Rondetafelgesprek:
Onbenut arbeidspotentieel
Tweede Kamer
17 juni 2019

Cedris is de vereniging voor een inclusieve arbeidsmarkt. Onder de bijna 100 leden ven Cedris bevinden
zich zowel sociale ondernemingen, leer-werkbedrijven als traditionele bedrijven in het kader van de wet
sociale werkvoorziening. Alle leden staan voor hetzelfde doel; het ondersteunen en begeleiden van
mensen naar en op de arbeidsmarkt. In het bijzonder de groep mensen die hierbij afhankelijk is van
ondersteuning. Deze ondersteuning bestaat uit het bieden van de noodzakelijke hulpmiddelen, het
begeleiden van deze mensen op de werkplek, maar ook het ontzorgen van werkgevers.
Binnen de doelgroep van mensen die potentieel door Cedris-leden geholpen worden, is op twee manieren
sprake van onbenut arbeidspotentieel. Ten eerste is er nog steeds een groep mensen die wel wil werken,
maar aan de kant staat. Een tweede groep bestaat uit mensen die al wel is toegetreden tot de
arbeidsmarkt, maar waarvan niet het gehele potentieel wordt benut. Dit laatste als gevolg van de
bestaande financieringsstructuur van de loonkostensubsidie.
Het beter benutten van het arbeidspotentieel van de groep mensen aan de onderkant van arbeidsmarkt
helpt bij het beperken van de krapte op de arbeidsmarkt en zorgt voor een groot maatschappelijk en
sociaal rendement. Het voorkomt sociale (uitkerings-) lasten, maar draagt ook bij tot bijvoorbeeld lagere
zorgkosten. Het belangrijkste is echter dat het bijdraagt aan de ontwikkeling en zelfontplooiing van
mensen.
In deze paper wordt een viertal suggesties gedaan die kunnen bijdragen om het arbeidspotentieel aan de
onderkant van de arbeidsmarkt beter te benutten:
•

Verbeteren van en vergroten van het inzicht in de doelgroep.

•

Inzetten van de bestaande infrastructuur voor meer groepen.

•

Anticiperen op mindere tijden

•

Aanpassen financiering loonkostensubsidie

Met de invoering van de Participatiewet in 2015 is de instroom van voor de sociale werkvoorziening
gesloten. De groep mensen met een SW-dienstverband daalt. Volgens de onlangs verschenen
meicirculaire bestaat de SW in 2019 nog maar uit ruim 70.000 fte, in 2015 was dat nog ruim 90.000fte.
Op basis van de inschattingen bij de invoering van de Participatiewet zou 1/3 van de van deze daling
gecompenseerd worden door nieuw te creëren beschutte werkplekken. Dit betekent dat nu ongeveer
7.000fte beschutte werkplekken gerealiseerd had moeten zijn. Echter, uit de cijfers van het CBS blijkt dat
slechts een kleine 2000 plekken gerealiseerd zijn. Hiervan komt ongeveer 98% op het conto van leden van
Cedris. Ook zijn 17.000 werkplekken gerealiseerd met Loonkostensubsidie, hieronder vallen ook de
beschutte werkplekken. Bij ongeveer 50% van deze banen zijn leden van Cedris, gemeenten en sociale
ontwikkelbedrijven, betrokken. Samengevat, zijn er 20.000fte verdwenen uit de SW maar zijn er met
loonkostensubsidie (inclusief beschut werk) maar 17.000fte ondersteunt. Hierbij is nog geen rekening
gehouden met 30.000 mensen die voorheen recht zouden hebben gehad op een Wajong uitkering.

Rondetafelgesprek:
Onbenut arbeidspotentieel
Tweede Kamer
17 juni 2019
Bovenstaande toont aan dat het van groot belang is dat gemeenten beter zicht krijgen op doelgroep. Dit
om te voorkomen dat mensen tussen wal en schip belanden. Hierbij moet de focus niet alleen liggen op de
directe beschikbaarheid (het laag hangend fruit). Maar juist ook op:
-

Drijfveren, kennis en competenties van de doelgroep.

-

Mate van ontwikkelingspotentieel binnen 3, 6 of 9 maanden.

In de ontwikkeling van de moeilijkere doelgroep, ligt de meerwaarde van veel (publiek) socialewerkbedrijven.

