COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

1

JAARVERSLAG 2015
COLLEGE VOOR
TOETSEN EN EXAMENS

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

2

Opdracht College voor Toetsen en Examens
Honderdduizenden Nederlanders komen jaarlijks in contact met het werk van het College
voor Toetsen en Examens (het CvTE), hetzij als examenkandidaat, hetzij als werkgever
of vervolgopleider. Per jaar vinden er meer dan twee miljoen afnames plaats van centrale
toetsen en examens.
De examens en toetsen die tot het takenpakket van het CvTE behoren zijn:
−− de centrale examens in het reguliere voortgezet onderwijs
−− de rekentoets voortgezet onderwijs
−− de staatsexamens voortgezet onderwijs
−− de staatsexamens Nederlands als tweede taal
−− de centrale examens Nederlandse taal, rekenen en Engels in het mbo
−− de Centrale Eindtoets primair onderwijs
−− de ontwikkeling van de diagnostische tussentijdse toets in het voortgezet onderwijs
Het is de taak van het CvTE om, namens de overheid, de kwaliteit van de centrale toetsen en
examens die onder zijn verantwoordelijkheid vallen, te waarborgen en om scholen en instellingen in staat te stellen de afname van examens en toetsen vlekkeloos te laten verlopen.
Het College voor Toetsen en Examens
De Wet College voor toetsen en examens schrijft voor dat het College bestaat uit minimaal zes en
maximaal acht leden, onder wie een voorzitter. Het College wordt ondersteund door een
bureau van ruim veertig medewerkers.
Het College is in 2015 vijf keer bijeengeweest. Daarnaast was er een gemeenschappelijke
bijeenkomst met de plaatsvervangende collegeleden. Voor de bijeenkomsten hanteert het
College een jaarlijkse bestuursagenda. Gedurende het cursusjaar richt het College zich op de
uitvoering wettelijke taken en de sturing daarop en reflecteert het op lopende en nieuwe
ontwikkelingen. Aan het eind van het cursusjaar evalueert het College zijn collegeagenda en
worden de behaalde resultaten getoetst aan de maatschappelijke opdracht en visie. Ten slotte
wordt een analyse gemaakt van de beoordeling door de toezichthouder en hanteert het
College de gerapporteerde resultaten bij het ontwikkelen van nieuw en het verbeteren van
bestaand beleid.
Leden van het College voor Toetsen en Examens
Voorzitter
De heer drs. P.J.J. Hendrikse
Leden
De heer drs. H.M. Claessen
Mevrouw prof. dr. M.C.E. van Dam-Mieras
De heer W.A.M. de Kok
Mevrouw Y. Moerman-van Heel
De heer G.P. Oud
De heer dr. J.G. Uijterwijk
De heer dr. L.S.J.M. Henkens

Plaatsvervangende leden
De heer drs. L.F.P. Niessen
De heer prof. mr. J.G.J. Rinkes
De heer F.H.M. van Rooij
De heer drs. M.J.A.M. van Gils
Mevrouw A. van den Broek
Mevrouw mr. drs. I.R. Kist
De heer G.J. Zomer
Secretaris
De heer G.W. van Lonkhuyzen

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

3

Organogram College voor Toetsen en Examens 2015

minister

bureau

staatssecretaris

sectormanager po/DTT
vo
-clustermanager po
-clustermanager DTT
-projectorganisatie DTT

syllabus­commissies
po en DTT

sectormanager vmbo
-clustermanagers vmbo

syllabus­commissies
vmbo

vaststellings­
commissies
po en DTT

vaststellings­
commissies
vmbo

inhoudelijke
ondersteuning

college

directeur

financiële en
administratieve
ondersteuning

sectormanager havo/
vwo
-clustermanagers havo/
vwo

syllabus­commissies
havo/vwo

sectormanager mbo/
rekentoets vo
-clustermanagers
taal mbo en
rekenen vo/mbo

syllabuscommissies
taal mbo en rekenen
vo/mbo

manager
staatsexamens vo

commissie
staatsexamens
vo

manager
staatsexamens Nt2

commissie
staatsexamens
Nt2

projectmanager
centrale toetsing
en leerlingen met
een beperking
(po/vo en mbo)

manager
computerexamens

vaststellings­
commissies
havo/vwo

vaststellings­
commissies taal mbo
en rekenen vo/mbo

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

Jaarverslag 2015
Hierbij bied ik u het jaarverslag aan van het College voor Toetsen en
Examens, over het jaar 2015. Het College heeft zijn wettelijke taken
uitgevoerd en daarvan wordt verslag gedaan in dit document.
Ook in 2015 heeft het College zich open willen stellen voor reacties,
vragen en suggesties ter verbetering uit de kring van opdrachtgever
en ketenpartners. Ook in breder verband heeft het zich responsief
willen opstellen. De samenleving en in het bijzonder de (sociale)
media hebben de neiging om snel en kernachtig te reageren op het
handelen van het College.
Dat is verklaarbaar, want centrale toetsen en examens spelen een
belangrijke rol in het onderwijsleerproces. Niet alleen maken
ze zichtbaar hoe een nieuwe generatie is voor­bereid op vervolg­
onderwijs en toekomstige maatschappelijke participatie; voor de
leerlingen en hun docenten is het een bewijs van geleverde
prestaties. Het College ziet het als zijn taak deze omnivalentie,
van het Nederlandse diploma te borgen.
De balans tussen school- en centraal examen per vak en de wisselwerking tussen de docenten en de examenmakers zijn de pijlers
onder het grote maatschappelijke draagvlak voor het examen­
systeem in het vo. De waarde van het huidige diploma staat daarmee buiten kijf. Het College hecht eraan dat dit diploma overal en
altijd dezelfde waarde blijft vertegenwoordigen.

Drs. Pieter Hendrikse
Voorzitter College voor Toetsen en Examens

4

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

5

Leeswijzer
In dit jaarverslag over het jaar 2015 worden de activiteiten en resultaten van het College voor
Toetsen en Examens (het CvTE) op verschillende manieren belicht. De aandachtspunten uit
2015 vormen de basis voor het onderdeel Algemeen jaarverslag 2015. Dit deel bestaat uit twee
hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk staat het CvTE als geheel centraal. In het tweede
hoofdstuk worden de aandachtspunten uit 2015 wat betreft de uitvoering van de taken belicht.
De reguliere (wettelijke) taken van het CvTE worden met cijfers onderbouwd in het tweede
onderdeel, Feiten en cijfers 2015. De financiële en personele cijfers van 2015 zijn te vinden in het
derde deel van dit jaarverslag, Financiële en personele jaarrapportage 2015. Voor de afkortingen
wordt verwezen naar de lijst met gebruikte afkortingen.
Digitaal jaarverslag
Net als in eerdere jaren brengt het CvTE naast het officiële jaarverslag in pdf een digitaal
jaarverslag uit, een publieksversie. Deze publieksversie is een verkorte, interactieve versie
van het officiële jaarverslag dat ter verantwoording naar de Tweede Kamer gaat en naar de
Inspectie van het Onderwijs. Het digitale jaarverslag wordt eind april onder de aandacht
gebracht van alle stakeholders van het CvTE. Het is dan ook te vinden op www.hetcvte.nl >
Publicaties > Jaarverslag.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

6

Contents
Algemeen jaarverslag 2015

8

1
1.1
1.2

Het College voor Toetsen en Examens in 2015
Perspectief
Mijlpalen en verder…

9
9
11

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9
2.10
2.11

Taken van het CvTE
Centrale Eindtoets po
Diagnostische tussentijdse toets
Centrale examens vo
Rekenen in het vo en het mbo
Rekentoets vo
Centrale examens mbo
Staatsexamens vo
Staatsexamens Nt2
Kandidaten met een beperking
Centrale examens in het Caribisch deel van het Koninkrijk
Computerexamensysteem Facet in ontwikkeling

12
12
14
16
20
21
22
23
24
25
26
28

Feiten en cijfers 2015

29

Centrale Eindtoets po
Centrale examens vo
Rekentoets vo
Centrale examens mbo
Staatsexamens vo
Staatsexamens Nt2
Jaaroverzicht officiële regelingen, publicaties en mededelingen
Overzicht voorlichting en informatiebronnen
Omgaan met fouten, klachten en bezwaren
Lijst van gebruikte afkortingen

30
32
35
36
38
41
43
45
47
49

Financiële en personele jaarrapportage 2015

50

Begroting 2015 versus realisatie 2015
Personeel
Financiële rapportage 2015

51
52
54

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

Het College voor Toetsen en
Examens waarborgt namens de
overheid de kwaliteit en het
niveau van toetsen en examens
en stelt scholen en instellingen
in staat de afname van toetsen
en examens vlekkeloos te
laten verlopen.
Missie van het CvTE

7

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

8

Algemeen
jaarverslag 2015

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

9

1 Het College voor Toetsen en Examens in 2015
1.1 Perspectief
Het College voor Toetsen en Examens is een zelfstandig bestuursorgaan. In de Kaderwet op de
zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) is aangegeven dat er iedere vijf jaar onderzoek gedaan wordt
naar het functioneren van een ZBO. Voor het CvTE is dat onderzoek in 2014 uitgevoerd door
onderzoeksbureau Ecorys. Ecorys concludeerde dat het CvTE in de loop van de jaren een goede
werkwijze heeft ontwikkeld.1 Om zijn positie te versterken en gevolg te geven aan de aanbevelingen uit het Ecorysrapport heeft het CvTE in 2015 gewerkt aan drie thema’s:
−− ketenregie
−− kwaliteitszorg
−− transparantie
1.1.1

Ketenregie
De regiefunctie van het CvTE omvat zowel de inhoudelijke als de logistieke regie, van informatie
verschaffen en beslissingen nemen tot aan onderzoeksopdrachten uitzetten. Als het gaat over
centrale examens en toetsen in Nederland is het College als zelfstandig bestuursorgaan de
aangewezene die informatie kan verschaffen, uitleg kan geven en waar nodig onderzoeks­
opdrachten uitzet.
Regievoering houdt ook in dat het College zijn verantwoordelijkheid neemt op het gebied van
kennis van centrale examens en toetsen, op basis van de wettelijke taken. Daarnaast wordt de
dialoog met experts en deskundigen op het gebied van onderwijs, toetsing en examinering in
Nederland bij voortduring gezocht. Zo heeft het Onderwijsplatform 2032 zich laten voeden
door het CvTE en heeft het College een advies uitgebracht naar aanleiding van het rapport van
de commissie Schnabel. Door gesprekken op bestuurlijk niveau met onder andere inspectie,
sectorraden en SLO, houdt het CvTE zicht op onderwijskundige ontwikkelingen.

1.1.2

Kwaliteitszorg
Uit het Ecorysrapport volgt dat het College, gezien de verantwoordelijkheid voor de werking
van de gehele examenketen, toezicht organiseert op de wijze waarop het de regiefunctie
uitoefent. Waar er al in het Ecorysrapport aanbevelingen waren gedaan over kwaliteitszorg,
heeft de motie Jadnanansing2 het CvTE in dat opzicht geholpen en in een volgende fase
gebracht. Deze motie verzocht te onderzoeken op welke wijze klachten worden behandeld en
onderzoek te doen naar de validiteit van centrale examens en toetsen.
In 2015 is een onderzoeksopzet gemaakt: in het eerste deel van het onderzoek zal worden
nagegaan hoe het College vragen en klachten met betrekking tot centrale toetsing en examinering afhandelt. In de vervolgfase zal worden nagegaan hoe de inhoudsvaliditeit van centrale
toetsen en examens wordt beoordeeld door een onafhankelijk onderzoeker.

1
2

Evaluatie College voor Examens, Ecorys, 30 september 2014.
Motie Jadnanansing: 3 juli 2014, KS 33 905-7.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

10

In zijn brief aan de Tweede Kamer van 10 december 20153 beschrijft staatssecretaris Dekker hoe
de onafhankelijkheid en de kwaliteitsborging van centrale examens en toetsen in Nederland
zijn belegd en georganiseerd (zie ook kader).
1.1.3

Transparantie
In 2014 is het CvTE gevraagd om in een zogenoemde ‘technische briefing’ aan de vaste Kamercommissie voor Onderwijs uitleg te geven over de totstandkoming en de normering van
centrale examens. In 2015 heeft deze transparantie en kennisdeling zich voortgezet. In de
Tweede Kamer is regelmatig aandacht gevraagd voor thema’s en onderwerpen die raken aan
de taken van het CvTE. Het CvTE heeft daar onder meer aan bijgedragen in de vorm van de
jaarlijkse Rapportage referentieniveaus taal en rekenen. Ook is er een verantwoording gepubliceerd
over de Centrale Eindtoets4 en een Terugblik op de resultaten van de eerste afname van de
Centrale Eindtoets in 2015. In een bijlage bij de Kamerbrief van 10 december 20155 heeft het
College uiteengezet hoe het scholenveld en docenten betrokken zijn bij de totstandkoming
van centrale examens en toetsen.

Uit de Aanbiedingsbrief Examenmonitor voortgezet onderwijs 2015:
‘De centrale examens komen met grote zorgvuldigheid tot stand, waarbij onderwijs­
professionals een belangrijke rol hebben. Zo zijn docenten bij elke stap betrokken, onder
andere in commissies waarin zij met andere onderwijsprofessionals en -experts samenwerken onder leiding van de Stichting Leerplanontwikkeling (SLO), het College voor
Toetsen en Examens en Cito. De syllabus en het centraal examen worden gemaakt door
docenten en vakspecialisten. Dit zorgt voor aansluiting op de lespraktijk en zorgt ervoor
dat praktijkkennis en praktijkervaring belangrijke voeding voor het examenproces is.’

