te zoeken. Lidstaten mogen deze termijn verlengen
naar zes maanden. Nederland maakt van deze mogelijkheid geen gebruik.
Voordat een werkloze werknemer de WW-uitkering exporteert moet hij of
zij, conform de huidige verordening, vier weken beschikbaar zijn en naar
werk zoeken in de lidstaat die de uitkering betaalt. Tijdens de exportperiode moet de uitkeringsgerechtigde zich houden aan de voorschriften van
het land waar hij of zij naar werk zoekt. Het uitvoeringsorgaan van de
lidstaat die de uitkering betaalt, heeft alleen een formele rol in de periode
voorafgaand aan de export. Tijdens de export geldt de wet- en regelgeving van het ontvangende land en is het uitvoeringsorgaan in het
ontvangende land verantwoordelijk voor arbeidsbemiddeling en controle
op het voldoen aan de uitkeringsvoorwaarden.
Het voorlopig akkoord verlengt de basis exporttermijn naar zes maanden.
Dit betekent dat WW-gerechtigden hun WW-uitkering maximaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

5

6 maanden mogen exporteren4. De duur van de export zal uiteraard korter
zijn als de duur van de uitkering korter is.
Het voorlopig akkoord brengt ook een wijziging aan in de exportvoorwaarden voor grensarbeiders en «niet-grensarbeiders». Deze werkloze
werknemers hoeven voordat zij hun uitkering exporteren niet langer vier
weken beschikbaar te zijn en naar werk te zoeken in de lidstaat die de
uitkering betaalt. Voor de werkloze werknemers die hun uitkering
exporteren naar een ander land dan hun woonland, geldt dat zij wél vier
weken beschikbaar moeten zijn.
Ik heb mij, zoals ik al eerder met uw Kamer heb gedeeld, alleen en met
gelijkgezinde landen fel verzet tegen een verlenging van de exporttermijn.
Ik heb grote moeite met het akkoord dat bereikt is rond het werkloosheidshoofdstuk. Vanuit Nederlands perspectief draagt export van uitkeringen
met een verplichte exporttermijn niet bij aan een snellere werkhervatting.
Aangezien de export grotendeels plaatsvindt naar landen met een lager
inkomensniveau ervaren uitkeringsgerechtigden onvoldoende prikkel om
weer te gaan werken. De Europese bepalingen rond de export van
WW-uitkeringen nopen daarom tot maatregelen, ook om in handhavende
zin voorbereid te zijn op mogelijke verruiming van de mogelijkheden tot
export-WW. In het laatste deel van deze brief ga ik hier verder op in.
Gevolgen en kosten
Hierboven heb ik de gevolgen van de nieuwe regelgeving geschetst voor
individuele werknemers die werkloos raken. De gevolgen op macroniveau
van een definitief akkoord zal ik de komende maanden met UWV in kaart
brengen.
De kosten van de invoering van de wachttijd van één maand, de invoering
van het werklandbeginsel en de verlenging van de exporttermijn vallen
binnen de bandbreedte van de eerder geraamde voorstellen van 16 en
32 miljoen euro. Het betreft een indicatieve raming (inclusief maatregelen
UWV) uitgaande van de huidige aantallen arbeidsmigranten in Nederland.
Maatregelen gericht op Export-WW
Het voorlopig akkoord bevat enkele nieuwe regelingen, zoals de invoering
van een maand wachttijd, waarop de uitvoering van UWV zal moeten
worden ingericht. Ik zal dan ook samen met UWV de gevolgen van een
definitief akkoord voor de uitvoering van de WW nader analyseren. Dat
neemt niet weg dat ik reeds een aantal maatregelen heb genomen, in
gang ga zetten dan wel zal verkennen om misbruik te voorkomen. Deze
maatregelen hebben vooral betrekking op de export-WW.
Belangrijk bij mijn inzet is dat ik hierbij gebonden ben aan de nationale en
internationale wet- en regelgeving, waarvan Verordening 883/2004 in dit
kader de belangrijkste is. Maar ook andere regelgeving, zoals met
betrekking tot gelijke behandeling, is van belang.
Ook geldt dat bij export, zoals gezegd, het ontvangende land verantwoordelijk is voor de handhaving en de controle op de geëxporteerde WW. De
WW-gerechtigde die zijn of haar uitkering exporteert, dient zich te houden
aan de wetgeving van het ontvangende land, gedurende de periode van
4

