Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 90

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 april 2009
Eind 2008 heb ik in een brief aan de Tweede Kamer de visie van het
kabinet op de herindeling van de organisaties van Rechtspraak en OM,
oftewel de gerechtelijke kaart, weergegeven.1 De gerechtelijke kaart dient
te worden herzien om nu en in de toekomst kwalitatief goede rechtspraak
te blijven waarborgen. Om specialisatie mogelijk te maken en om de
kwetsbaarheid van gerechten en parketten te verminderen is een aanpassing nodig van de huidige rechterlijke indeling die een geschiedenis heeft
van 200 jaar. Op 29 januari van dit jaar heb ik overleg gevoerd met de
Vaste Kamercommissie voor Justitie over de uitgangspunten voor de
herziening van de gerechtelijke kaart.2 Uw Kamer heeft doen blijken de
functionele benadering die ik kies te kunnen delen en graag op basis van
een nadere uitwerking verder te willen discussiëren. Met het oog op dit
vervolgoverleg treft u in deze brief de nadere uitwerking aan die zich
vooral toespitst op de organisatie van de Rechtspraak. Over de regionalisering van het OM heb ik u, in het vervolg op de eerdere brieven van mijn
ambtsvoorganger uit 20043, reeds ingelicht in mijn brief van 19 december
2008.
Achtereenvolgens ga ik in op:

1

Brief van 19 december 2008; Kamerstukken
2008/09, 29 279, nr. 85.
2
Zie het verslag in Kamerstukken 2008/09,
29 279, nr. 89.
3
Kamerstukken 2004/05, 28 684, nrs. 25, 30,
37 en 47.

KST129871
0809tkkst29279-90
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

1. wat voorafging
2. de bestuurlijke constellatie,
3. de plaatsen van de Rechtspraak en
4. de relatie met de omgeving van Rechtspraak en openbaar ministerie
5. de vervolgstappen.
Deze brief richt zich op de zogenaamde eerstelijnsorganisatie van de
Rechtspraak, dus het niveau van de rechtbanken. De consequenties voor
de tweedelijnsorganisatie, het niveau van de gerechtshoven, volgen in
een later stadium.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 279, nr. 90

1

1. Wat voorafging
Voordat ik inga op de verschillende aspecten van de herziening van de
gerechtelijke kaart wil ik kort het kader schetsen binnen welke de diverse
ontwikkelingen hebben plaatsgevonden.
Op 27 juni 2007 heb ik het kabinetsstandpunt inzake de door de
Commissie-Deetman verrichte evaluatie van de modernisering van de
rechterlijke organisatie (verder: kabinetsstandpunt Commissie-Deetman)
aan uw Kamer gezonden.1 De aanbevelingen van de Commissie-Deetman
en de op basis daarvan in het kabinetsstandpunt uiteengezette concrete
