Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

31 066

Belastingdienst

Nr. 619

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 maart 2022
Schulden kunnen een grote impact hebben op de levens van burgers. Een
belangrijke pijler van het coalitieakkoord (Kamerstuk 35 788, nr. 77) is dat
probleemschulden sneller opgelost gaan worden en dat hiervoor ook
meer mogelijkheden geboden gaan worden. Voorts is aangegeven dat bij
de brede armoede- en schuldenaanpak gezorgd gaat worden voor een
betere, verantwoorde overheidsincasso met oog voor de menselijke
maat.1
De Belastingdienst en Toeslagen zijn belangrijke schuldeisers binnen de
overheid. Eerder is de Rijksincassovisie naar uw Kamer gestuurd, met de
uitgangspunten: «Transparantie: helderheid over de procedure»,
«afstemming rijksoverheid», «maatwerk waar nodig» en «voorkomen
(onnodige) schuldoploop».2 Verdere stappen zijn nodig om de Rijksincassovisie te effectueren. Mede hierom zijn de Belastingdienst en
Toeslagen een aantal trajecten gestart waarbij nadrukkelijk de afstemming
wordt gezocht met andere initiatiefnemers binnen de overheid om op een
vergelijkbare wijze een oplossing te bieden voor de aanpak van problematische schulden, de bestrijding van armoede en te zorgen voor verantwoorde overheidsincasso met oog voor de burger. Met deze brief
informeren wij uw Kamer over de stand van zaken van deze trajecten.
Lopende trajecten
In de kabinetsreactie op het rapport «Ongekend Onrecht» heeft het
kabinet toegezegd om de invorderingsstrategie tegen het licht te houden,
in het bijzonder voor mensen die langdurig te maken hebben met hoge
schulden.3 Voorts is toegezegd dat het stroomlijnen van de invorderings-

1

Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst, Coalitieakkoord 2021–2025, p. 3 en p. 25.
(Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77)
Bijlage bij Kamerstuk 24 515, nr. 336.
3
Kamerstuk 35 510, nr. 4, p. 11.
2

kst-24515-619
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 515, nr. 619

1

regelgeving voor belastingen en toeslagen (hierna: Wet Stroomlijnen4)
wordt opgeschort en heroverwogen, omdat er onvoldoende rekening is
gehouden met het doenvermogen van burgers.5 Verder wordt in lijn met
de motie van de leden Ploumen en Klaver6 gekeken naar de introductie
van een hardheidsclausule in de Invorderingswet 1990. Op 29 juni 2021
hebben wij uw Kamer geïnformeerd over de stand van zaken van de acties
voortkomend uit de kabinetsreactie op het rapport van de POK.7
Herijking invorderingsstrategie
Met de herijking van de invorderingsstrategie wordt beoogd om nieuwe
strategische kaders te bieden aan de Belastingdienst en Toeslagen bij het
(terug)betalen en invorderen van belasting- en toeslagschulden. Dit wordt
gedaan voor natuurlijke personen die een schuld moeten (terug)betalen of
bij wie een schuld ingevorderd wordt. Dit kunnen zowel particulieren als
(kleinere) ondernemers zijn.8 Voor de leesbaarheid wordt deze doelgroep
hierna aangeduid als burgers. De nieuwe invorderingsstrategie zal
richtinggevend zijn bij het maken van keuzes in het invorderingsproces en
de totstandkoming van wet- en regelgeving in de komende jaren. Op basis
van de Visie op Schulden en Doenlijk Invorderen hebben de Belastingdienst en Toeslagen de volgende gezamenlijke uitgangspunten opgesteld:
– Stimuleren dat burgers vrijwillig betalen en zich melden wanneer zij
niet (meer) kunnen betalen;
– Beschermen van het bestaansminimum;
– Dwanginvorderingsmaatregelen als uiterst middel;
– Streven naar een persoonsgerichte benadering;
– Voorkomen voor zover mogelijk dat burgers (verder) in betalingsproblemen komen.
Bij de herijking van de invorderingsstrategie wordt de verbinding
rijksbreed gelegd. Belastingdienst en Toeslagen werken ook nauw samen
en brengen eigen accenten aan in de (uitwerking van de) invorderingsstrategie, daar waar dat nodig en passend is voor de doelgroep. Daarnaast
wordt gezamenlijk bekeken welke benadering passend is voor burgers
met een combinatie van toeslag- en belastingschulden, dan wel andere
(overheids)schulden.
In het commissiedebat van 22 juni 2021 (Kamerstuk 31 066, nr. 876) is
toegezegd de Kamer te informeren over het beleid van de Belastingdienst
ten aanzien van schulden en daarbij onder meer in te gaan op de
beslagvrije voet en de positie en opstelling van de Belastingdienst als
schuldeiser. Zie hiervoor de Visie op Schulden en specifiek over de
beslagvrije voet bent u geïnformeerd in de Stand van de Uitvoering
Belastingdienst.9
Heroverweging Wet Stroomlijnen
De Wet Stroomlijnen bevat een pakket aan maatregelen die tot doel
hebben het zoveel mogelijk harmoniseren van de invorderingswet- en
regelgeving voor belastingen en toeslagen. Deze wet is niet in werking
4

