2023D01697

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat voorgelegd over de Nationale Grondstoffenstrategie (Kamerstuk
32 852, nr. 224).
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Dijke

nds-tk-2023D01697

1

Inhoudsopgave
I
II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Minister

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de Nationale
Grondstoffenstrategie van het kabinet. De leden van de VVD-fractie vinden
het belangrijk dat de leveringszekerheid van (kritieke) grondstoffen op de
middellange termijn wordt vergroot. Hierbij willen deze leden dat ingezet
wordt op minder kwetsbare afhankelijkheden op dit vlak. De oorlog in
Oekraïne heeft de kwetsbaarheden van Nederland en Europa blootgelegd.
Door een te grote afhankelijkheid op het gebied van bijvoorbeeld aardgas
zijn Nederland en Europa vatbaar geweest voor het machtsspel van
Poetin. In de toekomst moet dit worden voorkomen. De leden van de
VVD-fractie zijn dan ook blij met de komst van de Nationale Grondstoffenstrategie, maar vinden wel dat deze nog een stuk concreter moet worden
en hebben hierover enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat het kabinet continu
inzicht moet hebben in de toekomstige grondstoffenbehoefte van
Nederland om proactief beleid te kunnen formuleren, mochten
overmatige afhankelijkheden ontstaan. Heeft het kabinet inzichtelijk welke
grondstoffen nodig zijn voor de energietransitie en in welke hoeveelheden? Zo nee, zou het kabinet dit inzicht niet moeten krijgen? Vergt een
grondstoffenstrategie niet een goede inschatting op waar toekomstige
afhankelijkheden kunnen ontstaan, zodat het kabinet hierop kan anticiperen in haar beleid? Kan het kabinet een voorbeeld geven van wat het als
een overmatige afhankelijkheid op dit vlak zou definiëren? Als het kabinet
deze definitie nog niet heeft, kan ze deze ontwikkelen? Zou het kabinet
hierover niet regelmatig een update moeten sturen?
De leden van de VVD-fractie zien dat de energietransitie leidt tot een
verandering in de vraag naar grondstoffen. In de toekomst zal de vraag
naar kritieke grondstoffen steeds groter worden, maar deze grondstoffen
worden nog nauwelijks gewonnen in Nederland of de Europese Unie (EU).
Wij zijn hiervoor afhankelijk van bijvoorbeeld China, een land dat al vaker
bewezen heeft bereid te zijn deze macht te misbruiken. Bilaterale
afspraken kunnen helpen om deze afhankelijkheid te verminderen. Met
welke gelijkgezinde landen gaat Nederland bilaterale afspraken maken om
de toegang tot kritieke grondstoffen veilig te stellen? Wordt hier
voldoende rekening gehouden met diversificatie? Onlangs hebben landen
als Canada, Australië de Verenigde Staten en Zweden aangegeven stevig
te gaan investeren in de exploitatie van hun eigen voorraad kritieke
grondstoffen en mineralen. De leden van de VVD-fractie vinden dat
Nederland, zo nodig in EU-verband, op zeer korte termijn gesprekken met
deze landen en andere gelijkgezinde landen met voorraden moet starten.
Is het kabinet hiertoe bereid? Deelt het kabinet het standpunt van deze
leden dat het afbouwen van strategische afhankelijkheden door middel
van diversificatie van grondstoffenpartners van essentieel belang is en
meer prioriteit behoort te krijgen in ons buitenlandbeleid? Is het kabinet
bereid verder te kijken dan alleen gelijkgezinde partners en dus ook het
gesprek aan te gaan met ongemakkelijk partners om de toegang tot
grondstoffen te vergroten? Is het kabinet bereid zich hier ook in
EU-verband hard voor te maken? Biedt de huidige EU-regelgeving
voldoende ruimte om te werken aan strategische autonomie op het
gebied van cruciale grondstoffen?

2

De leden van de VVD-fractie-fractie zijn van mening dat Nederland bereid
moet zijn moeilijke beslissingen te nemen ter bevordering van onze
strategische autonomie. In de nationale grondstoffenstrategie geeft het
kabinet aan onderzoek te gaan doen naar de rol van Nederlandse
bedrijven in internationale ketens. Meer onderzoek doen mag er niet toe
leiden dat moeilijke beslissingen worden uitgesteld en dat er minder actie
wordt ondernomen. Is het kabinet het met deze leden eens dat meer
directe toegang tot grondstoffen op gespannen voet kan staan met het
voldoen aan eisen op het gebied van milieu en arbeidsvoorwaarden en
dat het economisch efficiënter kan zijn om de mijnbouw of processing van
grondstoffen door China te laten doen, maar dit ons tegelijkertijd
afhankelijker maakt van China? Is het kabinet bereid om in deze dilemma’s
op korte termijn richtinggevende besluiten te nemen?
De leden van de VVD-fractie vinden het positief dat er binnen de EU wordt
gekozen voor opschaling van de Europese mijnbouw. Op deze manier
kunnen we ervoor zorgen dat mijnbouw onder duurzame voorwaarden
plaatsvindt en vergroten we onze onafhankelijkheid. Sluit het kabinet zich
aan bij deze Europese inzet op meer mijnbouw op ons eigen continent?
Hoeveel en welke kritieke grondstoffen kunnen er naar verwachting in de
EU worden gevonden? In hoeverre kan dit voorzien in onze grondstofbehoefte? Hoe apprecieert het kabinet de recente aankondiging van Zweden
van forse mogelijkheden op het gebied van zeldzame aardmetalen? Welke
mogelijkheden op welke vlakken zijn er in Nederland voor de winning van
grondstoffen die noodzakelijk zijn voor de energietransitie? Heeft het
kabinet hiervoor wel een voldoende beeld van de ondergrond in
Nederland, zowel op land als ook op zee? Zo nee, is het kabinet bereid een
uitgebreid onderzoek hiernaar uit te zetten? Daarnaast hebben de leden
van de VVD-fractie ook kennisgenomen van de mogelijkheden voor
diepzeemijnbouw. De leden van de VVD-fractie zien hiervoor veel potentie
voor Nederland, gezien onze sterke maritieme sector. Aangezien China en
Rusland hier strategische posities innemen vinden de leden van de
VVD-fractie dat Nederland hier niet moet achterblijven. Hoe apprecieert
het kabinet dit? Deelt het de mening dat het beter zou zijn om als
Nederland en Europa met de standaarden op diepzeemijnbouw aan de
slag te gaan, dan om het over te laten aan China en Rusland? Wat doet het
kabinet eraan om het huidige krachtige maritieme cluster voor Nederland
te behouden, zodat Nederland ook echt een rol gaat spelen bij diepzeemijnbouw?
De leden van de VVD-fractie lezen dat circulariteit ingezet wordt om
leveringszekerheid van kritieke grondstoffen te vergroten en negatieve
impact van ketens te verkleinen. Deze leden zien dat veel producten
(elektrische apparatuur) bestaan uit een kleine hoeveelheid kritieke
grondstoffen, gecombineerd met een kunststof of plastic behuizing. Deze
leden vragen of de grondstoffen olie en gas (basis voor plastic) kunnen
worden meegenomen in de beoordeling van de negatieve impact op
ketens?
De leden van de VVD-fractie lezen dat bij circulariteit vaak gedacht wordt
aan recycling maar dat dat niet voldoende is. Deze leden vragen of het
kabinet kan aangeven hoe groot de hoeveelheid grondstoffen is die
momenteel in onze samenleving in reeds bestaande producten aanwezig
is. Kan het kabinet aangeven op welke manier het deze grondstoffen denkt
te kunnen hergebruiken, ondanks dat deze producten wellicht niet
ontworpen zijn voor recycling? De leden van de VVD-fractie lezen dat
Nederland met 80% recycling tot de koplopers in Europa behoort? Kan het
kabinet aangeven hoe die 80% is onderbouwd? Deze leden vragen het
kabinet om hergebruik van grondstoffen te meten door aan de voorkant
bij de productie van producten vast te stellen hoeveel van de grondstoffen