voornemens, staan in het teken van de kwaliteit van de rechtspraak. De
regering was en is van mening dat om die kwaliteit ook in de toekomst te
waarborgen er behoefte is aan ruimte en flexibiliteit die het de Rechtspraak mogelijk maakt haar organisatie aan de eisen van een veranderende samenleving aan te passen. Voorbeelden daarvan uit het kabinetsstandpunt zijn het mogelijk maken van vergaande samenwerking tussen
gerechten op het terrein van de bedrijfsvoering, het kunnen «delen» van
bestuursleden en het scheppen van mogelijkheden om de behandeling
van zaken te concentreren als er sprake is van een capaciteitsprobleem of
als er behoefte is aan opbouw van deskundigheid (specialisatie).
Uitgangspunt daarbij was de huidige arrondissementale indeling. De
Commissie-Deetman meent dat de huidige indeling voldoet voor het
aanbod van reguliere veel voorkomende zaaksbehandeling. Dit oordeel
was mede gebaseerd op het eindrapport van de door de Rechtspraak
ingestelde Commissie-Van der Winkel.2 Deze commissie concludeerde dat
niet alle gerechten groot genoeg zijn om het primaire proces voor alle
zaken te voorzien in de noodzakelijke diepgaande kennis (in relatie tot
voldoende volume). Als oplossing voor dit probleem adviseerde de
Commissie-Van der Winkel om te komen tot een stelsel van verplichte
samenwerking.
De in het kabinetsstandpunt opgenomen voornemens om de gewenste
flexibiliteit te bewerkstellingen, zijn in navolging van de Commissie
Deetman, gebaseerd op het uitgangspunt van de huidige arrondissementale indeling. Dit betekent dat de maatregelen die zien op samenwerking tussen gerechten, het «delen» van bestuursleden en de (tijdelijke)
concentratie van zaaksbehandeling hun begrenzing vinden in de grenzen
van arrondissement en ressort.
Over dit kabinetsstandpunt heb ik met de vaste Kamercommissie voor
Justitie een overleg gevoerd op 21 november 2007.3 In dat overleg bleek
brede steun te bestaan voor de voornemens met betrekking tot de Rechtspraak. Een wetsvoorstel waarin de voornemens uit het kabinetsstandpunt zijn uitgewerkt (Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie),
is vervolgens, na consultatie van alle betrokken partijen, in maart jl. voor
advies aan de Raad van State toegezonden.
In het overleg op 21 november 2007 werd, naar aanleiding van de voornemens met betrekking tot Flevoland, Zwolle en Almelo, tevens een impuls
gegeven aan de discussie over de herziening van de gerechtelijke kaart.
Het in Uw Kamer breed gedeelde gevoelen was immers dat dit voorstel in
het kader van een totale herziening van de gerechtelijke kaart dient te
worden bezien.

