Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1901

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 oktober 2022
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad van 3 en
4 oktober 2022 te Luxemburg. Daarnaast wordt kort ingegaan op de
ingelaste vergadering van de Raad van gouverneurs van het ESM op
6 oktober 2022, waar een tijdelijke (interim) directeur van het Europees
Stabiliteitsmechanisme (ESM) is benoemd.
In het verslag wordt tevens ingegaan op twee toezeggingen uit eerdere
Commissiedebatten Eurogroep/Ecofinraad in de Tweede Kamer. Het gaat
hierbij om de toezegging om terug te komen op de mogelijke betrokkenheid van Amazon bij de digitale euro en vragen ten aanzien van
kapitaalvereisten volgend uit de herziening van de richtlijn en verordening
kapitaalvereisten.
Daarnaast informeer ik u graag over twee toezeggingen over het
doorgeleiden van vragen van lid Omtzigt. Tijdens het Commissiedebat
macro-economische ontwikkelingen in Europees perspectief (incl.
Eurogroep/Ecofinraad) van 8 september jl. (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1895)
heb ik toegezegd de vraag van lid Omtzigt over inzicht in de hoge gasprijs
van Nederland t.o.v. buurlanden door te geleiden naar de Minister voor
Klimaat en Energie. Leden van Haga (10 augustus jl.) en Kops en Wilders
(11 augustus jl.) hebben vergelijkbare vragen gesteld aan de Minister voor
Klimaat en Energie (Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nrs. 1 en 6). Op
20 september is op deze vraag schriftelijk gereageerd door de Minister
voor Klimaat en Energie. Ook heb ik toegezegd de vraag van lid Omtzigt
over inzicht in de gascontracten van GasTerra door te geleiden naar de
Minister voor Klimaat en Energie. Lid Omtzigt heeft op 9 september jl. een
vergelijkbare vraag gesteld aan de Minister voor Klimaat en Energie. Op
20 september is op deze vraag schriftelijk gereageerd door de Minister
voor Klimaat en Energie (Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 17).
Hierbij ga ik ook in op het verzoek van lid Eppink om aan te geven hoe het
kabinet uitvoering zal geven aan de motie Eppink van 28 september jl., die
de regering oproept om NextGenerationEU als eenmalig te beschouwen

kst-21501-07-1901
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

1

en in de toekomst geen gemeenschappelijke Europese schulden meer aan
te gaan.1 Hiervoor verwijs ik naar de brief van 30 maart jl. waarin het
kabinet zijn positie ten aanzien van eurobonds en gemeenschappelijke
schuld heeft toegelicht, naar aanleiding van moties met een vergelijkbare
inhoud.2
Tot slot treft u bijgevoegd het kwartaaloverzicht van lopende
EU-wetgevingsonderhandelingen op het terrein van het Ministerie van
Financiën, conform de afspraken omtrent EU-informatievoorziening.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

1
2

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1891.
Kamerstuk 35 925, nr. 170.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

2

Verslag Eurogroep en Ecofinraad 3 en 4 oktober 2022
Eurogroep
Reguliere samenstelling
Macro-economische situatie in de eurozone en beleidsreactie op
hoge energieprijzen en inflatiedruk
De Ministers hebben van gedachten gewisseld over hoe de Eurogroep om
moet gaan met de huidige macro-economische situatie van hoge inflatie
en energieprijzen. De secretaris-generaal van de OESO, Mathias Cormann,
nam ook deel aan de discussie. Veel lidstaten hebben maatregelen
genomen en/of aangekondigd die de koopkracht van huishoudens
ondersteunen en maken kosten gerelateerd aan de Russische inval.
Verschillende lidstaten, waaronder Nederland, benoemden tijdens de
bespreking het belang van tijdelijke en gerichte maatregelen, ondanks dat
dit lastig kan zijn in de huidige omstandigheden. Daarnaast gingen
meerdere lidstaten in op maatregelen ten aanzien van de energiecrisis,
waaronder het belang van het verminderen van de vraag naar energie, de
diversificatie van energiebronnen en een aantal lidstaten riep op tot een
prijsplafond op gas. Nederland heeft het belang van het verminderen van
de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen benadrukt en aangegeven dat
er ook gekeken moet worden naar (de gevolgen voor) landen buiten de
EU.
De Eurogroep heeft over dit onderwerp een verklaring aangenomen.3 In
deze verklaring is opgenomen dat op basis van de economische vooruitzichten voor de eurozone in 2023 een brede budgettaire stimulans niet
passend is. Nieuwe maatregelen dienen zich voornamelijk te richten op
het ondersteunen van de meest kwetsbare groepen. Deze maatregelen
dienen tijdelijk en gericht zijn, om zo verdere verhoging van de inflatie te
voorkomen. Ook is het van belang dat lidstaten zich inzetten om hun
schuldhoudbaarheid te waarborgen. Daarnaast wordt opgeroepen tot
coördinatie gezien de sterke spill-overs op de energiemarkt en wordt het
belang van het verminderen van energieconsumptie benoemd.
Prioriteiten van de eurozone in de herstel- en veerkrachtplannen
(RRP’s) en de uitvoering van de aanbevelingen van de eurozone
De Eurogroep heeft gesproken over de wijze waarop de herstel- en
veerkrachtplannen (Recovery and Resilience Plans; RRP’s) bijdragen aan
de prioriteiten voor de eurozone zoals die zijn vastgesteld in de aanbevelingen van de Raad voor het economisch beleid van de eurozone in 2022.
Lidstaten hebben deze in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit
(Recovery and Resilience Facility; RRF) ingediend. De discussie vond
plaats aan de hand van een issues note.4
De Europese Commissie (de Commissie) gaf aan dat de RRP’s op grond
van de RRF-verordening een aanzienlijk deel of alle landspecifieke
aanbevelingen in het kader van het Europees Semester moeten adresseren. Daarnaast moeten de plannen consistent zijn met uitdagingen en
prioriteiten van de eurozone. De Commissie concludeerde dat dit in sterke
mate het geval is. Verder gaf de Commissie aan dat de RRF de economische weerbaarheid van lidstaten kan vergroten.