Daarnaast is het de ambitie van het CvTE om de wisselwerking die er bestaat met het veld te
vergroten en te benutten, bijvoorbeeld door meer aansluiting te zoeken bij lerarenopleidingen
en vakverenigingen. Zo is er vanuit het CvTE meegedacht met de vakvereniging natuurkunde
over een training voor docenten natuurkunde over het uitoefenen van hun rol als examinator/
corrector van centrale examens en heeft de Examenlijn van het CvTE als vraagbaak gefungeerd
en uitleg gegeven aan (beginnende) docenten.
Op verschillende manieren en langs verschillende kanalen heeft het CvTE zijn activiteiten
geduid. Via schoolbezoek, websites, nieuwsbrieven, film, Twitter en in de vorm van bijeenkomsten hebben medewerkers van het CvTE waar mogelijk inzicht gegeven in producten en
processen en het scholenveld bij de ontwikkeling betrokken.

3
4
5

Aanbiedingsbrief bij Examenmonitor voortgezet onderwijs 2015 (10 december 2015, KS 31289-273).
Zie: https://www.hetcvte.nl/item/centrale_eindtoets_primair.
Reflectie van het CvTE op de betrokkenheid van docenten in het examenproces. Bijlage 2 bij de Aanbiedingsbrief bij
Examenmonitor voortgezet onderwijs 2015 (10 december 2015, KS 31289-273).

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

11

1.2 Mijlpalen en verder…
Belangrijke mijlpalen voor het CvTE waren de eerste afname van de Centrale Eindtoets, de
ontwikkeling, uitrol en aanloop naar eerste afname van de diagnostische tussentijdse toets
(DTT), de werving van 280 pilotscholen voor de DTT en het afleveren en overdragen van het
computerexamensysteem Facet aan DUO. Projecten waarbij het CvTE zich, in samenwerking
met ketenpartners en betrokkenen uit het scholenveld, op nieuwe terreinen begeeft en
producten ontwikkelt waar vraag naar is. Zo mag het computerexamensysteem Facet zich
verheugen in belangstelling vanuit andere organisaties dan scholen en instellingen en wordt
er gekeken hoe Facet, gebaseerd op open source, breder beschikbaar gemaakt kan worden.
In 2015 is de productie van rekenopgaven verder opgeschaald. Daardoor zijn er aan het einde
van het schooljaar 2015-2016 voldoende rekenopgaven beschikbaar om openbaarmaking te
organiseren. Als gevolg van de onderzoeken naar aanleiding van het advies van de commissie
Bosker zijn de rekenopgaven verder verbeterd. Zo is de toets minder talig geworden en is de
verhouding kale opgaven en contextopgaven aangepast.
Ook flexibilisering van (centrale) examinering is een thema waar het CvTE nauw bij betrokken
is. Zo dacht het College op verzoek van de staatssecretaris in het najaar van 2015 na over de
plannen voor een nieuw curriculum in het voortgezet onderwijs en over flexibilisering van
centrale toetsing en examinering. Een andere ontwikkeling in 2015 was de invoering van de
profiel-cspe’s in het vmbo beroepsgericht.
Naast de uitvoering van wettelijke taken streeft het College voor Toetsen en Examens permanent naar verbetering van producten en processen. Daarbij richt het de aandacht op zijn
regievoerende taken en op de inhoudelijke verdieping van zijn verantwoordelijkheid voor
de kwaliteit van centrale examens en toetsen.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

12

2 Taken van het CvTE
2.1 Centrale Eindtoets po
In de Wet op het primair onderwijs is vastgelegd dat alle leerlingen van groep 8 een eindtoets
moeten afleggen. Het CvTE is verantwoordelijk voor de Centrale Eindtoets die door de overheid wordt aangeboden. Scholen konden in 2015 ook kiezen voor een eindtoets van een van
de andere twee toetsaanbieders die waren toegelaten.6 Het is de bedoeling dat de Centrale
Eindtoets vanaf 2018 een adaptieve toets zal zijn. De voorbereidingen daarvoor zijn binnen
het CvTE en bij onze ontwikkelpartners DUO en Cito volop aan de gang.
Eerste afname Centrale Eindtoets
De Centrale Eindtoets is in het schooljaar 2014-2015 voor het eerst afgenomen. Ruim 164.000
leerlingen hebben de Centrale Eindtoets, die voortbouwt op de Eindtoets Basisonderwijs van
Cito, gemaakt. Tussen 15 april en 5 juni 2015 is zowel de papieren Centrale Eindtoets als de
digitale Centrale Eindtoets afgenomen. Deze afnames zijn goed verlopen. In de maanden
mei en juni zijn alle leerling- en schoolrapportages verstrekt. Ook hierbij hebben zich geen
problemen voorgedaan.
Tijdens de afnameperiode zijn een tiental inhoudelijke vragen gesteld over opgaven in de
Centrale Eindtoets. Er zijn geen fouten in de toetsopgaven aangetroffen.
Tabel 1

Aantal leerlingen Centrale Eindtoets 2015, naar toetsversie en schooltype
Aantal deelgenomen leerlingen
Totaal

164.228

Eindtoets Basis

130.314

Eindtoets Niveau

33.914

Aantal afnames op papier

160.592

Aantal digitale afnames

3.636

Regulier primair onderwijs

162.223

Speciaal basisonderwijs

1.714

Speciaal onderwijs

0

Scholen buitenland (NOB)

277

Overig

14

Resultaten Centrale Eindtoets 2015
In 2015 behaalden de leerlingen van groep 8 uit het reguliere basisonderwijs die aan de Centrale
Eindtoets deelnamen (reguliere basisschool, inspectielocaties en particulier onderwijs) een
6

Scholen konden in 2015 ook nog voor andere toetsen kiezen (o.a. drempelonderzoek).

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

13

gemiddelde standaardscore van 535,1. Dit komt overeen met het advies vmbo-gt/havo. De
landelijk gemiddelde standaardscore van de leerlingen uit het speciaal basisonderwijs (sbo) is
520,3. De maximale score is 550.
Nadat de staatsecretaris op 4 december 2015 een brief over eindtoetsing po naar de Tweede Kamer
heeft gestuurd, heeft het CvTE de Terugblik 2015 Resultaten Centrale Eindtoets 2015 gepubliceerd.7 In de
Terugblik wordt onder meer gerapporteerd over het aantal leerlingen bij wie de Centrale Eindtoets is afgenomen, de gemiddelde standaardscores, de beheersing van de referentieniveaus en
de resultaten op de Centrale Eindtoets onderverdeeld in jongens en meisjes.
Voorbereidingen adaptieve Centrale Eindtoets 2018
Om in 2018 een adaptieve Centrale Eindtoets te kunnen aanbieden is in 2015 gewerkt aan de
verdere vormgeving van deze toets. De adaptieve Centrale Eindtoets zal een volledig digitale
toets zijn.
De achtergrond van deze keuze is de volgende:
−− De digitalisering van de toets sluit aan bij de door het veld gewenste digitalisering van
leermiddelen.
−− Een digitale toets maakt het ook mogelijk nieuwe vraagtypes te ontwikkelen, die beter
aansluiten bij de belevingswereld van de leerling en het gegeven onderwijs.
−− Om beter te kunnen differentiëren aan de boven- en aan de onderkant van de schaal wordt
na een eerste toets geautomatiseerd bepaald wat voor de leerling de meest passende sets
vervolgvragen zijn. Hierdoor krijgt de leerling voor taal en rekenen de vragen die maken
dat de beste prestatie kan worden geleverd. Doordat dit onafhankelijk van de leerkracht
gebeurt, doet dit optimaal recht aan de second opinion.
Naast de digitale toets wordt vanaf 2018 ook een papieren versie (vergelijkbaar met de Eindtoets Basis) aangeboden. Deze wordt ingezet bij scholen die de digitale toets (nog) niet
kunnen afnemen. Dit is een niet-adaptieve toets die de voordelen van de digitale toets
ontbeert, maar wel een goed alternatief is en een betrouwbare score oplevert.
In 2015 is de vormgeving van de adaptieve digitale Centrale Eindtoets in nauwe samenwerking
met Cito verder uitgewerkt en is gestart met het voorbereiden van de proeftoetsing voor 2016.
Verder is samenwerking gezocht met initiatieven die zich richten op digitalisering in het
primair onderwijs.
Vormgeving adaptieve Centrale Eindtoets
De vormgeving van de toets is uitgewerkt en er is gestart met het maken van de opgaven voor
de toets. De adaptieve Centrale Eindtoets wordt afgenomen in Facet, de examensoftware die
afgelopen jaren door het CvTE in samenwerking met DUO en externe partners is ontwikkeld.
Facet is in eerste instantie ontwikkeld voor het vo en mbo. Enerzijds kan het po dus gebruikmaken van een beproefd platform, anderzijds zullen er nog aanpassingen aan worden gedaan
voor de specifieke eisen die het po stelt. In try-outs zal ervaring worden opgedaan hoe basisscholen Facet op een goede manier kunnen gebruiken voor de afname van de toets. Het zal
DUO, die de helpdesk beheert, de gelegenheid geven in te spelen op het type vragen dat op
basisscholen leeft.
7

Zie: Terugblik 2015, Resultaten Centrale Eindtoets 2015, te vinden op www.centraleeindtoetspo.nl >
Voor leerkrachten > Actueel > Nieuws.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

14

In 2015 is in een tweetal try-outs bij scholen onderzocht hoe leerlingen in het primair onderwijs omgaan met de nieuwe vraagvormen die in de adaptieve Centrale Eindtoets gebruikt gaan
worden. Leerlingen blijken goed met deze vraagvormen te kunnen omgaan en vinden deze
ook motiverend.
Met zowel het speciaal basisonderwijs (sbo) als het speciaal onderwijs (so) zijn gesprekken
gevoerd over de mogelijke implementatie van de adaptieve Centrale Eindtoets vanaf 2018.
Ook is gesproken over de vraag hoe de toets nog geschikter kan worden gemaakt voor deze
kandidaten. De aanpassingen betreffen niet de inhoudelijke meting, maar het op eenduidige
wijze structureren van de vraagvormen en het zoveel mogelijk weglaten van illustraties, die
afleiden van de eigenlijke vraag. Experts verwachten overigens dat deze aanpassingen ook
voor de kandidaten in het regulier onderwijs goed zullen uitwerken.
Voorbereiding proeftoetsing 2016
Om mogelijk te maken dat de adaptieve digitale Centrale Eindtoets in 2018 de huidige Centrale
Eindtoets B en N gaat vervangen, worden in februari 2016 en 2017 proeftoetsen afgenomen.
Om een geslaagde proeftoets af te nemen zijn 650 scholen nodig. Dat is ongeveer 10% van alle
basisscholen. Het is in 2015 gelukt om voldoende scholen te werven voor de proeftoets 2016.
De proeftoets wordt afgenomen op papier, digitaal en in een mix van papier/digitaal.
In juni 2015 was er een eerste, kleine try-out met wereldoriëntatie-items op zes scholen.
Deze try-out is goed verlopen. Leerlingen kunnen uit de voeten met de diverse itemtypes.
In oktober 2015 volgde een tweede try-out voor taal en rekenen.
Digitalisering po-veld
Met de ICT-dienstverleners in de sector po is gesproken over ondersteuning die deze leveranciers
aan scholen kunnen bieden bij installatie van de afnamesoftware Facet. Daarnaast is gewerkt aan
scenario’s (technisch en organisatorisch) om digitaal toetsen mogelijk te maken in het po-veld.
Hierin wordt samengewerkt met de PO-Raad, Kennisnet en ICT-dienstverleners in het po-veld.
Over de ontwikkeling en implementatie van de adaptieve Centrale Eindtoets is door de staats­
secretaris een brief gestuurd aan de Tweede Kamer. Bij die brief is door het CvTE een rapportage
opgeleverd over de ontwikkeling en implementatie van de adaptieve Centrale Eindtoets.8

2.2 Diagnostische tussentijdse toets
Met de diagnostische tussentijdse toets (DTT) begeeft het CvTE zich op een nieuw terrein.
Het is voor het eerst dat het CvTE een toets ontwikkelt met vooral een formatieve functie.9
De DTT wordt ontwikkeld in een driejarige pilot in nauwe samenwerking met het onderwijsveld en de ontwikkelpartners Cito, SLO en DUO.
De diagnostische tussentijdse toets wordt ontwikkeld in een pilot met het onderwijsveld.
Deze pilot loopt van 2014 tot en met 2017. In de pilot wordt behalve met scholen ook samen­
gewerkt met de Universiteiten van Maastricht, Twente en Utrecht, in projecten gericht op het
8
9

Zie: Kamerbrief over eerste inzichten Wet Eindtoetsing PO (4 december 2015, KS 31289-272).
Formatieve toetsen hebben een didactische functie. Op basis van de resultaten op deze toetsen kan worden besloten
om het onderwijs aan de groep of de individuele leerling aan te passen.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

15

gebruik van data om het onderwijs te verbeteren. Daarnaast wordt samengewerkt met SLO.
SLO is een project gestart gericht op formatief evalueren, dat wil zeggen: evalueren bedoeld om
het leerproces in de gewenste richting bij te sturen.
Cito is verantwoordelijk voor de constructie van de DTT. In 2015 zijn voor de DTT nieuwe
vraagtypen ontwikkeld en deze zijn voor het eerst aan leerlingen en scholen voorgelegd.
In februari 2015 hebben aan deze eerste pretest honderd scholen met 18.504 leerlingen deel­
genomen. Voor de tweede pretest en de eerste adaptieve afname in februari 2016, hebben zich
nog eens 180 scholen opgegeven. In totaal hebben 280 scholen ervoor gekozen om deel te
nemen aan de pilot DTT.

