Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 930 XIII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
2013

Nr. 1

JAARVERSLAG MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE (XIII) 2013
Aangeboden 21 mei 2014

kst-33930-XIII-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

1

Gerealiseerde verplichtingen van EZ verdeeld over de beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln)

Apparaat
406
Natuur en regio
342

Goed functionerende
economie en markten
214
Een sterk innovatievermogen
768

Groen onderwijs
van hoge kwaliteit
840

Een excellent
ondernemingsklimaat
725

Concurrerende,
duurzame, veilige
agro-, visserijen voedselketens
669

Een doelmatige en duurzame
energievoorziening
3.397
Gerealiseerde uitgaven van EZ verdeeld over de beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln)

Apparaat
411
Natuur en regio
441

Goed functionerende
economie en markten
216
Een sterk innovatievermogen
775

Een excellent
ondernemingsklimaat
437

Groen onderwijs
van hoge kwaliteit
817

Concurrerende,
duurzame, veilige
agro-, visserijen voedselketens
666

Een doelmatige en duurzame
energievoorziening
1.252

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

2

Gerealiseerde ontvangsten van EZ verdeeld over de beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln)

Apparaat
26
Natuur en regio
87
Concurrerende,
duurzame, veilige
agro-, visserijen voedselketens
329

Groen onderwijs
van hoge kwaliteit
4
Goed functionerende
economie en markten
3.847

Een sterk innovatievermogen
96

Een excellent
ondernemingsklimaat
37

Een doelmatige en duurzame
energievoorziening
13.548

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

3

INHOUDSOPGAVE
A.
1.1
1.2.

ALGEMEEN
Aanbieding en dechargeverlening
Leeswijzer

5
5
9

B.
1.3.1
1.3.2

HET BELEIDSVERSLAG
De beleidsprioriteiten
De beleidsartikelen
11
Goed functionerende economie en markten
12
Een sterk innovatievermogen
13
Een excellent ondernemingsklimaat
14
Een doelmatige en duurzame energievoorziening
16
Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserijen voedselketens
17
Groen onderwijs van hoge kwaliteit
18
Natuur en regio
De niet-beleidsartikelen
40
Apparaat
41
Nominaal en Onvoorzien
De Bedrijfsvoeringsparagraaf

11
11
20
20
28
39
53

1.3.3

1.3.4
C.
1.4.1
1.4.2
1.4.3

1.4.4
1.4.5
D.

69
86
94
106
106
110

JAARREKENING
Departementale verantwoordingsstaat
Samenvattende verantwoordingsstaat inzake agentschappen
Toelichting bij de samenvattende verantwoordingsstaat
inzake agentschappen
Aansluiting realisatie agentschappen met financiering
door moederdepartement
Agentschap NL (AgNL)
Agentschap Telecom (AT)
Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Dienst Regelingen (DR)
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
Saldibalans EZ per 31 december 2013
Topinkomens

112
112

BIJLAGEN
1.
Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) en
Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT’s)
2.
Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek
2013
3.
Europese geldstromen
4.
Overzicht niet-financiële informatie over
inschakeling van externe adviseurs en tijdelijk
personeel (bijlage externe inhuur)
5.
Lijst van afkortingen

172

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

113
114
114
116
124
132
137
143
150
159
170

172
184
192

201
203

4

A. ALGEMEEN
1.1 AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bied ik, mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken,
het departementale jaarverslag van het Ministerie van Economische
Zaken (XIII) over het jaar 2013 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal
de Minister van Economische Zaken decharge te verlenen over
het in het jaar 2013 gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieel beheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2013;
b. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot het
onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist en van
het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2013
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2013, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2013 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

6

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

8

Leeswijzer

1.2. LEESWIJZER
De leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:
1. Opbouw jaarverslag;
2. Ondergrens toelichtingen;
3. Controlenormen financiële en niet-financiële gegevens;
4. Groeiparagraaf.
1. Opbouw jaarverslag
Het jaarverslag bevat een beleidsverslag, een jaarrekening en een aantal
bijlagen. Deze bevatten informatie over de in 2013 gerealiseerde beleidsresultaten en de budgettaire realisatiegegevens van het Ministerie van
Economische Zaken (EZ).
In het onderdeel beleidsprioriteiten van het beleidsverslag wordt
verantwoording afgelegd over de volgende actielijnen:
• Inzetten op de top, Nederland internationaal sterk positioneren en
ruimte bieden aan innovatief ondernemerschap;
• Bevorderen van duurzame welvaart, met oog voor mens en natuur;
• Werken aan duurzame productie en ketens in land- en tuinbouw en
visserij;
• Werken aan een toekomstbestendige energievoorziening.
De beleidsartikelen in dit jaarverslag hebben dezelfde opzet als de
begroting 2013. Dit betekent dat de beleidsartikelen conform de Rijksbegrotingsvoorschriften van «Verantwoord Begroten» zijn opgesteld. Elk
beleidsartikel bevat een paragraaf beleidsconclusies waarin voor de
belangrijkste instrumenten een oordeel wordt gegeven over de uitvoering
van het beleid in het afgelopen jaar.
De jaarrekening bestaat uit de departementale verantwoordingsstaat, de
samenvattende verantwoordingsstaat inzake de agentschappen, de
jaarverantwoordingen van de agentschappen en de saldibalans.
2. Ondergrens toelichtingen
Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven,
ontvangsten en verplichtingen in de realisatie versus de vastgestelde
begroting 2013 wordt een ondergrens van € 3 mln gehanteerd. In
sommige gevallen, waar politiek relevant, worden ook posten toegelicht
beneden deze ondergrens.
De opgenomen realisatiegegevens in de tabellen «budgettaire gevolgen
van beleid» gaan, net als in de vorige jaarverslagen, terug tot het jaar t-3
(2010). Dit in afwijking van het RBV-model 3.22d waarin de realisatie
teruggaat tot het jaar t-4 (2009).
3. Controlenormen financiële en niet-financiële gegevens
Het jaarverslag bevat zowel financiële als niet-financiële gegevens
(kengetallen en indicatoren). Deze gegevens zijn aan verschillende
controlenormen onderhevig. De controle van financiële informatie is
gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit de Comptabiliteitswet
2001 en de Rijksbegrotingsvoorschriften 2014 (RBV). De controle van
beleidsinformatie en informatie over de bedrijfsvoering is gebaseerd op
normen zoals deze voortvloeien uit de RBV. Ter borging van de betrouw-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

9

Leeswijzer

baarheid van de informatie inzake de prestatiegegevens in de begroting
en het jaarverslag, heeft de Auditdienst Rijk (ADR) net als in voorgaande
jaren een audit uitgevoerd.
4. Groeiparagraaf
Dit jaarverslag is, net als de begroting 2013, voor het eerst volledig
opgesteld volgens de voorschriften van «Verantwoord Begroten». In de
bijlage met afgerond evaluatie en overig onderzoek is voor de afgeronde
evaluaties een korte samenvatting van de resultaten opgenomen. Dit is
conform de toezegging van de Minister in het Wetgevingsoverleg op
12 juni 2013 over het jaarverslag 2012 (TK, 33 605 XIII, nr. 13).
In de begroting 2013 is reeds aangegeven hoe de motie Schouw c.s. (TK,
2010–2011, 21 501, nr. 537) is verwerkt. De voor het beleidsterrein van EZ
meest relevante aanbeveling van de Raad was:
«Innovatie, investeringen in particulier onderzoek en ontwikkeling en
nauwere banden tussen de wetenschapswereld en het bedrijfsleven te
stimuleren, alsook industriële vernieuwing te bevorderen door middel van
passende prikkels in het kader van het bedrijfslevenbeleid, en daarbij de
toegankelijkheid voor niet tot de topsectoren behorende ondernemingen
te waarborgen en het fundamenteel onderzoek veilig te stellen.»
Deze aanbeveling heeft een plaats gekregen in het beleidsartikel 12 (Een
sterk innovatievermogen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

10

Beleidsprioriteiten

B. HET BELEIDSVERSLAG
1.3.1 DE BELEIDSPRIORITEITEN
Het Ministerie van Economische Zaken (EZ) staat voor een duurzaam,
ondernemend Nederland. Na een korte beschouwing over de stand van
de economie, worden hieronder de acties van EZ in 2013 beknopt
uiteengezet. Voor meer gedetailleerde informatie wordt verwezen naar de
beleidsartikelen.
Stand van de Economie
De Nederlandse economie klimt voorzichtig uit het dal. Hoewel het bbp in
2013 als geheel met 0,8 procent daalde, is de economie in de laatste drie
kwartalen iets gegroeid en nam het groeitempo in het laatste kwartaal toe.
Het kwakkelen van de economie kan hoofdzakelijk worden teruggevoerd
op de ingezakte binnenlandse vraag. Banken, huishoudens en de overheid
brengen hun balansen op orde. Vooral de sectoren die gericht zijn op het
binnenland hadden last van de zwakke vraag, zoals de bouw, de detailhandel en de horeca. De werkloosheid liep met bijna 100 duizend
personen fors op tot 628 duizend (7,0%) in december 2013.
Ondanks de matige economische groei is Nederland nog steeds één van
de meest welvarende en concurrerende landen ter wereld. Onze economie
heeft in veel opzichten een goede uitgangspositie. Zo heeft Nederland
innovatief vermogen en een kwalitatief goede beroepsbevolking met een
hoog opleidingsniveau. Ook de infrastructuur vormt één van de sterke
fundamenten onder de Nederlandse economie.
Het is belangrijk om deze uitgangspositie te behouden en te versterken en
in te spelen op veranderingen, waardoor Nederland optimaal kan
profiteren als de wereldeconomie verder aantrekt. Daarom voert het
kabinet belangrijke hervormingen door op het gebied van de woningmarkt, de arbeidsmarkt, de pensioenen en de zorg en zet het in op
innovatie, onderwijs en vergroening van de economie.
Inzetten op de top, Nederland internationaal sterk positioneren
en ruimte bieden aan innovatief ondernemerschap
Het kabinet zorgt er met het bedrijfslevenbeleid voor dat ondernemers de
ruimte krijgen om te ondernemen, innoveren, te investeren en te
exporteren. Samenwerking in de gouden driehoek van bedrijven, overheid
en kennisinstellingen is daarbij van groot belang.
Het kabinet verbetert de toegang tot financiering en de publieke dienstverlening. Daarbij passen geen onnodige regels en bureaucratie. In 2013 is de
regeldruk met € 500 mln verlaagd. Ook wordt de toegang tot mobiel
internet en het vertrouwen in ICT geborgd. Om aan de top te blijven, heeft
het kabinet eind 2013 haar visie op telecommunicatie, media en internet
aan de Tweede Kamer gestuurd. Doel is om houvast te geven voor de
strategische vraagstukken van de interneteconomie: behoud van
concurrentiekracht, vrijheid en betrouwbaarheid in deze dynamische,
internationale en convergerende markt.
Generieke regelingen gericht op ondernemers met ambitie vormen het
hart van het bedrijvenbeleid. Het Midden- en Kleinbedrijf (MKB) is van
groot belang voor de Nederlandse economie en werkgelegenheid.
Daarnaast heeft het kabinet speciale aandacht voor negen topsectoren,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

11

Beleidsprioriteiten

waaronder Agro & Food, Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en Energie, om
deze toekomstbestendig te maken en houden.
Deze aanpak is versterkt in de regio, onder andere door inzet van de
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)-middelen en in het
buitenland, via circa 25 gezamenlijk vormgegeven bedrijvenmissies,
waaronder een reis naar Indonesië met meer dan 100 bedrijven. Met
Duitsland wordt samengewerkt om belemmeringen voor ondernemers
weg te nemen, met nadruk op de grensregio.
Het kabinet zet zich in voor een sterke Europese groeiagenda, onder meer
door te zorgen dat bedrijven en kennisinstellingen optimaal gebruik
kunnen maken van de EU-innovatiegelden, door de kosten voor een
Europees octrooi te verlagen, de interne markt te versterken, de regeldruk
te verlagen en meer ruimte te creëren voor het MKB.
EZ heeft verschillende generieke en specifieke regelingen in het leven
geroepen om ervoor te zorgen dat ondernemers toegang hebben tot
financiering, kunnen innoveren en investeren in Research and
Development (R&D). Vóór de zomer 2013 is de Visie op het toegepast
onderzoek aan de Tweede Kamer gestuurd, waarin onder andere de
positionering wordt aangescherpt om ongewenste concurrentie met
private partijen te voorkomen. In het kader van het in mei 2013 afgesloten
Techniekpact (voor goed technisch geschoold personeel) heeft de
topsector chemie 50 beurzen uitgereikt. EZ heeft de noodzakelijke
voorbereidingen getroffen voor het in 2014 gelanceerde digitale Ondernemersplein, waar alle vragen van ondernemers worden beantwoord:
Ondernemersplein.nl.
Bevorderen van duurzame welvaart, met oog voor mens en natuur
Welvaart en welzijn in Nederland gaan verder dan een uitmuntend
ondernemingsklimaat. Een aantrekkelijke leefomgeving, voldoende
bescherming voor consumenten en een duurzame economische ontwikkeling en een brede verantwoordelijkheid voor de wereld om ons heen
zijn alle van belang. Het kabinet streeft naar groene groei, om ook de
toekomstige welvaart te vergroten.
Ook heeft het kabinet tot en met 2013 159 Green deals gesloten met
bedrijven, lagere overheden en maatschappelijke organisaties, om
duurzame projecten te stimuleren. Daarvan waren 30 deals gericht op het
versterken van de biodiversiteit en het behoud van natuurlijke
hulpbronnen.
Een vitale natuur en leefomgeving is een belangrijke factor voor de
kwaliteit van leven en het vestigingsklimaat. In 2013 zijn 87 Natura2000gebieden aangewezen, waarmee het totaal aantal beschermde gebieden
op 145 komt. Ook is het wetsvoorstel Programmatische Aanpak Stikstof
(PAS) aangeboden, die medio 2014 in werking zal treden. De provincies
worden via de decentralisatie verantwoordelijk voor de realisatie en het
beheer van het Natuurnetwerk Nederland. In 2013 is de decentralisatie ver
gevorderd, waarbij afspraken zijn gemaakt over de overdracht van
budgetten, de overdracht van gronden en de decentralisatie van een
gedeelte van de Dienst Landelijk Gebied (DLG). Met de Natuurtop en
24uurnatuur op 22 juni 2013 is de start van het nieuwe gedecentraliseerde
natuurbeleid gemarkeerd. De nieuwe Natuurvisie is voorbereid, die in
2014 aan de Kamer wordt aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

12

Beleidsprioriteiten

Bij duurzame welvaart hoort ook bescherming van en vertrouwen door
consumenten. De fusie-organisatie Autoriteit Consument en Markt, met
als doelstelling het bevorderen van goed functionerende markten,
ordelijke en transparante marktprocessen en een zorgvuldige behandeling
van consumenten, is op 1 april 2013 van start gegaan. De Stroomlijningswet ACM, de implementatiewet Richtlijn Consumenten en de wet op
pandbeleningen zijn in hetzelfde jaar door de Tweede Kamer unaniem
aanvaard.
Werken aan duurzame productie en ketens in land-, tuinbouw en
visserij
Een duurzame landbouwproductie draagt bij aan de welvaart van
Nederland. Tijdens de recessie bleef de agrarische sector onverminderd
groeien. EZ zet zich onder andere samen met de topsectoren in voor een
duurzame land- en tuinbouwsector, ook in Europees en mondiaal
verband. Nederland heeft zich bijvoorbeeld actief ingezet voor markttoegang op veterinair en fytosanitair terrein. Op basis van de onderwijswetgeving werkte EZ ook intensief aan het Groen Onderwijs, op MBO,
HBO en hoger niveau.
In 2013 is gestart met de implementatie van het nieuwe duurzamere
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). De toeslagen onder directe
betalingen (in werking in 2015) zullen zo geleidelijk mogelijk overgaan
naar een gelijke hectarepremie voor alle bedrijven in 2019, zonder
gekoppelde steun.
Met klimaatslimme landbouw, waarvoor Nederlandse kennis en kunde
wereldwijd wordt ingezet, kan de landbouwproductie duurzaam verhoogd
worden, de weerbaarheid tegen klimaatverandering wordt verhoogd en
de uitstoot van CO2 verlaagd. In december 2013 heeft Nederland hierover
een conferentie georganiseerd in Johannesburg, in samenwerking met
onder andere de Wereldbank, FAO en Zuid-Afrika. Als voorbeeldprojecten
heeft EZ bovendien met de Clinton Foundation en de Alliance for a Green
Revolution in Africa (AGRA) overeenkomsten gesloten om klimaatslimme
landbouw in samenwerking met Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen in de praktijk te brengen.
In 2020 moet de transitie zijn gemaakt naar een toekomstbestendige,
maatschappelijk gewaardeerde veehouderij. Hiertoe stimuleert EZ
integraal duurzame stallen en ook maatregelen om de schaalgrootte in te
perken, waar nodig voor bijvoorbeeld de volksgezondheid. Daarnaast
staan in de Uitvoeringsagenda Natuurlijk Kapitaal concrete actiepunten
voor biodiversiteit, onder andere het aanpakken van plastic in zee en
duurzame productie van biomassa. Ook is het stelsel van verplichte
mestverwerking voorbereid, dat sinds 1 januari 2014 van kracht is en
onderdeel vormt van het Nederlandse vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2014–2017.
De overheid en de voedselproductieketen vlees en zuivel hebben de
Taskforce Voedselvertrouwen in het leven geroepen om de fraude in de
voedselproductie aan te pakken. Eind 2013 is het verbeterplan NVWA aan
de Tweede Kamer gestuurd.
EZ heeft zich tevens ingezet voor dierenwelzijn, onder andere door meer
aandacht te genereren voor het uitfaseren van ingrepen bij landbouwhuisdieren, en de juiste omgang met proefdieren. De vermindering van het
antibioticagebruik in de veehouderij is in dit kader van groot belang. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

13

Beleidsprioriteiten

gegevens over 2013 zijn nog niet beschikbaar, maar tussen 2009 en 2012
is al een afname met 49% geconstateerd.
Daarnaast zet het kabinet zich in voor een concurrerende visserijketen die
de natuur ontziet met gezonde producten. Over de herziening van het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) vond in 2013 besluitvorming
plaats, waarbij naar een goede combinatie is gestreefd tussen
duurzaamheid en toekomstperspectief voor de visserijsector.
EZ en VWS hebben de opheffing van de product- en bedrijfsschappen en
de overgang van publieke taken in 2013 voorbereid. EZ zal diverse nieuwe
werkzaamheden uitvoeren, onder andere bij de invoer van landbouwproducten en taken op het gebied van marktordening en dierenwelzijn. Ook
heeft EZ de fusie gerealiseerd van het voormalige Agentschap NL en
Dienst Regelingen tot de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, per
1 januari 2014.
Werken aan een toekomstbestendige energievoorziening
De energiesector is een belangrijke economische randvoorwaarde die
groei, banen en inkomsten oplevert. In het SER-Energieakkoord hebben
verschillende overheden, werkgevers, werknemers, milieu-organisaties,
energiebedrijven en andere organisaties de basis gelegd voor een breed
gedragen, robuust en toekomstbestendig energiebeleid.
Het kabinet heeft een aandeel duurzame energie van 16% in 2023 ten doel
gesteld. De tijdelijke subsidieregeling voor de aanschaf van zonnepanelen
is volledig benut en inmiddels gesloten. In 2013 was veel belangstelling
voor de Regeling Stimulering Duurzame Energie+ (SDE+). Bij de topsector
energie is in 2013 de onderzoeks- en innovatieagenda verder toegespitst
op kostprijsverlaging van technologie die nodig is voor het behalen van
de doelen voor hernieuwbare energie uit het Energieakkoord.
De rol die gas kan spelen bij het flexibeler maken en balanceren van de
energievoorziening («systeemfunctie van gas») heeft grote aandacht,
onder andere gas als tijdelijke opslag van overtollige elektriciteit van wind
en zon («power2gas»).
Bij het gebruik van radioactieve materialen staat veiligheid vanzelfsprekend voorop. In 2013 is een groot deel van de aanbevelingen uit de
eerste serie stresstestrapporten geïmplementeerd (de aansluitingstijd van
de mobiele dieselaggregaat op het terrein van Borssele is bijvoorbeeld
aanzienlijk verkort).
In 2013 is uitvoering gegeven aan de herziening van de Elektriciteit- en
Gaswet. Ook is de Warmtewet per 1 januari 2014 in werking getreden.
De rijkscoördinatieregeling is van groot belang voor het realiseren van
grote energieprojecten, waaronder investeringen in betrouwbare en
betaalbare elektriciteit- en gasnetten die cruciaal zijn voor de energievoorziening. In 2013 is de 380kV hoogspanningsverbinding Randstad 380kV
Zuidring in gebruik genomen.
Per 1 april 2013 is de nieuwe wet Voorraadvorming Aardolieproducten
(Wva 2012) in werking getreden, een implementatie van een Europese
Richtlijn die onder andere gaat over de aanleg van strategische olievoorraden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

14

Beleidsprioriteiten

Effectief energiebeleid is per definitie internationaal beleid. In 2013 heeft
EZ met name aandacht besteed aan het versterken van de regionale
marktintegratie en de samenwerking op het gebied van leveringszekerheid, zowel in pentalateraal verband als in de bilaterale energiesamenwerking met Duitsland.
Slottekst
In 2013 is veel bereikt, zoals hierboven uiteengezet. Maar het werk is nog
niet afgerond. Het Ministerie van Economische Zaken zet zich dan ook in
2014 onverminderd in voor een duurzaam, ondernemend Nederland.
Realisatie beleidsdoorlichtingen
Artikel

Realisatie
2011

11 Goed functionerende economie
en markten
12 Een sterk innovatievermogen
13 Een excellent ondernemingsklimaat
14 Een doelmatige en duurzame
energievoorziening

16 Concurrerende, duurzame en
veilige agro-, visserij- en voedselketens
17 Groen onderwijs van hoge
kwaliteit

2012

Toelichting

2013

–

De beleidsdoorlichting van artikel 14 kent
vertraging door de inspanningen rond het
energieakkoord. Naar verwachting wordt
de beleidsdoorlichting in het voorjaar
2014 naar de Ministerraad verzonden en
zal uiterlijk voor het zomerreces helemaal
afgerond en naar de Tweede Kamer
gestuurd worden.

–

De beleidsdoorlichting is in een ver
gevorderd stadium en zal in het voorjaar
van 2014 worden afgerond.

18 Natuur en regio

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

15

Beleidsprioriteiten

Overzicht garanties
Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Uitstaande
garanties
2012

Verleende
garanties
2013

Vervallen
garanties
2013

Uitstaande
garanties
2013

Garantieplafond
2013

Artikel 13 Een
excellent
ondernemersklimaat

BMKB
Garantie
Ondernemersfinanciering
Groeifinancieringsfaciliteit
Microkredieten
Garantie
Scheepsnieuwbouw
Geothermie
ETS-compensatie

2.449.442
841.101

343.816
66.008

525.291
219.170

2.267.967
687.939

1.000.000
300.000

70.719

9.279

6.192

73.806

84.343

13.000
0

0
44.081

0
0

13.000
44.081

999.668

32.164
0

43.342
4.000

9.214
0

66.292
4.000

43.865

Garanties voor
investeringen
en werkkapitaal
landbouwondernemingen
Regeling
nieuwe
agrarische
schadeverzekeringen
Garantie voor
natuurgebieden en
landschappen
Totaal

438.977

36.315

80.770

394.522

135.000

0

1.392

732

660

60.750

449.070

0

15.901

433.169

449.070

4.294.473

548.233

857.270

3.985.436

Artikel 14 Een
doelmatige en
duurzame
energievoorziening
Artikel 16
Concurrerende,
duurzame,
veilige agro-,
visserij- en
voedselketens

Artikel 18
Natuur en regio

Totaal
plafond

13.000

4.000

2.563.208

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

526.820

16

Beleidsprioriteiten

Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Artikel 13 Een
excellent
ondernemersklimaat

Artikel 14 Een
doelmatige en
duurzame
energievoorziening
Artikel 16
Concurrerende,
duurzame,
veilige agro-,
visserij- en
voedselketens

Artikel 18
Natuur en regio

Uitgaven
2012

Ontvangsten
2012

Saldo 2012

Uitgaven
2013

Ontvangsten
2013

Saldo 2013

BMKB
Garantie
Ondernemersfinanciering
Groeifinancieringsfaciliteit
Microkredieten
Garantie
Scheepsnieuwbouw
Geothermie
ETS-compensatie

96.302
16.209

23.644
13.309

– 72.658
– 2.900

102.422
8.176

21.544
10.160

– 80.878
1.984

2.270

2.154

– 116

2.360

2.047

– 313

0
0

0
0

0
0

0
0

0
44

0
44

0
0

0
0

0
0

526
0

526
0

0
0

Garanties voor
investeringen
en werkkapitaal
landbouwondernemingen
Regeling
nieuwe
agrarische
schadeverzekeringen
Garantie voor
natuurgebieden en
landschappen
Totaal

8.377

1.657

– 6.720

24.118

1.165

– 22.953

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

123.158

40.764

– 82.394

137.602

35.486

– 102.116

Artikel 13 Een excellent ondernemersklimaat
BMKB
De BMKB is bedoeld voor bedrijven die te weinig zekerheden (onderpand)
kunnen bieden aan een bank. De bank vindt het risico dat het bedrijf zijn
lening niet kan terugbetalen dan vaak te hoog. Via de BMKB staat de
overheid borg voor het deel van de lening waar het bedrijf geen
onderpand voor heeft. De bank kan voor dat deel dus terugvallen op de
overheid. Op grond van de Subsidieregeling starten, groeien en
overdragen van ondernemingen kunnen financiers kredieten die zij
verstrekken aan MKB-ondernemers onder de werking van de regeling
brengen. Hierdoor stelt de Staat zich voor 90% borg ten behoeve van de
financier voor de terugbetaling van deze kredieten (de zogenaamde
bedrijfsborgstellingskredieten). Eén van de voorwaarden die de regeling
hieraan stelt, is dat de financier gelijktijdig met het verstrekken van een
bedrijfsborgstellingskrediet, aan de MKB-ondernemer een ander krediet
verstrekt, waarvoor deze borgstelling van de Staat niet geldt. Als
hoofdregel geldt dat het bedrijfsborgstellingskrediet ten minste even
groot moet zijn als het daarmee gelijktijdig afgesloten andere krediet. Het
laatstgenoemde krediet bedraagt daarmee ten minste 100% van het
bedrijfsborgstellingskrediet (verhouding 1:1). Voor starters en het
innovatieve MKB gelden andere verhoudingen. Om de kredietverlening te
stimuleren is per 1 november 2013 het maximum van het borgstellingskrediet verhoogd van € 1 mln naar € 1,5 mln en geldt voor bestaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

17

Beleidsprioriteiten

bedrijven met een borgsstellingskrediet tot maximaal € 0,2 mln de
ruimere startersfaciliteit.
Garantie Ondernemersfinanciering (GO)
Met het instrument GO kunnen banken een 50% Staatsgarantie krijgen op
(middel)grote leningen vanaf € 1,5 mln. Door de verstrekking van een
Staatsgarantie wordt het risico voor de bank op de ondernemingsfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de mogelijkheden om te voorzien in de
financieringsbehoefte bij het Nederlandse bedrijfsleven. Ter stimulering
van de kredietverlening aan het bedrijfsleven zijn de voorwaarden voor de
GO-regeling tijdelijk verruimd. In 2013 is het maximum van de garantie
verhoogd van € 25 mln naar € 75 mln en is de GO, naast de al bestaande
mogelijkheid om bankgaranties onder de GO te brengen, ook opengesteld
voor alternatieve aanbieders van garanties aan bedrijven.
Groeifinancieringsfaciliteit
Met de Groeifinancieringsfaciliteit worden bedrijven geholpen bij het
aantrekken van risicodragend vermogen door een 50% Staatsgarantie te
verstrekken op achtergestelde leningen van banken (ten hoogste € 5 mln)
en op aandelen van participatiemaatschappijen (ten hoogste € 25 mln).
De Groeifinancieringsfaciliteit kan ondernemingen in een groeifase, bij
bedrijfsovernames en bij herstructureringen helpen bij het aantrekken van
risicokapitaal.
Microkredieten
Dit betreft een eenmalige garantie van 80% die is verstrekt aan de Bank
Nederlandse Gemeenten (BNG) op een lening van € 15 mln ten behoeve
van de funding van de Stichting Qredits voor het verstrekken van
microkredieten.
Garantie Scheepsnieuwbouw
Met de Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering kunnen banken
80% Staatsgarantie krijgen op de nieuwbouwfinanciering van een schip.
Hierdoor wordt het risico voor de bank op de te verstrekken bouwfinanciering of voorfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de kans voor
Nederlandse scheepswerven om financiering aan te trekken. De sector kan
door deze regeling beter concurreren met buitenlandse werven die van
soortgelijke garantieregelingen gebruik kunnen maken.
Artikel 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
Geothermie
De garantieregeling voor het boren naar aardwarmte steunt ondernemers
die geologische risico’s van het boren naar aardwarmte willen afdekken.
ETS-compensatie
De subsidieregeling Indirecte emissiekosten ETS (Emissions Trading
Scheme) compenseert bedrijven die hogere elektriciteitskosten hebben
door emissiehandel, hieruit is een éénmalige garantie verstrekt voor
Aldel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

18

Beleidsprioriteiten

Artikel 16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
voedselketens
Garanties voor investeringen en werkkapitaal landbouwondernemingen
Op basis van de garantstellingsregeling voor investeringen in landbouwondernemingen en werkkapitaal worden garantstellingen verleend aan
banken waarmee innovatieve en duurzame investeringen in de landbouw
en visserij worden gefaciliteerd.
Regeling nieuwe agrarische schadeverzekeringen
De regeling nieuwe agrarische schadeverzekeringen bestaat uit een
verzekering tegen schade aan gewassen in de fruitteeltsector als gevolg
van extreme vorst en schade aan gewassen in de agrarische sector als
gevolg van zware regenval. Verzekeraars die verzekeringen aanbieden
voor dergelijke schades kunnen een beroep doen op de regeling.
Artikel 18 Natuur en regio
Garantie voor natuurgebieden en landschappen
Het betreft het garant staan voor de leningen die aangetrokken zijn via het
Groenfonds voor het realiseren van de EHS-gronden. Deze gronden zijn
thans opgaan in het Natuur Netwerk Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

19

De Beleidsartikelen

1.3.2 DE BELEIDSARTIKELEN
11 Goed functionerende economie en markten
Algemene doelstelling
Het scheppen van voorwaarden voor een goed functionerende economie
en goed functionerende markten, waaronder de markt voor elektronische
communicatie.
Goed functionerende markten dragen in belangrijke mate bij aan de
economische groei en innovatie. In een goed functionerende markt
reageren vraag en aanbod effectief op elkaar. Consumenten en bedrijven
profiteren daarvan. Op goed functionerende markten ontstaat een
optimale prijs- kwaliteit verhouding van goederen en diensten en hebben
gebruikers keuzevrijheid.
Rol en verantwoordelijkheid
In een vooral regisserende rol bevordert de Minister van EZ het goed
functioneren van markten door het scheppen van randvoorwaarden via
wet- en regelgeving. EZ gaat mededingingsbeperkende gedragingen
tegen met de Mededingingswet en schept de voorwaarden waarbinnen
concurrentie kan plaatsvinden met onder meer de Waarborgwet, de
Winkeltijdenwet, de Aanbestedingswet 2012 en de Metrologiewet. De
Aanbestedingswet 2012, welke op 1 april 2013 in werking is getreden,
schetst een eenduidig en helder regelgevend kader van de voorwaarden
waaronder aanbestedende diensten hun opdrachten voor concurrentie
moeten openstellen. Daarnaast bevordert de Minister een goede balans
tussen de belangen van bedrijven en consumenten met generiek
consumentenbeleid. Ook draagt de Minister bij aan het goed functioneren
van markten door het financieren van TenderNed (het elektronisch
aanbestedingssysteem) en de markttoezichthouder (ACM). Tot slot levert
de Minister in dat kader een financiële bijdrage aan diverse organisaties
op het gebied van metrologie, aan het Nederlands Normalisatie-instituut
en aan de Raad voor Accreditatie.
EZ heeft op grond van de Telecommunicatiewet de taak om regels te
stellen voor vaste en mobiele communicatienetwerken. Dit onder andere
door verkeersregels op te stellen voor het gebruik van de ether, door
afspraken te maken in internationaal verband voor harmonisatie en door –
in geval van schaarste – te bepalen op welke wijze het spectrum wordt
verdeeld. Door verruiming van de gebruiksmogelijkheden van het
spectrum en door de uitgifte van beschikbare frequentieruimte worden
hoogwaardige en innovatieve breedbandige mobiele communicatie en
omroeptoepassingen gerealiseerd. EZ financiert daartoe een deel van de
exploitatie van het Agentschap Telecom en verricht uitgaven voor
opdrachten inzake beleidsvoorbereiding en evaluaties voor frequentiebeleid en veiligheid.
Met de Postwet wordt de postmarkt gereguleerd en een toegankelijke en
betaalbare basisvoorziening voor de post gewaarborgd (universele
postdienst).
De Minister van EZ heeft een systeemverantwoordelijkheid voor de
statistische informatievoorziening van rijkswege. Ingevolge de Wet op het
Centraal Bureau voor de Statistiek (Staatsblad 2003, 516), heeft het ZBO
CBS tot taak het van overheidswege verrichten van statistisch onderzoek
ten behoeve van praktijk, beleid en wetenschap en het openbaar maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

20

De Beleidsartikelen

van de op grond van zodanig onderzoek samengestelde statistieken en is
het CBS op nationaal niveau belast met de productie van communautaire
statistieken. EZ financiert het CBS daartoe.
Beleidsconclusies
ACM
Per 1 april 2013 is de Autoriteit Consument en Markt (ACM) van start
gegaan. Deze nieuwe toezichthouder is ontstaan door samenvoeging van
de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), de Onafhankelijke Post en
Telecommunicatie Autoriteit (OPTA) en de Consumentenautoriteit. Deze
stap resulteert in een toename van de efficiëntie van het toezicht. De
Stroomlijningswet ACM zal naar verwachting in de loop van 2014 in
werking kunnen treden en voor een verdere efficiëntie in het toezicht
zorgen.
Frequenties en Veiligheid
In 2013 is een aantal belangrijke producten gerealiseerd op het beleidsterrein van telecommunicatie. De visie op telecommunicatie, media en
internet en de visie op e – privacy zijn naar de Tweede Kamer gestuurd, er
is een brief over consumentenzaken naar de Tweede Kamer gestuurd (w.o.
over overstapservice consumenten en transparantie mobiele telefonie), er
is een belangrijke bijdrage geleverd aan de Nationale Cybersecurity
Strategie 2 en de Nationale Cyber Security Research Agenda en de
vergunningen voor de nog braakliggende kavels voor analoge en digitale
radio zijn verleend. Ook is een nieuw wetsvoorstel voor wijziging van de
cookiebepaling opgesteld. Door deze aanpassing hoeft de internetter geen
toestemming meer te verlenen voor cookies die geen of nauwelijks
gevolgen hebben voor de privacy.
Postwet
Op 1 januari 2013 is de wijziging van de Postwet 2009 in werking
getreden, daarmee zijn de bevoegdheden van de ACM op het gebied van
informatievordering en het opleggen van boetes aangescherpt. Daarnaast
heeft de parlementaire behandeling plaatsgevonden van het wetsvoorstel
waarmee het toezicht op de postmarkt wordt aangevuld met een
aanmerkelijke marktmacht instrumentarium. Dit instrumentarium geeft de
ACM vergaande bevoegdheden om aan een postvervoerbedrijf met
aanmerkelijke marktmacht specifieke verplichtingen op te leggen, opdat
mededingingproblemen zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen. In
dit zelfde wetsvoorstel is ook een vermindering van het aantal verplichte
bezorg- en ophaaldagen binnen de universele postdienst opgenomen. De
maatregel uit het wetsvoorstel is op 1 januari 2014 in werking getreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

21

De Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1.000

Realisatie

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
Subsidies
Digitalisering regionale radio
Opdrachten
Onderzoek en Opdrachten
PIANOo/TenderNed
Beleidsvoorbereiding en evaluaties Frequenties en
Veiligheid
Bijdragen aan agentschappen
Agentschap Telecom
Agentschap NL
Agentschap DICTU
Bijdrage aan ZBO’S/RWT’s
Metrologie
Raad voor Accreditatie
ACM (NMa/OPTA)
CBS
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)
Internationale organisaties
Raad van deskundige voor de nationale meetstandaarden
ONTVANGSTEN
Ontvangsten ACM
High Trust
Diverse ontvangsten

Oorspronkelijk
Vastgestelde
begroting

Verschil

2010

2011

2012

2013

2013

233.079
231.311

231.522
232.766

228.384
233.701

214.441
216.199

218.334
220.068

– 3.893
– 3.869

14.884
2.603
7.022

797
797
8.071
2.883
1.572

1.700
1.700
12.897
2.816
5.851

– 903
– 903
– 4.826
67
– 4.279

3.616
14.510
10.921
365
3.224
190.090
14.969
162
1.333
173.626
2.731
790
1.941

4.230
11.116
11.116

190.463
14.337
213
3.135
172.778
3.892
1.136
2.696

– 614
3.394
– 195
365
3.224
– 373
632
– 51
– 1.802
848
– 1.161
– 346
– 755

60

– 60

52.265

3.794.519
1.074
– 14.645
3.808.090

5.485
2.913
2.572

9.005
2.948
6.057

11.971
11.732
239

11.262
11.000
262

210.630
14.112
1.485
2.764
192.269
3.225
868
2.293

209.926
14.923
432
2.895
191.676
2.573
565
1.982

64

26

60.795
10.069
22.369
28.357

78.464
3.345
21.443
53.676

5.259
10.984
10.984

205.019
15.171
93
2.901
186.854
2.814
898
1.916

82.680
32.060
50.620

3.846.784
1.074
16.655
3.829.055

31.300
20.965

Toelichting op de verplichtingen
De lagere realisatie van de verplichtingen hangt met name samen met de
lagere uitgaven. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het
daarover gestelde bij de uitgaven.
Toelichting op de uitgaven
Subsidies
Digitalisering regionale radio
De voorbereidingen voor de bouw van een netwerk voor regionale
digitale etherradio zijn in 2013 voortgezet. De verwachting is dat de
regionale radiostations medio 2014 hiervoor een inkoopprocedure zullen
starten. Het digitale radionetwerk van de landelijke commerciële radiostations was conform de planning – met een grotere dekking dan volgens de
vergunningsvoorwaarden vereist – gereed, waardoor digitale radio op
1 september 2013 van start kon gaan. De landelijke publieke omroep
(NPO) beschikt reeds over een netwerk en heeft de dekking hiervan eind
2013/begin 2014 uitgebreid.
Een indicatie voor het succes van de introductie van digitale radio is de
penetratiegraad van digitale radio ontvangers in huishoudens. Dit wordt
gemonitord in de jaarlijkse uitgave De Digitale Economie van het CBS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

22

De Beleidsartikelen

1

Indicator

Referentie waarde

Peil datum

Raming 2013

Realisatie
begin 2013

Bron

Penetratiegraad van
digitale radioontvangers in
huishoudens

<1%

2012

>5%

3,9 %

CBS1

Bron: uitgave «ICT, kennis en economie 2013» (paragraaf 3.3.2, pagina 76) van het CBS.

Opdrachten
De lagere uitgaven hangen met name samen met:
– Het feit dat de opdrachten van Tenderned grotendeels door het
agentschap DICTU zijn uitgevoerd (€ 2,4 mln). De realisatie is daarom
verantwoord onder de categorie bijdragen aan agentschappen.
– Uitgaven aan werkzaamheden PIANOo/Tenderned voor het programma aanbestedingen voor overheidsopdrachtgevers, die geraamd
zijn op dit artikel, zijn verantwoord bij de apparaatskosten op artikel 40
(€ 1,3 mln).
PIANOo en TenderNed (aanbestedingsbeleid)
Na het in werking treden van de Aanbestedingswet op 1 april 2013 zijn
alle openbare (overheids) opdrachten op TenderNed te vinden. De
inschrijfmodule en het bedrijfsregister van TenderNed zullen resulteren in
een vermindering van de lastendruk voor ondernemers. In 2015 zal, in het
kader van de evaluatie van de Aanbestedingswet 2012, onderzoek worden
gedaan naar onder andere de lastendruk van de effecten van de maatregelen genomen in de Aanbestedingswet 2012, één van die maatregelen is
TenderNed. Bij de behandeling van de EZ – begroting voor 2014 heeft de
Tweede Kamer de regering bij motie verzocht onderzoek te doen naar de
kosten die door TenderNed worden gemaakt, het budget van TenderNed
te verlagen tot het bedrag dat strikt nodig is voor de uitvoering van de
wettelijke taken en de daarmee samenhangende onderdelen van het
basissysteem en met het vrijkomende bedrag initiatieven te ondersteunen
die het aanbestedingsproces voor ondernemers vereenvoudigen met
voorlichting. De Minister van EZ zal de Tweede Kamer voor de zomer
informeren over de uitkomsten van het onderzoek.
Beleidsvoorbereiding en evaluaties Frequenties en Veiligheid
• De huidige UMTS (2.1 GHz) vergunningen lopen in 2017 af. De Minister
heeft in antwoord op Kamervragen over de planning van de komende
veiling van de 2.1 GHz vergunningen gezegd dat hij de resultaten van
de evaluatie van de multibandveiling afwacht voordat hij het verdeelbeleid van de 2.1 GHz vergunningen bekend maakt. In 2013 zijn de
voorbereidingen op de evaluatie van de multibandveiling gestart.
• Ter voorbereiding op een besluit over de omroepbanden is in 2013 is
in het kader van de visie op telecom, media en internet gekeken naar
de technische ontwikkelingen en ontwikkelingen binnen de omroepmarkt ook internationaal.
• In 2013 is het platform Digital Radio+ van start gegaan. Digital Radio+
is een gezamenlijk initiatief van de Nederlandse Publieke Omroep
(NPO) en de landelijke commerciële radiostations. Het platform zal
ondermeer de publieksvoorlichting van digitale etherradio gaan
coördineren. In 2014 zal een publiekscampagne gelanceerd worden
(zie www.digitalradio.nl). Het Ministerie van EZ is betrokken bij het
platform via een financiële bijdrage.
• Naar aanleiding van de marktconsultatie werd in 2013 een wijziging
van het Nationaal Frequentieplan voorbereid die uitgifte van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

23

De Beleidsartikelen

•

•

•

1

spectrum in de 3,5 GHz – frequentieband mogelijk maakt. Deze uitgifte
start in 2014. Gelet op de geringe belangstelling voor dit deel van het
spectrum is er geen schaarste te verwachten en zullen frequentierechten op volgorde van binnenkomst worden verleend voor een periode
van vijf jaar.
De behandeling van de richtlijn voor radio- en randapparatuur (R&TTE)
in Raad en Europees Parlement (EP) is in 2013 later aangevangen dan
oorspronkelijk verwacht. De richtlijn beschrijft de essentiële (veiligheids)eisen waaraan genoemde apparatuur moet voldoen om op de
Europese markt gebracht te mogen worden. Een besluit van Raad en
EP wordt in de eerste helft van 2014 verwacht. Daarna kan implementatie in nationale regelgeving plaatsvinden.
Voor het behoefte – onderbouwingsplan (BOP) van het Ministerie van
Defensie is meer tijd nodig geweest. De integrale aanpassing van het
Nationaal Frequentieplan (NFP) heeft hierdoor circa een half jaar
vertraging opgelopen.
De juridische procedures naar aanleiding van genomen besluiten ten
aanzien van uitgifte van vergunningen (waaronder de multibandveiling
van de 800/900/1800 MHz – frequenties) worden in 2014 voortgezet.