1

Kamerstukken 2006–2007, 29 279, nr. 55.
Goede rechtspraak door sterke regio’s.
Eindrapport Commissie Van der Winkel, Den
Haag, oktober 2006.
3
Kamerstukken 2007–2008, 29 279, nr. 64.
2

In de afgelopen periode is de herziening van de gerechtelijke kaart
gesprek van onderwerp geweest binnen en tussen de Rechtspraak, het
OM, departement en andere organisaties gelieerd aan de rechtspraak.
Hierbij worden principiële en fundamentele kwesties ter discussie gesteld.
Met de voorgenomen herziening van de gerechtelijke kaart komt de
huidige arrondissementale indeling in een nieuw daglicht te staan.
De gedachtevorming over de herinrichting van de gerechtelijke kaart laat
nogmaals duidelijk zien dat het thans bij de Raad van State aanhangige
wetsvoorstel zeer nodig is. Dit wetsvoorstel staat immers juist deels in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 279, nr. 90

2

functie en perspectief van de herziening van de gerechtelijke kaart. Enkele
in het wetsvoorstel opgenomen maatregelen dragen een tijdelijk karakter,
namelijk tot de invoering van de nieuwe gerechtelijke kaart een feit is. Zo
voorziet het wetsvoorstel reeds in de mogelijkheid om personele unies te
vormen bij rechtbankbesturen binnen één ressort. Ik acht dit wenselijk
omdat de Rechtspraak met deze geboden (tijdelijke) ruimte kan voorsorteren op de wijzigingen die de herziening van de gerechtelijke kaart
met zich mee zal brengen.
2. De bestuurlijke constellatie
In de huidige systematiek van de Wet op de rechterlijke indeling en de
Wet op de rechterlijke organisatie kennen we negentien rechtsgebieden in
de eerste lijn, de arrondissementen. Elk arrondissement heeft één hoofdplaats waar de rechtbank en het arrondissementsparket zijn gevestigd.
Elke rechtbank wordt bestuurd door een gerechtsbestuur. Daarnaast zijn
er 41 nevenlocaties voor rechtspraak waar vaak kantonzaken, dus relatief
eenvoudige civiele en strafzaken, worden behandeld. Een groot aantal van
deze nevenlocaties – wettelijk aangeduid als nevenvestigingsplaatsen – is
bij wet vastgelegd (bijlage bij de Wet op de rechterlijke organisatie); de
overige nevenlocaties, nevenzittingsplaatsen genoemd, zijn aangewezen
bij algemene maatregel van bestuur (bijlage bij het Besluit nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen). Overeenkomstig het kabinetsstandpunt
Commissie-Deetman is in het wetsvoorstel Evaluatiewet modernisering
rechterlijke organisatie neergelegd dat de bevoegdheid tot het aanwijzen
van nevenlocaties komt te liggen bij de Raad voor de rechtspraak.
Door nu grotere rechtsgebieden te creëren worden de nieuwe gerechtsbesturen in staat gesteld om binnen hun grotere rechtsgebied alle vormen
van rechtspraak op kwalitatief hoog niveau te kunnen aanbieden. Concentratie, specialisatie, het oplossen van capaciteitsproblemen en de verdeling van de zaaksbehandeling kunnen dan binnen dit grotere rechtsgebied
op voldoende niveau worden georganiseerd. Een uitzondering geldt voor
de categorieën zaken die buiten de nieuwe grenzen – bijvoorbeeld landelijk – worden geconcentreerd.
In de nieuwe gerechtelijke kaart zullen er dus minder rechtsgebieden zijn
dan de huidige negentien arrondissementen. Dit kleinere aantal rechtsgebieden zal worden bestuurd door een navenant kleiner aantal gerechtsbesturen dan de huidige negentien. In die grotere rechtsgebieden is er
straks niet meer één enkele hoofdplaats maar zijn er meerdere vestigingsplaatsen voor rechtspraak die wettelijk worden verankerd. In de nieuwe
situatie kan dan het gerecht in een bepaald rechtsgebied twee of zelfs drie
vestigingen omvatten. Aan de Rechtspraak wordt overgelaten waar het
gerechtsbestuur van het gerecht in het desbetreffende rechtsgebied zetelt.
Hoe de indeling van de rechtsgebieden er in de nieuwe gerechtelijke kaart
uit gaat zien is momenteel onderwerp van gesprek binnen de Rechtspraak. Ik heb als leidraad meegegeven de indeling in elf regio’s waar het
OM vanaf 1 januari 2009 mee werkt. Alvorens ik een voorstel doe aan uw
Kamer voor de indeling van de nieuwe rechtsgebieden wil ik het advies
van de Raad voor de rechtspraak ontvangen. Ik zal uw Kamer dan ook op
een later moment hierover informeren.
3. De plaatsen van de Rechtspraak
Bij het bepalen van de vestigingsplaatsen in de nieuwe gerechtelijke kaart
staat het perspectief van de rechtzoekende centraal. De rechtzoekende is
gebaat bij hoge kwaliteit van rechtspraak. Hiermee doel ik op de juridische
(inhoudelijke) kwaliteit van rechterlijke uitspraken maar ik doel ook op de
dienstverlening oftewel de bejegening van justitiabelen en de tijdigheid
van uitspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 279, nr. 90

