Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 305

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2016
In het Ordedebat van uw Kamer op 1 maart jl. (Handelingen II 2015/16,
nr. 58, item 20) verzocht mevrouw Siderius mij om een brief over het
onderwijs aan kleuters naar aanleiding van een uitzending van De
Monitor. Tevens heeft u mij op 10 maart jl. gevraagd om te reageren op
een brief van de Werk- en Steungroep Kleuteronderwijs (WSK). In die brief
verzoekt de WSK een onderzoek te laten doen naar het beleid ten aanzien
van kleuteronderwijs. Met deze brief reageer ik op uw beide verzoeken.
Uit de uitzending van De Monitor en de brief van de WSK spreekt grote
betrokkenheid bij en zorg over het kleuteronderwijs. Hieronder licht ik
mijn visie op onderwijs aan kleuters nader toe en in het verlengde
daarvan de stappen die ik zet.
Kleuters leren spelenderwijs
Het staat voor mij buiten kijf dat kleuters leren door te spelen. Al spelend
ontdekken en onderzoeken kleuters de wereld om hen heen. In de
bouwhoek bijvoorbeeld, ontwikkelen kleuters hun fijne motoriek wanneer
ze met blokken spelen en oefenen ze spelenderwijs met het maken van
constructies. In de poppenhoek spelen kleuters bijvoorbeeld gezinssituaties na waarbij ze spelenderwijs leren over sociale verhoudingen. Het
kleuteronderwijs sluit op deze manier van leren van kleuters aan door
naast aandacht te besteden aan voorwaardenscheppend onderwijs,
kleuters veel ruimte te geven voor spelend en ontdekkend leren. Ik zie dit
als een van de sterke kanten van het kleuteronderwijs.
Een ononderbroken ontwikkelingsproces
Een tweede breed gedeeld inzicht is dat kleuters zich verschillend en
sprongsgewijs ontwikkelen. Sommige kleuters zijn al vroeg actief met
letters en cijfers. Zij hebben er behoefte aan dat hun nieuwsgierigheid
gevoed wordt en dat ze uitgedaagd worden om nieuwe dingen te leren,

kst-31293-305
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 293, nr. 305

1

ook als ze daarmee op een onderdeel voorlopen op hun leeftijdsgenoten.
Aan de andere kant zijn er ook leerlingen die in groep 3 nog steeds
behoefte hebben aan spelenderwijs leren en moeite hebben met een meer
schoolse benadering. Het onderwijs dient hiermee rekening te houden en
een ononderbroken ontwikkelingsproces te bieden aan kinderen.
Breed en flexibel aanbod
Omdat kleuters behoorlijk kunnen verschillen in hun ontwikkelingstempo,
vraagt dit om een gedifferentieerde aanpak van scholen. Het is dan ook
belangrijk dat scholen beschikken over een breed aanbod voor kleuters en
tevens flexibel zijn in hun didactische aanpak van kleuters. Een deel van
de kleuters zal bijvoorbeeld al begin groep 2 eraan toe zijn om te starten
met aanvankelijk lezen en spellen, terwijl een ander deel in groep 3 nog
behoefte heeft aan spelend en ontdekkend leren. Beide groepen dient de
school optimaal te stimuleren in hun ontwikkeling. Voor beide kunnen
kleutermethodes een waardevol hulpmiddel voor scholen zijn, zoals ik ook
heb aangegeven in mijn beantwoording van schriftelijke vragen van de
leden Siderius en Ypma.1
Handreiking voor soepeler overgang groep 2–3
Een belangrijke doelstelling bij de oprichting van de basisschool in 1985
was het realiseren van een ononderbroken ontwikkelingsproces. Veel
basisscholen hebben dit sindsdien goed vormgegeven. Zij werken
bijvoorbeeld met combinatiegroepen 2–3 waardoor kinderen uit groep 3
kunnen participeren in (spel)activiteiten van groep 2 en kinderen uit groep
2 gemakkelijk kunnen meedoen met (leer)activiteiten van groep 3. Tegelijk
zie ik ook dat veel basisscholen nog minder vloeiende overgangen
hebben. Deze scholen worstelen bijvoorbeeld met de schoolsheid van het
kleuteronderwijs of kiezen voor verlengd kleuteren als kinderen zich op
onderdelen minder snel ontwikkelen.
In het Bestuursakkoord PO is afgesproken het aandeel zittenblijvers in de
basisschoolperiode terug te brengen van 2,2% in 2013 naar 1,5% in 2020.
Een groot deel van deze zittenblijvers betreft leerlingen die groep 2
doubleren. We willen dit «verlengd kleuteren» terugdringen, omdat uit
verschillende studies blijkt dat verreweg de meeste kinderen op de lange
termijn zowel sociaal-emotioneel als cognitief geen baat hebben bij
verlengd kleuteren.2
Binnenkort wordt een handreiking uitgebracht die een besliswijzer bevat
voor de doorstroom van kleuters. De handreiking beoogt schoolbesturen
en scholen te ondersteunen bij het nemen van een onderbouwde
beslissing over kleuterbouwverlenging. Ook beschrijft de handreiking
goede voorbeelden van alternatieven voor kleuterbouwverlenging.
Scholen kunnen bijvoorbeeld besluiten om de leerlingen halfjaarlijks te
bevorderen (in augustus en februari) in plaats van jaarlijks. Afhankelijk
van hun ontwikkeling doen kleuters hierdoor maximaal twee en een half
jaar over groep 1 en 2. Naast de handreiking wordt nauwkeuriger in beeld
gebracht welke scholen relatief veel kleuterbouwverlengingen toepassen.
Dit stelt ons in staat om beter inzicht te krijgen in de oorzaken hiervan en
na te gaan of meer gerichte vervolgstappen nodig zijn.

1

2

Zie Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 2155 en Aanhangsel Handelingen II 2015/16,
nr. 2154
Hattie, J. (2009). Visible learning. A Synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. London: Routledge; Roeleveld, J., & Veen, I. van der (2007). Kleuterbouwverlenging in
Nederland: omvang, kenmerken en effecten. Pedagogische Studiën, 84, 448–462.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 293, nr. 305

2

Misvattingen over toezicht op kleuteronderwijs
Bij scholen en leerkrachten leven enkele misverstanden over het inspectietoezicht. Ik noem deze hier nogmaals, omdat ze scholen en leerkrachten
belemmeren bij het goed vormgeven van hun onderwijs aan kleuters. De
inspectie schrijft geen toetsen voor in het kleuteronderwijs en ook
verplicht de inspectie scholen niet tot het werken met methodes in de
kleutergroepen.3 De inspectie gaat wel na of de school aan kleuters een
voldoende breed onderwijsaanbod biedt, breder dan alleen beginnende
geletterd- en gecijferdheid, en of er in voldoende mate sprake is van een
doorlopende leerlijn tussen groep 1 en 2 en groep 3.
Afsluitend
Goed kleuteronderwijs is van groot belang. In de kleuterperiode wordt
immers de basis gelegd voor de verdere schoolloopbaan van het kind.
Goed kleuteronderwijs daagt kinderen uit om hun wereld te ontdekken en
hun talenten verder te ontwikkelen, op een manier en in een tempo dat
aansluit op hun behoefte. Voor basisscholen is de uitdaging om dit op een
goede manier vorm te geven.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

3

Zie: http://www.onderwijsinspectie.nl/nieuws/2016/02/scholen-hoeven-geen-methoden-tegebruiken-in-de-kleutergroepen.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 293, nr. 305

3