Wat is de DTT?
De DTT is een digitale, diagnostische toets aan het eind van de onderbouw van het vo
voor de vakken Nederlands, Engels en wiskunde. De DTT kan op vijf niveaus worden
afgenomen en past zich aan het antwoordgedrag van de leerling aan (niet te moeilijk,
niet te makkelijk). Zo krijgt elke leerling een uitdagende toets op maat. De DTT levert voor
elke leerling een diagnose op, waarin sterke en te ontwikkelen punten zijn geanalyseerd.
Met deze diagnose kunnen docenten en leerlingen werken aan verdere leergroei.

Doorontwikkeling van de DTT
In februari 2015 hebben Cito en het CvTE een internationale bijeenkomst georganiseerd
waarin experts uit verschillende landen ervaringen uitwisselden over de mogelijkheden en
oplossingen rond de automatische scoring van wiskundige opdrachten. Deze ervaringen
worden in de DTT verwerkt.
In de maanden mei en juni 2015 zijn door middel van standaardsetting10 de cesuren voor de
DTT bepaald. Hierbij zijn ruim 140 docenten Nederlands, Engels en wiskunde betrokken
geweest. Op grond van deze standaardsetting, gebaseerd op de uitkomsten van de pretest en
de oordelen van deze docenten, heeft het CvTE een besluit genomen over de cesuren.
Het project DTT, inclusief de doorontwikkeling van de afnamespeler in Facet, ligt goed op
schema. Voor de ontwikkeling en implementatie van Facet wordt intensief samengewerkt met
DUO. DUO beheert Facet en biedt onder meer technische ondersteuning in de vorm van een
helpdesk.
Samenwerking en afstemming met het scholenveld
De samenwerking met de pilotscholen DTT krijgt steeds meer vorm. Scholen zijn over het
algemeen positief over de ontwikkeling van de DTT en denken actief mee. Met de klankbordgroep DTT en in een evaluatiebijeenkomst is het eerste jaar van de pilot DTT geëvalueerd. In
combinatie met de leerlingenquête en waarnemingen van Cito en het CvTE tijdens de afnames
levert dit waardevolle informatie op over het eerste pilotjaar.

10 Per vak en per niveau worden er twee standaarden gezet door een panel van docenten: één standaard voor de grens
onder niveau / op niveau; één standaard voor de grens op niveau / boven niveau.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

16

Ook heeft Regioplan in opdracht van het ministerie van OCW een eerste onderzoek gedaan.11
Dit monitor- en evaluatieonderzoek moet inzicht geven in de implementatie, het gebruik,
de bruikbaarheid en de gevolgen van de DTT. Daarnaast moet ook duidelijk worden welke
voorwaarden van belang zijn om te komen tot een succesvolle inzet van de DTT en hoe
bredere verspreiding ervan onder de scholen mogelijk is.
De DTT heeft vooral waarde in de handen van een vaardige docent die in staat is de diagnoses
te gebruiken om leerlingen verder te helpen in hun ontwikkeling. De samenwerking met
pilotscholen richt zich daarom vooral op de verbinding van de diagnoses van de DTT met het
didactisch handelen van de docent.
Wisselwerking met het veld
De nieuwe CvTE-website www.pilotdtt.nl is voor scholen en andere belanghebbenden een
vindplaats voor alle informatie over de DTT. Om de implementatie van de DTT op de scholen
te faciliteren zijn via Edventure, de branchevereniging voor onderwijsadviesbureaus,
onderwijsadviseurs geworven en opgeleid. Scholen kunnen ervoor kiezen om gebruik te
maken van dit aanbod zodat de DTT een goede plaats krijgt binnen de school. Daarnaast zijn
er verbindingen gelegd met:
−− de VO-raad: koppeling met het project Leren verbeteren (zwakke scholen).
−− de VO-raad: koppeling met het project Naar een ambitieus leerklimaat.
−− diverse schoolverenigingen, zoals CVO-Rotterdam e.o.
−− diverse landelijke initiatieven zoals de Onderwijsdagen.
In de klankbordgroep DTT wordt de ontwikkeling en implementatie van de DTT regelmatig
besproken. In 2015 zijn de DTT-rapportages verder doorontwikkeld. Het CvTE heeft deze ter
consultatie aan de pilotscholen voorgelegd tijdens een veldraadpleging. Op grond van de
uitkomsten daarvan zijn de rapportages aangepast.
De voorbereiding voor de pilotafnames van de DTT in februari 2016 heeft veel aandacht
gekregen. Er zijn drie informatiebijeenkomsten gehouden voor de nieuwe pilotscholen.
Op 9 december 2015 is met en voor alle pilotscholen de themabijeenkomst ‘Aan de slag
met de DTT’ georganiseerd om de scholen voor te bereiden op het gebruik van de eerste,
nog beperkte, DTT-leerlingdiagnoses. Deze bijeenkomst is bezocht door ruim 200 mensen.

2.3 Centrale examens vo
Het jaar 2015 was voor de centrale examens in het vo een rustig jaar. De centrale examens
werden positief ontvangen, zowel door docenten als leerlingen. Het was ook een jaar van
vakvernieuwingen en een jaar waarin belangrijke stappen zijn gezet met het oog op toe­
komstige centrale examens.
Algemeen
Een rustig verloop van de examenperiode wijst op een goed examenjaar. Dat gold in 2015 voor
de centrale examens vo. Het primaire proces, waarin constructiegroepen en toetsdeskundigen
van Cito samenwerken met vaststellingscommissies van het CvTE, leidde ook in 2015 tot
11 Zie voor het onderzoeksrapport van Regioplan: http://www.pilotdtt.nl/actueel/nieuws/2015/12/18/regioplan-onderzoek.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

17

centrale examens die de toets der kritiek goed konden doorstaan. De participatie van onderwijsprofessionals is het fundament van het examenproces. Zowel in constructiegroepen
als vaststellingscommissies zijn docenten die lesgeven aan de examenklassen betrokken.
De staatssecretaris benadrukte dit aspect in de brief bij de Examenmonitor VO 2015 aan de
Tweede Kamer.12
In de media waren opvallend genuanceerde en positieve geluiden te horen uit de examen­
zalen, zowel van docenten als van leerlingen. Ook de VO-Raad en de inspectie waren positief
en spraken van een rustige examenperiode.
Een goed jaar, dat wel een spannende aanloop kende omdat de examendocumenten voor het
eerste tijdvak in de – later dan gebruikelijk geplande – meivakantie op de scholen bezorgd
moesten worden. Om fraude tegen te gaan waren de examens voor het eerst verpakt in
zogeheten ‘sealbags’. Dankzij de inspanning van de scholen, de ketenpartners, DUO/Examendiensten en Mikropakket kon iedere kandidaat zich op het juiste tijdstip buigen over de juiste
opgaven.
In het vmbo was het centraal examen aardrijkskunde geheel nieuw. Dat was ook het geval bij
de vakken geschiedenis (havo en vwo), natuurkunde (havo), biologie (havo) en scheikunde
(havo). Daarnaast maakten 27 pilotscholen kennis met de allereerste centrale examens (cspe’s)
in de nieuwe profielvakken van het beroepsgerichte vmbo. Deze nieuwe centrale examens zijn
een gevolg van de vakinhoudelijke vernieuwingen. De implementatie van deze centrale
examens nieuwe stijl is goed verlopen, dankzij het samenspel tussen SLO, vakvereniging,
examenmakers van Cito en het CvTE en vakdocenten. Behalve op de scholen zelf, trekt het
grote aantal vakken in vernieuwing, regulier en/of afbouw, een zware wissel op de mede­
werkers van het CvTE en Cito.
Een toekomstig onderwerp, het omdraaien van de eerste en tweede correctie, werd in 2015 breed
besproken. Op 1 december heeft de staatssecretaris hierover aan de Tweede Kamer meegedeeld
dat omdraaiing in 2016 niet plaatsvindt. Tijdens de examenperiode van 2016 vindt een onderzoek
plaats naar de mate waarin integrale correctie heeft plaatsgevonden. Bij een negatieve uitkomst
brengt de staatssecretaris de eventuele omdraaiing in 2017 opnieuw in stelling.
Nederlands
Sinds het examenjaar 2014 zijn de centrale examens inhoudelijk afgestemd op de referentie­
niveaus. In het examenjaar 2015 is ook de normering afgestemd op de referentieniveaus. Daarmee is de afstemming van de centrale examens Nederlands op de referentieniveaus een feit.
Om het examen Nederlands vwo aan het referentieniveau 4F te laten voldoen, is de lat in dit
centraal examen 0,4 cijferpunt hoger gelegd dan in de voorgaande examenjaren. Dat betekent
dat aan de kandidaten van 2015 hogere prestatie-eisen zijn gesteld: een vwo-leerling die in
2015 het CE-cijfer 5,5 haalde, is net zo vaardig als een vwo-er van 2014 met als CE-cijfer 5,9.
In de centrale examens Nederlands vmbo kb, vmbo gl/tl en havo hoefde de hoogte van de lat
niet te worden aangepast om aan de referentieniveaus te voldoen. Aan de kandidaten van 2015
zijn dus dezelfde prestatie-eisen gesteld als in de voorgaande examenjaren. Voor Nederlands
12 Zie: Aanbiedingsbrief Examenmonitor voortgezet onderwijs 2015 (10 december 2015, KS 31289-273, pagina 3).

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

18

vmbo bb is de lat in 2015 0,1 cijferpunt hoger gelegd dan in de voorgaande examenjaren.
Daarmee lag de lat voor vmbo bb 1,0 cijferpunt lager dan de lat voor het referentieniveau 2F.
Omdat vwo- en vmbo-bb-leraren de tijd moesten hebben om hun leerlingen op de hogere
prestatie-eisen voor te bereiden, zijn de scholen in september 2014 per brief over de gevolgen
van de ijking van de N-termen aan de cesuren van de referentieniveaus geïnformeerd.
Sinds de aanscherping van de uitslagregels (de CE-regel in 2012 en de kernvakkenregel in 2013)
constateert het CvTE bij Nederlands grotere fluctuaties in vaardigheidsverschillen tussen de
populaties examenkandidaten van opeenvolgende examenjaren bij het centraal examen.
In de centrale examens Nederlands havo en vwo heeft de grote geleide samenvattingsopdracht
plaatsgemaakt voor meer teksten met open en gesloten vragen. Met het wegvallen van de
samenvatting maakte spelling geen deel meer uit van de boordeling. Nadat dit is besproken
in de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris besloten dat spelling vanaf 2016 wel weer meeweegt in het centrale examen Nederlands.
Het laatstgenoemde besluit had een grote impact. De in 2014 vastgestelde syllabi voor 2016
moesten hierop worden aangepast. Ook kon het gebruik van spellingcontrole niet langer
worden toegestaan als de computer als schrijfgerei wordt gebruikt bij de centrale examens
Nederlands. Dit laatste vergde een wijzigingsregeling van de Regelingen toegestane hulp­middelen
2016 en 2017. Om te voorkomen dat scholen zich zouden baseren op achterhaalde regelgeving,
zijn op Examenblad.nl de aanpassingen in de regelingen voor 2016 en 2017 duidelijk
zichtbaar gemarkeerd.
Een bijkomend probleem was dat in verschillende tekstverwerkingsprogramma’s niet kan
worden voorkomen dat een kandidaat de spellingscontrole tijdens een examenzitting zelf
weer aan zet. Dit valt te voorkomen door met tekstverwerkingsprogramma’s te werken die
niet over een spellingcontrole beschikken. Dat heeft als nadeel dat een kandidaat dan bij
Nederlands met een andere tekstverwerker werkt dan bij andere vakken. Als de school dat niet
wenselijk vindt, moeten de surveillanten tijdens de zittingen Nederlands er scherp op toezien
dat de spellingscontrole uitgeschakeld blijft. Ook dat is naar scholen gecommuniceerd.
Grafische rekenmachine
De grafische rekenmachine, indien handig voorgeprogrammeerd, is in staat de gehele beantwoording van examenopgaven, over te nemen. Tijdens de afname zijn daarom niet alle
functies van de grafische rekenmachine toegestaan. De controle daarop via surveillance is
echter problematisch. Onder docenten uit zowel het voortgezet als het hoger onderwijs lopen
bovendien de meningen uiteen over de vraag of het gebruik van de grafische rekenmachine op
vakinhoudelijke gronden wenselijk is.
Daarop heeft het CvTE besloten dat de grafische rekenmachine alleen nog wordt gebruikt bij
de centrale examens wiskunde in havo en vwo (en niet meer bij natuurkunde, scheikunde,
biologie en economie). Bovendien geldt dat vóór de afname een reset op fabrieksinstellingen
moet plaatsvinden.
Het CvTE zal vanaf het examenjaar 2018 alleen grafische rekenmachines toestaan als hulp­
middel bij centrale examens, als deze over een examenstand beschikken met een simpele
mogelijkheid voor controle door surveillanten.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