De Wet Stroomlijnen bestaat uit zes, in meer of mindere mate, met elkaar samenhangende
onderwerpen. De onderwerpen betreffen uitstel van betaling (debiteurgerichte betalingsregeling), kwijtschelding, verrekening, rechtsbescherming, preferentie voor toeslagschulden en
aanwijzing van de ontvanger als bevoegd bestuursorgaan voor de invordering van zowel
belastingen als de terugvordering van toeslagen.
5
Bijlage 964789, p. 3 bij Kamerstuk 35 510, nr. 4.
6
Kamerstuk 28 362, nr. 44.
7
Kamerstuk 35 510, nr. 60.
8
Deze herijking van de invorderingsstrategie ziet niet op niet-natuurlijke personen.
9
Kamerstuk 31 066, nr. 962

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 515, nr. 619

2

getreden omdat dit uitvoeringstechnisch nog niet mogelijk was. Als
hiervoor aangegeven is de inwerkingtreding van de Wet Stroomlijnen nu
verder opgeschort, omdat er onvoldoende rekening is gehouden met het
doenvermogen van burgers. In samenhang met de herijking van de
invorderingsstrategie worden de maatregelen in de Wet Stroomlijnen
heroverwogen.
Op dit moment vindt (inter)departementaal de uitwerking van verschillende onderwerpen plaats, wordt er overleg gevoerd met andere externe
partijen en worden via rondetafelsessies verschillende stakeholders
geconsulteerd met als doel om een breed gedragen en afgestemde
invorderingsstrategie te ontwikkelen. Deze invorderingsstrategie zal met
de heroverweging van de Wet Stroomlijnen mogelijk leiden tot wijzigingen in het invorderingsbeleid of proces. Gezien de onderlinge
verwevenheid tussen onderwerpen worden eventuele wijzigingen in
wetgeving, beleid of proces in samenhang getoetst op implicaties voor
wet- en regelgeving10, beleid, uitvoering en budgettaire consequenties.
Hardheidsclausule
Op 29 april 2021 (Handelingen II 2020/21, nr. 73, item 5) hebben de leden
Klaver en Ploumen per motie gesteld dat er altijd oog moet zijn voor het
voorkomen van schrijnende individuele effecten van wet- en regeling en
dat daarom in alle wet- en regelgeving waarborgen moeten zijn om deze
te voorkomen, zoals een hardheidsclausule.11 In dit kader is de toezegging
gedaan om de introductie van een hardheidsclausule in de Invorderingswet 1990 te onderzoeken.12 Dit wordt samengenomen met de
heroverweging van de Wet Stroomlijnen. Daarnaast wordt ook gekeken of
in de wetgeving voldoende ruimte wordt gelaten om maatwerk te kunnen
bieden.
Rechtsbescherming bij uitstel van betaling en kwijtschelding belastingschulden
Om de rechtsbescherming te stroomlijnen en te moderniseren regelt de
Wet Stroomlijnen dat de fiscale rechter13 bevoegd wordt ten aanzien van
geschillen over uitstel en kwijtschelding van zowel belasting- als
toeslagschulden.14 Deze wijziging heeft eveneens gevolgen voor
decentrale overheden die hierdoor ook geconfronteerd worden met een
wijziging van de rechtsbescherming.15 Op dit moment kan een burger bij
een geschil over uitstel van betaling of kwijtschelding van belastingschulden een administratieve beroepsprocedure starten. Ook kan de gang
naar de civiele rechter als restrechter worden gezocht.16 Recent is in het
rapport «Burgers beter beschermd» aandacht gevraagd voor het
openstellen van de fiscale rechtsgang bij uitstel en kwijtschelding.17 Wij