3

afkomstig zijn van hergebruik. Kan het kabinet dat percentage aangeven
en als indicator voor circulariteit hanteren?
De leden van de VVD-fractie lezen dat innovatie belangrijk is voor het
mogelijk maken van circulaire strategieën. Deze leden lezen dat in 2023
het missiegedreven innovatiebeleid wordt geactualiseerd. Een van de
belemmeringen voor succesvolle innovaties bij startups is het verkrijgen
van de zogenaamde einde-afval-status zodat herbruikbare grondstoffen
uit afval afgezet kunnen worden bij klanten. Deze leden vragen of het
vereenvoudigen van het verkrijgen van de einde-afval-status onderdeel
kan zijn van het innovatiebeleid.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet de mogelijkheden
verkent om bedrijven met ambitieuze circulaire projecten te faciliteren.
Deze leden vragen welke beleidsinterventies daarvoor reeds beschikbaar
zijn en welke binnen de grondstoffenstrategie, de maatwerkafspraken of
het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) nog verwacht
worden? Deze leden vragen of de beperkingen die import en export van
afval momenteel met zich mee brengen kunnen worden weggenomen,
zodat circulaire innovaties binnen een Europees gelijk speelveld kunnen
ondernemen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat circulariteit toeziet op vier vormen
van maatschappelijke impact, waaronder een schonere leefomgeving.
Deze leden vragen of het kabinet kan aangeven hoe de emissienormen
voor bedrijven in Europa van elkaar verschillen en of het ervoor kan
pleiten deze te uniformeren zodat ook hier voor circulaire innovaties en
bedrijven een gelijk speelveld ontstaat.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
nationale grondstoffenstrategie. In een snel veranderende wereld, zowel
op geopolitiek gebied als op het gebied van technologische ontwikkelingen, is het cruciaal dat we op nationaal en op Europees niveau
strategisch nadenken over onze grondstoffenbehoefte en hoe we in deze
vaak groeiende behoefte kunnen blijven voldoen in de toekomst. Deze
leden bedanken de betrokken bewindslieden voor het geven van
opvolging aan de motie van het lid Hagen c.s. (Kamerstuk 32 852, nr. 192)
en de motie van het lid Hammelburg (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2529).
De leden van de D66-fractie achten het verminderen van het gebruik en
herwinning, zodat kritieke grondstoffen kunnen worden onttrokken uit
afval, de beste manieren om te kunnen voldoen aan de Nederlandse en
Europese behoefte aan kritieke grondstoffen. Deze leden moedigen aan
dat beleid rondom kritieke grondstoffen onderdeel uitmaakt van het
nationaal plan circulaire economie. Over circulair en innovatie als
handelsperspectief hebben deze leden een aantal vragen. Deelt het
kabinet de mening dat recycling en hergebruik twee belangrijke manieren
zijn om in de toekomst te voldoen aan onze behoefte aan kritieke
grondstoffen? Op welke manier is het kabinet van plan om extra in te
zetten op urban mining? Op welke manier wordt er specifiek aandacht
besteed aan kennisdeling over urban mining tussen gemeenten/regio’s en
tussen landen binnen de EU? Zal in het NPCE specifiek worden ingegaan
op de implementatie van concrete maatregelen om kritieke grondstoffen
te onttrekken uit ons afval? Zo ja, hoe en wanneer wordt de Kamer
daarover geïnformeerd? Heeft het kabinet er oog voor dat nieuwe
circulaire initiatieven/bedrijven een grote vraag doen op energie? Op wat
voor manieren ondersteunt het kabinet deze bedrijven in het faciliteren en
accommoderen van deze (grotere) energievraag? Wordt dit betrokken bij

4

de aanleg van bijvoorbeeld nieuwe waterstofinfrastructuur of maatwerkafspraken? Op welke manier wordt in ruimtelijk beleid rekening gehouden
met de terugwinning van (kritieke) grondstoffen, er vanuit gaande dat
recycle en productielocaties fysieke ruimte innemen? Het kabinet geeft
aan bedrijven met ambitieuze circulaire projecten te faciliteren met
gerichte beleidsinterventies. Kan het kabinet aangeven wat deze beleidsinterventies behelzen?
De leden van de D66-fractie stellen dat een circulaire economie niet alleen
moet uitgaan van kritieke grondstoffen, maar ook van het terugbrengen
van het gebruik van primaire grondstoffen in algemene zin en van het zo
vaak en zo veel mogelijk hergebruiken van grondstoffen. Op welke manier
gaat er ingezet worden op het terugbrengen van het gebruik van primaire
grondstoffen in algemene zin en het zo vaak mogelijk gebruiken en
hergebruiken van (kritieke) grondstoffen? Welke concrete actie onderneemt het kabinet nationaal en op Europees niveau om te streven naar
het afzien van productie (bovenste stap op de R-ladder)?
De leden van de D66-fractie weten dat de klimaattransitie om veel
(kritieke) grondstoffen vraagt. Om in 2050 klimaatneutraal te kunnen zijn
zullen we spaarzaam moeten omgaan met de kritieke grondstoffen die
nodig zijn voor de productie van essentiële goederen voor de energietransitie (zoals zonnepanelen, windmolens etc.). Daarom hebben de leden van
de D66-fractie een aantal vragen over de weg richting een klimaatneutraal
Nederland en de rol die kritieke grondstoffen daarbij spelen. Is het kabinet
voornemens om, naar gelijkenis van andere grond- en brandstoffen zoals
olie en gas, ook beleid rond onwenselijke afhankelijkheden, strategische
reserves en vergelijkbaar beleid te ontwikkelen ten aanzien van kritieke
mineralen? Beschikt de Rijksoverheid over schattingen of een overzicht
van de huidige voorraden (al dan niet verwerkt), verwachtte vraag in 2030
en 2050 per sector (bijvoorbeeld energie, (auto)mobiliteit e.d.)? Op dit
moment berekent Nederland de klimaatimpact van productie en
producten aan CO2-uitstoot alleen binnen Nederland. Mede hierdoor
krijgen gewonnen primaire grondstoffen en halffabricaten, geproduceerd
buiten Nederland, een lagere CO2-uitstoot toegerekend dan herwonnen of
gerecyclede materialen dan wel producten van Nederlandse bodem.
Herkent het kabinet dit beeld en welke stappen worden op dit gebied
gezet? Is het kabinet bereid om bij de analyse van de weerbaarheid van de
vitale infrastructuur niet alleen te kijken naar kritieke grondstoffen en
halffabricaten, maar ook naar producten als elektriciteitskabels en
elektriciteitsmeters? Zo nee, waarom niet? Hoe verhoudt de CO2-uitstoot
van potentiele winning en raffinage van kritieke grondstoffen in Europa
zich tot de situatie dat deze grondstoffen worden geïmporteerd van buiten
de EU?
De Milieukostenindicator (MKI) wordt steeds vaker ingezet als meetinstrument voor de berekening van de milieu-impact van verschillende
materialen. Is het kabinet voornemens MKI-berekeningen verplicht te
stellen Kan het kabinet aangeven of het onderscheid in primaire grondstoffen en secundaire grondstoffen hierin voldoende zijn meegewogen?
Zo ja, hoe? Wordt de berekening van CO2-uitstoot buiten landsgrenzen
hier voldoende in meegenomen? Heeft het kabinet een voorstel om
bijvoorbeeld de CO2-uitstoot per indicatie toe te rekenen aan geïmporteerde grondstoffen, producten of halffabricaten of de CO2-uitstoot pas te
berekenen vanaf het moment dat een grondstof op Nederlandse bodem
herwonnen is en houdt het kabinet hiermee rekening in aanbestedingseisen?
De leden van de D66-fractie menen dat Nederland als doorvoer- en
kennisland een mooie positie heeft om een belangrijke rol te vervullen in
het zekerstellen van kritieke grondstoffen. Over de exacte rol van