Kengetal

2009

2010

2011

2012

2013

Ambitie
2020

Concurrentie markt mobiele telefonie (HHI-index)

3.874

3.802

3.721

3.740

3.6501

dalend

betreft de waarde tot en met het 2e kwartaal 2013

Bron: TNO

De Herfindahl-Hirschman Index (HHI) geeft een indicatie van de marktconcentratie, die afhankelijk is van enerzijds het aantal partijen in de markt
(hoe meer partijen, des te lager de HHI) en anderzijds de marktaandelen
van deze partijen (hoe groter het marktaandeel van de marktleiders, des te
hoger de HHI).
Het kengetal uit de Begroting 2014 voor 2012 had betrekking op het derde
kwartaal 2012. Het gewijzigde kengetal betreft de definitieve waarde.
Indicator

Referentie
waarde

Peil
datum

Raming
2013

47

1 januari
2009

Dalend
2012
was 42

Het aantal vergunningscategorieën ten behoeve van het gebruik van
frequentiebanden

Realisatie
2013

42

Bron

Agentschap
Telecom

De doelstelling is om het aantal vergunningscategorieën voor het gebruik
van frequentiebanden met 10% terug te brengen (van 47 naar 42) in een
periode van vijf jaar. Hierdoor worden de gebruiksmogelijkheden van
frequenties verruimd en wordt aangesloten bij veranderende marktomstandigheden en technologische ontwikkelingen. De doelstelling om het
aantal vergunningcategorieën met 10% terug te brengen tot 42 categorieën in 2013 is gerealiseerd per 1 januari 2013.
Met ingang van 1 oktober 2013 is sprake van betaalbare en gelijkwaardige
toegang tot openbare telefonie voor doven en slechthorenden. Door het
via KPN leveren van tekst- en bemiddelingsdiensten is voldaan aan de
vereisten uit de Europese Richtlijnen inzake de universele dienst en
eindgebruikerrechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

24

De Beleidsartikelen

Cybersecurity
De (internationale) ontwikkelingen in het cyberdomein gaan snel.
Afgelopen jaren is de (potentiële) impact van cyberdreigingen door
uiteenlopende incidenten steeds duidelijker geworden. Het gaat hierbij
niet alleen om dreigingen die onze cyberinfrastructuur kunnen verstoren,
maar ook om dreigingen ten aanzien van de integriteit, beschikbaarheid
en vertrouwelijkheid van de informatie die wij digitaal vastleggen,
analyseren en uitwisselen. De Nationale Cybersecurity Strategie 2
(NCSS2), die het kabinet op 28 oktober 2013 aan de Tweede Kamer heeft
aangeboden, zet de bredere kabinetsvisie op cybersecurity uiteen en
benoemt verantwoordelijkheden en concrete acties. Om adequaat te
kunnen blijven reageren, zal Nederland de komende jaren inzetten op het
verder versterken en bundelen van de krachten van betrokken publieke en
private partijen, zowel nationaal als internationaal.
Daarnaast is de 2e Nationale Cybersecurity Research Agenda in november
2013 afgerond, gevolgd door het openstellen van een tweede onderzoekstender.
Bijdragen aan agentschappen
Agentschap Telecom
In 2013 hebben de voorbereidingen van het wetsvoorstel Verzamelwet
Telecommunicatiewet plaatsgevonden. Het wetsvoorstel dat diverse
inhoudelijke wijzigingen van deze wet bevat en dat de effectiviteit van het
bestaande beleid zal versterken, zal in het eerste kwartaal van 2014 in
consultatie gaan.
In februari 2013 hebben T-Mobile, Vodafone en KPN afspraken gemaakt
om bij een grootschalige uitval bij één van deze partijen, het telefonie- en
SMS – verkeer tijdelijk via de beide overige netwerken af te wikkelen. Door
deze afspraken is de continuïteit van het mobiele telefonieverkeer bij
eindgebruikers beter geborgd. De uitrol van de verbindingen voor het
kunnen omleiden van het verkeer wordt in het eerste kwartaal van 2014
afgerond.
DICTU
De hogere uitgaven zijn het gevolg van werkzaamheden die in opdracht
van TenderNed door het agentschap DICTU zijn uitgevoerd maar waren
geraamd bij de opdrachten PIANOo/TenderNed.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Metrologie
De onderhandelingen over de herziening van de Europese metrologische
richtlijnen tussen de Europese Commissie, de lidstaten en het Europees
parlement hebben meer tijd in beslag genomen dan van te voren
ingeschat. De implementatie in de Metrologiewet start na de definitieve
goedkeuring en publicatie van de herziene richtlijnen in het voorjaar van
2014 en dient te worden afgerond in een periode van twee jaar na de
datum van publicatie.
Het consultatieproject voor de gemoderniseerde IJkwet Bonaire, St.
Eustatius en Saba (BES) is in 2013 afgerond. Het wetsontwerp ligt
inmiddels voor advies bij de Raad van State. Het wetsvoorstel zal in de
eerste helft van 2014 bij de Tweede Kamer worden ingediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

25

De Beleidsartikelen

De Minister van EZ heeft aan het einde van 2013 aan de EU € 16,5 mln
aan cofinanciering, zijnde 50% van de begrote kosten van EU metrologieprojecten toegezegd, die worden uitgevoerd in de periode 2014 – 2024.
Financiering hiervan zal plaatsvinden uit de meerjarige Metrologie
budgetten.
ACM
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) is per 1 april 2013 van start
gegaan. Per dezelfde datum zijn de NMa, OPTA en Consumentenautoriteit
opgeheven. De taken en bevoegdheden van deze drie autoriteiten zijn
ongewijzigd overgegaan naar de ACM.
De parlementaire behandeling van het wetsvoorstel ter implementatie van
de richtlijn consumentenrechten is in 2013 nog niet afgerond.
Indicator

Percentage consumenten dat stappen heeft
ondernomen na bezoek ConsuWijzer
Klanttevredenheid ConsuWijzer

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

46%
7,4

2011
2011

47%
7,2

46%
7,3

ACM
ACM

In de EZ begroting 2013 waren de indicatoren het «Aantal bezoeken
website» en «Percentage hulpmiddelen geraadpleegd door consumenten»
nog opgenomen. Door de invoering van de cookiewet zijn deze gegevens
niet langer beschikbaar.
Het percentage consumenten dat stappen heeft ondernomen na een
bezoek aan ConsuWijzer is gelijk aan het percentage van 2011. De
streefwaarde is derhalve net niet gehaald. Niet onderzocht is wat hiervan
eventueel de reden is. Wel is bekend dat maar liefst 73% van de ondervraagde consumenten aangeeft dat de informatie op de website van
ConsuWijzer (zeer) sterk heeft bijgedragen aan de ondernomen stappen.
In de internationale vergelijking op een aantal onderwerpen die raken aan
het vertrouwen van consumenten, scoort Nederland relatief hoog. De
Omgevingsindex geeft een samengesteld beeld op verschillende
indicatoren die te maken hebben met het consumentenvertrouwen. De
score van Nederland in deze index bedraagt 69 voor het jaar 2011, daar
waar de vergelijkbare EU27 index 62 is. Voor een uitgebreide benchmark
van de Nederlandse score op gebied van consumentenvertrouwen wordt
verwezen naar de jaarlijkse Country Consumer Statistics rapportage:
http://ec.europa.eu/consumers/consumer_research/editions/cms7_en.htm.
CBS
Het outputprogramma van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
zoals opgenomen in het Jaarplan voor 2013 van het CBS is gerealiseerd
binnen het toegekende budgettaire kader. Het voorgenomen beleid van
het CBS is daarmee gerealiseerd.
De budgettaire gevolgen van nieuwe Europese wettelijke rapportageverplichtingen van statistische informatie over »public corporations» voor de
procedure bij buitensporige tekorten (EDP – procedure) zijn nog niet
afgedekt. Hierdoor zijn de werkzaamheden nog niet gestart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

26

De Beleidsartikelen

Bijdragen aan (Inter)nationale organisaties
Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)
Het Nederlands Normalisatie-instituut (NEN) ontvangt een bijdrage van EZ
voor het uitvoeren van bepaalde werkzaamheden die voortvloeien uit
Verordening (EU) Nr. 1025/2012 van het Europees Parlement en de Raad
van 25 oktober 2012. Deze betreffen Europese normalisatie en de
Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen die het
verstrekken van informatie over normen betreffen. Tevens is de bijdrage
bedoeld voor het informeren van Nederlandse belanghebbenden over de
initiatieven van de Europese en mondiale normalisatie-instellingen.
Daarnaast gebruikt het NEN de bijdrage voor de contributies die het NEN
is verschuldigd aan de Europese en mondiale normalisatie-instellingen en
voor de controle van de juistheid van verwijzingen in regelgeving naar
normen en kennisgeving aan ministeries van het vervallen en vervangen
van normen.
Toelichting op de ontvangsten
High Trust
De lagere ontvangsten zijn veroorzaakt doordat het College van Beroep
voor het bedrijfsleven in een aantal gevallen de in het verleden opgelegde
en reeds ontvangen boetes heeft verlaagd, zodat in 2013 terugbetalingen
(€ 6,1 mln) hebben plaatsgevonden. Daarnaast verlopen de (hoger)
beroepsprocedures en overeengekomen betalingsregelingen trager dan
verwacht.
Diverse ontvangsten
De veiling van frequenties voor mobiele communicatie (multibandveiling)
is in 2012 begonnen en in 2013 afgerond. De veiling heeft een technisch
efficiëntere verdeling tot stand gebracht. Tele2 heeft zich als nieuwkomer
geschaard naast de bestaande partijen KPN, Vodafone en T-Mobile om de
vierde aanbieder van mobiele communicatie in Nederland te worden. Met
de veiling is het aantal beschikbare frequenties voor mobiele communicatie met 40% toegenomen. De opbrengst van deze veiling was € 3,8 mld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

27

De Beleidsartikelen

12 Een sterk innovatievermogen
Algemene doelstelling
Een sterker innovatievermogen van de Nederlandse economie.
• De ambitie is dat Nederland in 2020 mondiaal tot de top vijf van de
kenniseconomieën behoort. Nederland neemt in 2013 de achtste plaats
in op de ranglijst van het World Economic Forum. In 2012 had
Nederland de vijfde positie bereikt. De belangrijkste factor achter de
daling op de ranglijst naar de achtste plaats is een verzwakking van de
positie van Nederland op het terrein van financiële markten. Op de
subranglijst voor innovatie daalde Nederland van de negende naar de
tiende plaats, wat met name is toe te schrijven aan een verslechtering
van de score van Nederland bij de beschikbaarheid van
wetenschappelijk-technologisch personeel.
• In het kader van de Europa 2020-strategie stelt Nederland zich
daarnaast ten doel dat in 2020 2,5% van het bruto binnenlands product
(bbp) aan onderzoek en ontwikkeling (R&D) wordt uitgegeven. Volgens
de meest recente CBS-cijfers bedragen de R&D-uitgaven 2,16% van het
bbp. Dit is een voorlopig cijfer over 2012. Ten opzichte van een jaar
eerder is sprake van een forse stijging. In 2011 bedroegen de R&Duitgaven nog 2,03% van het bbp.
• Bovendien is het een ambitie van het bedrijfslevenbeleid dat publieke
en private partijen in 2015 voor meer dan € 500 mln participeren in
Topconsortia voor Kennis en Innovatie, waarvan ten minste 40% wordt
gefinancierd door het bedrijfsleven. Hierover zijn nog geen cijfers
beschikbaar.
Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van EZ is – vanuit zijn Rijksbrede verantwoordelijkheid voor
innovatiebeleid – verantwoordelijk voor:
Stimuleren
• Het stimuleren van R&D en innovatie door alle bedrijven, inclusief het
MKB.
• Het stimuleren van privaatpublieke samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven, zoals in de
• Topconsortia voor kennis en innovatie (TKI).
• Het stimuleren van de toegang tot (risico)kapitaal voor bedrijven,
middels het Innovatiefonds MKB+.
• Het stimuleren van Europese en internationale samenwerking op het
gebied van R&D en innovatie.
Regisseren
• De kabinetsbrede regie van het topsectorenbeleid en de invulling van
de kennis- en innovatiecontracten.
• Het regisseren van een effectief stelsel voor kennisbescherming en
benutting.
• De Minister van EZ en de bewindslieden van OCW coördineren en
borgen de publieke kennisinfrastructuur voor toegepast en fundamenteel onderzoek.
• Het regisseren van het Nederlandse lucht- en ruimtevaartbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

28

De Beleidsartikelen

Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2012

Bron

1,85%
0,89%
0,96%

2010
2010
2010

1,9%
1,0%
0,9%

2,16
1,22
0,94

CBS
CBS
CBS

R&D-uitgaven als % van het BBP
– waarvan private sector
– waarvan publieke sector

De sterke stijging van de R&D-uitgaven in de private sector in 2012 ten
opzichte van het referentiejaar 2010 is voor het overgrote deel het gevolg
van een revisie in de R&D-statistiek van het CBS. Door een verbreding van
het R&D-begrip en het toevoegen van bedrijven met minder dan tien
werkzame personen aan de bedrijvenpopulatie in de R&D-statistiek wordt
onderzoek van een groter aantal bedrijven dan voorheen geteld als R&D.
De meest recente R&D cijfers hebben betrekking op 2012. Het betreft
voorlopige cijfers van het CBS. Cijfers over 2013 komen beschikbaar in het
najaar van 2014.
2009

2010

2011

2012

2013

Ambitie

8e

8e

7e

5e

6e

Positie
verbeteren
Positie
verbeteren1

– Per mld euro BBP (in purchasing power standards (PPS)
€)2
– Positie Nederland in EU
– Aantal bij OHIM aangevraagde handelsmerken3

7,03
(2006)
5e

6,59
(2007)
5e

6,46
(2008)
5e

6,32
(2009)
5e

5,45
(2010)
5e

– Per mld euro BBP (in PPS €)

5,90
(2008)
9e

Innovation Union Scoreboard
Positie Nederland in EU

Aantal bij PCT aangevraagde octrooien

– Positie Nederland in EU

Positie
verbeteren1
6,76
(2009)
6e

7,38
(2010)
6e

7,12
(2011)
9e

7,19
(2012)
9e

1
Evenwel binnen het geheel aan mogelijkheden om een octrooi respectievelijk merk aan te vragen (nationaal, Benelux, Europees en/of internationaal)
2
Betreft het aantal octrooiaanvragen (onder PCT, internationale fase met EPO-bestemming) naar land van uitvinder, gedeeld door het BBP in mld
euro’s gecorrigeerd voor koopkrachtverschillen.
Tussen haken is het jaar opgenomen waarop de data betrekking hebben. Dit betekent dat de positie van Nederland in 2013 op de Innovation Union
Scoreboard dus mede is bepaald op basis van octrooidata uit 2010.
3
Tussen haken zijn de jaren aangegeven waarop de data betrekking hebben.

Bron: Europese Commissie (Innovation Union Scoreboard 2014)

2006

2008

2010

2012

Aandeel Innoverende bedrijven:
Industrie (EU27-gemiddelde)

42%
32%

53%
(44%)
44%
(35%)

n.n.b

Diensten (EU27-gemiddelde)

42%
(44%)
31%
(35%)

Aandeel innoverende bedrijven dat (de laatste drie jaar) technologisch
heeft samengewerkt met publieke partijen:
Researchinstellingen (EU27-gemiddelde)

8%
11%

6%
(6%)
8%
(11%)

n.n.b

Universiteiten (EU27-gemiddelde)

10%
(6%)
14%
(10%)

Ambitie

Aandeel
handhaven
n.n.b
Aandeel
handhaven
n.n.b

n.n.b

Aandeel
verhogen
Aandeel
verhogen

Bron: CBS

De gegevens in bovenstaande tabel zijn afkomstig uit de tweejaarlijkse
Europese Community Innovation Survey, die het CBS in Nederland
uitvoert. Volledige cijfers over 2012 komen volgens planning beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

29

De Beleidsartikelen

in juni 2014 en konden daarom nog niet in het jaarverslag worden
opgenomen.»
Beleidsconclusies
Nederland heeft in 2013 een zesde positie in het Innovation Union
Scoreboard bereikt (IUS 2014). Daarmee behoort Nederland tot de groep
landen die tot de «innovatievolgers» worden gerekend, achter de
«innovatieleiders» Zweden, Duitsland, Denemarken en Finland. Binnen de
kengetalgroepen waar de positie in het Innovation Union Scoreboard door
wordt bepaald, scoort Nederland bovengemiddeld bij onder meer
onderzoekssysteem, publieke onderzoek- en innovatie-uitgaven, netwerk
& ondernemerschap en intellectueel eigendom. Op de indicatorgroep
bedrijfsinvesteringen scoort Nederland nu gemiddeld (dat was voorheen
benedengemiddeld), terwijl de indicatorgroep economische effecten nu
een benedengemiddeld resultaat tonen, hetgeen een belangrijke
verklaring voor de gedaalde positie van Nederland op de ranglijst vormt.
Over een langere periode bezien, groeit de totaalscore van Nederland
richting de koplopers.
Generiek
Het generieke spoor staat open voor alle ondernemers, grote bedrijven,
MKB, starters en uitdagers. Instrumenten hierbij zijn het fiscale pakket, dat
bestaat uit de WBSO, RDA en Innovatiebox en het Innovatiefonds MKB+.
Voorts wordt internationale innovatiesamenwerking gestimuleerd.
Fiscale innovatie-instrumenten
Fiscale instrumenten vormden in 2013 de generieke basis van het
beleidsinstrumentarium voor innovatie. Naast de WBSO, die ondernemers
kunnen inzetten om de loonkosten van R&D te verlagen, was er de RDA
(Research & Development Aftrek), die betrekking heeft op overige
R&D-kosten en -investeringen.1 De RDA kende in 2013 een percentage van
54% extra aftrek (resulterend in een nettovoordeel van 13,5% bij een
Vpb-tarief van 25%). Dat ondernemers beter bekend raken met dit in 2012
geïntroduceerde instrument bleek uit de groei van het aantal aanvragers
met een RDA-beschikking (van 13.860 naar 16.160).
De eerste schijf van de WBSO is in 2013 verlengd van € 110.000 naar
€ 200.000. Daarmee geeft de WBSO een extra stimulans aan doorgroei
van het innovatief MKB. Tegelijkertijd is met het oog op effectiviteit op
basis van de WBSO-evaluatie het percentage van de eerste schijf verlaagd
van 42% naar 38%. Ook was er in 2013 binnen de WBSO sprake van een
groeiend aantal aanvragers met een S&O-verklaring van 22.220 (2012)
naar 22.640 en een groei van het aantal S&O-arbeidsjaren waarop de
WBSO betrekking heeft van 79.560 (2012) naar 81.660. Het aantal starters
binnen de WBSO bedroeg 3.682.
Innovatiefonds MKB+
Door de aanhoudende krapte op de financieringsmarkt, waaronder ook de
risicokapitaalmarkt, was het voor innovatieve ondernemingen ook in 2013
lastig om de private bijdrage in de financiering van veelbelovende en
risicovolle innovatieprojecten te realiseren. Dit heeft invloed op de
benutting van het Innovatiekrediet. Ondanks dit knelpunt is het Innovatiekrediet met € 52 mln op nagenoeg hetzelfde niveau door het innovatieve
1

De WBSO is de verzamelnaam voor de faciliteit afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk (S&O) in de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen en de aftrek speur- en
ontwikkelingswerk in de Wet inkomstenbelasting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

30

De Beleidsartikelen

MKB benut als in 2012. Om dit knelpunt aan te pakken is het Innovatiekrediet per 1 januari 2014 aangepast, zodat de omvang van de financiering
vanuit het Innovatiekrediet voor kleine ondernemingen is verhoogd van
35% naar 45%.
De krapte op de financieringsmarkt heeft in 2013 ook invloed gehad op de
benutting van de Seed Capital regeling. Het aantrekken van private
funding voor deze innovatiefondsen (minimaal 50%) blijkt lastig waardoor
de funding vanuit de Seed Capital regeling op € 12 mln in plaats van € 20
mln is uitgekomen. Deze lagere benutting wordt ook veroorzaakt doordat
de «creative industry» niet in staat is gebleken met een goed voorstel te
komen. Hiervoor was € 4 mln apart gereserveerd binnen de Seed Capital
regeling.
Om de toegang tot financiering in de risicokapitaalmarkt in de latere fase
voor het innovatieve MKB te verbeteren, is het Fund of Funds (ook bekend
als Dutch Venture Initiative) van het InnovatiefondsMKB+ in 2013
operationeel geworden. De eerste toezeggingen van ruim € 50 mln vanuit
dit fonds hebben eind 2013 plaatsgevonden. Dat heeft geleid tot
betalingen in 2013 van in totaal € 17,1 mln. De betaling past binnen het
Innovatiefonds in 2013.
De verwachte benutting van het InnovatiefondsMKB+ voor de periode
2012–2015 was geraamd op € 500 mln. Op dit moment is € 233 mln
hiervan verplicht. Dit is in lijn met de verwachte benutting van het fonds.
In de jaren 2012 en 2013 zijn er in totaal 75 nieuwe kredieten toegekend in
het kader van het Innovatiekrediet.
Eureka/Eurostars
Middels deze regelingen ondersteunt Nederland bedrijven en kennisinstellingen om door internationale kennis- en technologiesamenwerking het
concurrentievermogen en de productiviteit te verbeteren. In 2013 hebben
de belangrijkste participerende landen in het EUREKA-cluster CATRENE,
Frankrijk, Duitsland en Nederland, een interim assessment laten
uitvoeren. Deze assessment diende als basis voor het besluit om het
programma te verlengen tot eind 2015. Daarnaast is in 2013 de Nederlandse evaluatie van onder andere de Eurekaclusters, Eurostars en de
JTI’s opgestart (af te ronden eerste helft 2014). Bovendien werd er in
internationaal verband in het kader van Horizon-2020 gewerkt aan
vernieuwde afspraken over de programma’s Eurostars en JTI’s.
Ruimtevaart (ESA)
Het ruimtevaartbeleid verloopt op schema. De gerealiseerde kasbetalingen betreffen vooral de jaarlijkse verplichte bijdragen aan de algemene
ESA-begroting plus bijdragen aan een beperkt aantal optionele
ESA-ruimtevaartprogramma’s. Die laatste gelden vloeien weer terug naar
lidstaten via orders aan bedrijven en kennisinstellingen voor levering van
(onderdelen van) raketten en satellieten of aanverwante goederen en
diensten.
De programma’s die zijn vastgesteld tijdens de ESA-Ministersconferentie
te Napels (It) van 20/21 november 2012 hebben geleid tot diverse orders
voor Nederlandse bedrijven, onder andere voor de levering van zonnepanelen voor ruimtevoertuigen. In 2013 is ook aanzienlijke vordering
gemaakt met de ontwikkeling en bouw van het TROPOMI-instrument voor
het nauwkeurig meten van de luchtkwaliteit. Dit satellietinstrument zal in
2015 in een baan om de aarde worden gebracht. Daarnaast heeft ESA in
2013 veel interessante missies afgerond (onder andere van de Herschelsatelliet) en nieuwe gestart, waaronder de Gaia-missie met Nederlandse
inbreng.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

31

De Beleidsartikelen

Bij alle activiteiten wordt terdege rekening gehouden met de belangen
van Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en onderzoekers, zoals
weergegeven in de roadmap Space van het Innovatiecontract High Tech
Systemen en Materialen (HTSM). Tevens wordt verder gewerkt aan
versterking van de positie van European Space Research and Technology
Centre (ESTEC) te Noordwijk, de belangrijkste vestiging van de ESA, in lijn
met de aanbevelingen van het «white paper ESTEC» van het topteam
HTSM.
Topsectoren
In het topsectorenbeleid werken kennisinstellingen, bedrijven en overheid
samen, onder meer om innovatie in deze sectoren te stimuleren.
Gezamenlijke agendering en programmering van KNAW, NWO en
toegepaste kennisinstellingen van onderzoek door ondernemers en
onderzoekers (Gouden Driehoek) staan centraal in het beleid. De
samenwerking in Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKIs) wordt
gestimuleerd via de TKI-toeslag en de regeling MKB-Innovatiestimulering
Topsectoren (MIT).
TKI-Toeslag
2013 was het eerst jaar waarin over de verwachte private bijdrage aan
onderzoeksorganisaties in privaatpublieke samenwerkingsprojecten
toeslag werd aangevraagd. Met een totale omvang van verwachte private
bijdragen van circa € 300 mln werd een toeslag van € 75 mln toegekend.
De omvang van de verwachte private bijdrage in 2013 is in lijn met de
geformuleerde doelstelling om in 2015 € 500 mln aan privaatpubliek
onderzoek binnen de TKI’s te bundelen. Daarmee is in 2013 een goede
start gemaakt met de TKI’s. Voor 1 maart 2014 dienen de TKI’s aan te
geven wat de definitieve private bijdragen in 2013 zijn.
De inzet van de toeslag die is gegeneerd in 2013 verliep langzamer dan
was voorzien door de TKI’s bij de aanvraag van de toeslag. Dit betekent
dat de kasuitgaven in 2013 zijn achtergebleven bij de verwachtingen. Het
is niet ongebruikelijk dat een goede kasraming bij een nieuwe regeling
pas na enige ervaring kan worden gemaakt.
Op basis van de eerste ervaringen van de stakeholders van de TKI’s is de
regeling voor 2014 aangepast. Met de aanpassingen is een grotere
flexibiliteit in de aanvragen van de TKI-toeslag. Daarmee ontstaat ook
meer zekerheid over het kunnen inzetten van de toeslag. Ook is er
verbreding van de TKI-toeslag in werking getreden, zo wordt bijvoorbeeld
een extra stimulans gegeven aan het MKB.
MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)
2013 was het eerste jaar waarin de regeling MKB innovatiestimulering
Topsectoren (MIT) van kracht was. In totaal was er € 20 mln beschikbaar
voor acht topsectoren. De sector Agri&Food had een apart budget voor
een eigen valorisatiepilot MKB.
Het aantal bedrijven dat naar schatting deelnam aan MIT 2013 bedraagt
ruim 1.500. Hierin zijn ook opgenomen de circa 1.000 ondernemers die via
de netwerkbijeenkomsten van de TKI’s bij de topsectoren werden
betrokken. De omvang van de geschatte private R&D uitgaven ondersteund met MIT bedroeg € 30 mln. Het gaat hier om de investering in
R&D door de deelnemende bedrijven (exclusief overheidssubsidie).
Het eerste uitvoeringsjaar MIT is heel goed verlopen. De belangstelling
vanuit het MKB voor het instrument was groot. Overall was de vraag naar
MIT subsidie twee keer zo hoog als er budget beschikbaar was. De
budgetten zijn dan ook op een fractie na uitgeput.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

32

De Beleidsartikelen

Op basis van de eerste ervaringen wordt de regeling voor 2014 aangepast.
De belangrijkste aanpassing is dat het meest robuuste onderdeel uit MIT,
de R&D samenwerkingsprojecten, wordt gewijzigd van first come first
served in een tender. Verder doet in 2014 ook Agri&Food mee in MIT.
Budget voor 2014 bedraagt € 30 mln.
Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1.000

Realisatie

Oorspronkelijk
Vastgestelde
begroting

Verschil

2010

2011

2012

2013

2013

2013

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN

755.923
723.869

976.140
883.706

655.501
745.806

768.402
775.292

607.730
795.764

160.672
– 20.472

Leningen
Innovatiefonds: Innovatiekrediet
Innovatiefonds: Seed
Innovatiefonds: Fund to fund
Innovatiefonds:Vroege fase/informal investors/
ROM’s
Subsidies
Innovatie Prestatie Contracten
Eurostars
Lucht en Ruimtevaart
Overig
Opdrachten
Onderzoek en opdrachten
Bijdragen aan agentschappen
Agentschap NL
Agentschap Telecom
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
TNO
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
Toeslag Topconsortia voor Kennis en Innovatie
(TKI-toeslag)
Grote Technologische Instituten (GTI’s)
Topsectoren overig
Syntens
Ruimtevaart (ESA)
Overig (inclusief onderzoeksprojecten)

33.183
19.102
14.081

46.293
35.786
10.507

39.646
27.296
12.350

99.538
48.965
16.500
17.073

88.996
65.335
23.661

10.542
– 16.370
– 7.161
17.073

165.616
32.067
2.243
30.380
100.926
3.362
3.362
76.107
76.107

155.641
30.207
4.165
22.061
99.208
3.326
3.326
77.006
77.006

29.190
29.190
416.411

147.180
147.180
454.260

124.365
44.019
5.680
22.434
52.232
2.366
2.366
75.197
75.130
67
150.833
150.833
353.399

17.000
73.576
16.622
6.949
7.812
42.193
1.436
1.436
68.895
68.602
293
154.840
154.840
377.007

81.343
31.498
8.638
17.789
23.418
2.856
2.856
72.653
72.512
141
136.287
136.287
413.629

17.000
– 7.767
– 14.876
– 1.689
– 9.977
18.775
– 1.420
– 1.420
– 3.758
– 3.910
152
18.553
18.553
– 36.622

14.259
307.727
33.038
58.348
3.039

46.670
263.289
32.506
111.011
784

49.047
223.355
31.453
48.805
739

25.434
54.802
183.625
19.797
92.895
454

77.100
40.009
218.331
19.884
57.058
1.247

– 51.666
14.793
– 34.706
– 87
35.837
– 793

180.311
278
7.575
31.287
–
65

44.462
1.861
5.412
31.596
–
143

70.496
1.519
3.939
36.787
5.980
585

45.782
382
5.000
31.212
5.544

443
140.663

1.060
4.390

1.143
20.543

96.098
2.515
2.128
35.287
16.733
2.188
16.995
104
20.150

50.316
2.133
– 2.872
4.075
11.189
2.188
16.995
– 1.952
18.562

ONTVANGSTEN
Luchtvaartkredietregeling
Technische Ontwikkelingsprojecten (TOP)
Rijksoctrooiwet
Innovatiekredieten
Seed
Ontvangsten ROM’s
Eurostars
Diverse ontvangsten

2.056
1.588

Toelichting financiële instrumenten
Toelichting op de verplichtingen
Het verschil in de verplichtingen van € 161 mln wordt met name
veroorzaakt door:
• Lagere verplichtingen (– € 24,2 mln) op het onderdeel leningen/
innovatiefonds. Dit betreft een onderbenutting van het budget voor
Innovatiekredieten van € 34,7 mln en een lagere benutting van € 9,5
mln op het budget voor Seed capital. Dit is een gevolg van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

33

De Beleidsartikelen

•

•

•

•

aanhoudende krapte op de financieringsmarkt, waaronder ook de
risicokapitaalmarkt, waardoor het voor innovatieve ondernemingen
lastig is om de private bijdrage in de financiering van innovatieprojecten te realiseren. Dit heeft invloed op de benutting van het Innovatiekrediet. Tegenover deze onderbenutting staan € 20 mln hoger dan
oorspronkelijk aangegane verplichtingen ten behoeve van de
kapitaalverstrekking aan de ROM Zuidvleugel en ROM Oost, waarvoor
in de 2e suppletoire begroting via een herbeschikking van kapitaal
budget aan de EZ-begroting is toegevoegd.
Hogere verplichting voor Ruimtevaart (ESA) (€ 140,9 mln). Ten
behoeve van de Ministersconferentie in Napels november 2012 is € 68
mln extra beschikbaar gesteld, door herallocatie van middelen van EZ,
I&M en OCW. In de 1e suppletoire begroting 2013 zijn deze middelen
aan het budget voor ruimtevaart toegevoegd. Daarnaast is een
verplichtingenschuif doorgevoerd ten behoeve van het aangaan van
de verplichtingen in 2013 als gevolg van de ministersconferentie.
Hogere verplichtingen voor de MKB Innovatiestimulering Topsectoren
(MIT) € 21,1 mln. MIT is een nieuw instrument, in 2013 voor het eerst
opengesteld. Middelen hiervoor zijn in de loop van 2013 beschikbaar
gekomen.
Hogere verplichtingen voor Stichting Technische Wetenschappen
(€ 5,8 mln). Een deel van de subsidietaakstelling Rutte I (€ 8 mln
structureel) werd tijdelijk ingevuld op de Stichting Technische
Wetenschappen. Deze taakstelling is in de 2e suppletoire begroting
definitief ingevuld op het budget voor de Innovatie Prestatie Contracten (€ 8 mln). Daarnaast is een deel van de Rutte II subsidietaakstelling
ingevuld op het STW-budget (– € 2,1 mln).
Hogere verplichtingen voor Holst Centre (€ 10 mln). Bij 1e suppletoire
begroting is € 10 mln verplichtingenbudget beschikbaar gesteld ten
behoeve van het Holst Centre.

Toelichting op de uitgaven
Het budgettaire verschil van – € 20,5 mln wordt met name veroorzaakt
door:
Leningen
De hogere uitgaven op het onderdeel leningen/innovatiefonds (€ 10,5
mln) wordt als volgt verklaard:
• Er is sprake van € 16,4 mln lagere uitgaven op het Innovatiekrediet en
€ 7,2 mln lagere uitgaven op de Seed Capital regeling. Als gevolg van
de genoemde onderuitputting van het verplichtingenbudget is het
beroep op de hiervoor geraamde kasmiddelen in 2013 ook lager.
Aangezien sprake is van een fondsconstructie zullen deze middelen
beschikbaar blijven voor het InnovatiefondsMKB+.
• Daarnaast is sprake van hoger dan geraamde uitgaven van € 17,1 mln
bij het Fund of Funds en van € 17 mln bij de kapitaalverstrekking aan
de ROM Zuidvleugel en Oost. De middelen voor Fund of Funds
respectievelijk voor de kapitaalverstrekking aan de ROM’s zijn pas bij
Voorjaarsnota 2013 respectievelijk Najaarsnota 2013 beschikbaar
gekomen.
Subsidies
De lagere uitgaven op het onderdeel subsidies (– € 7,8 mln) betreft het
saldo van:
• Luchtvaartkredietregeling Niet Relevant (– € 8 mln). Voor een krediet
dat verstrekt is aan Rekkof Aircraft N.V. bestaat nog onduidelijkheid
wanneer dit project van start gaat. Het betreft een krediet voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

34

De Beleidsartikelen

•

•

•

bouw van de Fokker 100 waar nog een medefinancier voor gevonden
dient te worden. Als gevolg hiervan zijn de in 2013 geraamde
kasuitgaven niet gerealiseerd.
Innovatie Prestatie Contracten (– € 14,9 mln). Doordat het budget van
de IPC regeling voor een groot deel is overgeheveld naar de MIT
regeling, is op dit instrument sprake van een substantieel lagere
benutting dan oorspronkelijk geraamd.
MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) (€ 10,4 mln). De regeling
MIT is een nieuw instrument, in 2013 voor het eerst opengesteld,
waarvoor in de ontwerpbegroting nog geen middelen waren opgenomen. Middelen hiervoor zijn in de loop van 2013 beschikbaar gesteld.
Innovatieprogramma Veiligheid (€ 4,9 mln). Het betreft betalingen op
eerder aangegane verplichtingen.

Bijdragen aan agentschappen
De lagere bijdrage aan Agentschap NL betreft voor een belangrijk deel
(€ 2,4 mln) een herschikking van het opdrachtbudget voor Agentschap NL
van artikel 12 naar artikel 13.
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
De hogere bijdrage aan TNO van € 18,6 mln wordt als volgt verklaard:
• In de 2e suppletoire begroting is € 11 mln toegevoegd aan het
TNO-budget om het eerste voorschot aan TNO voor 2014 eind
december 2013 ter beschikking te stellen.
• Daarnaast betreft het een bijdrage in verband met de onderzoekslijnen
zoals de TKI’s deze hebben afgesproken (€ 2,6 mln).
• Tot slot is bij de suppletoire begrotingen € 4,9 mln toegevoegd aan het
TNO-budget. Het betreft de bijdrage van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid aan TNO voor het thema Arbeid &
Gezondheid en loon- en prijsbijstelling van tranche 2012 en 2013.
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
De belangrijkste oorzaken van de lagere uitgaven (– € 36,6 mln) zijn:
• TKI Toeslag (– € 51,7 mln). Dit wordt veroorzaakt door een vertraagde
kasuitgave. Achtergrond daarvan was dat de TKI’s in 2013 in opbouw
waren en dat tevens de spelregels voor publiek private samenwerking
nog niet nader waren uitgewerkt. Hierdoor kon de toeslag in 2013 nog
niet worden ingezet in nieuwe projecten. Deze vertraging leidt niet tot
afstel van de projecten, noch van de budgettaire omvang daarvan. Wel
tot een latere kasbetaling op deze projecten.
• De bijdrage aan Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR)
van € 14,3 mln betreft nagenoeg geheel de middelen die aan NLR zijn
uitbetaald voor de herhuisvesting. Deze middelen zijn in de 2e
suppletoire begroting aan het NLR budget toegevoegd.
• De hogere uitgaven voor ruimtevaart (ESA) van € 35,9 mln zijn een
gevolg van de intensivering als gevolg van de ministersconferentie
2012, zoals beschreven in de toelichting bij de verplichtingen.
• Verder is sprake van een vertraging in kasuitfinanciering op diverse
instrumenten, waaronder de oud-FES programma’s COMMIT (– € 5
mln), CTMM (– € 5,5 mln), BEBASIC (– € 6,5 mln), TI Food and
Nutrition (– € 3,6 mln). Daarnaast heeft een herschikking van budget
plaatsgevonden ten aanzien van het kasbudget Holst Centre (– € 4,7)
en TTI Water (– € 4,3).
Toelichting op de ontvangsten
Er is € 50,3 mln meer ontvangen dan oorspronkelijk begroot. Oorzaken
hiervan zijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

35

De Beleidsartikelen

•

•

•

•

•
•

•

•

Ontvangsten luchtvaartkredietregeling (€ 2,1 mln): het verschil is
voornamelijk te verklaren door de in 2013 gerealiseerde maar niet
geraamde terugontvangsten in het kader van de oude luchtvaartkredietregelingen Korte Termijn Programma en Civiele Vliegtuigontwikkeling 1.
De ontvangsten Technische Ontwikkelingsprojecten zijn € 2,9 mln
lager dan begroot. Deze ontvangsten zijn afhankelijk van het commerciële succes van in het verleden gegeven bijdragen aan Technische
Ontwikkelings Projecten en daardoor moeilijk in te schatten.
De ontvangsten Rijksoctrooiwet zijn € 4 mln hoger dan begroot. Een
belangrijk deel van de toename ligt aan het aandeel Europese en
Nederlandse octrooien. Er zijn meer Europese en Nederlandse
octrooien verleend die rechtsgeldig zijn geworden in Nederland. Er is
hiervoor in 2013 ruim € 3,3 mln meer gerealiseerd dan geraamd.
Daarbij komt dat de Nederlandse jaartaksen ook € 0,3 mln hoger zijn
geëindigd.
Innovatiekrediet (€ 11,2 mln): de in 2013 gerealiseerde terugontvangsten in het kader van het Innovatiekrediet zijn hoger dan geraamd. Dat
heeft met name te maken met de terugontvangsten in 2013 uit de
portfolio Life Sciences en Profibrix. Volgens de afspraken worden deze
terugontvangsten ingezet voor het Innovatiefonds MKB+.
Voor de Seed-regeling is € 2,2 mln aan ontvangsten gerealiseerd. De
Seed-ontvangsten waren niet geraamd in de begroting.
Van de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM) is in 2013 na
aftrek van € 3 mln dividendbelasting € 17 mln aan dividend ontvangen.
Van AgentschapNL werd € 12,6 mln terugontvangen over de jaren
2011 en 2012, vanwege lager dan oorspronkelijk geraamde uitvoeringskosten voor het opdrachtenpakket 2011 en 2012.
Op de oude regeling Uitdagersfaciliteit werd nog € 2 mln ontvangen
en daarnaast werd nog voor € 4 mln aan diverse ontvangsten
gerealiseerd.

Indicator

Aantal bedrijven dat Innovatiekrediet gebruikt
Omvang private R&D-uitgaven ondersteund met een
Innovatiekrediet (x € 1 mln)
Aantal participaties via SEED en Fund of Funds
Omvang gestimuleerd risicokapitaal voor innovatieve bedrijven door SEED en Fund of Funds (x € 1
mln)

Indicator

Aantal bedrijven dat jaarlijks deelneemt aan IPC
Door IPC ondersteunde private R&D-uitgaven (x € 1
mln)

Referentiewaarde

Peil datum

Realisatie 2013

Bron

27

2011

39

AgNL

144
29

2011
2010

156
44

AgNL
AgNL/EIF

43

2010

390

AgNL/EIF

Referentiewaarde1

Peil- datum

Realisatie 2013

Bron

823

2011/2012

262

AgNL

36,8

2011/2012

16

AgNL

1
In de begroting 2013 was bij de referentiewaarde uitgegaan van de gemiddelde realisatie over de jaren 2011 en 2012. Omdat de realisatiewaarden
van 2012 nog niet beschikbaar waren, was hierbij uitgegaan van een inschatting. De hier weergegeven referentiewaarden zijn gebaseerd op de
daadwerkelijke realisatie 2011 en 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

36

De Beleidsartikelen

Indicator

Referentiewaarde

Peil-datum

Realisatie 2013

Bron

72
61
82%

2011

49
37
81%

AgNL

19,8

2011

13

AgNL

Aantal Nederlandse deelnemers aan Eurostars
– waarvan bedrijven
– waarvan high-tech MKB (%)
Door Eurostars ondersteunde private R&D-uitgaven
van Nederlandse deelnemers (x € 1 mln)

In de begroting 2013 was een indicator opgenomen «Omvang private
middelen PPS-projecten TKI». De realisatiewaarden voor deze indicator
komen pas medio 2014 beschikbaar en konden daarom niet in het
jaarverslag 2013 worden opgenomen.
Indicator

Referentiewaarde

Peil-datum

Realisatie 2013

Bron

7,9
8,6
8,7
7,2

2011
2011
2011
2011

8,0
8,8
8,5
8,2

Deltares
MARIN
NLR
TNO

Klanttevredenheid Deltares
Klanttevredenheid MARIN
Klanttevredenheid NLR
Klanttevredenheid cofinanciers TNO

Indicator

Aantal Nederlandse bedrijven dat deelneemt aan
ruimtevaartprogramma’s ESA
Ruimtevaart geo-return/retour (%)

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2012

Bron

488
1,09

2011
2011

162
1,07

4991
1,10

ESA
ESA

1
Dit betreft het realisatieciifer over 2012 omdat het cijfer over 2013 tijdens het opmaken van het jaarverslag nog niet van ESA is ontvangen. De
referentiewaarde is veranderd ten opzichte van de begroting (het was 155). In het hier weergegeven getal zijn alle contracten van Nederlandse
bedrijven met ESA opgenomen, ook de contracten die niet direct aan ruimtevaartprogramma’s zijn gekoppeld, maar gerelateerd zijn aan de
vestiging van ESTEC in Nederland. Verschillende divisies van een bedrijf worden als afzonderlijke contractanten meegeteld. Het betreft een
cumulatief getal op basis van databestanden van ESA sinds 2000. In 2015 start ESA met een nieuwe database waardoor de waarde dan lager zal
uitvallen.

Indicator

Aantal Nederlandse deelnemers aan KP7 (vanaf
2007)
– waarvan bedrijven
Omvang KP7-middelen voor Nederlandse
deelnemers (retour x € 1 mln, vanaf 2007)
– waarvan bedrijven (%)
Retourpercentage voor Nederland (%)

Referentiewaarde

Peil-datum

Realisatie 2013

Bron

941
685

2012

1.506
1.137

AgNL

1.899
18%
6,9%

2012

3.373
22%
7,4%

AgNL

2012

AgNL

Voor het eerst zijn in deze cijfers ook de Joint Technology Initiatives (JTI’s)
meegeteld.
Kengetal
Aantal bedrijven dat gebruik maakt
van WBSO1
Aantal S&O-arbeidsjaren
Door WBSO ondersteunde private
R&D-uitgaven (S&O-loon, x € 1
mln)
1

2008

2009

2010

2011

2012

2013

13.450
62.390

16.620
67.600

19.450
73.660

20.530
75.330

22.220
79.560

22.640
81.660

2.552

3.011

3.377

3.571

3.850

3.917

Hier wordt bedoeld: ondernemingen, kennisinstellingen en zelfstandig ondernemers met een S&O-verklaring

Bron: Agentschap NL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

37

De Beleidsartikelen

Kengetal
Aantal bedrijven dat gebruik maakt van RDA1
Door RDA ondersteunde private R&D-uitgaven (x € 1
mln, inhoudingsplichtigen)
1

2012

2013

13.860

16.160

2.035

2.530

Hier wordt bedoeld: ondernemingen en zelfstandig ondernemers met een RDA-beschikking.

Bron: Agentschap NL

Dit kengetal was in de Ontwerpbegroting 2013 nog niet opgenomen (met
ingang van de begroting 2014 is dit wel het geval), maar voor het inzicht
in de benutting van RDA worden de realisatiegegevens wel gepresenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

38

De Beleidsartikelen

13 Een excellent ondernemingsklimaat
Algemene doelstelling
Randvoorwaarden scheppen voor een excellent ondernemingsklimaat.
Om deze doelstelling te bereiken heeft het Ministerie van Economische
Zaken financiële instrumenten ingezet, zoals borgstellingen en garanties.
De financiële instrumenten verbeteren de toegang tot financiering voor
het Nederlandse bedrijfsleven, wat nodig is om te kunnen investeren en
groeien. Juist ondernemingen die investeren en groeien, hebben een
positief effect op economische groei en werkgelegenheid. Onder deze
doelstelling valt ook het stimuleren van de juiste voorwaarden voor het
goede benutting van ICT. Innovatie met ICT wordt gerealiseerd door de
acties uit de Digitale Implementatie Agenda.nl (TK, 26 643 nr. 217) die in
2013 aangevuld is met de beleidsbrief «Doorbraken met ICT» waarin de
Midterm rapportage Digitale Agenda.nl is opgenomen. Een aanvulling op
de Roadmap ICT (TK, 32 637 nr. 22) voor de jaren 2014 en 2015 is
meegenomen in de Bedrijfslevenbrief die in 8 oktober 2013 naar de
Tweede Kamer is gezonden. De resultaten op het terrein van Regeldrukvermindering zijn genoemd in de Kamerbrief Goed geregeld, een
verantwoorde vermindering van regeldruk 2012–2017 (TK, 29 362, nr. 212)
die in april 2013 naar de Tweede Kamer is gestuurd. Eind 2013 is wat
betreft de administratieve lasten met de kwantitatieve doelstelling van
€ 2,5 mld een reductie van € 527,4 mln gerealiseerd.
Rol en verantwoordelijkheid
Stimuleren
• Het stimuleren van de juiste randvoorwaarden en grootschalige
implementatie van digitale voorzieningen die de overheidsdienstverlening aan ondernemers verbeteren zoals het Ondernemingsdossier.
• Het realiseren van tien publiek-private ICT-doorbraakprojecten,
ondermeer gericht op het vergroten van het gebruik en de kennis van
ICT door het midden- en kleinbedrijf, in de topsectoren en in sectoren
als logistiek, agro, onderwijs en zorg.
• De stimulering, coördinatie en facilitering van de transitie naar een
biobased economy.
• Het stimuleren van een ambitieuze en duurzame ondernemerschapscultuur.
• Het bevorderen van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.
• Het bevorderen van het innovatiegericht inkopen.
Regisseren/faciliteren
• De kabinetsbrede coördinatie van het topsectorenbeleid.
• De coördinatie en het faciliteren van het kabinetsprogramma »vermindering regeldruk voor bedrijven, opdat ondernemers niet worden
belemmerd om te ondernemen» door invulling te geven aan de
programmabrief «Goed Geregeld, een verantwoorde vermindering van
regeldruk 2012–2017».
• Faciliteren van het Nederlandse bedrijfsleven in hun duurzame
grondstoffenvoorzieningszekerheid zoals in de grondstoffennotitie.
• De coördinatie van het Groene Groei-traject en de Green Deal aanpak.
• Het verbeteren van de dienstverlening aan de ondernemers door
middel van Ondernemerspleinen.
• Het ondersteunen van de toegang tot (risico)kapitaal voor bedrijven.
• Het waarborgen van een internationaal level playing field.
• Een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

39

De Beleidsartikelen

•

Het verbeteren van de match tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt voor technisch personeel (Techniekpact).

Uitgangspunt is de juiste randvoorwaarden te creëren en ondernemers de
ruimte te geven voor vernieuwing en groei. In dialoog met bedrijven,
maatschappelijke organisaties en medeoverheden worden kansen benut
en knelpunten opgelost. De Minister van EZ is gesprekspartner en
aanspreekpunt voor het bedrijfsleven, sectoren, branches en individuele
bedrijven. De overheid is terughoudend met ingrijpen, maar er kan een rol
zijn in geval van externe effecten, informatie-asymmetrie of verstorend
gedrag van (internationale) overheden. Hiervoor zet de Minister zowel
financiële instrumenten in, zoals garanties en subsidies aan bedrijven en
instellingen, als niet financiële instrumenten.
Kengetallen; Ondernemingsklimaat van Nederland
2009

2010

2011

2012

2013

Ambitie

9e

8e

7e

5e

8e

Top-5 in
2020

2 – Ondernemersquote
Nederland
EU15-gemiddelde
Bron: PanteiaEIM (2011 is een
voorlopig cijfes, 2012 en 2013 zijn
voorlopige inschattingen)

2009
11,7%
11,8%

2010
11,9%
11,9%

2011
12,2%
11,9%

2012
12,6%
11,9%

2013
13,2%
11,8%

3 – Investeringsquote van bedrijven
Nederland
Bron: CPB (CEP, 2013)

2009
13,4%

2010
12,4%

2011
13,3%

2012
13,0%

2013
13,0%

2004/2007
11%

2005/20082
13%

2006/20093
8%

2007/2010
7%

2008/2011
4%

Top-5

2009
9

2010
9

2011
11

2012
6

2013
4

Ambitie
Top-5

1 – Global Competitiveness Index
Positie van Nederland
Bron: World Economic Forum
(Global Competitiveness Report,
2013–2014)

4 – Aandeel snelle groeiers1
Nederland
Bron: EIM (Internationale
benchmark ondernemerschap,
2012)
5 – Ranglijst van digitale economieën
Positie van Nederland
Bron: Global Information
Technology Report (World
Economic Forum) 4

1
De cijfers vanaf 2006/2009 zijn niet goed vergelijkbaar met de perioden hiervoor. In het verleden (tot en met 2005/2008) werd altijd als definitie
gehanteerd een totale groei van 60% in drie jaar voor de groep 50–1.000 werkzame personen, een definitie die als sinds 1997 werd gehanteerd.
Vanaf de periode 2006/2009 is nu aansluiting gezocht bij de internationaal gangbare definitie van 20% groei per jaar voor de groep bedrijven vanaf
tien werkzame personen. De quote valt hierdoor lager uit. De belangrijkste oorzaak is evenwel de zwakke conjunctuur als gevolg van de financiële
crisis. Voor Nederland (bron CBS) is momenteel het meest recente cijfer 2007/2010. De nieuwe afbakening is in 2013 doorgevoerd.
2
Definitie snelle groeiers: 50–1.000 werkzame personen en minimaal 60% werkgelegenheidsgroei in drie jaar tijd.
3
Definitie snelle groeiers: Vanaf 10 werkzame personen en minimaal 72,8% werkgelegenheidsgroei in drie jaar tijd.
4
Wat betreft het kengetal digitale economieën in de Rijksbegroting: hier werd tot en met 2010 gebruik gemaakt van de jaarlijkse ranking van de
Economist/ E readiness monitor. Sinds 2010 is er echter geen update meer verschenen. Vanwege de behoefte aan een jaarlijks cijfer is gekozen voor
het Global Information Technology Report van het World Economic Forum die wel jaarlijks rapporteert.