19

Digitale centrale examens
Evenals in 2014 mochten de vmbo-scholen in 2015 kiezen of zij de centrale examens bb en/of
kb op papier of flexibel en digitaal afnamen. Hoewel zich in 2014 een probleem voordeed met
wiskunde-kb-digitaal, kozen de scholen weer op grote schaal voor de flexibele en digitale
centrale examens (‘bb- en/of kb-flex’). Bij bb koos slechts 2% van de 500 scholen voor papier.
Bij kb was dat ongeveer 16%. De examens bb- en kb-flex zijn voor het laatst afgenomen in
ExamenTester en dat is soepel verlopen. ExamenTester wordt in 2016 vervangen door Facet.
In 2005 zijn de eerste digitale centrale examens afgenomen op tien pilotscholen. Aanvankelijk
was de ambitie van het CvTE (toen nog: CEVO) om alle scholen vanaf 2007 verplicht te laten
werken met digitale centrale examens. Die kunnen door scholen zelf flexibel worden ingepland in de periode van begin april tot en met de derde week van juni. Die ambitie moest
steeds worden bijgesteld. Nu de examens bb- en kb-flex overgaan van ExamenTester naar
Facet, is 2016 in principe het laatste jaar waarin scholen kunnen kiezen tussen papieren en
digitale centrale examens bb/kb. De huidige ambitie is dat bb- en kb-flex regulier zijn in 2017.
De flexibele en digitale centrale examens zijn dan verplicht en de mogelijkheid dat scholen
kiezen voor papieren centrale examens met vaste afnametijdstippen vervalt.
In 2015 werd duidelijk dat het ministerie van OCW aan het regulier maken van bb- en kb-flex
de voorwaarde verbindt dat ook deze centrale examens een tweede correctie kennen.
De examens bb- en kb-flex kennen sinds jaren de zogeheten najaarscorrectie. Daarin contro­
leren correctoren van de staatsexamens vo in oktober het gemaakte werk steekproefsgewijs.
De examens bb- en kb-flex kenden geen tweede correctie door een docent van een andere
school. In 2015 is daarom een pilot ‘Externe correctie bb- en kb-flex 2016’ opgezet. Daarin
wordt beproefd of tweede correctie ook mogelijk is bij centrale examens die flexibel worden
ingepland. Daarbij moet voorkomen worden dat een docent in april al de tweede correctie
verricht, terwijl zijn eigen leerlingen het examen pas in mei afleggen. Of externe correctie met
inachtneming van deze randvoorwaarde uitvoerbaar is, zal in juli 2016 blijken uit de evaluatie
met de pilotscholen. Het regulier maken van bb- en kb-flex in 2017 hangt, behalve van een
goed verloop van deze pilot ook af van hoe stabiel Facet blijkt te zijn tijdens de examenperiode
van 2016.
Beroepsgerichte vakken
In 2015 zijn de profiel-cspe’s voor zes profielvakken voor het eerst in een pilot beproefd.
De constructie daarvan moest starten toen de examenprogramma’s en syllabi nog volop in
ontwikkeling waren, parallel aan de reguliere productie van cspe’s voor de beroepsgerichte
programma’s oude stijl. In totaal zijn er voor 2015 102 beroepsgerichte centrale examens
ontwikkeld. Daarnaast hadden de examenmakers, met name de toetsdeskundigen, een grote
inbreng bij de (door)ontwikkeling van de concept-examenprogramma’s en syllabi voor de
profielvakken. Bovendien is een belangrijke stap gezet in de omschakeling van MiniTester
(een light-variant van ExamenTester) naar Facet.
De cspe’s oude stijl 2015 waren van dezelfde kwaliteit als de voorgaande jaren. Voor de profiel­
vakken zijn pilot-cspe’s ontwikkeld waarop goed kan worden voortgeborduurd, zo blijkt uit de
evaluaties met pilotscholen en platforms.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

20

Pilotscholen hadden enige speelruimte bij de omzetting van de scores van de profiel-cspe’s
in cijfers. De pilotscholen mochten een hogere N-term hanteren (maximaal 0,5 hoger).
Deze scholen mochten dit doen op grond van vooraf door het bevoegd gezag gestelde regels
en moesten hiervan achteraf melding maken aan inspectie. Deze invoeringsmaatregel was
bedoeld om te voorkomen dat leerlingen er de dupe van zouden worden als zou blijken dat
hun docenten tijdens de lessen andere accenten gelegd hadden dan de examenmakers in het
pilot-cspe. Vanwege de grootte van de verandering en het ontbreken van voorbeeld-cspe’s
was dit niet denkbeeldig. De pilotscholen waardeerden de speelruimte en zijn er prudent
mee omgegaan: zes van de 31 pilotscholen hebben van de mogelijkheid gebruikgemaakt.
Met de invoering van de profielvakken en keuzevakken verandert de opleidingsstructuur van
het beroepsgerichte deel vmbo. Het CvTE en Cito houden er rekening mee dat de veranderde
opleidingsstructuur in het vmbo leidt tot de wens om het profiel-cspe te kunnen afnemen als
het onderwijs in het profielvak is afgerond. Dat hoeft niet noodzakelijk aan het eind van het
vierde leerjaar te zijn. In 2015 is een plan opgesteld hoe toegewerkt kan worden naar flexibele
profiel-cspe’s als het onderwijs daarom vraagt.

2.4 Rekenen in het vo en het mbo
Een belangrijke gebeurtenis voor de rekentoets vo en het centraal examen rekenen mbo was het
Kamerdebat over dit onderwerp op 6 oktober 2015. Naar aanleiding van het Kamerdebat en de
ingediende moties, is het beleid rondom rekenen aangepast. Dat betekent dat rekenen met
ingang van het examenjaar 2016 alleen voor het vwo deel uitmaakt van de diplomabeslissing.
Voor de overige schoolsoorten en het mbo geldt dat rekenen verplicht is en dat het resultaat
op de cijferlijst vermeld wordt, maar dat het vooralsnog geen onderdeel uitmaakt van de
slaag-zakbeslissing. Cijferdifferentiatie voor vmbo gl/tl zal komen te vervallen.
Syllabus rekenen 2F en 3F
Voor de zomervakantie is de Syllabus rekenen 2F en 3F verschenen. Deze syllabus vervangt de
oude syllabi (mbo) en toetswijzers (vo). Dat betekent dat vanaf 1 oktober 2015 één sectoroverstijgende syllabus van toepassing is op de rekentoets vo en de rekenexamens mbo. Als gevolg
daarvan hebben alle rekentoetsen en rekenexamens (2F respectievelijk 3F) eenzelfde opzet,
namelijk:
−− de toets of het examen bestaat uit 45 opgaven
−− ongeveer 40% van de opgaven moet zonder rekenmachine worden beantwoord
−− ongeveer een derde van de toets bestaat uit kale opgaven.
In september 2015 vond een drietal informatiebijeenkomsten plaats over de rekenexamens
voor het mbo. Eind november 2015 vonden vergelijkbare bijeenkomsten plaats voor het vo.
Over de rekentoets en het rekenexamen heeft het CvTE in december 2015 een filmpje
uitgebracht. Dit filmpje laat zien hoe de rekentoets en het rekenexamen tot stand komen,
inclusief cijferbepaling en inzage13.

13 Zie: www.hetcvte.nl > Centrale rekentoets vo > Voorlichtingsfilm.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

21

Onderzoeken commissie Bosker
Rond de zomervakantie zijn de rapporten opgeleverd van onderzoeken naar aanleiding van
adviezen van de Commissie Bosker. Het betreft onderzoeken naar:
1. de relatie tussen digitale wiskunde examens in vmbo bb en kb en de rekentoets
2. mogelijkheden en consequenties van andere afnamemogelijkheden dan digitaal
3. mogelijkheden en consequenties van het werken met deelscores
4. het werken met zogenaamde clustervragen.
De Bosker-rapporten zijn te downloaden op www.hetcvte.nl.
Inzage
Vanaf het studiejaar 2015-2016 is inzage in de rekenopgaven mogelijk. Dat betekent dat docenten en leerlingen/studenten de afgenomen toets in de vier weken nadat de afnameperiode is
afgesloten mogen inzien. Inhoudelijk commentaar kunnen docenten leveren via een digitaal
formulier. Leerlingen en studenten kunnen via LAKS en JOB hun commentaar kenbaar maken.

2.5 Rekentoets vo
In 2015 vond voor de rekentoets vo een verdere opschaling plaats van het nieuwe afname­
systeem Facet. De rekentoets vo is tijdens twee perioden afgenomen: in maart en in juni.
Naast de reguliere 2F-, 3F- en ER-afnames vonden dit jaar ook pilotafnames plaats voor de
2A- en de 3S-toets.
Logistiek en organisatie
In 2015 is de rekentoets ongeveer 355.000 keer gemaakt, verdeeld over de afnames in maart en
juni. Voor de vmbo-leerling is het maken van de rekentoets 2F verplicht; voor de havo- en
vwo-leerlingen is dat de rekentoets 3F.
In maart 2015 namen zo’n 200.000 leerlingen deel aan de rekentoets; in mei/juni waren dit
zo’n 155.000 leerlingen. Aan de maartafname namen vooral examenkandidaten deel, terwijl
de mei/juni-afname vooral door voorlaatstejaars werd gebruikt.
In 2015 werd de toets zowel in ExamenTester als in Facet aangeboden. De afnames zijn in beide
afnamesystemen nagenoeg probleemloos verlopen. Op ongeveer 250 vo-scholen is bijna 80.000
keer de rekentoets in Facet afgenomen. De overige scholen kozen voor afname in ExamenTester.
Net zoals in 2014 was er in 2015 sprake van ‘cijferdifferentiatie’ (maatwerk) in het vmbo. Dat
betekent dat de cesuur 2F alleen van toepassing was voor de kb-leerlingen. Voor de bb-leerlingen
was de cesuur één cijferpunt lager (soepeler) en voor de gt-leerlingen was de cesuur één
cijferpunt hoger (strenger) dan de 2F-cesuur.
Rekentoets 2A
In maart 2015 vond een pilot plaats van de rekentoets 2A, een rekentoets voor leerlingen in vmbo
bb. De rekentoets zal ook worden ingezet in mbo-entree en mbo-2, zodat deze toets in 2016
zowel in het vmbo als in het mbo zal worden afgenomen. In 2015 heeft de syllabuscommissie 2A
een concept-addendum 2A opgeleverd. In november vond een consultatie plaats over de
inhoud van deze aanvulling bij de syllabus via een digitale veldraadpleging.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

22

Rekentoets 3S
Onder 50 scholen in het vo vond in maart een pilotafname plaats van de rekentoets 3S. Deze
toets is bedoeld voor vwo-leerlingen voor wie de 3F-toets te gemakkelijk is. In de Kamerbrief
van de bewindslieden van 6 oktober 2015 is aangekondigd dat deze toets in de toekomst wordt
aangeboden voor vwo-leerlingen die dit zien als kans om te laten zien dat ze meer kunnen op
het gebied van rekenen.
>> Zie voor aangepaste rekentoets (ER-toets) ook paragraaf 2.9, Kandidaten met een beperking

2.6 Centrale examens mbo
In 2015 vond een verdere opschaling plaats van de afnames via Facet. Vanaf het studiejaar
2015-2016 zijn de centrale examens in het mbo volledig via Facet afgenomen. Als opmaat naar
een centraal examen Engels voor mbo-4 vonden in 2015 (pre)pilotafnames plaats. Nederlandse
taal is inmiddels een verplicht examen geworden dat meetelt voor de diplomabeslissing.

De centrale (pilot)examens Nederlandse taal en rekenen bestaan in het mbo op twee
niveaus: niveau 2F geldt voor de entree-opleiding, mbo-2 en mbo-3. Niveau 3F geldt
voor mbo-4. Vanaf 2017-2018 geldt voor de niveau-4-opleidingen dat deelname aan het
centraal examen Engels (niveau B1) verplicht zal zijn. Daarom is er een pilot gestart voor
Engels mbo-4

Logistiek en organisatie
Het jaar 2015 stond in het teken van het opschalen van de afnames via het nieuwe afname­
systeem Facet. Tot de zomervakantie konden instellingen de examens nog afnemen via
ExamenTester of Facet. Vanaf de septemberafnames is examineren alleen nog mogelijk via
Facet.
De centrale examens Nederlands, rekenen en Engels mbo-4 zijn gedurende vier afnameperiodes
afgenomen. In totaal betrof het meer dan 400.000 afnames. Voor de zomervakantie verliep de
afname via Facet nagenoeg probleemloos. Met een nieuwe versie van Facet op 1 juli zijn helaas
problemen opgetreden tijdens de eerste twee afnameperiodes (september en november/
december). Het algemene beeld is echter dat de examens over het algemeen zonder grote
problemen afgenomen konden worden.
Op verzoek van de MBO Raad zijn in september 2015 twee extra afnamedagen Nederlands en
rekenen 3F ingelast, zodat studenten die het rekenexamen nog moesten doen, nog voor 1
oktober hun diploma konden behalen. Bijna 4.000 studenten namen deel aan deze afnames.
Doordat deze examens bestonden uit hergebruikte opgaven, was het mogelijk om direct de
uitslag te verstrekken.
De cesuur voor Nederlandse taal 3F ligt op een hoger niveau dan de eerder toegepaste toets­
cesuur, waardoor vergelijking van voldoendepercentages moeilijk is. Verder is vanaf periode 2

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

23

sprake van ‘cijferdifferentiatie’ voor entree- en niveau-2-studenten. Dat betekent dat die
cesuur één cijferpunt lager ligt dan de referentiecesuur 2F. Vergelijking met voorgaande
periodes en voorafgaande afnamejaren is daardoor lastig.
Engels mbo-4
In februari vond de pre-pilot Engels plaats waaraan 5.000 studenten deelnamen. Ook verscheen
in februari de syllabus voor dit examen. Vanaf 2017-2018 is dit examen (lezen en luisteren op
niveau B1) verplicht voor mbo-4-studenten. Engels is al wel een verplicht onderdeel van de
diplomabeslissing, deelname aan het door het CvTE ontwikkelde centrale examen nog niet.
Uit de evaluatie bleek dat zowel docenten als studenten tevreden waren over de opzet van dit
examen. De eerste pilotafname vond plaats in december.

