Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 222 VIII

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009 (wijziging
samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 11 december 2009
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković-van Bemmel

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Depla (PvdA),
Remkes (VVD), Van Bochove (CDA), voorzitter,
Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Van Dijk (CDA),
Leerdam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Roefs
(PvdA), ondervoorzitter, Verdonk (Verdonk),
Van Leeuwen (SP), Biskop (CDA), Bosma
(PVV), Pechtold (D66), Langkamp (SP), Van
Dijk (SP), Besselink (PvdA), Ouwehand (PvdD),
Dibi (GL), Anker (CU), Smits (SP) en Harbers
(VVD).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Gill’ard
(PvdA), Van Miltenburg (VVD), Atsma (CDA),
Ferrier (CDA), Uitslag (CDA), Vietsch (CDA),
Schinkelshoek (CDA), Jacobi (PvdA), Elias
(VVD), Timmer (PvdA), Van Dam (PvdA), Van
der Burg (VVD), Gesthuizen (SP), Jonker
(CDA), Fritsma (PVV), Van der Ham (D66), Van
Bommel (SP), Leijten (SP), Bouchibti (PvdA),
Thieme (PvdD), Peters (GL), Ortega-Martijn
(CU), Gerkens (SP) en Ten Broeke (VVD).

KST138749
0910tkkst32222VIII-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

1

1
Kan de regering aangeven waarom het bedrag ten behoeve van het
Stimuleringspakket in de verticale toelichting op de Najaarsnota (154,9)
niet overeen komt met de begrotingstoelichting (150,9)?
Het verschil tussen de twee bedragen betreft het aandeel voor groen
onderwijs. In de verticale toelichting op de Najaarsnota is het totaalbedrag
dat in eerste instantie naar de OCW-begroting is overgeboekt, weergegeven (€ 154,9 miljoen). Voor de stimuleringsmaatregelen «versterking
MBO» en «versterken onderwijsarbeidsmarkt» is het LNV-aandeel overgeboekt van de OCW-begroting naar de LNV-begroting. Dit wordt weergegeven in tabel 2 van paragraaf 2.2 Stimuleringsmiddelen aanvullend
beleidsakkoord.
2
Waaruit bestaat de post overige mutaties?
In tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste uitgaven- en
ontvangstenmutaties ten opzichte van de 1e suppletoire wet. De post
overige mutaties bestaat uit: loon- en prijsbijstellingen, desalderingen met
de ontvangsten, overboekingen met andere departementen en aantal
kleine beleidsmatige en technische mutaties.
3
Krijgt de kasschuif van verplichtingen voor de OV-kaart die al in het voorafgaande jaar worden voldaan, een structureel karakter? Welke meevallers
maken deze kasschuif mogelijk?
Jaarlijks betaalt het ministerie van OCW zo’n € 700 miljoen euro aan de
Openbaar Vervoerbedrijven voor de OV-studentenkaart. Contractueel is
vastgelegd dat deze jaarlijkse vergoeding uiterlijk 15 januari van het
betreffende jaar aan de vervoerbedrijven wordt betaald. Er is gekozen om
een deel van de betaling voor de OV-kaart voor 2010 al op 15 december
2009 uit te voeren. Hierdoor wordt het jaar 2010 budgettair ontlast. Zonder
deze vooruitbetaling voor de OV-studentenkaart was er ruimte ontstaan
onder het kader voor 2009. Met deze ruimte had een groter deel van de
in=uit taakstelling bij Najaarsnota kunnen worden ingevuld. Ervaring leert
echter dat er met Voorlopige Rekening nog aanvullende onderuitputting
optreedt. Deze aanvullende onderuitputting zal worden gebruikt om de
resterende in = uit taakstelling 2009 in te vullen.
In de afgelopen jaren heeft vaker een gedeeltelijke vooruitbetaling van de
OV-kaart plaatsgevonden. Ook in het budgettaire beeld voor 2010 is reeds
rekening gehouden met een gedeeltelijke vooruitbetaling van € 65
miljoen van de vergoeding voor 2011. Op dit moment bestaat er nog geen
voornemen voor een omvangrijkere vooruitbetaling 2011 of latere jaren.
4
Kan de regering toelichten hoe de kasschuif OV-kaart 2009 wordt gedekt?
Waarom komt deze kasschuif OV-kaart structureel terug? Hoe zal de
kasschuif OV-kaart doorwerken in 2010 en verder?
Zie antwoord op vraag 3.
5
Waarom vindt er een kasschuif op de OV-jaarkaart plaats? Is dit bedoeld
om volgend jaar een meevaller te kunnen aankondigen?
Zie antwoord op vraag 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

