Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1271
Vragen van het lid Smaling (SP) aan de Staatssecretaris van Economische
Zaken over de implicaties van het bericht volgend jaar op meer wegen 130
kilometer per uur (ingezonden 13 november 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Van Dam (Economische Zaken), mede namens
de Minister van Infrastructuur en Milieu (ontvangen 26 januari 2016).
Vraag 1
Wat is de basis waarop besloten is dat extra stikstofuitstoot door de
snelheidsverhoging naar 130 kilometer per uur verantwoord is?1 Hoe is
vastgesteld dat de hoeveelheid stikstof die extra uitgestoten gaat worden
door de verhoging naar 130 kilometer per uur al gewonnen is door stikstofreductie uit de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS)?
Antwoord 1
Met de invoering van de PAS wordt voor de snelheidsverhoging naar 130 km
per uur voldaan aan de regelgeving voor de stikstofdepositie in Natura
2000-gebieden. In de prognoses van het Programma Aanpak Stikstof
2015–2021 is te zien dat de gemiddelde stikstofdepositie als gevolg van
wegverkeer in de toekomst (zowel 2020 als 2030) sterk zal dalen ten opzichte
van 2014. In de PAS is de maximumsnelheid van 130 km per uur als
uitgangspunt gehanteerd bij het bepalen van de ontwikkeling van de
stikstofdepositie door het wegverkeer op het hoofdwegennet. Ook met een
maximumsnelheid van 130 km per uur zal de totale stikstofdepositie als
gevolg van het wegverkeer dus nog steeds een sterke daling laten zien.
Vraag 2, 3
Hoeveel stikstof wordt er naar uw verwachting extra geproduceerd per jaar
door de recentelijk aangekondigde verhoging naar 130 kilometer per uur?
Hoeveel extra CO2-uitstoot verwacht u per jaar door de verhoging naar 130
kilometer per uur?

1

ah-tk-20152016-1271
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://nos.nl/artikel/2067188-volgend-jaar-op-veel-meer-wegen-130-km-u.html
http://nos.nl/artikel/2067244-130-km-u-milieudefensie-fel-tegen-veilig-verkeer-voor.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 2, 3
In het onderzoek dat is bijgevoegd in de Kamerbrief van de Minister van
Infrastructuur en Milieu van 28 november 20112, is aangegeven dat het effect
van de totale landelijke snelheidsverhoging circa 1,7 kton per jaar bedraagt
voor de NOx-emissie en circa 0,4 Mton voor de CO2-emissie. Hierbij is
uitgegaan van het eindbeeld van de snelhedenkaart (130 km per uur op circa
77% van het autosnelwegennet van Rijkswaterstaat), dat op termijn zal
worden bereikt. De voorgenomen verhoging per februari 2016 heeft
betrekking op een deel hiervan, namelijk 12% van de autosnelwegen.
Vraag 4
Hoeveel stikstofreductie was op 1-11-2015 reeds gerealiseerd door de PAS?
Wat was de bron van de realisatie en hoe is dit berekend? Zijn hier metingen
aan te pas gekomen? Wat is de onzekerheidsmarge in de berekening en
wordt dit verdisconteerd?
Antwoord 4
De generieke brongerichte maatregelen in de landbouw die in het kader van
de PAS genomen worden zorgen voor stikstofreductie. Generieke brongerichte maatregelen in andere sectoren zijn in het kader van de PAS niet
voorzien. Wel laten andere sectoren, zoals het verkeer en consumenten een
autonome daling zien als gevolg van reeds vaststaand beleid.
De monitoring van de uitvoering van de generieke bronmaatregelen is
gekoppeld aan het beschikbaar komen van emissiedata van de Emissieregistratie en het Nederlands Emissiemodel voor Ammoniak. In 2017 zullen de
resultaten voor 2015 en daarmee de omvang van de stikstofreductie bekend
zijn. De resultaten zullen gebaseerd zijn op depositieberekeningen. Metingen
worden gebruikt om de berekeningen van totale deposities te corrigeren, niet
die van afzonderlijke bronnen en maatregelen.
Voor het antwoord op de vraag over de onzekerheidsmarge verwijs ik u naar
het antwoord op vragen 16 tot en met 18.
Vraag 5
Is er stikstofruimte uitgegeven die nog niet gerealiseerd is? Zo nee, hoe
wordt voorkomen dat stikstofruimte uitgegeven gaat worden die nog niet
gerealiseerd is?
Antwoord 5
De PAS is zodanig opgezet dat tegelijkertijd bron- en herstelmaatregelen
genomen worden en ontwikkelingsruimte wordt uitgegeven. Met monitoring
wordt dit zorgvuldig gevolgd en waar nodig vindt bijsturing plaats.
Wanneer blijkt dat de daling van stikstofdepositie achterblijft bij de prognose
bij aanvang van het programma, zal op grond van een analyse van de
oorzaken onderzocht moeten worden of de daling van de depositie nog
steeds haalbaar is en of daarvoor bijsturing noodzakelijk is. In de PAS is de
toedeling van ontwikkelingsruimte verdeeld over de eerste en tweede helft
van het tijdvak van zes jaar. In de eerste helft van het tijdvak van het
programma is 60% van de ontwikkelingsruimte voor segment 2 (vrije
ontwikkelingsruimte) beschikbaar en in de tweede helft is dat 40%. Dit biedt
de mogelijkheid tot bijsturing.
Vraag 6
Hoe wordt de uitgifte van PAS ontwikkelruimte gemonitord en hoe komt deze
informatie naar de Tweede Kamer? Wanneer is de evaluatie gepland? Hoeveel
PAS ontwikkelruimte is reeds uitgegeven? Graag uitsplitsen per sector.
Antwoord 6
Ten behoeve van de vergunningverlening is het nodig om op ieder moment
inzicht te hebben in de beschikbaarheid van depositie- en ontwikkelingsruimte. Deze informatie is op ieder moment in AERIUS Register raadpleegbaar. Jaarlijks wordt de stand van zaken opgenomen en in de monitoringsrapportage vastgelegd. De eerste integrale monitoringsrapportage is voorzien
in december 2016.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 646, nr. 13/blg-142118