3

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/10/03/eurogroup-statement-onthe-fiscal-policy-response-to-high-energy-prices-and-inflationary-pressures/.
4
https://www.consilium.europa.eu/media/59315/20221003-issues-note-ea-priorities-and-rrps.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

3

Voorbereiding van internationale vergaderingen – wisselkoersontwikkelingen
De Commissie heeft een presentatie gegeven over de recente ontwikkelingen op het gebied van de wisselkoers van de euro. De Eurogroep
spreekt elk half jaar over wisselkoersontwikkelingen. De bespreking in de
Eurogroep dient ter voorbereiding van internationale bijeenkomsten zoals
de G20-vergadering van Ministers van Financiën en presidenten van
centrale banken op 12–13 oktober en de jaarvergadering van het Internationaal Monetair Fonds op 13–14 oktober, waar tevens over de
wisselkoersontwikkeling van de euro en andere valuta kan worden
gesproken.
De Commissie gaf aan dat de handelsgewogen wisselkoers van de euro
met ongeveer met 4,5% is gedaald tussen januari en augustus. Deze
neerwaartse trend is gestart in het voorjaar, door onder andere de
gevolgen van de oorlog in Oekraïne. Doordat import van in dollars
geprijsde goederen duurder wordt, geeft dit verdere druk op inflatie in de
eurozone. De voorzitter van de Eurogroep heeft de lidstaten van de
Eurogroep in inclusieve samenstelling uitgenodigd om aan te sluiten bij
het gesprek met de Amerikaanse Minister van Financiën Janet Yellen en
marge van de G20-vergadering in Washington.
Digitale Euro – Bedrijfsmodellen van publieke en private
deelnemers in het digitale euro-ecosysteem
Mede dankzij de inzet van Nederland is de digitale euro hoog op de
agenda van de Eurogroep gekomen. Een mogelijke invoering van de
digitale euro vergt een stevige democratische basis. Daarom is
afgesproken dat de Eurogroep de belangrijkste politieke dimensies van de
digitale euro zal bespreken, gevoed door technische inbreng van de
Europese Centrale Bank (ECB) en de Commissie.
Tijdens deze Eurogroep is gesproken over bedrijfsmodellen van publieke
en private deelnemers in het digitale euro-ecosysteem. Om een digitale
euro goed beschikbaar te maken voor consumenten en bedrijven, moeten
er modaliteiten ontwikkeld worden waarmee gebruikers toegang hebben
tot hun tegoeden en transacties kunnen verrichten. Centrale banken
hebben, in de regel, weinig tot geen ervaring met het direct bedienen van
deze groepen. Voor een goede uitrol van de digitale euro is het echter wel
belangrijk dat deze makkelijk bruikbaar is voor gebruikers. Daarnaast zijn
er ook andere activiteiten rondom het verrichten van financiële transacties
die in de regel door private partijen worden uitgevoerd, zoals het
aanbieden en initiëren van verschillende betaaldiensten bij een online
aankoop. Om een digitale euro succesvol uit te rollen en zo gebruiksvriendelijk als mogelijk te maken, is het daarom nodig om gebruik te maken
van private partijen die expertise hebben met het verlenen van dergelijke
diensten.
De ECB gaf een presentatie over in hoeverre private partijen een rol
kunnen krijgen in het digitale euro ecosysteem. De ECB ziet hier met name
een rol bij bepaalde diensten, zoals het ontwikkelen van interfaces (zoals
mobiele apps). Maar private partijen hebben ook een rol bij de «wissel»
van giraal privaat geld naar een digitale euro tegoed. Hierbij gaf de ECB
aan dat veel van de mogelijke basisdiensten lijken op diensten die reeds
gereguleerd zijn in de betaaldienstenrichtlijn (PSD2). Het ligt daarom voor
de hand om te kijken of partijen die over de juiste PSD2-vergunning
beschikken straks ook (een aantal) digitale euro diensten mogen
aanbieden. Daarnaast gaf de ECB aan een aantal partijen te hebben
geselecteerd (waaronder Amazon) om pilots te starten om prototypes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