2

6
Kan de regering aangeven of en waar de mutaties op het gebied van: het
Fonds Economische Structuurversterking (FES), conciërges, opleiden in
de school, kinderopvang capaciteitsuitbreiding, Kinderopvang enveloppemiddelen, bijstelling ontvangstenraming Schutte en overige mutaties in
de verticale toelichting op de Najaarsnota zijn terug te vinden?
De verticale toelichting beoogt een overzicht op hoofdlijnen te geven van
de belangrijkste wijzigingen in de begroting van OCW. Om die reden
worden in de verticale toelichting op de Najaarsnota alleen mutaties van
€ 25 miljoen en meer apart toegelicht. Bovengenoemde mutaties zijn
kleiner dan € 25 miljoen en zijn daarom niet afzonderlijk genoemd in de
verticale toelichting op de Najaarsnota, maar zijn opgenomen in de diversenposten. De FES mutaties zijn opgenomen onder de technische mutaties, onder het kopje Diversen. De mutaties op het gebied van conciërges,
opleiden in de school en de bijstellingen Schutte zijn opgenomen onder
de «mee- en tegenvallers», onder het kopje Diversen. De overige mutaties
zijn gebundeld onder de beleidsmatige mutaties, onder het kopje
Diversen.
De genoemde mutaties zijn wel apart toegelicht in de 2e suppletoire
begroting van OCW, te weten in paragraaf 2.1 Overzicht belangrijkste
uitgaven en ontvangstenmutaties.
7
Hoe verklaart de regering dat de besparingen op kinderopvang als gevolg
van de aanpassing van de ouderbijdragetabel geleidelijker groeit dan
verwacht?
De aanpassing van de ouderbijdragetabel heeft twee besparingseffecten.
In de eerste plaats wordt er bespaard doordat de overheidssubsidie wordt
verlaagd. Dit effect is heel goed in te schatten en het gaat direct in met het
van kracht worden van de nieuwe tabel. In de tweede plaats wordt er
bespaard doordat ouders door de verlaging van de overheidssubsidie zelf
een hogere bijdrage aan de kinderopvang moeten gaan betalen en als
gevolg hiervan hun gebruik van kinderopvang iets zullen beperken. Dit
lagere gebruik was in de raming verondersteld direct op te treden. Feitelijk
is pas vanaf medio 2009 de groei in het gebruik van de kinderopvang aan
het afvlakken.
8
Waarom zou de aanpassing van de ouderbijdragetabel moeten leiden tot
minder gebruik van kinderopvang? Waarom zijn de besparingen op het
gebruik van kinderopvang als gevolg van de aanpassing van de ouderbijdragetabel per 1 januari 2009 minder dan verwacht? Is er een fout
gemaakt bij de raming?
Zie het antwoord op vraag 7.
9
Is in de begroting 2010 rekening gehouden met de ontwikkeling in het
budget kinderopvangtoeslag, of zal deontwikkeling nog leiden tot bijstelling van de begroting 2010 en verder?
Bij het opstellen van de begroting 2010 was de vertraging in de realisatie
van de bezuiniging op de toeslag nog onvoldoende duidelijk. Het kan dus
nodig blijken dat de begroting 2010 hiervoor moet worden bijgesteld. In
het voorjaar 2010 zal de begroting op basis van de uitvoeringsinformatie
van de belastingdienst over 2009 en over de eerste maanden van 2010
worden getoetst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