1

Het Nederlandse ondernemingsklimaat behoort sinds 2007 tot de
top-10 volgens de Global Competitiveness Index van het World
Economic Forum. Tussen 2009 en 2012 is Nederland gestegen van de
tiende naar de vijfde plek. In 2013 heeft Nederland een achtste plaats
op de ranglijst behaald. Dit onderschrijft de noodzaak van verbeterde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

40

De Beleidsartikelen

2

3

4

5

financieringsmogelijkheden voor ondernemers, blijvende investeringen in onderwijs en onderzoek, vermindering van administratieve
lasten en stimulering van innovatie.
Het percentage ondernemers binnen de beroepsbevolkling neemt al
enige jaren toe in Nederland. Waarin 2009 nog benedengemiddeld
werd gescoord, ligt de Nederlandse score inmiddels ruim boven het
gemiddelde van de EU-15. De stijging van ondernemersquote is voor
het belangrijkste deel toe te schrijven aan de toename van het aantal
ZZP’ers in Nederland.
De investeringsquote en het aandeel snelle groeiers geven een
indicatie van de kwaliteit van ondernemerschap. Juist ondernemingen die investeren en groeien, hebben een positief effect op
economische groei en werkgelegenheid. De investeringsquote
bereikte in 2010 een dieptepunt en leefde daarna weer iets op. Naar
verwachting blijven de investeringen in 2013 op het niveau van 2012.
Verder herstel wordt verwacht vanaf 2014. Nederland is niet het enige
land waarin de investeringsquote het afgelopen decennium terugliep;
andere landen laten een vergelijkbaar beeld zien. Een mogelijke
verklaring voor de daling van de investeringsquote is de moeilijke
economische situatie en het feit dat de investeringsprijzen zijn
gedaald.
Onderzoek heeft aangetoond dat snelgroeiende bedrijven een grote
impact hebben op de economie. Het aandeel snelle groeiers is de
afgelopen jaren afgenomen. Dat geldt voor Nederland, maar ook voor
andere landen. De daling van 2010 op 2011 is te verklaren door een
wijziging in de defintie van snelle groei. Gezien het belang van de
indicator om meer te zeggen over de kwaliteit van het ondernemerschap – in aanvulling op de omvang/kwantiteit – loopt een onderzoek
bij het CBS om Nederlandse snelle groeicijfers binnen OESO verband
bij te gaan houden.
Nederland ambieert voor 2014 een top vijf positie op de wereldwijde
ranglijst voor digitale economieën. In het meest recente rapport van
het World Economic Forum (WEF) over «Information Technology» uit
2013 staat Nederland, na Finland, Singapore en Zweden, op de vierde
plek als het gaat om het gebruik van ICT. Hiermee is Nederland twee
plaatsen gestegen ten opzichte van 2012. Nederland scoort goed als
het gaat over de ICT-infrastructuur en de beschikbaarheid van en
toegang tot digitale content en ICT-toepassingen. Bovendien scoort
Nederland goed op het gebruik van ICT door zowel burgers als
bedrijven en zijn de digitale vaardigheden om dit gebruik mogelijk te
maken goed op orde

Beleidsconclusies
Bedrijfsfinanciering
De financiering van het bedrijfsleven, en met name van het MKB, blijft
onder druk staan. Uit de Financieringsmonitor van december 2013 blijkt
dat bedrijven, in vergelijking met de monitor van juni 2013, de gezochte
financiering weer iets vaker niet hebben aan kunnen trekken. Dat geldt
voor zowel vreemd vermogen als voor eigen vermogen. De meest
genoemde reden van afwijzing blijft het risico voor de beoogde financier.
Zowel banken als eigen vermogen-verstrekkers (bijvoorbeeld participatiemaatschappijen) zijn voorzichtiger geworden. Dat zij minder financieren,
zien we ook terug in de mate van benutting van het garantieinstrumentarium. De regelingen ondersteunen echter ook in deze tijden
daar waar noodzakelijk en mogelijk de toegang tot financiering. Het risico

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

41

De Beleidsartikelen

van de financier wordt verminderd, wat in deze tijden dus van groot
belang is om het bedrijfsleven aan de benodigde financiering te helpen.
BMKB
De daling van de benutting van de BMKB in 2012 ten opzichte van de
recordbenutting in 2011 heeft zich ook in de tweede helft van 2013
voortgezet. In het gehele jaar is € 344 mln van het beschikbare budget van
€ 705 mln benut, waar de benutting in 2012 nog € 486 mln was. De
benutting in de tweede helft van 2013 was met € 169 mln iets lager dan
de € 175 mln benutting in de eerste jaarhelft. In termen van aantal
verstrekte borgstellingskredieten is de daling minder groot: er zijn in 2013
1.983 nieuwe borgstellingskredieten verstrekt, tegen 2.640 in 2012. De
verstrekte borgstellingskredieten zijn dus relatief kleiner van omvang, wat
erop kan duiden dat meer kleinere bedrijven worden bereikt.
Zoals in de brief «Stimulering Ondernemingsfinanciering» aangekondigd,
is de BMKB per begin november 2013 tijdelijk uitgebreid. Hierdoor is het
maximale borgstellingskrediet verhoogd van € 1 mln naar
€ 1,5 mln, en kan voor borgstellingskredieten tot € 0,2 mln aan bestaande
bedrijven (de «kleine kredieten») het hogere borgstellingspercentage van
per saldo 67,5% worden gebruikt, wat standaard voor starters geldt.
Groeifinancieringsfaciliteit
Met de Groeifinancieringsfaciliteit worden bedrijven geholpen bij het
aantrekken van risicodragend vermogen door een 50% staatsgarantie te
verstrekken op achtergestelde leningen van banken en op aandelen van
participatiemaatschappijen. De Groeifinancieringsfaciliteit kan ondernemingen in een groeifase, bij bedrijfsovernames en bij herstructureringen
helpen bij het aantrekken van risicokapitaal. Voor de Groeifinancieringsfaciliteit was in 2013 sprake van een realisatie van ruim € 8 mln verstrekte
garanties. Het lagere gebruik ligt in het feit dat de financiering van het
bedrijfsleven, en met name van het MKB, onder druk blijft staan.
Financiers zijn voorzichtiger geworden.
Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
Met het instrument GO kunnen banken een 50% staatsgarantie krijgen op
(middel)grote leningen vanaf € 1,5 mln. Door de verstrekking van een
staatsgarantie wordt het risico voor de bank op de ondernemingsfinanciering gereduceerd. Dit vergroot de mogelijkheden om te voorzien in de
financieringsbehoefte bij het Nederlandse bedrijfsleven. De benutting van
de GO is in 2013 gedaald (€ 62 mln gefiatteerd) ten opzichte van 2012
(€ 117 mln gefiatteerd). De GO heeft in 2013 te maken gehad met een
lager gebruik vanwege de lagere activiteit op de financieringsmarkt voor
het bedrijfsleven. Vooral factoren als verminderde investerings- en
risicobereidheid van bedrijven en banken spelen een rol in de lagere
benutting. De verwachting is dat in 2014 bij een aantrekkende economie
de benutting op een hoger niveau zal komen te liggen.
Ter stimulering van de kredietverlening aan het bedrijfsleven zijn de
voorwaarden voor de GO-regeling tijdelijk verruimd. In 2013 is het
maximum van de garantie verhoogd van € 25 mln naar € 75 mln en is de
GO, naast de al bestaande mogelijkheid om bankgaranties onder de GO te
brengen, ook opengesteld voor alternatieve aanbieders van garanties aan
bedrijven. Eveneens in 2013 is een start gemaakt met de evaluatie van de
regeling waarvan de resultaten april 2014 worden verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

42

De Beleidsartikelen

Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering
In 2013 is de gewijzigde Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering
(GSF) gepubliceerd (totaal garantiebudget € 1 mld) en zijn de eerste
garanties verstrekt. Met de GSF kunnen banken 80% staatsgarantie krijgen
op de nieuwbouwfinanciering van een schip. Hierdoor wordt het risico
voor de bank op de te verstrekken bouwfinanciering of voorfinanciering
gereduceerd. Dit vergroot de kans voor Nederlandse scheepswerven om
financiering aan te trekken. De sector kan door deze regeling beter
concurreren met buitenlandse werven die van soortgelijke garantieregelingen gebruik kunnen maken. In 2013 is voor € 44 mln aan garanties aan
banken verstrekt, verdeeld over zes scheepsbouwprojecten die worden
uitgevoerd door twee werven. Bij een werf gaat het om vier schepen die
worden geëxporteerd en bij de andere werf om een binnenlandse
leverantie. De regeling kende in 2013 derhalve een beperkte benutting.
Het is echter te vroeg om hieraan conclusies te verbinden, gelet op de
recente openstelling van de aangepaste regeling.
Flankerend beleid stimuleringspakket
Bij de Miljoenennota 2014 is in het kader van het stimuleringspakket € 5
mln toegevoegd aan de EZ-begroting voor het stimuleren van nieuwe
aanbieders van MKB financiering en verbeteren van kennis van het MKB
over financiering. In 2013 is voor circa € 4,5 mln aan aanvragen
ingediend, daarvan konden in 2013 voor een bedrag van € 0,4 mln aan
toezeggingen gedaan worden. De resterende toezeggingen zullen in 2014
plaatsvinden.
Techniekpact
De beschikbaarheid van voldoende goed (technisch) opgeleid personeel is
van groot belang voor een goed ondernemersklimaat en groeivermogen
van Nederland. Daarom heeft EZ samen met de Ministeries van OCW en
SZW en met een brede coalitie van werkgevers, werknemers, regio’s, het
onderwijs en studenten op 13 mei 2013 het Nationaal Techniekpact 2020
gelanceerd. De 22 concrete acties uit het Pact en de implementatie van de
regionale agenda’s moeten resulteren in meer technische specialisten en
vakmensen met competenties waar de markt om vraagt. Met de
uitvoering van het Techniekpact is een voortvarende start gemaakt. Zo is
bijvoorbeeld door de sociale partners in de techniek eind 2013 een digitaal
loket geopend waar scholen terecht kunnen voor lesmaterialen en
activiteiten voor wetenschap- en techniekonderwijs én MBO techniek
stages.
Kamer’s van Koophandel/Ondernemerspleinen
In 2013 is intensief gewerkt aan de modernisering van KvK’s en samenvoeging ervan met Syntens tot één zelfstandig bestuursorgaan. Om dit te
kunnen verwezenlijken is het traject van de wetswijziging van de Wet op
de KvK’s en Fabrieken doorlopen en in 2013 afgerond. Inwerkingtreding
van de nieuwe Wet op de KvK is zoals beoogd 1 januari 2014. De nieuwe
landelijke KvK krijgt naast de bestaande taken twee nieuwe taken er bij:
innovatiestimulering (Syntens) en (door)ontwikkelen en beheren van
Ondernemerspleinen. Het digitale ondernemersplein is reeds operationeel
en wordt doorontwikkeld. Op ondernemersplein.nl vinden ondernemers al
voor hen relevante informatie van publieke partners en kunnen ze daar
ook direct zaken doen. In 2013 zijn de Belastingdienst, CBS en RDW
aangesloten als partners. Doorontwikkeling en aansluiting van nieuwe
partners wordt in 2014 voortgezet. Fysieke ondernemerspleinen zullen in
2014 van start gaan. Daarnaast zijn in het kader van lastenverlichting voor
ondernemers de heffingen van de KvK per 1 januari 2013 afgeschaft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

43

De Beleidsartikelen

Hiermee is in 2013 de nieuwe Kamer van Koophandel op de kaart gezet en
van een solide basis voorzien. Op dit fundament kan in de komende jaren
verder worden gebouwd in het belang van ondernemend Nederland.
Biobased Economy
In 2013 is op het beleidsterrein van Biobased Economy verder gewerkt
aan het wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving. Basis is
de inventarisatie van ongeveer 80 belemmeringen die ondernemers
ondervinden. De Tweede Kamer is op 18 april 2013 geïnformeerd over
voortgang van dit programma.
In 2012 heeft het TKI BBE een innovatiebudget afkomstig uit de Topsector
Energie van € 42 mln toegekend aan 11 projecten die in 2013 van start zijn
gaan. Het budget wordt aangevuld met circa € 110 mln aan eigen
bijdragen vanuit de sectoren. Voor 2013 had het TKI BBE een budget van
circa € 20 mln. In juni 2013 zijn de tenders geopend voor projecten op het
gebied van onderzoek, ontwikkeling en demonstratie. Daarnaast is een
gezamenlijke tender geopend met het TKI Gas voor projecten die
bioraffinage en groen gas opwekking combineren. In topsector Agri&Food
(A&F) zijn in 2012 onder het thema valorisatie groene grondstoffen 13
projecten ingediend. Hiervan zijn in 2013 vier projecten toegekend met
een budget van € 1,6 mln.
Via de MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)-regeling (zie ook
beleidsartikel 12) werd voor Chemie, Energie en Biobased economy € 6
mln ter beschikking gesteld aan het MKB. Voor biobased
haalbaarheidsstudies (budget € 0,5 mln) werden 18 aanvragen ingediend
waarvan 11 gehonoreerd.
De meeste aanvragen waren op de thema’s bioraffinage en chemische en
biotechnologische conversietechnologie.
Voor projecten op R&D-samenwerking (beschikbaar budget € 1 mln)
werden 11 aanvragen ingediend waarvan acht toegewezen, de meeste op
het thema biomaterialen.
ICT beleid
Diverse digitale voorzieningen, waarmee het voor bedrijven makkelijker
wordt om 24 uur per dag, op een zelfgekozen plek de zaken met de
overheid te regelen, zijn doorontwikkeld en geïmplementeerd. Het aantal
bezoekers van Antwoord voor bedrijven en het aantal gebruikers van de
NieuweWetten app is in 2013 verder gestegen. Ook is het digitaal
Ondernemersplein verder doorontwikkeld, waar ondernemers alle
informatie over producten en diensten van de overheid op één plek
kunnen vinden. Voor Standard Business Reporting (geautomatiseerde
gegevensaanlevering), eHerkenning (authenticatie), de berichtenbox
bedrijven en het Ondernemingsdossier is grootschalige aansluiting door
overheidsorganisaties en verbreding van het gebruik in gang gezet. Ook is
«simple invoicing» gelanceerd, waardoor digitaal rekeningen versturen en
verwerken eenvoudiger en goedkoper wordt. In 2013 is gestart met het
wetgevingstraject om het recht op elektronisch zakendoen voor bedrijven
te regelen, zoals aangekondigd in de Digitale Agenda.nl.
Het kabinet is in 2013 negen ICT-doorbraakprojecten gestart om in
publiekprivate samenwerking (PPS) het gebruik van ICT-toepassingen
door bedrijven te vergroten. Dat doet het kabinet in die sectoren waar
grote economische en maatschappelijke baten kunnen worden gerealiseerd. In 2013 is veel aandacht besteed aan het organiseren van het
pps-proces en het toewerken naar de oplevering van de eerste routekaarten. Bovendien zijn de eerste resultaten behaald, zoals een samenwerkingsovereenkomst voor het openstellen van de High Performance

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

44

De Beleidsartikelen

Computing Infrastructuur van Surf (doorbraakproject MKB), het houden
van de eerste estafettebijeenkomsten voor het matchen van vraag en
aanbod voor open data (doorbraakproject Open Data) en het selecteren
van het eerste opschalingsproject voor het logistiek informatieplatform
(doorbraakproject Informatieplatformen in Topsectoren). Het tiende
doorbraakproject zal in 2014, op basis van vraagsturing, worden geselecteerd.
Het beleid van ICT en MKB is gericht op het stimuleren van
ICT-toepassingen in het MKB ter verhoging van de arbeidsproductiviteit
en het concurrentievermogen. In dit kader hebben EZ, MKBNL en ECP.NL
samen een handreiking Cloudcomputing in de vorm van een app en
website (zie www.cloudbewust.nl) gemaakt.
Met het programma Digitale Vaardigheden Beroepsbevolking heeft het
kabinet samen met private partners gewerkt aan de beschikbaarheid van
voldoende digitaal vaardige werknemers, in het bijzonder in het MKB, de
topsectoren en de Rijksoverheid. Via de in de topsectorenaanpak
aangekondigde Human Capital Agenda’s worden tekorten aan digitaal
vaardige werknemers in topsectoren aangepakt. Belangrijke resultaten zijn
onder andere de online cursus slimmerondernemenin1minuut.nl en de
realisatie en overdracht van de Nederlandse vertaling van het
e-Competence Framework.
ICT Onderzoeksinfrastructuur: het gebruik van High Performance
Computing in de Nederlandse Topsectoren is van vitaal belang om de
Nederlandse economie competitiever te maken. Modelvorming, simulatie
en grootschalige dataverwerking met behulp van krachtige supercomputers en geavanceerde netwerkdiensten zijn onontbeerlijk voor competitief onderzoek en productontwikkeling in alle Nederlandse Topsectoren.
Om de vooraanstaande positie van Nederland op dit gebied te behouden,
is aan de Stichting Surf een subsidie toegekend voor de periode 2011 tot
en met 2013. In 2013 is heeft de Minister een aanvullende subsidie
verleend van € 7 mln voor de periode 2014 tot en met 2015. De subsidie is
bestemd voor specifieke investeringen in onderdelen van de
e-infrastructuur voor onderzoek.
Op grond van de bovenstaande resultaten kan worden geconcludeerd dat
in 2013 verdere stappen zijn gezet op weg naar de implementatie van
electronische overheidsdiensrten voor het bedrijfsleven. Daarnaast is met
het concept wetsontwerp voor de Wet Electronisch Zaken doen een
generieke wettelijke basis opgezet voor de eletronische dienstverlening
aan bedrijven en burgers. Met de uitrol van de ICT Doorbraakprojecten uit
het regeerakkoord Rutte II is een structurele publiekprivate samenwerking
gestart op negen thema’s met een economisch en maatschappelijke
belang.
Regeldrukbeleid
In de Programmabrief «Goed Geregeld, een verantwoorde vermindering
van regeldruk 2012–2017» heeft het kabinet een nieuwe aanpak geschetst
waarin naast de kwantitatieve reductie van regeldruk gewerkt wordt aan
een merkbare vermindering van regeldruk voor het bedrijfsleven via de
maatwerkaanpak regeldichte domeinen
Wat betreft de kwantitatieve doelstelling van € 2,5 mld is eind 2013 een
reductie van € 527,4 mln gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

45

De Beleidsartikelen

Op het gebied van toezicht is een onderzoek afgerond naar domeinen
waar stapeling van rijks- en lokaal toezicht speelt. Op basis van dit
onderzoek is in drie domeinen (horeca, recreatie en ziekenhuizen) gestart
met pilots voor beter samenwerking en informatie-uitwisseling tussen
toezichthouders van gemeenten en rijk.
Wat betreft de bestuurlijke samenwerking zijn ter ondersteuning van
gemeenten instrumenten uitgewerkt om regeldruk te meten en dienstverlening te verbeteren, zoals het Bewijs van Goede Dienst en de Lokale
Effecttoets. In tien regionale bestuurlijke bijeenkomsten hebben rijk en
gemeenten praktische voorbeelden van regeldrukvermindering uitgewisseld. Op aangeven van gemeenten is op een aantal punten aanpassing
van rijksregelgeving in gang gezet.
De eerste tranche van de maatwerkaanpak is medio 2013 gestart in zeven
sectoren, waaronder vier topsectoren (Chemie, Lifesciences en Health,
Agrifood en Logistiek). In 2013 lag het accent in de werkzaamheden op het
ontwikkelen van een beleidskader voor de maatwerkaanpak en het (per
sector) inventariseren en analyseren van knelpunten door overheid en
bedrijfsleven en het opstellen van een groslijst van mogelijke oplossingen
op het gebied van (uitvoering van) wet- en regelgeving, inclusief toezicht
en (digitale) dienstverlening bij rijk en medeoverheden.
In het kader van de actielijn Hervorming Rijksdienst zijn een aantal
trajecten nader geïdentificeerd en eind 2013 is een onderzoek gestart naar
de mogelijke regeldrukeffecten van deze trajecten. Concreet gaat het om
Basisregistraties, digitalisering Rijk en Inspecties en Toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

46

De Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1.000

Realisatie

Oorspronkelijk
Vastgestelde
begroting

Verschil

2010

2011

2012

2013

2013

2013

1.683.410
1.459.543
260.947

1.370.342
1.192.913
271.467

977.386
709.448
312.203

725.485
463.183
436.722

2.591.009
2.384.011
379.101

– 1.865.524
– 1.920.828
57.621

Garanties
BMKB
Groeifinancieringsfacilitieit
Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
Borgstelling Scheepsnieuwbouw
Subsidies
Bevorderen ondernemerschap
Biobased Economy
Microkrediet
Uitfinanciering subsidies
Opdrachten
Onderzoek & ontwikkeling
ICT-beleid
Beleidsvoorbereiding en evaluaties
Regiegroep Regeldruk/ACTAL
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
NBTC
UNWTO
Bijdragen aan instituten
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s
Kamers van Koophandel / Ondernemerspleinen
Bijdragen aan agentschappen
Agentschap NL
Dienst Regelingen
DICTU
Logius

73.284
64.534
514
8.236

87.913
73.605
2.447
11.861

144.946
126.302
2.270
16.374

77.261
10.810
2.839
5.088
58.524
62.473
5.743
42.625
13.481
624
23.850
17.279
218
6.353

68.792
6.636
5.598
851
55.707
67.163
8.901
35.516
17.870
4.876
24.588
18.421

129.211
65.541
9.281
44.752
9.637
29.755
1.139
5.710

24.079
12.930

23.011
12.279

71.136
7.928
12.521
750
49.937
34.353
3.942
28.974
283
1.154
22.195
15.213
252
6.730
18.496
18.496
21.077
8.368

11.149

10.732

12.709

114.100
102.422
2.360
9.274
44
77.685
7.383
7.829
30.989
31.484
24.660
4.706
18.118
831
1.005
21.701
13.536
271
7.894
153.144
153.144
45.430
28.032
550
8.149
8.699

2.200

– 15.111
36.881
– 6.921
– 35.478
– 9.593
47.930
6.244
2.119
30.989
8.578
– 1.309
4.355
– 2.734
– 1.605
– 1.325
2.779
207
38
2.534
2.567
2.567
20.763
5.565
550
8.149
6.499

ONTVANGSTEN
BMKB
Groeifinancieringsfaciliteit
Garantie Ondernemingsfinanciering
Borgstelling Scheepsnieuwbouw
Joint Strike Fighter
Diverse ontvangsten

108.406
26.519
1.426
8.236
–
484
71.741

77.797
32.674
1.930
13.226
–
617
29.350

41.763
23.645
2.154
13.391
–
879
1.694

37.435
21.544
2.047
10.160
44
1.418
2.223

92.599
25.230
8.000
46.000
10.000
1.847
1.522

– 55.164
– 3.686
– 5.953
– 35.840
– 9.956
– 429
701

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
UITGAVEN

6.167

22.906
25.969
351
20.852
2.436
2.330
18.922
13.329
233
5.360
150.577
150.577
24.667
22.467

Toelichting op de verplichtingen
Er is voor € 1,9 mld minder aan verplichtingen aangegaan dan begroot.
Dit wordt met name veroorzaakt door de garantieverplichtingen.
Voor de Groeifinancieringsfaciliteit was er in 2013 sprake van € 75 mln
lagere benutting dan geraamd (een realisatie van € 9,3 mln garantieverplichtingen bij een budget van € 84,3 mln). Reden ligt met name in het feit
dat de financiering van het bedrijfsleven, en met name van het MKB,
onder druk blijft staan. Financiers zijn voorzichtiger geworden. Dat zij
minder financieren, is ook terug te zien in de mate van benutting van het
garantie-instrumentarium.
Voor de BMKB zijn € 656 mln minder aan garantieverplichtingen
aangegaan dan geraamd (een realisatie van € 344 mln bij een oorspronkelijk geraamd budget van € 1 mld). Bij de Garantie Ondernemingsfinanciering is voor € 234 mln minder aan garantieverplichtingen aangegaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

47

De Beleidsartikelen

dan begroot (een realisatie van € 66 mln bij een budget van € 300 mln).
Voor de in 2013 voor het eerst in gewijzigde vorm opengestelde Garantiefaciliteit Scheepsnieuwbouwfinanciering is € 956 mln minder aan
garantieverplichtingen aangegaan dan geraamd (een realisatie van € 44
mln bij een budget van € 1 mld). De lage benuttingscijfers van het
garantie-instrumentarium zijn een gevolg van een beperktere vraag naar
financiering als gevolg van de economische crisis en behoedzaamheid
aan de zijde van de kredietverstrekkers.
Met betrekking tot de niet-garantieverplichtingen is voor € 53 mln meer
verplichtingen aangegaan dan begroot. Oorzaak hiervan is onder andere
dat bij Miljoenennota € 30 mln aan de EZ begroting is toegevoegd voor
een extra lening aan de stichting Qredits voor kredieten tot € 150.000.
Daarnaast is voor € 23 mln extra verplichtingenruimte beschikbaar
gesteld voor Agentschap NL en DICTU. Dit betreft met name: de herverdeling van het budget met artikel 12 voor de bijdrage aan Agentschap NL
(€ 2,4 mln) en de bijdrage ten behoeve van de omstelkosten voor het
financieel systeem Oracle EBS (E-Business Suite) ad € 2 mln; het aandeel
van Agentschap NL in de algemene kosten van DICTU (€ 5 mln) en de
infrastructuur kosten van Dienst Regelingen (€ 3 mln); ook is in de 1e
suppletoire begroting € 11 mln verplichtingenruimte toegevoegd aan het
AgentschapNL-budget om het verplichtingenbudget op hetzelfde niveau
te brengen als het beschikbare kasbudget.
Toelichting op de uitgaven
Garanties
Voor de garanties is voor € 15 mln minder aan uitgaven verricht. De
oorzaken hiervan zijn als volgt:
• De uitgaven voor de BMKB zijn € 36,8 mln hoger dan aanvankelijk
begroot. Als gevolg van de aanhoudende laagconjunctuur en het
daarbij optredende hoge aantal faillissementen is de omvang van de
schades op de BMKB wederom fors hoger dan begroot.
• Als gevolg van de lager dan geraamde benutting van de Groeifinancieringsfaciliteit in de afgelopen jaren van economische crisis en door een
actief beheer, zijn er in 2013 ook minder schades gedeclareerd dan
oorspronkelijk geraamd. De schadebedragen vallen in 2013 € 6,9 mln
lager uit dan geraamd.
• De gerealiseerde schadebetalingen op de Garantie Ondernemingsfinanciering waren € 35,8 mln lager dan oorspronkelijk begroot. De
oorzaak hiervan is enerzijds dat de oorspronkelijke raming op een te
hoog niveau was vastgesteld, waarvoor in de 1e suppletoire begroting
een correctie is toegepast (– € 31,8). Daarnaast is een aantal verwachte
verliesdeclaraties in 2013 niet gerealiseerd.
• De Garantiefaciliteit Scheepsnieuwbouwfinanciering is in gewijzigde
vorm sinds maart 2013 van kracht. Op de verstrekte garanties in 2013
hebben geen schadebetalingen plaatsgevonden (– € 9,6 mln). De
realisatie van de uitgaven is derhalve nihil. Wel is € 44.000 aan
premieontvangsten in de interne begrotingsreserve Scheepsbouw
gestort.
Subsidies
Er is € 47,9 mln meer uitgegeven voor subsidies dan oorspronkelijk
begroot. Dit wordt in het bijzonder veroorzaakt door de volgende
componenten:
• De uitgaven voor Bevorderen Ondernemerschap waren € 6,2 mln
hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit is onder andere veroorzaakt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

48

De Beleidsartikelen

•

•

•

door de uitfinanciering van lopende verplichtingen en de financiering
van nieuwe initiatieven, zoals het flankerend beleid voor alternatieve
financieringsvormen (onderdeel van het stimuleringspakket). Bij de 2e
suppletoire begroting 2013 is hiertoe het budget verhoogd.
De uitgaven aan de Stichting Qredits zijn in 2013 € 30,9 mln hoger dan
begroot. In het stimuleringspakket dat bij de Miljoenennota werd
gepresenteerd werd voor 2013 € 30 mln aan de EZ-begroting
toegevoegd voor een aanvullende lening aan de Stichting Qredits ten
behoeve van kredieten tot een bovengrens van € 150.000. Dit budget
is in 2013 in de vorm van een lening aan de stichting Qredits beschikbaar gesteld.
Bij de uitfinanciering van subsidies is € 8,6 meer uitgegeven dan
begroot. Voor de Valorisatie regeling (€ 8,9 mln) en de Subsidieregeling Innovatieve Scheepsbouw (SIS) regeling (€ 6,3 mln) was meer
budget nodig voor de uitfinanciering van lopende verplichtingen uit
voorgaande jaren. Het budget ad € 5,3 mln dat naar aanleiding van het
aangenomen amendement voor SIS (TK, 33 805 XIII nr. 4) bij de 2e
suppletoire begroting 2013 beschikbaar was gekomen, kon niet meer
in 2013 worden uitgegeven (zie Slotwet).
Daar tegenover staat dat voor diverse regelingen, waaronder het
Besluit Subsidies Regionale Investeringsprojecten, Actieplan Veilig
ondernemen en Beroepsonderwijs in bedrijf minder budget nodig was
voor de uitfinanciering op oude verplichtingen (in totaal – € 6,6 mln).

Bijdragen aan agentschappen
De bijdrage aan agentschappen is € 20,8 mln hoger dan begroot. Dit
wordt veroorzaakt door:
• Een verhoging van het opdrachtenbudget van Agentschap NL (€ 5,6
mln). Dit betreft met name de herverdeling van het budget met artikel
12 voor de bijdrage aan Agentschap NL (€ 2,4 mln) en een bijdrage
van € 2 mln voor de kosten van invoering van een nieuw financieel
systeem.
• De bijdrage aan DICTU is verhoogd met € 8 mln, zoals verwerkt in de
tweede suppletoire begroting 2013. Het betreft het aandeel van
Agentschap NL in de algemene kosten van DICTU (€ 5 mln) en
infrastructuur kosten van Dienst Regelingen (€ 3 mln).
• De kosten van Logius zijn € 6,5 mln hoger dan begroot. Dit betreft met
name de hogere uitfinanciering op lopende verplichtingen uit
voorgaande jaren.
Toelichting op de ontvangsten
Als gevolg van de lager dan geraamde benutting van de BMKB in 2013 is
er voor € 3,7 mln minder aan premie-ontvangsten gerealiseerd dan
oorspronkelijk begroot.
De benutting van de Groeifinancieringsfaciliteit was in de afgelopen jaren
van economische crisis lager dan begroot. De premie-inkomsten zijn als
gevolg van de kleinere beheersportefeuille € 6 mln lager dan begroot.
De ontvangsten van de GO zijn € 35,8 mln lager dan oorspronkelijk
begroot. Dit is onder andere te wijten aan het feit dat de ontvangsten in de
oorspronkelijke begroting te hoog waren geraamd. De ontvangsten zijn
daarom in de 1e suppletoire begroting 2013 met € 31,8 mln naar beneden
bijgesteld. Daarnaast zijn minder premie-ontvangsten gerealiseerd als
gevolg van de lagere benutting van de GO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

49

De Beleidsartikelen

Als gevolg van de lagere benutting van Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering zijn de premieontvangsten slechts € 44.000 en daarmee
ruim € 9,9 mln lager dan begroot.
Kengetal

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Verstrekte garanties BMKB, x € 1
mln
Totaal aantal verstrekte garanties

601
2.915

556
2.442

742
3.701

909
4.325

486
2.640

344
1.983

Bron: Agentschap NL

Voor de BMKB zijn € 656 mln minder aan garantieverplichtingen
aangegaan dan geraamd (een realisatie van
€ 344 mln bij een oorspronkelijk geraamd budget van € 1 mld). De lagere
benutting van de BMKB is een gevolg van een beperktere vraag naar
financiering als gevolg van de economische crisis en behoedzaamheid
aan de zijde van de kredietverstrekkers.
Kengetal
Verstrekte garanties Groeifinancieringsfaciliteit, x € 1 mln
Totaal aantal verstrekte garanties

2008

2009

2010

2011

2012

2013

23
33

10
22

25
32

12
17

13
21

8
16

Bron: Agentschap NL

Voor de Groeifinancieringsfaciliteit was er in 2013 sprake van een
realisatie van ruim 8 mln verstrekte garanties. Het lagere gebruik ligt in
het feit dat de financiering van het bedrijfsleven, en met name van het
MKB, onder druk blijft staan. Financiers zijn voorzichtiger geworden.
Kengetal
Verstrekte garanties GO, x € 1 mln
Totaal aantal verstrekte garanties

2008

2009

2010

2011

2012

2013

–
–

58
20

413
104

261
62

103
53

103
51

Bron: Agentschap NL

De benutting van de Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) is in 2013
(verstrekking € 103 mln) gelijk gebleven ten opzichte van de benutting van
2012 (verstrekking € 103 mln).
Indicator

Aantal verstrekte microkredieten

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2012

Realisatie
2013

Bron

610

2009

1.500

1.020

Qredits

Stichting Qredits heeft in 2013 1.020 microkredieten verstrekt. Dat zijn er
minder dan verwacht (prognose was 1.500). Het aantal kredietaanvragen
is ongeveer met 20% gestegen ten opzichte van 2012 als gevolg van de
groeiende naamsbekendheid van Qredits.
De belangrijkste reden dat er toch minder kredieten zijn verstrekt, is dat de
kwaliteit van de aanvrager minder was en onvoldoende kredietwaardig.
Van de behandelde aanvragen kon in 2013 netto 21% worden gehonoreerd (in tegenstelling tot 24% in 2012). Dit betekent overigens nog steeds
dat een significant aantal aanvragen, die bij banken zijn afgewezen,
alsnog via Qredits een zakelijk krediet kunnen krijgen. Een nog soepeler
goedkeuringsbeleid zal vooralsnog een te negatief effect hebben op de
gezonde business-case van Qredits.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

50

De Beleidsartikelen

De geïntroduceerde coachingsproducten zullen steeds meer bijdragen aan
een kwaliteitsverbetering van de aanvragen, waardoor een groter
percentage van de ingediende aanvragen ook gehonoreerd kan worden.
Qredits is in 2013 gestart met het aanbieden van e-learnings. De
bekendheid en het gebruik van deze e-learnings neemt geleidelijk aan toe.
Qredits biedt daarnaast coachingsprogramma’s aan die worden ingevuld
door de 500 vrijwilligers die bij Qredits actief betrokken zijn. Voorheen
werden ondernemers met een krediet gecoacht. Sinds 2013 worden ook
ondernemers gecoacht bij het schrijven van een ondernemingsplan en
ondernemers zonder krediet.
Het belangrijkste issue van Qredits is de nog steeds te beperkte naamsbekendheid. Er zijn nog onvoldoende ondernemers die gebruik maken van
de mogelijkheden. Qredits tracht haar naamsbekendheid te verbeteren
door onder andere landelijke campagne, deelname aan landelijke- en
regionale evenementen, free publicity, online marketing en een blijvende
focus op naamsbekendheid bij doorverwijzers zoals banken en accountants.
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

Netto verlaging regeldruk (cumulatief).

0%
(nulmeting)

2011

20%

€ 527,4
mln van de
2,5 mld

EZ

In de oorspronkelijke begroting 2013 was de indicator opgenomen van het
vorige kabinet. Het kabinet Rutte II heeft in het Regeerakkoord een nieuwe
doelstelling op het vlak van reductie van administratieve lasten
afgesproken. Daarom is ervoor gekozen in het jaarverslag een nieuwe
indicator op te nemen die aan deze nieuwe doelstelling is gekoppeld. Wat
betreft de kwantitatieve doelstelling van € 2,5 mld is eind 2013 een
reductie van € 527,4 mln gerealiseerd.
Indicator

Referentiewaarde

Peil- datum

Realisatie 2013

Bron

Gerealiseerde invulling compensatieverplichting
(vijf-jaars gemiddelde)

€ 541 mln

2011

€ 417 mln

EZ

Met het compensatiebeleid werd verzekerd dat de aanschaf door het
Ministerie van Defensie van buitenlands defensiematerieel voor 100%
werd gecompenseerd met orders voor de Nederlandse industrie. Hierbij
streefde EZ naar een zo hoog mogelijk percentage opdrachten voor het
defensie gerelateerde bedrijfsleven, maar invulling met opdrachten voor
civiele toepassingen was ook mogelijk.
Medio 2012 is het compensatiebeleid vanwege gewijzigde regelgeving in
Europa gewijzigd in industrieel participatiebeleid. De automatische eis van
100% is losgelaten en de invulling beperkt tot het defensie- en veiligheidsdomein, waarmee wordt bijgedragen aan de wezenlijke veiligheidsbelangen van Nederland. Op basis van de ambities, kennis en kunde van de
Nederlandse industrie en gerealiseerde projecten in het verleden wordt
ernaar gestreefd tenminste 60% van de opdrachtwaarde als industriële
participatie in te vullen. Als gevolg van deze wijzigingen moet de
streefwaarde naar beneden worden bijgesteld. Voor 2013 is dat al
gebeurd. De dalende trend is ook al zichtbaar in de realisatie voor 2013. Er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

51

De Beleidsartikelen

is voor € 238 mln aan verplichtingen ingevuld, waarmee het vijf-jaars
voortschrijdende gemiddelde komt op € 417 mln. Naast de gewijzigde
omstandigheden zijn ook de hoge realisatiecijfers van de voorgaande
jaren in combinatie met de inmiddels gedaalde investeringen door het
Ministerie van Defensie van invloed.
Interne begrotingsreserves
Bedragen x € 1.000
Interne Begrotingsreserve BMKB
Stand 1/1/2013
Stand 31/12/2013

€ 30.000
€ 30.000

Interne Begrotingsreserve Garantie Ondernemingsfinanciering
Stand 1/1/2013
Storting saldo inkomsten en uitgaven 2013
Stand 31/12/2013

€ 63.523
€ 1.098
€ 64.621

Interne Begrotingsreserve Garantiefaciliteit Scheepsnieuwbouwfinanciering
Stand 1/1/2013
Storting saldo inkomsten en uitgaven 2013
Stand 31/12/2013

€ 25.000
€ 44
€ 25.044

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

52

De Beleidsartikelen

14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
Algemene doelstelling
Een internationaal concurrerende energievoorziening die betrouwbaar,
veilig en duurzaam is.
Binnen de Noordwest-Europese context creëert de overheid (met name
EZ) de randvoorwaarden voor een concurrerende energiemarkt om ervoor
te zorgen dat energiebedrijven efficiënt produceren, afnemers een
efficiënte prijs betalen en vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar
worden afgestemd. Daarnaast zorgt EZ voor een doeltreffend reguleringskader voor het netbeheer om te bereiken dat de netten de markt tegen
redelijke tarieven en voorwaarden faciliteren. Participatie van EZ in
Europese en Noordwest-Europese fora, waaronder het Pentalaterale
energieforum, heeft de verdere ontwikkeling van de Noordwest-Europese
elektriciteits- en gasmarkt als doel. De Elektriciteitswet en de Gaswet
dienen op nationaal niveau voor het realiseren van een goed functionerende elektriciteits- en gasmarkt. Zie artikelonderdeel 14.1 Optimale
ordening en werking van de energiemarkten in de Noordwest-Europese
context voor het financiële instrument dat hierop betrekking heeft.
Voorzieningszekerheid gaat om de korte en langere termijn beschikbaarheid van energie. Niet alleen om olie en gas, maar steeds meer ook
om duurzame energie. Voorzieningszekerheid vereist internationale
samenwerking: regionaal, met de directe buurlanden, binnen de EU en
mondiaal. De Gasrotondestrategie levert een bijdrage aan de voorzieningszekerheid van Nederland. De afgelopen jaren is kwantitatief
gebleken dat de Nederlandse gasmarkt forse stappen vooruit heeft gezet
(zie de Voortgangsrapportage Gasrotonde 2011; bijlage bij TK, 2011–2012,
29 023, nr. 112). Mede hierdoor is niet alleen de voorzieningszekerheid van
Nederland verbeterd, ook zijn er veel nieuwe economische activiteiten
gegenereerd en wordt de concurrentiekracht van de gassector versterkt,
ook in Noordwest-Europees verband. Gebaseerd op deze positieve
ontwikkelingen zal de Gasrotondestrategie verder worden voortgezet
ondanks het kritische onderzoek van de Algemene Rekenkamer in juni
2012 over nut, noodzaak en risico’s van de Gasrotonde (TK, 2011–2012,
33 292, nr. 2). In de reactie heeft de Minister van EZ aangegeven van
mening te zijn dat de Gasrotondestrategie van begin af aan is onderbouwd en dat de Tweede Kamer zowel daarover als over de voortgang
frequent is geïnformeerd. Conform de aanbeveling van de Algemene
Rekenkamer wordt in de reguliere voortgangsrapportage wel nadrukkelijker inzicht gegeven in de mate waarin de Staat betrokken is bij de
realisatie van de Gasrotonde. Zie artikelonderdeel 14.2 Bevorderen van de
voorzieningszekerheid voor het financieel instrumentarium dat hierop
betrekking heeft.
Nederland is gehouden aan een verplichte Europese doelstelling van 20%
CO2-emissiereductie en 14% duurzame energie in 2020. Om deze doelen
te bereiken wordt ingezet op meerdere sporen: bevorderen van energieinnovatie, stimuleren van duurzame energieproductie, bevorderen van
energiebesparing en bevorderen van CO2-emissiereductiemaatregelen.
Het energie – innovatiebeleid richt zich op het ontwikkelen van technologie, producten en diensten voor energiebesparing en productie van
duurzame energie die de kostprijs verlagen en het aanbod vergroten. De
topsectorenaanpak staat hierbij centraal, waarbij de doelstelling voor een
koolstofarme energievoorziening in 2050 wordt gecombineerd met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

53

De Beleidsartikelen

vergroten van het economisch profijt door te focusseren op de meest
veelbelovende technologieën. De groei van het aandeel duurzame energie
moet worden bereikt met de meest kostenefficiënte opties, met name via
de SDE+ regeling. In het Energieakkoord is vastgelegd dat wordt gestreefd
naar 14% duurzame energie in 2020 en 16% in 2023. Wind op land, wind
op zee en biomassa (meestook) gaan hieraan naar verwachting de
grootste bijdrage leveren.
Daarnaast wordt energie-efficiëntie in samenwerking met het bedrijfsleven gestimuleerd vanwege de voordelen die een efficiëntere omgang
met energie ook voor het bedrijfsleven heeft.
De Meerjarenafspraken Energie-efficiëntie (MJA’s) zijn voor de industrie
het instrument om op een efficiënte wijze energiebesparing te realiseren.
De kern is dat bedrijven rendabele energie-efficiencymaatregelen nemen
en het kabinet als tegenprestatie zich inspant om knelpunten op te lossen
en ondersteuning te verlenen bij kennisontwikkeling en kennisdeling. De
belangrijkste instrumenten om CO2-emissiereductie te behalen zijn ETS en
CCS. Op het gebied van kernenergie is de stralingsbescherming zeer
belangrijk evenals het beoordelen en begeleiden van de vergunningaanvraag voor een nieuwe Hoge Flux Reactor. Zie artikelonderdeel 14.3
Bevorderen van een duurzame en veilige energievoorziening voor het
financieel instrumentarium dat hierop betrekking heeft.
Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van EZ is op grond van de Elektriciteitswet, de Gaswet en de
Mijnbouwwet verantwoordelijk voor het energiebeleid. Daarnaast is de
Minister van EZ op grond van de Kernenergiewet eerstverantwoordelijk
voor nucleaire veiligheid en stralingsbescherming. Hieruit vloeien de
volgende verantwoordelijkheden voort:
• het stimuleren van een goed werkende Europese energiemarkt met
een adequate infrastructuur;
• het creëren van randvoorwaarden waardoor de energievoorziening
internationaal kan concurreren en het verdienpotentieel van de
energiesector ten volle wordt benut;
• het creëren van randvoorwaarden voor een doelmatige winning van
onze bodemschatten;
• het coördineren van energie-infrastructuur van nationaal belang
middels de Rijkscoördinatieregeling;
• het stimuleren van een evenwichtige brandstofmix gericht op transitie
naar een duurzame en betrouwbare energievoorziening;
• het stimuleren van energiebesparing en (de)centrale duurzame
energieopwekking;
• het stimuleren van de ontwikkeling en gebruik van innovatieve
energietechnologieën ten behoeve van de verduurzaming van de
energievoorziening;
• het stimuleren van energie-efficiëntie in de industrie en energie
sectoren;
• het stimuleren van de verdergaande reductie van CO2-uitstoot van
energiebedrijven en industrie;
• het reguleren van veilige toepassingen van kernenergie.
Beleidsconclusies
De Elektriciteit- en gasregelgeving borgt de publieke belangen van
voorzieningszekerheid en betaalbaarheid en heeft bijgedragen aan
efficiënt beheer van de energienetten en daarmee aan concurrerende
tarieven. Veelvuldige wijzigingen aan de Elektriciteits- en Gaswet hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

54

De Beleidsartikelen

geleid tot complexe wetgeving. In 2014 zal het wetsvoorstel Stroom
worden ingediend bij de Tweede Kamer. Naast veiligheid en voorzieningzekerheid zal betaalbaarheid een belangrijk element zijn in deze wet. De
algehele herziening van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998 is er op
gericht de wetgeving beter aan te laten sluiten op vormgeving van de EU
regels, de transitie naar duurzame energie te ondersteunen en regeldruk,
investeringsrisico’s en uitvoeringslasten te verminderen. In dit kader zal
EZ onder meer een algemene maatregel van bestuur vormgeven die het
mogelijk maakt experimenten met lokale duurzame initiatieven te doen in
afwijking van de reguliere wettelijke kaders.
In het Energieakkoord, dat onder leiding van de voorzitter van de Sociaal
Economische Raad (SER) tot stand is gekomen, hebben kabinet,
werkgevers, werknemers, milieuorganisaties, energiebedrijven,
provincies, gemeenten en vele andere organisaties de basis gelegd voor
een breed gedragen, robuust en toekomstbestendig energiebeleid.
Partijen zetten zich in om de volgende doelen te realiseren:
• Een besparing van het finale energieverbruik met gemiddeld 1,5% per
jaar;
• 100 Petajoule aan energiebesparing in het finale energieverbruik van
Nederland per 2020;
• Een toename van het aandeel van hernieuwbare energieopwekking
4,5% naar 14% in 2020;
• Een verdere stijging van dit aandeel naar 16% in 2023;
• Ten minste 15.000 voltijdsbanen, voor een belangrijk deel in de
eerstkomende jaren te creëren.
Met het Energieakkoord worden belangrijke stappen gezet op weg naar
een duurzame energievoorziening en krijgt de economie op korte termijn
een stevige impuls. Met het Energieakkoord nemen alle betrokken partijen
gezamenlijk de verantwoordelijkheid op zich om te komen tot grote
investeringen die leiden tot energiebesparing, meer duurzame energie en
extra werkgelegenheid. Tegelijkertijd zal de energierekening voor burgers
en bedrijven lager zijn dan voorzien in het regeerakkoord.
Topsector Energie
In 2013 is met circa 400 deelnemende partijen, waaronder bijna de helft
uit het MKB, goede voortgang geboekt in het onderzoeks – en innovatieportfolio van de Topsector energie.
Nederland heeft met het afsluiten van het Energieakkoord ook op het
gebied van energiebesparing in de industrie een ambitieus en concreet
maatregelenpakket afgesproken als onderdeel van een grote besparingsdoelstelling:
• Een besparing van het finale energieverbruik met gemiddeld 1,5% per
jaar;
• 100 PJ aan besparing in het finale energieverbruik van Nederland per
2020;
• Het maatregelenpakket voor de bedrijven die deelnemen aan de
Meerjarenafspraak Energie-efficiëntieverbetering (MEE) kan leiden tot
een aanvullend potentieel van circa negen PJ in 2020.
Het pakket aan maatregelen in de industrie bestaat daarbij uit:
• Het inrichten van een Energie Prestatie Keuring (EPK) pilot om bij te
dragen aan de realisatie en handhaving van alle maatregelen met een
terugverdientijd van vijf jaar of minder, conform de wet Milieubeheer.
• Het inrichten van een publiek/privaat expertisecentrum om het
kennisniveau over energie efficiëntie bij het bevoegd gezag en
bedrijven te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

55

De Beleidsartikelen

•

•

Onderzoeken of de GO faciliteit kan worden ingericht voor investeringen in energie efficiëntie met een terugverdientijd van meer dan acht
jaar.
Een inspanningsverplichting om samen met de branche vertegenwoordigers van MEE bedrijven en eventueel nader uit te nodigen partijen
een raamwerk in te richten voor bedrijfsspecifieke (een – op -een)
afspraken. Wat betreft de energie-efficiëntie zijn deze afspraken erop
gericht om naast het rendabel potentieel, met een terugverdientijd van
kleiner dan of gelijk aan vijf jaar, ook het potentieel met een langere
terugverdientijd te realiseren. In de een – op – een gesprekken kan ook
aandacht worden besteed aan bestaande warmtekrachtkoppeling
(WKK) installaties.