10

Hierbij wordt ook gekeken hoe aanpassingen aansluiten op de Algemene wet bestuursrecht.
Kamerstuk 28 362, nr. 44.
12
Bijlage 964789 bij Kamerstuk 35 510, nr. 4.
13
Het gaat hierbij om de bestuursrechter bij de rechtbank (in eerste aanslag), het gerechtshof (in
hoger beroep) en de Hoge Raad (in cassatie).
14
Kamerstuk 34 554, nr. 3, p. 5–6.
15
Op grond van de Waterschapswet en de Gemeentewet geschiedt de invordering van
waterschapsbelastingen en gemeentelijke belastingen met toepassing van de Invorderingswet
1990.
16
Uit artikel 112 van de Grondwet volgt dat de civiele rechter optreedt als «restrechter».
Geschillen die niet voor een gespecialiseerde (fiscale bestuurs-)rechter kunnen worden
gebracht omdat er bijvoorbeeld geen bestuursrechtelijke rechtsgang openstaat, kunnen voor
de restrechter worden gebracht.
17
Kamerstuk 31 066, nr. 820, p. 4. Zie ook het rapport Burgers beter beschermd, p. 50.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 515, nr. 619

3

onderkennen het belang van deze fiscale rechtsgang.18 Met het
openstellen van de fiscale rechtsgang wordt bij geschillen omtrent uitstel
van betaling en kwijtschelding een volledige rechtsgang geboden waar nu
tegen een besluit van de directeur géén rechtsgang openstaat. Voorts
vindt er een moderniseringsslag plaats waarmee opvolging wordt
gegeven aan de kritische geluiden waarin is aangegeven dat de directeur
als beroepsinstantie onvoldoende onafhankelijk is en de rechtsbescherming in de Invorderingswet 1990 versnipperd is.19
Voor dit onderdeel is de uitvoeringstoets door de Belastingdienst, om
inzicht te krijgen in de uitvoerbaarheid, het moment waarop en de
voorwaarden waaronder deze wijziging in werking kan treden, bijna
afgerond. Hierover zal uw Kamer op korte termijn geïnformeerd worden.
Daarnaast zijn adviezen gevraagd aan de Raad voor de Rechtspraak en de
Raad voor Rechtsbijstand.20
De rechtsbescherming bij uitstel van betaling van toeslagschulden21 is op
dit moment gelijk aan de rechtsbescherming die geboden wordt bij de
vaststelling van het recht op een toeslag.22 Als onderdeel van de
heroverweging van de Wet Stroomlijnen, wordt beoordeeld of de huidige
rechtsbescherming nog passend is voor toeslagschulden.
Afgeronde trajecten
Visie op schulden
De Belastingdienst en Toeslagen hebben een Visie op schulden opgesteld.
U treft de Visie op schulden aan als bijlage bij deze brief23. De pijlers van
de Visie op schulden zijn kort samengevat: «de Belastingdienst en
Toeslagen werken mee aan het voorkomen van schulden en schuldoploop
en ondersteunen burgers wanneer er sprake is van schulden. Daarnaast
zetten de Belastingdienst en Toeslagen zich in op het intensiveren van de
samenwerking met gemeenten en andere stakeholders». De Visie op
schulden stelt een meer debiteurgerichte behandeling voor, met oog voor
de omstandigheden van de burger. De Belastingdienst en Toeslagen
nemen een proactieve houding aan en informeren de burger gevraagd en
ongevraagd over diens mogelijkheden.
Doenlijk Invorderen
Verder vormt de recente rapportage Doenlijk Invorderen een belangrijke
bouwsteen voor de trajecten van Toeslagen.24 Hierin zijn belangrijke knelen verbeterpunten opgenomen voor toeslaggerechtigden binnen de
invordering. Dit wordt reeds, voor zover mogelijk, gerealiseerd bij de
herstart van de vanwege de coronacrisis opgeschorte invorderingsactiviteiten van Toeslagen. Over deze herstart van de invorderingsactiviteiten
van Toeslagen wordt u op korte termijn separaat geïnformeerd. Verbete-