3

10
Wat is de reden dat er minder omzettingen voor de basisbeurs en de
aanvullende beurs in een gift voor deelnemers in de beroepsopleidende
leerweg zijn dan eerder geraamd? Wat zijn de verwachtingen van de regering in dezen in meerjarenperspectief?
Met ingang van 2005/06 is in de beroepsopleidende leerweg voor niveau 3
en 4 het prestatiebeursregime ingevoerd. De eerste omzettingen van
prestatiebeurs (basisbeurs, aanvullende beurs, OV-studentenkaart) in gift
kwamen in 2007. De omzettingen in 2009 zijn op basis van in 2008
behaalde diploma’s.
Bij het opstellen van de begroting waren nog weinig ervaringsgegevens
beschikbaar om een raming van de omzettingen bol te maken. De raming
heeft daardoor nog een grote mate van onzekerheid voor wat betreft het
tijdpad in welk jaar de omzetting zal plaatsvinden. De verwachting is dat
de in 2009 nog niet gerealiseerde omzettingen in de komende jaren
alsnog zullen plaatsvinden. In de eerste maanden van 2010 zal een nieuwe
raming voor de komende jaren worden opgesteld. Daarbij worden de
realisatiegegevens over het gehele jaar 2009 meegenomen. Eventuele
begrotingsmutaties zullen worden opgenomen de 1e suppletoire begroting 2010.
11
Wat is de reden dat er minder uitgaven van de aanvullende beurs eerstejaars is dan verwacht?
De raming voor 2009 is naar beneden bijgesteld, omdat het gemiddelde
toegekende bedrag aan aanvullende beurs lager is uitgevallen dan
geraamd. In hoeverre sprake is van een structurele dan wel incidentele
meevaller is nu nog niet te zeggen. In de eerste maanden van 2010 zal een
nadere analyse plaatsvinden op basis van de realisatiegegevens over het
gehele jaar 2009. Eventuele begrotingsmutaties zullen onderdeel
uitmaken van de 1e suppletoire begroting 2010.
12
Is de meevaller op de uitgaven van de aanvullende beurs eerstejaars
reeds verwerkt in de begroting 2010? Zo ja, hoe is deze meevaller op de
uitgaven van de aanvullende beurs eerstejaars verwerkt? Zo nee, wat zijn
de gevolgen van deze meevaller uitgaven van de aanvullende beurs
eerstejaars voor 2010 en verder?
Zie antwoord op vraag 11.
13
Kan de regering aangeven waarom de uitgaven van de leenvoorziening
zijn verlaagd en hoe dit doorwerkt in de begroting 2010?
Op basis van de meest recente realisatiegegevens wordt verwacht dat er
in 2009 minder gebruik wordt gemaakt van de leenvoorziening. Daarom is
de raming voor dit jaar met € 27 miljoen naar beneden bijgesteld ten
opzichte van de vorige begrotingstand van € 1,2 miljard. Het leengedrag
kan nooit precies worden voorspeld. Bij de raming moet rekening
gehouden worden met een ramingonzekerheid (positief of negatief).
14
Wat betekent het gegeven dat in december 2009 vraagouders enige tijd
niet hun gegevens kunnen aanpassen voor vraagouders die in december
2009 voor het eerst kinderopvang aanvragen, moeten zij het bedrag eerst
zelf voorschieten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