4

voor de gebruiksinterfaces voor de digitale euro te ontwikkelen. Naar
verwachting zullen de prototypes in het eerste kwartaal van 2023 af zijn en
zal worden teruggekoppeld over de bevindingen.
Een aantal lidstaten benoemde dat voor dit project publieke en private
partnerschappen nodig zijn om de digitale euro tot een succes te maken,
waarbij wel werd benoemd dat er een goede balans gevonden moet
worden ten aanzien van het gebruik van private partijen. Een aantal
lidstaten heeft kritische kanttekeningen geplaatst bij de selectie van
Amazon voor het ontwikkelingen van prototypes en gevraagd om
verduidelijking, waaronder Nederland in lijn met de toezegging aan de
leden Heinen en Van Weyenberg om terug te komen op de mogelijke
betrokkenheid van Amazon. De ECB heeft aangegeven dat het gaat om
een pilot, waarvoor de bedrijven geen vergoeding krijgen en dat alle
informatie over de pilots openbaar wordt. Hierbij wordt ook rekening
gehouden met een gelijk speelveld voor andere bedrijven – de bedrijven
die meedoen aan de pilot krijgen geen voorrangspositie of ander
toekomstig voordeel. Ook heeft Nederland de vraag opgebracht hoe de
verdeling van de kosten van het digitale euro project zal plaatsvinden –
door private of publieke partijen. Hier komen de Commissie en de ECB in
een later stadium op terug.
Overig – nieuwe directeur Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM)
Onder «any other business» lichtte de voorzitter van de Eurogroep toe dat
er nog geen overeenstemming was tussen de lidstaten over de
benoeming van een nieuwe directeur van het ESM. Hij kondigde aan dat
er op 6 oktober een vergadering van de Raad van gouverneurs van het
ESM zou worden ingepland voor een tijdelijke oplossing. Omdat het
mandaat van directeur Regling op 7 oktober zou eindigen, heeft het ESM
voorgesteld om de huidige Chief Risk Officer en plaatsvervangend
directeur – Christophe Frankel – als tijdelijke (interim) directeur aan te
stellen om de continuïteit van het ESM te waarborgen. De lidstaten,
waaronder Nederland, hebben hiermee ingestemd. Frankel zal tot uiterlijk
het einde van dit jaar de interim-directeur zijn. Mogelijk zal hij sneller
vervangen worden door een nieuwe directeur, indien de Raad van
gouverneurs voor het verstrijken van die datum besluit over een nieuwe
directeur.
Ecofinraad
Ecofinraad-ontbijt
Tijdens het ontbijt is gesproken over de verordening betreffende
REPowerEU-hoofdstukken in de herstel- en veerkrachtplannen. Hierbij
ging het met name over de financiering van het plan en de verdeelsleutel.
Betreffende de financiering was er steun onder de lidstaten voor het
inzetten van het ongebruikte leningendeel van de RRF voor REPowerEU
en om lidstaten de mogelijkheid te geven cohesie- en landbouwgelden te
gebruiken voor REPowerEU. Met betrekking tot de derde financieringsvorm, het subsidiedeel, verschilden de lidstaten van mening.
Meerdere lidstaten, waaronder Nederland, waren tegen het gebruik van
de Markstabiliteitsreserve (MSR) voor de financiering van de subsidies,
zoals voorgesteld door de Commissie. Een aantal andere lidstaten
benoemde hun twijfels bij het eerder veilen (front-loaden) van
ETS-rechten en het gebruik van het Innovatiefonds. Met betrekking tot de
verdeelsleutel, bestaande uit een cohesiecomponent (gericht op het
inkomen per hoofd van de bevolking), inflatie van investeringsgoederen
en afhankelijkheid van fossiele energie, konden veel lidstaten het voorstel
van het Tsjechisch voorzitterschap steunen. Door verschillende landen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

5

werd benoemd dat de verdeelsleutel en financieringsbron geen precedent
mogen vormen voor toekomstige discussies in de Raad voor andere
wetgevende voorstellen.
Uiteindelijk is overeenstemming tussen de lidstaten bereikt – zie hiervoor
het desbetreffende agendapunt bij de Ecofinraad. Daarnaast kregen de
Ministers tijdens het ontbijt een korte terugkoppeling uit de Eurogroep.
A-punt – Herziening van de EU fiscale lijst van non-coöperatieve
jurisdicties en coöperatieve jurisdicties
Tijdens de Ecofinraad is de herziening van de EU fiscale lijst van
non-coöperatieve jurisdicties en coöperatieve jurisdicties als hamerpunt
aangenomen.5
Deze herziening is opgesteld door de Gedragscodegroep die beoordeelt of
landen buiten de EU voldoen aan de Europese minimum fiscale
standaard. Landen die daar niet aan voldoen komen te staan op de
Europese lijst van non-coöperatieve jurisdicties (EU fiscale zwarte lijst).
Daarnaast is er ook een grijze lijst van landen die niet voldoen aan de
standaard maar die op hoog politiek niveau hebben toegezegd om binnen
een bepaalde periode alsnog aan de standaard te voldoen. De lijst wordt
periodiek herzien, doorgaans tijdens de Ecofinraden van februari en
oktober.
De volgende landen zijn aan de EU fiscale zwarte lijst toegevoegd:
Anguilla, de Bahama’s en de Turks- en Caicoseilanden. Al deze eilanden
kennen geen vennootschapsbelasting of een 0% tarief aan vennootschapsbelasting, en voldeden niet aan de gestelde minimum standaard
van economische aanwezigheid. Op de nieuwe zwarte lijst staan nu 12
landen.6
Op de nieuwe EU fiscale grijze lijst staan nu 22 landen.7 De landen op de
fiscale grijze lijst hebben toegezegd om binnen een overzichtelijke termijn
alsnog te voldoen aan de fiscale standaard. Als dat niet lukt, dan worden
de landen op de EU fiscale zwarte lijst gezet. Meer informatie is te vinden
op de website van de Raad van de Europese Unie.8
Verordening betreffende REPowerEU-hoofdstukken in herstel- en
veerkrachtplannen
De Ecofinraad heeft met instemming van Nederland een algemene
oriëntatie aangenomen op het REPowerEU-voorstel betreffende
aanpassing van de RRF-verordening.9 Nederland heeft aan de besprekingen deelgenomen op basis van de kabinetsappreciatie van het
REPower-voorstel die op 17 juni jl. door de Minister voor Klimaat en
Energie is verstuurd10.

