Bijdrage aan de hoorzitting over het niet
gebruik van ouderdomsvoorzieningen op
3 februari 2020

Als reactie op het rapport van de Rekenkamer schrijft de SVB: “Voor de AIO-doelgroep is de
standaard wijze van communiceren niet passend. Klanten openen hun post vaak niet, begrijpen die
onvoldoende of gaan niet over tot actie. De SVB zou graag persoonlijk contact inzetten om het niet
gebruik van AIO tegen te gaan.”
KBO-Brabant wil deze reactie in een bredere context plaatsen. We willen ingaan op het niet gebruik
van andere inkomensondersteunende voorzieningen. We willen toelichten dat de reden waarom
kwetsbare ouderen onvoldoende gebruik van maken de AIO-regeling zeker niet alleen ligt bij die
ouderen zelf. Vanuit het besef dat er een gedeelde verantwoordelijkheid is bij het bereiken van
kwetsbare ouderen, willen we aangeven wat KBO-Brabant kan betekenen en doen we enkele
suggesties die het niet gebruik kunnen terugdringen.
•

Niet gebruik geldt niet alleen voor AIO regeling
Het niet gebruik van de AIO kan niet los gezien worden van het niet gebruik van alle andere
inkomensondersteunende regelingen. Omdat de AIO-gerechtigde op bijstandsniveau leeft
komt de gehele AIO doelgroep ook in aanmerking voor huur- en zorgtoeslag en de meeste
gemeentelijke minimavoorzieningen. Cijfers van het niet-gebruik van
inkomensondersteunende voorzieningen zijn ons niet bekend. De praktijk leert dat heel veel
kwetsbare ouderen geen gebruik maken van die voorzieningen terwijl ze daar wèl recht op
hebben. (Ouderen met uitsluitend een AOW-uitkering komen behoudens vermogen in
aanmerking voor alle inkomensondersteunende voorzieningen wanneer de grens op ≥110%
ligt van het sociaal minimum)

Normen
minimavoorzieningen

Alleenstaand
Pensioengerechtigd

Vanaf 1 januari 2020

Artikel 22a PW
Incl.VT
Excl.VT

100% bijstandsnorm per
maand
Netto AOW
110% bijstandsnorm per
maand:

•

Samenwonend
pensioengerechtigd
Artikel 22b/c PW
Incl.VT
Excl.VT

€ 1.176,25 € 1.117,44 € 1.594,42

€ 1.514,70

€ 1.259,47 € 1.187,43 € 1.728,34

€ 1.625,02

€ 1.293,88 € 1.229,18 € 1.753,86

€ 1.666,17

Veel regelingen, meerdere uitvoerders, geen informatieuitwisseling, veel bureaucratie.
Onbekendheid met regelgeving (ook bij intermediairs), slechte informatievoorziening,
beperkte of geen digitale vaardigheid. Veel ouderen hebben geleerd de tering naar de
nering te zetten en de afstand naar het gemeentelijk loket of het wijkteam is vaak letterlijk
en figuurlijk te groot.