4

Het onderhoud is inmiddels afgerond. Voor vraagouders die in december
2009 voor het eerst kinderopvangtoeslag aanvragen, geldt dat deze
aanvragen weer in behandeling worden genomen en – als de aanvraag
tijdig en volledig is ingevuld – in december 2009 zal worden uitbetaald.
15
Hoe lang is de periode dat vraagouders hun gegevens niet kunnen
wijzigen in het kinderopvangtoeslagensysteem?
Die periode duurde ongeveer drie weken.
16
Waarom zal het onderhoud aan het systeem van de toeslagen leiden tot
€ 25 miljoen extra uitgaven? Op welke berekening is deze raming gebaseerd?
Ouders die gebruik maken van gastouderopvang hebben in november
2009 een brief gekregen van de belastingdienst waarin hun gevraagd
wordt aan te geven of er naar aanleiding van de wetswijziging gastouderopvang iets is veranderd in hun situatie. Voor ouders die niet voor
10 december hun toeslag stopzetten, wordt de toeslag gecontinueerd. In
2010 zal door dit proces naar verwachting een groter aantal ouders ten
onrechte toeslag krijgen uitbetaald, die later zal worden teruggevorderd.
Het effect hiervan wordt geraamd op maximaal € 25,0 miljoen aan extra
uitgaven.
17
Is in de begroting 2010 rekening gehouden met deze ontwikkeling in het
budget kinderopvangtoeslag of zal deze ontwikkeling nog leiden tot
bijstelling van de begroting 2010 en verder?
Zie vraag 9.
18
Hoe kan het gebeuren dat FES-middelen voor onderwijsbewijs,
EVC-trajecten en -procedures en Stichting Kennisnet niet in 2009 tot besteding komen?
De eerste ronde Onderwijs Bewijs is een groot succes gebleken. Daarom
is besloten om de resterende FES-middelen (circa € 11 miljoen) in 2010 in
te zetten voor nog een tweede ronde Onderwijs Bewijs. Scholen én
onderzoeksinstellingen kunnen gezamenlijk projectvoorstellen indienen
voor experimenteel onderzoek in het primair en voortgezet onderwijs
(prijsvraag Actieprogramma Onderwijs Bewijs). In het voorjaar van 2010
kunnen de nieuwe voorstellen ingediend worden.
Een deel van de FES-middelen (circa € 3 miljoen) voor EVC Trajecten en
procedures wordt doorgeschoven naar 2010. Projecten die in het kader
van deze regeling subsidie hebben ontvangen, hadden oorspronkelijk een
looptijd tot eind 2008 waarna verantwoording en restbetaling (20%) in
2009 zou plaatsvinden. De looptijd van de projecten is met een jaar
verlengd tot eind 2009 omdat 1) de afhandeling van subsidieaanvragen
destijds langer duurde dan voorzien waardoor een aantal projecten later is
gestart; 2) projecten meer tijd nodig bleken te hebben om hun ambities te
realiseren; 3) enkele projecten uitstel hebben gekregen om een plan van
aanpak te schrijven. Daarom vindt nu ook de verantwoording en restbetaling een jaar later plaats, namelijk in 2010. Het gaat om bedragen die
reeds verplicht zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

5

Een deel van de FES-middelen (€ 3,5 miljoen) voor Stichting Kennisnet
wordt doorgeschoven naar 2010. Deze FES-middelen zijn bestemd voor
het programma stimuleren gebruik digitaal lesmateriaal. Dit programma
is in eerste instantie gericht op het gebruik van bestaand digitaal lesmateriaal en loopt van 2008 tot en met 2011. Door vertraging zal een deel van
de activiteiten op het gebied van ontsluiten, professionalisering en onderzoek pas in 2010 plaatsvinden. Daarnaast is het project Digitalisering
Examens dat voor 2009 was gepland, niet doorgegaan. Dit project is doorgeschoven naar februari 2010. CITO gaat dan starten met dit project.
19
Gaat de € 9,8 miljoen van de FES-middelen, die niet meer wordt uitgegeven in 2009 en die terugvloeit naar het FES, helemaal niet meer naar
onderwijs? Wat zijn de mogelijkheden om dit geld toch voor de onderwijsbegroting te behouden?
Het saldo van de FES-middelen die voor 2009 zijn toegevoegd aan de
OCW-begroting en de FES-middelen die worden doorgeschoven naar
2010 bedraagt € 9,8 miljoen. De FES-middelen die worden doorgeschoven
naar 2010, worden bij Voorjaarsnota 2010 weer toegevoegd aan de
OCW-begroting.
20
Worden alle niet-gebruikte FES-middelen in 2010 weer toegevoegd aan de
OCW-begroting?
Ja, de niet-gebruikte FES-middelen worden in 2010 weer toegevoegd aan
de OCW-begroting (zie ook het antwoord op vraag 19).
21
Aan welke voorwaarden voldoen de ondersteuners (conciërges) zoal niet,
zodat 20 % van de basisscholen de subsidie voor onderwijs ondersteunend personeel mislopen? Zijn de voorwaarden te streng, is de arbeidsmarkt te krap of waren de scholen onvoldoende zorgvuldig?
In onderstaand overzicht zijn de resultaten van de eindbeoordelingen
opgenomen:
Reden:

1. < 0,5 FTE
2. vóór de periode aangesteld
3. geen akte ingestuurd
4. geen ondersteunende functie
5. niet voor onbepaalde tijd
aangesteld
Afwijzingen

aantal scholen

totaal

13
45
410
46
33
547

Goedkeuring

1954

Totaal

2501

•

Nadat op grond van de aanvragen voorlopig aan 2501 basisscholen
loonkostensubsidie was toegekend, kregen de scholen tijd om te
voldoen aan de vooraf gestelde voorwaarden. Gebleken is dat 547 niet
aan de voorwaarden hebben voldaan, waardoor het bedrag zoals
afgesproken is teruggevorderd.