5

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13092–2022-INIT/en/pdf.
Amerikaanse Maagdeneilanden, Amerikaans Samoa, Anguilla, de Bahama’s, Fiji, Guam, Palau,
Panama, Samoa, Trinidad & Tobago, de Turks- en Caicoseilanden, en Vanuatu.
7
Armenië, Barbados, Belize, Botswana, Britse Maagdeneilanden, Costa Rica, Dominica, Eswatini,
Hong Kong, Israël, Jamaica, Jordanië, Maleisië, Montserrat, Noord Macedonië, Qatar,
Russische Federatie, Seychelles, Thailand, Turkije, Uruguay, Vietnam.
8
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/10/04/taxation-anguilla-thebahamas-and-turks-and-caicos-islands-added-to-eu-list-of-non-cooperative-jurisdictions-for-taxpurposes/.
9
https://www.consilium.europa.eu/media/59346/st12662-re02-en22.pdf.
10
Kamerstuk 22 112, nr. 3438.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

6

De oorlog in Oekraïne maakt duidelijk dat de Europese afhankelijkheid van
Russische fossiele energie afgebouwd moet worden. Om deze reden
presenteerde de Commissie in mei, op verzoek van de Europese Raad, het
REPowerEU plan. Het doel van het plan is de afhankelijkheid van
Russische fossiele energiebronnen zo snel mogelijk af te bouwen door de
transitie naar schone energie te versnellen en de krachten te bundelen om
een veerkrachtiger energiesysteem tot stand te brengen.
Onderdeel hiervan is de aanpassing van de RRF-verordening, waarmee de
herstel-en veerkrachtplannen van lidstaten een centrale rol krijgen in de
uitvoering van het REPowerEU-plan. Lidstaten kunnen REPowerEUhoofdstukken toevoegen aan hun herstel- en veerkrachtplannen met
nieuwe investeringen en hervormingen die energieonafhankelijkheid van
Rusland versnellen.
In de algemene oriëntatie is opgenomen dat hervormingen en investeringen getoetst worden aan één van de volgende voorwaarden: 1)
verbetert de energie-infrastructuur en bevordert de diversificatie van het
aanbod; 2) verbetert de energie-efficiëntie van gebouwen en energieinfrastructuur; 3) adresseert interne of grensoverschrijdende knelpunten
in transmissie en distributie van energie; 4) versnelt de opleiding van
«groene» werknemers; 5) gaat energiearmoede tegen en leidt tot lagere
vraag naar energie. Verder wordt onder andere uiteengezet hoe
REPowerEU gefinancierd zal worden. Zo kunnen ongebruikte
RRF-leningen benut worden voor REPowerEU, en krijgen lidstaten de
mogelijkheid om cohesie-, landbouw- en Brexit Adjustment Reservegelden (onder voorwaarden) te besteden aan REPowerEU. Tevens zal er
voor 20 miljard aan nieuwe subsidies beschikbaar zijn. Voor het verlagen
van dit bedrag was in de Raad onvoldoende draagvlak. De Nederlandse
inzet op het tegengaan van het gebruik van de Markstabiliteitsreserve als
financieringsvorm van REPowerEU is succesvol gebleken: in het aangepaste voorstel van de Raad wordt 75% van het subsidiebedrag gefinancierd uit het Innovatiefonds en 25% door het eerder veilen (front loaden)
van ETS-rechten. De in de Raad overeengekomen sleutel voor de
verdeling van de nieuwe subsidies is opgebouwd uit drie componenten:
cohesie (gericht op inkomen per hoofd van de bevolking), de inflatie van
investeringsgoederen en afhankelijkheid van fossiele energie. Omdat deze
verdeelsleutel meer dan het Commissievoorstel gericht is op de uitdagingen die met REPower geadresseerd worden, sluit deze aan bij de
Nederlandse inzet. Voor Nederland komt deze verdeelsleutel uit op 2,28%,
ten opzichte van 1,4% in het voorstel van de Commissie.
Nadat het Europees Parlement (EP) een positie heeft ingenomen, zullen de
besprekingen tussen Raad, EP en Commissie (trilogen) starten. Het
voorzitterschap heeft aangegeven te streven naar een akkoord voor het
einde van dit jaar.
Stand van de uitvoering van wetgeving inzake financiële diensten
Het voorzitterschap van de Raad en de Commissie hebben de Ecofinraad
geïnformeerd over de lopende wetgevingsvoorstellen op het terrein van
financiële diensten.11
Economische en financiële aspecten van de Oekraïense crisis
De Ecofinraad heeft gesproken over de economische en financiële
aspecten van de Russische inval in Oekraïne. De Europese Commissie
heeft de Ministers voorzien in een update van de situatie in de Oekraïne,
11