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Een tussenevaluatie van het programma wordt in het derde jaar na inwerkingtreding (2018) uitgevoerd. In de tweede helft van 2016 zal een eerste
evaluatie van het eerste jaar van de PAS plaatsvinden. Deze zal vooral het
karakter hebben van een voortgangsrapportage.
Ontwikkelingsruimte wordt toegedeeld per hectare en is voor iedere hectare
verschillend. Een overzicht van de uitgegeven ontwikkelingsruimte is daarom
omvangrijk. Om toch een beeld te geven van de activiteiten waar depositieen ontwikkelingsruimte is toegedeeld geef ik een overzicht van de gemelde
en (in ontwerp) vergunde emissies per sector (stand van zaken op 23 november 2015):
• landbouw: 2,6 kton ammoniakemissies;
• energie, industrie en afvalverwerking: 0,7 kton aan NOx emissies;
• verkeer en vervoer: 0,3 kton NOx emissies.
Vraag 7, 8
Hoe heeft de recente rechterlijke uitspraak in de Urgenda klimaatzaak
bijgedragen aan de besluitvorming om de maximumsnelheid te verhogen
naar 130 kilometer per uur?
Hoe verwacht u de noodzakelijke CO2 reductie te behalen met het verhogen
van de maximum snelheid? Wilt u in uw antwoord concrete getallen
opnemen over de noodzakelijke en gerealiseerde CO2 reductie?
Antwoord 7, 8
Met verhoging van de maximumsnelheid wordt uitvoering gegeven aan het
vastgestelde kabinetsbeleid. Met betrekking tot de reductie van CO2 bij
realisatie van het voorgenomen beleid is in de «Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020»3 aangegeven: «In 2020 zal de totale broeikasgasuitstoot in Nederland (ETS en niet-ETS) ongeveer 19% lager zijn dan in 1990.
Het SER-Energieakkoord leidt bij volledige uitvoering in 2020 tot een reductie
van de emissie van broeikasgassen van 21% ten opzichte van 1990. De
Rechtbank Den Haag heeft in zijn uitspraak van 24 juni bepaald dat de Staat
de emissies van broeikasgassen moet beperken tot 25% ten opzichte van
1990».
In de kabinetsreactie op het vonnis Urgenda/Staat4 is aangegeven dat het
kabinet in de eerste helft van 2016 zijn standpunt zal toesturen over de
uitkomsten van het Interdepartementale Beleidsonderzoek «Effectiviteit IBO
CO2 reductiemaatregelen» en daarbij tevens zal aangeven welke vervolgstappen zullen worden genomen in het kader van het klimaatbeleid.
Vraag 9
Heeft u in uw afweging om de maximumsnelheid en de CO2-uitstoot te
verhogen de recent aan het licht gekomen fraude van Volkswagen meegenomen en de bijbehorende correctie van de CO2- en fijnstof uitstoot?
Antwoord 9
Bij de snelheidsverhogingen worden voor luchtkwaliteit modellen gehanteerd
waaraan gemeten emissies op gebied van de auto’s op de weg onder
praktijkomstandigheden ten grondslag liggen. Ook bij de toetsing van de
CO2-emissies wordt uitgegaan van praktijkomstandigheden. Derhalve zijn de
beschikbare emissiecijfers gehanteerd.
Vraag 10
Wat is uw reactie op de berekening van Milieudefensie dat de verhoging van
de maximumsnelheid op de A2 zorgt voor bijna 50% extra uitstoot stikstofdioxide?5
Antwoord 10
De genoemde cijfers hebben betrekking op de emissiefactoren voor licht
verkeer bij vrije doorstroming in het peiljaar 2015. Voor zwaar verkeer en bij
congestie treedt dit verschil niet op, en het verschil wordt naar verwachting

