Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1739
Vragen van het lid Rebel (PvdA) aan de Minister van Veiligheid en Justitie over
problemen met aangiftes met betrekking tot zedendelicten (ingezonden
13 februari 2015).
Antwoord van Minister van der Steur (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
27 maart 2015) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015,
nr. 1528
Vraag 1
Kent u het bericht «Twentse zorginstellingen: misbruik van verstandelijk
gehandicapte kinderen blijft vaak onbestraft|»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is het waar dat het vervolgen van daders van zedendelicten jegens verstandelijk gehandicapten wordt belemmerd door het feit dat de slachtoffers niet
altijd goed in staat zijn bij aangiftes een goede verklaring af te leggen? Zo ja,
over welke informatie beschikt u en kunt u die met de Kamer delen? Zo nee,
waarom is dat niet waar?
Antwoord 2
Zedenzaken met slachtoffers met een verstandelijke beperking zijn complex
en deze slachtoffers zijn kwetsbaar. Om die reden zijn voor deze zaken
speciaal opgeleide zedenrechercheurs beschikbaar, waarover meer in mijn
antwoord op vraag 3.
Het Openbaar Ministerie (OM) heeft mij meegedeeld dat in zaken met
slachtoffers met een verstandelijke beperking meestal namens hen aangifte
wordt gedaan door een instelling of verzorger die op basis van uitlatingen
van de betreffende persoon of andere gronden vermoedt dat er sprake is van
strafbaar handelen door een derde. Het slachtoffer zelf wordt, als er
voldoende concrete aanleiding is om te denken aan een strafbaar feit,
vervolgens door de politie gehoord als getuige/betrokkene.

1

ah-tk-20142015-1739
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://www.tubantia.nl/regio/enschede/twentse-zorginstellingen-misbruik-van- verstandelijkgehandicapte-kinderen-blijft-vaak-onbestraft-1.4759021#comments

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

De verklaring van het slachtoffer speelt in zedenzaken veelal een extra grote
rol bij het kunnen beoordelen of er aanknopingspunten zijn voor strafrechtelijk onderzoek en bij de daarop volgende bewijsvoering. Dit komt doordat er
vaak geen sporen en/of geen directe getuigen zijn. De betrouwbaarheid van
deze verklaring is dus doorgaans cruciaal en daarmee de vraag of die
verklaring voldoende begrijpelijk, volledig en consistent is. Mensen met een
verstandelijke beperking hebben geregeld in meer of mindere mate moeite
om een begrijpelijke, volledige en consistente verklaring af te leggen.
Bovendien kan de mate waarin en de manier waarop er door personen
rondom een slachtoffer met een verstandelijke beperking voorafgaand aan
een politieverhoor al gesproken is met het slachtoffer en eventuele getuigen
later vragen oproepen over de betrouwbaarheid van hun verklaringen, omdat
de kans bestaat dat er sprake is geweest van beïnvloeding. Deze aspecten
kunnen tot gevolg hebben dat het moeilijker is om voldoende bewijs te
verzamelen en uiteindelijk tot vervolging over te kunnen gaan.
Vraag 3
Over welke mogelijkheden beschikt de politie in het geval van geestelijk
gehandicapte slachtoffers toch te komen tot een bruikbare aangifte dan wel
op andere wijze bewijsmateriaal te verzamelen, bijvoorbeeld door het horen
van getuigen? Wordt er van die mogelijkheden gebruik gemaakt? Zo ja, waar
blijkt dat uit? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Voor het horen van zowel slachtoffers, verdachten als getuigen met een
verstandelijke beperking worden speciaal opgeleide zedenrechercheurs
ingezet. In bijzondere gevallen kunnen deze gespecialiseerde verhoorders een
beroep doen op een recherchepsycholoog, die rechercheurs kan adviseren bij
het voorbereiden en uitvoeren van het verhoor van een persoon met een
verstandelijke beperking. Eenheden van de nationale politie beschikken over
een of meer psychologen, of kunnen een beroep doen op psychologen van
andere eenheden. Zoals eerder toegezegd door de toenmalige Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie2 zal uw Kamer geïnformeerd worden over de
resultaten van een door de politie ingestelde werkgroep. Deze werkgroep
heeft onder meer de opdracht richtlijnen op te stellen voor het inschakelen
van (externe) deskundigen bij het verhoor van mensen met een verstandelijke
beperking. Uw Kamer zal daarover voor het zomerreces van dit jaar worden
bericht.
Bij de beoordeling of een aangifte tot een strafrechtelijke verdenking en een
onderzoek kan leiden, neemt het OM alle voorhanden zijnde informatie mee.
Naast het horen van het slachtoffer en eventuele getuigen kan het gaan om
sporen en camerabeelden. Ook wordt de eventuele verklaring van een
verdachte betrokken bij de bewijsvoering. Het kan een complicerende factor
zijn als ook de vermoedelijke dader een verstandelijke beperking heeft.
Vraag 4
Wat gebeurt er met een melding van een zedendelict dat door of namens een
geestelijk gehandicapte wordt gedaan? Bestaat de mogelijkheid dat de politie
dan een mogelijke verdachte aanspreekt op wat er gemeld is? Zo ja, gebeurt
dit ook? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
In het kader van de beoordeling van de aangifte gaat de politie in beginsel in
gesprek met iedereen tegen wie een aangifte van een zedendelict is gedaan.
Dat is alleen anders als een verdachte vanwege zijn eigen verstandelijke
beperkingen niet in staat wordt geacht over de feiten een verklaring af te
leggen. Als er onvoldoende bewijs is om iemand als verdachte aan te
merken, maar de persoon tegen wie aangifte is gedaan is wel bekend, dan
wordt deze persoon in kennis gesteld van het feit dat er tegen hem of haar
aangifte is gedaan. Dat is niet anders bij mensen met een verstandelijke
beperking, met dien verstande dat het ook hier uitmaakt of ingeschat wordt
of de verstandelijk beperkte in staat is om de reikwijdte van zo’n gesprek te