2.7 Staatsexamens vo
Net als voorgaande jaren is het aantal staatsexamenkandidaten toegenomen, met name in het
voortgezet speciaal onderwijs. CINOP deed opnieuw een onderzoek en constateerde een zichtbare kwaliteitsverbetering ten opzichte van 2011.
Toename aantal kandidaten
Ook dit jaar is er weer een toename te constateren van het aantal kandidaten. Het betreft een
groei van 7% reguliere kandidaten en 14% vso-kandidaten ten opzichte van vorig jaar. Sinds
2008 is de toename van kandidaten vso verdrievoudigd en van regulier bijna verdubbeld.
De toename in het vso is, zoals dat ook in de voorgaande jaren het geval was, toe te schrijven
aan de groei van de basisberoepsgerichte en kaderberoepsgerichte kandidaten en aan de
kwaliteitsslag die het vso heeft doorgemaakt als gevolg van de invoering van de Wet Kwaliteit
(v)so in 2013. Dit laatste heeft een emancipatiegolf binnen het vso veroorzaakt. De vso-scholen
zijn verplicht om voor alle leerlingen een ontwikkelingsperspectief vast te stellen, waarin
onder meer staat naar welk vervolgbestemming ze kunnen doorstromen. Meer dan voorheen
worden leerlingen nu in het ‘uitstroomprofiel vervolgonderwijs’ geplaatst. Zo komt voor
leerlingen met een beperking het behalen van een (staatsexamen)diploma binnen bereik.
Deskundigheidsbevordering surveillanten en toezichthouders
Het voorjaar is voor de staatsexamens de periode van scholing en deskundigheidsbevordering.
Nieuw dit jaar was de informatie- en instructiebijeenkomst voor surveillanten en toezicht­
houders uit het vo en vso. Het doel van deze bijeenkomst was aandacht te geven aan de taken,
bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de surveillanten en toezichthouders in het
kader van fraudepreventie en deskundigheidsbevordering. Na een prikkelende inleiding van
de Stichting Examenkamer konden de 175 deelnemers kiezen uit workshops over tien verschillende onderwerpen, variërend van integriteit tot de techniek van de grafische rekenmachine,
van identiteitscontrole tot toezichthouden op kandidaten met autisme.
Deskundigheidsbevordering nieuwe examinatoren
Elk jaar worden nieuwe examinatoren aangetrokken. Om examinatoren een goede start te
geven voor het corrigeren van schriftelijke examens en het examineren van mondelinge
examens vindt elk jaar een informatie- en instructiebijeenkomst plaats. Aandacht ging in het
bijzonder uit naar de praktijk van de mondelinge examens. Nieuw dit jaar was de combinatie

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

24

van adaptief toetsen en de vraagstelling/beoordeling volgens de indeling naar reproductie-,
toepassings- en inzichtvragen. Het protocolformulier bij de beoordeling van mondelinge
examens is hierop aangepast met als gevolg een verbeterd zicht op het examenverloop.
Schriftelijke college-examens
In het kader van kwaliteitsverbetering is in 2015 bij de totstandkoming van de schriftelijke
college-examens voor 2016 voor het eerst met adviescommissies gewerkt, onder meer bij
de schrijfopdrachten voor de talen. Dit is in lijn met het ontwikkelproces bij de centrale
examens waar gewerkt wordt met vaststellingscommissies. Per vak bekijkt een commissie van
inhoudelijke experts kritisch het werk van de constructiegroep en voorziet de ontworpen
college-examens van feedback. Deze werkwijze is dit jaar geëvalueerd. Gezien het succes van
deze werkwijze en ook de verrijkende ervaring voor de constructeurs van de examens, is de
toevoeging van adviescommissies omgezet in staand beleid.
Vervolgonderzoek CINOP
Deze zomer heeft CINOP de mondelinge college-examens opnieuw kritisch onder de loep
genomen. In 2011 voerde CINOP voor het CvTE een nulmeting uit, waarbij de onderzoekers een
documentenonderzoek deden, met examenfunctionarissen spraken en examens bijwoonden
en analyseerden. Het onderzoek in 2015 kijkt terug op de aanbeveling uit 2011 en bouwt tevens
verder door op de ingezette lijn van de nulmeting. Dit om na te gaan in welke mate uitvoering
is gegeven aan de aanbevelingen uit het eerder onderzoek, namelijk: verdere standaardisatie
van de mondelinge examens, toegankelijke en heldere informatie voor de kandidaten en
verdere professionalisering van de examenbetrokkenen.
CINOP constateerde:
’Er is sprake van een zichtbare kwaliteitsverbetering van het mondelinge college-examen. (…)
Bij nagenoeg alle onderzoeksitems is sprake van een verbetering ten opzichte van 2011.
Examinatoren hebben een meer professionele houding, geven duidelijkere instructies, stellen
de kandidaten meer op hun gemak, nemen het examen af volgens inhoudelijke en procedurele
afspraken et cetera. Ook de manier waarop de examinatoren na afloop van het examen tot een
oordeel komen en de wijze waarop zij dit verantwoorden op het protocol is verbeterd. Nota
bene: de kwaliteit van het mondelinge college-examen is tijdens de nulmeting in 2011 reeds
met een voldoende beoordeeld.’

2.8 Staatsexamens Nt2
In het onderwijsveld van de staatsexamens Nt2 hebben zich recentelijk verschillende ontwikkelingen voorgedaan. Die hebben geleid tot veranderingen in de deelname aan de examens.
Het CvTE heeft ook nieuwe middelen en wegen gezocht om de doelgroepen voor de examens
op de juiste wijze en de juiste plaatsen te kunnen benaderen.
Als gevolg van al deze veranderingen zijn promotie en voorlichting op steeds meer verschillende en nieuwe doelgroepen gericht. Dat vraagt veel tijd en energie. Het CvTE voert deze
activiteiten uit in samenwerking met het Steunpunt Staatsexamens Nt2 van het Kennisinstituut
voor Taalontwikkeling in Amsterdam (ITTA).

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

25

Basiseducatie
Nt2-cursussen die plaatsvinden in het kader van de basiseducatie zijn door een recente
wetswijziging voor een deel naar de open markt verplaatst. ROC’s zullen in de komende tijd
per jaar hun aandeel in dit werk inleveren (25%, 50%, 75% en 100%). Gemeenten kopen dan
zelfstandig, via aanbestedingen, cursussen in voor nieuwkomers, oudkomers en andere
groepen anderstaligen (arbeidsmigranten, ouders van schoolgaande kinderen en bijstands­
gerechtigden).
Inburgeraars zijn sinds 2013 zelf financieel verantwoordelijk voor hun Nt2-opleidingen;
binnen drie jaar moeten zij voldoen aan hun inburgeringseis. Men moet in ieder geval het
Inburgeringsexamen halen (niveau A2 van het Europees Referentiekader) ofwel het diploma
Staatsexamen Nt2 Programma I of II (niveau B1 en B2). De inburgering is dienstverlening geworden.
Via de website van het CvTE, de website van DUO en middels brochures, nieuwsbrieven en
informatiestands, wordt informatie over de staatsexamens Nt2 verspreid.
Er komen veel vluchtelingen naar Nederland. Ook statushouders kopen hun eigen Nt2-cursussen
en hun examen in. Zij kunnen daarvoor geld lenen bij DUO (maximaal € 10.000,-). Wanneer ze
geslaagd zijn voor hun examen wordt deze schuld kwijtgescholden. De vluchtelingen worden
bij de inkoop van cursussen vaak geholpen door vrijwilligers van Vluchtelingenwerk en
vergelijkbare organisaties als het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA). Vluchteling­
studenten worden vaak geholpen door het UAF (University Assistance Fund).
Buitenlandse studenten
Het aantal buitenlandse studenten aan hogescholen en universiteiten neemt jaarlijks toe;
zowel EU-studenten als niet-EU-studenten. Het hoger onderwijs biedt een steeds groter deel
van de opleidingen in het Engels aan. Steeds meer buitenlandse studenten kiezen voor een
Engelstalige opleiding. Tegelijkertijd zijn er campagnes die erop gericht zijn buitenlands
talent voor de Nederlandse arbeidsmarkt te behouden. Het CvTE geeft aan deze laatste groep
studenten voorlichting over de taaleisen voor hogeropgeleiden in Nederlandse bedrijven en
instellingen.

2.9 Kandidaten met een beperking
De Wet gelijke behandeling op grond van chronische ziekte of handicap verplicht de school,
ook bij centrale examens en toetsen in het voortgezet en middelbaar onderwijs en bij de
Centrale Eindtoets in het primair onderwijs, om de wijze van examinering aan te passen.
Bij centrale toetsen en examens moet de school blijven binnen de kaders die volgen uit
de regelgeving rondom de examens en de exameneisen. Dat maakt soms direct overleg
met het CvTE noodzakelijk.
Sinds enkele jaren geldt daarbij de volgende procedure: binnen bepaalde kaders kan de
school zelf beslissen. Het gaat dan vooral om relatief vaak voorkomende beperkingen met
geaccepteerde aanpassingen. Als de belemmeringen met die standaardaanpassingen niet
worden weggenomen, neemt de school contact op met het CvTE.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

26

Maatwerk
Het gaat dan veelal om complexe combinaties van beperkingen. In dat geval wordt in overleg
naar een adequate aanpassing gezocht, waarbij onorthodoxe oplossingen niet worden
geschuwd. Maatwerk pur sang. Die taakverdeling is inmiddels bekend en scholen komen
tegenwoordig ook vaak eerder dan voorheen met hun vragen, bijvoorbeeld als de leerling
aan de bovenbouw begint. Maatwerk blijkt in het voortgezet onderwijs jaarlijks bij circa
50 leerlingen nodig.
In het afgelopen schooljaar zijn ook de staatsexamens, onder andere voor kandidaten van het
voortgezet speciaal onderwijs (vso), bij deze procedure ondergebracht. Het ligt voor de hand
dat op deze scholen relatief veel leerlingen met een beperking zitten. In goed overleg met
DUO, die de logistiek van de staatsexamens regelt, en met de scholen, is een en ander soepel
verlopen.
Rekenen
Nu rekenen door het algemene beleid meer op de agenda staat, worden rekenproblemen bij
examinering sneller zichtbaar. Beperkingen op het terrein van rekenen, en de daarvoor
noodzakelijke, aangepaste rekentoetsen en -examens vroegen daarom dit jaar veel aandacht.
De experimentele aangepaste rekenexamens (de zogenoemde ER-examens) bleken maakbaar
voor de doelgroep. Vanaf het schooljaar 2015-2016 maken deze aangepaste ER-toetsen voor
leerlingen met ernstige rekenproblemen deel uit van het reguliere aanbod in het voortgezet
onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs.
In het primair onderwijs wordt onderzocht hoe recht kan worden gedaan aan de leerling met
ernstige rekenproblemen zonder de meetwaarde van de Centrale Eindtoets te verstoren.
Ook zijn er stappen gezet in de richting van meer aanpassingen voor leerlingen met een
visuele beperking. Daarbij wordt vooral onderzocht hoe de toekomstige digitale en adaptieve
eindtoets kan worden aangepast. Aanpassing van digitale toetsen is een complexe uitdaging,
maar biedt ook mogelijkheden die bij papieren toetsing ontbreken.

