SAMENVATTING

Onderzoek Experiment
Gesloten Coffeeshopketen
Rapportage voormeting 2021
Ralph Mennes, Stijn Hoorens, Margriet van Laar
Karin Monshouwer, Marleen Olthof, Pieter Oomen, Mafalda Pardal, Sander Rigter,
Ruud Roodbeen, Irene Schoonbeek, Ben Senator

Breuer&Intraval is een onafhankelijk onderzoeks- en adviesbureau dat zich onderscheidt door de
mensgerichte aanpak en sociale betrokkenheid. Het bureau voert al meer dan 30 jaar onderzoek
uit naar coffeeshops, het bijbehorende beleid en hieraan gerelateerde fenomenen. Ga voor meer
informatie over Breuer&Intraval naar www.breuerintraval.nl.
RAND Europe is een non-profit onderzoeksorganisatie die door middel van onderzoek en analyse
helpt beleid en besluitvorming te verbeteren. Ga voor meer informatie over RAND Europe naar www.
randeurope.org.
Het Trimbos-instituut is hét onafhankelijke kennisinstituut voor mentale gezondheid, het gebruik van
alcohol, tabak en drugs en over gamen, digitale balans en gokken. Ga voor meer informatie over het
Trimbos-instituut naar www.trimbos.nl.

© 2023 RAND Corporation, Breuer&Intraval en Trimbos-instituut
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een
geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij
elektronisch, mechanisch, door printouts, kopieën, of op welke andere manier dan ook, zonder
voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteursrechthebbenden.

Cover: Floor Fortunati

Samenvatting

In dit rapport bespreken we de methoden
en resultaten van de voormeting voor het
onderzoek naar het Experiment Gesloten
Coffeeshopketen. Tijdens dit experiment zal in
tien ‘interventiegemeenten’ geëxperimenteerd
worden met de verkoop van legaal geteelde
cannabis.1 Daarvoor krijgen enkele
geselecteerde bedrijfsmatige telers van
cannabis (tijdelijk) een ontheffing van de
Opiumwet.
In de voormeting is de stand van zaken op het
gebied van het gemeentelijke coffeeshopbeleid,
het cannabisgebruik, de (gedoogde) verkoop
van cannabis vanuit coffeeshops en de illegale
verkoop van softdrugs in kaart gebracht.
De voormeting vond plaats van september
2021 tot april 2022 en heeft betrekking op
10 interventiegemeenten (waarin de legaal
geteelde cannabis zal worden geïntroduceerd)
en 9 vergelijkingsgemeenten2 (waar het
reguliere aanbod zal blijven gelden) die deel
uitmaken van het experiment (gezamenlijk de
19 ‘onderzoeksgemeenten’). Deze voormeting
is uitgevoerd en gerapporteerd door
Breuer&Intraval, RAND Europe en het Trimbosinstituut in opdracht van het Wetenschappelijk

Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC).
Het onderzoek is aangevraagd door het
ministerie van Justitie en Veiligheid (J&V) en
het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS).

Methoden
In alle 19 onderzoeksgemeenten is informatie
verzameld. Zo is veldwerk verricht bij de
coffeeshops in deze gemeenten, waar het
aantal bezoekers is geteld (in totaal 950
tellingen bij 124 coffeeshops) en enquêtes
bij bezoekers zijn afgenomen (in totaal 809
bezoekersenquêtes bij 122 coffeeshops). Ook
zijn foto’s van de menukaarten gemaakt (bij
110 coffeeshops in 18 gemeenten) voor een
analyse van de beschikbare cannabissoorten
en hun prijs. Verder zijn enquêtes afgenomen
bij personen die in de directe omgeving
van de coffeeshops wonen of werken (388
omwonenden en mensen die in de buurt
werken3 van 129 coffeeshops). Om zicht te
krijgen op de illegale markt, is gebruik gemaakt

1

De tien interventiegemeenten zijn: Almere, Arnhem, Breda, Groningen, Heerlen, Hellevoetsluis, Maastricht, Nijmegen,
Tilburg en Zaanstad.