3

Daarnaast is voor de rechtzoekende de bereikbaarheid van rechtspraak en
de herkenbare aanwezigheid van rechtspraak van belang. Bij bereikbaarheid gaat het, naast financiële en digitale toegankelijkheid, ook om
geografische bereikbaarheid: ondanks dat we leven in het tijdperk van de
digitale snelweg in plaats van de postkoets en de trekschuit, moet de
rechtzoekende binnen een redelijke tijd naar een rechtbank kunnen reizen
en hij of zij is dus gebaat bij een goede spreiding van rechtspraak over
Nederland.
Het gaat dus om een juiste balans tussen het op voldoende kwalitatief
hoog niveau doelmatig kunnen afdoen van zaken en om een evenwichtige
spreiding over Nederland. Hiervoor hanteer ik, zoals aangegeven in mijn
brief van 19 december 2008, het uitgangspunt dat er vestigingsplaatsen
van rechtspraak zijn in de tien grootste gemeenten in Nederland en de
provinciehoofdsteden. Daarnaast kunnen bereikbaarheid en continuïteit
bepalend zijn voor het aanwijzen van andere plaatsen.
Deze vestigingsplaatsen zullen zullen wettelijk worden verankerd. Het ligt
in de bedoeling dat de Raad voor de rechtspraak in de toekomst de
bevoegdheid krijgt om naast deze vestigingsplaatsen andere zittingsplaatsen aan te wijzen. Hieronder licht ik deze criteria toe en geef ik weer
wat dit concreet betekent.
3.1 vestigingsplaatsen
Het criterium van de tien grootste gemeenten qua inwoneraantal wordt
gehanteerd omdat rechtspraak en openbaar ministerie aanwezig en zichtbaar dienen te zijn in de plaatsen waar veel «werk aan de winkel» is en de
nabijheid van rechterlijke autoriteiten van extra betekenis is. Daarvan is in
ieder geval sprake in de tien grootste steden van Nederland.
Ik hanteer voorts de provinciehoofdsteden als criterium omdat dit steden
zijn met een belangrijke politieke en bestuurlijke functie. Bovendien draagt
toevoeging van dit criterium bij aan een goede spreiding over Nederland.
Wanneer ik immers alleen uit zou gaan van het criterium van de tien
grootste gemeenten zou rechtspraak ontbreken in provincies als Zeeland,
Drenthe en Limburg. Dat is onwenselijk.
Omdat met de hierboven genoemde criteria de bereikbaarheid over
Nederland nog niet voor alle gebieden is gegarandeerd heb ik aanvullend
ook het criterium van bereikbaarheid en continuïteit genoemd. Continuïteit betreft de historie van rechtspraak in gemeenten in samenhang met
de gebouwelijke en andere voorzieningen. Bereikbaarheid is gerelateerd
aan het wel of niet aanwezig zijn van een vestigingsplaats in de nabijheid.
Vanuit dit perspectief geredeneerd kom ik op de volgende vestigingsplaatsen voor rechtspraak die in de nieuwe gerechtelijke kaart wettelijk
worden verankerd (zie ook bijlage 1):1 Almelo, Almere, Amsterdam,
Arnhem, Assen, Breda, Eindhoven, ’s-Gravenhage, Groningen, Haarlem,
’s-Hertogenbosch, Leeuwarden, Maastricht, Middelburg, Rotterdam,
Utrecht en Zwolle.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Deze lijst vergt een nadere toelichting omdat bij de uitwerking van de
gehanteerde criteria enkele knelpunten om een specifieke beslissing
vragen. Bij het bepalen van de lijst van wettelijke vestigingsplaatsen heb
ik nadrukkelijk gekeken naar het voorkomen van evidente ondoelmatigheden.
Zo is het vanuit bedrijfseconomisch perspectief onwenselijk om, indien
twee wettelijke vestigingsplaatsen in elkaars directe nabijheid zijn
gelegen, zoals het geval is bij de provinciehoofdstad Arnhem en bij de
tiende stad van Nederland, Nijmegen, daar in dezelfde mate voorzieningen aanwezig te hebben. Hetzelfde geldt voor Almere en de provinciehoofdstad Lelystad. Een ander voorbeeld vormen Tilburg en Breda, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 279, nr. 90