5

Nederland hebben deze leden nog een aantal vragen. Het kabinet geeft
aan dat Nederland geen grote rol heeft in de waardeketens van kritieke
grondstoffen. Kan het kabinet aangeven hoe de recycling en terugwinning
van grondstoffen uit producten zich verhoudt tot de nationaal benodigde
grondstoffen? Heeft het kabinet inzicht in de ingezamelde producten,
bestaande uit onder andere kritieke grondstoffen en in hoeverre
Nederland deze op nationaal of Europees niveau recyclet en hergebruikt?
Heeft het kabinet inzicht in de hoeveelheid «afval» en daarmee (kritieke)
grondstoffen die Nederland exporteert, zowel naar EU-lidstaten als
niet-Europese landen en welk potentieel van urban mining Nederland en
dus Europa daarmee onbenut laat? Het kabinet schrijft dat er een
verkenning uitgevoerd zal worden naar de voor- en nadelen van raffinagecapaciteit van kritieke grondstoffen in Nederland. Wanneer kan deze
verkenning worden verwacht? Wordt in deze verkenning de optie voor het
vormgeven van strategische voorraden meegenomen? Kan het kabinet
aangeven hoe de strategische positie van raffinagecapaciteit zich
verhoudt tot onze ambitie om klimaatneutraal en volledig circulair in 2050
te zijn? Op welke manier is het kabinet van plan om als Nederland
concreet bij te dragen aan duurzame Europese mijnbouw en raffinage?
Welke stappen zet Nederland om een positie in te kunnen nemen in de
raffinage van kritieke grondstoffen? Op welke manier wordt circulariteit nu
meegenomen bij het aanbestedingsbeleid binnen de Rijksoverheid en
lagere overheden? Ziet het kabinet mogelijkheden om te starten met
circulaire gunningscriteria tot en met de eis voor circulaire sloop en bouw
in 2023? Kan het kabinet aangeven wanneer de kennis- en innovatieagenda’s worden geactualiseerd en naar de Kamer komen en hoe het
kabinet voornemens is om de circulaire economie en kritieke grondstoffen
hierin mee te nemen? Wanneer kan het kabinetsstandpunt over diepzeemijnbouw worden verwacht?
De leden van de D66-fractie achten Europees beleid en Europese
samenwerking op het gebied van grondstoffen onmisbaar. Daarom
hebben deze leden hierover nog een aantal vragen. Het kabinet geeft aan
dat de Europese Commissie periodiek de kritieke grondstoffen vaststelt. Is
er op Europees niveau inzicht in de verhouding van import van kritieke
grondstoffen ten opzichte van export van kritieke grondstoffen in
producten, al dan niet als afval aangemerkt? Kan het kabinet aangeven of
deze lijst van kritieke grondstoffen gelieerd is, enerzijds aan industriebeleid van de EU en anderzijds voldoende gericht is op recycling en
hergebruik van deze grondstoffen, zoals lithium? Het kabinet is
voornemens een speciaal vertegenwoordiger in te stellen voor de
grondstoffenstrategie. Op welke wijze zal deze speciaal vertegenwoordiger de voortgang van de omslag naar een circulaire economie bevorderen? Zal de inzet van de speciaal vertegenwoordiger dus specifiek gaan
over hergebruik/recycling en het industriebeleid van de EU? Het kabinet
geeft aan dat Nederland binnen Europa een koploper is op inzameling.
Biedt dit binnen Europa mogelijkheden om aanspraak te maken op
subsidies die de ontwikkeling van hoogwaardige recycling kunnen
versterken? Het kabinet schrijft dat er in Europees verband onderzoek
gedaan zal worden naar de mogelijkheid voor de vormgeving van
strategische voorraden. Wanneer kunnen de resultaten hiervan worden
verwacht? De leden van de D66-fractie vragen het kabinet om een
appreciatie van de nieuw gevonden kritieke mineralen in Zweden. Zijn er
reeds technologieën beschikbaar om voorraden kritieke grondstoffen
(zoals bijvoorbeeld recentelijk ontdekt in Zweden) op een duurzame en
milieuvriendelijke manier te kunnen winnen?
De leden van de D66-fractie weten dat mijnbouwactiviteiten gepaard gaan
met schade aan milieu en natuur. Daarnaast kan de aanwezigheid van
kritieke grondstoffen nadelige gevolgen hebben voor lage- en middenin-