•

Het overgrote deel van de afgewezen basisscholen heeft, ook na
diverse rappels, geen akte ingestuurd waaruit blijkt dat zij daadwerkelijk een ondersteuner in dienst hebben genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

6

•

Om in aanmerking te komen voor de loonkostensubsidie ondersteunend personeel basisonderwijs dienen scholen aan bovenstaande
voorwaarden te voldoen. We willen zeker weten dat de middelen
worden ingezet voor een nieuwe ondersteuner die is voor onbepaalde
tijd is aangesteld voor minimaal 0,5 fte. Hiervoor zijn structurele
middelen beschikbaar.

•

Er zijn geen signalen gekomen waaruit blijkt dat de basisscholen niet
aan de voorwaarden kónden voldoen of dat er weinig belangstelling is
van mensen die conciërge zouden kunnen en willen worden.

22
Worden de overgebleven middelen voor het aanstellen van een conciërge
opgeteld bij de middelen voor volgend jaar? Zo nee, wat gebeurt er met
de overgebleven 10,3 miljoen euro?
•

Nee, conform de begrotingsregels wordt de overgebleven € 10,3
miljoen in 2009 ingezet voor de extra niet voorziene uitgaven van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

•

Het bedrag van € 10,3 miljoen beslaat overigens de periode augustus
2008 tot en met december 2009, op jaarbasis gaat het structureel om
€ 7,3 miljoen.

•

Dit laatste bedrag wordt met ingang van 2010 ingezet voor de openstelling van de nieuwe subsidieregeling (zie antwoord op vraag 23
hierna).

23
Zijn er inmiddels nieuwe aanvragen een conciërge binnengekomen, zo ja,
hoeveel?
Nee, nieuwe aanvragen komen weer binnen als de regeling in 2010 zal
worden opengesteld voor basisscholen die nog geen loonkostensubsidie
hebben ontvangen voor een ondersteuner.
24
Is overwogen de aanvraagprocedure te vereenvoudigen of de criteria
minder streng te maken, nu 500 scholen niet aan de voorwaarden voor
het aanstellen van een ondersteuner kunnen voldoen?
Er zijn geen signalen gekomen waaruit blijkt dat de basisscholen niet aan
de voorwaarden kónden voldoen. De voorwaarden zijn juist zo opgesteld
om zekerheid te verkrijgen dat de middelen worden ingezet voor een
nieuwe ondersteuner die voor onbepaalde tijd is aangesteld voor minimaal 0,5 fte.
25
Zijn de geweigerde aanvragen voor een conciërge gelijkmatig over het
land verdeeld?
Ja, de aanvragen die achteraf niet aan de voorwaarden voldeden en daardoor zijn afgewezen zijn gelijkmatig over het land verdeeld.
26
Welke omstandigheden of keuzes hebben ertoe geleid dat de middelen
voor zogenaamde plusvoorzieningen voor overbelaste jongeren pas in
2010 tot besteding komen? Zijn de betrokken instellingen onvoldoende
flexibel om snel plannen te ontwikkelen teneinde de problematiek snel
aan te pakken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