2

Kamerstukken II, vergaderjaar 2012–2013, 29 279, nr. 168.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

bevatten. Als dat niet het geval is, dan wordt hierover veelal gesproken met
degene die oorspronkelijk aangifte heeft gedaan.
Vraag 5
Begrijpt u de onvrede bij zorginstellingen over het niet kunnen vervolgen van
daders van een zedenmisdrijf jegens geestelijk gehandicapte bewoners? Zo
ja, wat kunt u doen teneinde die onvrede weg te nemen en de vervolging van
de daders te verbeteren?
Antwoord 5
Het is mogelijk dat eventuele onvrede bij zorginstellingen voortvloeit uit het
verwachtingsniveau over de reikwijdte van het strafrecht. Het is van belang
dat medewerkers van zorginstellingen helder voor ogen hebben welk
grensoverschrijdend seksueel gedrag strafbaar is, ter onderscheid van
anderszins ongewenst of ongepast seksueel gedrag. De politie en het OM zijn
alleen bevoegd op te treden tegen strafbaar seksueel gedrag. Het OM en de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) hebben mij geïnformeerd dat een
deel van het seksuele gedrag dat door instellingen onder de aandacht van de
politie en de IGZ wordt gebracht niet strafbaar is. De onmogelijkheid om in
die gevallen strafrechtelijk te kunnen ingrijpen, kan door instellingen worden
ervaren als een onbevredigend resultaat. Het OM heeft samen met de IGZ het
initiatief genomen om zorginstellingen uitgebreider voor te gaan lichten over
seksueel misbruik in de zorg. Dit heeft onderm meer tot doel een passend
verwachtingsniveau over de reikwijdte van het strafrecht te bereiken.
Daarnaast is het van belang dat instellingen de in mijn antwoord op vraag 2
genoemde factoren in het oog houden die de bewijsvoering moeilijker
kunnen maken. Aanhakend daarop verdient het aanbeveling dat in een zo
vroeg mogelijk stadium overleg plaatsvindt tussen een instelling en de politie
bij een vermoeden van seksueel misbruik, zodat de waarde van het bewijs zo
min mogelijk wordt beïnvloed. In dat verband zijn de resultaten van de
tweede opdracht aan de eerder genoemde door de politie ingestelde
werkgroep relevant. Deze opdracht betreft het opstellen van richtlijnen voor
zogenaamde taxatiegesprekken die instellingen kunnen voeren. Ook over
deze resultaten zal uw Kamer zoals reeds toegezegd worden geïnformeerd.
Tenslotte zal het OM in gevallen waarin sprake is van kwetsbare personen
vervolging instellen als er voldoende bewijs is en vervolging naar het oordeel
van het OM bijdraagt aan de veiligheid en veerkracht van de mensen die het
betreft. Ik heb geen aanleiding om te veronderstellen dat vervolging in
onvoldoende mate zou plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3