6

komenslanden. De werkomstandigheden vragen, wat deze leden betreft,
om permanente aandacht. Over de gevolgen van mijnbouw, zowel op
sociaal vlak als op milieuvlak hebben zij een aantal vragen. Op welke
manier zet het kabinet zich in Europees verband in om de negatieve
effecten van de aanwezigheid en de extractie van kritieke grondstoffen in
lage- en middeninkomenslanden te voorkomen? Op welke manier zet het
kabinet zich ervoor in om te voorkomen dat de toenemende behoefte aan
kritieke grondstoffen zal leiden tot meer negatieve beïnvloeding van
bossen en andere natuur? Op welke manier zet het kabinet zich ervoor in
dat de toenemende behoefte aan kritieke grondstoffen niet zal leiden tot
meer vervuiling van waterbronnen (vooral in landen waar drinkwater
reeds schaars is)? Op welke manier wordt er gewerkt aan het beperken
van de CO2-uitstoot die vrijkomt bij de productie van kritieke grondstoffen? Op welke manier zet het kabinet zich ervoor in dat de toenemende behoefte aan kritieke grondstoffen niet zal leiden tot kinderarbeid
of andere vormen van uitbuiting of moderne slavernij?
De leden van de D66-fractie stellen dat er binnen een grondstoffenketen
niet een enkele verantwoordelijke aan te wijzen is. Dit is een ander
uitgangspunt dan de huidige economische en financiële kaders. De
Nederlandsche Bank (DNB) bracht eerder een Roadmap circulair financieren 2030 uit. Hierover en over het belang van financiering voor het
ontwikkelen van de circulaire economie en daarmee hergebruik van
(kritieke) grondstoffen hebben deze leden nog een aantal vragen. Deelt
het kabinet de mening dat adequate financiering onmisbaar is voor de
doorontwikkeling van de circulaire economie? Is het kabinet op de hoogte
van deze ontwikkelingen en de pilots bij DNB? Is het kabinet met hen in
gesprek over welke wet- en regelgeving dient te worden aangepast om
het financiële aspect en daarmee gedeelde verantwoordelijkheid in een
keten binnen de circulaire economie te ondersteunen? Op welke manier
draagt het kabinet bij aan het creëren van een gelijk speelveld op het
gebied van financiering van circulaire bedrijven? Hoe kan aanpassing van
wet- en regelgeving bijdragen aan het gemakkelijker maken voor
circulaire bedrijven om een financiering rond te krijgen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de Nationale
Grondstoffenstrategie en hebben daarover nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat het van groot belang is
om de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen te vergroten in een
wereld waar deze grondstoffen van een steeds groter geopolitiek belang
zijn en waarin de vraag naar kritieke grondstoffen toeneemt als gevolg
van de energietransitie. Het kabinet noemt daarom het vergroten van de
leveringszekerheid van kritieke grondstoffen het centrale doel van de
grondstoffenstrategie, maar de motie van het lid Hagen c.s. over het
ontwikkelen van een grondstoffenstrategie (Kamerstuk 32 852, nr. 192)
stelt dat ook het strategisch versnellen van de circulaire economie en een
groene-industriepolitiek centraal zouden moeten staan. Deze leden
merken op dat het kabinet bijvoorbeeld wel stelt dat er verdienmodellen
zullen ontstaan voor het terugwinnen van kritieke grondstoffen, maar
daarbij niet ingaat op de rol van de overheid bij het stimuleren daarvan.
Deze leden zouden graag ook in de grondstoffenstrategie meer aandacht
zien voor deze aspecten en missen een kwantitatieve analyse en doelstellingen op het gebied van circulaire grondstoffen. Zij vragen het kabinet
om in de voor de zomer van 2023 aangekondigde nadere uitwerking van
de doelen in een programmatische aanpak ook expliciet stil te staan bij
deze elementen en daarbij concrete kwantitatieve doelen op te nemen.

7

De leden van de CDA-fractie lezen dat de grondstoffenstrategie en het
NPCE op elkaar aan zullen sluiten en elkaar zullen versterken, maar hen is
niet duidelijk hoe dat zal leiden tot concrete doelen en acties op bijvoorbeeld het gebied van secundaire grondstoffen. Zij vragen het kabinet om
hierop in te gaan en tevens te verduidelijken welke doelen en acties een
plek zullen krijgen in de verdere uitwerking van de grondstoffenstrategie
en welke in het NPCE.
De leden van de CDA-fractie merken op dat vanuit de afvalsector een
poging is gedaan om een doelstelling op het gebied van secundaire
grondstoffen ter vervanging van primaire abiotische (fossiele) grondstoffen te concretiseren. Zij vragen het kabinet te reageren op de stelling
uit deze analyse dat Nederland om aan het doel voor het halveren van het
gebruik van primaire grondstoffen in 2030 te voldoen 125 Mton aan
additionele secundaire grondstoffen nodig zal hebben. Is dit een accurate
schatting? Kan het kabinet eventueel een onafhankelijke partij dit laten
toetsen? Deze leden vragen het kabinet tevens in te gaan op waar deze
grote hoeveelheid aan secundaire- en biogrondstoffen vandaan zal
moeten komen en welk deel daarvan zal moeten worden geïmporteerd.
Daarnaast vragen deze leden het kabinet om te reflecteren op de
recyclingresiduen die vrijkomen bij het opwerken van deze hoeveel
secundaire grondstoffen, de verwerkingscapaciteit die nodig is voor deze
residuen en de rol die het kabinet daarbij ziet voor afvalenergiecentrales.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat tijdens het meest recente debat over
circulaire economie aangaf dat zij het onacceptabel vond dat ons afval
terecht komt op plekken (in het buitenland) waar het niet zou moeten zijn.
Zij gaf een voorbeeld van afval in mangrovebossen en dat zij zich daar
enorm voor schaamde. Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat we ons
afval dusdanig monitoren dat deze werkwijze tot het verleden gaat
behoren? In hoeverre monitoren wij dat nu als Nederland?
De leden van de CDA-fractie lezen dat China en Rusland inmiddels
strategische posities innemen op het gebied van diepzeemijnbouw in
wateren buiten de rechtsmacht van staten. Het kabinet schrijft dat
Nederland dat, in navolging van enkele andere Europese landen, en gelet
op onze sterk ontwikkelde maritieme industrie ook zou kunnen doen. Deze
leden vragen het kabinet op welke wijze het op dit vlak actie onderneemt,
eventueel in samenwerking met andere EU-lidstaten. Deze leden spreken
de hoop uit dat diepzeemijnbouw, bijvoorbeeld vanwege technologische
ontwikkelingen en het verminderen van de vraag naar grondstoffen, niet
nodig zal zijn in de toekomst, maar achten het verstandiger om, indien dat
wel nodig is, deze vorm van mijnbouw vorm te geven met onze eigen
condities in het kader van Internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen (IMVO) in plaats van een nieuwe afhankelijkheid te creëren
ten opzichte van landen zoals China en Rusland. Zij vragen hoe het
kabinet naar dit dilemma kijkt.
De leden van de CDA-fractie constateren dat ook in vitale infrastructuur
gebruik wordt gemaakt van kritieke grondstoffen en dat het kabinet begin
2023 met een analyse komt die beter zicht geeft op de weerbaarheid van
vitale infrastructuur en de afhankelijkheden van specifieke grondstoffen
die daarbij spelen. Deze leden horen vanuit de netbeheerders dat er
behoefte is aan een verdere concretisering van wat wordt verstaan onder
vitale infrastructuur en in hoeverre de energie-infrastructuur daar ook
onder valt. Kan het kabinet daar duidelijkheid over geven? Kan het kabinet
tevens aangeven of er bij de genoemde analyse van de weerbaarheid van
vitale infrastructuur, naast kritieke grondstoffen, ook voor de energie-

