Bijlage
Toelichting bij de ontwerpen voor een nieuw stembiljet
Ontwerp 1: een stembiljet waarbij kiezers op een lijst en op een kandidaatnummer
stemmen
Bij dit ontwerp krijgt een kiezer bij een stembureau 1 stembiljet uitgereikt (A4). Het biljet
bestaat uit één blad en is 1 keer gevouwen. Op de buitenzijde van het stembiljet staan de titel
van de verkiezing en een gebruiksaanwijzing voor de kiezer.
Opengevouwen vindt de kiezer op 2/3 deel van het stembiljet de lijsten waarop hij/zij kan
stemmen. De lijsten zijn op nummer geordend en bij elke lijst is een vakje dat ingekleurd kan
worden. Bij het lijstnummer is niet alleen de naam van de lijst vermeld maar ook het logo (in
kleur) van de betreffende lijst. Op het onderste deel van het stembiljet staan de stemvakjes
voor de kandidaten. Elk vakje is voorzien van een nummer oplopend uit de serie 1 t/m 80 (het
maximale aantal kandidaten dat een partij momenteel mag opvoeren). Bij elk nummer is een
vakje dat ingekleurd kan worden, zodat de kiezer aangeeft op welke kandidaat van de lijst
hij/zij stemt.
Voor het uitbrengen van een stem op een kandidaat dient een kiezer bij dit model stembiljet
twee stemvakjes in te kleuren. Eerst markeert de kiezer het stemvakje bij de lijst van zijn
keuze, vervolgens het stemvakje met het nummer van de kandidaat van zijn keuze.
In het stemhokje is een overzicht aanwezig van de lijsten met daarop aangegeven de namen
van de kandidaten.
Ontwerp 2: een stembiljet per lijst en met foto’s van kandidaten
Bij dit ontwerp krijgt een kiezer het stembiljet niet uitgereikt door het stembureau, maar pakt
de kiezer zelf een stembiljet uit een uitstalling. Van elke lijst waarop gestemd kan worden is
een apart stembiljet beschikbaar. De stembiljetten bevinden zich achter een (voor iedere lijst
apart) vak van de uitstalling. Op elk vak is vermeld: het lijstnummer, de lijstnaam en het logo
van de lijst.
Het stembiljet bestaat uit één blad (A4-formaat) dat tweemaal is gevouwen (drieslag). Op de
voorzijde staan de verkiezingstitel en een gebruiksaanwijzing voor de kiezer. Bij het
openvouwen ziet de kiezer in de linkerbovenhoek het lijstnummer, de lijstnaam en het logo.
Onder de aanduiding van de lijst begint het overzicht van kandidaten. Achter het stemvakje bij
elke kandidaat staat een foto van de kandidaat, de naam, woonplaats en lijstnummer. Het
stembiljet kan vier kolommen bevatten, elk van maximaal 20 kandidaten, dus 80 in totaal.
Voor het uitbrengen van een stem op een kandidaat pakt een kiezer uit de uitstalling het
stembiljet met de lijst van zijn keuze. Vervolgens markeert de kiezer het stemvakje van de
kandidaat van zijn keuze. Nadat de kiezer het stembiljet heeft ingevuld vouwt hij/zij het biljet
dicht en gaat naar het stembureau.

1

Bij het stembureau wordt het dichtgevouwen stembiljet voorzien van een stempel. Dit gebeurt
om er zeker van te zijn dat de kiezer slechts 1 stembiljet in de stembus stopt. Daarna stopt de
kiezer het stembiljet zelf in de stembus.
Ontwerp 3: een compact stembiljet per lijst
Voor dit ontwerp wordt, net als bij ontwerp 2, gebruik gemaakt van een uitstalling. De
stembiljetten hebben de vorm van een coupon (formaat 210 x 90 mm) en zijn één keer
gevouwen. Op de buitenzijde staan de verkiezingstitel en een gebruiksaanwijzing voor de
kiezer. Op de binnenzijde staat bovenaan het lijstnummer, de lijstnaam en het logo van de
lijst. Daaronder de stemvakjes, zoveel als er kandidaten op de betreffende lijst staan, met de
kandidaatnummers.
Het uitbrengen van de stem gebeurt op dezelfde wijze als bij ontwerp 2. Echter, omdat op dit
stembiljet alleen de kandidaatnummers zijn vermeld is in het stemhokje een overzicht
aanwezig van de lijsten met daarop aangegeven de namen van de kandidaten (net als bij
ontwerp 1).
De uitstalling
Bij de ontwerpen 2 en 3 moet de kiezer zelf het stembiljet pakken in een uitstalling. Een
afbeelding van de mogelijke vorm die deze uitstalling zou kunnen hebben is bijgevoegd. Bij
het gebruik van de uitstalling is het van belang dat de privacy van de kiezer is gewaarborgd
om te voorkomen dat men ziet welke lijst de kiezer pakt. Verder moet het zo zijn dat voor de
kiezer niet zichtbaar is wat de voorraad stembiljetten voor de verschillende lijsten is. Dit om te
voorkomen dat de kiezer wordt beïnvloed omdat hij kan waarnemen op welke lijsten er wel cq
niet veel wordt gestemd.
Elektronisch tellen met OMR-scanners
Alle drie de ontwerpen zijn geschikt gemaakt om met Optical Mark Reading (OMR) te kunnen
worden gescand en geteld. Een OMR-scanner ziet of een stemvakje is ingekleurd of niet. Op
vooraf gedefinieerde posities detecteert de OMR-scanner de aan- of afwezigheid van
merktekens. Deze techniek wordt onder meer veel gebruikt in het onderwijs bij examens.
In de marge van de ontwerpen staan gedrukte zwarte blokjes. De blokjes en de positie ervan
zijn voor elk ontwerp van het stembiljet identiek en noodzakelijk voor het detecteren van de
merktekens tijdens het scannen.
OMR-techniek maakt gebruik van zogenaamde ‘blinde’ kleuren. Hiermee worden kleuren
bedoeld die onzichtbaar zijn voor OMR-scanners. Hierdoor is het mogelijk om formulieren of
stembiljetten te drukken die voor het menselijk oog zichtbare informatie bevatten zonder dat
deze informatie het scannen nadelig beïnvloedt. Het aantal ‘blinde’ kleuren is beperkt: rood,
geel of cyaan. Meestal kiest men voor de ‘blinde’ kleur rood (omdat rood op een witte
achtergrond leesbaar blijft.) Dat is de reden waarom in de drie ontwerpen de stemvakjes rood
zijn. De stemvakjes moeten vervolgens door de kiezer in zwart worden ingekleurd.

2