7

Voor de ontwikkeling van zogenaamde plusvoorzieningen voor overbelaste jongeren, is vanuit het aanvullende beleidsakkoord voor 2009 € 30,0
miljoen beschikbaar gekomen. Voor 2010 is er € 15,0 miljoen opgenomen
in de OCW-begroting. Daarnaast is er voor 2010 € 15,0 miljoen overgeboekt vanuit het ministerie van Jeugd & Gezin (zie onder de enveloppe
jeugdwerkloosheid). Inmiddels is de regeling gepubliceerd en hebben alle
38 RMC-regio’s die aanspraak kunnen maken op deze middelen, een
aanvraag ingediend.
OCW heeft ervoor gekozen om een bevoorschottingsritme van 5 keer 20%
per kwartaal te hanteren. Dit sluit aan bij de liquiditeitsbehoefte van
scholen. Bestedingen vinden namelijk gelijkmatig over het schooljaar
plaats. Gevolg hiervan is dat er een kasschuif plaats zal vinden van € 18
miljoen van 2009 naar 2010. Het totale budget voor 2010 is daarmee € 48
miljoen.
De beschikkingen zijn inmiddels verstuurd en de eerste betaling van circa
€ 12 miljoen heeft plaats gevonden, waarmee de scholen op zeer korte
termijn hun plannen kunnen uitvoeren, dan wel deels op dit moment aan
het uitvoeren zijn.
27
Is de enige reden van het uitblijven van aanvragen inzake onderhoud en
bouw van scholen de lastige procedure? Is bekend hoeveel gemeenten
bezig zijn met een aanvraag? Bestaat de mogelijkheid om de datum om
het plan in te dienen verder naar achteren te schuiven?
Er is € 100 miljoen beschikbaar om het binnenmilieu in basisscholen te
verbeteren. Gemeenten hebben tot 31 december 2009 om aanvragen in te
dienen. Aangezien er meer dan voldoende belangstelling is voor de regeling is de verwachting dat het bedrag wordt uitgeput.
Uit consultatie blijkt dat gemeenten druk bezig zijn met de afstemming
met scholen om tot aanvragen te komen. De verwachting is dat dit tot
voldoende aanvragen voor 1 januari zal leiden. Er is niet precies bekend
hoeveel gemeenten bezig zijn met de aanvraag. De G4, en in ieder geval
het grootste deel van de telefonisch benaderde gemeenten (een steekproef van zo’n 60 gemeenten) vragen in ieder geval aan. Al die gemeenten
geven aan dat ze aanvragen in zullen dienen voor 125% van het trekkingsrecht. Daarmee is er meer zekerheid voor uitputting als andere gemeenten
afzien van aanvragen.
De deadline voor gemeenten is 31 december 2009. De mogelijkheid
bestaat om deze datum te verlengen. Echter, door nu al te verlengen,
bestaat het risico dat aanvragen nog later worden ingediend. Daarom zal
in de week van 21 december worden geïnventariseerd of het nodig is om
gemeenten extra tijd te geven.
28
Hoe verhoudt de compensatie voor het «weglekeffect» van de Algemene
Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ), € 2 miljoen, zich tot de toegezegde
€ 10 miljoen? Hoe wordt deze € 2 miljoen verdeeld?
Ter compensatie van de negatieve effecten van de pakketmaatregel 2009
voor het onderwijs van leerlingen met een complexe zorgvraag, wordt
OCW gecompenseerd door VWS. Voor 2009 bedroeg de compensatie €2
miljoen. Vanaf 1 januari 2010 krijgt OCW jaarlijks €10 miljoen ter compensatie. OCW voert overleg met de sector-, ouder- en belangenorganisatie
hoe de middelen het meest effectief ingezet kunnen worden. Over de
resultaten zal de Kamer worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