8

infrastructuur belangrijke producten zoals elektriciteitskabels en -meters
mee worden genomen?
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet ook in te gaan op de rol
die de beschikbaarheid van grondstoffen op de lange termijn speelt in de
keuzes die Nederland maakt bij de inrichting van het toekomstige
energiesysteem. Op welke wijze wordt daar in het beleid en de plannen
voor het energiesysteem rekening mee gehouden? Wordt in het Nationaal
Plan Energiesysteem 2050 bijvoorbeeld rekening gehouden met de impact
van het energiesysteem op de behoefte aan grondstoffen? Is het kabinet
van mening dat ook de milieueffecten van grondstoffen in de gehele keten
een rol moeten spelen in de keuzes die Nederland maakt in de energietransitie?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken. Deze leden zien dat toegenomen globalisering leidt tot grotere
strategische afhankelijkheid en dat Nederland als gevolg daarvan een
kwetsbare positie inneemt in geopolitieke spanningen. Genoemde leden
erkennen daarom het belang van het ontwikkelen van een strategie om
ons voor te bereiden op deze risico’s. Deze leden zien in onderhavige
stukken een probleemschets en een onderbouwing waarom een strategie
belangrijk is, maar ontdekken hierin niet hoe het kabinet wil gaan
handelen om de risico’s te verkleinen. Zij vragen het kabinet om meer
duidelijkheid te scheppen over hoe het de strategische afhankelijkheid wil
afbouwen en daarbij ook in te gaan op het beschikbaar stellen van geld en
middelen hiervoor. Daarbij verzoeken zij het kabinet om in te gaan op
waar dit geld vandaan komt. Met andere woorden: welke verschuiving
van inzet vindt hierdoor plaats? Deze leden constateren dat de energietransitie een verschuiving in het gebruik van grondstoffen met zich
meebrengt. De leden van de SP-fractie lezen niet op welke manier het
kabinet voornemens is om de inzet van geld en middelen aan te passen
op deze verschuiving. Zij vragen het kabinet om hier meer inzicht in te
geven en daarbij in het bijzonder in te gaan op de subsidies en belastingkortingen die nu gelden voor de fossiele industrie.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het kabinet zich moet
voorbereiden op situaties waarin er zich problemen voordoen in de
directe dan wel indirecte keten van kritieke grondstoffen en vragen het
kabinet om probleemscenario’s uit te werken met de nadruk op mogelijk
oplossingen voor deze probleemscenario’s.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat in de nadere uitwerking
van de grondstoffenstrategie nagedacht moet worden over de gehele
levensloop van producten en het mogelijk hergebruik van grondstoffen.
Daarbij willen zij het kabinet meegeven dat hergebruik kritisch bezien
moet worden en dat deze getoetst moet worden op duurzaamheid en
bijdrage aan klimaatneutraliteit. Niet al het hergebruik kan even duurzaam
gebeuren. Gedacht kan worden aan hoe de grondstoffen in zonnepanelen
en windmolens na hun levensloop ook duurzaam gebruikt kunnen
worden. Zij vragen het kabinet om dit aspect mee te nemen in de verdere
uitwerking van de grondstoffenstrategie.
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet om in de uitwerking ook de
effectiviteit van de inzet van kritieke grondstoffen in de Nederlandse
samenleving mee te wegen. Daarbij kan gedacht worden aan afwegingen
over de inzet van collectieve middelen zoals buurtbatterijen versus
individuele inzet van thuisbatterijen. Zij verzoeken het kabinet om in de

9

uitwerking van de nationale grondstoffenstrategie inzicht te geven in het
strategisch gebruik van deze kritieke grondstoffen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA- en
GroenLinks-fracties
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties hebben kennisgenomen
van de nieuwe Nationale Grondstoffenstrategie. Met de nieuwe Grondstoffenstrategie kunnen economische, ecologische en sociale uitdagingen
integraal worden aangepakt en deze leden achten het van groot belang
dat mens en milieu het focuspunt zijn in het nationale en Europese
grondstoffenbeleid, des te meer in de landen waar zich problemen
voordoen omtrent de winning van grondstoffen. Hieromtrent hebben deze
leden nog vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties lezen dat de energietransitie een vraagverschuiving veroorzaakt naar de hiervoor kritieke
grondstoffen en mineralen en dat deze vraag invloed heeft op de
grondstoffenwinning en de daarmee gepaard gaande effecten op milieu,
mens en klimaat. Veel van de nu kritieke grondstoffen worden ook
gebruikt voor producten die niet van nationaal strategisch belang zijn. In
de strategie wordt dit als een gegeven gepresenteerd en niet als een punt
waar de overheid op kan interveniëren. Wat is de reden hiervoor?
Waarom wordt, gezien de schaarste en daarmee ook mogelijk oplopende
prijzen van deze kritieke grondstoffen op de lange termijn, geen interventiestrategie ontwikkeld voor welke producten bij uitstek de kritieke
grondstoffen moeten worden ingezet, zodat de energietransitie niet in
gevaar komt? Hoe kan het kabinet verzekeren dat huishoudens met een
laag inkomen niet disproportioneel hard worden geraakt in een economie
die in toenemende mate afhankelijk wordt van steeds schaarsere
grondstoffen? Zal het NPCE, dat vooruitblikt naar 2050, ook een scenario
schetsen waarin de schaarste van kritieke grondstoffen zo groot is dat
grootschalige verandering van ons consumptiegedrag noodzakelijk is?
Kan het kabinet in deze notitie ook reflecteren op de groeiende impact van
e-waste en het belang van wetgeving die praktijken als «planned
obsolescence», oftewel producten opzettelijk een korte levensduur geven,
bemoeilijkt? Zo niet, kan het kabinet hier dan nu al een reflectie op geven?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vinden de houding van het
kabinet wat betreft de rol van het bedrijfsleven en de overheid nog niet
helder genoeg. Zo blijft onduidelijk waar de verantwoordelijkheid van
bedrijven eindigt en die van de overheid begint. Welke informatie- en
controleplicht komt er te liggen bij bedrijven, bij welke signalen grijpt de
overheid in? De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties wijzen daarbij
ook op het belang van klokkenluiders die autoriteiten of media durven te
attenderen op onrecht. Deelt het kabinet de mening dat klokkenluiders een
belangrijke rol spelen in het toezien op duurzame en menswaardige
grondstoffenketens? Op welke manieren gaat het kabinet de veiligheid
van klokkenluiders waarborgen? Bij welke nationale autoriteit kan een
klokkenluider zich melden en wordt deze ook toegankelijk gemaakt voor
melders buiten Nederland? Gaat het kabinet de rechten van klokkenluiders
concreet maken in verder te sluiten partnerschappen? Deze leden zien ook
dat de positie van de arbeider in de grondstoffenketen precair is en deze
nog onvoldoende wordt meegenomen in de huidige notitie. Welke
maatregelen ziet het kabinet voor zich om arbeidsrechten beter te
beschermen in de hele keten? Op welke manieren kan het kabinet bij het
sluiten van nieuwe partnerschappen waarborgen dat lokale vakbonden of
vergelijkbare belangenpartijen en autoriteiten actief worden betrokken? Is
het kabinet bereid dit voortaan als voorwaarde op te nemen bij het