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12320–2022-INIT/en/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

7

de door Europa ingestelde sancties en de (financieel-economische)
ontwikkelingen in de EU.
De Commissie is kort ingegaan op het voorstel voor het achtste sanctiepakket (aangenomen op 6 oktober jl.). Het sanctiepakket bestaat onder
andere uit aanvullende import- en exportverboden, welke verdere
negatieve gevolgen zullen hebben voor Rusland. De Commissie heeft
verder gewezen op het belang van sancties en wat de sancties reeds
betekent hebben voor de economie van Rusland. Daarnaast riep het
voorzitterschap en de Commissie op om de toegezegde 3 miljard
macro-financiële bijstand voor Oekraïne voor 2022 snel te mobiliseren.
Oekraïne is hard geraakt door het conflict, in 2023 wordt er een begrotingstekort van 20% verwacht. Ook gaf de Commissie aan dat gekeken
wordt naar een meer gestructureerd mechanisme om Oekraïne van
financiële steun te voorzien.
Stand van zaken energieprijzen en energiederivatenmarkten
De Ecofinraad heeft gesproken over de ontwikkelingen op de energiederivatenmarkten. De Europese Commissie benoemde dat volgens de
toezichthouders de prijs die op de markt tot stand komt de dynamiek
tussen vraag en aanbod reflecteert. Daarbij erkent de Commissie dat de
huidige omstandigheden tot liquiditeitsvraagstukken voor energiehandelaren kunnen leiden. De Commissie gaf aan dat zij, in samenwerking met
de Europese toezichthouders, in drie werkstromen werkt aan een nadere
analyse van de ontwikkelingen op de energiederivatenmarkten en van
mogelijkheden om daarop mitigerend te interveniëren. Ten eerste wordt
gewerkt aan een analyse van het liquiditeitsvraagstuk voor energiehandelaren, waarbij verkend wordt welke mogelijkheden de Europese
wetgeving biedt om de nu geldende onderpandeisen te verruimen. Ten
tweede wordt een haalbaarheidsstudie gedaan naar het opzetten van een
alternatieve prijsbenchmark voor LNG-gasleveringen aan EU-lidstaten, om
de afhankelijkheid van de prijs die tot stand komt op de NoordwestEuropese gasmarkt (de Dutch Title Transfer Facility, TTF), te verlagen. Tot
slot wordt de bredere toepassing van circuit breakers, die op een
handelsplatform de handel in een financieel instrument tijdelijk kunnen
stilleggen, en mogelijke introductie van prijsbandbreedtes op energiederivatenmarkten verkend, om de volatiliteit te beperken. Daarnaast gaf de
Commissie aan dat halverwege oktober het tijdelijk staatssteunkader zal
worden geüpdatet.
Veel lidstaten, waaronder Nederland, spraken hun steun uit voor het werk
van de Commissie en de toezichthouders om te verkennen welke
mogelijkheden er zijn om het liquiditeit- en volatiliteitsvraagstuk te
adresseren. Door meerdere lidstaten, waaronder Nederland, werd
benoemd dat de maatregelen er niet voor mogen zorgen dat de risico’s
worden overgeheveld van de energiesector naar de financiële sector.
Nederland heeft daarnaast, evenals de ECB, gewezen op het belang van
open en transparante (derivaten)markten, zodat handelaren risico’s bij de
fysieke handel in onder meer gas, kunnen afdekken. Verder maakten
enkele lidstaten gebruik van deze discussie om te pleiten voor een
prijsplafond op gas.
Economisch herstel: implementatie van de herstel- en veerkrachtfaciliteit
Tijdens de Ecofinraad is stilgestaan bij de stand van zaken ten aanzien van
de herstel- en veerkrachtfaciliteit (RRF), aan de hand van het evaluatierapport dat de Commissie op 29 juli jl. heeft gepubliceerd. De Commissie
gaf aan dat de Ecofinraad reeds heeft ingestemd met 25 uitvoeringsbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