8

29
In hoeverre blijkt er bij de invoering van de gratis schoolboeken vanwege
de Europese verplichting tot openbare aanbesteding sprake van een
aanvankelijk toegenomen prijsconcurrentie die aanbieders dwingt tot
schaalvergroting met als uiteindelijke materiële uitkomst dat aanbieders
zich terugtrekken uit de schoolboekenmarkt en deze meer en meer wordt
gedomineerd door nog maar slechts twee aanbieders? Dreigt uiteindelijk
de schoolboekenmarkt in het voortgezet onderwijs juist te worden gekenmerkt door nog minder in plaats van meer concurrentie?
Voorafgaand aan de nieuwe Wet «Gratis Schoolboeken» kenmerkte de
schoolboekenmarkt zich door twee marktontwikkelingen. Enerzijds was
sprake van steeds verder stijgende prijzen voor schoolboeken (35% stijging in de periode 2000–2005, PWC Rapport 15 december 2005). Anderzijds kenmerkte de markt zich door schaalvoordelen (korting, voorfinanciering voorraden), waardoor een trend naar schaalvergroting
waarneembaar was op de markt (Schoolboekenscan NMa 2006).
Met de nieuwe Wet «Gratis SchoolboekenÌ is de bepaler en betaler in één
hand gebracht. Hiervoor is gekozen om scholen een prikkel te geven
bewuster te kiezen op inhoud, gebruik en prijs. Doel van deze keuze was
uiteindelijk een betere prijs-kwaliteitverhouding te realiseren. Door middel
van een aanbestedingsprocedure kunnen scholen hun preferenties op
eigen wijze vormgeven. In een aanbestedingsprocedure kan de keuze voor
een inschrijver worden gemaakt vanwege haar prijs, haar kwaliteit of een
combinatie van beide. Bovendien kunnen scholen in aanbestedingsprocedures nieuwe, kleinere partijen een kans geven door bijvoorbeeld aan te
besteden in kleinere percelen.
Het is belangrijk dat optimaal wordt ingekocht. Dat kan echter niet van
vandaag op morgen gerealiseerd worden. Uit iedere markt waar marktwerking is geïntroduceerd blijkt dat spelers vaak moeten wennen aan hun
nieuwe rol. Uit onderzoek van het Ministerie van EZ («Onderzoek Marktwerkingsbeleid», februari 2008) dat ook naar uw Kamer is verzonden,
blijkt ook dat het veranderen van de structuur van en het gedrag op een
markt veelal een lange transitieperiode vergt. Het Ministerie van OCW
ondersteunt de scholen in hun nieuwe rol als marktpartij, zodat zo snel
mogelijk optimaal wordt ingekocht . Daartoe is per 1 oktober 2009 bij CFI
een accountteam opgericht dat deze taken overneemt van de Taskforce
Gratis Schoolboeken.
Dat er slechts twee marktpartijen zijn, betekent niet per definitie dat er
sprake is van slechte marktwerking. Er is een aantal positieve ontwikkelingen op de educatieve boekenmarkt waar te nemen. Er is met name
sprake van kostendaling voor scholen. Dit wordt onder andere veroorzaakt
doordat meer scholen kiezen voor een intern boekenfonds en er sprake is
van meer prijsbewustzijn bij scholen. Ondanks deze positieve ontwikkelingen blijf ik de markt nauwlettend in de gaten houden. Ik zou het zorgelijk vinden als zou blijken dat grote partijen misbruik maken van een eventueel aanwezige economische machtspositie om andere partijen de
toegang tot de markt te belemmeren. De Mededingingswet verbiedt dit.
De NMa houdt de ontwikkelingen op de educatieve boekenmarkt nauwlettend in de gaten en controleert, indien nodig, of de distributeurs en de
uitgevers dit verbod niet overtreden.
In 2006 heeft de NMa al een uitvoerige Marktscan uitgevoerd om inzicht te
krijgen en te verschaffen over de marktwerking in de schoolboekenmarkt.
Vóór de evaluatie van de Wet Gratis Schoolboeken in 2011 is de NMa
voornemens deze Marktscan nogmaals uitvoeren om inzicht te krijgen in
de wijzigingen in de marktverhoudingen op de educatieve boekenmarkt
sinds de invoering van de «gratis schoolboeken».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