10

aangaan van partnerschappen die betrekking hebben op kritieke grondstoffen?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties zijn enigszins kritisch op de
puur Nederlandse dimensie van de Grondstoffenstrategie. Ieder land heeft
recht op een duurzame toekomst. Alleen dan is deze transitie succesvol.
Deelt het kabinet de mening dat de beschikbaarheid van kritieke metalen
en mineralen een wereldwijde energietransitie moet stimuleren voor alle
landen en niet alleen voor welvarende landen zoals Nederland? Zo ja, hoe
gaat het kabinet ervoor zorgen dat landen in het mondiale Zuiden zoals
Zuid-Afrika en Congo, waar momenteel veel grondstoffen gewonnen
worden voor de energietransitie, ook kunnen profiteren van de transitie?
Hoe verenigt het kabinet de ambitie voor een «just transition» met het
verplaatsen van raffinage en verwerking naar Europa? Hoe helpt het
kabinet de landen die economisch afhankelijk zijn van de export van deze
grondstoffen richting een duurzame economie? Ziet het kabinet bijvoorbeeld de mogelijkheid om tweedehands zonnecellen en batterijen te
schenken aan landen die Nederland kritieke grondstoffen leveren? Om
toch de positie van Nederland nog in beschouwing te nemen: welke
verantwoordelijkheid ligt er bij Nederland in haar unieke rol als exporteur
en importeur? Wat verwacht het kabinet van transportbedrijven die talloze
dichte containers importeren en ongeopend weer exporteren? Welke
voorwaarden wil zij stellen aan het verwerken en transporteren van
goederen die niet binnenlands worden gebruikt? Welke partij controleert
de ketens achter deze import- en exportproducten?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties lezen dat in de Grondstoffenstrategie wordt onderkend dat er veel water nodig is voor de mijnbouw
van kritieke grondstoffen, terwijl 50% van die productie juist plaatsvindt in
gebieden die gevoelig zijn voor droogte. Hiernaast is er bij het mijnen
hoog risico op de vervuiling van nabijgelegen waterbronnen en
ontwrichting van de biodiversiteit en creëert een hogere vraag naar
grondstoffen een verslechtering van de kwaliteit van de voorraden. In het
Actieplan Beleidscoherentie voor Ontwikkelingssamenwerking wordt
onder het thema Verkleinen Nederlandse klimaat-, land- en watervoetafdruk benadrukt dat Nederlandse productie, consumptie en handel in
toenemende mate plaatsvindt binnen planetaire grenzen met positieve
impact op bestrijding van armoede en ongelijkheid en dat Nederlands
beleid niet leidt tot mogelijk negatieve gevolgen voor de voedselproductie, toegang tot water, bossen en biodiversiteit in ontwikkelingslanden.1 Hoe kan het kabinet verzekeren dat bij de mijnbouw naar kritieke
grondstoffen in betreffende landen de waterkwaliteit en -kwantiteit zeker
gesteld is voor lokale behoeften? Hoe kan het kabinet garanderen dat het
waterverbruik voor mijnbouw de natuurlijke ecosystemen en biodiversiteit
niet beschadigt of aantast? Op welke manier koppelt het kabinet de
noodzaak van het verkleinen van de watervoetafdruk bij grondstofwinning
ook aan een verandering in onze maatschappelijke levensstijl en vermindering in algeheel grondstoffenverbruik door consumptie te doen
verkleinen, conform het R-laddermodel van het Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL)?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties lezen dat Nederland zich bij
de herziening van de richtlijnen van de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) zal inzetten voor aanbevelingen
op het gebied van circulariteit, en klimaat- en milieurisico’s. Grondstoffenwinning kent echter ook ernstige problemen zoals genderongelijkheid en
1

Open Overheid, 22 november 2022 (https://open.overheid.nl/repository/ronlf8f0e78d382aefac9faaa3d173634f19a372864b/1/pdf/annex-bij-herziening-actieplanbeleidscoherentie-voor-ontwikkeling.pdf).

11

seksueel geweld, zoals de strategie ook onderkent. Op welke manier gaat
het kabinet bij de herziening van de OESO-richtlijnen inzetten op een
betere verankering van deze thema’s? De strategie stelt als reactie hierop
tevens dat bedrijven en overheden moeten inzetten op verantwoorde,
duurzame productie om de concurrentiepositie te waarborgen. Hoe is het
kabinet voornemens om de genderdimensie die de problematiek van
grondstoffenwinning met zich meebrengt te integreren in haar handelsbeleid omtrent kritieke grondstoffen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de Nationale Grondstoffenstrategie en hebben hierover nog enkele vragen
en opmerkingen aan het kabinet.
De leden van de PvdD-fractie constateren dat het belangrijk is om veel
zuiniger met grondstoffen om te gaan. Zeker aangezien de Nederlandse
Overshoot Day, de dag waarop we net zoveel grondstoffen hebben
gebruikt als de aarde ons in een heel jaar kan bieden, dit jaar al valt op
12 april. Alles wat we de rest van het jaar consumeren doen we ten laste
van komende generaties. Ook blijkt uit het recent gepubliceerde Circularity Gap Report 2023 dat de wereldeconomie de afgelopen jaren minder
circulair is geworden, aangezien het hergebruik van materialen is gedaald
van 9 naar 7%.2 Er is dus nog een hele lange weg te gaan voordat we
daadwerkelijk een circulaire economie hebben bereikt. Deze leden zijn
ervan op de hoogte dat het kabinet binnenkort met het NPCE komt, maar
zijn van mening dat juist ook in de Nationale Grondstoffenstrategie moet
worden uitgewerkt hoe circulariteit concreet wordt ingevuld. Deze leden
zijn daarom teleurgesteld dat slechts heel summier wordt ingegaan op
hoe circulariteit precies plaats krijgt in deze grondstoffenstrategie en
zouden hier graag, vooruitlopend op het NPCE, inzicht in krijgen.
De leden van de PvdD-fractie lezen dat er wordt ingezet op circulaire
strategieën, zoals vermindering van grondstoffengebruik, substitutie van
grondstoffen, levensduurverlenging en hoogwaardige verwerking, maar
vervolgens worden deze strategieën niet concreet uitgewerkt. Hoe worden
bedrijven en instanties eraan gehouden dat het circulair omgaan met
grondstoffen, met name het verminderen van het grondstoffengebruik, als
uitgangspunt worden genomen in de bedrijfsvoering? Is het kabinet het
met deze leden eens dat het «streven» naar een circulaire strategie zo
hoog mogelijk op de R-ladder niet vrijblijvend moet zijn? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, welke regelgeving is er in de maak die ervoor zorgt dat
bedrijven en andere instanties daadwerkelijk circulaire strategieën
implementeren en zich altijd moeten inspannen om grondstoffen te
gebruiken volgens strategieën zo hoog mogelijk op de R-ladder? Is het
kabinet bereid om ervoor te zorgen dat bedrijven en andere instanties zich
moeten kunnen verantwoorden over welke strategie zij hebben gekozen
en waarom er niet is gekozen voor een strategie hoger op de R-ladder (als
dit van toepassing is)?
De leden van de PvdD-fractie valt het ook op dat er in de Nationale
Grondstoffenstrategie geen doelstellingen worden verbonden aan
circulair gebruik van grondstoffen. Is het kabinet bereid om aparte
doelstellingen te verbinden aan elk van de genoemde circulaire strategieën in de grondstoffenstrategie? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan het
kabinet ingaan op hoe zij dan vervolgens wil borgen dat deze doelstellingen ook zullen worden behaald? Deelt het kabinet de mening dat de
grondstoffentransitie een belangrijke basis is voor de circulaire economie
2

Circularity Gap Reporting Initiative, z.d. (https://www.circularity-gap.world/2023).