•

•

•

•

In de gemeente Gemert-Bakel kan een oudere met een inkomen tot 110% van het sociaal
minimum aanspraak maken op 5 voorzieningen die uitgevoerd worden door 3 verschillende
organisaties. Met de AIO (100% bijstandsnorm) komt de teller op 6 voorzieningen en 4
uitvoerders.
Voor elke regeling een formulier en rechtmatigheidsonderzoek met heel veel fotocopiën.
Er is geen afstemming of wederzijdse informatieverstrekking. Privacy wordt als één van de
argumenten gebruikt.
In tegenstelling tot de ZVW-thuiszorg en de WMO lijkt het erop dat we alles wat met
inkomen en werk te maken heeft steeds verder van de burger hebben georganiseerd. De
gemeentelijke/regionale afdeling “Werk en Inkomen” maakt meestal geen deel uit van
wijkteams.
KBO-Brabant ziet graag een vereenvoudiging van ons sociale zekerheidsstelsel. We beseffen
echter ook dat de wereld nu eenmaal is zo zoals hij is. KBO-Brabant beschikt over een
fijnmazige structuur om, zoals ook de SVB en gemeenten willen, persoonlijke contacten in te
zetten. KBO-Brabant, maar ook andere ouderenorganisaties beschikken over
belastinginvullers, vrijwillige ouderenadviseurs en goed opgeleide cliëntondersteuners. Vaak
kunnen zij, vanuit bijvoorbeeld een vraag om ondersteuning voor een WMO-voorziening
‘doorpakken´ en ook hulp bieden bij inkomensondersteuning.
KBO-Brabant groeit langzaam door naar “levensbrede” cliëntondersteuning en investeert in
gedegen opleidingen. Plaatselijke afdelingen gaan steeds meer lokale coalities aan, maken
deel uit netwerken waarin “formeel” en “informeel” elkaar vinden. Het is niet verrassend dat
de meeste contacten, bijvoorbeeld in Gemert, tot stand komen via huisartsen,
wijkverpleegkundigen en WMO-consulenten. Ook het lokale welzijnswerk heeft een taak bij
het organiseren van informele netwerken. ( https://www.zorgcooperatiegemert.nl/ )
De uitvoerder van de gemeentelijke inkomensondersteunende voorzieningen zien in één
oogopslag of burgers in aanmerking komen voor AIO of evt. andere gemeentelijke
voorzieningen. Ze beschikken over zowel gegevens m.b.t. inkomen als vermogen. Het zou
goed zijn wanneer die uitvoerders burgers actief wijzen op hun rechten. De vrijwilligers van
de KBO, maar ook formulierenbrigades etc. kunnen helpen bij het invullen van de
formulieren. Bij de controle op rechtmatigheid werken gemeente, SVB, UWV, belastingdienst
nauw samen. Kennelijk is, omwille van de privacy, gegegevensuitwisseling niet mogelijk bij
het ‘verzilveren’ van het recht op een huurtoeslag, een AIO-uitkering etc. Wij pleiten ervoor
dat er afspraken gemaakt worden over actieve informatieplicht naar de burger.
Wij vragen extra aandacht voor de groep van de AIO gerechtigden ouder dan 70 jaar. De kans
is groot dat deze groep door het ‘interen op eigen vermogen’ op latere leeftijd pas in
aanmerking komt voor een AIO-uitkering.
Wij willen ook wijzen op de invoering van een basisformulier zoals in de gemeente Raalte.
Op basis van één formulier kan beoordeeld voor welke voorzieningen een burger in
aanmerking komt. Een check op het recht op AIO is dan ook eenvoudig.

https://docplayer.nl/7517116-Team-participatie-raalte-inlichtingenformulierparticipatiewet.html
•
•

Nu begint de opbouw van de AOW op leerplichtige leeftijd. Heeft dat met de invoering van
de AOW in 1957 te maken?
KBO-Brabant heeft geen behoefte aan nog meer onderzoek en analyses. Die zijn er genoeg.
Zeker wanneer het over armoede gaat. Wij zien graag praktische oplossingen tegemoet en
willen daar van harte onze bijdrage aan leveren

Samengevat pleiten we voor:
1. Doorontwikkeling naar levensbrede cliëntondersteuning, uit te voeren door lokale
ouderen- en cliëntorganisaties in samenwerking met andere lokale maatschappelijke
organisaties.
2. Actieve informatieplicht vanuit de gemeente, die verantwoordelijk is voor de
uitvoering van bijstands- en minimavoorzieningen.
3. Voor een gestandaardiseerd gemeentelijk informatieformulier op basis waarvan ook
het recht op AIO beoordeeld kan worden.
4. Op actieve informatieplicht vanuit de belastingdienst naar SVB wanneer blijkt dat
huishoudens een inkomen hebben onder het sociaal minimum.
5. Extra aandacht voor de oude oudere, die recht heeft op AIO nadat vermogen onder
de bijstandsgrens is gedaald.

Namens KBO Brabant,
Hans van Dijk