2

De negen vergelijkingsgemeenten zijn: Enschede, Helmond, Leeuwarden, Leiden, Lelystad, Roermond, Tiel, Utrecht en
Zutphen.

3

Hierna omwerkenden genoemd.

iii

van een online crowdsourcing-enquête.1
Daarbij konden respondenten zelf via een
online platform anoniem informatie geven
over hun recente cannabistransacties. Ook
zijn politieregistraties geanalyseerd. Het gaat
om cijfers van alle Nederlandse gemeenten
die betrekking hebben op incidenten en
misdrijven die te maken hebben met overlast
in verband met alcohol/drugs, bezit harddrugs,
bezit softdrugs, handel in harddrugs, handel
in softdrugs, vervaardigen van harddrugs en
vervaardigen van softdrugs.2

Coffeeshopbeleid
Alle gemeenten hanteren een
maximumbeleid, waarbij het aantal
coffeeshops het vastgestelde maximum3
niet mag overschrijden. Verder hebben alle
onderzoeksgemeenten de AHOJG-criteria4
opgenomen in hun coffeeshopbeleid,
terwijl het I-criterium5 bij 16 van de 19
onderzoeksgemeenten in het beleid staat. Eén
van deze gemeenten handhaaft het I-criterium
met hoge prioriteit, 4 doen dit met lage prioriteit
en 11 handhaven dit niet actief.

Aanbod in coffeeshops
Van de 129 coffeeshops die bezocht zijn, werd
in 110 shops (85%) toestemming gekregen
voor het fotograferen van de menukaart. Op
de 110 menukaarten stonden in totaal 3.849
items, waarvan 2.452 unieke items. Alle shops
verkochten wiet. Gemiddeld stonden er 10,4
unieke wietproducten op het menu. De meest
voorkomende soorten waren: White Widow,
Amnesia Haze, Amnesia, Lemon Haze en
Silver Haze. De gemiddelde prijs die voor
een gram van de nederwietsoorten op het
menu moest worden betaald, was € 10,87. De
gemiddelde prijs voor een gram gruis6 (€ 6,36)
is lager (statistisch significant) dan die van de
reguliere nederwietproducten, terwijl voor een
gram VS-wiet7 aanzienlijk meer betaald moest
worden (gemiddelde prijs € 24,99).
In 108 van de 110 coffeeshops werd hasj
verkocht. Gemiddeld stonden er 5,3 unieke
hasjproducten op het menu. De meest
voorkomende hasjsoorten waren Super
Polm, Polm, Beldia, Afghaan en Zero Zero.
Deze benamingen (behalve Afghaan) worden
doorgaans gebruikt voor Marokkaanse

1

De data van de crowdsourcing-enquête die we in dit rapport bespreken, zijn verzameld tussen 1 september 2021 en
31 augustus 2022.

2

De Opiumwet maakt onderscheid tussen soft- en harddrugs. Op lijst I staan middelen die geclassificeerd worden als
harddrugs, zoals heroïne, cocaïne, amfetamine, ecstasy en GHB. Op lijst II staan middelen die geclassificeerd worden
als softdrugs, zoals cannabisproducten en slaap- en kalmeringsmiddelen.

3

Gemeenten die een maximumbeleid voeren, hebben in hun coffeeshopbeleid opgenomen hoeveel coffeeshops er
maximaal in de gemeente gevestigd mogen worden (‘het vastgestelde maximum’).

4

Voor de verkoop van cannabisproducten in coffeeshops wordt in Nederland een gedoogbeleid gevoerd. Er wordt niet
(strafrechtelijk) opgetreden tegen coffeeshops die een gedoogvergunning of verklaring van de gemeente hebben,
zolang zij zich houden aan de landelijke (AHOJG) en lokaal vastgestelde criteria. De AHOJG-criteria houden in: geen
Affichering, geen Harddrugs, geen Overlast, geen verkoop aan – en toegang tot de coffeeshop voor – Jeugdigen,
geen verkoop van Grote hoeveelheden (maximaal vijf gram per transactie).