3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 813, nr. 118
Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 813, nr. 103
5
https://milieudefensie.nl/luchtkwaliteit/nieuws/verhoging-maximumsnelheid-a2-zorgt-voorbijna-50-extra-uitstoot-stikstofdioxide
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

ook kleiner in toekomstige jaren. Extra emissie van stikstofdioxide (NO2) door
het verkeer betekent niet dat dit zich in gelijke mate vertaalt in de totale
concentratie stikstofdioxiden in de lucht. Andere bronnen zijn hierop ook van
invloed.
De jaarlijkse monitoring van de luchtkwaliteit binnen het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) laat zien dat de concentraties
stikstofdioxide langs het rijkswegennet zodanig zijn, dat overal binnen de
wettelijke normen voor luchtkwaliteit wordt gebleven. Het algehele beeld is
dat de luchtkwaliteit de komende jaren alleen maar verder verbetert,
waarmee de trend van de afgelopen jaren wordt doorgezet. Het vermoeden
dat Milieudefensie uit in het betrokken artikel dat de verhoging van de
maximumsnelheid zal leiden tot nieuwe overschrijdingen van de stikstofdioxidenorm deel ik dan ook niet. Met de jaarlijkse monitoring van het NSL houdt
de Minister van Infrastructuur en Milieu echter een vinger aan de pols.
Vraag 11
Wat is uw reactie op het advies van het Planbureau voor de Leefomgeving
(PBL) om de maximumsnelheid te verlagen om de klimaatdoelstellingen te
behalen?
Antwoord 11
Ik verwijs u hiervoor naar de antwoorden op vraag 7 en 8.
Vraag 12
Wat is het gevolg voor de gezondheid van omwonenden van de verhoogde
fijnstof uitstoot (PM2.5) van 3 tot 9 procent? Kunt u dit weergeven in
gedorven levensdagen en gedorven gezonde levensdagen?
Antwoord 12
De snelheid wordt alleen verhoogd, indien blijkt dat wordt voldaan aan de
milieunormen. Daartoe wordt getoetst aan grenswaarden die tot stand
gekomen op basis van onder meer de effecten ervan op de gezondheid.
Deze grenswaarden vormen dan ook het toetskader bij de verkeersbesluiten
tot snelheidsverhoging aangezien dat het niveau is op basis waarvan het
vastgestelde beleid is gebaseerd, zoals dat eerder ook is voorgelegd aan de
Tweede Kamer.
Derhalve worden er bij de besluiten tot lokale snelheidsverhoging geen
schattingen gemaakt in termen van gederfde levensdagen.
Vraag 13
Heeft er overleg plaatsgevonden met de gemeenten in de nabijheid van de
snelwegen die met extra CO2 en stikstof geconfronteerd worden?
Antwoord 13
Het voornemen voor snelheidsverhogingen wordt kenbaar gemaakt door
middel van openbare (ontwerp)verkeersbesluiten waarop belanghebbenden
een zienswijze kunnen indienen. Alle gemeenten in de nabijheid van trajecten
waar verhoging van de maximumsnelheid plaatsvindt, worden hierover
bovendien per brief geïnformeerd.
Vraag 14
Kunt u aangeven hoeveel de rijtijdwinst met de verhoging van 120 naar 130
kilometer per uur op het traject tussen Amsterdam en Utrecht ten hoogste
bedraagt?
Antwoord 14
Een voertuig dat het traject Holendrecht–Maarssen (lengte ca. 20 km) aflegt
met 130 km per uur kan een reistijdwinst behalen van circa 2¾ minuut ten
opzichte van een voertuig dat hetzelfde traject met 100 km per uur aflegt.