12

en dat integraliteit tussen de verschillende ministeries die met de
grondstoffentransitie te maken hebben cruciaal is? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, waarom heeft het kabinet dan niet van de gelegenheid gebruik
gemaakt om, vooruitlopend op het NPCE, circulariteit een prominentere
plek te geven in deze grondstoffenstrategie? Deelt het kabinet de mening
dat dit een gemiste kans is?
De leden van de PvdD-fractie zien het nieuwe grondstoffenbeleid voorts
als kans om rechtvaardiger en eerlijk beleid te gaan voeren ten aanzien
van het verkrijgen en beheren van grondstoffen uit het Mondiale Zuiden.
Mens en milieu moeten centraal komen te staan in het nieuwe grondstoffenbeleid. Het belang hiervan werd recent weer onderstreept in een nieuw
onderzoek over mijnen, waaruit blijkt dat meer dan de helft van de mijnen
ter wereld zich in het leefgebied van inheemse volkeren bevindt.3 Hoe
gaat het kabinet ervoor zorgen dat inheemse rechten en specifiek het
recht op vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming, oftewel
«free, prior and informed consent» (FPIC) en het «recht om nee te zeggen»
gerespecteerd worden bij grondstofwinning? Deze leden lezen dat het
kabinet gelijkwaardige samenwerking een uitgangspunt maakt als het
gaat om het verkrijgen van grondstoffen. Kan het kabinet toelichten hoe
deze gelijkwaardige samenwerking, met name met landen in het Mondiale
Zuiden, tot stand zal komen? Welke voorwaarden zullen de samenwerking
gelijkwaardig maken? Hoe gaat het kabinet garanderen dat de
waarborging van mensenrechten en milieu niet alleen bij het Ministerie
van Buitenlandse Zaken (BuZa) blijft liggen maar door alle ministeries
integraal wordt betrokken in het verkrijgen van grondstoffen? Deze leden
lezen dat de Ministeries van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), van
Economische Zaken en Klimaat (EZK) en van BuZa) tijdens een stakeholdersessie ideeën en kennis hebben opgehaald bij bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties, die gebruikt zijn voor de
ontwikkeling van de voorliggende strategie. Hoeveel lokale en grassroots(vrouwen)organisaties, -netwerken en vertegenwoordigers van inheemse
gemeenschappen uit landen waarin Nederlandse bedrijven actief zijn in
grondstoffenwinning en -verwerking waren er bij deze sessie aanwezig?
Indien dit er geen of weinig waren, welke lessen trekt dit kabinet, dat
beweert te hechten aan de stem van lokale gemeenschappen en in het
bijzonder vrouwen in de mijnbouw en (politieke) besluitvorming, hieruit?
Op welke manier is het kabinet van plan hen beter bij de strategie te
betrekken? Ook schrijft het kabinet in de strategie dat grondstoffenwinning en onwettige handel in instabiele gebieden vaak de oorzaak of
katalysator zijn van ongebalanceerde economische ontwikkeling,
conflict(financiering) en corruptie en dat dit onder meer geldt voor kritieke
grondstoffen zoals kobalt, wolfraam en tantaal. In het kader van conflictpreventie heeft het kabinet zich met het vierde Nationaal Actieplan 1325
gecommitteerd aan onder meer de ontwikkeling én het structurele gebruik
van early warning-mechanismen, waarin het perspectief van lokale
vrouwen en jongeren centraal staat en er samen wordt gewerkt met lokale
vrouwenorganisaties om early warning signs op te vangen. Waarom
ontbreekt het in de grondstoffenstrategie aan handvatten om geweld als
gevolg van grondstofwinning en onwettige handel te voorkomen? Hoe
gaat het kabinet hier alsnog proactief uitvoering aan geven, in samenwerking met onder andere lokale gemeenschappen en vrouwenorganisaties?
De leden van de PvdD-fractie lezen voorts dat er in de grondstoffenstrategie wordt benoemd dat Nederland actieve betrokkenheid zal tonen bij
de herziening van de conflictmineralenverordening. Deelt het kabinet de
mening dat de huidige situatie in Oost-Congo, waar hevig wordt
3

Gizmodo, 8 december 2022 (https://gizmodo.com/over-half-the-worlds-energy-transitionminerals-are-on-1849865104).

13

gevochten, mensen overlijden en duizenden ontheemd raken door een
conflict dat gelinkt wordt aan grondstoffen zoals kobalt, laat zien dat de
conflictmineralenwet tot nu toe weinig tot geen impact heeft gehad? Is het
kabinet bereid te pleiten voor de uitbreiding van de wet naar meer
mineralen en metalen die essentieel zijn voor de energietransitie,
waaronder kobalt, lithium, nickel en mangaan, omdat nu slechts tin,
tantaal, wolfraam en goud (3TG) onder de wet vallen? Is het kabinet ook
bereid te pleiten voor het verlagen van de invoerdrempel, omdat
momenteel maar een beperkt aantal Nederlandse bedrijven aan deze wet
hoeven te voldoen door de hoge invoerdrempel die gesteld is voor de
3TG-grondstoffen?
De leden van de PvdD-fractie lezen dat het kabinet voornemens is een
onderzoek te doen naar de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven en
naar mogelijkheden om onder meer het exportkrediet instrumentarium
van Atradius Dutch State Business, Invest International, Invest-NL en de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) in te zetten. Is het kabinet
zich ervan bewust dat deze handelsinstrumenten primair de belangen van
Nederlandse exporteurs dienen? Hoe neemt het kabinet andere doelstellingen, zoals het vormgeven van een eerlijke transitie en feministisch
buitenlandbeleid, mee in dit onderzoek?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie hebben kennisgenomen van de grondstoffenstrategie en de volgende vragen opgesteld voor het kabinet. Beschikt het
kabinet over een overzicht van welke kritieke grondstoffen er binnen vijf
tot tien jaar een ernstig tekort verwacht wordt? Zo nee, wanneer kan dit
overzicht worden verwacht? Beschikt het kabinet over een prognose voor
nieuwe ontdekkingen van deze grondstoffen in de EU, zoals recentelijk in
Zweden? Zo nee, wanneer kan deze prognose worden verwacht? Waarom
acht het kabinet het nog nodig om te onderzoeken welke grondstoffen, die
nu niet op de Europese lijst staan, wel voor Nederland kritiek zijn? Zou
een dergelijke Europese lijst niet elke grondstof moeten bevatten die voor
minstens één lidstaat kritiek is? Bestaat er op Europees niveau coördinerend beleid om het gebruik van kritieke grondstoffen te verminderen
door het aanjagen van innovaties? Lopen hier al subsidies voor? Kan
Nederland kartrekker worden? Onderhoudt het kabinet actief contact met
Nederlandse startups die bijdragen aan verminderd gebruik van kritieke
grondstoffen? Wat hebben zij nodig? Waar zijn nog drempels? Passen
deze technologieën, waaronder investeringen met een hoog risico, binnen
het huidige investeringskader? Voor welke kritieke grondstoffen bestaat er
volgens het kabinet concurrentie tussen maatschappelijk essentiële
toepassingen, zoals de energietransitie, defensie en de zorg, en andere
toepassingen zoals luxegoederen? Heeft het kabinet een beleid dat ervoor
zorgt deze kritieke grondstoffen bij schaarste voor essentiële toepassingen
worden gebruikt of is dit beleid in de maak? Wanneer kan dit beleid
worden verwacht? Kan het kabinet aangeven welke producten die kritieke
grondstoffen bevatten momenteel verplicht worden gerecycled? Wordt dit
Europees gecoördineerd? Hoe komt dit terug in de European Critical Raw
Materials Act (CRMA)? Wacht het kabinet tot hoge marktprijzen innovatie
aanjagen of heeft het kabinet een plan klaarliggen om innovatie aan te
jagen waardoor we minder kritieke grondstoffen nodig hebben? Zijn er
opties voor subsidiëren, beprijzen en/of normeren? Mocht er nieuwe
winning gaan plaatsvinden in de EU, is het kabinet dan van mening dat
daar passende milieuwetgeving voor aanwezig is? Hoe voorkomt het
kabinet dat de vergunningsaanvraag te lang duurt en hoe zorgen we
ervoor dat deze gestandaardiseerd wordt binnen de EU? Welke trajecten
lopen hier al voor? Mocht er nieuwe winning gaan plaatsvinden in de EU,
hoe wordt er dan volgens het kabinet omgegaan met de rechten van de