5

Het I-criterium stelt dat alleen inwoners van Nederland toegang hebben tot de coffeeshop en dat uitsluitend aan hen
softdrugs verkocht mogen worden.

6

‘Gruis’ betreft vaak restanten van (diverse) soorten nederwiet en wordt ook wel ‘mix’ of ‘kleine toppen’ genoemd.

7

Cannabis geïmporteerd uit Noord-Amerika of aldaar veredeld.

iv

Onderzoek Experiment Gesloten Coffeeshopketen

hasjsoorten. Voor een gram van de
buitenlandse hasj die op de menu’s stond,
moest gemiddeld € 10,78 per gram worden
betaald. De prijs voor een gram nederhasj
bedroeg gemiddeld € 14,37. Dit verschilde
niet significant van de gemiddelde prijs per
gram van de buitenlandse hasj. Gemiddeld
zijn er significant meer wietproducten
dan hasjproducten terug te vinden op de
coffeeshopmenu’s, maar er is geen verschil in
de gemiddelde prijs per gram van hasj en wiet.
In 105 coffeeshops werden voorgedraaide
joints verkocht. De gemiddelde coffeeshop had
6,3 unieke jointproducten op zijn menukaart
staan. 30% van de coffeeshops verkocht
naast joints met tabak ook joints zonder
tabak. Gemiddeld stonden er 5,9 unieke
jointproducten met tabak op de menu’s. Dit
was significant meer dan het gemiddelde
aantal unieke jointproducten zonder tabak
per menu: 2,1. De joints met tabak kostten
gemiddeld € 4,58 per joint. Dit is minder dan de
joints zonder tabak, waarvoor gemiddeld € 5,37
betaald moest worden.
In 35% van de bezochte coffeeshops werden
edibles1 verkocht. Gemiddeld hadden deze
coffeeshops 3,2 unieke eetbare producten op
het menu staan. Omdat het ging om een grote
diversiteit aan producten, verschilde de prijs per
stuk ook aanzienlijk (gemiddeld € 8,85). In 26
van de 110 coffeeshops was CBD-wiet of -hasj2
te koop (23,6%). De gemiddelde prijs per gram
van de CBD-producten was € 6,63.

Bezoekers van de coffeeshops:
kenmerken, koopgedrag en
gebruik
De tellingen van coffeeshopbezoekers bij 124
coffeeshops lieten zien dat de coffeeshops

gemiddeld zo’n 650 bezoekers per dag
verwerken. Dit komt overeen met de verkoop
van gemiddeld zo’n 1.300 gram cannabis per
coffeeshop per dag. De meeste bezoekers
kwamen vooral in de middag of avond. Naast
de tellingen zijn bezoekersenquêtes afgenomen
in of nabij de coffeeshop bij respondenten die
voorafgaande aan de enquêtering een aankoop
hadden afgerond bij de coffeeshop. De
gemiddelde leeftijd van de respondenten was
32 jaar. Driekwart van hen had voorafgaande
aan de enquêtering wiet gekocht, 20% had hasj
aangeschaft en 5% had zowel wiet als hasj
gekocht. In de 30 dagen voorafgaand aan de
enquêtering had slechts een klein percentage
(<5%) van de respondenten buiten coffeeshops
(bijvoorbeeld in het illegale circuit of medicinale
cannabis bij de apotheek) cannabis gekocht.
De drie belangrijkste redenen die werden
gegeven voor de aanschaf van wiet en/
of hasj in de coffeeshop die respondenten
voorafgaande aan de enquêtering hadden
bezocht, waren: 1) een gunstige en goed te
bereiken locatie, 2) verkoop van hoge kwaliteit
cannabis, en 3) een goede sfeer/gezelligheid/
vriendelijk personeel. Gemiddeld gaven wiet
kopende respondenten 19 euro uit en hasj
kopende respondenten 16 euro. De meest
voorkomende uitgave per transactie was € 10
voor zowel wiet als hasj.
Het merendeel van de respondenten (89%) gaf
aan (heel) tevreden te zijn over de cannabis
van de coffeeshop waar zij voorafgaande aan
de enquêtering cannabis hadden gekocht. De
respondenten die tevreden waren, noemden als
reden daarvoor als reden hoofdzakelijk de hoge
kwaliteit van cannabis (51%), de effecten van
de cannabis (23%) en de constante kwaliteit/
sterkte/hoeveelheid van de cannabis (12%).
Ontevreden respondenten gaven als toelichting

1

Eetbare producten waarin cannabis is verwerkt en die niet als concentraat, olie of supplement worden verkocht.