De financiële instrumenteninzet van artikel 14 is gekoppeld aan de
volgende artikelonderdelen:
14.1 Optimale ordening en werking van de energiemarkten in de
Noordwest-Europese context;
14.2 Bevorderen van de voorzieningszekerheid;
14.3 Bevorderen van een duurzame en veilige energievoorziening.
Achter ieder instrument staat het betreffende artikelonderdeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

56

De Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1.000

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
UITGAVEN
Subsidies
Stadsverwarming (14.1)
Topsectoren Energie (14.3)
Energie-innovatie (IA) (14.3)
Green Deal (14.3)
MEP (14.3)
SDE (14.3)
SDE+ (14.3)
Interne begrotingsreserve duurzame energie
CCS (14.3)
Hoge Flux Reactor (14.3)
Aanschafsubsidie zonnepanelen (14.3)
Elektrisch rijden (14.3)
Caribisch Nederland
Overige subsidies (14.3)
Garanties
Geothermie
Opdrachten
O&O bodembeheer (14.2)
Joint implementation (14.3)
Straling (14.3)
Pallas (14.3)
Onderzoek en opdrachten (14.3)
Bijdragen aan agentschappen
Agentschap NL
NVWA
Kern Fysische Dienst
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Doorsluis COVA heffing (14.2)
TNO bodembeheer (14.2)
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
ECN/NRG (14.3)
Diverse instituten (14.2)
ONTVANGSTEN
COVA
SDE+
Aardgasbaten
Ontvangsten zoutwinning
Diverse ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijk
Vastgestelde
begroting

Verschil

2010

2011

2012

2013

2013

8.177.479
324.000
1.065.905

3.155.526

2.289.462
147.225
1.085.460

3.397.213
47.342
1.251.807

2.014.164
1.330.815

1.383.049
47.342
– 79.008

858.527
8.812
47.553
20.868

834.077
4.487
34.867
22.317

857.264

1.030.692

1.086.731

– 56.039

668.063
29.529

658.895
57.472

29.792
56.868
225
619.608
100.954

23.848
31.658
25.000
555.000
244.858
100.000

21.047
8.223

12.352
8.223

30.282
36.766
1.889
505.321
141.935
27.198
225.007
5.015
7.250
29.632
2.535
3.161
14.701
526
526
33.861
2.497
12.148
9.726
1.001
8.489
45.589
38.680
698
6.211
103.039
100.947
2.092
38.100
37.757
343

6.434
5.108
– 23.111
– 49.679
– 102.923
– 72.802
225.007
– 44.385

113.100
111.000
2.100
35.986
34.981
1.005

– 368
– 1.588
3.161
– 893
526
526
– 24.119
2.201
– 21.503
209
– 9.099
4.073
8.571
2.354
6
6.211
– 10.061
– 10.053
–8
2.114
2.776
– 662

13.547.739
100.947
97.363
13.342.665
2.373
4.391

12.212.911
111.000
100.000
12.000.000
1.761
150

1.334.828
– 10.053
– 2.637
1.342.665
612
4.241

1.027.671

3.993

5.531
7.250
21.339
2.154
1.304
12.239

54.432
5.268
5.268
18.821
2.354
12.399

31.471
6.094
6.094
23.545
3.997
13.079
3.196

4.068
38.246
38.246

3.273
37.057
36.668
389

24.654
2.897
14.787
5.006
154
1.810
43.095
42.342
753

88.646
88.646

89.292
89.292

86.418
86.418

56.397
55.956
441

37.606
37.232
374

74.029
73.557
472

7.866.462
88.646

11.299.393
89.292

11.960.294
86.436

7.657.541
2.443
117.832

11.165.588
2.379
42.135

11.839.743
2.350
31.765

49.400
7.250
30.000
4.123
15.594

57.980
296
33.651
9.517
10.100
4.416
37.018
36.326
692

Toelichting op de verplichtingen
De hogere verplichtingenrealisatie houdt met name verband met:
• De openstelling van de SDE+ regeling in april 2013. De hoogte van het
budgetplafond van de SDE+ voor 2013 is pas na vaststelling van de
oorspronkelijke begroting bepaald, binnen de kaders zoals vastgelegd
in het Regeerakkoord.
• De derde openstelling van de garantieregeling Geothermie (€ 43,4
mln).
• Aangegane garantieverplichtingen voor Emission Trading Scheme
(ETS)-compensatie (€ 4,0 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

57

De Beleidsartikelen

Toelichting op de uitgaven
Artikelonderdeel 14.1 Optimale ordening en werking van de
energiemarkten in de Noordwest – Europese context
Algemeen
In 2013 is de parlementaire behandeling van de herziening van de
Warmtewet afgerond. De wet is op 1 januari 2014 in werking getreden.
Een politieke verklaring heeft in juni 2013 een nieuwe impuls gegeven aan
het werk binnen het Pentalaterale Forum. Penta-landen werken op basis
van dit mandaat van Ministers aan een gezamenlijke
Leveringszekerheidsanalyse voor de pentalaterale regio. Daarnaast is een
dialoog gestart over de grensoverschrijdende effecten van geplande
nationale capaciteitsmechanismen en de mogelijkheden tot grensoverschrijdende deelname daaraan. Daarnaast wordt in pentalateraal verband
gewerkt aan verbetering van de samenwerking tussen TSO (landelijke
netbeheerders) in de regio.
Rijkscoördinatieregeling (RCR)
In 2013 is het volgende vanuit de verantwoordelijkheid voor energieinfrastructuur gerealiseerd:
In 2013 is de 380kV hoogspanningsverbinding Randstad 380kV Zuidring in
gebruik genomen. Voorts is de ruimtelijke besluitvorming van de 380kV
hoogspanningsverbinding Randstad 380kV Noordring alsmede het
transformatorstation Vijfhuizen succesvol afgerond. In 2014 wordt gestart
met de bouw. Ook de ruimtelijke besluitvorming van de gasleiding
Beverwijk – Wijngaarden is in 2013 succesvol afgerond, deze wordt
momenteel aangelegd.
Schaliegas
In augustus 2013 is het rapport van Witteveen+Bos over de mogelijkheden
en de effecten van schaliegas gepubliceerd. Om te komen tot een
zorgvuldige afweging over mogelijke locaties in Nederland voor schaliegaswinning heeft de Minister een traject van een planMER en een daaraan
gekoppelde structuurvisie ingezet.
Slimme energiemeters
In 2013 is de Tweede Kamer tussentijds geïnformeerd over de voortgang
van de kleinschalige uitrol van de slimme meter. Het besluit over de
grootschalige uitrol van slimme meters is uitgesteld tot 2014. In het eerste
kwartaal van 2014 zal de eindrapportage over de kleinschalige uitrol aan
de Tweede Kamer worden aangeboden. De verwachting is dat de
grootschalige uitrol start per 1 januari 2015. Dit heeft geen consequenties
voor de verplichtingen die voortvloeien uit de derde elektriciteitsrichtlijn
(2009/72).
In 2013 is uitvoering gegeven aan de wetgevingsagenda STROOM. Per
1 januari 2014 zijn twee wetten in werking getreden:
• Een wet waarmee uitvoering is gegeven aan toezeggingen in het
Energierapport 2011 plus een aantal andere wijzigingen.
• Een wet correctie nettarieven van de energie-intensieve industrie.
De andere onderdelen van de wetgevingsagenda betreffen:
• De herziening van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. Mede naar
aanleiding van de totstandkoming van het Energieakkoord is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

58

De Beleidsartikelen

•

herziening van deze wetten doorgeschoven naar 2014 zodat afspraken
uit het Energieakkoord bij de herziening kunnen worden meegenomen.
De experimenteer – AMvB is onderdeel van het Energieakkoord en de
visie lokale duurzame energie die in 2013 aan de Tweede Kamer is
aangeboden. In het eerste kwartaal van 2014 wordt het conceptbesluit
voorgelegd aan de Tweede Kamer.

Subsidies
In 2013 is een aantal subsidies voorbereid om de op 1 januari 2014
verzelfstandigde energie – bedrijven op Saba en Sint Eustatius qua
financiële ondersteuning en energiemix een goede start te geven. Deze
subsidies krijgen in de periode 2014–2016 hun beslag. Er is in intensief
overleg met de betrokken eilanden gewerkt aan het regulerend kader voor
de elektriciteitsvoorziening. Een wetsvoorstel dat ook de drinkwatervoorziening betreft is geconsulteerd. Door de uitgebreide afweging van
verschillende belangen en de tijd die een goede samenwerking tussen de
vele betrokkenen vergt is de implementatie van de wet thans voorzien op
1 januari 2015. Op Bonaire is overigens de elektriciteitsvoorziening al
vergaand genormaliseerd doordat reeds in de geest van het regulerend
kader gehandeld wordt.
Kengetal HHI en C3
De C3 is het gezamenlijk marktaandeel van de drie grootste leveranciers.
De mate van concentratie op de kleinverbruikersmarkt voor elektriciteit en
gas vormt een indicatie voor de concurrentie op die markten. Een
indicator hiervoor is de Herfindahl – Hirschman Index (HHI). Een markt
met een HHI onder de 1.800 punten wordt gezien als een competitieve
markt en een markt met een index tussen de 1.800 en 8.000 punten wordt
gezien als een geconcentreerde markt.
Kengetal

1

2009

2010

2011

2012

Realisatie
20131

Ambitie
2013

1. Concentratiegraad in de retailsector elektriciteit
– HHI
2.285

2.263

2.465

2.338

2.276

– C3

81%

81%

85%

83%

82%

Stabiliseren
tussen
1.800–2.500
Daling/
lager

2. Concentratiegraad in de retailsector gas
– HHI

2 187

2 158

2.344

2.258

2.204

– C3

79%

79%

83%

81%

80%

Stabiliseren
tussen
1.800–2.500
Daling/lager

dit betreft de waarden over het eerste halfjaar 2013. Definitieve uitkomsten zullen in april 2014 worden gepubliceerd

Bron: ACM

Artikelonderdeel 14.2 Bevorderen van de voorzieningszekerheid
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Doorsluis COVA heffing
Met ingang van de Wet Voorraadvorming Aardolieproducten 2012 per
1 april 2013 is de voorraadheffing verhoogd van € 5,90 naar € 8,00 per
1.000 liter voor de volgende categorieën: lichte olie (benzines), halfzware
olie en gasolie/diesel. De voorraadheffing van vloeibaar gemaakt
petroleumgas (LPG) is verhoogd van € 5,90 naar € 8,00 per 1.000 liter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

59

De Beleidsartikelen

De nieuwe wet was nodig om de Europese Richtlijn 2009/119/EG te
implementeren in de Nederlandse wetgeving. De verhoging van de
voorraadheffing die daarbij is doorgevoerd was nodig om meerdere
redenen:
a. Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten (COVA) had al
een paar jaar een negatief exploitatieresultaat, en het egalisatiefonds
was inmiddels op het beoogde niveau gekomen. Een deel van de
verhoging was dus nodig om weer zicht te krijgen op een sluitende
exploitatierekening bij COVA.
b. Daarnaast resulteerde de implementatie van de nieuwe Richtlijn in
een relatieve kostenstijging bij COVA. Omdat COVA meer voorraad
gereed producten moest gaan aanhouden, namelijk benzine en
kerosine, en het aanhouden van gereed product in het algemeen
duurder is dan het aanhouden van ruwe aardolie, zijn de kosten van
COVA gestegen.
Bijdragen aan (Inter)nationale organisaties
Diverse instituten
In 2013 is met succes gewerkt aan de energiesamenwerking met
Duitsland. Begin 2013 hebben Duitsland en Nederland op ministersniveau
concrete afspraken gemaakt over verdergaande energiesamenwerking.
Die afspraken zijn bevestigd bij de regeringstop in Kleef op 23 mei 2013.
Diverse gesprekken hebben plaatsgevonden over de integratie van de
energiemarkten, het voorkomen van subsidieconcurrentie voor duurzame
energie, integratie van duurzame energie in de markt, effectieve inpassing
van de infrastructuur, borging van de leveringszekerheid in de regio, en
over samenwerking op het gebied van energie-innovatie (met name wind
op zee, smart grids en «power to gas»). In 2014 zal de samenwerking met
Duitsland worden voortgezet.
Op 13 juni 2013 is het Implementing Agreement Gas&Oil Technologies (IA
GOT) op initiatief van Noorwegen en Nederland van start gegaan. De IA
GOT heeft tot doel om kennis over innovatieve Gas en Olie technologieën
te delen en om deze in internationaal verband verder te ontwikkelen. Er
zijn vijf taakgebieden gedefinieerd: Subsurface, Drilling & Wells,
Production, Safe and Clean en Gas Value Chain. Deze taakgebieden sluiten
goed aan op de hoofdlijn Upstream en Small Scale LNG van het TKI GAS,
onderdeel van de Topsector Energie. General Electric Oil&Gas voert het
secretariaat van IA GOT. In september 2013 is in New York een workshop
gehouden om de IA GOT onder de aandacht te brengen bij relevante Olie
en Gas landen. Zwitserland en Spanje zijn direct lid geworden. Australië,
VS, Canada, Italië en VK zijn lidmaatschap aan het overwegen. Vanuit
Nederland zal TNO deelnemen. Op dit moment werkt TNO aan de
voorbereiding van een internationale workshop over small scale LNG. De
workshop zal in april 2014 worden gehouden in Nederland.
Binnen het Pentalaterale Energy platform is in 2013 gewerkt aan de
vervolgstap voor marktkoppeling. Het is de verwachting dat het
zogenaamde «flow based marktkoppelingssysteem» beter rekening zal
houden met de onderlinge afhankelijkheden tussen landen en met dit
systeem zal meer capaciteit aan de markt beschikbaar kunnen worden
gesteld. De invoering van dit systeem heeft vertraging ondervonden
vanwege problemen met de aanlevering van IT systemen waardoor een
voldoende lange testperiode voor marktpartijen in de knel kan komen.
Invoering is nu voorzien rond de zomer van 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

60

De Beleidsartikelen

Kengetal

Elektriciteitsstoring in minuten per jaar

2009

2010

2011

2012

Realisatie
2013

26,5 min

34 min

23 min

27 min

23 min

Bron: Netbeheer Nederland

Het aantal storingsminuten per huishouden per jaar geeft een indicatie
van de leveringszekerheid van elektriciteit.
Artikelonderdeel 14.3 Bevorderen van een duurzame en veilige
energievoorziening
Subsidies
Topsectoren Energie
In 2013 was het TKI Gas samen met het Ministerie van EZ succesvol in het
laten opnemen van onderzoek en innovatie op gebied van gas in het
werkprogramma energie van Horizon 2020.
Het TKI GAS kent duidelijke ambities, de productie van 3 miljard m3 groen
gas in 2030, ca. 2 Mton CO2-emissiereductie, het genereren van een omzet
van ruim € 50 mld per jaar en behoud van werkgelegenheid in de
gassector (meer dan 70.000 fte). In 2012 en 2013 zijn 135 innovatieve
projecten ondersteund met in totaal een bedrag van € 28 mln.
Behalve op gebied van gas is in 2013 ook voortgang geboekt in het
innovatieportfolio van de andere thema’s uit de Topsector Energie. Van de
bijna 400 partijen die begin 2013 aan de Topsector Energie deelnamen is
ongeveer de helft MKB – bedrijf.
Energie – Innovatie (Innovatie Agenda Energie)
In de periode 2008–2011 is een groot aantal specifieke innovatieprogramma’s die deel uitmaken van de Innovatie Agenda Energie (IA)
uitgewerkt en opgestart. Dit betrof een eenmalige impuls vanuit het Fonds
Economische Structuurversterking (FES). Deze is in 2012 vervangen door
de Topsector Energie. De vermelde budgetten betreffen de uitfinanciering
van lopende projecten.
Hogere uitgaven op het onderdeel Energie-innovatie (IA) zijn het gevolg
van vertraagde energie innovatieprojecten uit het verleden die in het
kader van de Innovatie Agenda Energie (IA) in 2013 tot uitbetaling zijn
gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

61

De Beleidsartikelen

Kengetal

Private R&D-investeringen1
(uitgedrukt in % van omzet)
Bron: CBS
Aantal deelnemende bedrijven bij
TKI2
Bron: AgNL
Kwaliteit van het Nederlandse
energieonderzoek gemeten als
retourpercentage van het zevende
EU kaderprogramma thema
energie4
Bron: AgNL

2009

2010

2011

2012

Realisatie
2013

Ambitie
2013

n.v.t.

2.4%

n.v.t.

n.n.b

n.v.t

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

3013

486

10% groei
t.o.v. 2012

7,5%

6,8%

7,4%

7,0%

6,6%5

7,5%

1
Onderzoek naar private R&D investeringen vindt elke twee jaar plaats. Voor 2009, 2011 en 2013 zijn daardoor geen cijfers beschikbaar. Daarom is
er ook geen ambitie opgenomen voor 2013. De cijfers over 2012 komen in de zomer van 2014 beschikbaar.
2
In september 2012 zijn de TKI’s van de Topsector Energie opgericht. Elk jaar op 1 maart levert AgNL (vanaf 2014 Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland) de cijfers over het afgelopen jaar.
3
De oorspronkelijke waarde van 333 is bijgesteld naar 301. Oorzaken hiervoor waren: het terugtrekken van bedrijven uit samenwerkingsprojecten
en goedgekeurde projecten die uiteindelijk niet zijn doorgegaan of waarvan de aanvraag is ingetrokken.
4
De cijfers betreffen cumulatieve cijfers vanaf de start van het zevende kaderprogramma in 2007. De realisatie 2013 heeft betrekking op de periode
2008 tot en met oktober 2013. Het retourpercentage in KP7 energie voor Nederland is 6,6%. Dit is nog steeds ruim boven de Nederlandse bijdrage
aan het kaderprogramma thema energie van circa 5%.
5
Dit betreft de stand per 25-10-2013. Hierna zijn nog KP7 energieprojecten gecommitteerd met Nederlandse inbreng. De gestelde ambitie is, bij
nader inzien, niet realistisch gebleken, gezien de prestaties van de afgelopen jaren en ook de toenemende concurrentie om de EU-middelen door
toetreding van nieuwe lidstaten (die ook steeds beter worden wat betreft kwaliteit van energie – onderzoek). Een realistisch streefcijfer lijkt op dit
moment 7,0%.

Green Deal
2013 heeft vooral in het teken gestaan van de uitvoering van de bestaande
deals. De gemaakte afspraken in de deals tussen de externe partijen en
het Rijk beginnen vorm te krijgen en de (eerste) resultaten worden
zichtbaar. Mede vanwege het wegnemen van knelpunten door green deals
zijn nu energie besparingsprojecten uitgevoerd of in aanleg waarmee
forse besparingen bereikt kunnen worden tot mogelijk 2 PJ. Dit wordt
onder meer bereikt door investeringen in twee procesindustrieprojecten,
projecten in het MKB en een aantal restwarmteprojecten. In het kader van
het Energieakkoord zijn er inmiddels twee nieuwe green deals afgesloten.
Eén met de groenbanken en groenfondsen met als doel de financiering
van duurzame energieprojecten te bevorderen. De tweede is de Green
Deal Smart Energy Cities. Deze deal moet een extra impuls geven aan
energiebesparing en de verduurzaming van de (lokale) energievoorziening. Het doel is om van 2014 tot 2020 slimme energieconcepten toe te
passen in 100.000 gebouwen.
Er zijn minder uitgaven gerealiseerd dan begroot vanwege overheveling
van begrotingsmiddelen naar het Gemeente- en Provinciefonds en
vanwege lagere dan begrote kasuitgaven voor (in het verleden)
aangegane verplichtingen.
Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie (MEP) / Stimulering
Duurzame Energieproductie (SDE)
Kasuitgaven Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie (MEP) zijn in 2013 bijna
€ 50 mln lager uitgevallen dan het begrote bedrag (€ 555 mln). De lagere
uitgaven zijn het gevolg van lagere subsidiabele producties dan waarmee
in de begroting is gerekend. Dit bedrag kan in de jaren na 2012 alsnog tot
uitbetaling komen.
Op het Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE) instrument lagen
de uitgaven over 2013 in totaal bijna € 103 mln lager dan begroot. Dit is
vooral veroorzaakt door het niet tot betaling komen van subsidieprojecten
omdat deze vertraging in de oplevering hebben opgelopen. De subsidie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

62

De Beleidsartikelen

zal aan het einde van de subsidieperiode van deze projecten alsnog tot
uitbetaling komen.
Duurzame energieproductie/SDE+
In april is de SDE+ regeling 2013 in zes fasen opengesteld met een
verplichtingenbudget van € 3,0 mld. Om de kosteneffectiviteit van de
regeling te vergroten is een extra fase toegevoegd van € 0,08/kWh. Ook is
winddifferentiatie ingevoerd, waardoor bij windenergieprojecten meer
vollasturen gesubsidieerd kunnen worden bij aanvragen voor een laag
basisbedrag in de vrije categorie.
In 2013 is een interne begrotingsreserve ingesteld voor duurzame energie.
De reserve is bestemd voor onbesteed gebleven middelen als gevolg van
vertraging bij projecten waaraan reeds subsidie is toegekend en reeds
verplichte projecten die niet tot uitvoering komen en door andere
projecten moeten worden vervangen met het oog op het bereiken van de
doelstelling. Via de reserve blijven de middelen beschikbaar tot het
moment dat ze alsnog zullen worden uitbetaald. In 2013 is € 225 mln in de
reserve gestort, waarvan € 59 mln afkomstig is uit de opslag duurzame
energie.
Interne begrotingsreserve duurzame energie (14.3)
Bedragen x € 1.000
Interne begrotingsreserve duurzame energie
Stand 1/1/2013
+ storting 2013
– onttrekking 2013
Stand 31/12/2013

Indicator

Duurzame energieproductie

0
+ 225.007
–0
225.007

Referentiewaarde

Peildatum

Realisatie 2012

Bron

4,2%

2011

4,5%

CBS

Het beleid van het kabinet is om het aandeel hernieuwbare energie te
doen toenemen tot 14% in 2020 en 16% in 2023. In 2005 bedroeg dit
aandeel 2,4% en dit liep mede door het beleid van het Ministerie van EZ
op tot 4,5% in 2012. De productie uit windenergie is in 2012 met 5%
toegenomen, het aantal zonnepanelen op daken is fors toegenomen en de
productie van hernieuwbare warmte is gestegen, alsmede de productie
door afvalverbrandingsinstallaties. De beperkte toename van het aandeel
hernieuwbare energie is echter het gevolg van een hoger totaal verbruik
door het koude winterweer. Daarbij moet worden aangemerkt dat er op dit
moment veel nieuwe duurzame projecten aankomen (sommige zijn iets
vertraagd) die zullen leiden tot productie van hernieuwbare energie.
CCS
Er is door E.ON en GDF-SUEZ nog geen definitief investeringsbesluit voor
het Rotterdamse CCS- project ROAD genomen. Belangrijkste oorzaak is
dat door de veel lagere CO2-prijs dan verwacht er een fors budget tekort
is. In overleg met alle partijen wordt geprobeerd hier een oplossing voor
te vinden en de verwachting is dat er in de eerste helft van 2014 duidelijkheid is over de toekomst van ROAD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

63

De Beleidsartikelen

Er zijn minder dan begrote uitgaven gerealiseerd. Voor een toelichting
wordt verwezen naar het daarover gestelde in de Voorjaars- en
Najaarsnota 2013.
Aanschafsubsidie Zonnepanelen
Naar aanleiding van het Begrotingsakkoord voor 2013 is in het voorjaar
van 2012 budget toegevoegd aan de EZ begroting voor een tijdelijke
subsidieregeling voor de aanschaf van zonnepanelen door kleinverbruikers. Dit is een subsidie van 15% van de aanschafprijs tot een
maximum van € 650. Voor dit instrument was in 2013 een budget
beschikbaar gesteld van € 30 mln, inclusief uitvoeringskosten. Het budget
is uitgeput en de subsidieregeling is gesloten. Samen wekken alle met
deze regeling aangeschafte zonnepanelen zo’n 315 gigawattuur duurzame
energie per jaar op.
Elektrisch rijden
2013 heeft een grote groei laten zien in het aantal elektrische voertuigen:
van iets meer van 7.400 naar 30.200. Ruim driekwart daarvan zijn
zogenoemde stekker hybrides, die kunnen laden aan een laadpunt en
bovendien een conventionele brandstofmotor aan boord hebben. Ook de
aantallen laadpunten zijn gegroeid van ruim 3.600 naar ruim 5.700
(semi)publiek toegankelijke laadpunten en van ruim 60 naar ruim 100 snel
laadpunten. Het aantal private laadpunten wordt geschat op ongeveer
10.000. De ontwikkeling van publiek toegankelijke laadpunten blijft achter
bij de groei in voertuigen. Daarom was in het Regeerakkoord en het
Energieakkoord opgenomen dat er een afspraak komt tussen partijen om
de uitrol van laadinfrastructuur in de publieke ruimte te bevorderen. Eind
2013 naderde deze afspraak het afrondende stadium. Elektrisch vervoer
heeft een duidelijke plek in het Energieakkoord.
Het Nederlandse verdienpotentieel is in absolute termen nog (erg) klein,
maar vertoont duidelijke groei. Zowel de aantallen fte, als de omzet en
export zijn toegenomen. De betreffende ondernemers hebben positieve
groeiverwachtingen. Een icoonbedrijf als Tesla heeft besloten het
Europese hoofdkantoor (van Londen naar Amsterdam) en het Europese
assemblage- en distributiecentrum (Tilburg) in Nederland te vestigen.
Garanties
Geothermie
De derde openstelling van de regeling heeft in 2013 plaatsgevonden. Alle
aanvragen in de hernieuwde garantieregeling (openstelling 2013) zijn
afgehandeld en beschikt. De openstelling was overtekend. In totaal zijn
zeven garanties afgegeven ter hoogte van in totaal € 43,3 mln waarmee
het budget van deze openstelling nagenoeg is uitgeput. Het totaal aan
afgegeven garanties komt daarmee op ruim € 75 mln.
Interne begrotingsreserve Geothermie (14.3)
Bedragen x € 1.000
Interne begrotingsreserve Geothermie
Stand 1/1/2013
+ storting 2013
– onttrekkingen 2013
Stand 31/12/2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

11.357
+0
– 526
10.831

64

De Beleidsartikelen

Opdrachten
Joint Implementation
De Kyoto periode loopt tot en met 2012. Tot en met eind 2013 konden
emissierechten die in 2012 gegenereerd zijn door de JI projecten nog
overgemaakt worden naar de Nederlandse Kyoto rekening.
In 2013 zijn nog 415.092 rechten uit JI projecten geleverd (ERUPT+Banken)
en nog 159.315 uit PCF.
De per saldo lagere uitgaven hangen met name samen met vrijval van
middelen op het onderdeel Joint Implementation.
Indicator

1. CO2-uitstoot sectoren industrie/energie
– waarvan: absoluut plafond sector industrie/
energie voor bedrijven die vallen onder het
emissiehandelssysteem
2. Vermeden CO2-uitstoot voor 2012 via Joint
Implementation (JI) en gegroende Assigned
Amount Units (AAU’s)
1

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
20131

Realisatie
2013

Bron

94 Mton

1990

0

nvt

AgNL

nvt

AgNL

0,57 Mton

AgNL

nvt

0

Geen raming voor 2013; de Kyotoperiode loopt tot en met 2012 en rechten kunnen t/m 2013 worden overgemaakt (officieel tot en met 2015)

Straling
Op verzoek heeft het Internationale Atoom Energie Agentschap (IAEA) de
conceptveiligheidsregels voor nieuwe nucleaire reactoren beoordeeld. Het
IAEA – team concludeert dat de nieuwe regels de meest recente internationale veiligheidsregels omvatten inclusief de eerste lessen uit de
Fukushimaramp. Met de nieuwe regels worden volgens het IAEA in
Nederland hoge veiligheidsstandaards geïmplementeerd.
Stresstest
Naar aanleiding van het ongeval in Fukushima Daiichi is in Europees
kader besloten de bestaande nucleaire kerncentrales te onderwerpen aan
een zogenaamde stresstestanalyse. De stresstest is een aanvulling op de
bestaande nationale veiligheidsstudies en het reguliere toezicht op de
nucleaire veiligheid door de Kernfysische Dienst.
In Nederland zijn de Europese afspraken over de stresstest op twee
punten aangevuld. Ten eerste worden niet alleen de kerncentrales, maar
alle nucleaire installaties (reactoren en laboratoria in Petten en Delft, de
verrijkingsinstallatie van Urenco en de afvalopslag bij COVRA) aan een
stresstest onderworpen. Ten tweede wordt in Nederland ook specifiek
gekeken naar gebeurtenissen met een menselijke oorzaak (bijvoorbeeld
explosies en brand).
De stresstestanalyses zijn in 2013 alle afgerond. Voor alle installaties in
Nederland geldt dat ze veilig zijn, maar er zijn ook verbetermaatregelen
geïdentificeerd om de robuustheid verder te vergroten. De uitvoering van
deze verbetermaatregelen gebeurt onder toezicht door de Kernfysische
Dienst conform een door de overheid goedgekeurd plan van aanpak, de
geldende normen en de laatste stand der techniek.
Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS)
De Tweede Kamer heeft het belang van de vorming van de ANVS
onderstreept in een breed aangenomen motie – Jan Vos/Leegte van
6 maart 2013. Op 24 januari 2014 is het besluit genomen over de
contouren van de ANVS. Het wordt een ZBO onder de verantwoorde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

65

De Beleidsartikelen

lijkheid van de Minister van I&M. De Minister van EZ zal de daarvoor
benodigde wetgeving voorbereiden.
Integrated Regulatory Review System (IRRS)
Het IAEA is uitgenodigd om in 2014 een IRRS missie te doen in Nederland
naar de wijze waarop en beleid, regelgeving, toezicht en organisatie zijn
opgezet en de mate waarin zij functioneren in vergelijking met de
richtlijnen die het IAEA hanteert. Het IAEA heeft aangegeven tijdens de
missie te willen adviseren over de manier waarop Nederland het advies
van het IAEA over de inrichting van de bevoegde autoriteit vormgeeft.
Vergunning Ontwerpbedrijfsduur verlenging Kerncentrale
Borssele
Aan NV EPZ is op 18 maart 2013 vergunning verleend voor verlenging van
de ontwerpbedrijfsduur van de kerncentrale Borssele tot 31 december
2033. Met het verlenen van de vergunning is de veiligheidstechnische
onderbouwing gegeven van een ontwerpbedrijfsduur voor kerncentrale
van 60 jaar.
Kernfysische Dienst (KFD) -beleidsgeld
De laatste fase in de uitvoering van het Koninklijk Besluit van 14 oktober
2010, waarmee de verantwoordelijkheid voor de aansturing van de
Kernfysische dienst inclusief crisismanagement (CM) bij de Minister van
EZ werd belegd zal in 2014 worden afgerond. Het Ministerie van I&M heeft
het grootste deel van de beleidsgelden voor de KFD en CM in 2013 bij
Voor- en Najaarsnota 2013 overgeheveld naar de EZ- begroting.
Besluit stralingsbescherming
Op 20 november 2013 is de Ministeriële Regeling stralingsbescherming EZ
gepubliceerd waardoor de wijziging van het Besluit stralingsbescherming
op 1 januari 2014 in werking kan treden. Belangrijke verandering is de
nieuwe wettelijke registratieplicht voor stralingsbeschermingdeskundigen.
Tegelijk met de versoepeling van de vergunningplicht is een aantal van de
vergunningvoorschriften als algemene regel opgenomen in de Ministeriele Regeling. Daarnaast moet de risicoanalyse voortaan worden
uitgevoerd door een geregistreerd stralingsdeskundige.
Tot slot is een aantal veranderingen in de regelgeving doorgevoerd,
waardoor het voor de overheid eenvoudiger wordt om wijzigingen door te
voeren. Dit pakket aan maatregelen zorgt voor een vermindering van de
administratieve lasten met € 1,7 mln.
Bijdragebesluit
In 2013 is gewerkt aan de actualisering van het Bijdragebesluit bij de
Kernenergiewet. Het Bijdragebesluit regelt de bijdrage van de sector aan
de kosten van de overheid voor vergunningverlening, toezicht en
handhaving. Met de bijstelling van de bijdragen is een stap gezet richting
een hogere kostendekkendheid. Het nieuwe Besluit vergoedingen
Kernenergiewet is per 1 januari 2014 in werking getreden.
Pallas
Voor de realisatie van de nieuwe onderzoeksreactor is eind 2013 in
opdracht van de Minister van EZ en de Commissaris van de Koning voor
de provincie Noord-Holland een onafhankelijke «Stichting Voorbereiding
Pallas – reactor» opgericht. De stichting zal zich gaan bezighouden met
het vastleggen van een reactorontwerp en het verkrijgen van de nodige
vergunningen en een Europese aanbesteding. Dit neemt naar verwachting
circa vier jaar in beslag. Voor deze fase hebben de provincie Noord-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

66

De Beleidsartikelen

Holland en het rijk elk € 40 mln ter beschikking gesteld. De daaropvolgende fase, de bouw en exploitatie van de Pallas – reactor, moet daarna
volledig privaat met risicodragend kapitaal worden gefinancierd, waarbij
de gemaakte kosten voor ontwerp, aanbesteding en vergunningprocedure
door de private investeerders moeten worden terugbetaald.
Bijdragen aan agentschappen
De hogere uitgaven betreffen met name de bijdrage aan de Kernfysische
Dienst (KFD) voor de uitvoering van nucleaire activiteiten en crisismanagement waarvoor bij Voor- en Najaarsnota 2013 budget is overgeheveld
door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M) naar het Ministerie
van EZ.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
De lagere uitgaven betreffen met name het onderdeel doorsluis
COVA-heffing als gevolg van een latere dan verwachte verhoging van de
voorraadheffing op basis van de Wet voorraadvorming aardolieproducten
2012.
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
Energie Onderzoekcentrum Nederland (ECN) / Nucleair Research Group
(NRG)
ECN heeft in 2013 deelgenomen aan vijf van de zeven thema’s van de
Topsector Energie en voert daarin middels PPS- constructies samen met
het bedrijfsleven onderzoeks- en demonstratieprojecten uit.
Toelichting op de ontvangsten
COVA
De lagere ontvangsten zijn het gevolg van een latere dan verwachte
verhoging van de voorraadheffing op basis van de Wet voorraadvorming
aardolieproducten 2012.
Aardgasbaten
De meevaller in de aardgasbaten is veroorzaakt door een hogere
verkoopprijs van het gas en een hoger productievolume dan was begroot.
Verwachting 2012–2013
Productie aardgas totaal (mld m3)
Bron: TNO
Euro/dollarkoers
Bron: CBS/CPB
Olieprijs (dollar/vat)
Bron: CBS/CPB
Beursprijs van TTF-gas (eurocent/m3)
Bron: ICE Endex

2012

2013

77

72

1,27

1,25

104

95

23,7

23,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

67

De Beleidsartikelen

Kengetallen

Gewonnen volume aardgas kleine velden (mld m3)
Bron: TNO
Aantal boringen exploratie onshore en offshore
Bron: TNO
Aantal boringen productie onshore en offshore
Bron: TNO
Productie aardgas totaal (mld m3)
Bron: TNO
Euro/dollarkoers
Bron: CBS/CPB
Olieprijs (dollar/vat)
Bron:CBS/CPB
Beursprijs van TTF-gas (eurocent/m3)1
Bron: ICE Endex
1

2009

2010

2011

2012

Realisatie
2013

34

32

29

28

27

15

12

18

16

11

28

35

39

19

22

74

86

79

78

85 mld m3

1,39

1,33

1,39

1,28

1,33

61,5

79,5

111,3

111,67

108,7

13,0

15,8

22,9

24,0

26,0

waarden wijken af van eerder gepubliceerde waarden door het in het verleden toepassen van een onjuiste correctiefactor

1 t/m 4 In het kader van voorzieningszekerheid is het van belang dat het
aardgas dat zich bevindt in de Nederlandse kleine velden ook
wordt gewonnen. Dit omvat zowel het produceren van reeds
ontdekte velden (kengetal 1, 3 en 4) als het exploreren van
nieuwe velden (kengetal 2). EZ stelt de randvoorwaarden middels
een concurrerend mijnbouwklimaat, marktpartijen nemen de
productie en exploratie voor hun rekening. Kengetal 1 geeft de
totale hoeveelheid gewonnen gas uit kleine velden (onshore en
offshore). Kengetal 4 geeft de totale aardgasproductie in
Nederland weer, dus aardgas gewonnen uit kleine velden en het
Groningerveld.
5 t/m 7 De bepalende factoren voor de geraamde aardgasbaten zijn de
aardgasprijs en het volume van de verkopen. De aardgasprijs is
gerelateerd aan enerzijds de prijs van olie in dollars in combinatie
met de euro/dollarkoers en anderzijds aan de prijs van gas die
onafhankelijk van de olieprijs op de markt tot stand komt op
onder andere gasbeurzen.
Diverse ontvangsten
De hogere ontvangsten komen voort uit een afrekening van het Agentschap NL uit hoofde van uitvoeringskosten 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

68

De Beleidsartikelen

16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
voedselketens
Algemene doelstelling
EZ streeft naar internationaal toonaangevende concurrerende, sociaal
verantwoorde, veilige en dier- en milieuvriendelijke agro-, visserij- en
voedselketens.
Rol en verantwoordelijkheid
De Staatssecretaris van EZ is vanuit een bewakende en stimulerende rol
verantwoordelijk voor:
• Het versterken van de positie van de Nederlandse agrarische en
visserijketen (artikelonderdeel 16.1).
• Het borgen van voedselveiligheid en voedselkwaliteit (artikelonderdeel
16.2). Producenten en partijen uit de voedselketen zijn primair
verantwoordelijk voor hun producten en productiewijze. Zij opereren
op basis van normen en kaders die de overheid stelt en die goeddeels
hun grondslag vinden in internationale, vooral Europese regelgeving.
De Minister van VWS is verantwoordelijk voor de gehele Europese
wetgeving voor voedselveiligheid, met uitzondering van de slacht van
dieren en het keuren en uitsnijden van vlees, daarvoor is de Staatssecretaris van EZ verantwoordelijk is, evenals voor de wetgeving voor
diervoeders, dierlijke bijproducten en diergeneesmiddelen. De
Staatssecretaris van EZ is voorts samen met de Minister van VWS
verantwoordelijk voor de controle en handhaving op de regels voor de
veiligheid van voedsel.
• Het voeren van adequaat fytosanitair beleid, waaronder markttoegang
en het zeker stellen van goede gewasbescherming, evenals het borgen
van diergezondheid en dierenwelzijn (artikelonderdeel 16.3).
• Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het groene domein
(artikelonderdeel 16.4).
• Het bijdragen aan een adequate en duurzame voedselvoorziening/
voedselzekerheid op Europees en mondiaal niveau evenals het
bijdragen aan het Europese en internationale landbouwbeleid
(artikelonderdeel 16.5).
Bij het vaststellen van het Europees Landbouwbeleid voor de periode
2014–2020 heeft de Staatssecretaris van EZ de rol om te zorgen dat de
Nederlandse inbreng met betrekking tot versterking concurrentiekracht,
vergroening en verduurzaming goed tot hun recht komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

69

De Beleidsartikelen

Kengetal

1. Maatschappelijke
appreciatiescore
Bron:TNS/NIPO
2. Mate van
vertrouwen
consumenten in
voedsel
Bron:NVWA monitor
3. Plant Breeders
Index
Bron: CPVO
4. Aantal octrooiaanvragen in de
agrarische sector en
verwerkende
industrie
Bron:
NLOctrooicentrum

2007

2009

2010

2011

2012

Realisatie
2013

7,7

7,7

7,5

7,5

7,6

3,3

3,4

3,4

3,4

Geen
meting

3,2

34%

35%

32%

32%

33%

31%

Publicatie
in 2014

8,2%

7,3%

6,8%

7,4%

5,9%

Publicatie
in 2015

Publicatie
in 2016

2008

2009

2010

2011

Realisatie
2012

Ambitie
2013

5. Nederland op ranglijst landen
met het hoogste netto handelsoverschot in agrarische producten (x € 1
mld)
Brazilië
Argentinië
Nederland
Bron: United Nations Commodity
Trade Statistics Database
(Comtrade)

2008

Positie
handhaven

34,5
23,5
20,0

1.

2.

3.

4.

34,4
19
20,8

41,3
24,7
22,7

49,9
31
23,6

55,8
32,0
24,1

Net als bij de voorgaande metingen heeft het merendeel van de
respondenten een neutraal tot zeer positief beeld van zowel de
agrarische als de visserijsector.
Het kengetal «mate van vertrouwen consumenten in voedsel» is
gebaseerd op de antwoorden op de vraag «Ik maak me zorgen over
de veiligheid van voedingsmiddelen». De gemeten waarde op een
schaal van vijf. Het kengetal over 2013 is lager dan in 2011 en de
jaren daarvoor. Zonder dat de oorzaken zijn onderzocht, is het
aannemelijk dat de daling gerelateerd is aan de voedselincidenten in
het voorjaar 2013. Vanaf 2011 vindt de meting tweejaarlijks plaats,
daarom geen meting over 2012.
Het percentage Nederlandse aanvragen Kwekersrecht van het Totaal
aantal aanvragen voor de EU bron Community Plant Variety Office
(CPVO), Annual reports 2007 tot en met 2012. Het percentage
Nederlandse aanvragen handhaaft zich op het hoge niveau van de
voorgaande jaren. De resultaten over 2013 komen in het jaarverslag
2014 beschikbaar.
Betreft het percentage Nederlandse octrooiaanvragen van het totaal
aantal internationale aanvragen (bij de World Intellectual Property
Organization en bij het Europees Octrooibureau) ingediend voor de
agrarische sector en verwerkende industrie. Het totaal aantal
aanvragen blijkt in 2011 met 9% te zijn gestegen, terwijl het aantal
Nederlandse aanvragen met 13% is gedaald. Overnames en afstoten
van bedrijfsonderdelen bij de grote concerns (Unilever en Nutricia)
zijn hiervan waarschijnlijk de oorzaak. De daling zit op de onderwer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

70

De Beleidsartikelen

5.

pen Dierhouderij, Landbewerking, Voedselverwerking en Voedselverrijking. Bij primaire voedselverwerking en Tuinbouw en plantveredeling is sprake van absolute en relatieve stijging. In verband met de
bescherming van octrooi-informatie stelt NL-Octrooicentrum deze
informatie met vertraging beschikbaar. De gegevens over 2012
worden in het Jaarverslag 2015 gepubliceerd, die over 2013 in het
Jaarverslag 2016.
Hoogste netto handelsoverschot: Nederland is met € 24,1 mld in
2012 weer van de vierde naar de derde plaats van de wereld gestegen
met het hoogste handelsoverschot in agrarische producten. Alleen
Brazilië en Argentinië hebben een hoger netto handelsoverschot in
agrarische producten.

Beleidsconclusies
Het afgelopen jaar is voor met name de volgende beleidsvelden de
uitvoering volgens plan verlopen. De beoogde doelen zijn bereikt en
resultaten gerealiseerd voor: Agrarisch ondernemerschap, Energie en
klimaat, Plantaardige productie, Risicomanagement voedselproductie,
Verminderen milieulast gewasbeschermingsmiddelen, Monitoring, early
warning en bewaking fytosanitaire en veterinaire veiligheid.
Hieronder een toelichting op de belangrijkste afwijkingen van de
resultaten ten opzichte van de planning voor de betreffende beleidsvelden.
16.1 Versterking concurrentiekracht en verduurzaming
agroketens en visserij;
Agrarische innovatie
De effectevaluatie van de regeling Samenwerking bij Innovatie geeft aan
dat dit een effectief instrument is om innovatie te stimuleren. De
aanbevelingen worden opgepakt voor een soortgelijke regeling in het
Plattelandsontwikkelingsprogramma 2014–2020 onder provinciale regie.
Mestbeleid
De gesprekken met de Europese Commissie over het Nederlandse vijfde
actieprogramma Nitraatrichtlijn 2014–2017 zijn in de afrondende fase. Er is
vertrouwen dat het overleg op korte termijn en met positief resultaat
wordt afgerond en dat Nederland zo spoedig mogelijk daarna derogatie
van de Nitraatrichtlijn wordt verleend.
In december 2013 is aan de Tweede Kamer gemeld dat uit de ex ante
evaluatie mestbeleid door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en
de Wageningen Universiteit Researchcentrum (WUR) blijkt dat het risico
bestaat dat de uitbreiding van de mestverwerking onvoldoende is voor de
vanaf 2015 verwachte hoeveelheid jaarlijks te verwerken mest. Omdat
aanvullende waarborgen noodzakelijk zijn wordt het bestaande stelsel van
dierrechten voor varkens- en pluimveehouderij na 1 januari 2015
gehandhaafd en worden, om groei van de melkveehouderij mogelijk te
maken, nadere vooraarden gesteld. Hierdoor wordt voorkomen dat de
fosfaatproductie ongewenst toeneemt als gevolg van economische
ontwikkeling en uitbreiding van productiecapaciteit.
Duurzame veehouderij
In de Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij en het «Kabinetsstandpunt over omvang intensieve veehouderij en schaalgrootte»
(Tweede Kamer, 28 973 nr. 134) staan de uitdagingen beschreven. De
transitie naar een toekomstbestendige en duurzame veehouderij is ingezet
via twee sporen. Het eerste spoor betreft ketengestuurde verduurzaming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

71

De Beleidsartikelen

(stimuleren van samenwerking tussen ketenpartners). Op dit onderwerp
zijn in 2013 zeven versnellingsprojecten gestart. De ontwikkeling op de
diverse sporen inclusief een vooruitblik van de Uitvoeringsagenda
Duurzame Veehouderij (UDV) is aan de Tweede Kamer gezonden in
oktober 2013 (Vierde voortgangsrapportage Uitvoeringsagenda Duurzame
Veehouderij 28 973 nr. 35). Het tweede spoor betreft de zorgvuldige
veehouderij, waarbij in de UDV 15 doelen voor een duurzame veehouderij
zijn vastgesteld (zie voortgangsrapportage) en afspraken zijn voorbereid
over de gezamenlijke aanpak van de ambitie «vanaf 2015 alle nieuw te
bouwen stallen integraal duurzaam». Kernthema’s zijn dierenwelzijn, dieren humane gezondheid, milieu en maatschappelijke inpassing.
Visserij
In 2013 zijn, vergelijkbaar met de afgelopen jaren, verschillende subsidieregelingen opengesteld en gefinancierd uit het Europees Visserijfonds
(EVF) met als doelstelling de verdere verduurzaming en economische
rendementen van de visserij, de visketen en de aquacultuur te bevorderen. Via regelingen zoals «Innovatie in de visketen» en »Collectieve
actie in de visketen» is in totaal aan 17 projecten steun verleend, voor in
totaal € 3,25 mln. Eind 2013 zijn twee EVF regelingen opengesteld te
weten de regeling collectieve actie aanlandplicht € 3 mln en voor de
duurzame ontwikkeling van visserijgebieden € 4,92 mln. De projecten
worden naar verwachting in 2014 toegekend.
16.2 Borgen voedselveiligheid en -kwaliteit
Voedselkwaliteit en transparantie in de keten
EZ heeft de beleidsbrief «duurzame voedselproductie» opgesteld die in
juli 2013 naar de Tweede Kamer is gestuurd. Deze vormt de kaders van het
beleid van voedsel van EZ. EZ heeft in 2013 bijgedragen aan nieuw
EU-beleid op het gebied van voedselkwaliteit. EZ heeft samen met het
Ministerie van I&M gereageerd op de Consultatie van de Europese
Commissie over verduurzaming voedselsystemen. Daarbij heeft
Nederland aangegeven wat zij van de Europese Commissie verwacht van
de in 2014 te verschijnen Mededeling over duurzaam Voedsel.
Risicomanagement voedselproductie
Door de Staatssecretaris van EZ en de Minister van VWS is in 2013 samen
met het bedrijfsleven (de voedselproductieketen vlees en zuivel) de
Taskforce Voedselvertrouwen in het leven geroepen om de fraude in de
voedselproductie aan te pakken. De Taskforce heeft een actieplan
opgesteld dat doorloopt tot eind 2014. Ook hebben deze bewindspersonen in december 2013 een plan van aanpak voor de NVWA naar de
Tweede Kamer gestuurd om de controle en het toezicht te verbeteren
evenals het risicogebaseerd werken. De Europese Commissie heeft
vijf-punten actieplan opgesteld, waarvan onder andere de nieuw
ingestelde Working Group Food Fraud, onderdeel uitmaakt. EZ neemt,
naast VWS en de NVWA, deel in deze Working Group. Nederland is voor
de periode 2013–2015 voorzitter geworden van het Comité voor de
Europese Codex Regio.
16.3 Plant- en diergezondheid
Borgen plantgezondheid
In 2013 heeft de Europese Commissie vijf verordeningen op het gebied
van de stroomlijning van regelgeving betreffende plant- en diergezondheid, teeltmateriaal en controles daarop gepresenteerd. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

72

De Beleidsartikelen

voorstellen zijn van wezenlijk belang voor Nederland. Daarnaast zijn in
2013 de voorbereidingen getroffen om samen met het bedrijfsleven een
intentieverklaring te tekenen, die geldt als startpunt voor nadere afspraken
op het gebied van fytosanitaire preventie en risicoafdekking.
Dierenwelzijn
De positieflijst voor zoogdieren is in 2013 niet in werking getreden. De
behandeling in de Tweede Kamer van de conceptbesluiten Diergeneeskundigen en Houders van Dieren (waarvan de positieflijst onderdeel
uitmaakt) heeft geleid tot wijzigingen waardoor beide besluiten pas 1 juli
2014 in werking treden.
Op 4 oktober 2013 is de beleidsbrief Dierenwelzijn aan de Tweede Kamer
aangeboden. Met een aanscherping van het beleid waaronder het
uitfaseren van ingrepen bij landbouwhuisdieren en het tegengaan van
impulsaankopen. Met ingang van januari 2013 is het borgen van welzijn
van proefdieren door wet- en regelgeving en het stimuleren van alternatieven voor dierproeven, overgegaan van het Ministerie van VWS naar EZ.
De Algemene Rekenkamer (AR) heeft een rapport «Vervolgonderzoek
Duurzaamheid Intensieve Veehouderij» uitgebracht. De AR beveelt aan
ervoor te zorgen dat de sector de dierenwelzijnsregels voldoende naleeft
bij horizontaal toezicht. Dit zou moeten door duidelijke afspraken te
maken over minimale kwaliteitseisen voor het toezicht met private
organisaties die horizontaal toezicht uitvoeren en met de NVWA over de
consequente controle hierop.
Preventieve diergezondheid
Een uitbraak van een bestrijdingsplichtige dierziekte heeft grote
maatschappelijke en economische gevolgen. EZ heeft geïnvesteerd in het
voorkomen ervan (preventie) en in het tijdig opsporen ervan via gerichte
monitoringsonderzoeken. Deze inspanningen bewezen onder andere hun
waarde bij de detectie en opvolging van uitbraken van laagpathogene
aviaire influenza (AI, vogelgriep) in 2013. Voorts is geïnvesteerd in het
opstellen/updaten van beleidsdraaiboeken op het gebied van diverse
bestrijdingsplichtige dierziekten en het afronden en implementeren van
het Handboek Crisisbesluitvorming.
16.4 Kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van het
groene domein
•

•

•

•

De agenda’s van de topsectoren Agrofood (AF) en Tuinbouw/
uitgangsmaterialen (TU) zijn gezamenlijk met bedrijfsleven en de
kennisinstellingen verder doorvertaald in Publieke- private samenwerking (PPS)-constructies. De PPS-en in AF en TU kennen een goede
verbinding met de maatschappelijke beleidsagenda. Een groot aantal
maatschappelijke kwesties is opgepakt (bijvoorbeeld mest, gezondheid, voedselzekerheid, energie).
Met NWO zijn afspraken gemaakt voor het opstarten van een aantal
nieuwe AF- en TU onderzoeksprogramma’s, die fundamentele
vraagstukken oppakken en op zoek gaan naar robuuste innovaties voor
verdere verduurzaming in het groene domein.
Duidelijkheid is verkregen over de gevolgen voor kennis en innovatie
van de opheffing van de Publiekrechtelijke Bedrijfs Organisaties
(PBO’s). Na de opheffing van de PBO ’s blijft kennis en innovatie in
principe een taak voor het bedrijfsleven.
Ten behoeve van de kennisbehoefte bij de Topsectoren AF en TU werd
actief het Europese Kaderprogramma voor Onderzoek en Innovatie
(Horizon 2020) beïnvloed. Dit vond plaats binnen en buiten het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

73

De Beleidsartikelen

•

desbetreffende Programmacomité van de Europese Commissie, en
samen met gelijkgezinde andere Lidstaten.
InnovatieNetwerk heeft gewerkt aan baanbrekende innovaties.
Voorbeelden hiervan zijn: een koeientuin, een nieuw stalontwerp
waarin de behoeftes van het dier centraal staan en een greenfertilizer:
het produceren van kunstmest met zonne-energie op het boerenbedrijf.