Zoals hiervoor beschreven geldt voor grensarbeiders een uitzondering: grensarbeiders die de
uitkering naar het woonland willen exporteren krijgen een basis exporttermijn van
15 maanden. In alle situaties geldt dat de lidstaat die de uitkering betaalt de exporttermijn mag
verlengen tot de volledige uitkeringsduur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

6

de export. De verplichtingen en manier van ondersteuning verschillen per
lidstaat.
Omdat Nederland (UWV) geen formele rol heeft tijdens de export-periode,
ben ik beperkt in de maatregelen die ik kan nemen. Ik ben echter zeer
bereid om na te denken over creatieve oplossingen. Wel vind ik het van
belang om hierbij oog te houden voor het doel van de regelgeving: ik wil
voorkomen dat ik met nationale maatregelen het vrij verkeer van
werknemers tussen de lidstaten beperk. En bovendien wil ik voorkomen
dat maatregelen ten koste gaan van WW-gerechtigden die in Nederland
wonen en werken. Dit laat onverlet dat ik mij zal inspannen om ervoor te
zorgen dat de regels gebruikt worden waar deze voor bedoeld zijn. Ik
neem bij deze inzet de ideeën en suggesties uit uw Kamer graag mee.
1. Reeds ingezette maatregelen
Allereerst is het zaak om te voorkomen dat werkloze werknemers
onterecht instromen in de WW of dat er misbruik wordt gemaakt van de
regeling. Ik heb uw Kamer met mijn brieven van 1 oktober 20185 en
1 februari 20196 geïnformeerd over mijn inzet op misbruik en fraude met
de WW in brede zin. In deze paragraaf beschrijf ik de reeds ingezette
maatregelen die specifiek relevant zijn voor het voorkomen van misbruik
van de Europese regels.
Verwijtbare werkloosheid
Een werkloosheidsuitkering is bedoeld voor werknemers die onvrijwillig
werkloos zijn geworden. Als een werknemer zelf ontslag neemt of op
staande voet ontslagen is, is er in de regel geen recht op een uitkering en
ook niet op het meenemen van een uitkering naar het buitenland. Er
wordt op dit moment dan ook veel werk verzet om verwijtbare
werkloosheid aan te pakken. Zoals beschreven in mijn brief van 1 februari
heb ik de intentie om breed – dus ook bij niet-uitzendwerkgevers –
controle op verwijtbare werkloosheid toe te gaan passen. Ik zal samen
met UWV bekijken hoe deze controle het beste vorm kan krijgen. Ik wil
hierbij gebruik maken van de ervaringen met de pilot bij uitzendbureaus
die tot half april 2019 loopt. Bij deze pilot vraagt UWV, in aanvulling op de
informatie van de werkloze werknemer, ook gegevens op bij de werkgever
over de reden van de beëindiging van het dienstverband en over de vraag
of de werknemer passend werk is aangeboden. Daarnaast heeft UWV
risicoprofielen ontwikkeld om te achterhalen of een werkloze werknemer
verwijtbaar werkloos is.
Tussenpersonen
Om beter zicht te krijgen op de groep van tussenpersonen die bemiddelt
bij een WW-uitkering, registreert UWV sinds half oktober 2018 alle
begeleiders die een WW-gerechtigde vertegenwoordigen of vergezellen
naar een UWV-kantoor bij een papieren aanvraag. Conform planning zal
dit vanaf april 2019 uitgebreid worden naar alle bezoeken van
WW-gerechtigden aan UWV waarbij een begeleider aanwezig is. Deze
registratie zal gebruikt worden voor onderzoeken en eventuele
handhaving.