2

Deze producten worden verondersteld geen of weinig van het psychoactieve THC te bevatten.

v

een wisselende kwaliteit/sterkte/hoeveelheid
van de cannabis (36%), beperkte kwaliteit
van de cannabis (24%) en een matige prijskwaliteitverhouding van de cannabis (24%).

vraag antwoordde iets minder dan een kwart
dat zij altijd of meestal cannabis gebruikten voor
medicinale doeleinden, van wie een minderheid
de cannabis op recept verstrekt kreeg.

Ruim twee derde (70%) van de respondenten
die in de 30 dagen voorafgaande aan de
enquêtering hasj of wiet gebruikten, deed
dit op 20 dagen of meer. Het aandeel
frequente gebruikers in deze meting is relatief
groot ten opzichte van eerder onderzoek
(zoals de Nationale Drugs Monitor 2022)
onder deze doelgroep. Deze enquête
geeft geen representatief beeld van alle
coffeeshopbezoekers, aangezien degenen die
vaak naar de coffeeshop gaan, een grotere
kans hadden om uitgenodigd te worden voor
deelname aan deze enquête dan andere
gebruikers.

Bijna twee derde (65%) van de
coffeeshopbezoekers scoorde positief op
een screener voor riskant cannabisgebruik.2
Dit komt mogelijk doordat vooral frequente
bezoekers zijn bevraagd. Zo gaf 8 procent
van de respondenten aan in de 12 maanden
voorafgaande aan de enquêtering wel eens
onwel te zijn geworden of een ongeluk
te hebben gehad bij of door het gebruik
van cannabis. Het ging daarbij vooral om
misselijkheid/overgeven (30%), het verliezen
van het bewustzijn of ‘out’ gaan (20%) en het
krijgen van een angst- of paniekaanval (18%).

Meer dan de helft van de coffeeshopbezoekers
(59%) gaf aan in de 30 dagen voorafgaande
aan de enquêtering alleen wiet te hebben
gebruikt; 15% meldde meestal wiet te hebben
gebruikt. Daarnaast gaf ongeveer één op de
acht coffeeshopbezoekers (13%) aan in de 30
dagen voorafgaande aan de enquêtering alleen
hasj te hebben gebruikt; 5% gebruikte meestal
hasj. Tot slot gaf 8% aan ongeveer even vaak
hasj als wiet te hebben gebruikt. De overgrote
meerderheid (94%) van de groep ‘laatste
maand gebruikers’ gebruikte hasj of wiet in
een joint (met tabak). Daarnaast gebruikte 1 op
de 20 (5%) respondenten hasj of wiet puur als
sigaret. Verder gebruikte 4% hasj of wiet in een
pijpje en 3% in een ‘heat-not-burn’ vaporizer.1
Ruim 8 op de 10 coffeeshopbezoekers die in
de 30 dagen voorafgaande aan de enquêtering
cannabis gebruikte, deed dit altijd of meestal
voor recreatieve doeleinden. Op een andere

Op de vraag aan respondenten of ze in de 12
maanden voorafgaande aan de enquêtering
hulp hadden gezocht om te stoppen of te
minderen met het gebruik van hasj of wiet,
antwoordde 90% dat zij dat niet hadden
gedaan. ‘Hulp zoeken’ omvatte doorgaans tips
zoeken op internet, een beroep doen op de
verslavingszorg, de huisarts of psycholoog dan
wel op vrienden of familie.