16.5 Borgen voedselzekerheid en internationaal en Europees
landbouwbeleid.
De uitvoering van het beleid is volgens planning in 2013 volop op gang
gekomen. Met onze expertise en publiekprivate samenwerking levert
Nederland internationaal een belangrijke bijdrage aan een duurzame
wereldvoedselvoorziening. Specifieke en strategische internationaliseringsinitiatieven van de topsectoren zijn vanuit EZ actief ondersteund. Dit
heeft geleid tot versterking van handelsrelaties en een groeiende
belangstelling van het Nederlands bedrijfsleven om te investeren in het
ontwikkelen van duurzame landbouw en agroketens in en met het
buitenland. In december 2013 is er met de derde Global Conference on
Agriculture, Food and Nutrition Security and Climate Change de basis
gelegd voor een Climate Smart Agriculture Alliance, die verder vorm zal
geven aan klimaat slimme landbouw. Ook concrete samenwerkingsovereenkomsten met de Clinton Foundation en AGRA dragen daaraan bij. Er is
internationaal verder gewekt aan de relaties tussen voedselzekerheid en
oceanen, die in 2014 via de in Nederland te organiseren «Oceans Action
Summit» een vervolg zal krijgen.
Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1.000

2010

2011

2012

2013
Realisatie

Vastgestelde
begroting
2013

Verschil

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
UITGAVEN

804.727
690.478

885.441
58.700
867.196

696.112
43.374
613.752

676.537
37.707
666.001

650.762
138.000
529.610

25.776
– 100.293
136.391

Subsidies
Agrarisch ondernemerschap (16.1)
Duurzame veehouderij (16.1)
Mestbeleid (16.1)
Plantaardige productie (16.1)
Agrarische innovatie en overig
(16.1)
Visserij (16.1)
Dierenwelzijn productiedieren en
gezelschapsdieren (16.3)
Apurement (16.5)
Interne begrotingsreserve (16.5)
Garanties
Bijdrage begrotingsreserve
Borgstellingsfaciliteit (16.1)
Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit (16.1)
Opdrachten
Versterken concurrentiekracht en
verduurzaming agroketens en
visserij (16.1)
Borgen voedselveiligheid- en
kwaliteit(16.2)

81.721
27.353
6.719
150
7.752

300.756
9.220
26.767
364
14.768

99.065
9.953
26.203
1.596
19.327

71.753
9.785
16.241
1.931
15.396

59.579
5.088
5.584
2.050
16.866

12.174
4.697
10.657
– 119
– 1.470

4.521
6.299

17.537
6.365

10.373
8.549

4.340
8.774

9.601
5.991

– 5.261
2.783

1.902
27.025

2.518
20.546

3.017
12.269

2.130
12.269

887
0

8.426

3.702
52.033
170.000
12.862

10.500

27.119

12.000

15.119

2.000

1.450

2.000

3.000

2.000

1.000

6.426
184.651

11.412
186.690

8.500
151.569

24.119
145.478

10.000
147.909

14.119
– 2.431

26.197

36.733

25.723

26.348

24.020

2.328

16.765

15.371

12.799

7.137

8.437

– 1.300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

74

De Beleidsartikelen

Bedragen x € 1.000

Plant- en diergezondheid (16.3)
Kennisontwikkeling en innovatie
(16.4)
Borgen voedselzekerheid en
internationaal en Europees
landbouwbeleid (16.5)
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Medebewind productschappen
(16.5)
Dienst Landbouwkundig Onderzoek
(16.4)
ZonMW/dierproeven
College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (16.3)
Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
Diergezondheidsfonds
Bijdragen aan (inter)nationale
organisaties
UNEP, FAO en overige contributies
Bijdragen aan agentschappen
NVWA
Dienst Regelingen
Agentschap NL
Dienst Landelijk Gebied
Rijksrederij
ONTVANGSTEN
Versterken concurrentiekracht en
verduurzaming agroketens en
visserij (16.1)
Borgen voedselveiligheid- en
kwaliteit(16.2)
Plant- en diergezondheid (16.3)
Kennisontwikkeling en innovatie
(16.4)
Borgen voedselzekerheid en
internationaal en Europees
landbouwbeleid (16.5)
Ontvangsten agentschappen (16.9)

2010

2011

2012

2013
Realisatie

Vastgestelde
begroting
2013

Verschil

17.547

18.363

14.930

12.511

19.492

– 6.981

121.564

114.736

92.364

95.739

93.887

1.852

2.578
128.066

1.487
118.087

5.753
117.704

3.743
120.616

2.073
106.470

1.670
14.146

24.188

23.749

20.354

23.750

13.501

10.249

103.878

94.338

95.027

94.819

91.119
1.850

3.700
– 1.850

2.323

2.047

4.200
4.200

5.577
5.577

4.200
4.200

1.377
1.377

12.615
12.615
282.843
144.817
112.193
17.004
221
8.608

7.915
7.915
191.537
94.007
84.281
4.010
221
9.018

4.700
4.700
91.306
50.810
27.912
12.994
0
– 410

52.971
52.971

3.500
3.500

2.047

234.643
118.180
104.516

245.301
136.926
96.595

3.188
8.759

365
11.415

230.714
125.039
93.182
5.810
255
6.428

317.842

306.938

302.615

329.393

291.579

37.814

48.404

29.145

28.891

27.573

21.081

6.492

364
4.771

788
2.258

253
2.812

288
3.452

430
500

– 142
2.952

10.353

13.274

14.760

15.902

10.884

5.018

252.644
1.306

261.473
0

255.414
485

281.695
483

258.684

23.011
483

Realisatie meetbare gegevens bij het artikelonderdeel
Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en
visserij (16.1)
Indicator

Verhouding duurzame – totale
investeringen

Referentiewaarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Bron

0,36

2010

0,36

0,20

0,27

LEI

De gegevens hebben betrekking op de realisatie 2012 en zijn voorlopig. De
«verhouding totale – duurzame investeringen» is gestegen van 20% in
2011 naar 27% in 2012. In 2012 zijn de totale investeringen in productiemiddelen gedaald van € 3,7 mld in 2011 tot € 3,3 mld. De totale duurzame
investeringen zijn gestegen tot € 886 mln in 2012. Vooral werd geïnvesteerd in duurzame (pluimvee)stallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

75

De Beleidsartikelen

Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

0%

2008

8%

4,5%

5,7%

Publicatie
in 2014

Percentage integraal
duurzame stallen

Bron

WUR

De streefwaarde is een indicatie van het percentage integraal duurzame
stallen in Nederland ten opzichte van het totaal aantal in gebruik zijnde
stallen.
Als streefwaarde voor het percentage duurzame stallen is voor eind 2012
het percentage 6% vastgesteld. Deze streefwaarde is nagenoeg gehaald.
De gegevens over 2013 worden in mei 2014 naar de Tweede Kamer
verstuurd en in het Jaarverslag 2014 gepubliceerd. In het kader van de
Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij (UDV) hebben de betrokken
partijen (veehouderijorganisaties, ketenpartijen, maatschappelijke
organisaties en overheden) afgesproken dat vanaf 2015 elke nieuw te
bouwen stal integraal duurzaam moet zijn. Hierdoor zal er sprake zijn van
een versnelde toename van het aantal duurzame stallen.
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2012

78 mln kg

2002

20 mln kg

27 mln kg

420 mln kg

2002

345 mln kg

328 mln kg

1. Realisatie normen fosfaat
2. Realisatie normen stikstof

Realisatie
2013
Publicatie
in 2014
Publicatie
in 2014

Bron

CBS
CBS

De indicatoren «realisatie normen fosfaat» en «realisatie normen stikstof»
geven de bodemoverschotten voor beide stoffen op Nederlandse
landbouwgronden weer. Zij zijn een maat voor het berekende verlies aan
mineralen naar landbouwgrond, na aftrek van de opname door landbouwgewassen en vervluchtiging van stikstof. De raming 2012 voor fosfaat (15
mln kg) is een streefwaarde die gebaseerd is op de dan geldende
fosfaatgebruiksnormen voor bouwland en grasland. De realisatie is sterk
afhankelijk van (vooral) natuurlijke omstandigheden in het groeiseizoen,
met name het weer. Door minder groeizaam weer kan de opname van
fosfaat door het gewas achterblijven waardoor er meer verliezen naar het
milieu optreden (hier uitgedrukt in een bodemoverschot voor fosfaat). Dit
is mogelijk het geval geweest in 2012 met een realisatie van 27 mln kg. De
realisatie stikstof in 2012 is 328 mln kg stikstof volgens voorlopige
CBS-cijfers. De raming voor stikstof uit de begroting 2012 (345 mln kg) is,
op basis van de voorlopige cijfers voor 2012, ruim gehaald. De realisatiecijfers voor 2013 worden omstreeks juli 2014 gepubliceerd.
Indicator

Aandeel duurzame energie in
glastuinbouw
Energie-efficiency index
glastuinbouw
Energie-efficiency index voedingsen genotmiddelen-industrie (VGI)

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2012

0,5%

2003

1,8%

2,3%

100%

1990

45%

44%

100%

2005

88%

88,6%

Realisatie
2013
Publicatie
in 2014
Publicatie
in 2014
Publicatie
in 2014

Bron

LEI
LEI
Agentschap NL

Het aandeel Duurzame Energie in glastuinbouw ligt voor op schema. De
groei zat in 2012 bij aardwarmte, biobrandstoffen en inkoop van
duurzame warmte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

76

De Beleidsartikelen

De energie-efficiency index in de glastuinbouw ligt op schema. Er kan
mede dankzij het Energieakkoord en de uitwerking daarvan in de
Beleidsbrief Tuinbouw, de komende jaren een verdere versnelling
verwacht worden.
Energie index Voedings- en Genotmiddelen-Industrie ligt iets achter op de
raming. Verminderde investeringsruimte voor bedrijven is daarvan een
belangrijke oorzaak. Met de in werkingtreding van het Energieakkoord
zullen de doelen binnen bereik blijven. De realisatiegegevens over 2013
worden in het Jaarverslag 2014 gepubliceerd.
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

11,6%

2006

15%

12%

14%

Publicatie
in 2014

Percentage
innoverende
agrarische bedrijven

Bron

LEI

Ten opzichte van 2011 is het percentage innovatoren in de land- en
tuinbouw in 2012 licht toegenomen. Ook het aandeel vernieuwers
(innovatoren en volgers) liet een kleine stijging zien. De realisatiecijfers
over 2013 van innoverende agrarische bedrijven (innovatoren, vroege- en
late volgers) zijn in de tweede helft van 2014 bekend.
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Bron

1. Voorzorgsniveau Schol
2. Voorzorgsniveau Tong

205.000 ton
41.000 ton

2005
2005

587.000 ton
45.600 ton

589.341 ton
46.700 ton

663.200 ton
50.546 ton

ACOM
ACOM

De realisatie van de voorzorgsniveaus voor tong en vooral schol vertonen
nog steeds een gunstige ontwikkeling. De positieve werking van de
meerjarige beheerplannen wordt in deze cijfers zichtbaar. De cijfers voor
2013 betreffen voorlopige cijfers. Definitieve cijfers van de International
Council for the Exploration of the Sea (ICES) komen medio 2014
beschikbaar.
Deze indicatoren raken gedateerd. Het visserijbeheer is niet meer gestoeld
op de voorzorgsniveaus maar gericht op Maximaal Duurzaam Beheer. In
de toekomst zullen deze indicatoren hieraan worden aangepast.
Borgen voedselveiligheid en -kwaliteit (16.2)
Indicator

Referentiewaarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Bron

1. Mate van afname van antibioticagebruik in de dierhouderij

Antibioticagebruik in
2009
80%

2009

50%
reductie
(t.o.v. 2009)
83%

49%
reductie
(t.o.v. 2009)
81%

Publicatie
in juni 2014

SDa

83%
(prognose)

NVWA

2. Nalevingsniveau HACCPverplichting

1.

April 2009

De verkoop en het gebruik van antibiotica in 2012 (TK, 29 683, nr. 168,
van 29 augustus 2013) is in 2012 met 49% is afgenomen. De
reductiedoelstelling voor 2013 (gemiddeld over alle sectoren) is
hiermee al bijna gehaald. De verkoop van antibiotica die voor de
humane gezondheid van kritisch belang zijn, fluoroquinolonen en
derde en vierde generatie cefalosporinen is in 2012 met respectievelijk 45% en 94% afgenomen ten opzichte van 2011. De gegevens over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

77

De Beleidsartikelen

2.

het antibioticagebruik in de veehouderij over 2013 komen in mei/juni
2014 beschikbaar en worden in het Jaarverslag 2014 gepubliceerd.
Er is weinig verandering opgetreden in de realisatie van het
nalevingspercentage HACCP in vergelijking met voorgaande jaren. De
realisatie 2013 wordt in mei 2014 vastgesteld.

Indicator

Aantal basisscholen met smaaklessen

Referentiewaarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

Beperkt
aantal

2005

3.000

3.708

Steunpunt
smaaklessen en
schoolgruiten WUR

De streefwaarde voor het schooljaar 2012–2013, 3.000 Smaaklesscholen,
is ruimschoots gehaald.
Plant- en diergezondheid (16.3)
Indicator

Referentie
waarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

Naleving regelgeving

55% – 89%
(sector
afhankelijk)

2009

65% – 90%

35%-90%

NVWA

De systematiek bij de totstandkoming van deze cijfers is dat een bedrijf als
niet-akkoord wordt beschouwd zodra één onderdeel van de inspectie op
dat bedrijf niet akkoord bevonden wordt. Dat kan gaan om een administratieve overtreding of om een fysieke overtreding op dierenwelzijnsgebied.
Voor de doelgroepen kalveren en varkens was het nalevingsniveau tussen
de 60% en 80%. Voor de legpluimvee sector zijn er over 2013 geen
representatieve cijfers beschikbaar, doordat de handhaving zich selectief
op een groep overtredende bedrijven heeft gericht. Bij vleeskuikens lag
het niveau onder 60%, met de kanttekening dat dit op basis van een mix
van aselecte en risicogebaseerde inspecties was. Dit geeft een vertekend
beeld. Voor de doelgroepen varkens lag het naleefpercentage tussen de
60% en 80% (74 %), voor kalveren boven de 80% (90%).
Indicator

EU-OIE vrije status

Referentie
waarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

7

2009

7

7

EU en OIE

Deze indicator geeft het aantal ziekten weer, waarvoor Nederland een
officiële EU en/of OIE dierziektevrije status heeft. Formele bevestiging van
de vrijstatus van de betreffende ziekten volgt uit monitorings-onderzoeken
en daadwerkelijke uitbraken. De raming voor 2013 is gerealiseerd.
Indicator

Hand- en beleidsdraaiboeken voor crisisorganisatie,
bestrijdingsplichtige dierziekten (inclusief
zoönosen) en voedselkwaliteit

Referentie
waarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

5

2005

13

15

EZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

78

De Beleidsartikelen

Deze indicator betreft het aantal goedgekeurde draaiboeken. In de
oorspronkelijke raming zaten niet de 2 draaiboeken voor de ondersteunende processen Communicatie en Financieel Management in crises
situaties. Hiermee rekening houdend is de raming gerealiseerd.
Kennisontwikkeling en innovatie voor het groene domein (16.4)
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

77%

2010

>75%

80%

PROSU

86%

2010

>85%

85%

PROSU

115

2010

120

131

Dienst
Regelingen

1. Vraagsturing van groen onderzoek door
maatschappelijke actoren (beleid, bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties)
2. Kennisbenutting door beleid, bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties
3. Aantal innovatienetwerken en bedrijfsprojecten
groene sector gestart met bijdrage uit publieke
middelen

1.

2.

3.

De realisatie 2013 betreft de uitkomst van de meting over onderzoeksprojecten in het jaar 2012. Realisatiegegevens over onderzoeksprojecten in 2013 komen in het najaar van 2014 beschikbaar. De realisatie is
hoger dan de raming en de referentiewaarde.
De realisatie 2013 betreft de uitkomst van de meting over onderzoeksprojecten in het jaar 2012. Realisatiegegevens over onderzoeksprojecten in 2013 komen in het najaar van 2014 beschikbaar.
Het betreft het totaal van de regelingen Samenwerking bij innovatie,
Nieuwe uitdagingen. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en
Innovatienetwerken. De realisatie is hoger dan de raming en de
referentiewaarde.

Toelichting op de verplichtingen
De hogere verplichtingen hangen samen met de hogere uitgaven op
artikel 16, zoals de hogere bijdrage aan de agentschappen van € 91,3 mln,
de verliesdeclaraties borgstellingsfaciliteit van € 18,5 mln, de onttrekking
uit de reserve visserij van € 1,6 mln en de storting van de vanuit artikel 18
overgehevelde PAS-middelen van € 14 mln in de reserve landbouw.
Hiertegenover staan lagere verplichtingen van € 101,7 mln aangezien van
het geraamde garantieplafond in het kader van de garantiefaciliteit
landbouw van € 138 mln slechts een bedrag van € 37,7 mln aan garantieverplichtingen zijn aangegaan waardoor de garantieverplichtingen lager
uitkomen.
Toelichting op de uitgaven
Subsidies
Agrarisch ondernemerschap (16.1)
De hogere realisatie (€ 4,7 mln) hangt onder meer samen met hogere
uitgaven voor de demoregeling proefprojecten Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid als onderdeel van het tweede Plattelands Ontwikkelings
Plan, POP-2 (€ 2,0 mln) en meeruitgaven aan de investeringsregeling
jonge agrariërs (€ 2,1 mln).
Duurzame veehouderij (16.1)
De hogere uitgaven (€ 10,7 mln) houden onder meer verband met de
overheveling in 2013 van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) van
begrotingsartikel 18 Natuur en Regio naar artikel 16. De uitgaven van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

79

De Beleidsartikelen

€ 8,4 mln staan nu op artikel 16 verantwoord terwijl het oorspronkelijk
budget (vastgestelde begroting 2013) stond op artikel 18. Hiervan heeft
€ 7,4 mln betrekking op de uitvoering van de subsidieregeling en het
meetprogramma Duurzame Stallen en € 1,0 mln op de beroepsopleiding/
voorlichting en praktijknetwerken. Verder houden de meeruitgaven voor
€ 2,2 mln verband met uitfinanciering van de SBIR duurzame stallen, de
investeringssregeling luchtwassers en de praktijknetwerken veehouderij.
Agrarische innovatie en overig (16.1)
De lagere realisatie (€ 5,3 mln) houdt voornamelijk verband met lagere
uitgaven aan de VAMIL-compensatieregeling (€ 4,2 mln). Het overige
heeft betrekking op lagere uitgaven voor de innovatieregeling.
Visserij (16.1)
De meeruitgaven (€ 2,8 mln) houden verband met de uitfinanciering van
projecten in het kader van het Europees Visserijfonds (EVF).
Interne begrotingsreserve Landbouw (16.1)
Bedragen x € 1.000
Interne begrotingsreserve Landbouw
Stand 1/1/2013
+ bijschrijving van rente
+ storting Investeringsregeling duurzame stallen
+ storting regeling Marktintroductie Energie Innovaties
+ storting Investeringsregeling duurzame stallen (PAS)
+ storting Meetprogramma duurzame stallen (PAS)
+ storting Beroepsopleiding/voorlichting (PAS)
+ storting Praktijknetwerken (PAS)
+ storting Emissiearm Veevoer (PAS)
+ storting Kennis en innovatie (PAS)
– onttrekking Subsidieregeling Jonge Agrariërs
– onttrekking Investeringsregeling gecombineerde luchtwassers
– onttrekking VAMIL-compensatieregeling
– onttrekking precisielandbouw
– onttrekking SBIR biobased/agrologistiek
– onttrekking schadevergoedingen
– onttrekking bijdrage Ctgb
Stand 31/12/2013

46.279
+ 43
+ 441
+ 1.638
+ 6.400
+ 1.000
+ 200
+ 800
+ 4.620
+ 1.058
– 1.792
– 895
– 234
– 186
– 672
– 1.190
– 253
57.257

Toelichting op de stortingen
Investeringsregeling Duurzame stallen/ Regeling Marktintroductie
Energie Innovaties
De middelen voor de regelingen Duurzame stallen en Marktintroductie
Energie Innovaties (MEI) zijn grotendeels vóór 2011 beschikbaar gesteld,
terwijl de uitfinanciering van de openstellingen van deze regelingen door
loopt naar 2017. Om kasbudget beschikbaar te houden voor de betalingen
op deze openstellingen in 2014 en verder is in 2013 het niet gebruikte
kasbudget van deze regelingen in de reserve landbouw gestort.
Regelingen gefinancierd met PAS-middelen
In 2013 is een omvangrijk budget (€ 14,9 mln) aan PAS-middelen
(Programmatische Aanpak Stikstof) overgeheveld van artikel 18 naar
artikel 16 ter financiering van respectievelijk vier regelingen, twee SBIR’s
en kennis- en innovatieprojecten. Omdat het overgrote deel van de
uitgaven die hiermee samenhangen pas in 2014 en verder tot betaling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

80

De Beleidsartikelen

komen, wordt van het overgehevelde budget € 14,1 mln in de reserve
gestort.
Toelichting op de onttrekkingen
Regelingen Jonge agrariërs/gecombineerde luchtwassers/VAMILcompensatieregeling
In het verleden zijn bedragen in de reserve gestort om de uitfinanciering
op de regelingen Jonge agrariërs, gecombineerde luchtwassers en
VAMIL-compensatie te kunnen financieren. In 2013 zijn daarvoor bedragen
aan de reserve onttrokken.
Precisielandbouw/ SBIR Biobased/Agrologistiek
In 2013 zijn voor de uitfinanciering van projecten die onder het
programma Precisielandbouw en de SBIR Biobased/Agrologistiek
bekostigd werden een budget aan de reserve onttrokken.
Schadevergoedingen
Voor de uitbetaling van enkele omvangrijke schadevergoedingen die in
2013 zijn uitgekeerd (onder andere in verband met de varkenspest uit
1997, de bestrijding van de pepper weevil en het EU-verbod op diermeel
in diervoeders) is in 2013 in totaal € 1,2 mln aan de reserve onttrokken,
omdat hiervoor geen budget gereserveerd stond op de begroting 2013.
College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (Ctgb)
Op het budget voor de bijdrage aan het Ctgb is een tekort (na aftrek van
de bijdragen van de Ministeries van I&M, VWS en SZW) van € 0,25 mln.
De onttrekking uit de reserve had tot doel dit tekort voor 2013 te dekken.
Voor 2014 en 2015 wordt onttrekking voorzien van in totaal € 0,7 mln,
waarmee het Ctgb-aandeel in de reserve is uitgeput. EZ zal met
voorstellen komen om het tekort voor 2014 en verder structureel terug te
dringen.
Interne begrotingsreserve Visserij (16.1)
Bedragen x € 1.000
Interne begrotingsreserve Visserij
Stand 1/1/2013
+ bijschrijving van rente
+ storting EVF as 1
– onttrekking EVF as 2
– onttrekking EVF as 3
Stand 31/12/2013

21.891
+ 20
+ 31
– 80
– 1.403
20.459

Er is per saldo € 1,45 mln onttrokken aan de interne begrotingsreserve
Visserij om de nationale cofinanciering van het Europees Visserijfonds
(EVF) aan te vullen. Hiervoor is de reserve ook bedoeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

81

De Beleidsartikelen

Interne begrotingsreserve apurement (16.5)
Bedragen x € 1.000
Interne begrotingsreserve apurement
Stand 1/1/2013
Storting
Stand 31/12/2013

166.805
+ 10.987
177.792

De reserve is bestemd voor door de Europese commissie opgelegde
correctievoorstellen op ingediende declaraties. In 2013 is door de
Europese commissie voor een bedrag van € 1,3 mln aan correctievoorstellen opgelegd. Het beschikbare budget voor 2013 was € 12,3 mln.
Conform afspraken met het Ministerie van Financiën is het verschil ad.
€ 11,0 mln gestort in de begrotingsreserve.
Garanties
Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit (16.1)
De overschrijding heeft met name (voor € 14,1 mln) betrekking op de
Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit. Als gevolg van de economische
crisis is een groter beroep gedaan op de garantieregeling dan bij
ontwerpbegroting 2013 was voorzien.
Interne begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
Bedragen x € 1.000
Interne begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
Stand 1/1/2013
+ bijschrijving rente
+ storting Flankerend beleid pelsdierhouders
+ reguliere storting
Stand 31/12/2013

53.524
+ 49
+ 2.000
+ 2.491
58.064

Deze reserve is bedoeld om de verliesdeclaraties te betalen voor
afgegeven garantiestellingen aan banken waarmee innovatieve en
duurzame investeringen in de landbouw en visserij worden gefaciliteerd.
Hiervoor is een reguliere storting gedaan van € 2,5 mln. Daarnaast is de
jaarlijkse storting van € 2 mln gedaan die benodigd is voor het flankerend
beleid bij het eventuele verbod op de pelsdierhouderij (amendement van
Gerven/Dijsselbloem, TK, 2010–2011, 32 609 XIII, nr 4).
Opdrachten
Plant- en diergezondheid (16.3)
De lagere uitgaven (€ 7 mln) houden onder meer verband met een
overheveling van € 1 mln naar het Ministerie van Financiën voor van
grenscontroles door de Douane op dierziekten. Tevens was de bijdrage
aan het College Toelating Bestrijdingsmiddelen en Biociden van € 0,9 mln
in de vastgestelde begroting op deze categorie geraamd in plaats van op
de categorie «Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s».
Verder is voor circa € 2 mln geherprioriteerd op de uitgaven voor
dierenwelzijn, dierproeven, monitoring dierziekten, plantgezondheid en
gewasbescherming om dekking te vinden voor het tekort op de uitvoe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

82

De Beleidsartikelen

ringskosten bij de Dienst Regelingen. Het restant van de onderuitputting is
toe te schrijven aan lagere uitgaven op met name crisisorganisatie en
-management en monitoring dierziekten.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Medebewind productschappen (16.5)
Productschappen voeren taken op gebied van marktordening in
medebewind uit. Het hiervoor beschikbare uitvoeringsbudget is vanaf
2013 sterk afgebouwd als gevolg van de uitkomsten van de tussentijdse
evaluatie van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) in 2009
(Health Check). De uitkomst was om het systeem van marktordening
vanaf 2013 af te bouwen. In latere besluiten van de Europese Commissie
is de eerder geplande afbouw deels teruggedraaid waardoor de uitvoeringskosten hoger (€ 10,2 mln) zijn uitvallen dan eerder geraamd op basis
van de Health Check.
Kennisontwikkeling en innovatie (16.4)
De € 3,7 mln hogere uitgaven Dienst Landbouwkundig Onderzoek
betreffen Kennisbasisuitgaven (€ 1,7 mln) en Wettelijke taken (€ 2,0 mln).
Deze uitgaven zijn gedekt uit de categorie opdrachten binnen het
artikelonderdeel 16.4.
Het budget voor ZonMW/dierproeven is budgettair overgeboekt naar VWS
om mee te nemen in de programmering ZonMW en derhalve wel besteed.
College Toelating Bestrijdingsmiddelen en Biociden (16.3)
De bijdrage aan het College Toelating Bestrijdingsmiddelen en Biociden
van € 2 mln is in de vastgestelde begroting abusievelijk op de categorie
«Opdrachten» geraamd in plaats van op de categorie «Bijdragen aan
ZBO’s/RWT’s».
Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
Diergezondheidsfonds
Er is in 2013 € 1,4 mln meer gestort in het Diergezondheidsfonds. Deze
hogere bijdrage heeft betrekking op hogere uitgaven voor MKZ-vaccins,
de calamiteitenreserve Rendac, TSE-monitoring en monitoring brucella
melitensis.
Bijdragen aan agentschappen
NVWA
De realisatie is € 50,8 mln hoger dan de oorspronkelijke begroting. Dit
houdt met name verband met de volgende posten:
– Een verhoging met € 17,7 mln van het opdrachtenbudget van de
NVWA om de kwaliteit van uitvoering, handhaving en toezicht te
waarborgen. Deze bijstellingen zijn verwerkt en toegelicht in de
suppletoire begrotingen (€ 10,1 mln bij 1e suppletoire begroting, € 6,9
mln bij de 2e suppletoire begroting en € 0,7 mln bij de Slotwet).
– Tevens is bij de 1e suppletoire begroting 2013 de bijdrage verhoogd
met € 14,1 mln voor investeringen die het mogelijk maken de beoogde
fusiebesparingen op het gebied van huisvesting, ICT en arbeidsvoorwaarden te realiseren. Deze investeringen zijn nodig om uitvoering te
geven aan de motie Jacobi c.s. (TK, 33 240 XIII, nr 18).
– Voor de afkoop van huurcontracten van niet langer benodigde
huisvesting heeft NVWA een voorziening op de balans getroffen. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

83

De Beleidsartikelen

voorziening is bij de 2e suppletoire begroting 2013 door EZ aangevuld
met € 8 mln en door VWS met € 10 mln.
Dienst Regelingen
De realisatie is € 27,9 mln hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit houdt
verband met hogere uitvoeringskosten voor:
• De uitvoering van EU-regelingen (Bedrijfstoeslagregeling en nationale
co-financiering EU-programma’s) die volgens EU-voorschriften moeten
worden uitgevoerd. Bij 1e suppletoire begroting 2013 is hiervoor de
bijdrage verhoogd met € 15,9 mln.
• De overgehevelde PAS-middelen (zie toelichting subsidies). Bij 1e
suppletoire begroting 2013 is hiervoor de bijdrage verhoogd met € 1,9
mln.
• De uitvoering- en transitiekosten in het kader van de nationale
cofinanciering van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en
Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GLB/GVB 2014–2020). Bij 2e
suppletoire begroting 2013 is hiervoor de bijdrage verhoogd met
€ 11,8 mln.
Agentschap NL
De hogere bijdrage van € 13 mln houdt verband met het feit dat vanaf
1 april 2013 de uitvoeringskosten van de Agrarische Vertegenwoordiging
Buitenland (AVB) via het Agentschap NL zijn gaan lopen. Dit betreft HGISbudget dat oorspronkelijk onder begrotingsartikel 40 was begroot.
Toelichting op de ontvangsten
Versterken concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en
visserij (16.1)
De hogere ontvangsten hebben onder meer betrekking op Investeringsheffing I&R Schapen&Geiten voorgaande jaren (Artikel 68) en aflossing
sectoraandeel in het nieuwbouwsysteem I&R Rund (totaal € 4,7 mln).
Verder provisie-inkomsten in kader garantieregelingen (€ 2,2 mln).
Plant- en diergezondheid (16.3)
De hogere ontvangsten (circa € 1,4 mln) hebben betrekking op
ontvangsten in het kader van de Gezondheids- en Welzijnswet Dieren en
de Regeling Bedrijfsbeëindiging Veehouderijtakken. Verder is er sprake
van een EU- bijdrage in Q-koorts onderzoeksprojecten en hogere
boete-inkomsten in het kader van dierenwelzijn en gewasbescherming.
Kennisontwikkeling en innovatie (16.4)
Het bedrag aan rente en aflossing Dienst Landbouwkundig Onderzoek is
€ 1,5 mln hoger dan oorspronkelijk geraamd. Voorts is van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken € 3,5 mln ontvangen voor een onderzoeksproject
in Afghanistan. Dit onderzoek heeft als doel landbouwontwikkeling in
Afghanistan te bevorderen en voor de uitvoering van het «Food Security
Embassy Support Programme». Dit programma is erop gericht om
Nederlandse ambassades hulp te bieden voor de implementatie van
projecten op het gebied van voedselzekerheid.
Borgen voedselzekerheid en internationaal en Europees
landbouwbeleid (16.5)
De hogere ontvangsten betreffen vooral hogere landbouwheffingen (circa
€ 20 mln) door een hogere invoer van landbouwproducten uit derde
landen dan voorzien en ontvangsten apurement € 2,5 mln, uit (oude)
openstaande vorderingen op EU subsidieaanvragers. Tenslotte zijn hogere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

84

De Beleidsartikelen

ontvangsten gerealiseerd omdat eerder uitbetaalde subsidievoorschotten
uiteindelijk lager zijn vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

85

De Beleidsartikelen

17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
Algemene doelstelling
Groen onderwijs van hoge kwaliteit. Hierbij streeft het Ministerie van
Economische Zaken naar:
• Voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
• Vergroten van de kennisverspreiding en -benutting voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
Rol en verantwoordelijkheid
Voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren voor het
agrofoodcomplex en de groene ruimte
• Financieren (bekostiging) van op actuele beroepssituaties gerichte
voorzieningen voor onderwijs aan (toekomstige) beroepsbeoefenaren
in de groene sector (stelselverantwoordelijkheid). De groene instellingen functioneren binnen het wettelijk stelsel dat voor het gehele
onderwijs geldt;
• Stimuleren van een hoog kwaliteitsniveau van onderwijs en wetenschappelijk onderzoek;
• Stimuleren van voorwaarden om te voldoen aan de forse vervangingsvraag en de transitie naar een groene economie. In 2013 is dit vooral
gebeurd door de vaststelling, in overleg met bedrijfsleven en instellingen, van een landelijke agenda, en het beschikbaar stellen van
investeringsruimte;
• Regisseren van het versterken van kwalificerende functies binnen het
domein voedsel, natuur en leefomgeving van het groen (voorbereidend) beroepsonderwijs;
• Stimuleren, in overleg met de instellingen, van ondernemerschap
waardoor leerlingen na afronding van hun opleiding een basis hebben
voor de start van een eigen bedrijf in het groene domein.
Kennisverspreiding en -benutting voor het agrofoodcomplex en
de groene ruimte, ondermeer door actieve inzet van het groen
onderwijs
• Stimuleren van kennisuitwisseling tussen bedrijven, maatschappelijke
organisaties, overheden, onderzoek en onderwijs (stimuleren van de
gouden driehoek in de groene sector);
• Stimuleren van kennisverspreiding en -benutting ter ondersteuning
van topsectoren Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en Agri&Food
bijvoorbeeld via centers gericht op Agrodier, Biobased economy,
Greenports, Food Valley en thema’s zoals Duurzame Veehouderij,
Precisielandbouw en vanwege de maatschappelijke opgaven op
horizontale doorsnijdende thema’s zoals duurzaamheid en biodiversiteit;
• Regisseren in overleg met andere overheden, onderwijsinstellingen en
educatieve organsaties van Natuur- en milieueducatie en het ontwikkelen van nieuw (sociaal) instrumentarium en kennisarrangementen in
het programma «Duurzaam Door, sociale innovatie voor een groene
economie».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

86

De Beleidsartikelen

Indicator

Adequaat aanbod aan de vraag op de arbeidsmarkt
(tot 2018)

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
waarde
2013

Bron

1%

2011

10%

52%

ROA

De indicator is gebaseerd op het ROA-rapport De arbeidsmarkt naar
opleiding en beroep tot 2018 (december 2013). In het algemeen laat de
prognose voor 2018 minder knelpunten in de personeelsvoorziening zien
dan de vorige prognose (uit 2011 voor 2016), door het gecombineerd
effect van verminderde economische activiteit en verminderde uitstroom
van ouderen uit de arbeidsmarkt (pensioenmaatregelen). Alleen op het
niveau van MBO-groen worden grote knelpunten voorzien, als gevolg van
een grote vervangingsvraag. Op het niveau van HBO-groen en WO-groen
worden enkele knelpunten voorzien. Omgekeerd geredeneerd zijn de
arbeidsmarktperspectieven voor gediplomeerden van groen MBO, HBO
en WO dus respectievelijk goed, redelijk, en matig. Het bevorderen van de
aansluiting onderwijs arbeidsmarkt (door opstellen Human Capital
Agenda’s, instellen Centra voor Innovatief Vakmanschap, inzet op
loopbaanoriëntatie), het interesseren van nieuwe potentiële leerlinggroepen (aanboren culturele diversiteit), het tegengaan van voortijdig
schoolverlaten en het vergroten van doorstroom naar hogere opleidingsniveaus zijn ingezet als middelen om het eerder verwachte tekort te
beperken.
Kengetal

2009

2010

2011

2012

Realisatie
2013

Ambitie
2013

1

2

1

Nog niet
bekend

Nog niet
bekend

2

Aantal wetenschapsvelden
Wageningen Universiteit in top 5 op
basis internationale citatieimpactscore
Bron: ISI Web of Knowledge The Thomson Corporation

Het laatst beschikbare realisatiecijfer betreft het jaar 2011.
Beleidsconclusies
Algemeen onderwijsbeleid
Het algemeen onder wijsbeleid is in overeenstemming met de vigerende
wet- en regelgeving uitgevoerd. De totale instroom van leerlingen VMBO
bij Agrarische Opleidings Centra (AOC) laat ook in 2013 weer een stijging
zien. De instroom bij het MBO loopt in alle sectoren terug, maar de daling
is het kleinst in het groen onderwijs. In het groen hoger onderwijs was bij
alle instellingen sprake van een (veelal zeer sterke) stijging van de
instroom. De Agrarische Opleidingscentra (AOC) zijn gestart met de
voorbereiding van experimenten doorlopende leerlijnen Voorbereidend
Middelbaar Beroepsonderwijs (VMBO)/Middelbaar Beroepsonderwijs
(MBO).
Onderwijs en beroepspraktijk
Er zijn voorwaarden geschapen voor adequate invulling van de vraag naar
gekwalificeerde beroepsbeoefenaren.
• De meerjarenafspraken 2011–2015 met het Groen onderwijs zijn in
2013 opgevolgd door de landelijke agenda, die in overleg met
bedrijfsleven en instellingen door de Staatssecretaris is vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

87

De Beleidsartikelen

•

•

•

•

•

Deze agenda sluit aan op de beleidsagenda EZ, de Techniekpactagenda
en de agenda’s van de groene topsectoren. De landelijke agenda
bepaalt de thema’s en acties waarop de instellingen in 2014 en 2015
hun investeringen richten, vastgelegd in de MeerjarenInvesteringsProgramma’s (MIP) die iedere onderwijsinstelling heeft opgesteld.
In 2013 is EZ gestart met een vernieuwde aanpak van kennisdoorstroming vanuit DLO-onderzoek naar onderwijs. Hierbij staat de behoefte
van docenten en studenten in samenwerking met bedrijfsleven,
maatschappelijke organisaties en overheid aan up-to-date kennis
centraal. De rol van de onderwijsinstellingen als kennisverspreiders is
eveneens benut.
Binnen het Agro-opleidingshuis, versterkt met de Hortibedrijfsschool
om de scholing voor de tuinbouwsectoren te verbeteren en verbreed
naar de voedingsindustrie, zijn de doorlopende leer- en ontwikkellijnen
vastgesteld die benut kunnen worden om inzetbaarheid en mobliteit
van personeel binnen de gehele Agrofood sector te optimaliseren.
Als concretisering van het Sectorplan Hoger Agrarisch Onderwijs
2011–2015 zijn nieuwe landelijke opleidingsprofielen opgeleverd en
Centers of Expertise voor Biobased Economy, Greenports, Food en
Agrodier gestart. Invulling is gegeven aan zwaartepuntvorming binnen
het groene domein. Deze zwaartepuntvorming is verankerd in de
prestatieafspraken met de individuele instellingen.
Het Ministerie van EZ heeft mede geïnvesteerd in Centra voor
Innovatief Vakmanschap (CIV’s) voor Tuinbouw en uitgangsmaterialen
en Agri&food in het groene MBO. Deze CIV’s fungeren als landelijke
netwerken en innovatieplatforms met regionale meetingpoints tussen
onderwijs en bedrijfsleven waar via een structuur van publiek private
samenwerking wordt gewerkt aan de vernieuwing van opleidingen.
In het kader van de transitie groen onderwijs zijn binnen de Groene
Kennis Coöperatie, het samenwerkingsverband van groen onderwijs,
onderzoek en praktijkwereld, programma’s afgebouwd respectievelijk
gebundeld, waardoor meer focus is ontstaan. Met de resterende vier
kennisverspreidingsprogramma’s Plant, Dier, Voedsel en Natuur is de
aansluiting bij de kennisvraag en de arbeidsbehoefte uit de sector
verbeterd, evenals de doorwerking van kennis binnen de relevante
opleidingen. De opgebouwde expertise en producten uit de afgebouwde programma’s zijn geborgd respectievelijk ontsloten. Daarnaast zijn stappen gezet om in 2014 te komen tot een integrale
vraaggestuurde programmering van de collectieve ondersteuning.
Hiermee wordt afscheid genomen van de aanbod gestuurde programmering en financiering van de collectieve ondersteuning. Deze
ontwikkeling past in de herijking van het vakdepartementaal groen
onderwijsbeleid in aanloop naar de periode na 2015.

Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit
De afgelopen vier jaren heeft het Bosschap de verantwoordelijkheid
gehad voor het kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit
(OBN), waarbij jaarlijks € 2,3 mln aan EZ middelen werden aangewend
voor het kennisnetwerk (waarvan € 1,6 mln voor onderzoekopdrachten).
Per 1 januari 2014 is de OBN-overeenkomst tussen EZ en het Bosschap
beëindigd (einde contractperiode en tevens ook opheffing van het
Bosschap) en zal de verantwoordelijkheid voor het kennisnetwerk worden
overgenomen door de VBNE (Vereniging van bos- en natuurterreineigenaren).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

88

De Beleidsartikelen

Natuur- en milieu-educatie
Het beleidsprogramma Duurzaam Door ten aanzien van Natuur- en
Milieu-Educatie is uitgevoerd in samenwerking met provincies, waterschappen en gemeenten en met bijdragen vanuit andere ministeries
(Infrastructuur en Milieu, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen). Het
programma heeft gefaciliteerd in het proces van leren en innoveren voor
een duurzame samenleving, onder meer door onderwijsnetwerken,
samenwerkingprojecten met bedrijfsleven (bijvoorbeeld De Groene Zaak,
het Groene Brein, Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Nederland),
uitvoeringsprojecten op regionaal niveau samen met provincies en het
organiseren van een adequate kennisinfrastructuur (bijvoorbeeld Groen
Gelinkt en communities of practice).
Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1.000

Realisatie

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
Garanties
Schatkistbankieren
Bekostiging
Wageningen Universiteit
HBO-groen
MBO-groen
Voorbereidende en Ondersteunende Activiteiten
(VOA)
Wachtgelden
VMBO-groen
Aequor
Subsidies
Groene Kennis Coöperatie
School als Kenniscentrum
Kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs
Aanvullende onderwijssubsidies
Ontwikkeling en beheer natuurkwaliteit
Educatie
Opdrachten
Kennisverspreidingsprojecten
ONTVANGSTEN

Oorspronkelijk
Vastgestelde
begroting

Verschil

2010

2011

2012

2013

2013

798.681
774.120

792.820
775.377

805.094
788.384

840.206
817.433

777.779
776.575

62.427
40.858

700.561
161.521
74.074
154.706

83
83
32.946
6.653
5.398
4.038

684.453
157.396
64.654
144.677

685.539
162.177
67.472
146.364

704.293
165.535
78.137
152.130

83
83
733.507
168.174
79.472
158.744

9.275
12.514
287.927
8.010
84.424
4.950
31.435
3.762
36.089
2.688
5.500
5.242
5.242

11.364
12.333
278.649
7.180
83.889
5.545
30.522
5.567
34.634
2.671
4.950
5.949
5.949

11.813
13.152
276.313
7.213
79.481
5.074
26.755
5.665
32.809
1.655
7.523
4.610
4.610

13.933
13.545
291.009
8.630
82.205
5.404
27.872
1.991
41.150
2.857
2.931
1.638
1.638

11.575
12.987
278.538
7.160
73.303
4.008
30.538
7.834
25.641
2.382
2.900
2.711
2.711

2.358
558
12.471
1.470
8.902
1.396
– 2.666
– 5.843
15.509
475
31
– 1.073
– 1.073

317

368

5.154

3.910

75

3.835

Toelichting op de verplichtingen
Er werden in 2013 € 32,9 mln hogere verplichtingen ten behoeve van de
bekostiging vastgelegd. Het betrof deels verplichtingen die in 2012 (ten
behoeve van 2013) nog niet vastgelegd konden worden en verplichtingen
ten behoeve van de bekostiging 2014. De bekostiging van het groen
onderwijs viel hoger uit als gevolg van gestegen aantallen bekostigde
onderwijsdeelnemers. Er werden voor € 23,1 mln verplichtingen voor
groene onderwijsinstellingen vastgelegd in het kader van het schatkistbankieren; hiervoor was in de begroting 2013 nog geen budgetruimte
opgenomen. De resterende € 6,4 mln aan hoger dan oorspronkelijk
geraamde verplichtingen zijn een gevolg van uitgaven voor
OCW-volgende subsidies op het onderdeel aanvullende onderwijssubsidies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

89

De Beleidsartikelen

Toelichting op de uitgaven
Bekostiging
De € 6,7 mln hogere uitgavenrealisatie op de bekostiging van
Wageningen Universiteit heeft de volgende oorzaken:
• € 1,7 mln is toegevoegd naar aanleiding van Begrotingsakkoord 2014.
• € 3,1 mln door het terugdraaien van de langstudeerderskorting hoger
onderwijs.
• € 0,5 mln toegevoegd vanwege prestatiebekostiging.
• € 0,2 mln door toekennen van de loonbijstelling.
• € 0,2 mln vanwege uitvoering Regeling praktijkleren en groene plus.
De middelen zijn toegevoegd uit het onderdeel subsidies.
• € 1 mln door stijgende deelnemersaantallen die nog niet meerjarig in
de budgetten waren verwerkt. De middelen zijn toegevoegd uit andere
begrotingsonderdelen van EZ.
De € 5,4 mln hogere uitgavenrealisatie op de bekostiging HBO-groen
heeft de volgende oorzaken:
• € 0,8 mln is toegevoegd naar aanleiding van Begrotingsakkoord 2014.
• € 2,4 mln door het terugdraaien van de langstudeerderskorting hoger
onderwijs.
• € 0,1 mln door toekennen van de loonbijstelling.
• € 1,2 mln vanwege uitvoering Regeling praktijkleren en groene plus.
De middelen zijn toegevoegd uit het onderdeel subsidies.
• € 0,9 mln door stijgende deelnemersaantallen die nog niet meerjarig
in de budgetten waren verwerkt. De middelen zijn toegevoegd uit
andere begrotingsonderdelen van EZ.
De € 4,0 mln hogere uitgavenrealisatie op de bekostiging van MBO-groen
heeft de volgende oorzaken:
• € 2,8 mln is toegevoegd naar aanleiding van Begrotingsakkoord 2014.
• € 0,2 mln door toekennen van de loonbijstelling.
• € 1 mln vanwege OCW-volgende maatregelen waaronder stagebox en
centrale en uniforme toetsing.
De € 12,5 mln hogere uitgavenrealisatie op de bekostiging van
VMBO-groen heeft de volgende oorzaken:
• € 7,2 mln is toegevoegd naar aanleiding van Begrotingsakkoord 2014.
• € 0,4 mln door toekennen van de loonbijstelling.
• € 4,9 mln door stijgende deelnemersaantallen die nog niet meerjarig
in de budgetten waren verwerkt. De middelen zijn toegevoegd uit
andere begrotingsonderdelen van EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

90

De Beleidsartikelen

Bekostigde aantallen binnen het groene onderwijs
Instrument

Type studenten/ getuigschriften/
promoties

Bekostiging Wageningen
Universiteit (WU)

Inschrijvingen

Bekostiging HBO- groen

Bekostiging MBO- groen

Bekostiging VOA
Wachtgelden
Bekostiging VMBO- groen

Aequor
Totaal

Graden Bachelor
Graden Master
Promoties
Vaste componenten
Inschrijvingen hoog
Graden hoog
Vaste componenten
Studenten beroeps-opleidende
leerweg
studenten beroeps-begeleidende
leerweg
Leerlingen niveau 1
Leerlingen niveau 2
Vaste component
Leerlingen VMBO/VBO
Leerlingen VMBO/LWOO
Vaste componenten
Vaste component

Aantallen

Prijs

Bedrag x
€ 1.000

4.429
585
646
196

5.517
8.756
11.994
94.541

7.012
1.301

6.303
6.303

24.435
5.122
7.748
18.530
112.339
44.197
8.200
27.075

18.598

6.256

116.348

11.657
3.793
6.474

3.637
2.183
873

42.396
8.280
5.653

18.500
13.900

7.064
10.698

130.684
148.702
11.623

Realisatie
2013 x
€ 1.000

168.174

79.472

158.744
13.933
13.545

291.009
8.630
733.507

Subsidies
De € 5,8 mln lagere uitgavenrealisatie op Kennisverspreiding en innovatie
groen onderwijs is een gevolg van het niet meer openstellen van deze
regeling in 2013. De subsidies zijn ingaande 2013 verstrekt via de Regeling
praktijkleren en groene plus binnen het begrotingsonderdeel Aanvullende
onderwijssubsidies.
De € 15,5 mln hogere uitgavenrealisatie op aanvullende onderwijssubsidies heeft de volgende oorzaken:
• € 0,6 mln is toegevoegd door OCW voor de OCW-conforme regeling
professionalisering schoolleiders.
• € 0,8 mln is toegevoegd door OCW voor de OCW-conforme regeling
professionaliteit bestuur.
• € 0,8 mln is toegevoegd door OCW voor de subsidie Skills Nederland.
• € 2,2 mln is toegevoegd door OCW voor de OCW-conforme aanvullende bekostiging jonge leerkrachten.
• € 5,8 mln door het verstrekken van subsidies Kennisverspreiding en
innovatie groen onderwijs via de regeling Praktijkleren en Groene plus.
• € 2,7 mln door het verstrekken van subsidies School als Kenniscentrum via het begrotingsonderdeel Aanvullende onderwijssubsidies.
• € 0,1 mln door het toekennen van de loonbijstelling.
• € 2,5 mln vanwege een sneller dan geraamd verloop van projecten. De
middelen zijn toegevoegd uit andere begrotingsonderdelen van EZ.
Toelichting op de ontvangsten
Hogere ontvangsten betreffen in 2013 teruggevorderde bedragen die in
eerdere jaren aan onderwijsinstellingen werden uitbetaald.
Indicator

% afgestudeerden dat minimaal werkt op niveau
van opleiding

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2012

Bron

71%

2011

76 à 80%

72%

ROA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

91

De Beleidsartikelen

Het realisatiecijfer is van 2012. Gegevens over 2013 komen in augustus
2014 beschikbaar. De waarde is een gemiddelde van het cijfer voor niveau
4 van de beroepsopleidende leerweg (bol 4) en HBO in het groen
onderwijs. De gerealiseerde waarde 2012 ligt iets hoger dan de referentiewaarde.
Indicator

Kwaliteitsniveau groen onderwijs

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

82%

2011

84%

88%

Inspectie
voor het
onderwijs

De inspectie voor het onderwijs bepaalt periodiek op basis van meerdere
gestandaardiseerde criteria welk percentage groene scholen voldoende
kwaliteit heeft. Hoe hoger het percentage, hoe meer groene scholen voor
Middelbaar Beroepsonderwijs en Voorbereidend Middelbaar Beroepsonderwijs (VMBO) gemiddeld genomen een voldoende scoren op kwaliteit.
De opgenomen waarden zijn het gemiddelden van VMBO, in 2013 79,7%
en MBO, 96,7%. De realisatie 2013 ligt hoger dan de referentiewaarde en
de raming 2013.
Indicator

Voortijdig schoolverlaten

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

4,6%

2011

4,5%

3,0%

DUO

Het betreft het percentage leerlingen voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs leerjaar 3 en 4 plus MBO leerlingen dat zonder startkwalificatie
(minimaal MBO-2 niveau) het onderwijs verlaat. Dit gemeten als
percentage van het totaalaantal VMBO 3–4 plus MBO leerlingen. Er was in
2013 zowel een verbetering ten opzichte van de referentiewaarde als ten
opzichte van de raming 2013.
Indicator

Doorstroom MBO-BOL-4 naar hoger onderwijs

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2012

Bron

45%

2011

47%

38%

ROA

Het cijfer heeft betrekking op doorstroom in 2012. Gegevens over
doorstroom 2013 komen in augustus 2014 beschikbaar. De doorstroom
2012 was lager dan de referentiewaarde en de raming voor 2013. De
geringere doorstroom hangt samen met een relatief grote vraag naar
afgestudeerden van het MBO-groen en dit hoeft daarom niet als een
probleem beschouwd te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

92

De Beleidsartikelen

Indicator

Mate van spreiding en beschikbaarheid NME

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2011

Bron

51%

2011

52%

51%

NME
programmabureau

Het realisatiecijfer heeft betrekking op 2011. Het is het gemiddelde van de
percentages locaties met beperkte Natuur en Milieueducatie (NME)faciliteiten (78% met smalle thematiek en doelgroep) en anderzijds
locaties met een brede invulling (24% met meerdere thema’s en
doelgroepen). Gegevens over locaties 2012 en 2013 zijn nog niet
beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

93

De Beleidsartikelen

18 Natuur en regio
Algemene doelstelling
Een concurrerende ruimtelijke economische structuur, een veelzijdige
natuur en een wederzijdse versterking van ecologie en economie.
De rijksoverheid werkt aan een versterking van de ruimtelijk-economische
condities voor bedrijven. Het Rijk wil samen met bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere stakeholders sterke punten van Nederland uitbouwen
gericht op een goede concurrentiepositie. Daarbij richt het beleid zich in
het bijzonder op mainports, brainports en greenports en valleys. Het gaat
daarbij om het gericht versterken van zowel fysieke aspecten als niet
fysieke aspecten, zoals (grensoverschrijdende) samenwerking tussen
bedrijven en kennisinstellingen (bijvoorbeeld met betrekking tot innovatie,
valorisatie en voldoende gekwalificeerd personeel), alsmede campussen
en onderzoeksinfrastructuur. Verder wordt het regionale beleid geconcentreerd op andere ruimtelijke clusters gerelateerd aan Topsectoren,
alsmede de samenwerking daartussen.
Natuur, de biodiversiteit in het bijzonder, heeft een grote economische
waarde; het levert grondstoffen en ecosysteemdiensten en is een van de
aspecten van het vestigingsklimaat voor (internationale) bedrijven. Voor
het behoud van de biodiversiteit zijn hiertoe door het Rijk gemaakte
Europese (N2000) en internationale afspraken leidend. Een duurzame
verbinding tussen economie en ecologie is essentieel om het niveau van
welvaart en welzijn ook in de toekomst veilig te stellen. Ook bij bedrijven
groeit het besef dat een echt duurzame ontwikkeling de enige weg vooruit
is die perspectief biedt op voortbestaan op de langere termijn. Het Rijk wil
in zijn beleid voor natuur en groen meer ruimte en ondersteuning bieden
aan ondernemerschap en initiatieven van burgers en andere private
partijen.
Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van EZ is systeemverantwoordelijk voor het nakomen van
internationale (Europese) afspraken voor het behoud en duurzaam
gebruik van de (inter)nationale biodiversiteit, mede als natuurlijke
hulpbron – nationaal en internationaal – en voor de zekerstelling van de
aanwezigheid van natuur op lange termijn. Op grond daarvan is de
Minister verantwoordelijk voor het stellen van kaders voor de natuurkwaliteit van gebieden, voor soortenbescherming zowel op het land, in de zee,
als ook overzees in Caribisch Nederland.
In 2013 hebben Rijk en provincies het Natuurpact gesloten, in nauw
overleg met een groot aantal maatschappelijke organisaties (TK, nr.
33 576, nr. 6). Daarin zijn de ambities voor de ontwikkeling en het beheer
van natuur in Nederland vastgelegd voor de periode tot en met 2027. De
realisatie van de ambities is gedecentraliseerd naar de provincies. Met de
realisatie van de ambities in het Natuurpact wordt uitvoering gegeven aan
de Europese verplichtingen. Het Rijk is voor het realiseren van deze
verplichtingen dus afhankelijk van de doelrealisatie door de provincies.
Rijk en provincies hebben afspraken gemaakt over periodieke bespreking
van de voortgang van de realisatie van de ambities uit het Natuurpact en
evaluatie van het gevoerde beleid.
De afspraken over decentralisatie van het natuurbeleid zijn in 2013
verankerd in een wijziging van de Wet Inrichting Landelijk Gebied (WILG).
De Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn, die de kaders stellen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

94

De Beleidsartikelen

het behoud van de (inter)nationale biodiversiteit en natuurlijke
hulpbronnen, zijn geïmplementeerd in de Nederlandse Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet. Deze worden momenteel
herzien en samen met de Boswet geïntegreerd tot één Wet natuurbescherming. In die wet wordt ook de bevoegdheidsverdeling tussen Rijk en
provincies verankerd.
De Minister van EZ is lidstaatverantwoordelijk voor het Europees Fonds
Regionale Ontwikkeling (EFRO). Binnen EFRO bestaan nog vier grensoverschrijdende programma’s (INTERREG A – ETS) waar de Minister medeverantwoordelijk voor is. Dit zijn: Euregio Maas-Rijn, Duitsland-Nederland,
Vlaanderen-Nederland en Twee Zeeën.
De Minister van EZ is tevens systeemverantwoordelijk voor een gezonde
ruimtelijke economische structuur en stimuleert en financiert daarbinnen
de versterking van «ports», «valleys» en clusters gerelateerd aan
topsectoren. Daarvoor is het tevens van belang om agenda’s van
verschillende overheden te verbinden ten einde schaalvoordelen te
benutten, overheidsinspanningen te versterken en versnippering tegen te
gaan.
De stappen die in het Regeerakkoord uit 2010 zijn aangekondigd voor de
decentralisatie van het regionaal-economisch beleid worden in 2013
verder doorgevoerd. In het verlengde van de kerntaak voor regionaal
economisch beleid op decentraal niveau worden hieraan gerelateerde
lopende projecten in het kader van Nota Ruimte en Sterke regio’s daar
waar mogelijk gedecentraliseerd.
Prestatiemeting
Indicator

Referentie
waarde

Stand van duurzame
condities van alle in
1982 voorkomende
soorten
1

106

Peil datum

2002

Raming
2013

Realisatie
20131

105

Streef
waarde

104

100

Planning

Bron

2020

Basisrapporten
rode lijsten
(EZ, CBS)

Het hier gepresenteerde cijfer heeft feitelijk betrekking op de realisatie 2012. Een realisatiegetal voor 2013 komt in de loop van 2014 beschikbaar.

De indicator geeft via een indexcijfer het verloop aan van het aantal
bedreigde soorten in ons land. Hoe hoger het getal, hoe meer soorten zijn
bedreigd. De streefwaarde van 100 in 2020 betekent een verbetering ten
opzichte van de periode 1994–2002 (referentiejaar 2002). De indicator is
vooralsnog gebaseerd op rodelijst gegevens van broedvogels, zoogdieren
en dagvlinders.
Kengetal
Niveau Clusterontwikkeling
NL positie

2009/2010

2012/2013

Realisatie 2013

Ambitie 2015

4.7
19

4.9
15

5.2
9

5
15

Bron: The Global Competitiveness Report 2012–2013 van het World Economic Forum

Beleidsconclusies
Hieronder wordt toegelicht wat de bereikte resultaten voor de belangrijkste doelen in 2013 zijn geweest, waarbij tevens wordt ingegaan op
belangrijke afwijkingen.
Structuurfondsen
Samen met de landsdelige managementautoriteiten is in 2013 een proces
in gang gezet, en zijn voorbereidingen getroffen, om de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

95

De Beleidsartikelen

Structuurfondsen in de periode 2014–2020 optimaal te benutten voor de
ontwikkeling van de topsectoren via de inzet van het Europees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling (EFRO). Het gaat om programma’s voor grensoverschrijdende samenwerking (Interreg) en vier landsdelige
programma’s. Gezamenlijke hoofddoelen van Rijk en regio voor de
landsdelige programma’s zijn innovatie en koolstofarme economie. Het
MKB is een belangrijke doelgroep. Belangrijke thema’s binnen Interreg
zijn grensoverschrijdende innovatiesamenwerking en arbeidsmobiliteit.
Besloten is decentrale uitvoering van de landsdelige programma’s te
continueren, maar de landsdelige beheersautoriteiten gaan nauwer
samenwerken en een uniforme werkwijze hanteren. Het Rijk stelt in totaal
€ 91 mln aan Rijkscofinanciering beschikbaar voor de landsdelige en € 49
mln voor de grensoverschrijdende programma’s. De verordeningen zijn in
december 2013 in werking getreden. In het overkoepelende strategische
document, de Partnerschapsovereenkomst, wordt ingegaan op de punten
waarop Nederland zich verder moet ontwikkelen in het licht van de
Europa2020 strategie en de bijdrage die de Europese Structuur- en
Investeringsfondsen, waaronder EFRO, hier aan leveren.
Het eindresultaat van de onderhandelingen over het cohesiebeleid
2014–2020 komt grotendeels overeen met de Nederlandse inzet (TK,
21 501-08, nr. 493).
Regionale functie en ROM’s
Ter versterking van de ruimtelijk-economische condities voor bedrijven en
de concurrentiepositie van Nederland is de regio (overheden, bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere stakeholders) – mede dankzij de inzet
van de regionale functie van Economische Zaken – sterker aangehaakt. De
economische agenda’s van de regio’s in het algemeen en de inzet van de
Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) in het bijzonder zijn
verbonden met het economisch beleid van EZ, zodat zij bijvoorbeeld
bijdragen aan het beleid ten aanzien van Techniekpact en MKB-innovatie.
Daartoe is onder meer het aantal ROM’s uitgebreid in het streven te
komen tot een landsdekkende presentie van ROM’s. De koppeling
landelijk-regionaal beleid zorgt onder andere voor een transparante en
toegankelijke dienstverleningsstructuur en een toegankelijk innovatieinstrumentarium voor het MKB.
Natura 2000/Programmatische Aanpak Stikstof
In 2013 zijn 87 Natura 2000-gebieden aangewezen. In totaal zijn nu 148
gebieden aangewezen, en daarmee adequaat beschermd. De beheerplannen voor deze gebieden staan in de startblokken. Hiermee is de basis
gelegd voor de te verwachten oogst over enkele jaren van een verbeterde
toestand in de biodiversiteit. De meest recente gegevens over broedvogels, zoogdieren en dagvlinders (2012) laten zien dat vanaf 2006 het
aantal bedreigde soorten van die groepen licht is afgenomen, vooral bij
zoogdieren, maar ook bij dagvlinders.
In 2013 is verder gewerkt aan de realisatie van de Programmatische
Aanpak Stikstof (PAS). De gebiedsanalyses zijn grotendeels gereed en
geven een positief beeld ten aanzien van het behalen van de doelen. De
PAS creëert voor 128 Natura 2000-gebieden die volgens de laatste
inzichten voor stikstof gevoelig zijn, ontwikkelingsruimte. Met het
rekeninstrument AERIUS wordt op dit moment het definitieve beeld
bepaald over de beschikbare ontwikkelingsruimte per gebied. Verwacht
wordt dat in het voorjaar van 2014 de PAS ter inzage kan worden gelegd,
waarbij na verwerking van de zienswijzen het definitieve programma
aanpak stikstof kan worden vastgesteld. Met ook vaststelling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

96

De Beleidsartikelen

wijziging van de Natuurbeschermingswet1998 (programmatische aanpak
stikstof) kan de PAS dan in werking treden. Met de PAS wordt de
natuurkwaliteit versterkt, economische ontwikkeling gefaciliteerd en
vergunningverlening vereenvoudigd.
Natuur verbinden met andere terreinen (onder andere Groene
tafels, Green deals en TEEB)
Bij bedrijven groeit het besef dat een echt duurzame ontwikkeling de
enige weg vooruit is, die perspectief biedt op voortbestaan op de lange
termijn. De aandacht voor duurzaamheid en ons natuurlijk kapitaal blijkt
uit de vele initiatieven vanuit de samenleving, de belangstelling voor de
subsidieregeling biodiversiteit voor innovatieve bedrijven en het groeiend
aantal zogenaamde groene tafels die zijn ontstaan naar aanleiding van de
Natuurtop op 22 juni 2013. Op initiatief van participanten uit diverse
hoeken van de samenleving (bedrijfsleven, financiële instellingen,
maatschappelijke organisaties, de gezondheidssector, burgers; jong en
oud, etc.) worden aan deze groene tafels (19 tafels in 2013) samen met de
overheid natuurgerelateerde thema’s opgepakt. Die variëren van
natuurinclusief bouwen en het transparant maken van jaarverslagen en
Nationale Rekeningen tot het benutten van natuur voor recreatie en
gezondheid. De thema’s leiden tot natuurcombinaties die een bijdrage
leveren aan verschillende maatschappelijke opgaven en goed zijn voor
welzijn en welvaart. De natuurtop was een belangrijk markeerpunt als
start van de nieuwe natuurvisie, die de Staatssecretaris in het voorjaar
2014 zal presenteren.
Het natuurbeleid is volop in beweging, zowel in rol en taakverdeling als de
voortgang die geboekt wordt aan de inhoudelijke kant. In maart 2013 is
met de implementatie van de Europese Houtverordening in de Nederlandse regelgeving uitvoering gegeven aan de verdere verduurzaming
van het bosbeheer. Daarnaast is de Uitvoeringsagenda Natuurlijk Kapitaal
naar de Tweede Kamer verzonden, waarin 16 prioritaire activiteiten staan
die bijdragen aan de internationale biodiversiteitsdoelen en de relatie
tussen economie en ecologie versterken, zowel in nationale als internationale context. Ook zijn twee Green Deals afgesloten en er zijn drie Green
Deals afgerond. De Groene Tafels en de Green Deal aanpak leverde
onverwachte coalities op van partijen die uitvoering willen geven aan de
verbinding tussen economie en ecologie. Afgelopen jaar is vooral
gestuurd op kwalitatief hoogwaardige Green Deals die opschaalbaar zijn.
Bij al deze activiteiten was veel aandacht voor combinaties met natuur,
zoals recreatie, energie, water, ondernemerschap, voedsel, etc. Op deze
manier zijn nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan, waarin innovatieve ideeën worden uitgewerkt of knelpunten aangepakt, die kunnen
leiden tot nieuwe Green Deals of al hebben geleid tot Green Deals. Uit de
externe audit, waarover de Tweede Kamer bij brief van 15 november 2013
is geïnformeerd, blijkt onder meer dat de dealpartijen positief zijn over de
Green deal-aanpak. Het merendeel geeft aan zich hierdoor geholpen te
voelen. Ook geven zij aan dat de toegankelijkheid van de overheid is
verbeterd.
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is in 2013 gestart met een
tweejarig programma als vervolgstap in de concretisering van de in 2012
verschenen TEEB-deelstudies (The Economics of Ecosystems and
Biodiversity) over de waardering van natuur en biodiversiteit voor de
samenleving en de economie. De TEEB-deelstudies laten zien dat
ecosysteemdiensten en biodiversiteit een meerwaarde hebben. De
opgedane kennis wordt in het vervolgprogramma betrokken bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

97

De Beleidsartikelen

implementatie van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het
Deltaprogramma.
Hier liggen kansen om met de TEEB-benadering waarde te creëren voor
zowel natuur en economie en deze meerwaarde te betrekken bij investeringsbeslissingen, besluitvormingsprocessen en beleidsontwikkelingen
van overheden en bedrijfsleven. De uitdaging is om handelingsopties
concreet en bruikbaar te maken. Daarbij kan TEEB Stad als inspiratiebron
dienen. In opdracht van verschillende gemeenten (met de gemeente
Apeldoorn als voortrekker) en het Ministerie van EZ, (met medefinanciering van het Productschap Tuinbouw) is een webtool voor TEEB Stad
ontwikkeld. Deze rekenmethode geeft direct inzicht in de waarde van
groene en blauwe maatregelen van een project en kan worden gebruikt bij
de ruimtelijke planvorming.
Uitvoering
Het jaar 2013 was voor de uitvoering van het natuurbeleid een jaar van
verandering. In het bestuursakkoord Natuur is opgenomen dat de taken
van het Faunafonds worden gedecentraliseerd naar de provincies. Tot de
inwerkingtreding van de Wet Natuurbescherming blijven zowel de
Gedeputeerden van provincies als de Staatssecretaris van EZ verantwoordelijk voor het Faunafonds. Waar mogelijk, passend binnen de Flora- en
Faunawet, is de verantwoordelijkheid reeds naar de provincies
verschoven. Zo zijn de provincies in 2013 verantwoordelijk geworden voor
de financiering van de taken die het Faunafonds uitvoert.
Eveneens als uitvloeisel van de bestuurlijke afspraken met provincies over
de decentralisatie van het natuurbeleid is gekozen voor het opsplitsen van
Dienst Landelijk Gebied vanaf 1 januari 2015. Het provinciale deel van
DLG (400 FTE) zal worden overgeheveld naar de provincies. Eind 2013
heeft het Ministerie van EZ een traject opgestart om de rijkstaken te
borgen.
De Stichting Gegevensautoriteit Natuur (GAN) is in de loop van 2013
beëindigd. Het verdienmodel, waarbij de gebruikers van natuurinformatie
voor de financiering van de GAN zorgen, bleek onvoldoende levensvatbaar. Onder regie van de provincies is er een consortium gevormd met
het Ministerie van EZ, Rijkswaterstaat, terreinbeherende organisaties en
particuliere gegevensbeherende organisaties om de Nationale Databank
Flora en Fauna (NDFF) in afgeslankte vorm voort te zetten, waardoor de
gegevensvoorziening voor natuur is gewaarborgd.
Budgettaire gevolgen van beleid
De financiële instrumenteninzet van artikel 18 is gekoppeld aan de
volgende artikelonderdelen:
18.1 Versterken mainports, brainports, greenports en andere clusters
gerelateerd aan topsectoren;
18.2 Wederzijds versterken van ecologie en economie;
18.3 Behouden van de inter-/nationale biodiversiteit en versterken van
onze natuur;
18.4 Te decentraliseren.
Achter ieder instrument staat het betreffende artikelonderdeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

98

De Beleidsartikelen

Bedragen x € 1.000

VERPLICHTINGEN
Waarvan garantieverplichtingen
UITGAVEN
Subsidies
Zuiderzeelijn (18.1)
Cofinanciering EFRO, incl.ETS (18.1)
Bijdrage aan ROM’s (18.1)
Pieken in de Delta (18.1)
Regelingen Natuur w.o. regeling
VNBL en Groen en Doen (18.2)
Programma Natuurlijk Ondernemen
en Green Deals (18.2)
Burgereducatie (18.3)
Grensmaas (18.2)
Regelingen Natuur w.o. EGM/OBN,
RDN, SBL en beheer Kroondomeinen (18.3)
Leningen
Rente en aflossingen voor
bestaande leningen (EHS & PNB)
(18.3)
Opdrachten
Onderzoeksmiddelen (18.1)
NURG/Maaswerken (18.2)
Mainport Rotterdam (18.2)
Programma Rijke Waddenzee (18.2)
Deltaprogramma (18.2)
Programma Natuurlijk Ondernemen
en Green Deals (18.2)
Regiekosten regionale functie (18.2)
Overig (18.2)
Invasieve soorten (18.3)
Kaderrichtlijn Marine Strategie/
Noordzee (18.3)
Natura 2000 (18.3)
Monitoring (18.3)
Internationale biodiversiteit (18.3)
Caribisch Nederland (18.3)
Overig (18.3)
Bijdragen aan mede-overheden
Bedrijventerreinen (18.1)
Sterke regio’s (18.1)
Nota Ruimte (18.1)
Andere gebiedsgerichte bijdragen
(18.1)
MER (18.2)
Programmatische Aanpak Stikstof
(18.2)
Westerschelde (18.2)
Decentralisatie uitkering ILG (18.4)
Decentralisatie uitkering overig
(18.4)
Voormalig FES-projecten ILG (18.4)
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
SBB, opdrachten beheer buiten EHS
(18.3)
SBB, publieksvoorlichting en
organisatiekosten (18.3)
Bijdragen aan (inter)nationale
organisaties
Diverse contributies (18.3)
Bijdragen aan agentschappen
Dienst Landelijk Gebied

2010

2011

2012

2013
Realisatie

Vastgestelde
begroting
2013

Verschil

704.769

372.197

397.322

342.143

1.028.623

1.222.652

480.042

440.797

452.969
50.509
690.625

– 110.826
– 50.509
– 249.828

153.006
1.424
33.328
7.751
68.905

144.503
8.642
59.437
8.034
44.858

97.991
6.862
40.884
5.460
31.294

108.999
7.281
46.461
3.985
22.377

99.283
7.281
36.305
3.724
39.963

9.716
10.156
261
– 17.586

10.679

7.574

1.910

1.850

3.817

– 1.967

1.948

1.872

1.876

1.064
1.782
17.200

2.000
353

– 936
1.429
17.200

28.971
29.316

14.086
31.904

9.705
31.163

6.999
31.369

5.840
36.400

1.159
– 5.031

29.316
44.822
0
5.184
6.561

31.904
49.704
0
6.880
6.693
1.124
661

31.163
34.744
54
3.655
6.826
1.287
867

31.369
32.598
80
4.218
6.963
1.215
349

36.400
40.576
750
7.019
7.008
1.000
845

– 5.031
– 7.978
– 670
– 2.801
– 45
215
– 496

1.028
617

2.446
1.257
133

6.469
1.456
5.197
600

– 4.023
– 199
– 5.064
– 600

1.081
919
4.189
687
1.113
7.948
74.404

1.500
1.743
4.263
639
334
1.753
363.459
1.114
7.199
3.836

– 419
– 824
– 74
48
779
6.195
– 289.055
– 1.114
– 999
– 3.836

2.263

– 2.263

38.834

15.921

1.500
8.842

1

6.700
215
10.241
597.885
24.331
10.000
21.625

477
7.123
2.269
2.163
444
11.528
793.634
2.784
21.810
43.887

346
2.026
3.571
1.154
495
12.817
123.552
3.709
12.719

6.200

1.642
24
1.799

5.359

399.080

563.124

101.741

164.799

– 30.630
60.000
– 164.799

69.826
71.381
36.785

79.781
80.449
37.035

37.575

40.659

46.429
98.985
36.681

– 46.429
– 98.985
3.978

12.149

12.338

12.201

12.139

12.007

132

24.636

24.697

25.374

28.520

24.674

3.846

155.017
91.568

468
468
152.300
93.126

888
888
113.338
71.207

– 420
– 420
38.962
21.919

166.809
106.583

165.872
105.740

8.204
60.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

99

De Beleidsartikelen

Bedragen x € 1.000

2010

2011

2012

2013
Realisatie

Vastgestelde
begroting
2013

Verschil

Dienst Regelingen
Agentschap NL
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

53.941

52.199

53.704
2.100

49.135
1.601

33.250
1.036

15.885
565

6.285

7.933

7.645

8.438

7.845

593

ONTVANGSTEN
Landinrichtingsrente
Bijdragen van derden
EU-bijdragen
Jachtakten
Synergiegelden
Verkoop gronden
Overige

139.971
40.259
50.328
461
1.403
16.780
16.935
13.805

104.435
40.364
28.307
4
893
17.765
15.000
2.102

53.712
40.645
3.149
486
1.420

87.438
38.580
23.355

113.714
42.161
19.773
2.096
1.031
12.659
35.000
994

– 26.276
– 3.581
3.582
– 2.096
291
– 12.659
– 18.180
6.367

8.012

1.322
16.820
7.361

Toelichting op de verplichtingen
De lagere verplichtingen houden onder meer verband met het afboeken
van onbenutte verplichtingenruimte van € 50 mln voornamelijk in het
kader van het Investeringsbudget Landelijk Gebied en het project
Zuiderzeelijn. Voorts zijn in 2013 geen garantieverplichtingen aangegaan
(€ 50 mln). De Regeling subsidies particuliere terreinbeherende natuurbeschermingsorganisaties (PNB-regeling) is per 1 januari 2014 ingetrokken.
Het resterende verschil hangt grotendeels samen met lagere uitgaven.
Toelichting op de uitgaven
Subsidies
Cofinanciering EFRO, inclusief ETS (18.1)
De hogere uitgavenrealisatie is deels verklaarbaar vanuit een versnelling
van € 3 mln die heeft plaatsgevonden op de bijdrage aan het grensoverschrijdende Interreg-programma NL-Duitsland. Er dreigde een kastekort te
ontstaan binnen het programma, mede doordat Brussel de betalingen tot
januari/februari 2014 heeft opgeschort. EZ had zich reeds voor dit bedrag
gecommitteerd aan diverse projecten en heeft haar bijdrage nu versneld
beschikbaar gesteld. Ditzelfde is van toepassing op een versnelling van
€ 1,2 mln die heeft plaatsgevonden op de bijdrage aan het grensoverschrijdende Interreg-programma NL-Vlaanderen. Tot slot heeft een
inhaalslag plaatsgevonden in de afwikkeling van openstaande verplichtingen van de EFRO-periode 2000–2006.
Pieken in de Delta (18.1)
De lagere uitgaven hebben onder meer betrekking op de in 2013 gedecentraliseerde middelen voor het project Westelijke Dordtse Oever. Tevens
heeft een budgettair neutrale herziening plaatsgevonden van de meerjarenbegroting van Pieken in de Delta als gevolg van vertraging in de
uitfinanciering van projecten.
Grensmaas (18.2)
EZ heeft de Regeling subsidies particuliere terreinbeherende natuurbeschermingsorganisaties (de PNB-regeling) ingetrokken. EZ heeft ter
alternatieve financiering van haar verplichtingen in het project Grensmaas
een overeenkomst met Natuurmonumenten gesloten. Met deze overeenkomst is de betrokkenheid van EZ in dit project definitief beëindigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

100

De Beleidsartikelen

Leningen (18.3)
De lagere uitgavenrealisatie van het onderdeel «rente en aflossingen» van
de (voormalige) EHS-leningen is voornamelijk het gevolg van de huidige
lage rentestand.
Opdrachten
NURG/Maaswerken (18.2)
De lagere uitgaven komen onder meer voort uit het feit dat voor NURG in
2013 er naast programmamiddelen ook ruilgronden zijn ingezet om de
verwervings- en inrichtingsopgave te realiseren. Dit leidt dan niet tot een
beroep op de begrotingsgelden.
Programma Natuurlijk Ondernemen en Green Deals (18.2)
De onderuitputting van het budget voor Natuurlijk Ondernemen is te
verklaren door de nieuwe manier van beleid maken, waarbij veel meer
wordt samengewerkt met partijen uit de samenleving (ondernemers,
maatschappelijke organisaties, etc.). Dat brengt met zich mee dat het
moment waarop tot uitkering wordt overgegaan veel meer afhankelijk
wordt van die andere partijen.
Overig (18.2)
De lagere uitgavenrealisatie komt onder meer doordat met het regeerakkoord (Rutte I) de taken op het gebied van «participatie beheersgebieden»
niet langer als rijksverantwoordelijkheid worden gezien en met de
decentralisatie van het natuurbeleid naar de Provincies zijn komen te
vervallen. Daarnaast is door de voorspoedige afbouw van het Kenniscentrum Recreatie minder uitgegeven dan begroot.
Overig (18.3)
De hogere uitgaven houden voornamelijk verband met het versneld
afwikkelen van oude lopende landinrichtingsprojecten. Hierbij doen zich
op jaarbasis fluctuaties voor in de uitgaven/ontvangsten van deze
projecten. In 2013 is uiteindelijk € 5 mln uitgegeven aan de afwikkeling
van oude landinrichtingsprojecten. Deze kosten waren in de ontwerpbegroting 2013 niet geraamd. Voorts zijn de beschikbare middelen voor de
programma’s IBG en Cites in de oorspronkelijke begroting ten onrechte
geraamd onder de uitgavencategorie «subsidies», terwijl de realisatie (á
€ 0,9 mln) ten laste is gebracht van de juiste uitgavencategorie
«opdrachten».
Bijdragen aan mede-overheden
Nota Ruimte (18.1)
Op dit onderdeel hebben geen uitgaven plaatsgevonden in 2013. Dit
houdt onder meer verband met het feit dat de financiering van het Holst
Centre op artikel 12 is verantwoord. Tevens heeft decentralisatie naar de
provincie Noord-Holland plaatsgevonden van het project «Verbetering
interne ontsluiting De Pijp».
MER (18.2)
De middelen ten behoeve van de Commissie Milieu Effect Rapportage
(MER) zijn in 2013 overgeheveld naar de begroting van het Ministerie van
I&M.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

101

De Beleidsartikelen

Programmatische Aanpak Stikstof (18.2)
Van de beschikbare middelen voor de PAS is € 18 mln verantwoord op het
beleidsartikel 16 voor generieke maatregelen (duurzame stallen, meetprogramma duurzame stallen, voorlichting/opleiding). Een bedrag van € 6
mln is verantwoord op het programmabudget voor Natura 2000, onder
meer voor het opstellen van beheersplannen. Deze middelen vloeien in de
jaren 2014 tot en met 2019 terug naar het budget voor de PAS. Verder
komt de lagere uitgavenrealisatie voort uit een vertraging in de uitvoering
van het opstellen van de gebiedsanalyses, waardoor mitigerende
maatregelen pas later uitgevoerd gaan worden.
Westerschelde (18.2)
Bij het opmaken van de ontwerpbegroting 2013 stonden de middelen voor
Westerschelde nog geboekt onder het instrument «voormalige
FES-projecten ILG». Het programma Westerschelde is uiteindelijk echter
niet meegelopen in de algemene decentralisatie van het natuurbeleid naar
de Provincies. Met de eerste suppletoire begroting zijn de middelen
bestemd voor het natuurherstelprogramma Westerschelde dus aangehouden en apart zichtbaar gemaakt. Kort daarna zijn de middelen in het
Groenfonds gestort conform afspraak met de Provincie Zeeland die de
uitvoering van het programma ter hand heeft genomen.
Decentralisatie uitkering ILG/Decentralisatie uitkering overig
(18.4)
Deze middelen waren gereserveerd voor de afronding van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (door provincies aangegane verplichtingen
en beheer van natuur), waarover in het Bestuursakkoord natuur is
afgesproken, dat deze met een decentralisatie-uitkering in de provinciefonds beschikbaar worden gesteld. De middelen zijn met de eerste
suppletoire begroting 2013 overgeheveld naar het provinciefonds.
Voormalig FES-projecten ILG (18.4)
Deze middelen waren gereserveerd voor de afronding van de via het
Investeringsbudget Landelijk Gebied verstrekte middelen voor voormalige
FES-projecten. Hierover is in het Bestuursakkoord natuur afgesproken, dat
deze met een decentralisatie-uitkering in de provinciefonds beschikbaar
worden gesteld. De middelen zijn met de 1e suppletoire begroting 2013
overgeheveld naar het Provinciefonds.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
SBB, publieksvoorlichting en organisatiekosten (18.3)
De hogere uitgavenrealisatie betreft voor het grootste deel een incidentele
bijdrage van ruim € 3 mln aan Staatsbosbeheer voor het realiseren van
natuurherstel als gevolg van een grote natuurbrand in de Schoorlse
duinen. Bij de verzelfstandiging van SBB is afgesproken dat zij haar
doelstellinggerichte objecten (waaronder de natuurterreinen) niet voor
dergelijke calamiteiten verzekert en dat SBB, bij calamiteiten waarvan in
redelijkheid niet mag worden verwacht dat zij dit binnen de eigen
bedrijfsvoering kan oplossen, een beroep kan doen op het departement.
Bijdragen aan agentschappen
Dienst Landelijk Gebied
De realisatie is € 21,9 mln hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit houdt
verband met het volgende:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

102

De Beleidsartikelen

•

•

•

Bij de 1e suppletoire begroting 2013 is € 3,9 mln toegevoegd aan het
opdrachtenbudget voor DLG ten behoeve van de jaarlijkse opdracht op
het beleidsterrein van Natura 2000. Het betreft hier de opdracht tot het
opstellen van de beheerplannen voor de diverse N2000-gebieden.
In verband met de opsplitsing van DLG is bij de 2e suppletoire
begroting 2013 een bijdrage van € 15 mln toegevoegd ten behoeve
van de reorganisatievoorziening.
De overige € 3 mln betreft meerdere kleinere aanvullende opdrachten
onder meer op het terrein van Energie/gaswinning, Noordzee/
Waddenzee en de Programmatische Aanpak Stikstof die gedurende
2013 door EZ gegeven zijn en nog niet bekend waren bij de jaarlijkse
opdrachtverlening. Deze zijn budgettair verwerkt in de 2e suppletoire
begroting.

Dienst Regelingen
De realisatie is € 15,9 mln hoger dan de oorspronkelijke begroting. Dit
wordt als volgt verklaard:
• Voor de uitvoering van het Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer, onderdeel agrarisch natuurbeheer is conform bestuurlijke
afspraken met de Provincies de bijdrage verhoogd met € 11,7 mln,
zoals verwerkt in de 1e suppletoire begroting 2013.
• Uitvoeringskosten ten behoeve van het amendement Koopmans;
«Groen en Doen» á € 2,5 mln (verwerkt bij 1e suppletoire begroting
2013).
• Een stijging van de uitvoeringskosten voor «beroep en bezwaar» van
circa € 0,6 mln.
• Een benodigd bedrag van € 0,8 mln voor de uitvoeringskosten ten
behoeve van het EFRO.
Toelichting op de ontvangsten
Landinrichtingsrente
De lagere realisatie houdt verband met het feit dat een deel van de te
ontvangen landinrichtingsrente pas in december 2013 door DLG gedeclareerd is bij de Belastingdienst die de uiteindelijke invordering regelt/
verzorgt. De geraamde ontvangsten zullen alsnog in 2014 worden
gerealiseerd.
Bijdragen van derden
De hogere ontvangstenrealisatie komt voort uit bijstelling van de
ontvangstentaakstellingen voor de bijdragen van het Ministerie van I&M
aan het voormalig ILG, een verrekeningsafspraak met provincies
Noord-Holland en Zeeland in het kader van decentralisatie natuurbeleid
en een verrekening met het Ministerie van Buitenlandse zaken, met name
voor de uitvoering van het programma BBI/MATRA.
Synergiegelden
De synergiegelden water zijn middelen die beschikbaar waren op de
begroting van het Ministerie van I&M en die tot 2012 door EZ aan de
provincies beschikbaar werden gesteld via het Investeringsbudget
Landelijk Gebied en met I&M werden verrekend (zogenaamde bijdrageconstructie). De bijdrageconstructie is vervallen en I&M heeft de middelen
voor 2013 vanuit de eigen begroting overgeheveld naar het Provinciefonds. De middelen op de EZ begroting (zowel aan de uitgaven- als aan de
ontvangstenkant) zijn derhalve afgeboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

103

De Beleidsartikelen

Verkoop gronden
Bij 2e suppletoire begroting zijn de geraamde opbrengsten op het
onderdeel «Verkoop (natuur)gronden» van € 35 mln verlaagd naar € 15
mln. De realisatie in 2013 is € 16,8 mln. In de met de provincies in 2013
afgesloten Bestuurovereenkomst grond is overeengekomen dat het in
2013 niet ontvangen deel van de taakstelling verkoop gronden door de
provincies in 2014 zal worden betaald. De ontvangstentaakstelling zal bij
1e suppletoire begroting 2014 worden verhoogd met het niet ontvangen
bedrag van € 18,2 mln.
Overige
De hogere overige ontvangsten bestaan voornamelijk uit hogere
ontvangsten dan geraamd voor de «landelijke vereveningspot inrichting»
en een aantal niet geraamde, incidentele ontvangsten onder andere vanuit
het ruimtelijke economisch beleid, het Deltaprogramma en het
programma «naar een Rijke Waddenzee» en een aantal terug ontvangen
subsidievoorschotten.
Indicator

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2013

Nieuwe samenwerkingsverbanden tussen bedrijven
en kennisinstellingen

310
(cumulatief)

2010

400
(cumulatief)

522

Grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden

207
(cumulatief)

2010

352
(cumulatief)

Bron

Jaarverslagen
MA’s
D2-programma’s
320
Projectenlijst D3
programma’s

De indicator «Nieuwe samenwerkingsverbanden tussen bedrijven en
kennisinstellingen» heeft betrekking op de landsdelige structuurfondsprogramma’s Noord, Oost, Zuid en West. Gemeten wordt het aantal
committeringen voor samenwerkingsverbanden, gericht op valorisatie en
kennisontwikkeling van de vier programma’s samen.
De grensoverschrijdende programma’s Duitsland-Nederland, Euregio
Maas-Rijn, Vlaanderen-Nederland en Twee Zeeën zijn gericht op initiatieven om over de landsgrens samen te werken. Hier is de indicator
«grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden» opgebouwd uit de
optelsom van het aantal grensoverschrijdende projecten van de vier
programma’s. Deze indicator valt lager uit in vergelijking met vorig jaar
vanwege het feit dat bij de berekening van deze indicator kleine deelprojecten die onderdeel uitmaken van een kaderproject niet meer apart zijn
meegeteld. Dit verklaart de lagere score van deze indicator ten opzichte
van vorig jaar. Wanneer we deze deelprojecten wel apart zouden tellen,
komt de indicator uit op 737 in plaats van 320.
Indicator

% stikstofgevoelige N2000 gebieden waar PAS
ontwikkelingsruimte creëert

Referentie
waarde

Peil datum

Realisatie 2013

Bron

0

2012

nvt

Aerius (PBL)

De PAS creëert voor 128 Natura 2000-gebieden die volgens de laatste
inzichten voor stikstof gevoelig zijn ontwikkelingsruimte. Een definitief
beeld over de beschikbare ontwikkelingsruimte per gebied is nog niet
beschikbaar. Voor een zorgvuldige afronding van de PAS is meer tijd
nodig is. Het verzamelen van de gegevens om tot berekeningen voor
ontwikkelingsruimte te komen kost meer tijd. Met het rekeninstrument

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

104

De Beleidsartikelen

AERIUS worden deze berekeningen momenteel uitgevoerd. In het vroege
voorjaar zal dit beeld beschikbaar zijn.
Indicator

Vermindering Administratieve lasten (in %) door
vereenvoudiging natuurwetgeving

Referentie
waarde

Peildatum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

100

2010

95

nvt

Conform de
systematiek
van Actal

Het wetsvoorstel natuurbescherming is in augustus 2012 ter behandeling
bij de Tweede Kamer ingediend. De vermindering van de administratieve
lasten waarin dit wetsvoorstel voorziet zal pas worden verwezenlijkt
wanneer het wetsvoorstel door het parlement is aangenomen en,
eenmaal wet, in werking treedt. Volgens de huidige planning is dit eind
2014.
Indicator

Aantal definitief aangewezen Natura 2000 gebieden
Aantal definitief vastgestelde EZ- beheerplannen
Monitoringsrapportages voor EU en internationale
verdragsorganisaties

Referentie
waarde

Peil datum

Raming
2013

Realisatie
2013

Bron

34
0

2010
2010

162
30

145
6

EZ
EZ

100

2010

100

100

EZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

105

De Niet-beleidsartikelen

1.3.3 DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
40 Apparaat
Op dit artikel staan alle personele en materiële uitgaven en ontvangsten
van het Ministerie van Economische Zaken.
Budgettaire gevolgen: verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
Bedragen x € 1.000
40 Apparaat

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
Begroting
2013

Verschil

2010

2011

2012

2013

VERPLICHTINGEN
UITGAVEN

484.442
484.442

443.891
450.891

485.269
485.050

406.130
410.616

398.788
398.870

7.342
11.746

Personele uitgaven kerndepartement
waarvan eigen personeel
waarvan externe inhuur
Materiële uitgaven kerndepartement
waarvan ICT
waarvan bijdrage aan SSO’s (exclusief DICTU)
waarvan SSO DICTU
Personele uitgaven buitendiensten
waarvan eigen personeel
waarvan externe inhuur
Materiële uitgaven buitendiensten
waarvan ICT
waarvan bijdrage aan SSO’s

244.876
217.902
23.803
157.385
26.252
49.574
32.877
57.566
52.831
2.426
24.615
3.400
3.900

231.030
207.200
16.152
145.283
30.123
57.240
47.151
51.454
49.028
2.426
23.124
3.400
3.900

267.280
202.700
6.663
147.459
7.685
41.957
29.612
51.295
48.583
2.712
19.016
3.434
3.891

213.356
171.759
4.434
121.495
14.404
34.927
43.812
57.513
52.414
2.112
18.252
3.979
2.019

226.153
173.678
16.500
105.869
5.600
40.225
34.572
47.743
44.000
2.690
19.105
3.315
4.147

– 12.797
– 1.919
– 12.066
15.626
8.804
– 5.298
9.240
9.770
8.414
– 578
– 853
664
– 2.128

ONTVANGSTEN

27.724

16.862

22.016

25.776

15.027

10.749

Toelichting op de verplichtingen en uitgaven
Personeel Kerndepartement
Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de realisatie wordt met
name veroorzaakt door de lagere uitgaven dan geraamd voor het
begeleiden van werk naar werk (vWnW), de vertraagde uitvoering van
maatregelen in het kader van het sociaal flankerend beleid (– € 13,1 mln)
en de sneller afnemen van oude wachtgeldverplichtingen (– € 3,6 mln)
dan oorspronkelijk geraamd. De post personeelsgerelateerde zaken is
€ 3 mln hoger uitgevallen dan geraamd. Het totaal volume van de
ambtelijk personeel kerndepartement is in 2013 eveneens afgenomen
door de overgang van het Directoraat Generaal voor de Internationale
Betrekkingen naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken (verwerkt bij
Nota van wijziging 2013).
Materieel kerndepartement
Op dit onderdeel zijn zowel de materiële uitgaven voor het kerndepartement als de bijdrage van artikel 40 aan het uitvoerende agentschap
DICTU opgenomen. Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de
realisatie (totaal € 15,3 mln) wordt met name veroorzaakt door de
bijdrage voor reparatie incompliancy software, informatiebeveiliging, ICT

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

106

De Niet-beleidsartikelen

infrastructuur, bouw ondernemingsdossier en de bijdrage voor het
afstoten van kasteel Groeneveld.
Personeel buitendiensten
Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de realisatie (€ 9,8 mln)
heeft een administratieve achtergrond. Deze wordt veroorzaakt door de
overgang per 1 april 2013 van het ZBO OPTA naar de dienst Autoriteit
Consument en Markt (ACM), de uitgaven van het onderdeel OPTA worden
grotendeels door de markt gefinancierd. Deze organisatieaanpassing van
ZBO naar dienst leidt tot een desaldering voor de uitgaven en
ontvangsten van het onderdeel OPTA in de realisatie van 2013.
Materieel buitendiensten
De geraamde uitgaven voor gezamenlijke huisvesting, flexplekken en ICT
standaardisatie bij de samenvoeging van de diensten CA, NMa en ZBO
OPTA tot de nieuwe dienst ACM zijn in 2013 niet volledig doorgevoerd en
uitgegeven (2 € 1,0 mln).
Toelichting op de ontvangsten
De meerontvangsten (€ 10,4 mln) houden ondermeer verband met de
overgang van het ZBO OTPA naar de buitendienst ACM, de uitgaven van
het onderdeel OPTA worden grotendeels door de markt gefinancierd.
Deze organisatieaanpassing leidt tot het opnemen van een desaldering
voor de uitgaven en ontvangsten van het onderdeel OPTA in de realisatie
van 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

107

De Niet-beleidsartikelen

Totaaloverzicht apparaatsuitgaven en -kosten van EZ-organisatie (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Begroting
2013

Verschil

402.261

372.279

412.217

332.696

327.074

5.622

14.931

13.963

13.751

13.559

13.545

14

49.725
6.708

48.605
6.025

44.365
5.101

6.082
4.735

5.985
4.034

7.094
2.522

55.295
6.911
2.155

49.147
7.175
1.929

6.148
– 264
226

2. Agentschappen
Agentschap NL
Agentschap Telecom
NVWA
Dienst Landelijk Gebied
Dienst Regelingen
DICTU

275.841
28.377
279.643
127.239
159.655
113.790

249.051
28.439
270.500
116.428
157.043
110.104

234.243
28.480
253.696
102.206
148.276
121.289

229.303
30.223
265.192
95.821
146.011
147.173

212.930
30.657
215.693
91.060
131.116
121.025

16.373
– 434
49.499
4.761
14.895
26.148

3. ZBO’s en RWT’s1
Centraal Bureau voor de Statistiek
Stichting COVA
VSL incl. Verispect
Raad voor de Accreditatie

194.743
1.518
12.122
9.923

185.578
2.136
13.710
10.080

184.653
1.256
13.713
11.196

183.930
1.203

134
– 58

11.779

183.796
1.261
14.185
11.676

594
546.699
67.350
900

970
567.466
66.733
1.056

505
580.096
63.766
918

669
566.240
60.733
894

779
501.858
61.300
942

– 110
64.382
– 567
– 48

9.004

8.708

9.749

12.920

11.879

1.041

242.342

245.878

236.600

Totaal apparaat EZ
1. Departement
Kerndepartement (beleid + staf)
Buitendiensten:
Centraal Planbureau (CPB)
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)
Consumentenautoriteit (CA)
Autoriteit Consument en Markten
(ACM)
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
PIANOo (exclusief Programma)