5
6

Kamerstuk 17 050, nr. 546.
Kamerstuk 17 050, nr. 569.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

7

Pilot Export-WW
Er loopt al een pilot bij UWV gericht op werkloze werknemers die gebruik
willen maken van de regeling export WW. Deze pilot wordt in aangescherpte vorm voortgezet. Het doel van de pilot is om onrechtmatige
uitkeringsverstrekking te voorkomen, werkhervatting in de eerste vier
weken van werkloosheid te bevorderen en daarmee het beroep op de
regeling export WW te beperken. Deze pilot combineert voorlichting met
intensieve bemiddeling (wijzen op vacatures, speeddates, etcetera) en
persoonlijk contact met de WW-gerechtigde om na te vragen of de
WW-gerechtigde daadwerkelijk heeft gesolliciteerd en wat de resultaten
van de sollicitaties zijn. De pilot loopt naar verwachting tot november
2019. Ik heb reeds toegezegd om uw Kamer te informeren over de
uitkomsten van deze pilot en de mogelijkheden tot landelijke uitrol7.
De pilot heeft betrekking op de vier weken voorafgaand aan de export van
de WW, waarin de WW-gerechtigde, volgens de huidige Verordening,
beschikbaar moet zijn voor de Nederlandse arbeidsmarkt. Met de
herziening van de Verordening vervalt deze verplichting voor de belangrijkste doelgroep (mensen die de WW-uitkering exporteren om in hun
woonland naar werk te zoeken, zoals seizoenarbeiders of mensen die
gedetacheerd zijn). Daarmee wordt voor deze groep de rol van UWV in de
periode voorafgaand aan de export verder beperkt. Toch ben ik
voornemens om de pilot voort te zetten. Door de invoering van het eerder
genoemde werklandbeginsel kunnen mensen die hun uitkering niet
exporteren er namelijk ook voor kiezen om zich in Nederland beschikbaar
te stellen voor werk. Voor deze groep kunnen de opgedane ervaringen in
de pilot relevant blijven.
Ook wil ik de pilot uitbreiden, onder meer door controle op verwijtbare
werkloosheid. Ik wil verkennen of de opgedane ervaringen met de
intensievere bemiddeling, persoonlijk contact en het doen van een
passend werkaanbod benut kunnen worden om de kansen op werkhervatting in Nederland te vergroten en daarmee het beroep op de exportregeling te verkleinen.
Voorlichting in Polen
Via de Nederlandse ambassade in Polen is een speciale voorziening
getroffen om te zorgen voor extra voorlichting aan potentiële arbeidsmigranten uit Polen. Dit draagt bij aan een reëel beeld over werken in
Nederland, de rechten en plichten en de werking van de Nederlandse
arbeidsmarkt. De ervaringen hiermee zijn positief. Deze aanpak werkt
preventief.
2. In te zetten maatregelen
Afspraken met Polen
In 2017 werkten 286.736 Poolse arbeidsmigranten in Nederland in
loondienst. Poolse arbeidsmigranten vormen daarmee de grootste groep
arbeidsmigranten in Nederland. Polen is ook het belangrijkste ontvangende land van Nederlandse WW-export-uitkeringen8. Circa 80 procent
7
8

Kamerstuk 17 050, nr. 545.
In Nederland werken circa 80.000 grensarbeiders uit de buurlanden. Grensarbeiders hebben op
grond van de huidige Verordening niet de mogelijkheid om de WW te exporteren naar hun
woonland. Mensen die geen grensarbeider zijn hebben wel het recht om de WW naar hun
woonland te exporteren. Dit is een verklaring voor het grote verschil in exportcijfers tussen
enerzijds Polen en anderzijds onze buurlanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