14

burgers die daar leven (zoals de Sámi in Zweden)? Welke waarborgen
stelt het kabinet om ervoor te zorgen dat ook in tijden van economische
crisis de Europese waarden (zoals milieu en mensenrechten) hoog
gehouden worden? Kan het kabinet aangeven welke voorzorgsmaatregelen er worden genomen, zodat de raffinage van in de EU gewonnen
grondstoffen ook in de EU plaatsvindt? Zijn de vergunningsprocedures er
klaar voor om dat snel te kunnen regelen? Acht het kabinet het haalbaar
om certificering in te voeren waarmee negatieve externaliteiten van
winning buiten de EU kan worden beprijsd? Welke mogelijkheden zijn er
om een analogie van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)
te maken, maar dan voor alle aspecten van IMVO? Kan het kabinet
aangeven met welke landen Nederland en de EU al een memorandum of
understanding (MoU) hebben op het gebied van kritieke grondstoffen? Is
het onderdeel van zowel de Nederlandse als de Europese grondstoffenstrategie om die landen en hun bedrijven ook mee te nemen in het
verduurzamen van de processen, dus niet alleen eisen stellen, maar ook
kijken naar wat zij nodig hebben om het op een duurzame manier te
realiseren? Wat is er Europees opgezet om een circulaire economie
daadwerkelijk te realiseren? Welke belemmeringen zijn er op dit moment?
Is er een centrum voor kennisdeling? Kan de EU een faciliterende rol
spelen tussen Europese partners? Hoe wordt bij het opzetten van de
infrastructuur voor winning en raffinage rekening gehouden met
toekomstige kwetsbaarheden, zoals sabotage vanuit buitenlandse
statelijke actoren? Hoe wordt er op dit moment voorkomen dat kritieke
grondstoffen die binnen de EU gewonnen worden in buitenlandse handen
vallen? Hoe worden bedrijven die grondstoffen voor cruciale processen
gebruiken en deze grondstoffen zelf op dit moment via beleid binnen de
EU beschermd, zodat deze niet zomaar naar buiten de EU gebracht
worden en dat deze in Europese handen blijven? Welke afwegingen
moeten er gemaakt worden bij keuzes over diepzeemijnbouw? Hoe
worden deze afwegingen onderbouwt? Hoe gaat de Kamer bij deze
afwegingen betrokken worden? Wat is het plan van het kabinet voor
diepzeemijnbouw in internationale wateren? Is hiervoor extra wetgeving
nodig en wordt daar al aan gewerkt? Wat is het afwegingskader van het
kabinet om diepzeemijnbouw wel of niet toe te staan? Welke onderhandelingen worden er gevoerd? Hoe ziet het internationale speelveld eruit en
met welke landen trekt Nederland op? Wat is de rol van de EU?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Nationale Grondstoffenstrategie. Zij hebben daarover nog enkele
vragen.
De leden van de SGP-fractie constateren dat het belangrijk is voor het
bedrijfsleven dat het aanbod van kritieke grondstoffen voldoende groot is.
Is er enig zicht op hoe groot het aanbod van kritieke grondstoffen zou
moeten zijn op termijn? Wat is «voldoende» in dit verband? Kan het
kabinet enkele scenario’s schetsen voor de toekomst, waarin ook
ingegaan wordt op het aanbod van kritieke grondstoffen?
De leden van de SGP-fractie lezen dat voor onze vitale infrastructuur
gebruik wordt gemaakt van kritieke grondstoffen. Zij vragen deze vitale
infrastructuur verder te concretiseren. Kan het kabinet daarnaast
aangeven hoe de energie-infrastructuur zich hiertoe verhoudt?
De leden van de SGP-fractie constateren dat bij de analyse van de
weerbaarheid van de vitale infrastructuur wordt ingegaan op kritieke
grondstoffen en halffabricaten. Tegelijkertijd is het ook van belang dat
hierbij producten worden betrokken die kritiek zijn voor de Nederlandse

15

economie. Welke voornemens heeft het kabinet op dit punt? Is het kabinet
bereid, naast kritieke grondstoffen en halffabricaten, ook te bezien hoe
(eind)producten hierbij betrokken kunnen worden?
De leden van de SGP-fractie constateren dat het kabinet erkent dat met
name in landen die niet goed weerbaar zijn voor de effecten van klimaatverandering en daardoor waterstressgevoeliger zijn kritieke grondstoffen
gemijnd worden. De mijnbouw draagt hoge risico’s voor watervervuiling
en verminderde beschikbaarheid van water, welke lokale waterbehoeften
en ecosystemen onder druk zetten. Deze leden missen een samenhangende visie op dit thema. Hoe is het kabinet van plan om zich, in het licht
van het zesde Sustainable Development Goal (SDG) en klimaatverandering, die al waterstress veroorzaakt in ontwikkelingslanden, in te zetten
bij de winning en productie van kritieke grondstoffen in ontwikkelingslanden zonder de waterkwaliteit en de beschikbaarheid voor de behoefte
van de lokale bevolking en de natuurlijke ecosystemen extra in gevaar te
brengen?
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de doelstellingen die het kabinet formuleert. Zij missen echter de kwantitatieve
gegevens en een concretisering van doelstellingen. Daarnaast vragen zij
zich af wat dit betekent voor het circulaire bedrijfsleven. Aangezien het
bedrijfsleven afhankelijk is van kritieke grondstoffen, vragen de leden van
de SGP-fractie zich af in hoeverre de voorgenomen handelingsperspectieven beantwoorden aan de verwachte toekomstige vraag naar kritieke
grondstoffen. Hoe wordt gemonitord wat het aanbod van kritieke
grondstoffen en de Nederlandse afhankelijkheid daarvan is? Hoe houdt
het kabinet zicht op de vraag of de voorgenomen maatregelen voldoende
zijn of dat opschaling eventueel noodzakelijk is?
De leden van de SGP-fractie brengen in herinnering dat in 2016 de
doelstelling aangenomen is om in 2030 het gebruik van abiotische
primaire grondstoffen te halveren. Uit de Integrale Circulaire Economie
Rapportage (ICER) van het PBL leiden de leden van de SGP-fractie af dat
er in 2030 hiervoor 125 Mton additionele secundaire grondstoffen en
biogrondstoffen nodig zijn voor de Nederlandse economie. Herkent het
kabinet zich in deze berekening van 125 Mton? Zo niet, wat is dan het
juiste getal? Waar zullen deze 125 Mton secundaire en biogrondstoffen in
2030 vandaan komen? Welk deel zal naar verwachting geïmporteerd
moeten worden om aan de behoefte te voldoen? Hoeveel residuen zullen
vrijkomen bij de opwerking van deze stromen tot hoogwaardig bruikbare
stromen? In hoeverre zal de huidige verwerkingscapaciteit voor
recyclingresiduen bij afvalenergiecentrales afdoende zijn bij het behalen
van de 2030-doelstelling? Is het kabinet bereid een kwantitatieve analyse
van dit scenario te laten uitvoeren door het PBL?
II Antwoord / reactie van de Minister

16