18

Antwoord op vragen van de leden Idsinga en Aartsen over het bericht «Ondernemers met
betalingsregeling voor corona-belastingschulden aan de goden overgeleverd», 15 oktober
2021, Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 339
19
Kamerstukken II 2016/17, 34 554, nr. 3, p. 6.
20
Het huidige Kabinet hecht veel waarde aan een adequate rechtsbescherming. Hiervan wordt
ook blijk gegeven in het coalitieakkoord waarin het voornemen is opgenomen om de fiscale
rechtshulp te versterken.
21
Kwijtschelding van toeslagschulden is thans niet mogelijk. Zie artikel 31bis Awir.
22
Na een bezwaar kan een procedure worden gestart bij de bestuursrechter en tot slot kan het
geschil aanhangig worden gemaakt bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State.
23
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
24
Bijlage bij Kamerstuk 31 066, nr. 950.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 515, nr. 619

4

ringen die meer tijd vergen om te implementeren worden meegenomen
in de herijking van de invorderingsstrategie zoals hierna weergegeven.
Knelpunteninventarisatie Belastingdienst
In de kabinetsreactie op de POK is toegezegd dat de Belastingdienst een
gestructureerde inventarisatie maakt van gevallen waarin de invorderingsmaatregelen van de Belastingdienst onredelijk uitpakken.25 In de Stand
van de uitvoering van de Belastingdienst, die u op 31 januari 2022 heeft
ontvangen,26 bent u inhoudelijk geïnformeerd over deze inventarisatie.27
Vervolg
Zowel de Belastingdienst als Toeslagen creëren ook een mogelijkheid om
interne signalen over juridische knelpunten en ervaren hardheden in de
regelgeving te melden. Hoewel dit loket zich primair richt op vaktechnische/juridische signalen van medewerkers, kan het ook gebruikt worden
voor het melden van hardheden in de invordering. Deze signalen worden,
waar relevant, meegenomen in de herijking van de invorderingsstrategie.
In de zomer van dit jaar willen wij uw Kamer een uitwerking toesturen van
de invorderingsstrategie. Hiervan maken de maatregelen uit de Wet
Stroomlijnen – die nog steeds wenselijk worden geacht – onderdeel uit.
Voor de implementatie van de maatregelen die voortkomen uit de nieuwe
invorderingsstrategie zijn de uitvoeringsmogelijkheden medebepalend
voor de vorm en het invoeringsmoment van de gewenste wijzigingen.
Denk hierbij aan de inpasbaarheid in het IV-portfolio en de afhankelijkheid
van de vervanging van verouderde systemen. Aanpassingen kunnen niet
allemaal gelijktijdig en op korte termijn uitgevoerd worden. Daarom willen
wij na de zomer met uw Kamer in gesprek om een prioritering te maken in
de voorstellen die voortvloeien uit de nieuwe invorderingsstrategie en de
heroverweging van de Wet Stroomlijnen, waarbij we in ieder geval
voldoende ruimte creëren om rekening te houden met de individuele
omstandigheden van burgers, zoveel mogelijk voorkomen dat onnodige
schulden worden opgebouwd, ervoor waken dat de (dwang)invordering
onnodig streng is en tenslotte passend omgaan met burgers die niet
kunnen betalen.
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

25

Kamerstuk 35 510, nr. 4, p. 11.
Kamerstuk 31 066, nr. 962
27
De Stand van de uitvoering van Toeslagen wordt eveneens jaarlijks aan u aangeboden. Zie
Bijlage bij Kamerstuk 31 066, nr. 924.
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 515, nr. 619

5