Raad van Bestuur Autoriteit
Consument en Markt (ACM)
TNO
SBB (Staatsbosbeheer)
Raad voor de Plantenrassen
CTGB (College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen)
Stichting Dienst Landbouwkundig
Onderzoek
Kamer van Koophandel

103

235.700
218.727

1
In de tabel zijn de personele en materiële apparaatskosten van de agentschappen, ZBO’s en RWT’s vermeld. Echter, deze apparaatskosten worden
niet alleen door EZ gefinancierd, maar ook door andere opdrachtgevende Ministeries en derden. Bij het opstellen van het Jaarverslag was de jaarrekening 2013 nog niet voor alle genoemde ZBO’s en RWT’s bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

108

De Niet-beleidsartikelen

41 Nominaal en Onvoorzien
Dit niet-beleidsartikel bevat de posten prijsbijstelling, loonbijstelling en
onvoorzien.
Budgettaire gevolgen
(Bedragen x € 1.000)
41 Nominaal en Onvoorzien

Realisatie

Oorspronkelijk
vastgestelde
Begroting
2013

2010

2011

2012

2013

0

0

0

0

29.773

0

0

0

0

29.773

0

0

0

0

0

0

0
0
0
0

29.523
0
250
0

VERPLICHTINGEN

– 29.773

UITGAVEN

41.10 Prijsbijstelling
41.20 Loonbijstelling
41.30 Onvoorzien
41.40 In te vullen posten

Verschil

– 29.773

– 29.523
0
– 250
0

Toelichting
Op dit artikel is geen sprake van realisatie. De bij Nota van Wijziging 2012
toegekende structurele reeks voor de prijsbijstelling is bij de 1e suppletoire begroting en Nota van Wijziging van 2013 structureel verdeeld over
de relevante artikelen. Bij 1e suppletoire begroting 2013 is een technische
loonbijstelling toegekend voor de stijging van de sociale lasten, deze
technische loonbijstelling is bij Nota van Wijziging 2013 toegedeeld naar
de relevante artikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

109

De Bedrijfsvoeringsparagraaf

1.3.4 DE BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
In de bedrijfsvoeringparagraaf (BVP) wordt verslag gedaan van relevante
aandachtspunten in de bedrijfsvoering van het Ministerie van Economische Zaken (EZ) en van het Diergezondheidsfonds (DGF). De BVP heeft
conform de Comptabiliteitswet 2001 het karakter van een uitzonderingsrapportage. De informatie opgenomen in de BVP is tot stand gekomen
vanuit het departementale management controlsysteem en informatie uit
audits van de Auditdienst Rijk (ADR).
I Rechtmatigheid
Vanuit de mij bekende informatie zijn er geen fouten en geen onzekerheden met betrekking tot de comptabele rechtmatigheid of getrouwheid
geconstateerd die de tolerantiegrenzen op het niveau van het begrotingsartikel, van het totaal van de saldibalans, van het totaal van de agentschappen gezamenlijk of van de gehele departementale verantwoordingsstaat overschrijden.
Bij DICTU, AgNL, DR en NVWA zijn fouten gemaakt op het gebied van
(Europese) aanbesteding. Het management heeft hierover in de eigen
bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag van het agentschap
gerapporteerd.
II Totstandkoming van beleidsinformatie
Vanuit de mij bekende informatie zijn er geen belangrijke tekortkomingen
in de totstandkoming van beleidsinformatie.
III Financieel en materieel beheer
Opvolging aanbevelingen Algemene Rekenkamer (AR)
In 2013 is voortvarend gewerkt aan de aanbevelingen en zijn adequate
maatregelen doorgevoerd.
• Zo zijn alle vertrouwensfuncties vastgesteld en in een centrale
administratie vastgelegd. Voor een aantal functies is het aanvraagformulier voor screening door de AIVD nog in behandeling bij het
departement of loopt het AIVD onderzoek nog.
• Ten aanzien van het inkoop- en contractbeheer heeft EZ verbeteracties
uitgevoerd met betrekking tot contractregisters, inkoopanalyses en –
kalenders en concurrentiestelling. Medio 2013 is het Inkoop Uitvoeringscentrum (IUC) gestart waarbij alle inkoopexpertise binnen EZ
gebundeld is.
Nationale verklaring (NV)
Met de NV verklaart de Minister van Financiën aan de Tweede Kamer en
de Europese Commissie of het financieel beheer van Europese
geldstromen binnen Nederland op orde is. In maart 2014 heeft de
Staatssecretaris van EZ de deelverklaringen voor de gezamenlijke
Europese Landbouwfondsen, het Europees Fonds voor Regionale
Ontwikkeling (EFRO) en het Europees Visserijfonds (EVF) over voorgaande
jaren afgegeven. In de deelverklaringen EFRO en EVF is opgenomen dat
de managementverificaties die de rechtmatigheid van de betalingen
borgen onvoldoende hebben gefunctioneerd en dat de toegestane
foutfractie (2%) is overschreden. De managementautoriteiten West (EFRO)
en directie Dierlijke Agroketens en Dierenwelzijn (EVF) nemen acties om
dergelijke tekortkomingen in de toekomst terug te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

110

De Bedrijfsvoeringsparagraaf

Frauderisico’s
EZ kent een veelvoud aan regelingen en hanteert een departementale
kaderstelling ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van
subsidieregelingen. Dienstonderdelen besteden per ontwerpregeling
expliciet aandacht aan het minimaliseren van risico’s waaronder fraude.
De uitvoerende diensten handhaven de naleving van de subsidieregelingen en registeren de vermoedens van fraude en onderzoeken deze en
ondernemen indien nodig gepaste actie. Op dit moment is er geen
aanleiding te veronderstellen dat (risico’s van) fraude, misbruik- of
oneigenlijk gebruik niet door de getroffen beheers- en handhavingmaatregelen ontdekt worden. Tot slot heeft de Directie Bedrijfsvoering (DB) de
regeling integriteitsbeleid EZ opgesteld. Tevens is een gedragscode
integriteit verspreid en zijn handreikingen voor het omgaan met financiële
belangen en integriteitsbeleid opgesteld en hoofden van dienst hierover
bevraagd.
DICTU
Bij DICTU hebben in 2013 de bedrijfsvoeringsprocessen onder druk
gestaan. De belangrijkste oorzaak hield verband met het herinrichten van
de financiële processen. De ADR heeft voor de DICTU een controleverklaring met een beperking afgegeven.
IV Overige aspecten in de bedrijfsvoering
Audit Committee
Het Audit Committee (AC) is voor het departementaal management een
belangrijk instrument voor advisering over de bedrijfsvoering waaronder
het auditbeleid. Het AC bestaat uit de voorzitter (de SG), drie DG’s, de
directeur FEZ, de directeur ADR en twee externe leden. In 2013 was onder
andere geagendeerd het auditplan van de ADR, de aandachtspunten in
het financieel en materieel beheer en de voortgang in het beheer van
risico’s in de EU-conformiteit van beleid en uitvoering (waaronder de
Nationale Verklaring).
Krimptaakstelling
In de ramingen voor personele en materiële uitgaven voor EZ (inclusief
agentschappen en ZBO’s) is meerjarig de apparaatstaakstelling verwerkt
uit hoofde van het Regeerakkoord 2012–2015, zoals toegelicht in de
begroting 2012 (TK, 33 000 XIII, nr. 2, blz. 152–153: «De omvang van de
apparaatstaakstelling bedraagt voor 2012 € 44 mln en loopt op naar € 288
mln in 2015 en € 332 mln in 2018»). De implementatie heeft ook in 2013
zijn beslag gekregen.
Grote ICT projecten
Sinds enkele jaren informeert het Ministerie van BZK de Tweede Kamer
over departementale grote ICT-projecten waarvan de kosten tenminste
€ 20 mln bedragen. In 2013 is binnen EZ gewerkt aan twee grote
ICT-projecten. Het betreft de projecten AERIUS-II (Programmatische
Aanpak Stikstof) en implementatie van het nieuwe Gemeenschappelijk
Landbouw Beleid (nGLB). Het betreft vernieuwing van geografische
informatiesystemen en uitvoeringsprocessen. De risico’s verbonden aan
bovengenoemde projecten zijn mede geborgd door het toepassen van de
rijksbreed aanvaarde en beproefde Prince II methodiek. Hierdoor worden
in een vroegtijdig stadium risico’s (ook voor privacy en uitvoering)
gedetecteerd en gedurende het proces voortdurend geactualiseerd. Er is
geen reden te veronderstellen dat risico’s onvoldoende in beeld zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

111

40
41

18

17

16

14

12
13

11

398.788
29.773

Niet-beleidsartikelen
Apparaat
Nominaal en Onvoorzien

650.762

428.643
398.870
29.773

776.575
690.625

529.610

1.330.815

379.101

2.591.009

4.722.558

5.151.201

220.068
795.764

2.014.164

Verplichtingen

15.027
15.027

75
113.714

291.579

12.212.911

92.599

52.265
45.782

12.808.925

12.823.952

406.130

840.206
342.143

676.538

3.397.213

725.485

214.441
768.402

410.616
410.616

817.433
440.797

666.001

1.251.807

436.722

216.199
775.292

4.604.251

5.014.867

25.776
25.776

3.910
87.438

329.393

13.547.739

37.435

3.846.784
96.098

17.948.797

17.974.573

Uitgaven Ontvangsten

Realisatie

Oorspronkelijke vastgestelde
begroting
Uitgaven Ontvangsten

(2)

(1)

218.334
607.730

777.779
452.969

Verplichtingen

Goed functionerende economie en
markten
Een sterk innovatievermogen
Een excellent ondernemingsklimaat
Een doelmatige en duurzame
energievoorziening
Concurrerende, duurzame, veilige
agro-, visserij- en voedselketens
Groen onderwijs van hoge
kwaliteit
Natuur en Regio

Beleidsartikelen

Totaal

Bedragen x € 1.000

Departementale verantwoordingsstaat 2013 van het Ministerie van Economische Zaken (XIII)

1.4.1 DEPARTEMENTALE VERANTWOORDINGSSTAAT

C. JAARREKENING

7.342
– 29.773

62.427
– 110.826

25.776

1.383.049

– 1.865.524

– 3.893
160.672

Verplichtingen

– 18.027
11.746
– 29.773

40.858
– 249.828

136.391

– 79.008

57.621

– 3.869
– 20.472

– 118.307

– 136.334

10.749
10.749

3.835
– 26.276

37.814

1.334.828

– 55.164

3.794.519
50.316

5.139.872

5.150.621

Uitgaven Ontvangsten

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

(3) = (2) – (1)

Departementale verantwoordingsstaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

112

Samenvattende verantwoordingsstaat inzake agentschappen

1.4.2 SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT INZAKE
AGENTSCHAPPEN
Bijdragen x € 1.000
Omschrijving

Agentschap NL
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

(1)
Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

(2)
Realisatie

(3)=(2)-(1)
Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

(4)
Realisatie 2012

215.960
215.960

238.341
237.081
1.260

22.381
21.121
1.260

247.303
243.632
3.671

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

2.440

71
570

71
– 1.870

5.044
3.079

Agentschap Telecom
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

32.807
32.753
54

33.101
32.298
803

294
– 455
749

33.455
30.901
2.554

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

469
3.686

1.492

– 469
– 2.194

1.836

Dienst ICT Uitvoering
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

135.984
135.984

164.561
164.001
560

28.577
28.017
560

137.684
139.541
– 1.857

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

10.387
20.774

17.951

– 10.387
– 2.823

18.200
26.238

Dienst Landelijk Gebied
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

95.230
92.730
2.500

103.287
102.811
476

8.057
10.081
– 2.024

110.660
110.104
556

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

2.140
3.645

15.234
2.803

13.094
– 842

130
5.531

Dienst Regelingen
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

144.641
144.641

162.220
159.610
2.610

17.579
14.969
2.610

161.328
161.338
– 10

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

8.500
21.734

6
14.896

– 8.494
– 6.838

8.159
24.528

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

227.943
227.943

278.092
277.427
665

50.149
49.484
665

290.643
290.704
– 61

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

11.010
22.140

32.465
20.946

21.455
– 1.194

18.199
27.803

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

113

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
1.4.3 TOELICHTING BIJ DE SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT INZAKE AGENTSCHAPPEN
Aansluiting realisatie agentschappen met financiering door
moederdepartement
Door een vergelijking van de «bijdrage moederdepartement (EZ)» uit tabel
A met de bijdragen die vermeld zijn in de tabel B is de aansluiting te
maken tussen de realisaties in de agentschapsparagraaf en de bijdragen
die op de beleidsartikelen zijn geraamd.
A – Realisatie agentschappen 2013
Bedragen x € 1.000

Agentschap NL
Agentschap Telecom
DICTU
DLG
DR
NVWA
Totaal

Bijdrage
moederdepartement (EZ)

Bijdrage
overige
departementen

Bijdrage

Overige

Totale

derden

baten

baten

153.970
11.622
156.079
78.926
147.995
129.522
678.132

76.640
42
4.240
8.487
768
73.614
163.791

3.474
20.971
1.518
15.372
13.414
57.905
112.654

4.257
466
2.706
502
43
17.051
25.025

238.341
33.101
164.561
103.287
162.220
278.092
979.602

B – Bijdragen aan agentschappen per beleidsartikel (realisatie
2013)
Bedragen x € 1.000

Agentschap NL
art. 11 Goed functionerende economie en markten
art. 12 Sterk innovatievermogen
art. 13 Excellent ondernemingsklimaat
art. 14 Doelmatige en duurzame energievoorziening
art. 16 Agro-, visserij- en voedselketens
art. 18 Natuur en Regio
Agentschap Telecom
art. 11 Goed functionerende economie en markten
art. 12 Sterk innovatievermogen
DICTU
art. 11 Goed functionerende economie en markten
art. 13 Excellent ondernemingsklimaat
art. 40 Apparaat
Bijdrage agentschappen en diensten
DLG
art. 16 Agro-, visserij- en voedselketens
art. 18 Natuur en Regio
DR
art. 13 Excellent ondernemingsklimaat
art. 16 Agro-, visserij- en voedselketens
art. 18 Natuur en Regio
NVWA
art. 14 Doelmatige en duurzame energievoorziening
art. 16 Agro-, visserij- en voedselketens
art. 18 Natuur en Regio
BTW-compensatie
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

Realisatie
2013
154.283
365
68.602
28.032
38.680
17.004
1.600
11.214
10.921
293
156.097
3.224
8.149
43.812
100.912
93.347
221
93.126
161.878
550
112.193
49.135
147.246
697
144.817
8.438
– 6.706
724.065

114

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Opmerkingen bij verschillen tussen realisatiestanden in tabel A
en tabel B
Agentschap NL
In de agentschapsparagraaf van AgNL is in de staat van baten en lasten
bij de «omzet moederdepartement» een realisatie opgenomen van
€ 149.833. De «bijzondere baten» ad € 4.137 betreft echter ook een
bijdrage van het moederdepartement en deze post is in tabel A opgeteld
bij de omzet moederdepartement.
Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Het verschil tussen de «bijdrage moederdepartement EZ» in tabel A en de
bijdrage aan DLG in tabel B hangt samen met een storting van € 15 mln
door EZ in verband met een voorziening voor reorganisatiekosten die tot
uitdrukking komt op de balans bij de post «eigen vermogen». Het restant
betreft verschillen tussen gerealiseerde omzet en ontvangsten in
verschillende jaren.
Dienst Regelingen (DR)
Een deel van de uitvoering van het opdrachtenpakket is vanwege de late
invulling van wet en regelgeving doorgeschoven naar 2014. Het betreft
hier de opdrachten met betrekking tot het nieuwe GLB, nieuw Mestbeleid
en BGT (Beheer Grootschalige Topografie).
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
Het verschil van € 17 mln tussen de «bijdrage moederdepartement EZ» in
tabel A en de bijdrage aan NVWA in tabel B houdt hoofdzakelijk verband
met de bijdrage aan de voorziening huisvesting (van EZ en VWS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

115

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Agentschap NL (AgNL)
Staat van baten en lasten
Bedragen in € 1.000

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
Materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Afschrijvingskosten
Materieel
– waarvan apparaat ICT
Immaterieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
– rentelasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

174.379
37.988
3.593

149.833
76.640
3.474
75
4.182
4.137
238.341

– 24.546
38.652
– 119
75
4.182
4.137
22.381

177.455
60.715
5.770
15
1.370
1.978
247.303

– 1.063
– 6.561
6.782
17.436
13.676
10.821

154.011

18.671

131.154
93.951
33.451
98.149
13.676
29.492

3.030

2.179

– 851

2.549

7

7

218

3.904
1.688

3.904
1.688

215.960

237.081

21.121

3.455
3.167
1
243.632

0

1.260

1.260

3.671

215.960

132.217
100.512
26.669
80.713

80.232

Toelichting op de baten
Omzet moederdepartement
De omzet van het moederdepartement ten opzichte van de oorspronkelijke begroting met € 24,5 mln gedaald. De daling is het gevolg van
overdracht van opdrachten van het Ministerie van Economische Zaken
naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken (– € 37,0 mln). Daar staat
tegenover een nieuwe opdracht voor het beheer van het landbouwradennetwerk (€ 12,0 mln, waarvan 11,8 mln aan directe uitvoeringskosten). Dit
betreft wijzigingen die eerder in de 1e suppletoire begroting 2013 zijn
verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

116

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Omzet overige departementen
(Bedragen in € 1.000)

OCW
I&M
VWS
BUZA
BZK
SZW
Financiën
V&J
Defensie
TOTAAL

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

513
9.845
1.102
15.988
10.272
136
34
98

1.013
9.042
371
55.366
10.343
70

871
32.385
376
15.879
10.901
143

435

500
– 803
– 731
39.378
71
– 66
– 34
337

37.988

76.640

38.652

134
26
60.715

De omzet van overige departementen is ten opzichte van de oorspronkelijke begroting met € 38,6 mln gestegen. Deze toename is het gevolg van
herverkaveling van het opdrachtenpakket van het Ministerie van Economische Zaken naar het Ministerie van Buitenlandse zaken en uitbreiding
bij opdrachten van DGIS (Private Sector Investment, Modulaire Aanpak,
Fonds Duurzaam Water en Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselkwaliteit). Het aandeel in de totale omzet van de overige departementen
stijgt hierdoor van 24,9% in 2012 naar 33,3% in 2013.
Omzet derden
(Bedragen in € 1.000)

Provincie
EU
Overig
TOTAAL

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

306
1.286
2.001
3.593

50
1.921
1.503
3.474

– 256
635
– 498
– 119

138
1.627
4.005
5.770

De opbrengst derden heeft betrekking op opdrachten voor de Europese
Unie en diverse overige opdrachtgevers. De omzet overige opdrachtgevers is ten opzichte van de oorspronkelijke begroting nagenoeg gelijk
gebleven. Het aandeel in de totale omzet bedraagt 1,5%.
Rentebaten
In 2013 is dagrentevergoeding op de rekening-courant ontvangen.
Vrijval voorzieningen
De vrijval voorzieningen bedraagt € 4,2 mln en heeft betrekking op
voorzieningen verlieslatende contracten personeel (– € 2,8 mln),
reorganisatie (– € 0,2 mln), debiteuren (– € 0,7 mln) en te verrekenen met
opdrachtgevers (– € 0,5 mln).
Bijzondere baten
De bijzondere baten betreft met name de bijdrage van het moederdepartement aan de kosten van herhuisvestingsproject divisie NL Octrooien en
aan de kosten voor de vorming van Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland. In de aansluitingstabel (aansluiting realisatie agentschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

117

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
met financiering door moederdepartement) zijn de «bijzondere baten»
meegenomen in de «bijdrage moederdepartement (EZ)» van tabel A.
Toelichting op de lasten
Algemeen
De lasten zijn ten opzichte van de begroting met 10,5% gestegen.
Hieronder worden ze toegelicht.
Personele kosten
De totale personeelskosten liggen in de lijn met de oorspronkelijke
begroting. Ten opzichte van 2012 is er sprake van een daling van 14,8%.
Dit wordt vooral veroorzaakt door de lagere omvang van het personeelsbestand als gevolg van de afname van het opdrachtenpakket.
Het gemiddelde aantal fte’s bedraagt 1.672,4 fte (inclusief personeel in
buitenland, if’ers. HPK’ers en ouderschaps- en pasverlof).
De gemiddelde loonkosten per fte bedragen in 2013 € 80.890.
Materiële kosten
De materiële kosten liggen hoger dan de begroting. De toename wordt
voornamelijk veroorzaakt door hogere directe uitvoeringskosten en
hogere kosten voor het uitvoeren van projecten.
De toename van directe uitvoeringskosten is gerelateerd aan nieuwe
opdrachten zoals een opdracht voor beheer van landbouwradennetwerk
van het Ministerie van Economische Zaken (€ 11,8 mln).
De toename van kosten voor het uitvoeren van projecten heeft betrekking
op kosten voor vorming van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
waarvoor een bijdrage van het moederdepartement is ontvangen. De
bijdrage is verantwoord onder bijzondere baten.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn lager dan begroot. In 2013 is minder geïnvesteerd dan werd verwacht en zijn de investeringen later in het jaar gedaan.
Dotatie voorzieningen
De dotatie aan de voorzieningen bedraagt € 3,9 mln en betreft de
noodzakelijke dotatie aan de voorzieningen personeel in verband met de
afvloeiing van het personeel (€ 2,2 mln), voorziening debiteuren in
verband met mogelijke oninbaarheid (€ 0,6 mln) en voorziening onderhanden werk (€ 0,6 mln), voorziening ambtsjubilea (€ 0,3 mln) en
voorziening wachtgelden (€ 0,2 mln).
Rente lasten
In 2013 is geen rente betaald. Agentschap NL heeft geen uitstaande
leningen bij het Ministerie van Financiën.
Bijzondere lasten
Van de bijzondere lasten heeft € 0,9 mln betrekking op afwikkeling van
een juridische claim naar aanleiding van een gerechtelijke uitspraak en
€ 0,5 mln op naheffing BTW over buitenlandse beleidsuitgaven.
Saldo van baten en lasten
Het Agentschap NL sluit het jaar met een positief resultaat van € 1,26 mln.
In dit resultaat zijn de volgende bijzondere posten verwerkt: éénmalige
uitgaven (€ 1,7 mln aan bijzondere baten en lasten), lagere afschrijvings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

118

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
kosten (– € 0,9 mln), een positief saldo mutatie voorzieningen (– € 0,2
mln) en gerealiseerde rentebaten (– € 0,1 mln).
Balans per 31 december 2013
Bedragen in € 1.000
Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal Activa
Passiva
Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Egalisatierekening
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal Passiva

Balans 2013

Balans 2012

12

75

11.494

13.594

2.430
37.007
89.874
140.817

8.417
28.593
91.013
141.692

12.998
1.260
11.813

14.245
3.671
13.046

21.176
93.570
140.817

117
15.085
95.529
141.692

Voorzieningen
(Bedragen in € 1.000)

Voorziening Ambtsjubilea
Voorziening Verlieslatende contracten/personeel
Voorziening Verlieslatende contracten/projecten
Voorziening reorganisatie
Voorziening Wachtgelden
Voorziening NIVR postactieven
Totaal

Boekwaarde
1 januari
2013

Dotaties

Onttrekkingen

2.754
10.030

323
2.252

– 309
– 549

155
80
27
13.046

159
2.734

– 13
– 154
– 27
– 1.052

Vrijval

– 2.773

Boekwaarde
31 december
2013
2.768
8.960

– 142
85
– 2.915

11.813

De totale dotatie aan de voorzieningen bedraagt € 3.904 (inclusief dotatie
aan voorziening debiteuren van € 564 en voorziening te verrekenen met
opdrachtgevers van € 606) en de vrijval € 4.182 (inclusief vrijval
voorziening debiteuren van € 738 en voorziening te verrekenen met
opdrachtgevers van € 529).
Toelichting eigen vermogen
De exploitatiereserve is gemaximeerd tot 5% van de gemiddelde omzet in
de afgelopen drie jaar. Dit houdt in dat de maximaal toegestane omvang
van de exploitatiereserve € 12,2 mln bedraagt. Inclusief het resultaat over
2013 bedraagt het saldo van de exploitatiereserve € 14,3 mln en ligt
daarmee boven het toegestane maximum. Bij eerstvolgende suppletoire
wet zal worden aangegeven hoe dit zal worden hersteld.
Onder de crediteuren en de nog te betalen bedragen/ontvangen facturen
zijn de volgende bedragen begrepen voor schulden aan het Ministerie van
EZ en overige departementen (exclusief te verrekenen omzet):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

119

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
(Bedragen in € 1.000)

Kerndepartement
DICTU
Dienst regelingen
Ministerie Buitenlandse Zaken
Totaal

2013

2012

1.996
15.458
2.956
907
21.317

4.657
560

5.217

Onder de debiteuren en de nog te ontvangen bedragen zijn de volgende
bedragen begrepen voor vorderingen op het Ministerie van EZ en overige
departementen (exclusief te verrekenen omzet):
(Bedragen in € 1.000)

Kerndepartement
NVWA
Dienst Regelingen
DICTU
Ministerie van Binnenlandse zaken
Ministerie van Buitenlandse zaken
Totaal

2013

2012

1.863
3
2.779
1.515
10
588
6.758

300
299
978

1.577

Tabel Vermogensontwikkeling 2013
(Bedragen in € 1.000)
1

1 Eigen vermogen per 1/1
2 Saldo van baten en lasten
3 Directe mutaties in het eigen
vermogen:
– 3a uitkering aan moederdepartement
– 3b bijdrage moederdepartement ter
versterking EV
– 3c overige mutaties:
– herberekening voorziening
ambtsjubileum
4 Eigen vermogen per 31/121
1

2013

2012

2011

17.916
1.260

14.245
3.671

11.226
656

17.916

2.363
14.245

– 4.918

14.258

inclusief onverdeeld resultaat

De uitkering aan het moederdepartement betreft de afroming van het
eigen vermogen, inclusief het resultaat van 2012, als gevolg van
overschrijding van het toegestane maximum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

120

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Kasstroomoverzicht over 2013
(Bedragen in € 1.000)

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Rekening courant RHB en overige liquide middelen per
1 januari 2013
Totaal operationele kasstroom
–/– totaal investeringen
+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
–/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+ eenmalige storting door moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+ mogelijk beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB en overige liquide middelen per
31 december 2013

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

60.134
2.835
– 2.440
– 2.440

91.013
– 640
– 570
71
499

30.879
– 3.475
1.870
71
1.941

60.529

89.874

29.345

*maximale roodstand € 0,5 mln

De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van de baten
en lasten, gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in de voorzieningen en het werkkapitaal. De gerealiseerde operationele kasstroom is
€ 3,5 mln lager dan begroot door afname van hoogte van voorzieningen
en lagere afschrijvingskosten. Daarnaast is het saldo van baten en lasten
lager dan begroot.
De gerealiseerde investeringskasstroom is € 1,9 mln lager dan begroot.
Dit wordt veroorzaakt door lagere investeringen voor huisvesting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

121

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Doelmatigheidsindicatoren

Inputindicatoren
Kernindicatoren
Verhouding direct/indirect personeel in fte’s1

Verklarende variabelen
Loonkosten per fte
Totaal aantal fte’s **
Kosten inhuur externen
(x 1.000)
Outputindicatoren
Kernindicatoren
Tariefindex in reële termen t.o.v. 2012 (2012 = 100)
Aantal declarabele uren per fte en totaal

Aantal werkbare en bruto/netto beschikbare uren

Verklarende variabelen
Bedrijfsresultaat /
omzet (x 1.000)
Kwaliteitsindicatoren
Kernindicatoren
Klanttevredenheid
Doorlooptijd processen
Handelstransacties
Verleningen
Octrooien
Gehonoreerde bezwaarschriften

Aantal klachten
Medewerkertevredenheid op basis van
5-puntschaal

Verklarende variabelen
Ziekteverzuim %
1

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Begroting
2013

2.018
409

1.825,3
343,9

1.594,7
283,3

1.295,3
279,7

1.332
235

€ 78.149
2.451,5

€ 78.275
2.169,2

€ 79.337
1.948,2

€ 80.890
1.672,4

€ 81.141
1.567

€ 76.887

€ 54.697

€ 40.148

€ 33.451

€ 26.669

1.468/
2,96mln

1.441 / 2,6
mln

1.436/
2,3 mln

102,9
1.446/
1,87 mln

102,7
1.448 /
1,9 mln

2.040W
1.671B
1.579N

2.040 W
1.671 B
1.579 N

2.040 W
1.671 B
1.579 N

2.040 W
1.671 B
1.579 N

2.040 W
1.671 B
1.579 N

€ – 1.595/
€ 280.749

€ 656
/ € 255.181

€ 3.671/
€ 243.940

€ 1.260/
€ 229.947

€0
/ € 216.584

7,3

7,5

7,5

7,5

≥7,5

92%
81%
100%

92%
88%
100%

92%
81%
100%

90%
96%
100%
Divisie NL
OC 0
bezwaarschriften
Overige
divisies 336
(23,9% van
het totaal)
25

90%
95%
100%

Divisie NL
OC ≤0,1%
Overige
divisies
≤25%
<25

Geen
meting

7,5

3,9%

4,5%

954 (36,3%
van het
totaal)
53
Tevredenheid
met baan
4,0
Tevredenheid
met
dienstonderdeel 3,8

773 (30,3%
van het
totaal)
24

Geen
meting

475 (26,3%
van het
totaal)
15
Tevredenheid
met baan
3,9
Tevredenheid
met
dienstonderdeel 3,5

4,1%

5,1%

4,4%

vanaf 2012 Exclusief personeel in buitenland, if’er, HPK’ers en ouderschaps- en pasverlof

Inputindicatoren
In 2013 heeft de afname van het opdrachtenpakket geleid tot een sterke
daling van de omvang van het personeelbestand. De kosten inhuur
externen (inclusief de structurele inhuur) zijn hierdoor gedaald naar
€ 33,5 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

122

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Outputindicatoren
In 2013 is de declarabiliteit marginaal lager dan begroot (gemiddeld 1.446
declarabele uren per fte) door de krimp van de organisatie en doordat er
meer indirecte activiteiten zijn verricht voor de vorming van de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland.
Kwaliteitsindicatoren
Het Agentschap NL streeft naar een zo efficiënt mogelijke afhandeling van
aanvragen, betalingen en bezwaarschriften. De doorlooptijd van de
verleningen is in 2013 96%, dit is een stuk hoger dan de afgelopen jaren.
Op afzonderlijk opdrachtniveau wordt continue gewerkt aan het verbeteren van de doorlooptijd.
De doorlooptijd van de betalingen van de handelstransacties in 2013 is
90% en ligt hiermee op de EZ-norm van 90% betalingen binnen 30 dagen,
maar is lager dan de voorgaande jaren. Dit percentage is gebaseerd op de
factuurdatum.
In 2013 zijn 1457 bezwaarschriften ontvangen en 1406 bezwaarschriften
zijn afgehandeld. Daarmee wordt de dalende lijn van de afgelopen jaren
qua aantallen voortgezet. Deels komt dat door een kleiner AgNL opdrachtpakket en deels doordat een aantal bulkregelingen is beëindigd (Veiligheid
Kleine Bedrijven en Vouchers).
Een aantal regelingen liet een fors hogere instroom zien dan verwacht
(Bevordering Eigenwoningbezit+, Energie Investeringsaftrek, Innovatie
Prestatie Contracten en met name regeling ZON PV). Daarnaast waren er
regelingen waarbij de instroom minder was dan verwacht. In dat kader
viel de Research en Development aftrek regeling op. Per saldo zijn
uiteindelijk zo’n 360 bezwaren meer afgehandeld dan oorspronkelijk
gepland.
Het aantal volledig gehonoreerd bezwaarschriften ligt met 23,9% iets lager
dan vorig jaar (26,3%). Bij de volgende grotere regelingen werd meer dan
gemiddeld volledig gehonoreerd: WBSO (30,8%), Stimulering Duurzame
Energieproductie (33,9%) en Topsectoren (40,9%).
In 2013 zijn er 25 klachten ontvangen en 26 afgehandeld (één klacht was al
in 2012 ontvangen, maar in 2013 afgehandeld). Van deze 26 klachten zijn
er 19 op informele wijze afgehandeld. Eén klacht is doorgestuurd naar het
Ministerie van EZ nadat bleek dat deze niet zag op een gedraging van
Agentschap NL, maar van het Ministerie van EZ. De overige 6 klachten zijn
formeel doorgezet, 4 klachten zijn ongegrond verklaard, 1 gedeeltelijk
gegrond en 1 geheel gegrond. Van de 26 klachten zijn er 20 binnen zes
weken afgehandeld en 6 binnen de verdaagde termijn van 10 weken.
De klanttevredenheid is met 7,5 gelijk aan de voorgaande jaren. In 2013 is
voor de WBSO/Research en Development Aftrek, Energie Investeringsaftrek, Octrooicentrum en een aantal programma’s binnen de opdracht
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Directoraat Generaal Buitenlandse Economische Betrekkingen een klanttevredenheidsonderzoek
uitgevoerd.
In 2013 is er geen medewerkertevredenheidsonderzoek uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

123

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Agentschap Telecom (AT)
Staat van baten en lasten
Bedragen x € 1.000

Omschrijving

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
Materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Afschrijvingskosten
Immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

13.593
11
19.052
16

11.622
42
20.971
56

– 1.971
31
1.919
40

13.006
105
19.727
51

135
32.807

410
33.101

275
294

566
33.455

18.936
18.485
451
11.721

19.392
18.445
947
10.831

456
– 40
496
– 890

18.263

2.074

4.970

2.896

1.979

150
1.589

150
– 390

152
2.062

75
42

291
45

216
3

147
60

32.753

32.298

– 455

30.901

54

803

749

2.554

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

10.217

124

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Toelichting op de baten
Omzet moederdepartement
(Bedragen x 1.000)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

DGETM: Juridische procedures
DGETM: Antennebeleid
DGETM: Geokaart antenneregister
DGETM: Beleidsvoorbereiding en -evluatie
DGETM: Compensatie vergunningvrij
DGETM: UHT
DGETM: Aanpak Interferentie
DGB&I: Uitvoering wet Ruimtevaart
subtotaal

926
829
0
1.088
2.388

105
– 139
32
– 478
204
48
25
–4
– 207

926
829

39
141
5.411

1.031
690
32
610
2.592
48
64
137
5.204

SG: Repressieve handhaving
SG: Bevoegd aftappen
SG: Compensatie vergunningvrij
SG: Dataretentie
SG: Grondroerdersregeling (WION)
SG: Ruimtevaart toezicht
SG: New Regulatory Framework
SG: KPN Waalhaven
subtotaal
Subtotaal structurele bijdragen

1.253
580
1.272
871
1.347
227
766

1.371
594
728
837
1.355
112
838

118
14
– 544
– 34
8
– 115
72

6.316
11.727

5.835
11.039

– 481
– 688

1.253
537
1.079
837
1.370
298
494
81
5.949
10.929

Incidentele bijdragen
DGETM: Projecten
Subtotaal projecten DGETM

2.438
2.438

647
647

– 1.791
– 1.791

2.678
2.678

– 64

– 64

– 601

11.622

572
– 1.971

13.006

Structurele bijdragen moederdepartement

Verrekeningen op bijdragen
Taakstelling Rutte
Totaal omzet moederdepartement

– 572
13.593

1.165
1.954
39
67
4.980

De omzet moederdepartement bestaat uit de vergoedingen die worden
ontvangen van EZ voor de uitvoering van opdrachten. De lagere omzet
wordt veroorzaakt door onderuitputting op de offertes en de projecten 2,6
GHZ en de Multibandveiling. De verrekeningen betreft de som van de
verschillen tussen ontvangen voorschotten en nacalculaties.
De taakstelling Rutte was in de ontwerpbegroting 2013 nog niet verdeeld
over de verschillende bijdrages en was daarom als aparte post
opgenomen. In overleg met de opdrachtgever is bepaald op welke taken
de taakstelling te realiseren. Dit is verwerkt in de realisatiecijfers 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

125

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Omzet overige departementen
(Bedragen x 1.000)

I&M: Kennisplatform Elektromagnetische Velden &
Gezondheid
I&M: Onderzoek upgrade GSM-Railway
RIVM: Exposure metingen/E-monument
V&J: Onderzoek Noodnet Communicatievoorzieningen
Totaal omzet overige departementen

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

11

10
4
15

–1
4
15

11

12

12

94

42

31

105

11

Agentschap Telecom heeft in 2013 een aantal opdrachten ontvangen van
overige departementen die ten tijde van het opstellen van de begroting
nog niet bekend waren. In totaal heeft dit gezorgd voor een toename van
de omzet met € 0,03 mln in 2013.
Omzet derden
(Bedragen x 1.000)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

Vergunninghouders en overige:
– vaste verbindingen
– mobiele communicatie
– (openbare) (mobiele) elektronische communicatie
– radiodeterminatie
– radiozendamateurs
– omroep
– overige/verlengingen
– examens
– verklaringen, keuringen en erkenningen
– randapparatuur
Satellietoperators
BZK (C2000)
Defensie
Korps Landelijke Politiediensten
Caribisch Nederland
Verenigd Koninkrijk / OFCOM

17.112
3.260
4.718
1.912
60
5
5.152
151
149
4
1.701
471
46
1.284
139

16.823
3.020
4.548
2.132
57
8
5.228
34
137
4
1.655
979
46
1.284
139
1.666
34

– 289
– 240
– 170
220
–3
3
76
– 117
– 12

1.666
34

16.290
2.849
4.697
1.503
56
6
5.093
62
134
4
1.886
376
46
1.284
139
1.501
91

Totaal omzet derden

19.052

20.971

1.919

19.727

– 46
508

De begrote omzet derden is exclusief de inkomsten voor Caribisch
Nederland (CN). In de realisatie zijn de inkomsten wel meegenomen. Het
verschil van € 1,9 mln wordt hiermee voor € 1,7 mln verklaard. De
inkomsten van de satellietoperators zijn door extra werkzaamheden € 0,5
mln hoger. Op de omzet van vergunninghouders is sprake van een kleine
omzetderving ad € 0,3 mln.
Bijzondere baten
De post bijzondere baten is met name hoger door de verkoop van activa
aan DICTU, in het kader van de overdracht van de ICT werkzaamheden, en
door de verkoop van dienstauto’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

126

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Toelichting op de lasten
Apparaatskosten
Personele kosten
De personele kosten zijn in totaal € 0,5 mln hoger ten opzichte van de
oorspronkelijk vastgestelde begroting. De gemiddelde bezetting was met
237,3 fte lager dan begroot (251,5 fte). Daardoor zijn de loonkosten
aanmerkelijk lager uitgevallen. Dat verschil wordt teniet gedaan doordat
de reis- en verblijfkosten met ingang van 2013 in het kader van de
werkkostenregeling zijn verplaats van materiële naar personele kosten.
Per saldo zijn de kosten eigen personeel daardoor vrijwel gelijk aan de
begroting.
Omdat het moeilijk is gebleken vacatures te vervullen is meer gebruik
gemaakt van externe inhuur dan was begroot, met als gevolg € 0,5 mln
meerkosten.
Materiële kosten
De bijdragen aan SSO’s betreft met name DICTU. De kosten zijn aanmerkelijk hoger uitgevallen omdat ten tijde van het opstellen van de begroting
nog onvoldoende zicht was op welke taken zouden worden overgedragen
aan de SSO’s en welke kosten daarmee gemoeid zouden zijn.
Dat de materiële kosten per saldo toch lager zijn uitgevallen wordt
overwegend veroorzaakt door de verschuiving van de reis- en verblijfkosten naar personele kosten.
Dotaties voorzieningen
Naar aanleiding van een stelselwijziging, waardoor de benodigde
voorziening voor ambtsjubilea per medewerker nauwkeuriger wordt
berekend, is ruim € 0,2 mln extra gedoteerd.
Saldo van baten en lasten
De werkzaamheden Caribisch Nederland zijn door het agentschap niet
meegenomen in de begroting 2013 omdat ten tijde van het opstellen te
veel onduidelijkheid bestond over de te verwachten baten en lasten
Caribisch Nederland. Het resultaat exclusief Caribisch Nederland is € 0,08
mln en dus in lijn met het begrote resultaat ad € 0,05 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

127

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Balans per 31 december 2013
(Bedragen in € 1.000)
Balans 2013

Balans 2012

Activa
Immateriële activa
Materiële vaste activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal Activa

299

449

886
4.078
2.776
355
10.378
18.772

1.185
4.657
2.612
9.078
10.389
28.370

Passiva
Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Te verrekenen met vergunninghouders c.a.
Te verrekenen met Caribisch Nederland
Nog te betalen
Totaal Passiva

1.620
803
510
704
381
7.162
1.669
5.923
18.772

1.625
2.554
324
975
1.012
6.618
15.262
28.370

Nog te ontvangen/Nog te betalen
Deze posten zijn aanmerkelijk lager doordat in 2013 een substantieel
bedrag aan openstaande boetes en dwangsommen is ontvangen en
afgedragen aan het moederdepartement.
Eigen vermogen (inclusief onverdeeld resultaat)
Bedragen x € 1.000

2011

2012

2013

Omzet, excl. rente- en bijzondere
baten
Gemiddelde omzet over 3 jaar

31.745
32.501

32.839
32.900

32.623
32.403

Toegestane exploitatiereserve
Resultaat
Eigen vermogen

1.550
1.255
2.805

1.625
2.554
4.179

1.620
803
2.423

Inclusief het resultaat over 2013 bedraagt het saldo van de exploitatiereserve € 2,4 mln en ligt daarmee boven het toegestane maximum. Bij
eerstvolgende suppletoire wet zal worden aangegeven hoe dit wordt
hersteld.
Voorzieningen
Bedragen x € 1.000

Boekwaarde

Dotaties

1/1/2013

Wachtgeld en FLO
Ambtsjubilea
Totaal

103
221
324

Dotatie ivm

Onttrekkingen

Vrijval

correctie
2012
27
31
58

233
233

Boekwaarde
31/12/2013

53
52
105

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

0

77
433
510

128

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Naar aanleiding van een stelselwijziging, waardoor de benodigde
voorziening per medewerker nauwkeuriger wordt berekend, heeft een
extra dotatie op de voorziening ambtsjubilea plaatsgevonden.
Te verrekenen met vergunninghouders c.a.
De post «te verrekenen met vergunninghouders» geeft de schuld aan de
vergunninghouders c.a. van Agentschap Telecom weer. De schuld is
opgebouwd uit overdekkingen in voorgaande jaren.
Met het oog op een stabiel tarievenbeleid kunnen niet alle onder- en
overdekkingen in één keer in de tarieven verwerkt worden. Daarom kent
deze post ook een langlopende component. Deze post zal de komende
jaren substantieel worden afgebouwd door de middelen aan te wenden
voor de ontwikkeling en bouw van een nieuw vergunningverleningssysteem (GAMMA).
Te verrekenen met Caribisch Nederland
Deze post is vergelijkbaar met de post «te verrekenen met vergunninghouders c.a.», maar dan specifiek voor de vergunninghouders in Caribisch
Nederland. Het komende jaar worden de tarieven kritisch tegen het licht
gehouden om deze post af te bouwen.
Aandeel moederdepartement en overige departementen in vorderingen en schulden
(Bedragen x € 1.000)

moederdepartement

overige
departementen

11
23
34
60
1.138
1.198

39
42
10.378
10.459
5
484
489

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

6.523
2.108
– 3.250

10.389
1.481
– 711

3.866
– 627
2.539

– 3.250

– 711
– 345

2.539
– 345
– 469

Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
totaal vorderingen
Crediteuren
Nog te betalen
totaal schulden

Kasstroomoverzicht over 2013
(Bedragen x € 1.000)

Omschrijving

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2013
+ stand depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
totaal investeringen (–/–)
totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
eenmalige storting door moederdepartement (+)
aflossingen op leningen (–/–)
beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2013
+ stand depositorekeningen

469
– 436

– 436

33

– 781

– 814

5.414

10.378

4.964

*noot: maximale roodstand € 0,5 mln

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

129

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
De operationele kasstroom is vooral lager doordat de afname van de
kortlopende schulden aanmerkelijk groter is dan de toename van de
kortlopende vorderingen.
De investeringen zijn € 2,6 mln lager dan begroot. Dit heeft twee
oorzaken. Ten eerste is het project Gamma vertraagd, waardoor er in 2013
geen sprake is geweest van investeringen. Verder zijn de geplande
investering in auto’s voor de inspecteurs niet meer in 2013 gerealiseerd. In
2013 is voornamelijk geïnvesteerd in meetapparatuur en in het vast
meetnet.
Het verschil op de financieringskasstroom is ontstaan doordat het
resultaat over 2012 hoger is uitgevallen dan oorspronkelijk begroot, met
als gevolg een uitkering aan het moederdepartement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

130

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Doelmatigheidsindicatoren
Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2013

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Begroting
2013

183,0/93,6

175,5 / 94,5

186,6 / 70,0

174,9 / 74,9

184 / 72

€ 71.323

€ 71.111

€ 69.853

€ 70.395

€ 70.422

276,6

246,0

256,6

237,3

251,5

€ 1.867

€ 1.570

€ 1.113

€ 947

€ 451

2,90%

0,00%

1.429/1.667

1.453/1.667

– 0,45%
1.453 /
1.667

– 1,47%
1.450/
1.660

1.836
1.667
1.588

1.836
1.667
1.588

1.836
1.667
1.588

1.829
1.660
1.585

1.836
1.660
1.581

1.875
34.368

1.255
32.294

2.554
33.455

803
33.036

54
32.807

(schaal 5,0)
3,8
4,0
4,0

niet in 2011
niet in 2011
niet in 2011

niet in 2012
niet in 2012
niet in 2012

Inputindicatoren
Kernindicatoren
Verhouding direct/indirect (in fte)
Verklarende/achtterliggende
variabelen
Personeelskosten per fte
Totaal aantal fte’s (excl. externe
inhuur)
Kosten inhuur externen
(PAO-definitie; x € 1.000)
Outputindicatoren
Uurtarief (wijziging in reële termen)
Aantal declarabele uren (per fte en
totaal)
Aantal werkbare /beschikbare uren:
– werkbare uren
– bruto beschikbare uren
– netto beschikbare uren
Verklarende/achterliggende
variabelen
Bedrijfsresultaat (x € 1.000)
Omzet
Kwaliteitsindicatoren
Kernindicatoren
Klanttevredenheid:
• doelgroep hoog belang
• doelgroep midden belang
• doelgroep laag belang
Doorlooptijd primaire processen:
Vergunningaanvragen 95% binnen

Reactietijd storingsklachten
Klachten van levensbelang ≤ 4 uur
Klachten van maatschappelijk
belang ≤ 12 uur
Klachten van individueel belang ≤ 3
werkdagen
Gegrond verklaarde bezwaarschriften aantal
Aantal klachten
Medewerkertevredenheid
Verklarende/achterliggende
variabelen
Ziekteverzuim

3,9
≥7
≥7
≥7

8 weken
6 weken
4 weken
2 weken

93%
89%
83%
63%

96%

98%

99%

95%
85%
60%
35%

norm
100%

100%

98%

100%

100%

100%

98%

98%

95%

91%

97%

98%

80%

92%

99%

80%

95%

90%

norm
≤ 5%

25
14
7,6

21
11,3%
7
niet in 2011

19
9,0%
2
niet in 2012

9
2,4%
3
7,0

≤ 5%
≤7
≥ 7,0

4,0%

4,6%

5,4%

4,2%

≤ 4,1%

≤ 4,3%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

131

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
Staat van baten en lasten
Bedragen x € 1.000

Omschrijving

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten:
Personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
Materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Afschrijvingskosten
materieel
– waarvan apparaat ICT
Immaterieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
– rentelasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2012

135.608
376

156.097
4.240
1.518

20.489
3.864
1.518

127.907
85
1.583

135.984

2.706
164.561

2.706
28.577

16
8.093
137.684

54.948
19.899
1.800
66.077
35.600
3.650

83.004
28.935
6.505
64.169
31.441
3.837

28.056
9.036
4.705
– 1.908
– 4.159
187

66.392

8.518
8.518
5.442

4.328
4.328
4.983

– 4.190
– 4.190
– 459

3.705
3.705
6.933

1.000
135.984

689
6.302
526
164.001

689
6.302
– 474
28.017

125
6.687
802
139.541

0

560

560

– 1.857

54.897

Toelichting op de baten
Omzet moederdepartement
In 2013 is de ICT van Agentschap NL (AgNL) en Agentschap Telecom (AT)
bij DICTU ondergebracht. Dit is de voornaamste oorzaak van de stijging
van de omzet moederdepartement.
De verdeling per productgroep wordt in onderstaande tabel weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

132

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Omzet moederdepartement
Bedragen x € 1.000

Oorspronkelijke
vastgestelde
begroting
2013

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijke
begroting

Realisatie 2012

Werkplekservices
Infrabeheer
Applicatieservices
Overige omzet
Totaal

29.700
23.600
50.150
32.158
135.608

35.887
25.462
59.838
34.9101
156.097

6.187
1.862
9.688
2.752
20.489

31.302
18.770
45.007
32.828
127.907

1
De post gerealiseerde overige omzet 2013 bestaat voornamelijk uit algemene kosten (€ 22,8 mln). Dit zijn kosten voor de DICTU-organisatie die
worden omgeslagen over alle opdrachtgevers.
Daarnaast bevat de post directe doorbelastingen (€ 3,7 mln) en overige posten (€ 8,4 mln). Directe doorbelastingen zijn inkopen die DICTU meteen
geheel doorbelast aan opdrachtgevers, bijvoorbeeld op het gebied van telecommunicatie.
Overige posten omvat voornamelijk kosten die niet worden gedekt vanuit DICTU-tarieven maar waarvoor alternatieve financiering ter beschikking
wordt gesteld bijvoorbeeld door het moederdepartement voor onderhoud licenties en informatiebeveiliging.