2.10 Centrale examens in het Caribisch deel van het Koninkrijk
Het Caribisch deel van het Koninkrijk bestaat uit de zes eilanden Curaçao, Aruba, Sint Maarten,
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het CvTE heeft met alle zes te maken maar op een verschillende
manier.
Curaçao, Aruba en Sint Maarten zijn zelfstandige landen in het Koninkrijk, die hun eigen
onderwijsbeleid bepalen. Vanwege de doorstroming naar (met name) het hoger onderwijs in
Nederland willen zij daarbij wel nauw aansluiten bij, en dus op de hoogte zijn van, de ontwikkelingen in Nederland. Het contact tussen het CvTE en de examenbureaus van deze drie
eilanden speelt daarin een belangrijke rol.
Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden sinds 10 oktober 2010 aangeduid als ‘bijzondere
gemeenten’ of ook wel als ‘Caribisch Nederland’. Vanaf dat moment geldt de Nederlandse
onderwijswetgeving. Dat vereist wel dat bij examinering met de lokale context rekening
wordt gehouden.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

27

Curaçao, Aruba en Sint Maarten
Met de examenbureaus van Curaçao, Aruba en Sint Maarten, voert het CvTE al jaren een intensief
en praktisch overleg over allerlei uitvoeringszaken. Daarbij is sprake van een win-winsituatie:
enerzijds profiteren de drie landen van de Nederlandse examenproductie die voor hen als kleine
landen niet haalbaar is, anderzijds bieden de drie ook steun aan het CvTE bij de noodzakelijke
aanpassingen en de logistiek voor de examens op Bonaire, Saba en Sint Eustatius.
Vanwege de invoering van de rekentoets en de daarvoor noodzakelijke computerafname in Facet,
leeft bij de betrokkenen de wens om het contact te verdiepen en projectmatiger te organiseren.
Zowel op Curaçao als in Nederland is de afhandeling aan de inspectie. Dankzij de directe contacten tussen de examenbureaus is de informatie-uitwisseling tussen de inspecties verzekerd.
Bonaire, Saba en Sint Eustatius
Op Bonaire werden in 2015 op het vmbo voor het eerst examens volledig volgens Nederlandse
regels afgenomen. Waar nodig zijn inhoudelijke aanpassingen gedaan aan de lokale context,
zoals het aanpassen van vragen over de ov-chipkaart en van informele Nederlandse taal (‘hij is
de pineut’). Dit is met name van belang voor leerlingen in de beroepsgerichte leerweg.
Logistiek was met name de afhandeling van de tweede correctie een zware opgave voor zowel
de school, DUO als het CvTE. Met de ervaringen van dit jaar zijn voor volgende jaren afspraken
gemaakt die leiden tot een effectiever proces. Voor het eerst was op Bonaire de Nederlandse
slaag-zakbeslissing (CE-eis) van toepassing. Net als in Nederland leidden de aangescherpte
eisen niet tot een toename van het aantal afgewezen kandidaten. De eindresultaten waren
beter dan vorig jaar. Ook op Bonaire bleken docenten goed in staat samen met de leerlingen in
te spelen op de veranderde eisen, met niveauverhoging als effect.
De examens op Sint Eustatius vallen in 2016 voor het eerst onder de Nederlandse regels.
Aan de overgang is afgelopen jaar op de school daar, in overleg met het CvTE, hard gewerkt.
Complicerend voor de school is dat tegelijkertijd in de onderbouw de transitie naar Engelstalig
onderwijs plaatsvindt. Voor Saba waren er geen grote veranderingen en zijn die ook niet op
komst: het eiland had al in de Antilliaanse periode Engelstalig onderwijs en dito examens,
en heeft die bij de overgang naar Nederland behouden.
De genoemde activiteiten betreffen uitsluitend het voortgezet onderwijs. De Centrale Eindtoets po en de centrale examens in het mbo zijn op Bonaire, Saba en Sint Eustatius nog niet
voorgeschreven.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

28

2.11 Computerexamensysteem Facet in ontwikkeling
Facet is in 2015 opgeleverd door DUO en voor verder beheer aan DUO overgedragen. Tegelijkertijd wordt Facet nog doorontwikkeld. Een nieuwe ontwikkeling daarbij is dat andere partijen
belangstelling tonen voor dit examenproduct. Iets wat door de overheid wordt toegejuicht;
Facet is immers met publiek geld tot stand gekomen en het zou mooi zijn om delen ook weer
aan de maatschappij te kunnen teruggeven.
In 2015 is er flink doorgebouwd aan Facet. Er zijn nieuwe vraagtypes bijgekomen voor de
diagnostische tussentijdse toets, voor de centrale examens in het vmbo bb en kb is de tweede
correctie ingericht en er is een begin gemaakt om Facet ook geschikt te maken voor de
adaptieve Centrale Eindtoets po. Ook wordt Facet aangepast voor de examens van Nederlands
als tweede taal. Hiervoor is het nodig om spraak op te kunnen nemen en te beoordelen.
Facet is in 2015 verhuisd: van de infrastructuur bij DUO naar een ‘cloud’. Dit maakt het mogelijk
om grotere aantallen afnames te kunnen ondersteunen. Het aantal afnames dat in Facet heeft
plaatsgevonden, is aanzienlijk. Hoewel Facet 4.0 met name na de zomer de nodige opstartproblemen heeft gekend, kunnen we over het algemeen spreken van goed draaiende examensoftware.
Interesse van andere partijen
In 2015 is er vanuit verschillende partijen (uitgeverijen, scholenveld) veel interesse getoond,
met name voor het gebruik van Facet voor andere toetsen en examens. Zo zou een aantal
mbo-instellingen Facet graag gebruiken voor hun eigen instellingsexamens zodat studenten
met maar één digitaal examensysteem hoeven te werken. Ook vanuit het hoger onderwijs is
belangstelling getoond. Een uitgeverij heeft gevraagd of ze de digitale rekenmachine in Facet
mag gebruiken op haar oefenwebsite. Ook de andere aanbieders van eindtoetsen voor het
basisonderwijs moeten gebruik kunnen maken van Facet.
Al deze ontwikkelingen hebben geleid tot een discussie over het breder beschikbaar stellen
van Facet. Samen met OCW, DUO, de sectorraden en de geïnteresseerden bespreekt het CvTE
of en zo ja, hoe Facet beschikbaar gesteld kan worden. Deze discussie is uitdagend, er zitten
veel aspecten aan het breder vrijgeven van Facet. Thema’s als ‘open source’, Facet als dienst en
marktverstoring maken onderdeel uit van deze discussie.
Inspanning bekroond
Facet is gebouwd volgens het principe van open source en open standaarden. Een van de open
standaarden die gebruikt wordt is QTI (Question and Test Interoperability). De QTI-standaard is
van groot belang voor het onderwijs om toets- en examenmateriaal onderling uit te wisselen.
Doordat de inhoud van examens en toetsen op deze manier losgekoppeld is van de afnamespeler
die een school of instelling gebruikt, is het mogelijk om de inhoud van examens uit te wisselen.
Om het gebruik van deze QTI-standaard te vergroten, werkte het CvTE in 2015 nauw samen met
de standaardisatie-organisaties Edustandaard en IMS. Op deze manier wil het CvTE een rol
spelen in de verdere ontwikkeling en acceptatie van de standaard. Het gebruik van QTI heeft
Facet veel opgeleverd, het CvTE vindt het nu tijd om de opbrengst daarvan terug te geven aan
de partijen die deze open standaard gebruiken en ontwikkelen. Als erkenning hiervoor heeft
het CvTE een award gekregen van IMS.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

29

Feiten en cijfers
2015

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

30

Centrale Eindtoets po
Aantal leerlingen Centrale Eindtoets in 2015, naar toetsversie en schooltype

Papier

Digitaal
B

N

B

N

CET B

CET N

DCET B

DCET N

125.839

30.043

1.233

2.143

159.258

2.232

590

22

42

2.886

Particulier basisonderwijs

50

9

4

16

79

Speciaal basisonderwijs (sbo)

609

964

87

54

1.714

Speciaal onderwijs (so)

0

0

0

0

0

Scholen buitenland (NOB)

224

18

0

35

277

Overig

14

0

0

0

14

Totaal

128.968

31.624

1.346

2.290

164.228

Basisschool
Inspectielocatie

Totaal

Aantal leerlingen bij wie de Centrale Eindtoets is afgenomen, onderscheiden naar schooltype*

Schooltype

Aantal

Percentage

Basisschool

159.258

96,97%

2.886

1,76%

79

0,05%

Speciaal (basis)onderwijs (sbo/so)

1.714

1,04%

Scholen buitenland (NOB)

277

0,17%

Overig

14

0,01%

Totaal

164.228

100%

Inspectielocatie
Particulier basisonderwijs

* 	 In de papieren versie die naar een beperkt aantal betrokkenen is gezonden staat per abuis: 'Aantal scholen'.
Dit is niet juist en dit is in deze versie verbeterd.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

31

Aantal uitgebrachte schooladviezen uitgesplitst naar brugklastype

*

brugklastype*

Aantal

Percentage

Meervoudige ­brugklastype

bb

22.821

14,07

bb & bb en kb

kb

17.105

10,54

bb en kb & kb

gt

41.447

25,55

gt & gt en havo

havo

48.657

29,99

havo & havo en vwo

vwo

32.193

19,84

vwo

totaal

162.223

100,00

Scholen mogen een schooladvies afgeven dat maximaal twee aansluitende niveaus omvat. De CET heeft
die overlap meegenomen in het advies van het best passende brugklastype (bb = bb & kb etc.) Zie voor
een uitgebreidere toelichting tabel 7 in de Terugblik 2015. Resultaten Centrale Eindtoets 2015.

% 35
30
25
20
15
10
5
0
bb

kb

gt

havo

vwo

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

32

Centrale examens vo
Totaal aantal kandidaten

De vermelde aantallen zijn de aantallen ingeschreven
kandidaten bij het begin van het cursusjaar, zoals
verstrekt door DUO. (bron: Cito)*

*

vmbo bb

vmbo kb

vmbo gl/tl

havo

vwo

totaal

2010

23.052

32.605

55.183

54.450

40.900

206.190

2011

21.935

28.366

52.824

56.700

39.900

199.725

2012

20.694

28.098

53.662

57.037

39.691

199.182

2013

20.441

27.700

56.194

55.253

38.412

198.000

2014

20.858

28.716

57.311

55.771

37.536

200.192

2015

21.174

29.809

59.531

58.400

38.734

207.648

De aantallen kandidaten zijn gebaseerd op het aantal door scholen bestelde centrale examens bij DUO. Het aantal kandidaten dat feitelijk examen
doet, ligt gemiddeld genomen enkele procenten lager omdat scholen bij het opgeven van de aantallen soms een zekere marge aanhouden.

Aantal centrale examens vo exclusief digitale examens

Het CvTE stelt, voor wat betreft de centrale examens en
toetsen voor het vo, middels syllabi de examenstof
vast. Tevens geeft het de opdracht om de opgaven tot
stand te brengen en deze vast te stellen. Daarnaast is
het CvTE onder meer belast met het bepalen van het

examenrooster, de toegestane hulpmiddelen en de
beoordelingsnormen. Hieronder het totaal aantal
papieren centrale examens voor de drie tijdvakken
(eerste, tweede en derde tijdvak) in 2015 en de jaren
daarvoor (bron: Cito).

schooltype

1e tijdvak

2e tijdvak (herkansing)

3e tijdvak (augustus)

totaal

havo/vwo

65

62

60

187

vmbo algemene vakken

50

49

48

147

vmbo beroepsgericht

104

2

2

108

totaal

219

113

110

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

33

Aantal uitgeleverde digitale examens en toetsen

Naast de centraal schriftelijke examens op papier, zijn
er centrale examens en toetsen waarbij de computer
wordt gebruikt. Voor de meeste examens wordt Facet
gebruikt. Dit is examensoftware waarin de vraag wordt
getoond en het antwoord wordt gegeven. Ook de
correctie vindt in Facet plaats.
In het vo worden in Facet aangeboden: de centrale
examens vmbo bb en kb, de minitoetsen als onderdeel

van de cspe’s en de rekentoets. Daarnaast worden voor
de cspe’s een aantal ICT-applicaties ingezet, zoals een
boekhoudprogramma of CAD-programmatuur.
Bij de kunstvakken vmbo gl/tl, havo en vwo schrijven
kandidaten hun antwoorden op papier en wordt de
computer als hulpmiddel gebruikt om de bronnen te
tonen (in Autoplay).

schooltype

digitale examens

aantal vakken

vmbo bb

algemene vakken (flexibel)
m.u.v. Frans, Spaans, Turks en Arabisch

10

vmbo kb

algemene vakken (flexibel)
m.u.v. Frans, Spaans, Turks en Arabisch

10

vmbo gl/tl

muziek, dans, drama
(bronnen in Autoplay)

3

havo

kunst (algemeen), muziek
(bronnen in Autoplay)

2

vwo

kunst (algemeen), muziek
(bronnen in Autoplay)

2

vmbo beroepsgericht

minitoetsen en ICT-opdrachten cspe’s
(oude stijl)

82

vmbo beroepsgericht

minitoetsen en ICT-opdrachten cspe’s
(profielvakken)

27

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

34

Toets- en Examenlijn 2015

Om de beantwoording van alle vragen over examens
te stroomlijnen is er het Examenloket. Dit Examenloket
is sinds maart 2014 de algemene ingang voor alle
vragen over examens en over de rekentoets in het
voortgezet onderwijs. Bij specifieke, inhoudelijke
vragen over de centrale examens of de rekentoets vo

neemt de Toets- en Examenlijn van het CvTE de
beantwoording van de vragen van het Examenloket
over. De Toets- en Examenlijn beantwoordt vragen
en opmerkingen naar aanleiding van de centraal­
examenopgaven, rekenopgaven en correctievoor­
schriften vo.