4

respectievelijk zesde en negende stad van Nederland. De steden Lelystad,
Nijmegen en Tilburg zullen als zittingsplaatsen worden aangewezen.
Almelo, Dordrecht, Alkmaar, Roermond en Zutphen zijn huidige arrondissementshoofdplaatsen die geen top-tien-gemeente noch provinciehoofdstad zijn. De Raad voor de rechtspraak adviseert om de huidige
arrondissementshoofdplaatsen (waaronder dus ook de hier besproken
plaatsen) in de toekomstige kaart als vestigingsplaats aan te wijzen
(bijlage 2).1 In debat met uw Kamer heb ik echter aangegeven bescheiden
te willen zijn met het aanwijzen van vestigingsplaatsen op basis van het
criterium van continuïteit en bereikbaarheid. Vanuit dit oogpunt wordt
daarom alleen Almelo als in de Twentse stedelijke regio passende vestigingsplaats in de wet verankerd. Dordrecht, Alkmaar, Roermond en
Zutphen hebben een vestigingsplaats op ongeveer of minder dan een half
uur reistijd met auto en openbaar vervoer, maar zullen wel als zittingsplaats worden aangewezen.
In mijn brief van december vorig jaar schreef ik dat het gaat om vestigingsplaatsen waar een gebouw is met zittingszalen en werkkamers voor
rechters en (juridische) medewerkers. De Raad voor de rechtspraak adviseert om aan de Rechtspraak zelf over te laten of, en in hoeverre, een
vestigingsplaats een kantoorfunctie moet hebben of alleen een zittingsfunctie. Dit zou op basis van lokale overwegingen dienen te worden
besloten waarbij ook bedrijfsvoeringsaspecten een rol spelen. Daarom zal
worden bepaald dat in deze gevallen de kantoren op één locatie kunnen
worden geconcentreerd. Ik ben van oordeel dat een vestigingsplaats
zowel voor de justitiabelen als voor de rechtspraak zelf betekenis moet
hebben. Zeker in vestigingsplaatsen als bijvoorbeeld Middelburg is
vanwege de excentrieke ligging een kantoorfunctie noodzakelijk, zoals wat
betreft Middelburg overigens ook door de Raad voor de rechtspraak wordt
bevestigd. Ook in andere vestigingsplaatsen zal het wenselijk en nodig
zijn om de beschikking te hebben over (flex)werkplekken, vergaderruimtes
en een contactfunctie voor het publiek.
Welke categorieën rechtzaken worden aangeboden in de vestigingsplaatsen wordt door het gerechtsbestuur van het nieuwe rechtsgebied
bepaald, voor strafzaken gehoord het OM. Dit past immers in het idee dat
ruimte en flexibiliteit voor de Rechtspraak geboden is om ook in de
toekomst de hoge kwaliteit te kunnen blijven waarborgen. De Raad voor
de rechtspraak stelt dat het niet mogelijk is om alle bestuursrechterlijke
zaken overal over de volle breedte te blijven doen. Er is een te gering
volume om ook in de toekomst in alle gerechten voldoende kwaliteit te
kunnen blijven leveren. Dit werd vorig jaar ook geconcludeerd door een
door de Rechtspraak ingestelde Commissie-Van der Winkel die onderzoek
heeft gedaan naar de toedeling van zaakspakketten.2
Wijzigingen in het aanbod van rechtspraak wordt echter begrensd door de
eis van toegankelijkheid van de rechtspraak voor de burger. Naar mijn
mening wordt aan deze toegankelijkheid voldaan als zaken die een groot
deel van de burgers en bedrijven aangaan of die een lokaal karakter
hebben, worden aangeboden in de wettelijk verankerde vestigingsplaatsen. Ik denk bijvoorbeeld aan socialezekerheidszaken, politierechterzaken en familie- en jeugdzaken. Tevens is van belang dat verplaatsing
van zaaksbehandeling niet leidt tot onduidelijkheid bij de burger over het
aanbrengen van zijn zaak. Dit betekent bijvoorbeeld dat de verschillende
vestigingen in een rechtsgebied een voor de burger eenduidig postadres
dienen te hanteren.
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Rapport Commissie Toedeling Zaakspakketten. Bijlage bij Kamerstukken 2008/09,
29 279, nr. 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 279, nr. 90