8

sluiten en dat tijdens deze vergadering het herstel- en veerkrachtplan van
Nederland voorligt. Daarnaast zijn tot op heden 16 betalingsverzoeken bij
de Commissie ingediend. De analyse van het Hongaarse herstel- en
veerkrachtplan loopt nog.
Daarna heeft Nederland het nationale herstel- en veerkrachtplan in de
Ecofinraad gepresenteerd. Nederland heeft toegelicht dat het Nederlandse
plan 49 maatregelen bevat, waarvan 21 hervormingen en 28 investeringen. Het plan richt zich op thema’s die voor het kabinet van zwaarwegend belang zijn, zoals volkshuisvesting en de arbeidsmarkt. Ook heeft
Nederland aangestipt dat wordt geïnvesteerd in onderwijs en zorg, en dat
47,8% van de investeringen bijdraagt aan de groene transitie, en 25,6%
aan de digitale transformatie. Tot slot heeft Nederland in de Ecofinraad
gemeld dat Nederland vooruitlopend op de Europese regelgeving een
REPowerEU hoofdstuk heeft opgenomen in haar plan, en als eerste
lidstaat de landspecifieke aanbevelingen van 2022 substantieel heeft
geadresseerd.
Het voorzitterschap en de Commissie complimenteerden Nederland met
het goede plan. Eén lidstaat nam het woord en uitte haar zorgen over de
hoge private schulden op de huizenmarkt in Nederland. De Ecofinraad
heeft daarna het uitvoeringsbesluit van de Raad betreffende de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor Nederland unaniem
goedgekeurd.12 Op 10 oktober jl. is het parlement separaat nader
geïnformeerd over de goedkeuring van het Nederlandse herstel- en
veerkrachtplan13.
Fiscale en niet-fiscale taken van de douane autoriteiten in de EU
In de Ecofinraad heeft een gedachtewisseling plaatsgevonden over de rol
van de douaneautoriteiten in de EU op het gebied van fiscale en
niet-fiscale taken. Het doel van het Tsjechische voorzitterschap was om
met de lidstaten stil te staan bij de huidige en toekomstige rol van de
douane-autoriteiten in de EU.
De Commissie gaf aan dat dat de douane voor grote uitdagingen staat,
waaronder de toename van het aantal te verwerken aangiften door
e-commerce en een groeiend aantal niet-fiscale taken. Hierdoor is
modernisering van de douane van belang. Daarnaast gaf de Commissie
aan dat ze verwacht in december van dit jaar met een voorstel tot
hervorming van de EU-douaneregelgeving te komen.
Veel lidstaten gaven aan het eens te zijn met de analyse van de
Commissie dat de douane-unie voor uitdagingen staat en zich verder
dient te ontwikkelen. Daarbij gaf een groot aantal lidstaten aan
voorstander te zijn van meer samenwerking. De manier waarop
verschilde, van meer samenwerking op specifieke onderwerpen tot het
oprichten van een douaneagentschap. Nederland heeft hierbij aangegeven voorstander te zijn van het onderzoeken van nadere samenwerking
tussen de lidtstaten op de ontwikkeling van ICT-systemen en de ondersteuning bij EU-brede risicoanalyses en aandacht gevraagd voor een
leidende rol van lidstaten hierbij. Daarnaast gaven meerdere lidstaten,
waaronder Nederland, aan dat het belangrijk is dat bij het opstellen van
nieuwe wetgeving de douaneautoriteiten vroegtijdig betrokken worden
om de uitvoerbaarheid van voorstellen en de impact hiervan tijdig te
kunnen beoordelen.

12
13

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12275–2022-INIT/nl/pdf.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1897.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

9

Voorbereiding G20 vergadering van Ministers van Financiën en
Presidenten van Centrale Banken en de IMF Jaarvergadering.
In de Ecofinraad is gesproken over de G20-vergadering van Ministers van
Financiën en presidenten van Centrale Banken op 12 en 13 oktober a.s. en
over de jaarvergadering van het IMF op 13 en 14 oktober a.s. De
Ecofinraad heeft de EU-inzet voor de G20-vergadering en voor het
International Monetary Financial Commitee (IMFC) goedgekeurd.
De EU-inzet voor de G20-vergadering is afgestemd door middel van een
«EU Terms of Reference» (EU ToR). Hierin wordt allereerst Ruslands
agressie tegen de Oekraïne veroordeeld en de Russische verantwoordelijkheid voor mondiale uitdagingen zoals voedseltekorten en inflatie
benadrukt. Verder zal de EU pleiten voor gerichte fiscale steunmaatregelen, het afronden en implementeren van internationale belastingregels,
effectievere internationale coördinatie voor schuldenverlichting in lage- en
middeninkomenslanden en duurzame financiering en klimaatmitigatiebeleid.
De EU-inzet voor het IMFC wordt uitgedrukt in het IMFC-statement. In
deze Europese verklaring wordt de Russische oorlog tegen Oekraïne
veroordeeld en wordt ingegaan op de impact van de oorlog op de
mondiale economie. Daarbij wordt gerefereerd aan hoge energieprijzen
en gevolgen voor de wereldwijde voedselzekerheid. Verder wordt ook
ingegaan op het belang om klimaatverandering tegen te gaan en wordt
het werk van het IMF, bijvoorbeeld op het gebied van koolstofbeprijzing,
op dit thema aangemoedigd. Daarnaast benadrukt de EU het belang van
schuldentransparantie en een spoedige implementatie van het Common
Framework for Debt Treatments van de G20 en de Club van Parijs en
verbetering van schuldentransparantie.
Raadsconclusies Klimaatfinanciering
De Ecofinraad heeft de Raadsconclusies klimaatfinanciering aangenomen.14 De Raadsconclusies leggen de EU-inzet voor COP27 inzake
klimaatfinanciering vast. De COP27 vindt van 7–18 november a.s. plaats in
Egypte.
De Raadsconclusies roepen op tot een ambitieuze bijdrage van EU-landen
aan de implementatie van de doelen uit het Parijsakkoord. Daarnaast
worden EU-initiatieven op het gebied van klimaat en energie beschreven,
zoals REPowerEU en het Fit-for-55-pakket. De conclusies benadrukken het
belang van het in lijn brengen van financiële stromen met een transitiepad
naar een lage uitstoot van broeikasgassen en klimaatbestendige ontwikkeling. De conclusies benadrukken ook de noodzaak van hogere investeringen in de klimaattransitie, waaronder in klimaatadaptatie, en de
belangrijke rol die internationale financiële instellingen (IFI’s) hierin
hebben. De conclusies beschrijven voorts de ontwikkeling van de
EU-bijdrage aan collectieve doelstelling van jaarlijks 100 miljard dollar
klimaatfinanciering. Tot slot roepen de conclusies op tot het zo snel
mogelijk uitfaseren van financiering van projecten in de fossiele energiesector door IFI’s en de exportkredietverzekering, behalve in uitzonderlijke
omstandigheden.