8

van de uit Nederland geëxporteerde WW-uitkeringen gaat naar Polen.
Tijdens de periode van export is het ontvangende land, in dit geval Polen,
formeel verantwoordelijk voor de arbeidsbemiddeling, handhaving en
controle, conform de Poolse wet- en regelgeving.
Wanneer een WW-gerechtigde niet voldoet aan de Poolse verplichtingen
of niet langer voldoet aan de voorwaarden voor het recht op uitkering,
dan moet Polen hiervan melding maken bij UWV, waarna UWV een
maatregel kan opleggen.
UWV ontvangt maandelijks een bevestiging van inschrijving van de
uitkeringsrechtigde bij het Poolse arbeidsbureau, maar ontvangt
nauwelijks signalen van werkhervatting, misbruik of fraude. De gedeeltelijke of gehele werkhervatting in Polen is heel laag.
Voor mij is dit aanleiding om met Polen afspraken te maken. Ik wil
bespreken hoe het komt dat de werkhervatting zo laag is en hoe het kan
dat er nauwelijks signalen van werkhervatting of van naar Nederland
verzonden worden. Ook wil ik met Polen bespreken hoe we het werkhervattingspercentage kunnen verhogen en op welke wijze de handhaving bij
export-WW verbeterd kan worden, conform de motie Wiersma c.s.9.
Daarnaast is terugvordering onderwerp van gesprek en wil ik met Polen
bespreken welke er mogelijkheden er zijn om samen te werken bij het
vaststellen van de feitelijke verblijfplaats van werkloze werknemers die
een Nederlandse WW ontvangen. Ik zal ook aanbieden om Polen hierbij te
ondersteunen, bijvoorbeeld door te faciliteren dat UWV en de Poolse
zusterorganisatie expertise uitwisselen of door het aanstellen van een
sociaal attaché op de Nederlandse ambassade in Polen. Ik zal uw Kamer
informeren over de uitkomsten van dit gesprek in de u toegezegde brief
over fraude met WW-uitkeringen.
Monitoren en beleidsinformatie
Om op effectieve wijze het gesprek te voeren met andere lidstaten over
werkhervatting en handhaving van geëxporteerde uitkeringen, en om in te
kunnen spelen op signalen van misbruik, is het van belang om te
beschikken over beleidsinformatie op een geaggregeerd niveau. Ik ben
met UWV in gesprek over het bijhouden van dergelijke beleidsinformatie.
Hier kan gedacht worden aan het percentage van volledige en gedeeltelijke werkhervatting en hoeveel signalen van misbruik er worden
ontvangen.
Talenbeleid UWV
Om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen, heb ik UWV gevraagd
het talenbeleid aan te passen. Dat wil zeggen dat UWV in meer talen
(waaronder in het Pools) informatie gaat verstrekken over de rechten en
plichten bij alle Nederlandse uitkeringen. Te denken valt aan informatie op
de website, brochures en de aanwezigheid van een tolk op een deel van
de vestigingen. De tolken ondersteunen de dienstverlening. Het
aanpassen van het talenbeleid op de hiervoor genoemde terreinen leidt
tot betere dienstverlening, met als gevolg dat arbeidsmigranten beter
begrijpen wat hun rechten en plichten zijn. Daarnaast heeft dit als
voordeel dat arbeidsmigranten minder afhankelijk worden van
tussenpersonen.

9

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1425.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