Aantal vragen Toets- en Examenlijn

*

Toets- en Examenlijn vo*

Percentage van totaal

vmbo

296

19%

havo/vwo

451

28%

overige

852

53%

totaal

1599

100%

Periode 31 maart t/m 1 juli 2015

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

35

Rekentoets vo
Rekentoets vo: aantal kandidaten per niveau en opleiding per periode

Rekentoets vo

2F bb

2F kb

2F gl/tl

3F havo

3F vwo

Totaal

Aantal kandidaten maart 2015

15.000

22.000

44.000

47.000

27.000

155.000

Aantal kandidaten juni 2015

15.000

22.000

35.000

33.000

14.000

119.000

Totaal

30.000

44.000

79.000

80.000

41.000

274.000

Rekenen ER vo: aantal kandidaten

2015

aantal deelnemers

vmbo-bb

668

vmbo-kb

546

vmbo-gt

672

havo

349

vwo

30

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

36

Centrale examens mbo
Rekenen: aantal kandidaten naar opleiding per afnameperiode

Rekenen

Rekenen 2F mbo-2 en -3
(incl. entree)

Rekenen 3F mbo-4

Aantal kandidaten jan/feb 2015

28.600

25.700

Aantal kandidaten mrt/apr 2015

35.400

29.500

Aantal kandidaten mei/jun 2015

-

14.300

Aantal kandidaten sept 2015

-

2.600

Aantal kandidaten nov/dec 2015

21.700

35.500

Totaal

85.700

107.600

Nederlandse taal 2F mbo-2 en -3
(incl. entree)

Nederlandse taal 3F mbo-4

Aantal kandidaten jan/feb 2015

27.300

25.900

Aantal kandidaten mrt/apr 2015

32.000

25.300

Aantal kandidaten mei/jun 2015

-

11.100

Aantal kandidaten sept 2015

-

1.600

Aantal kandidaten nov/dec 2015

42.100

33.700

Totaal

101.400

97.600

Nederlandse taal: aantal kandidaten naar opleiding per afnameperiode

Nederlandse taal

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

37

Engels mbo-4: aantal kandidaten pre-pilot en eerste pilotafname

Engels
Aantal kandidaten pre-pilot feb 2015

5.000

Aantal kandidaten pilotafname dec 2015

20.400

Totaal

25.400

Rekenen ER mbo: aantal kandidaten naar opleiding

2015

aantal deelnemers

mbo-2

62

mbo-3

53

mbo-4

143

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

38

Staatsexamens vo
In 2015 is er opnieuw een toename van het aantal
kandidaten te constateren voor zowel individuele
kandidaten als voor vso-kandidaten. De mogelijkheid

voor bb- en kb-kandidaten om ook staatsexamen
te doen en de grotere diploma-gerichtheid van vsoscholen speelt hierbij een rol.

Totaal aantal kandidaten

vso

vmbo en havo/vwo
(niet afkomstig van vso-scholen)

totaal

2010

2.009

2.703

4.712

2011

2.284

2.853

5.137

2012

2.746

3.198

5.944

2013

2.851

3.379

6.230

2014

3.600

3.459

7.059

2015

4.089

3.713

7.802

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

39

Verhouding mondelinge en schriftelijke examens

De staatsexamens vmbo, havo en vwo bestaan evenals
de eindexamens vo uit twee gedeelten: het centraal
eindexamen en het college-examen. Het centraal
(schriftelijk) examen is identiek aan het centraal
examen van de reguliere scholen en wordt ook op

hetzelfde moment afgenomen. Het college-examen
bestaat uit een mondeling examen, bij een aantal
vakken aangevuld met een schriftelijk of praktisch
college-examen.

schriftelijk

vmbo

havo

vwo

totaal

2010

1.737

6.409

5.571

13.717

2011

1.783

6.573

4.775

13.131

2012

1.505

6.140

5.167

12.812

2013

1.546

6.141

5.227

12.914

2014

1.813

5.795

5.131

12.739

2015

1.688

5.541

6.207

13.436

Aantal mondelinge examenafnames staatsexamens vo

mondeling

vmbo

havo

vwo

totaal

2010

1.267

3.771

2.996

8.034

2011

1.332

3.939

3.047

8.318

2012

1.356

4.492

3.748

9.596

2013

1.595

4.788

3.971

10.354

2014

1.598

4.038

3.689

9.325

2015

1.430

3.729

4.570

9.729

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

40

Aantal uitgegeven diploma’s

schooltype

2015

2014

2013

2012

2011

2010

vwo - deels inwisseling1

188

202

206

157

163

122

vwo - volledig pakket2

5

3

5

2

9

7

vwo - uitsluitend inwisseling3

7

21

33

36

55

29

totaal vwo

200

havo - deels inwisseling

403

416

332

329

257

282

havo - volledig pakket

46

63

73

42

57

32

havo - uitsluitend inwisseling

3

8

5

20

20

51

totaal havo

452

vmbo-tl - deels inwisseling

489

462

438

361

324

308

vmbo-tl - volledig pakket

368

386

338

282

329

282

vmbo-tl - uitsluitend inwisseling

15

15

623

4

3

10

vmbo-tl o.g.v. gl - uitsluitend inwisseling

672

666

10

731

686

646

vmbo-bb, kb en gl - deels inwisseling

15

15

17

14

33

11

vmbo-bb, kb en gl - volledig pakket

-

-

-

-

-

-

vmbo-bb, kb en gl - uitsluitend inwisseling

2

1

8

1

8

2

2.258

2.088

1.979

1.944

1.782

totaal vmbo

1561

totaal

2.213

1. Deels inwisseling: kandidaten leggen examens af in een aantal vakken en wisselen vervolgens de verkregen
cijferlijst met de eerder verkregen cijferlijst in voor een diploma.
2. Volledig pakket: kandidaten leggen examens af in alle vakken die nodig zijn voor het behalen van een diploma.
3. Uitsluitend inwisseling: kandidaten verkrijgen het diploma uitsluitend door inwisseling van een cijferlijst.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

41

Staatsexamens Nt2
Met het behalen van het diploma Staatsexamens Nt2
kunnen anderstalige kandidaten laten zien dat ze
de Nederlandse taal voldoende beheersen om in
Nederland te kunnen werken of studeren. Een examenprogramma bestaat uit vier onderdelen: lezen, luisteren,
schrijven en spreken. Als een kandidaat voor alle vier
examenonderdelen is geslaagd, krijgt hij het diploma
Staatsexamens Nt2.

Het College voor Toetsen en Examens is verantwoordelijke voor de inhoud en de organisatie van de staatsexamens Nt2. Dit houdt onder meer in dat het CvTE belast is
met het verstrekken van exameninformatie, tot stand
brengen en vaststellen van opgaven, inschrijven van
kandidaten en het uitreiken van diploma’s en certificaten. Voor een complete opsomming van de taken wordt
verwezen naar de Wet College voor toetsen en examens.

Aantal deelnemingen staatsexamens Nt2

programma I

programma II

totaal

2010

27.330

23.000

50.330

2011

39.750

27.800

67.550

2012

49.191

27.852

77.043

2013

30.876

20.107

50.983

2014

17.474

17.026

34.500

2015

12.488

14.804

27.292

programma I

programma II

totaal

2010

9.756

7.965

17.721

2011

13.743

9.694

23.437

2012

16.126

9.494

25.620

2013

10.118

6.661

16.779

2014

5.186

4.743

9.929

2015

4.183

4.577

8.760

Aantal unieke kandidaten staatsexamens Nt2

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

42

Aantal uitgegeven waardepapieren, staatsexamens Nt2

certificaten

diploma's (rechtstreeks)

diploma's (inwisselingen)

diploma's totaal

2010

9.544

3.980

1.796

5.776

2011

12.783

4.910

2.269

7.179

2012

14.806

4.828

2.905

7.733

2013

10.179

3.827

2.676

6.503

2014

6.977

2.701

1.826

4.527

2015

5.540

2.140

1.656

3.796

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

43

Jaaroverzicht officiële regelingen, publicaties en mededelingen
titel

grondslag

publicatiedatum

Regeling aangewezen vakken tweede
tijdvak centrale examens 2015

Wet CVTE artikel 2 lid 6 b;
Eindexamenbesluit VO art 37 lid 4

26-02-2015; SC 2015-5297

Regeling beoordelingsnormen en
bijbehorende scores centraal examen
VO 2015

Wet CVTE artikel 2 lid 2 d

27-02-2015; SC 2015-5321

Regeling omzetting scores in cijfers
centrale examens en rekentoets
VO 2015

Wet CVTE artikel 2 lid 2 e, en artikel 2a

17-04-2015; SC 2015-10419

Regeling beoordelingsnormen
staatsexamens VO en VO BES 2015

Wet CVTE artikel 2 lid 4

28-02-2015; SC 2015-5302

Regeling vaststelling syllabus centraal
examen mbo Nederlandse taal
referentieniveau 2F

Wet CVTE artikel 3; Examen- en
kwalificatiebesluit beroepsopleidingen
WEB artikel 6, eerste lid onderdeel a

18-03-2015; SC 2015-7199

Regeling examenprotocol centrale
examinering mbo 2015

Wet CVTE artikel 3; Examen- en
kwalificatiebesluit beroepsopleidingen
WEB artikel 6, eerste lid onderdeel j

18-03-2015; SC 2015-7200

Regeling beoordelingsnormen
staatsexamen NT2 2015

Wet CvTE artikel 2, lid 5, onderdeel c

02-03-2015; SC 2015-5515

Afnameperiodes Centrale Eindtoets
primair onderwijs, schooljaar
2015-2016

Wet CVTE artikel 2 lid 6, onderdeel b

04-05-2015; SC 2015-12036

Regeling syllabi centrale examens
VO 2017

Wet CVTE artikel 2 lid 2 f

19-08-2015; SC 2015-25357

Extra afnamedagen eerste tijdvak (P1)
centrale examinering mbo, studiejaar
2015-2016

Examen- en kwalificatiebesluit
beroepsopleidingen WEB,
artikel 6 lid 3

07-05-2015; SC 2015-12214

Regeling toetsreglement van de
centrale eindtoets PO schooljaar
2015-2016

Toetsbesluit PO artikel 7

30-06-2015; SC 2015-17781

Wijziging van de Regeling beoordelingsnormen en de daarbij behorende
scores centrale eindtoets PO

Wet CVTE artikel 2 lid 6, onderdeel e

30-06-2015; SC 2015-17794

Regeling toegestane hulpmiddelen
voor de centrale examens VO 2017

Wet CVTE artikel 2 lid 2 g

01-07-2015; SC 2015-17796

Rooster voor de centrale examens van
de eindexamens en de staatsexamens
voortgezet onderwijs in 2017

Wet CVTE artikel 2 lid 2 a en b

09-12-2015; SC 2015-44367

Regeling digitale centrale examinering
mbo (2015)

Wet CVTE artikel 3; Examen- en
kwalificatiebesluit beroepsopleidingen
WEB artikel 6, eerste lid onderdeel e

01-07-2015; SC 2015-17806

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

44

titel

grondslag

publicatiedatum

Tijdvakken centrale examinering mbo,
studiejaar 2016-2017

Examen- en kwalificatiebesluit
beroepsopleidingen WEB,
artikel 6 lid 3

01-07-2015; SC 2015-17816

Regeling examenreglement en PTA
staatsexamens VO 2016

Wet CVTE artikel 2 lid 3;
Staatsexamenbesluit VO art 13
lid 1 en 2

09-12-2015; SC 2015-44362

Regeling examenreglement staats­
examens NT2 2016

Wet CVTE artikel 2 lid 5 a;
Staatsexamenbesluit NT2 art 10 lid 2

27-08-2015; SC 2015-26780

Wijziging Regeling toetswijzer
eindtoets PO

Wet CVTE artikel 2 lid 6,
onderdeel c en d

21-10-2015; SC 2015-35909

Aanmeldprocedure Staatsexamens
NT2 2017

Wet CVTE artikel 2 lid 5 a;
Staatsexamenbesluit NT2 art 10 lid 1

17-12-2015; SC 2015-45972

Regeling examenprogramma
Staatsexamens NT2 2017

Wet CVTE artikel 2 lid 5 a;
Staatsexamenbesluit NT2 art 10 lid 1

17-12-2015; SC 2015-45977

Wijziging Regeling beoordelings­
normen Staatsexamen NT2 2015

Wet CvTE artikel 2, lid 5, onderdeel c

28-10-2015; SC 2015-36991

Werkprogramma 2016

Wet CvTE artikel 8

13-04-2015

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

45

Overzicht voorlichting en informatiebronnen
College voor Toetsen en Examens
−− www.hetcvte.nl
−− Informatievoorziening via twitteraccount @hetcvte
Centrale Eindtoets po
−− www.centraleeindtoetspo.nl
−− Informatievoorziening via Twitteraccount @cvteeindtoetspo
−− Brochure De Centrale Eindtoets in 2016, informatie voor scholen
−− Ouderkrant De Centrale Eindtoets in 2016, informatie voor ouders
Centrale examens vo
−− Maart- en Septembermededelingen, zie www.examenblad.nl
−− Toets- en Examenlijn voor vragen van docenten gedurende afnameperiode
−− www.examenblad.nl - hieraan is een mailsysteem gekoppeld waarmee scholen
gericht geïnformeerd kunnen worden.
−− www.mijneindexamen.nl
−− Voorlichtingsfilm over totstandkoming centrale examens en normering:
https://www.hetcvte.nl/item/voorlichtingsfilm_centrale_examens
−− Normering via https://www.hetcvte.nl/item/examencyclus
−− Naar relevantie en/of behoefte vindt terugkoppeling plaats op evaluaties
en/of examen­besprekingen van vakverenigingen.
Centrale rekentoets vo en rekenexamens mbo
Behalve via de reguliere kanalen Examenblad.nl en Examenbladmbo.nl is informatie
verstrekt op de volgende wijzen:
−− Voorlichtingsfilm over constructie en normering:
De rekentoets & het rekenexamen, hoe komen ze tot stand?
zie: https://www.hetcvte.nl/item/voorlichtingsfilm_totstandkoming
−− Voorbeeldtoetsen en -examens via: http://oefenen.facet.onl
Centrale examens mbo
−− Brochure Centrale (pilot)examens in het mbo: Nederlandse taal, rekenen en Engels
(studiejaar 2015-2016)
−− www.examenbladmbo.nl - hieraan is een mailsysteem gekoppeld waarmee
instellingen gericht geïnformeerd kunnen worden.
Staatsexamens vo
−− Staatsexamenregelingen, vakinformatie en procedures, via:
https://www.duo.nl/particulier/staatsexamenkandidaat/