14

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12935–2022-INIT/en/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

10

Overig
Toezegging Commissiedebat macro-economische ontwikkelingen
in Europees perspectief (incl. Eurogroep/Ecofinraad) van
8 september jl. m.b.t. vragen ten aanzien van kapitaalvereisten
volgend uit de herziening van de richtlijn en verordening kapitaalvereisten
Tijdens het Commissiedebat macro-economische ontwikkelingen in
Europees perspectief (incl. Eurogroep/Ecofinraad) op 8 september jl. heeft
het lid Inge van Dijk haar zorgen geuit over de mogelijke gevolgen van de
herziening van de richtlijn en verordening kapitaalvereisten voor
hypotheken met een laag risico en de financiering van de agrarische
sector. In het navolgende ga ik hierop in.
Zoals ik ook beschrijf in de beantwoording van eerdere vragen over dit
thema in het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad op 23 en 24 mei
2022, heeft de wijziging van de verordening kapitaalvereisten (Verordening 575/2013) en de richtlijn kapitaalvereisten (Richtlijn 2013/36/EU) tot
doel de finale Bazel 3 standaarden te implementeren en hiermee de
weerbaarheid van het bancaire systeem te vergroten. Het kabinet vindt
het van belang dat de finale Bazel standaarden zo volledig mogelijk
worden geïmplementeerd. Dit is van belang om de financiële stabiliteit
binnen de EU te waarborgen. Als banken solide zijn, dan zijn zij in staat
hun maatschappelijke rol als financier van burgers en bedrijven te blijven
vervullen, ook als het economisch tegenzit.15
Een belangrijk onderdeel van de huidige voorstellen is de introductie van
een kapitaalvloer voor de berekening van de kapitaalvereisten voor
banken. De kapitaalvloer beperkt de variabiliteit van de kapitaalvereisten
die volgen uit door banken zelf, intern berekende risicogewichten. Dit doet
de kapitaalvloer door een ondergrens te leggen bij de uitkomsten van
interne modellen. Hiermee wordt beoogd dat de kapitaaleisen bij banken
die interne modellen gebruiken beter aansluiten bij het daadwerkelijke
risicoprofiel van een bank. Het belang van deze kapitaalvloer blijkt onder
meer uit de zogeheten Targeted Review of Internal Models (TRIM)
exercitie van de Europese Centrale Bank (ECB). Hieruit bleek dat er
ongegronde verschillen zijn ontstaan tussen de risicogewichten die
volgen uit de interne berekeningen van banken, ook als zij vergelijkbare
risicoprofielen hebben. Deze verschillen ontstaan als banken aan
blootstellingen met eenzelfde risicoprofiel een ander risicogewicht
toekennen.16 De kapitaalvloer beperkt deze ongegronde verschillen.
Het kabinet is van oordeel dat de voorstellen van de Europese Commissie
met betrekking tot de kapitaalvloer de specifieke risico’s van banken op
een juiste wijze adresseren. Daarnaast is het belangrijk om te herhalen dat
uit eerder onderzoek van DNB blijkt dat de Nederlandse banken al
voldoende kapitaal aanhouden om aan zelfs de meest strenge implementatie van de finale Bazel 3 standaarden te kunnen voldoen.17 In het huidige
voorstel van de Europese Commissie worden de gevolgen van de
herziening van de kapitaalvereisten bovendien beperkt of gespreid. Het
voorgaande betekent dat de Nederlandse banken op basis van huidige
prognoses geen nieuw kapitaal hoeven aan te trekken om te voldoen aan
de voorgestelde nieuwe regels.
15

Kamerstuk 21 112, nr. 3250.
ECB, Targeted Review of Internal Models, April 2022, https://www.bankingsupervision.europa.
eu/ecb/pub/pdf/ssm.trim_project_report~aa49bb624c.en.pdf.
17
https://www.dnb.nl/algemeen-nieuws/dnbulletin-2021/het-nederlandse-bankwezen-voorbereidop-finaal-bazel-3/.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