9

30
Welke overwegingen liggen eraan te grondslag dat de leenfaciliteit in de
studiefinanciering met € 27 miljoen wordt verlaagd? Betreft het een structurele verlaging?
Op basis van de meest recente realisatiegegevens wordt verwacht dat er
in 2009 minder gebruik wordt gemaakt van de leenvoorziening. Daarom is
de raming voor dit jaar met € 27 miljoen naar beneden bijgesteld ten
opzichte van de vorige begrotingstand van € 1,2 miljard. Het leengedrag
kan nooit precies worden voorspeld. Bij de raming moet rekening
gehouden worden met een ramingonzekerheid (positief of negatief).
31
Kan de regering aangeven waarom de uitgaven van de leenvoorziening
zijn verlaagd en hoe dit doorwerkt in de begroting 2010?
Zie antwoord op vraag 30.
32
Wat is reden dat de relevante renteontvangsten van € 22 miljoen hoger
uitvallen dan geraamd en er een meevaller optreedt bij de niet-relevante
aflossingen? Op welke wijze werkt deze mutatie door in de begroting
2010?
De raming van ontvangsten is voor 2009 naar boven bijgesteld. De realisatiecijfers rechtvaardigen de verwachting dat ex-studenten in 2009 niet
alleen aflossen wat er afgelost moet worden maar dat ze bovendien meer
dan geraamd extra aflossen. De bedragen, die van (ex-)studenten worden
ontvangen voor aflossing van schulden, bestaan uit een aflossingscomponent en een rentecomponent:
• aflossingen op de hoofdsom van verstrekte leningen zijn niet relevant
voor het uitgavenkader,
• ontvangen rente op verstrekte leningen is wel relevant.
In de eerste maanden van 2010 zal een nieuwe raming voor 2010 worden
opgesteld. Daarbij worden de realisatiegegevens over het gehele jaar
2009 meegenomen. Eventuele begrotingsmutaties zullen worden opgenomen in de 1e suppletoire begroting 2010.
33
Wat is de reden dat er € 5 miljoen minder uitgaven zijn bij de WTOS TS
17-? Waarom zijn de ontvangsten aan VO 18+ met € 2 miljoen gestegen
ten opzichte van de raming? Op welke wijze werken deze mutaties door in
de begroting 2010?
Per 1 januari 2010 vindt de integratie van hoofdstuk 3 en hoofdstuk 4 (VO
TS 17- ) van de WTOS in het kindgebonden budget plaats. De WTOS is per
1 augustus 2009 gewijzigd. Via een overgangsbepaling, nodig omdat de
WTOS werkt met een schooljaarsystematiek en het kindgebonden budget
met een kalenderjaarsystematiek, gaan de wijzigingen voor de WTOS
feitelijk pas werken met ingang van 1 januari 2010. Dus voor 2009 zijn er
voor het VO nog uitgaven voor het schooljaar 2009/2010. Deze vallen
echter lager uit dan geraamd. Dit heeft geen effect voor 2010 omdat er
dan geen uitgaven meer voor het VO in de WTOS TS 17- zijn.
De WTOS ontvangsten betreffen terugontvangsten van teveel of onterecht
uitgekeerde tegemoetkomingen. Deze ontvangsten zijn vooraf niet exact
in te schatten omdat deze afhankelijk zijn van juistheid van aanvragen van
de ouders van de leerlingen en controles hierop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

10

34
Hoe komt het dat er € 9 miljoen van de uitbreiding van de kinderopvangcapaciteit niet tot besteding is gekomen? Welk bedrag is er in 2009 wel tot
besteding gekomen?
Uit het recente wachtlijstonderzoek blijkt dat vraag en aanbod al meer in
evenwicht zijn gebracht. Daarom is een gedeelte van de middelen voor de
bestrijding van de wachtlijsten ingezet voor het tekort op de kinderopvangtoeslag.
In 2009 wordt circa € 3 miljoen besteed voor uitbreiding van de buitenschoolse opvang en voor de oprichting van een Netwerkbureau ter ondersteuning van de sector bij de bestrijding van de wachtlijsten.
35
Waarom wordt niet de gehele € 13 miljoen bedoeld voor capaciteitsuitbreiding kinderopvang gereserveerd voor daar waar het voor bedoeld is?
Is het bestrijden van de wachtlijsten op de prioriteitenlijst van het kabinet
gedaald?
Uit het recente wachtlijstonderzoek blijkt dat vraag en aanbod al meer in
evenwicht zijn gebracht. Daarom is een gedeelte van de middelen voor de
bestrijding van de wachtlijsten ingezet voor het tekort op de kinderopvangtoeslag.
36
Hoe zit het precies met de €11,1 miljoen die is overgeboekt voor het wetsvoorstel gastouderopvang? Bij welke doelstelling is het weggehaald en
waar is het terecht gekomen?
Deze was bij voorjaarsnota 2009 geboekt bij doelstelling «Harmonisatie
regelgeving kinderopvang en peuterspeelzalen om alle kinderen te
bereiken die VVE nodig hebben» en bij Miljoenennota 2009 overgeboekt
naar de doelstelling «Kinderopvang is van goede kwaliteit, passend bij de
leeftijd, mogelijkheden en behoeften van kinderen» waar de uitgaven voor
het wetsvoorstel gastouderopvang zullen plaatsvinden.
37
In hoeverre doen de actuele ontwikkelingen rond de omvang van het
ministerie recht aan de motie Kraneveldt (30 300 VIII nr. 179)?
De te realiseren omvang en krimp vindt zijn weerslag in de taakstelling
Balkenende IV. De invulling hiervan vindt plaats in afstemming met de SG
Vernieuwing Rijksdienst. Het ministerie van OCW ligt met zijn taakstelling
op schema.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 VIII, nr. 3

11