5

3.2 overige zittingsplaatsen
In de visie van het kabinet, zoals vervat in het kabinetsstandpunt
Commissie-Deetman, kan bij het aanbod van rechtspraak in Nederland
een hoge kwaliteit, doelmatigheid en goede toegankelijkheid hand in hand
gaan. Daarbij is van belang dat, hoe wezenlijk ook, de rechtspraak geen
dagelijkse voorziening is, zoals huisartsenzorg of basisonderwijs. Immers,
elke Nederlander komt hoogstens één keer in zijn of haar leven in een
rechtszaal. Voor de spreiding van rechtspraak betekent dit, aldus het
kabinet, dat een locatie een substantiële meerwaarde moet hebben in de
toegankelijkheid en zichtbaarheid van de rechtspraak. Daarbij kunnen
elementen van substantieel gebruik, bevolkingsdichtheid en het niveau
van bedrijvigheid een rol spelen. Het kabinet meent dat de verantwoordelijkheid voor het beleid inzake aanvullende zittingsplaatsen, binnen de
door de wetgever gestelde kaders, bij de Rechtspraak dient te worden
gelegd.
In het kader van de herziening van de gerechtelijke kaart wordt nu nader
ingevuld wat de betekenis is van de – eerder als nevenlocaties aangeduide
– overige zittingsplaatsen. Daaronder zal worden verstaan een door de
Raad voor de rechtspraak aangewezen plaats voor rechtspraak waar een
beperkt aantal categorieën rechtzaken wordt aangeboden. Ik ben met de
Raad voor de rechtspraak van mening dat restrictief dient te worden
omgegaan met het aanwijzen van zulke additionele zittingsplaatsen. Zoals
gezegd dient dient hieraan een substantiële meerwaarde te zijn verbonden, terwijl tevens rekening moet worden gehouden met kosten voor
bijvoorbeeld huisvesting, ICT en veiligheid. De Raad voor de rechtspraak
geeft aan het wenselijk te vinden om in gebieden met meer dan 300 000
inwoners een zittingsplaats te hebben als daarin geen vestigingsplaats
aanwezig is. Dit leidt tot voldoende regulier zaaksaanbod. De Raad meent
verder dat Haarlemmermeer gehandhaafd dient te worden vanwege de
specifieke functie met betrekking tot Schiphol-gerelateerde strafzaken.
Aangezien de door de Raad gehanteerde criteria aansluiten bij het eerder
vastgestelde kabinetsstandpunt Deetman onderschrijf ik deze criteria.
Tenslotte maak ik van de gelegenheid gebruik in deze brief mededeling te
doen van een concreet voornemen terzake van één bepaalde nevenlocatie. Dit betreft de huidige locatie Schiedam als nevenvestigingsplaats
van de rechtbank Rotterdam. Deze locatie dient ingrijpend gerestaureerd
te worden. Dit betekent dat het gebouw per 1 april 2010 voor langere tijd
gesloten wordt. In het huidige wettelijke stelsel dient in die periode een
andere voorziening te worden getroffen. Nu Schiedam in de toekomstige
gerechtelijke kaart op termijn als zittingsplaats komt te vervallen zou zo’n
tijdelijke voorziening onevenredig veel kosten met zich meebrengen. De
Raad voor de rechtspraak heeft mij derhalve verzocht om, vooruitlopend
op de nieuwe gerechtelijke kaart, een wetswijziging voor te stellen die
resulteert in het schrappen van Schiedam als nevenvestigingsplaats zodat
deze praktische problemen worden voorkomen. De Raad voor de rechtspraak meldde mij dat betrokken partijen in Rotterdam en Schiedam
hiermee kunnen instemmen.
4. De omgeving
Het uitgangspunt is dat de buitengrenzen van Rechtspraak, OM, politie en
veiligheidsregio’s congruent zijn. Dit is een randvoorwaarde voor goede
samenwerking in de (strafrechts)keten. Concreet betekent dit dat de
rechtsgebieden, de bestuurlijke eenheden, van Rechtspraak en OM één op
één aan elkaar gekoppeld zijn. Daarbinnen kunnen één of meer regio’s
voor de politie en de veiligheidsregio’s vallen.
In het kabinetsstandpunt over de doorontwikkeling van de politieorganisatie, dat mijn ambtgenote van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 279, nr. 90