9

Werkgevers
Zoals ook door uw Kamer is opgemerkt, onder meer door het lid Van
Brenk (50PLUS) kunnen ook werkgevers een rol spelen om het voor
arbeidsmigranten aantrekkelijk te maken om in Nederland te blijven en
om te voorkomen dat werkloze werknemers instromen in de WW. Ik ga
met werkgeversorganisaties in gesprek om te bezien wat werkgevers nog
meer kunnen doen om werkloosheid te voorkomen en werkhervatting te
bevorderen. Gezien de huidige krapte op de arbeidsmarkt verwacht ik dat
werkgevers hier een bijdrage aan zullen willen leveren. Ook wil ik
bespreken of werkgevers een rol kunnen spelen bij de huisvestingsproblemen van arbeidsmigranten. Ik verwacht van werkgevers dat zij
signalen over fraude doorgeven en wil ook daarover met hen in gesprek
gaan.
3. Ideeën om verder te verkennen
Bovenstaande maatregelen om misbruik van de export-WW regeling te
voorkomen heb ik reeds ingezet of ga ik op korte termijn inzetten. Mocht
het voorlopig akkoord op korte termijn worden aangenomen, dan treden
de wijzigingen in het werkloosheidshoofdstuk op zijn vroegst in de loop
van 2021 in werking. Samen met UWV ga ik de wijzigingen van de
Verordening en gevolgen voor de uitvoering verder in kaart brengen,
zodat we goed voorbereid zijn op het moment dat de wijzigingen in
werking treden.
Uw Kamer heeft mij gevraagd om ook te bezien welke aanpassingen in
ons huidige WW-stelsel mogelijk zijn om onze sociale zekerheid te
beschermen tegen de gevolgen van de verwachte herziening van het
werkloosheidshoofdstuk in de Verordening.
Ik ga onderzoeken welke aanpassingen ik in nationale regelgeving kan
doen, die niet conflicteren met deze herziene Verordening of andere
juridische kaders. Ik zal hierbij tevens kijken naar de aanpakken in andere
lidstaten. Interessante voorbeelden uit andere landen zal ik meenemen in
mijn verkenning van mogelijke aanvullende maatregelen.
Uw Kamer heeft me gevraagd om in ieder geval de volgende ideeën te
onderzoeken10:
– Het toepassen van premiedifferentiatie bij de opbouw van WW in het
kader van EU-arbeidsmigratie;
– Het verplichten van arbeidsmigranten die teruggaan om ook passend
werk in Nederland te blijven accepteren en in voorkomende gevallen
functies aan te bieden die vergelijkbaar zijn met eerder verrichte
arbeid;
– Het naar beneden bijstellen van het WW-maandloonpercentage voor
verval van de uitkering bij de werkhervatting in de export-WW; en
– Het schrappen van de mogelijke aanvullende uitkering bij de aanvaarding van werk bij export-WW.
De Verordening is opgesteld om belemmeringen voor het vrij verkeer van
werknemers weg te nemen en te voorkomen dat werknemers beperkt
worden in hun socialezekerheidsrechten wanneer zij in een andere EU
lidstaat gaan werken. Er is geen ruimte voor het treffen van maatregelen
die een inbreuk vormen op het vrij verkeer van werknemers, één van de
vier vrijheden van de EU. Desalniettemin ga ik met een open blik
bovenstaande mogelijkheden verkennen.

10

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1427.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

10

Daarnaast wil ik in ieder geval ook de volgende ideeën nader onderzoeken:
– of ik aanpassingen kan doen in de opbouw van WW-rechten, zodat
draaideurconstructies ontmoedigd worden;
– of gedragsinzichten gebruikt kunnen worden om ervoor te zorgen dat
arbeidsmigranten die WW ontvangen een baan zoeken waar de
werkhervattingskansen hoog zijn.
Ik breng bij de verkenning van al deze maatregelen in kaart wat juridisch
wel of niet mogelijk is, wat de effecten zijn van mogelijke maatregelen,
wat nodig is om de maatregelen te realiseren, wat de gevolgen voor de
uitvoering zijn en wat de geschatte haalbaarheid is. De verkenning
bespreek ik graag met uw Kamer, alvorens tot eventuele besluitvorming
over te gaan.
Mijn streven is om deze verkenning in de tweede helft van 2019 aan uw
Kamer te zenden. In die brief zal ik uw Kamer ook informeren over de
(eerste) opbrengsten van de getroffen maatregelen om de handhaving te
versterken.
Het is belangrijk om binnen Europa de regels rond sociale zekerheid te
coördineren. Voor het draagvlak voor ons Nederlandse sociale zekerheidsstelsel én de Europese regelgeving is het evenwel cruciaal dat regels
gebruikt worden waarvoor ze zijn bedoeld. Het toekennen en exporteren
van uitkeringen moet erop gericht zijn werknemers weer aan het werk te
krijgen. Ik zal deze herziening aangrijpen om met verschillende partijen en
landen samen te werken en langs verschillende sporen oneigenlijk
gebruik van de Europese regels aan te pakken.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1430

11