Gelet op de grote hoeveelheid verkeer en het te verwachte grote aandeel van
bestuurders dat op dit brede deel van de A2 gebruik zal maken van de
mogelijkheid om 130 te kunnen rijden, zal de totale jaarlijkse reistijdwinst
aanzienlijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Vraag 15
Hoeveel meetpunten van het Landelijke Meetnet Luchtkwaliteit zijn relevant
en worden gebruikt in AERIUS? Kunt u dit uitsplitsen naar NH3 en NOx? Hoe
wordt er omgerekend om de verschillende metingen vanuit Meetnet
Ammoniak in Natuurgebieden en Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit te
synchroniseren?
Antwoord 15
AERIUS maakt gebruik van het Operationele Prioritaire Stoffen(OPS) model.
Voor de kalibratie van het OPS-model worden metingen van het RIVM, DCMR
en GGD-Amsterdam gebruikt. Voor de stikstofdioxide-concentratie zijn dit 36
tot 41 locaties, voor de ammoniakconcentratie 30 locaties en voor de
concentraties van ammonium en nitraat in aerosol 4 tot 7 en in regenwater 6
tot 11 locaties. De ammoniakconcentraties zijn een combinatie van 6 locaties
in het Landelijke Meetnet Luchtkwaliteit (LML) en 24 gebieden in het Meetnet
Ammoniak in Natuurgebieden (MAN). De metingen uit het MAN worden
geijkt aan de LML metingen. Zo wordt er voor gezorgd dat er geen methodisch verschil zit tussen de MAN en de LML-metingen.
Vraag 16, 17, 18
Van welke onzekerheidsmarge gaat u uit bij interpretatie van de uitkomsten
uit AERIUS en in hoeverre en hoe zijn onzekerheidsmarges al ingebouwd in
AERIUS zelf?
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) schrijft dat de
onzekerheden in depositieberekeningen van stikstof op een vierkante
kilometer ca. 70% bedragen; is dit nog steeds de onzekerheidsmarge
waarmee gerekend moet worden? Zo nee, op welke nieuwe rapporten en
inzichten is dit gebaseerd?6
Wordt met de uitgifte van PAS ruimte rekening gehouden met een onzekerheidsmarge en zo ja, met welk percentage?
Antwoord 16, 17, 18
In AERIUS wordt uitgegaan van gedetailleerde brongegevens, waardoor de
onzekerheid in de berekende absolute depositiebijdragen van plannen en
projecten naar verwachting enkele tientallen procenten afwijken van de
werkelijke depositie. De onzekerheidsmarge van 70% waarover het RIVM
schrijft heeft betrekking op de Grootschalige Depositiekaarten Nederland. Er
zijn geen inschattingen gemaakt van de specifieke onzekerheden in AERIUS.
Onzekerheden zijn inherent aan het gebruikte model en de onzekerheid in de
invoergegevens. In het kader van de PAS wordt de berekende depositiebijdrage van activiteiten vergeleken met de beschikbare ontwikkelingsruimte. Dit
betekent dat de absolute depositie minder relevant is en de onzekerheden
kleiner.
Met monitoring wordt gevolgd of de stikstofdepositie en de kwaliteit van de
voor stikstof gevoelige habitattypen en leefgebieden zich ontwikkelen
overeenkomstig aannames die ten grondslag liggen aan de PAS en of de
uitvoering verloopt zoals in het programma is vastgelegd. Indien blijkt dat de
instandhoudingsdoelen in gevaar komen, vindt bijsturing plaats.

6

Toelichting Depositieberekeningen AERIUS, RIVM, 23-9-2011, p 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5