6

relaties en ik eind vorig jaar aan uw Kamer hebben gezonden1 is een
tweetal doelstellingen opgenomen die de gerechtelijke kaart raken. Dit
betreft in de eerste plaats de bovenregionale samenwerking, waarbij op
een aantal vastgestelde onderwerpen door de politiekorpsen binnen vaste
gebieden wordt samengewerkt. In de tweede plaats betreft dit het voornemen om deze kabinetsperiode te besluiten over schaalvergroting, resulterend in 20 tot 22 politieregio’s.
Deze ontwikkelingen in het politiebestel en die van de gerechtelijke kaart
versterken elkaar. Mijn ambtgenote en ik voeren regie op deze ontwikkelingen en houden een scherp oog op het onderlinge verband, zowel in tijd
en tempo als in de ontwikkelingsrichting. Het OM biedt momenteel met de
regionalisering voldoende flexibiliteit om zich te kunnen aanpassen aan
ontwikkelingen in het politiebestel.
De Rechtspraak en het OM hebben vele stakeholders in hun omgeving die
effect zullen ondervinden van een nieuwe gerechtelijke kaart. Een belangrijke partner is de advocatuur. De Nederlandse Orde van Advocaten meent
dat een modernisering en aanpassing van de rechterlijke organisatie aan
de huidige tijd nodig is om de kwaliteit en tijdigheid van de rechtspraak te
waarborgen.
Ook de eventuele gevolgen voor de andere juridische beroepsgroepen – ik
denk hierbij met name aan de gerechtsdeurwaarders en notarissen –
zullen in kaart worden gebracht in overleg met de Koninklijke Vereniging
van Gerechtsdeurwaarders onderscheidenlijk de Koninklijke Notariële
Beroepsorganisatie. Daarnaast zijn voor OM en Rechtspraak diverse taakorganisaties van Justitie belangrijke ketenpartners. Ik zal bij het opstellen
van het voorstel voor de nieuwe indeling van de gerechtelijke kaart kijken
naar de mogelijke gevolgen voor de indelingen van de Raad voor de
Kinderbescherming, de Reclasseringsorganisaties, de Dienst Vervoer &
Ondersteuning en het gevangeniswezen.
5. Slotbeschouwing
In deze brief is een nadere invulling gegeven aan de uitgangspunten van
het kabinet voor de herziening van de gerechtelijke kaart. De nieuwe
gerechtelijke kaart is hiermee nog niet volledig getekend maar de
contouren zijn scherper geworden. De bestuurlijke constellatie, dat wil
zeggen de indeling van de nieuwe rechtsgebieden, is nog onderwerp van
gesprek binnen de Rechtspraak. Deze brief gaat ook nog niet in op de
consequenties voor de ressorten. De Raad voor de rechtspraak brengt
voor de zomer advies uit over de gewenste bestuurlijke constellatie van
de eerstelijnsorganisatie en over de gewenste bestuurlijke constellatie en
vestigingsplaatsen van de tweedelijnsorganisatie. Ik wil dit advies
afwachten en hierover met de Raad voor de rechtspraak en het College
van procureurs-generaal spreken, alvorens ik uw Kamer hierover een
voorstel doe.
Ik wil ook tijd reserveren om de stakeholders van Rechtspraak en OM over
mijn voorstel te consulteren. Daarbij betrek ik ook de beroepsgroep van
rechters en officieren van justitie, de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak. Mijn voornemen is om voor het einde van dit jaar uw Kamer een
concreet voorstel te doen voor de bestuurlijke constellatie van de eerstelijnsorganisatie van Rechtspraak en OM. In dat voorstel wil ik ook ingaan
op de bestuurlijke constellatie en de vestigingsplaatsen van de tweedelijnsorganisatie. Na debat met uw Kamer hierover zullen de voornemens
in een wetsvoorstel herziening gerechtelijke kaart worden opgenomen.

1

Kamerstukken 2008/09, 29 628, nr. 110.

De afgelopen periode hebben diverse bestuurders hun zorgen geuit
omtrent de gevolgen van de herziening van de gerechtelijke kaart voor de
werkgelegenheid op het terrein van Rechtspraak en OM. Zeker in deze
economisch zware tijden is dit een belangrijk aspect. De focus van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 279, nr. 90

7

brief is het perspectief van de rechtzoekende. De toekomstige vestigingsen zittingsplaatsen worden beargumenteerd vanuit een visie op spreiding
en aanbod van rechtspraak. Deze nieuwe gerechtelijke indeling zal
gevolgen hebben voor, onder andere, de kantoorlocaties voor rechters,
officieren van justitie en (juridische) medewerkers. Deze gevolgen zijn
afhankelijk van de bestuurlijke indeling en de praktische uitwerking door
de Rechtspraak en het OM zelf.
Ik benadruk dat de herziening van de gerechtelijke kaart tot doel heeft om
de kwaliteit van het werk van de rechterlijke macht ook in de toekomst te
kunnen waarborgen. Ik zal graag met u in overleg treden over deze nadere
invulling van mijn uitgangspunten.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 279, nr. 90

8