Leefbaarheid rond coffeeshops
Uit de enquête onder omwonenden/
omwerkenden van de coffeeshops kwam
naar voren dat zij over het algemeen tevreden
zijn met het wonen/werken in de buurt (88%).
Twee derde (65%) van de respondenten
zegt dat er weleens voorvallen in de directe
omgeving van de coffeeshop voorkomen
waar mensen overlast van zouden kunnen
ervaren. Het gaat dan voornamelijk om
verkeersoverlast, geluidsoverlast en overlast

1

Bij een ‘heat-not-burn’ vaporizer wordt de tabak/cannabis verwarmd tot een hoge temperatuur, maar niet verbrand.
E-sigaretten vallen ook in deze categorie.

2

Riskant cannabisgebruik is gemeten aan de hand van de CAST (Cannabis Abuse Screening Test). Deze vragenlijst
bestaat uit zes items waarin wordt gevraagd naar cannabisgebruik in de afgelopen 12 maanden.

vi

Onderzoek Experiment Gesloten Coffeeshopketen

door rondhangende personen. Deze voorvallen
worden echter vaker niet dan wel gerelateerd
aan de in de buurt gevestigde coffeeshop.
Twee derde (68%) van deze respondenten
meldt zelf ook daadwerkelijk overlast te
ervaren van deze voorvallen. Omwonenden/
omwerkenden van coffeeshops voelen zich
over het algemeen veilig in de buurt: 76%
gaf aan zich in de afgelopen zes maanden
niet onveilig te hebben gevoeld in de buurt.
Ze gaven de veiligheid gemiddeld een 7,3 als
rapportcijfer.

Registratiegegevens politie
Het aantal bij de politie geregistreerde
incidenten en misdrijven met
betrekking tot soft- en harddrugs in de
onderzoeksgemeenten is vergeleken met
het gemiddelde aantal geregistreerde
incidenten en misdrijven met betrekking tot
soft- en harddrugs in alle overige Nederlandse
gemeenten. Het aantal geregistreerde
overlastincidenten en -misdrijven in
verband met alcohol en/of drugs lag in de
onderzoeksgemeenten aanmerkelijk hoger
dan gemiddeld in de Nederlandse gemeenten.
Dit kan worden verklaard doordat alle
onderzoeksgemeenten een centrumfunctie
vervullen in hun regio. Zij herbergen
voorzieningen die ook door inwoners van
omliggende gemeenten gebruikt worden.
Incidenten of misdrijven die betrekking
hebben op het bezit, de handel in of het
vervaardigen van softdrugs kwamen zowel
in de onderzoeksgemeenten als in de overige
gemeenten in Nederland beperkt voor. Voor
het bezit van harddrugs staan er gemiddeld
meer incidenten en misdrijven geregistreerd
in de onderzoeksgemeenten dan in de
overige Nederlandse gemeenten. Het aantal
incidenten en misdrijven in verband met de
handel in of het vervaardigen van harddrugs
lag relatief laag ten opzichte van de andere
categorieën incidenten en misdrijven.