11

De Nederlandse inzet, die is gericht op een goede en risicogebaseerde
kapitalisatie van banken, staat ook centraal bij de voorstellen met
betrekking tot laagrisicohypotheken. Zoals ik beschrijf in mijn beantwoording van de eerdere vragen van uw Kamer, kan de herziening van het
kapitaaleisenraamwerk tot gevolg hebben dat banken voor hypotheekverlening meer kapitaal moeten aanhouden. Al betekent dit, gelet op de
eerdergenoemde analyse van DNB, niet noodzakelijkerwijs dat banken
ook meer kapitaal moeten aantrekken. Om de gevolgen te verzachten
bevat het voorstel al een tijdelijke afwijkende berekening van de kapitaalvloer voor bepaalde laagrisicohypotheekleningen. In dat geval zal het
extra kapitaal dat voor bepaalde hypotheken door banken moet worden
aangehouden worden beperkt. Nederland zet zich in voor het behoud van
het tijdelijke karakter van deze afwijkende berekening. In het voorstel is
deze afwijkende berekening voor laagrisicohypotheken daarnaast een
lidstaatoptie. Het kabinet staat hier kritisch tegenover. Deze lidstaatoptie
maakt de vergelijking van kapitaalratio’s binnen de EU lastiger, verstoort
mogelijk het gelijke speelveld en zou daarom voorkomen moeten worden.
In hoeverre door het kabinet gebruik zal worden gemaakt van deze
lidstaatoptie indien deze daadwerkelijk in het uiteindelijke akkoord
belandt, is mede afhankelijk van de uiteindelijke vormgeving van het
akkoord. Langs deze lijnen zet het kabinet zich in de raadsonderhandelingen in op het gebied van hypotheken.
Het lid Inge van Dijk vraagt specifiek naar een aantal voorbeeldcasussen,
waarin de mogelijke gevolgen voor de kosten van laagrisicohypotheken
worden doorgerekend. Ik ben hier met DNB over in gesprek. Ik verwacht
de Tweede Kamer hier voor het einde van het jaar over te kunnen
informeren. Dit zijn complexe analyses, met name doordat de gevolgen
van een stijging in de risicogewichten voor de prijs van een financieel
product niet eenduidig zijn en uit meerdere factoren bestaat. De kosten
van kapitaal vormen immers slechts een deel van deze prijs. Een ander
deel van de kosten volgt bijvoorbeeld uit de specifieke bedrijfsvoering of
beoogde winstmarges van een individuele aanbieder. De gevolgen van de
stijging van de kapitaalvereisten voor een bepaald type blootstelling zijn
daarmee in belangrijke mate afhankelijk van de keuzes die banken zelf
maken.
Ook voor de financiering aan de agrarische sector geldt dat de prijs
hiervan slechts voor een deel bestaat uit de kosten van kapitaal. Banken
maken hun eigen keuzes over hoe zij een bepaalde stijging van de
kapitaalvereisten doorberekenen in bijvoorbeeld een rentepercentage.
Over de voorstellen die mogelijk raken aan de financiering van de
agrarische sector heeft mijn ministerie gesproken met vertegenwoordigers van de banken, de Land- en Tuinbouworganisatie en DNB.18 In deze
gesprekken heeft het Ministerie van Financiën genoemd dat de impact
afhangt van de precieze implementatie van finale Bazel 3 standaarden en
de keuzes die banken maken om aan de eisen te voldoen.
In het BNC-fiche heeft het kabinet het belang benadrukt van de financierbaarheid van deze sector nu en in de toekomst en genoemd hier aandacht
voor te vragen bij de herziening van het kapitaaleisenraamwerk. Omdat de
impact op de financierbaarheid afhangt van de keuzes die banken maken
om aan de finale Bazel 3-eisen te voldoen, is het belangrijk om na
inwerkingtreding van de verordening de gevolgen te monitoren. Het
kabinet staat daarom positief tegenover het voorgestelde onderzoek van
de Europese Bankenautoriteit (EBA) naar de gevolgen van de herziening
voor de financiering van de agrarische sector. Daarnaast is het ook van
belang om tussentijds de vinger aan de pols te houden. Het kabinet zet
18

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 360.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

12

zich in de onderhandelingen daarom in voor een additionele, tussentijdse
impactanalyse door de EBA. Zo wordt ook gedurende de infaseringstermijn tot 31 december 2032 zicht gehouden op de mogelijke gevolgen
voor de financiering van de agrarische sector. Mocht uit deze onderzoeken
blijken dat de risicogewichten voor financiering aan de agrarische sector
niet aansluiten op de daadwerkelijke risico’s, dan zal dit voor het kabinet
aanleiding zijn de Commissie te vragen hier actie op te ondernemen.
Langs deze lijnen zet ik mij in de huidige raadsonderhandelingen over het
voorstel in voor de financiering van de agrarische sector.
In de raadswerkgroepen zelf is tot op heden niet expliciet over financiering aan de agrosector gesproken omdat dit een onderwerp is dat voor
andere lidstaten in veel mindere mate speelt. De Nederlandse agrarische
sector wordt relatief veel gefinancierd met behulp van onderpand in
vergelijking met andere landen. Toch tonen de verschillende voorzitters
van de Raad, Frankrijk en Tsjechië, zich relatief positief tegenover de
voorstellen die Nederland schriftelijk heeft ingediend. Ik zet mij er ook
voor in dat deze voorstellen in het Raadsakkoord landen. Dit akkoord
wordt op de Ecofinraad van 8 november a.s. verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-07, nr. 1901

13