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

46

Staatsexamens Nt2
−− Informatie ten behoeve van zaken als aanmelding, betaling, uitslag via DUO/
Examendiensten: https://www.duo.nl/particulier/staatsexamenkandidaat/
−− Inhoudelijke informatie over de examens, wat er van deelnemers verwacht wordt,
voorbeeldexamens, adressen van instituten waar cursussen worden gegeven,
specifieke informatie voor mensen die doorverwijzen en staatsexamenregelingen
en procedures via de website van het CvTE: www.staatsexamensnt2.nl
−− Staatsexamens Nt2, Informatiebulletin voor beroepsopleidingen, werkgevers en
gemeenten

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

47

Omgaan met fouten, klachten en bezwaren
Als verantwoordelijke voor centrale examens heeft het CvTE een taak bij de behandeling van
vragen en klachten over onvolkomenheden in de centrale toetsen en examens en over afnames die onder verantwoordelijkheid van het CvTE plaatsvinden (staatsexamens Nt2 en staatsexamens vo). Via de daarvoor beschikbare kanalen zoals de Toets- en Examenlijn en online
contactformulieren weten professionals in het onderwijs het CvTE goed te vinden. Over de
uitvoering van staatsexamens vo en Nt2 hebben belanghebbenden de mogelijkheid om te
reageren via de website van uitvoeringsorganisatie DUO.
Klachten over de gang van zaken bij een afname van een centraal examen vo horen thuis bij de
inspectie. Deze overlegt met het CvTE over passende maatregelen die recht doen aan de
kandidaat. Over gedragingen van (medewerkers van) het CvTE kan een belanghebbende
conform de Algemene wet bestuursrecht (AWB) een klacht indienen via het klachtenformulier
op www.hetcvte.nl (Contact).
Het CvTE heeft in 2015 zeven verzoeken in het kader van de Wet openbaarheid van bestuur
(Wob) ontvangen en afgehandeld. Naar aanleiding van één Wob-verzoek is een bezwaar
ingediend.

Centrale Eindtoets po

Over de Centrale Eindtoets po zijn bij het CvTE geen klachten binnengekomen.

Centrale examens vo

klachten

bezwaren

beroepszaken

2010

1

0

0

2011

3

1

0

2012

7

1

1

2013

9

0

1

2014

4

1

0

2015

0

1

0

In 2015 zijn er geen klachten ingediend. Er is één bezwaar ingediend en dit is afgehandeld.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

48

Centrale examens mbo

Over de centrale examens mbo zijn bij het CvTE geen klachten binnengekomen.

Staatsexamens vo

klachten

bezwaren

2010

27

61

2011

11

46

2012

17

21

2013

20

60

2014

11

56

2015

23

55

Het aantal klachten en bezwaren in relatie tot het aantal kandidaten is beperkt. Er is sprake
van een toename; het merendeel van de klachten is echter ongegrond verklaard. De klachten
handelden over incidenten in examenzalen, bejegening, organisatie en kwaliteit van dienstverlening. Bij de bezwaren zijn geen bijzondere ontwikkelingen aan te wijzen. De bezwaren
hadden betrekking op aanmelding, betaling, het inleveren van werkstukken, verzoeken om
uitstel.

Staatsexamens Nt2

klachten en bezwaren
2010

34

2011

64

2012

43

2013

30

2014

26

2015

36

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

49

Lijst van gebruikte afkortingen

CE

centraal examen (vo en mbo)

Cito

Stichting Cito, Instituut voor Toetsontwikkeling

COA

Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers

cspe

centraal schriftelijk en praktisch examen (beroepsgericht)

CvTE

College voor Toetsen en Examens

DUO

Dienst Uitvoering Onderwijs

DTT

diagnostische tussentijdse toets

IMS

standaardisatie-organisatie voor open standaarden

ITTA

Kennisinstituut voor Taalontwikkeling Amsterdam

mbo

middelbaar beroepsonderwijs

NOB

Stichting Nederlands onderwijs in het buitenland

Nt2

Nederlands als tweede taal

OCW

(ministerie van) Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

po

primair onderwijs

QTI

Question and Test Interoperability, open standaard bij bouw Facet

SLO

Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling

UAF

University Assistance Fund

vmbo bb

basisberoepsgerichte leerweg

vmbo kb

kaderberoepsgerichte leerweg

vmbo gl

gemengde leerweg

vmbo tl

theoretische leerweg

vo

voortgezet onderwijs

vso

voortgezet speciaal onderwijs

ZBO

zelfstandig bestuursorgaan

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

50

Financiële en
personele
jaarrapportage
2015

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

51

Financiële en personele jaarrapportage 2015
Stabiliteit in het onderwijs is een veelgehoorde wens, dat is bij het
CvTE niet anders. In financieel opzicht is ook sprake van stabiliteit.
De verschillen ten opzichte van 2014 zijn over hele linie klein.

Begroting 2015 versus realisatie 2015
Van het toegekende jaarbudget van 15,6 miljoen euro (in 2014 15,7) is 14,7 miljoen (in 2014 14,5)
uitgegeven. Verdeeld naar de hoofdonderdelen van het budget komt de uitputting van het
APK-budget uit op 97% (in 2014 98%) en de reguliere activiteiten die uit het programmageld
bekostigd worden, op 91% (in 2014 94%). Van de toegekende projecten is uiteindelijk
104% (in 2014 70%) uitgegeven.
De drie onderdelen bij elkaar opgeteld geven een gerealiseerde budgetuitputting op jaarbasis
van 94% (in 2014 92%). In geld uitgedrukt een plus van € 901.000 (in 2014 1,26 miljoen).
Uitgesplitst naar de sectoren met een korte verklaring van de overschotten en tekorten:
−− € 101.000 (2014 € 80.000) overschot bij APK, gesplitst naar personeel € 4.000
en materieel € 97.000
−− € 38.000 tekort (2014 € 275.000 overschot) bij sectoroverstijgend, door de bijdrage
van € 50.000 aan het examenloket bij DUO
−− € 27.000 (2014 € 70.000) overschot bij de sector po, door een lichte onderschrijding
op de meeste posten
−− € 93.000 (2014 € 50.000) tekort bij de sector vo, door stijging van het uurtarief van
de vaststellingscommissies
−− € 904.000 (2014 € 885.000) overschot bij de sector mbo, vooral door de daling van
het aantal kandidaten staatsexamens Nt2

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

52

College voor Toetsen en Examens: financiën 2014 en 2015, bedragen in miljoen €

6

5

4

3

2

1

0
apparaatskosten
(APK)

sectoroverstijgend

sector po

sector vo

sector mbo
incl. Nt2

Realisatie 2014
Begroting 2015
Realisatie 2015

Personeel
Personele bezetting
In 2015 is het personeelsbestand van het CvTE van 29,4 gegroeid naar 31,1 fte. De groei met
1,7 fte betreft twee nieuwe medewerkers. Op 31 december 2015 is 2,6 fte tijdelijk en 28,5 fte
vast (31,1 fte in totaal). Dit zijn 33 medewerkers; daarnaast is er één stagiair en één trainee.
De bbl-stagiair voor 0,9 fte drukt op de loonkosten, de trainee wordt bekostigd uit een
centraal OCW-budget. Het vertrek van één medewerker eind 2015 wordt in administratieve
zin in 2016 verwerkt.
Externe inhuur
Naast de hiervoor genoemde medewerkers die een aanstelling hebben bij het Rijk, zijn er door­
gaans een tiental externe medewerkers actief. Zo zijn er uitzendkrachten en ingehuurde projectmedewerkers. Hoewel het CvTE het standpunt onderschrijft dat structurele taken uitgevoerd
moeten worden door personeel dat is aangesteld op vaste formatie, is dit soms niet te realiseren.

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

53

Medio 2015 is met OCW het totale bestand aan ‘externen’ doorgelicht. Dit resulteerde in de
overgang van zes medewerkers van het projectgeldbudget naar het APK-budget. Zij zijn per
1 januari 2016 aangesteld.
Persoonlijke ontwikkeling
In 2014 werd totaal € 49.498 op scholingskosten geboekt. Dit totaal is opgebouwd uit individuele en collectieve scholingsactiviteiten voor de gehele organisatie. Daarnaast worden
regelmatig cursussen gevolgd die niet ten laste van het CvTE-scholingsbudget komen, maar uit
het centrale OCW-budget gefinancierd worden.
Mobiliteit
Het bureau CvTE kenmerkt zich door een relatief geringe mobiliteit. In de functionerings­
gesprekken wordt aandacht besteed aan loopbaanontwikkeling en mobiliteit. Daaruit blijkt dat
de kleinschaligheid van het CvTE, de specifieke taken en de locatie in Utrecht als aantrekkelijk
worden ervaren. De uitstroom van aangesteld personeel betreft dan ook vooral pensionering
en afloop van tijdelijke contracten.
Ziekteverzuim
Het CvTE mocht zich tot 2015 gelukkig prijzen met een laag ziekteverzuim, maar daar is in 2015
verandering in gekomen, zoals blijkt uit onderstaande tabel. Het voortschrijdend gemiddelde
is 3,2% (2014 1,7%) en nadert de 3,8% (verbaannorm). Eind 2015 zijn er twee collega’s langdurig
ziek. Beide situaties zijn niet werkgerelateerd. De voortschrijdende verzuimfrequentie is met
1,09 nauwelijks hoger dan in 2014 (1,06). Deze blijft fors lager dan de norm van 1,50 zoals blijkt
uit de onderstaande tabel.

Ziekteverzuim

7
6
5
4
3
2
1
0
dec

jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sept

okt

nov

dec

Ziekteverzuim per maand
Ziekteverzuim voortschrijdend (gemiddeld)
Verbaannorm

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

54

Financiële rapportage 2015
begrotingspost

realisatie
2014

begroting
2015

realisatie
2015

uitputting
%

2.314.469
665.891
2.980.360
691.458
3.671.818

2.588.000
296.000
2.884.000
877.000
3.761.000

2.471.899
408.441
2.880.340
779.716
3.660.056

96%
138%
100%
89%
97%

sectoroverstijgend
collegekosten
project examenlijn CE-vo, rekenen vo/mbo, CE mbo
projecten rekentoets vo en mbo
project CvTE kosten rond Facet
projecten referentiesets
totaal sectoroverstijgend

58.203
13.656
219.222
18.650
11.545
321.275

86.000
407.006
493.006

45.269
48.048
307.518
130.145
530.980

53%

108%

sector primair onderwijs
implementatie en uitvoering Centrale Eindtoets
verkenning en PvA adaptieve Centrale Eindtoets
projecten ankersets taalverzorging en rekenen
totaal sector primair onderwijs

256.070
172.853
6.265
435.188

210.000
291.000
17.550
518.550

150.112
335.448
5.678
491.238

71%
115%
32%
95%

sector voortgezet onderwijs
syllabuscommissies CE-vo
vaststellingscommissies CE-vo
taal & rekenen vo
overige activiteiten CE-vo, T&R vo, Stex vo
project Caribisch deel van het Koninkrijk
project vernieuwing h/v en vmbo
project diagnostische tussentijdse toets
project taalgebruik vmbo-examens
totaal sector voortgezet onderwijs

303.187
3.390.154
150.993
579.030
289.368
723.645
29.088
5.465.465

229.427
3.524.739
197.880
305.000
199.400
80.000
1.133.500
5.669.946

168.415
3.842.122
137.448
424.732
168.520
85.744
936.154
5.763.135

73%
109%
69%
139%
85%
107%
83%

sector mbo inclusief Nt2
luisteren en spreken Nt2
lezen en schrijven Nt2
commissie en steunpunt Nt2
taal & rekenen mbo
project Nt2 naar Facet
totaal sector mbo inclusief Nt2

1.968.311
1.682.425
191.142
720.911
4.562.790

2.323.330
1.887.999
209.946
749.152
5.170.427

1.717.727
1.536.873
226.138
754.578
31.070
4.266.386

74%
81%
108%
101%

totaal budget CvTE

14.456.536

15.612.929

14.711.795

94%

uitgesplitst naar APK, programma- en projectgelden
totaal apparaatskosten bureau CvTE
totaal reguliere activiteiten programmageld
totaal projectgelden
totaal budget CvTE

3.671.818
8.917.096
1.867.622
14.456.536

3.761.000
9.591.745
2.260.184
15.612.929

3.660.056
8.695.178
2.356.561
14.711.795

97%
91%
104%
94%

apparaatskosten bureau CvTE
directe loonkosten OCW
uitzendkrachten en indirecte personele kosten
personeel bureau CvTE
organisatie en huisvesting bureau CvTE
totaal apparaatskosten bureau CvTE

76%

102%

83%

Inhoudsopgave ↑

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2015

55

Colofon
Redactie: College voor Toetsen en Examens
Opmaak: en-publique.nl
Fotografie: Marijke Volkers (cover), Christiaan Krouwels (portret voorzitter)
Druk: Xerox/OBT
Maart 2016

Inhoudsopgave ↑

Het College voor Toetsen en Examens
030 – 28 40 700, info@hetcvte.nl
Postbus 315, 3500 AH Utrecht

www.hetcvte.nl
Inhoudsopgave ↑