Illegale markt
Om zicht te krijgen op de illegale
handel in softdrugs is een enquête over
cannabistransacties buiten de coffeeshop
uitgezet op basis van crowdsourcing met
behulp van een online survey platform.
Het betreft aankopen die zijn gedaan in de
onderzoeksgemeenten. Hieruit bleek dat de prijs
(70%), de prijs-kwaliteitverhouding (53%), het
kunnen kopen van grotere hoeveelheden dan
de maximum verkoophoeveelheid van vijf gram
per transactie (37%) en een snelle bezorgservice
(34%) de belangrijkste redenen zijn om cannabis
buiten de coffeeshop te kopen. De respondenten
die buiten de coffeeshop cannabis kopen,
deden dit voornamelijk via een bezorgdienst
of 06-dealer (40%). Verder bleek dat de
respondenten voornamelijk wiet kochten (58%).
Dit is aanmerkelijk meer dan het percentage
respondenten dat hasj (20%) of zowel wiet als
hasj kocht (22%). De meest verkochte soorten
wiet en hasj kwamen grotendeels overeen
met de eerder beschreven resultaten van de
enquête onder coffeeshopbezoekers. Net als
de coffeeshopbezoekers waren kopers op de
illegale markt tevreden over het cannabisproduct
dat zij buiten de coffeeshop hebben gekocht,
zowel wat betreft de prijs-kwaliteitverhouding,
de effecten als de smaak/geur.
Aan de respondenten is gevraagd hoeveel
gram cannabis zij buiten de coffeeshop hebben
gekocht. Omdat het werkelijke gewicht van de
transactie kan afwijken van hetgeen de dealer
vertelde, is ook gebruikt gemaakt van een
fotokaart met daarop verschillende aantallen
grammen cannabis. Aan de respondent is
gevraagd om aan de hand van deze kaart
aan te geven hoeveel gram cannabis zij
hebben aangekocht. Er blijkt een aanzienlijk
verschil (zonder duidelijke richting) tussen
het gewicht dat ze denken gekocht te hebben
en het geschatte gewicht door middel van de
fotokaart. Buiten de coffeeshop

vii

zijn kopers niet gebonden aan de maximale
verkoophoeveelheid van 5 gram per transactie.
Toch wordt ook op de illegale markt vaak een
beperkt aantal gram per transactie gekocht. Bij
respectievelijk 62% (wiet) en 70% (hasj) van de
transacties ging het om minder dan 10 gram.
Bij minder dan een tiende van de transacties
werd meer dan 50 gram verkocht. De
gemiddelde prijs van een gram wiet buiten de
coffeeshop is € 7 euro, terwijl de gemiddelde
prijs voor hasj € 6 bedraagt.1

Resumerend
De 19 onderzoeksgemeenten blijken qua
coffeeshopbeleid een goede afspiegeling
te zijn van de ruim 100 Nederlandse
gemeenten met coffeeshops; zij hanteren
alle een maximumbeleid en hebben de
AHOJG-criteria in het beleid opgenomen.
Uit de menukaartanalyse komt naar voren
dat er gemiddeld meer wiet dan hasj op de
menukaarten van coffeeshops staat. Dit is in
lijn met bevindingen uit eerder onderzoek dat
de meerderheid van de cannabisconsumenten
wiet boven hasj prefereert. Over het algemeen
zijn klanten (zeer) tevreden over de cannabis

1

die zij kopen in de coffeeshop. Die tevredenheid
betreft voornamelijk de hoge kwaliteit van het
gekochte product. Bijna twee derde van de
ondervraagde coffeeshopbezoekers scoort
hoog op ‘riskant cannabisgebruik’. Ook blijkt
een relatief hoog percentage (bijna een kwart)
bezoekers de cannabis altijd of meestal
voor medicinale doeleinden te gebruiken.
Gezondheidsincidenten door cannabisgebruik
komen relatief weinig voor.
Dit onderzoek laat zien dat in de directe
omgeving van de coffeeshop nauwelijks
overlast wordt ervaren van de coffeeshop en/
of zijn bezoekers. Dit is in overeenstemming
met veel onderzoeken naar de leefbaarheid
rond coffeeshops in recente jaren (zoals de
Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid).
Voor personen die cannabis buiten de
coffeeshop kopen, lijkt vooral de prijs en/of de
prijs-kwaliteitverhouding een doorslaggevende
factor om in het illegale circuit te kopen. Deze
aankopen worden voornamelijk gedaan bij
bezorgdiensten of 06-dealers en betreffen
vaker wiet dan hasj. Over het algemeen zijn de
respondenten tevreden met het product dat zij
buiten de coffeeshop hebben gekocht.

De gemiddelde prijs die in de coffeeshops voor een gram nederwiet betaald moest worden, was € 10,87. Gruis,
buitenwiet en buitenlandse wiet waren goedkoper, terwijl VS-wiet duurder was. De gemiddelde prijs in de coffeeshops
voor een gram buitenlandse hasj was € 10,67. De prijs voor een gram nederhasj bedroeg gemiddeld € 14,37.