Voor een grote groep mensen die langere tijd niet gewerkt heeft, is het opnieuw aanleren van basis
werknemersvaardigheden essentieel. Een voorbeeld hiervan is het oppakken van het werkritme, maar ook
de vaardigheden die nodig zijn in het in contact met leidinggevenden en collega’s.
Veel sociale werkbedrijven leveren hieraan al een belangrijke bijdrage. Zij bieden tijdelijke werkplekken en
specifieke trainingen. De infrastructuur en kennis die de afgelopen decennia in de Sociale
Werkvoorziening is opgebouwd, blijkt bijzonder nuttig om deze taak voor veel mensen uit te voeren.
Daarbij gaat het niet alleen om mensen die vallen onder de Participatiewet. Maar langdurig werklozen
vanuit de WW, statushouders en mensen die re-integreren vanuit of na ziekte.
In totaal organiseerden organisaties die aangesloten zijn bij Cedris in 2018 in totaal ruim 26.000 trajecten
om deze taak te vervullen. Bijna 20.000 van deze trajecten hadden een looptijd van meer dan een ½ jaar.
Met het de inzet van de kennis en infrastructuur leveren leden van Cedris hiermee een grote bijdrage aan
het activeren van dit deel van het onbenutte arbeidspotentieel.
Veel gemeenten hebben er bij de invoering van de Participatiewet voor gekozen om het “oude” SW-bedrijf
te transformeren naar een modern sociaal ontwikkelbedrijf. Met behoud van de contacten met werkgevers,
de inzet van bewezen vormen van ondersteuning en herkenbare gezichten voor de mensen om wie het
gaat wordt een groot maatschappelijk rendement gecreëerd. Transformeren, met behoud van het goede
zou de norm moeten zijn.

In 2018 waren er bijna 2 miljoen werknemers met een flexibele arbeidsrelatie. Steeds meer
werknemers hebben zo’n overeenkomst. Hun aantal is in de periode 2003-2018 met 878 duizend
toegenomen. Een groot deel van deze flexibele arbeidsrelaties zijn te vinden aan de onderkant van
de arbeidsmarkt. Onderzoek van het sociaal cultureel planbureau, liet eerder al zien dat ten
behoeve van deze groep het minst geïnvesteerd wordt in duurzame ontwikkeling.
Bij een stijgende werkloosheid is dit de eerste groep die het werk verliest. Deze groep komt letterlijk
op de bank te zitten. In dat geval gaat niet alleen veel menselijk en maatschappelijk kapitaal verloren maar
worden de investeringen die nu gedaan worden om deze groep te activeren in één klap te niet gedaan.
De volgende zaken zijn daarom van groot belang:
-

Behoud van participatiemiddelen juist ook in moeilijke tijden. Herkenbaarheid van de
participatiemiddelen binnen het gemeentelijk budget is daarbij cruciaal.

-

Langjarige financiering van ondersteuning, bv. jobcoaching omdat het nodig is als
onderhoudsdosis. Niet stoppen als het goed gaat; het gaat juist goed omdat het er is.

-

Rondetafelgesprek:
Onbenut arbeidspotentieel
Tweede Kamer
17 juni 2019
Behoud van vaardigheden onder andere door het creëren van bufferzones (inclusieve
arbeidsplaatsen) binnen bv. sociale werkbedrijven. Het instrument detachering kan hierbij een
belangrijke rol spelen.

Gemeenten krijgen geld voor zowel het verstrekken van loonkostensubsidie als voor het ondersteunen van
mensen. Onderzoek van Berenschot, o.a. in opdracht van Cedris, laat echter zien dat in dit systeem
perverse financiële prikkel zit. Gemeenten die veel doen om mensen met loonkostensubsidie aan het werk
te krijgen, geven ook veel ondersteuningsmiddelen uit. Gemeenten die niet inzetten op
loonkostensubsidie, houden ondersteuningsmiddelen over. Daar staat wél een iets grotere uitkeringslast
tegenover. Of een gemeente nu veel of weinig doet aan het ondersteunen van mensen en het verstrekken
van loonkostensubsidie, onderaan de (financiële) streep is er geen verschil. Door de financiële prikkel voor
gemeenten in het systeem te vergroten (bv. door financiering op basis van realisaties), wordt een bijdrage
geleverd meer mensen aan het werk te krijgen en het onbenut arbeidspotentieel te beperken.
De toezegging van de staatssecretaris om hiermee aan de slag te gaan, wordt door Cedris van harte
ondersteund. Naast de financiering van de loonkostensubsidie op basis van realisaties op gemeentelijk
niveau, zouden realisaties ook een grotere rol moeten spelen in de totstandkoming en verdeling van het
participatiebudget.
Naast een verkeerde prikkel voor gemeenten bevat het stelsel ook voor werknemers onvoldoende
redenen (mmer) te gaan werken. De systematiek achter de financiering van de loonkostensubsidie zorgt
ervoor dat gemeenten een prikkel hebben mensen te begeleiden naar een dienstbetrekking van maximaal
+/-26 tot 28 uur. Daarmee is de opbrengst, de bespaarde uitkering, voor de gemeente optimaal. Door het
verlies aan fiscale en gemeentelijke toeslagen is het financiële voordeel voor mensen om (meer) te gaan
werken vanuit een uitkering, echter juist zeer beperkt. De bestedingsruimte neemt bij dit aantal nauwelijks
toe.
Het uitgangspunt ‘werk moet lonen’ moet leidend zijn in de financiering, juist ook om het onbenut
arbeidspotentieel te beperken, ook daarvoor is een andere systematiek van de loonkostensubsidie van
belang.