Omzet overige departementen
Het opdrachtenpakket van DICTU voor opdrachtgevers van andere
departementen is toegenomen, zoals in de eerste suppletoire begroting
toegelicht. De realisatie van het geraamde pakket omzet overige departementen in 2013 is als volgt:
€ 0,097 mln Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties;
€ 0,411 mln Sociale Zaken en Welzijn;
€ 0,259 mln Infrastructuur en Milieu;
€ 3,464 mln Volksgezondheid Welzijn en Sport;
€ 0,005 mln Ministerie van OC&W;
€ 0,001 mln Ministerie van Financiën.
Omzet derden
De realisatie van het geraamde pakket omzet derden in 2013 is als volgt:
€ 0,676 mln CIBG;
€ 0,789 mln Staatsbosbeheer;
€ 0,052 mln Stichting Ictu;
€ 0,001 mln Spir-IT.
Bijzondere baten
DICTU heeft in 2013 bijzondere baten ontvangen voor extra kosten van
softwarelicenties, intensivering informatiebeveiliging, het terugbrengen
van het aantal werkplekken dat DICTU ondersteunt en de concentratie van
datacentra.
Toelichting op de lasten
Personele kosten
De stijging van de personele kosten wordt veroorzaakt door een hogere
omzet en daardoor een hogere inzet van personeel.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn lager dan begroot omdat er in het voorgaande
jaren inhaalafschrijvingen zijn doorgevoerd die nu tot lagere kosten
leiden.
Saldo van baten en lasten
Door het positieve resultaat in 2013 wordt het negatieve eigen vermogen,
dat was ontstaan door het negatieve resultaat van 2012, gerepareerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

133

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Voorzieningen
Bedragen x € 1.000
Boekwaarde

Dotaties

Onttrekkingen

Vrijval

1/1/2013
Reorganisatievoorziening

248

Boekwaarde

31/12/2013
186

217

217

Per 1 januari 2014 heeft DICTU nog vier medewerkers die ten laste komen
van de reorganisatievoorziening. Drie medewerkers vallen onder het
regime van «werk naar werk». Bij één medewerker is sprake van een
aflopende suppletie regeling.
Balans per 31 december 2013
Bedragen in € 1.000

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa
Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen
Liquide middelen
Totaal passiva

Balans
31-12-2013

Balans
31-12-2012

17.716
11.963

18.687

9.011
2.952

12.603

32.638
8.422
478
71.217

24.132
10.101

– 479
562
217
16.777
10.400
43.741

1.378
– 1.857
248
26.027
627
38.629
471
65.523

71.217

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

65.523

134

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Eigen vermogen
Tabel Vermogensontwikkeling 2013
Bedragen x € 1.000

2011

2012

2013

1 Eigen Vermogen per 1 Januari *
2 Saldo Baten en Lasten
3 Directe mutaties in het Eigen
Vermogen
3a. Uitkering aan moederdepartement
3b. Bijdrage door moederderpartement ter versterking Eigen
Vermogen
3c. Overige Mutaties
Stand 31 december
Omzet
Vermogensplafond (5%)

1.044
334

1.378
– 1.857

– 479
562

1.378
124.838

– 479
137.684

82
164.561
7.118

De exploitatiereserve is gebonden aan een maximumomvang van 5% van
de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar. De maximaal
toegestane omvang van de exploitatiereserve bedraagt voor DICTU € 7,1
mln. Het eigen vermogen van DICTU bedraagt nu € 0,082 mln.
Uitsplitsing van de debiteuren (In € 1.000)
2013
Dienst Regelingen
Dienst Landelijk Gebied
Agentschap NL
Agentschap Telecom
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Totaal agentschappen
Moederdepartement
Totaal debiteuren intern EZ

7.155
244
18.469
312
3.572
29.752
1.389
31.141

Uitsplitsing van de crediteuren
(In € 1.000)
Dienst Regelingen
Agentschap NL
Ministerie van EZ, directie Bedrijfsvoering
Agentschap Telecom
Dienst Landelijk Gebied
Onafhankelijke Post en Telecom Autoriteit
Totaal crediteuren intern EZ

2013
62
273
123
762
0,2
4
1.224

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

135

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Kasstroomoverzicht over 2013
Bedragen in € 1.000

1.
2.

3.

4.
5.

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

0
10.387
– 10.387

– 471
18.900
– 7.700

– 471
8.513
2.687

– 10.387

– 7.700

2.687

– 10.387
10.387
0

– 10.251
0
– 10.251

136
– 10.387
– 10.251

0

478

478

Rekening-courant RHB 1 januari 2013 + stand depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2013 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

(*noot: maximale roodstand € 0,5 mln)

Bij de toelichting op de staat van baten en lasten is reeds gewezen op het
verschil tussen begroting en realisatie van de afschrijvingskosten.
Logische component van dit verschil is dat de investeringskasstroom in
2013 aanzienlijk bescheidener is geweest dan in de begroting voorzien.
Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving

1. Kostprijzen per
product (groep)
a. Basistarief werkplek (gemiddeld per stuk x €)
b. Aantal Werkplekken
c. Infrastructuur
(x € 1.000)
d. Productieve uren (norm 85% 2013 e.v.)
2. Tarieven/uur
a. Senior medew. (ontwikkeling)
b. Medior medew. (bouw)
c. Junior medew. (test en beheer)
3. Omzet per prod.groep (pxq)
A. Werkplekservices
B. Infrastructuur
C. Applicatieservices incl. outsourcing
D. Ontwikkeling incl. detachering
E. Overige omzet
Totaal
4. gem. bezetting FTE-totaal (excl. externe inhuur)
5. Saldo baten en lasten

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Begroting
2013

2.225
10.000

2.420
8.900

2.423
13.000

2.410
12.241

1.610
13.509

23.844
694.000
(80%)

21.214
640.000
(82%)

13.993
879.000
(89%)

21.541
1.156.000
(87%)

23.600
793.367
(85%)

132
107
97

133
108
98

90
80
80

87
78
78

105
90
80

21.793
24.696
17.396
36.742
26.843
127.470
284
– 0,1%

23.286
22.313
18.352
30.548
17.332
111.831
275
0,3%

31.710
26.000
18.216
30.684
21.297
127.907
323
– 1,3%

35.887
25.462
19.200
40.638
34.910
156.097
371
0,4%

29.700
23.600
12.350
36.800
33.534
135.984
314
0,0%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

136

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Staat van baten en lasten
Bedragen in € 1.000

Omschrijving

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
Materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties aan voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2012

71.428
11.876
11.876
50

7.498
– 3.389
3.496
7
370
75
8.057

91.378
7.498
10.902
28
854

95.230

78.926
8.487
15.372
57
370
75
103.287

61.700
61.200
500
29.360
50
8.330

64.927
63.165
1.762
30.894
59
9.524

3.227
1.965
1.262
1.534
9
1.194

70.983

500
1.000

419
908

– 81
– 92

610
1.222

170

5.499
164

5.499
–6

5.821
245

92.730

102.811

10.081

110.104

2.500

476

– 2.024

556

110.660

31.223

Toelichting op de baten
Omzet moederdepartement
De omzet moederdepartement is € 7,5 mln hoger dan begroot. De omzet
van door het moederdepartement gefinancierde uren ten behoeve van
provincies bedroeg in 2013 € 58,4 mln. De uiteindelijke opdracht 2013 die
DLG voor het Ministerie van EZ heeft gerealiseerd bedroeg € 20,5 mln,
waarvan € 0,5 mln gefinancierd is uit het nog niet gebruikte deel van de
ontvangen moederbijdrage 2012. Gedurende 2013 is de opdracht vanuit
het Ministerie van EZ uitgebreid met € 3,8 mln aan werk op het beleidsterrein van Natura 2000 en de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS),
waaronder het opstellen van de beheerplannen voor de diverse N2000gebieden. Daarnaast heeft het ministerie meerdere kleinere aanvullende
opdrachten verstrekt, onder meer op het terrein van Energie/gaswinning
en Noordzee/Waddenzee. In oktober is het Betaal Orgaan ELFPO in het
kader van één betaalorgaan Europese landbouwsubsidies, overgegaan
naar Dienst Regelingen. De bijdrage van EZ aan DLG is hierdoor met € 0,7
mln naar beneden bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

137

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Omzet overige departementen
De omzet voor overige departementen is € 3,4 mln lager dan begroot. Dit
is met name het gevolg van een € 3,0 mln lagere omzet bij het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu. In totaal heeft DLG ten opzichte van 2012
€ 1,0 mln meer omzet voor deze opdrachtgevers gerealiseerd.
Omzet derden
DLG heeft € 3,5 mln meer omzet voor derden gerealiseerd dan begroot.
De omzet derden is ten opzichte van 2012 met € 4,5 mln toegenomen, dit
is voor een belangrijk deel toe te schrijven aan € 2,5 mln aan extra
opdrachten van de provincies en het Inter Provinciaal Overleg (IPO).
Bijzondere baten
De bijzondere bate van € 0,1 mln heeft betrekking op de verkoopopbrengst van afgestoten auto’s.
Personele kosten
De personele kosten zijn € 3,2 mln hoger dan begroot. De oorzaak is dat
het gemiddeld aantal fte in 2013 (959 fte exclusief herplaatsingskandidaten en het transitiebureau) hoger lag dan de begrote 900 fte door een
lagere uitstroom dan gepland in het organisatiebesluit van 2012. Ten
opzichte van 2012 zijn de personele kosten met € 6,1 mln afgenomen door
de daling van het personeelsbestand in 2013 met 79 fte. Daarnaast heeft
DLG gedurende 2013 een aantal medewerkers gedetacheerd. Deze
detachering heeft € 2,7 mln opgeleverd. Tegenover deze opbrengsten
staan hogere kosten. De inhuur over 2013 bedraagt € 1,3 mln meer dan
begroot. Als gevolg van de reorganisatie is er op sommige plaatsen
binnen DLG tijdelijke inhuur noodzakelijk gebleken (onder andere
communicatie, huisvesting en interne audit). Daarnaast werkte DLG aan
de uitvoering van een investeringsprogramma dat beoogde de
programmageld-administratie te integreren in de reeds bestaande
projectadministratie. In verband met het besluit tot opsplitsing is dit
programma eind 2013 stilgelegd. De reeds gemaakte kosten (ad € 0,5
mln) zijn als inhuurkosten meegenomen.
Materiële kosten
De materiële kosten waren in 2013 € 1,5 mln hoger dan begroot. Naast
besparingen op huisvestingskosten (€ 1,7 mln lager dan begroting) en de
lagere kosten voor beheer van het financiële systeem (€ 0,6 mln lager dan
begroot) zijn er hogere additionele kosten gemaakt in opdrachten, deze
kosten worden in overleg met opdrachtgevers gemaakt en bij hen in
rekening gebracht.
De huisvestingskosten blijven dalen door het afstoten of verhuren van
overtollige kantoorruimte. De daling ten opzichte van 2012 is € 1,5 mln.
De huisvestingskosten zijn met € 0,8 mln verlaagd door een onttrekking
uit de hiervoor in 2012 getroffen leegstandvoorziening.
De bijdrage aan SSO’s betreft de beheerkosten betaald aan de Dienst ICT
Uitvoering en de bijdrage aan het Personeel Service Centrum. Deze kosten
zijn door de lagere uitstroom van personeel hoger dan begroot.
Dotaties voorzieningen
De huidige reorganisatievoorziening blijkt op basis van de huidige
inzichten en ervaringscijfers onvoldoende om de financiële verplichtingen
tot en met 2016 af te dekken. DLG heeft in 2013 een dotatie van € 4,6 mln
aan de reorganisatievoorziening gedaan om aan de verwachte financiële
verplichtingen tot en met 2016 te kunnen voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

138

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Aan de voorziening verlieslatende huurcontracten is een dotatie van € 0,9
mln gedaan. Er is een inschatting gemaakt van de kosten van leegstand
en eventuele huuropbrengsten in 2014. Als gevolg hiervan is een dotatie
gedaan voor de panden in Tilburg, Leeuwarden en Zwolle.
Saldo van baten en lasten
DLG heeft in 2013 een positief saldo van baten en lasten gerealiseerd van
€ 0,5 mln. Het saldo van baten en lasten over 2013 is € 2,0 mln lager dan
begroot. Enerzijds zijn de baten € 8,1 mln hoger dan begroot, vooral door
een hogere omzet (€ 7,6 mln hoger dan begroot). Anderzijds zijn de lasten
€ 10,1 mln hoger dan begroot, vooral door hogere personele kosten
(€ 3,2 mln hoger dan begroot) en hogere dotaties aan voorzieningen
(€ 5,5 mln hoger dan begroot).
Balans per 31 december 2013
Bedragen in € 1.000
Balans 2013

Balans 2012

279

892

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

2.483
724
478

2.908
1.016
602

6.536
6.782
41.139
58.421

5.153
5.828
24.793
41.192

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– bestemmingsreserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

4.059
15.000
476
18.771
1.985
691
17.439
58.421

3.503
556
18.304
4.117
178
14.534
41.192

Debiteuren/Nog te ontvangen
In de post Debiteuren is een vordering op het Ministerie van EZ van € 0,5
mln opgenomen. De vordering op andere ministeries in deze post
bedraagt € 1,2 mln.
In de post Nog te ontvangen zijn geen bedragen opgenomen die
betrekking hebben op het Ministerie van EZ of op andere ministeries.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

139

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Eigen vermogen
Tabel Vermogensontwikkeling 2009–2013

1
2
3

(Bedragen in € 1.000)

2009

2010

2011

2012

2013

Eigen vermogen per 1 januari
Saldo van baten en lasten
Directe mutaties in het Eigen
vermogen:
3a. uitkering aan moederdepartement
3b. bijdrage door moederdepartement ter versterking EV
3c. overige mutaties
Eigen vermogen per
31 december

6.068
72

6.140
(3.095)

3.045
458

3.503
556

4.059
476

15.000

6.140

3.045

3.503

4.059

19.535

Het eigen vermogen, exclusief bestemmingsreserve, bedraagt € 4,5 mln.
Dit is 4,0% van de gemiddelde jaaromzet van € 113,9 mln, berekend over
de laatste drie jaar, en valt daarmee binnen de in de Regeling Agentschappen gestelde maximumnorm van 5%.
Bestemmingsreserve
De bestemmingsreserve van € 15,0 mln komt voort uit een kapitaalstorting van het Ministerie van EZ met een specifieke bestemming. Dit
betreft een bijzondere bijdrage van het moederdepartement ter dekking
van de transitiekosten als gevolg van het besluit tot opsplitsing van DLG.
De bestemmingsreserve mag alleen ten behoeve van de transitiekosten
die worden gemaakt als gevolg van de opsplitsing worden aangewend,
een eventueel surplus valt vrij. Voor het vormen van de bestemmingsreserve is toestemming verleend door het Ministerie van Financiën.
Voorzieningen
Bedragen x € 1.000

Reorganisatie
Huurcontracten
Aansprakelijkheid
Totaal

Boekwaarde
1/1/2013

Dotaties

Onttrekkingen

Vrijval

Boekwaarde
31/12/2013

17.464
707
133
18.304

4.647
852
0
5.499

3.900
752
10
4.662

370
0

17.841
807
123
18.771

370

Voorziening reorganisatiekosten
In 2011 is het besluit genomen om in 2012 te gaan reorganiseren. Op
10 september 2012 is de reorganisatie gestart.
Voor de salariskosten en fte-gerelateerde materiële kosten van de
herplaatsingkandidaten is in 2013 € 3,1 mln onttrokken aan de
voorziening. Voor kosten van de organisatie en begeleiding van het
transitieproces en bevorderen van de mobiliteit is in 2013 € 0,8 mln
onttrokken aan de voorziening.
In oktober 2013 heeft de Staatssecretaris – na overleg met de provincies
over de uitwerking van het Onderhandelingsakkoord decentralisatie
natuur – besloten tot opsplitsing van DLG in een provinciaal deel en een
rijksdeel. In de reorganisatievoorziening is nog geen rekening gehouden
met een verdere krimp van het personeelsbestand naar aanleiding van dit
besluit, dat een overgang van 400 fte naar de provincies tot gevolg heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

140

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Er is nog geen organisatiebesluit vastgesteld om de huidige omvang van
de voorziening te kunnen herberekenen.
Voorziening verlieslatende huurcontracten
In 2013 is er voor de huurkosten van kantoorlocaties in Tilburg,
Leeuwarden en Arnhem € 0,8 mln ten laste van de voorziening gebracht.
Crediteuren/Nog te betalen
In de post Crediteuren zijn geen bedragen opgenomen die betrekking
hebben op het Ministerie van EZ of op andere ministeries. Dit geldt ook
voor de post Nog te betalen.
Kasstroomoverzicht over 2013
Bedragen in € 1.000

1.
2.

3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2013 + stand depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2013 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

10.383
1.500
2.140

24.793
3.915
108
234
126

14.410
2.415
– 2.032
234
2.266

15.000
2.695
12.305

15.000
1.190
– 2.140
11.670

41.139

30.761

– 2.140

1.505
2.140
635
10.378

Operationele kasstroom
De gerealiseerde operationele kasstroom bedraagt € 2,4 mln meer dan
begroot. De voornaamste oorzaak van de hogere operationele kasstroom
is een € 4,0 mln hoger openstaand bedrag aan kortlopende schulden ten
opzichte van eind 2012 en de verhoging van de voorzieningen met € 0,5
mln. Daar tegenover staat een € 2,3 mln hoger openstaand bedrag aan
vorderingen en nog te ontvangen bedragen.
Investeringen en desinvesteringen
De investeringen in 2013 zijn € 2,3 mln lager dan begroot. De oorzaak
hiervan is dat er geen nieuwe gebouwen zijn betrokken en dat, mede naar
aanleiding van het besluit tot opsplitsing, de investering in systeemontwikkeling is stopgezet en niet meer geactiveerd. In 2013 is er per saldo
€ 0,1 mln geïnvesteerd in activa, dit betreft auto’s en inventaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

141

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Doelmatigheidsindicatoren

Kostprijzen per product (groep)
Tarieven
Tarieven/uur
Index in reële termen t.o.v. 2013 (2013= 100)
Omzet per productgroep (€ x mln) exclusief
additionele opbrengsten
Verwerving en vervreemding grond
Exploitatie grond
Planvorming
Planuitvoering
Adviezen aanvragen
Uitvoeren subsidie regelingen
Adviezen algemeen en beleid
Informatieverstrekking
Totaal
Fte
Fte-totaal (excl. Externe inhuur)
Personeelskosten per fte
Verhoudingen direct/ indirect (excl. externe inhuur)
Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten (% van totale baten)
Kwaliteit
Klanttevredenheid

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Begroting
2013

€ 105,33

€ 103,39
95

€ 109,40
101

€ 110,31

€ 108,50
100

20.084
1.722
21.759
43.577
3.856
11.019
26.214
988
129.219

15.914
1.137
17.945
40.908
3.334
12.046
29.689
809
121.782

12.910
1.266
14.910
36.077
940
13.268
25.061
396
104.828

13.014
1.902
10.613
33.903
4.426
10.923
22.263
1.595
98.639

12.400
900
14.000
32.000
2.600
9.400
23.200
600
95.200

1.278

1.117
66.000
69,5/30,5

1.042

963
68.600

900
68.000
76/24

– 2,27%

0,3%

0,5%

0,5%

2,6%

–

–

7,0

–

7,3

Toelichting op doelmatigheidsindicatoren
De omzet per productgroep is met € 6,2 mln afgenomen ten opzichte van
2012.
Het aantal fte dat DLG ultimo 2013 in dienst had, bedraagt 963 fte
(inclusief herplaatsingskandidaten). Ten opzichte van 2012 is er sprake van
een afname van 79 fte. DLG staat de komende jaren voor een
krimpopgave. Vooralsnog gaat het vigerende organisatiebesluit uit van
een afname tot ca. 750 fte eind 2014. In 2014 wordt in een organisatiebesluit verder uitgewerkt wat de consequenties zijn van de overgang van
400 fte naar provincies en de daaruit volgende opsplitsing van DLG.
Het gerealiseerde saldo van baten en lasten bedraagt 0,5% van de totale
baten ten opzichte van een begroot percentage van 2,6%. De verklaring is
dat de gerealiseerde baten en de gerealiseerde lasten beide weliswaar
hoger zijn dan begroot, maar dat dit bij de baten minder het geval is dan
bij de lasten. Hierdoor is het gerealiseerde saldo van baten en lasten in
euro’s lager dan begroot, en daardoor ook als percentage van de totale
baten.
DLG laat tweejaarlijks een onafhankelijke instantie de klanttevredenheid
bij opdrachtgevers en derden onderzoeken. De resultaten van het laatste
klanttevredenheidsonderzoek zijn medio 2012 beschikbaar gekomen. DLG
heeft bij dit onderzoek een 7,0 gescoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

142

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Dienst Regelingen (DR)
Staat van Baten en Lasten
Bedragen in € 1.000

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten
– Waarvan eigen personeel
– Waarvan externe inhuur
Materiële kosten
– Waarvan apparaat ICT
– Waarvan bijdrage aan SSO’s
Afschrijvingskosten
Immaterieel
Materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2012

127.531
2.100
15.000
10

147.995
768
13.414
43

20.464
– 1.332
– 1.586
33

146.208
1.293
13.816
11

144.641

162.220

17.579

161.328

71.012
63.590
7.422
60.104

86.346
63.796
22.550
59.665

15.334
206
15.128
– 439

87.894
59.174
28.720
60.382

39.631

36.654

– 2.977

41.316

12.490
446

12.765
485

275
39

11.784
490

589

349

– 240

788

144.641

159.610

14.969

161.338

0

2.610

2.610

– 10

Toelichting op de baten
Omzet moederdepartement
De stand van de omzet moederdepartement, zoals opgenomen in de
oorspronkelijk vastgestelde begroting, was inclusief een nog niet
gefinancierde bijdrage voor het Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer (SNL) van € 10 mln. In het voorjaar van 2013 is vanuit het
moederdepartement aan DR een opdracht verleend op basis van een
ingediende offerte, waarbij een bedrag is overeengekomen van bruto
€ 150,5 mln. Bij eerste en tweede suppletoire begroting 2013 heeft
bijstelling van de oorspronkelijk vastgestelde bijdrage (inclusief de reeds
begrote middelen voor SNL) plaatsgevonden, ten behoeve van de
financiering van het opdrachtenpakket.
De Directoraten-generaal Natuur & Regio (N&R) en AGRO zijn de
belangrijkste opdrachtgevers voor DR. De opgenomen omzet vertegenwoordigt de opdracht die DR in 2013 voor beide opdrachtgevers heeft
uitgevoerd. Een deel van dit pakket is vanwege de late invulling van weten regelgeving doorgeschoven naar 2014. Het gaat om delen van de
opdrachten Nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), Nieuw
Mestbeleid (NMB) en Beheer Grootschalige Topografie (BGT). Naast de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

143

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
voorbereiding van de fusie met AgNL heeft DR ook te maken gehad met
extra werkzaamheden dit boekjaar. Te weten de voorbereiding en
overkomst (per oktober 2013) van betaalorgaantaken DLG, meerwerk
betreffende vergunningverlening en het voorbereiden van de overgang in
2014 van de medebewindstaken van de productschappen naar RVO.nl. Op
de vermelde omzet moederdepartement is een bijdrage in de uitvoeringskosten door derden in mindering gebracht. Deze vergoedingen zijn
verantwoord bij Omzet derden.
Voor een uitsplitsing van de omzet naar de belangrijkste opdrachten
wordt verwezen naar de tabel bij de Doelmatigheidsindicatoren.
Omzet overige departementen
Bij de omzet overige departementen is er een aflopende activiteit te zien.
De meeste opdrachten bevinden zich in een afrondende fase.
Omzet Derden
Deze omzet betreft enerzijds een bijdrage door derden in de uitvoeringskosten die in opdracht van het moederdepartement plaatsvinden
(bijvoorbeeld heffingen en retributies). Deze bijdragen zijn op de omzet
moederdepartement in mindering gebracht. Anderzijds is sprake van
omzet vanuit opdrachten van derden. Op het totaal is een lichte afname te
zien van de omzet. Dit geldt met name voor leges Mest, Grondkamers en
Identificatie en Registratie (I&R) Runderen en Varkens. Deels is dit het
gevolg van een afname van de uitvoeringskosten van bestaande
opdrachten. Daarnaast is bij diverse opdrachten sprake van minder
volume.
Rentebaten
Over 2013 is op de Rekening-courant verhouding met het Ministerie van
Financiën een beperkte rente ontvangen. Dit is het gevolg van de lage
rentestand. Daarnaast is een viertal deposito’s uitgezet, allen met een
looptijd binnen 2013.
Toelichting op de lasten
Personele kosten en materiële kosten
De personele kosten vallen circa € 15,3 mln hoger uit dan wat in de
begroting was opgenomen. Het verschil zit nagenoeg volledig op de
externe inhuur.
De materiële kosten vallen circa € 0,4 mln lager uit, dit is met name
veroorzaakt door lager dan begrote ICT-kosten. Daarentegen was sprake
van hogere bureaukosten. In de bijdrage aan SSO’s zijn de kosten
opgenomen voor DICTU, de huurkosten van de gebouwen (via de
Rijksgebouwendienst) en de doorbelasting van P-direkt.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten op immateriële vaste activa vallen per saldo circa
€ 0,3 mln hoger uit. Dit is enerzijds het gevolg van een lager dan begroot
investeringsniveau op immateriële vaste activa in zowel 2013 als in
voorgaande boekjaren, waardoor er sprake was van lagere afschrijvingskosten. Anderzijds is versneld afgeschreven op immateriële vaste activa
waarvan is gebleken dat er sprake is van een kortere levensduur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

144

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Rentelasten
De rentelasten vielen circa € 0,2 mln lager uit dan begroot. Dit is
nagenoeg veroorzaakt door een lagere rentestand van de afgeroepen
lening in een voorgaand boekjaar. Daarnaast is er in 2013 in het geheel
geen lening afgeroepen.
Saldo van baten en lasten
De resultaatbestemming is de verantwoordelijkheid van de Secretarisgeneraal van het Ministerie van Economische Zaken als eigenaar van DR.
De financiële verantwoording, de controleverklaring en het voorstel voor
resultaatbestemming worden aan hem voorgelegd. Vooruitlopend op de
besluitvorming hieromtrent is het saldo van baten en lasten over het
boekjaar 2013, ad € 2,6 mln positief, gerubriceerd onder het eigen
vermogen.
Het positieve saldo van baten en lasten heeft als hoofdoorzaak dat door
een uiteindelijk groter werkpakket en daarmee een groter aantal declarabele uren meer dekking is gegenereerd voor de overheadkosten.
Daarnaast vielen de ICT-kosten lager uit. De realisatie van de afschrijvingskosten en rentekosten was circa € 0,1 mln hoger dan begroot.
Balans per 31 december 2013
Bedragen in € 1.000

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal Activa
Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het Ministerie van Financiën
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal Passiva

31-12-2013

31-12-2012

21.319

27.440

441
826
0
0
1.565
8.567
21.391
54.109

618
963

5.152
2.610
0
5.057
1.818
39.472
54.109

2.972
9.957
16.414
58.364

5.162
– 10
8.023
9.426
35.763
58.364

Eigen vermogen
De exploitatiereserve is gebonden aan een maximumomvang van 5% van
de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar. De maximaal
toegestane omvang van de exploitatiereserve bedraagt
€ 8,278 mln (2012: € 8,567 mln). Inclusief het onverdeeld resultaat 2013 is
sprake van een Eigen Vermogen van € 7,762 mln. Zodoende blijft het
Eigen Vermogen ultimo 2013 binnen het plafond.
Onder de Debiteuren en de Nog te ontvangen bedragen / Vooruitbetaalde
bedragen zijn de volgende bedragen begrepen voor vorderingen op het
Ministerie van EZ:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

145

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Bedragen in € 1.000
2013

2012

Kerndepartement
AgentschapNL
Dienst Landelijk Gebied
DICTU
NVWA

23
220
61
0
0

904
60
0
72
7

Totaal

304

1.043

Onder de Crediteuren en Nog te betalen bedragen / Vooruitontvangen
bedragen zijn de volgende bedragen begrepen voor schulden aan het
Ministerie van EZ:
Bedragen in € 1.000
2013

2012

Kerndepartement
AgentschapNL
Dienst Landelijk Gebied
DICTU
NVWA

14.420
42
363
7.386
0

7.973
0
4
7.607
0

Totaal

22.211

15.584

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting
2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

6.263

16.414

10.151

12.936
– 11.500

19.867
– 6.821
6
– 6.815
0

6.931
4.679
6
4.685
0

0

0

– 10.234
8.500
– 1.734

– 8.075
0
– 8.075

2.159
– 8.500
– 6.341

5.965

21.391

15.426

Kasstroomoverzicht over 2013
Bedragen in € 1.000

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

1

Rekening-courant RHB 1 januari 2013
+ stand depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
–/– Totaal investeringen
+ Totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
–/– Eenmalige uitkering aan
Moederdepartement
+ Eenmalige storting door
het moederdepartement
–/– Aflossingen op leningen
+ Beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2013 +
stand depositorekeningen
(=1+2+3+4)1

– 11.500

maximale roodstand € 0,5 mln

De stand liquide middelen (inclusief deposito’s) was per 1 januari 2013
€ 10,2 mln hoger dan begroot, per saldo veroorzaakt door een hogere
operationele kasstroom en een lagere financieringskasstroom over 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

146

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
In de begroting 2013 is rekening gehouden met een saldo van baten en
lasten van € 0 en een bedrag aan afschrijvingskosten van € 12,9 mln.
Voor de balansposten (exclusief de (im)materiële vaste activa) zijn geen
mutaties voorzien. Zodoende is rekening gehouden met een operationele
kasstroom van € 12,9 mln. In de realisatie is sprake van een positief saldo
van baten en lasten van € 2,6 mln. De afschrijvingskosten bedroegen
€ 13,3 mln. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door een lagere activering van
immateriële vaste activa in 2012 dan waar vanuit is gegaan bij de
begroting, anderzijds is sprake van een versnelde afschrijving van activa
in verband met een te verwachten kortere levensduur. Tenslotte is er een
afname van de kortlopende vorderingen met € 2,8 mln en een toename
van de kortlopende schulden met € 1,2 mln. Deze mutaties leiden tot een
operationele kasstroom van € 19,9 mln, € 7 mln hoger dan begroot.
De investeringen in 2013 bedroegen € 6,8 mln en zijn daarmee circa € 4,7
mln lager dan begroot. De investeringen zijn voor € 0,2 mln in materiële
vaste activa gedaan (vernieuwing keuken en inventaris restauratieve
voorziening) en voor € 6,6 mln in immateriële vaste activa. Dit betreft
maatwerk (web)applicaties voor Georegister (eGEO) en Omvorming
Programma Beheer (SNL). Er zijn enkele desinvesteringen gedaan in 2013.
Per saldo is de investeringskasstroom € 4,7 mln lager dan begroot.
Er is in 2013 voor € 8,1 mln afgelost op de leningen bij het Ministerie van
Financiën, circa € 2,2 mln lager dan begroot. Dit wordt veroorzaakt omdat
in eerdere jaren een lager dan begrote afroep van de leenfaciliteit is
gedaan. In 2013 heeft geen afroep plaatsgevonden van de leenfaciliteit.
Dit resulteert in een financieringskasstroom die € 6,3 mln lager is dan
begroot.
Met deze mutaties bedraagt de rekening-courant verhouding met het
Ministerie van Financiën ultimo 2013 € 21,4 mln en is daarmee € 5,0 mln
hoger dan ultimo 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

147

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Doelmatigheidsindicatoren
Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Begroting
2013

Tarieven per uur
Voorcalculatorisch integraal uurtarief
Index ten opzichte van 2012 (2012 = 100)

€ 90,50
89,6

€ 96,00
95,9

€ 99,90
100

€ 103,80
103,9

€ 99,90
100

Omzet per productgroep
(x € 1.000)
Omzet GLB
Omzet SNL
Omzet NMB

45.520
30.265
17.138

42.229
38.245
16.801

42.137
40.478
16.699

40.507
32.617
15.998

36.000
30.031
16.000

FTE-totaal
FTE-totaal (excl. Externe inhuur)

1.064,5

976,2

972,1

972

960

Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten (x € 1.000)
Saldo van baten en lasten als % van de totale baten

813
0,5%

608
0,4%

– 10
0,0%

2.610
1,6%

0
0%

Productiviteit
Facturabele / productieve uren

76,8%

76,1%

75,0%

74,0%

78,0%

22%
85%
43%
6,8
79%

51%
90%
81%
6,3
90%

40%
94%
86%
6,3
94%

32%
95%
95%
6,9
98%

25%
95%
85%
7,0
–

Overzicht kwaliteitsindicatoren
Gegrond verklaarde bezwaarschriften
Aandeel digitaal verwerkte aanvragen DR
Betaalschema BTR
Klanttevredenheid begunstigden DR
Betaaltermijn

Uurtarief
Ten tijde van het opstellen van de begroting 2013 was het tarief nog niet
definitief vastgesteld. In de begroting 2013 was alleen het concepttarief
opgenomen. Dat ging uit van een gelijkblijvende tarief voor 2013 ten
opzichte van 2012. De uiteindelijke stijging tussen 2012 en 2013 komt uit
op 3,9%.
Omzet per productgroep
Bij deze indicator is de jaaromzet van de drie grootste opdrachten van DR
weergegeven. Bij de omzetbepaling is bij zowel GLB als NMB ook de
gerealiseerde omzet in het kader van de vernieuwing meegenomen. De
omzet SNL betreft zowel het gedeelte in opdracht van de provincie als
voor het Rijk. Eventuele leges is in mindering gebracht op de omzet.
Gerealiseerde productiviteit
De productiviteit van de ambtelijke medewerkers zegt iets over de
doelmatigheid van de bedrijfsvoering: hoe efficiënt is de dienst geweest,
gegeven de inzet van ambtelijk personeel, in het realiseren van haar
doelstellingen en de uitvoering van haar productenpakket? Directe uren
buiten jaarplan en indirect (productieve) uren worden meegenomen. Uren
voor ziekte en verlof worden buiten beschouwing gelaten. Hoe hoger het
percentage, hoe efficiënter het omzettingsproces beschikbare uren naar
productieve uren. Dit heeft een kostverlagend effect. Voor 2013 was een
percentage van 78% aan facturabele/productieve uren begroot. De
realisatie is uitgekomen op 74%. Ten opzichte van 2012 is de productiviteit
afgenomen, met name als gevolg van inzet van medewerkers op nieuwe
ontwikkelingen zoals de vorming van RVO.nl. Deze activiteiten worden
niet als niet-facturabel aangemerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

148

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Kwaliteitsindicatoren
Gegrond verklaarde bezwaren
Deze indicator betreft het aantal (1.586) gegrond verklaarde bezwaarschriften afgezet tegen het totaal aantal afgehandelde bezwaarschriften in
2013. Het percentage bedraagt 32% en is verbeterd ten opzichte van 2012.
Aandeel digitaal verwerkte aanvragen
De indicator heeft betrekking op de aanvragen die binnen de Gecombineerde Data Inwinning (GDI) worden ingewonnen. De ontwikkeling om
maximaal digitaal te werken heeft dit jaar doorgezet.
Betaalschema BTR
Met de effectuering van 48.114 aanvragen ultimo 2013 op een totaal van
50.556 aanvragen is de doelstelling voor december 2013 ruimschoots
gehaald. Het percentage uitbetaling ultimo jaar is, met 95% nog nooit zo
hoog geweest. Eind juni 2014 dient 100% gerealiseerd te zijn.
Klanttevredenheid begunstigden DR
Het klanttevredenheidsonderzoek vindt ieder kwartaal plaats. De score van
DR bedroeg de laatste keer een 6,9, nagenoeg conform begroting.
Betaaltermijnen
Met een realisatie van bijna 98% tijdig betaalde facturen is de rijksbrede
norm van 90% van de facturen betalen binnen 30 dagen, ruimschoots
gehaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

149

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
Staat van baten en lasten
Bedragen in € 1.000

Omschrijving

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet DGF
Omzet derden
Bijzondere bijdrage moederdepartement
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Overige baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
Materiële kosten
– waarvan apparaat ICT
– waarvan bijdrage aan SSO’s
Afschrijvingskosten
Immaterieel
Materieel
– waarvan apparaat ICT
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting
2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie 2012

95.106
66.837
500
61.500

129.522
73.614
410
57.905

34.416
6.777
– 90
– 3.595

121.439
72.141
1.015
58.769

37
10.420

37
10.420

4.000
227.943

6.184
278.092

2.184
50.149

89
8.321
26.753
2.116
290.643

149.674
140.814
8.860
66.019

180.631
163.923
16.708
84.561

30.957
23.109
7.848
18.542

31.787

35.015

3.228

5.786
5.214

4.796
4.949

– 990
– 265

4.719
4.626

500
750

2.004
486

1.504
– 264

26.921
742

227.943

277.427

49.484

290.704

0

665

665

– 61

179.651

74.045

Toelichting op de baten
Omzet moederdepartement
In 2013 is de omzet moederdepartement € 34,4 mln hoger dan begroot als
gevolg van:
– het bij 1e suppletoire begroting in overeenstemming brengen van de
beschikbare budgetten en de voor de uitvoering benodigde middelen
conform de reactie op de motie Jacobi c.s. (TK, 33 400, nr. 66) van de
Staatssecretaris EZ van 21 januari 2013 met € 24,2 mln;
– een aanvulling op het opdrachtenpakket met in totaal € 6,6 mln voor
onder andere:
• opsporingswerkzaamheden in het kader van «misdaad loont niet»;
• overheveling van budgetten voor dierproeven van VWS;
• implementatie en uitvoering bestuurlijke boetes in het kader van de
wet dieren;
• uitbreiding van het toezicht op levend vee transporten – Quality
system Livestock Logistics – (QLL);
• aanvullend budget voor bestrijding invasieve exoten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

150

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
•

–
–

aanvullend budget afschrijvingslasten elektronisch systeem
visketen;
uitstel van de invoering van de herziening van het retributiestelsel € 2
mln;
balansmutaties ad € 1,6 mln in verband met realisatie onderhanden
werk 2012 en reservering afschrijvingslasten voor het elektronische
export certificeringsysteem (Client).

Omzet meoderdepartement
Bedragen x € 1.000

Toezicht
Inlichtingen & opsporing
Klantinteractie & dienstverlening
Advies & vertegenwoordiging
Incident- & crisismanagement
Laboratoriumonderzoek
Kennis & Expertise
Communicatie
Overig
Totaal

Oorspronkelijke
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijke
begroting

Realisatie 2012

57.698
10.536
6.512
6.935
4.082
2.851
3.408
1.086
1.997
95.106

61.977
11.135
7.355
5.920
3.757
3.133
3.211
827
32.207
129.522

4.279
599
843
– 1.015
– 325
282
– 197
– 259
30.208
34.416

57.402
11.334
8.211
7.110
4.871
2.852
3.762
976
24.921
121.439

omzet overige departementen
De omzet overige departementen bestaat volledig uit de bijdrage van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De gerealiseerde
omzet is € 6,8 mln hoger dan begroot als gevolg van:
– een bij 1e suppletoire begroting structurele ophoging met € 4,9 mln
om de beschikbare budgetten in overeenstemming te brengen met de
voor de uitvoering benodigde middelen conform de reactie op de
motie Jacobi c.s. (TK, 33 400, nr. 66) van de Staatssecretaris EZ van
21 januari 2013;
– budgetoverheveling EZ per saldo € 0,1 mln;
– bij 2e suppletoire begroting aanvullende opdrachten van € 0,8 mln, in
verband met de bestrijding van de tijgermug en de paardenvleesaffaire;
– loon- en prijsbijstelling € 0,9 mln.
– onderhanden werk 2012 € 0,1 mln;
Omzet overige departementen
Bedragen x € 1.000

Toezicht
Inlichtingen & opsporing
Klantinteractie & dienstverlening
Advies & vertegenwoordiging
Incident- & crisismanagement
Laboratoriumonderzoek
Kennis & Expertise
Communicatie
Overig
Totaal

Oorspronkelijke
vastgestelde
begroting 2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijke
begroting 2013

Realisatie 2012

34.870
609
5.431
1.486
1.026
10.696
5.083
573
7.064
66.837

40.743
646
6.652
1.441
1.070
7.945
4.613
436
10.068
73.614

5.873
37
1.221
– 45
44
– 2.751
– 470
– 137
3.004
6.777

38.726
656
6.750
1.463
1.086
8.062
4.681
442
10.275
72.141

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

151

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Omzet derden
De omzet derden is € 3,6 mln lager dan begroot als gevolg van de
uitgestelde invoering van het nieuwe retributiestelsel (€ 2 mln) en een
dalende vraag vanuit de markt. Deze daling doet zich voornamelijk voor
bij roodvleesslachterijen en de laboratoriumonderzoeken. De afname van
het toezicht door de effecten van het programma Vereenvoudiging
Regeldruk Vleesketen is door vertraging vooralsnog gering.
Vrijval voorzieningen
De vrijval van € 10,4 mln is het gevolg van € 9,7 vrijval leegstand/afkoop
gebouwen onder andere door voortzetting huurverplichting laboratorium
Groningen en een later tijdstip afkoop laboratoria Zwijndrecht en
Eindhoven. Van de vrijval leegstand/afkoop gebouwen is, in overleg met
de eigenaar, € 5,7 mln aan het eigen vermogen toegevoegd. De reorganisatievoorziening heeft een vrijval van € 0,5 mln als gevolg van uitstroom
medewerkers naar ander werk. De voorziening claimrisico heeft een
vrijval van € 0,2 mln door lager dan begrote uitkeringen van claims.
Overige baten
De hogere overige baten ad € 2,1 mln zijn voornamelijk het gevolg van
opbrengsten EU projecten.
Toelichting op de lasten
Personele kosten
De begroting voor personele lasten stijgt met € 31 mln. Hiervan is € 20,6
mln het gevolg van het in lijn brengen van de begroting met de werkelijke
eigen personele kosten benodigd voor het realiseren van het afgesproken
werkpakket 2013.
De stijging van de opbrengsten door toename van het opdrachtenpakket
is gepaard gegaan met een grotere benodigde inzet. Daarnaast laten de
sociale lasten een stijging zien. De harmonisatie van de arbeidsvoorwaarden heeft geleid tot een grotere additionele kostenpost dan verwacht.
Door deze drie factoren stijgen de ambtelijke personeelskosten met € 2,5
mln.
De personele lasten zijn voorts € 7,8 mln hoger door extra inhuur,
noodzakelijk voor:
– de hier boven geschetste extra opdrachten en meer werk voor derden
in het primaire proces;
– extra inzet nodig in het kader van bestuurlijke boetes wet dieren
(opleiding en uitvoering) van eigen
dierenartsen en practitioners;
– juridische inhuur ter afhandeling van een stijgend aantal WOB
verzoeken;
– tijdelijke specialistische ondersteuning bij verbetering van de
bedrijfsvoering.
Materiële kosten
Doordat de werkelijke materiële kosten hoger zijn dan was voorzien in het
werkpakket 2013 is een ophoging van het budget voor materiële kosten
met € 18,5 mln noodzakelijk gebleken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

152

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Bijdragen SSO’s
De bijdragen aan SSO’s zijn met € 3,2 mln hoger dan begroot. Enerzijds is
de bijdrage aan DICTU € 4,4 mln hoger terwijl de bijdrage aan de
Rijksgebouwendienst (RGD) € 1,2 mln lager uitvalt.
Afschrijvingskosten immaterieel
Door behoudend te investeren en op een later moment te activeren zijn de
afschrijvingskosten lager dan begroot.
Dotatie voorziening
De dotatie voorziening is € 1,5 mln hoger dan begroot door een hogere
dotatie van € 0,6 mln aan claims, geschillen en rechtsgedingen. Voor
compensatie van ten onrechte afgetopte meeruren van medewerkers in
het verantwoordingssysteem is € 0,9 mln gedoteerd.
Rentelasten
Lagere rentepercentages op de leningen bij het Ministerie van Financiën
heeft lagere rentelasten tot gevolg.
Toelichting Slotwetmutaties
In de suppletoire begrotingen zijn de begrotingsmutaties gedurende 2013
toegelicht. Ten opzichte van de stand 2e suppletoire begroting 2013 zijn de
realisatiestanden voor de baten en lasten gestegen met circa € 11,5 mln.
Dit is opgenomen in de Suppletoire begrotingsstaat inzake de agentschappen van de Slotwet. Hieronder treft u een toelichting aan.
De Slotwetmutatie op de baten bedraagt € 11,5 mln. Dit is enerzijds het
gevolg van een € 10,4 mln hogere vrijval voorzieningen, € 3,2 mln hogere
overige baten en € 0,5 mln omzet derden en anderzijds € 2 mln lagere
omzet moederdepartement (nog niet geheel gerealiseerde projecten die in
2014 worden afgerond) en € 0,6 mln lagere omzet overige departementen
en Diergezondheidsfonds.
De Slotwetmutatie op de lasten bedraagt € 11,7 mln. Dit is onder andere
het gevolg van hogere materiële kosten door de terugbetaalverplichting
op de vrijval voorziening leegstand van € 9,7 mln en een hogere dotatie
van € 1,5 mln aan de voorziening Claims en personele kosten.
Bovengenoemde Slotwetmutaties waren bij de 2e suppletoire begroting
2013 nog niet voorzien en vloeien voort uit het opstellen van de jaarrekening 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

153

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Balans per 31 december 2013
Bedragen in € 1.000
Balans 2013

Balans 2012

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
– grond en gebouwen
– installaties en Inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

10.122

12.976

4.107
6.698
17.671
756
9.473
9.262
58.414
116.503

4.004
5.848
17.570
1.096
9.807
34.246
39.097
124.644

Passiva
Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij Ministerie van Fin.
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

9.583
665
29.949
26.634
5.383
44.289
116.503

3.920
– 61
42.444
24.496
7.643
46.202
124.644

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

154

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Voorzieningen
Bedragen in € 1.000

Claims, geschillen en rechtsgedingen
Leegstand / afkoop gebouwen
Reorganisatiekosten
Personele kosten (regulier)

Boekwaarde
1-1-2013

Dotaties

Onttrekking

Vrijval

Boekwaarde
31-12-2013

494
31.941
9.766
243
42.444

1.135

– 120
– 35
– 3.913
– 11
– 4.079

– 226
– 9.698
– 448
– 48
– 10.420

1.283
22.208
5.405
1.053
29.949

869
2.004

Claims
In het afgelopen jaar is de voorziening claims en geschillen € 1,1 mln
gedoteerd. De vrijval en onttrekkingen bedragen € 0,4 mln.
Leegstand/afkoop gebouwen
Het afgelopen jaar zijn de wederopleveringskosten van het pand in
Zutphen onttrokken aan de voorziening leegstand. Het beleid omtrent de
afkoop van het laboratorium te Groningen is als gevolg van voortschrijdend inzicht gewijzigd, de huurverplichting wordt uitgediend.
Hierdoor is ultimo 2013 € 22,2 mln voorzien voor wederopleveringskosten
voor het kantoorpand te Amsterdam en de afkoop van de laboratoria in
Zwijndrecht en Eindhoven. Het gewijzigde beleid heeft een vrijval van
€ 9,7 mln tot gevolg. Van dit bedrag is, in overleg met de eigenaar, € 5,7
mln aan het eigen vermogen toegevoegd.
Reorganisatie- en personele kosten
Aan de hand van het ontwikkelde organisatieplan zijn herplaatsingskandidaten begeleid in het vinden van een andere functie. Kosten voor
salaris-/WW- en materiële kosten zijn ten laste van de voorziening
geboekt. Door de uitstroom is ruim € 0,4 mln vrijgevallen. Voor compensatie van ten onrechte afgetopte meeruren in het verantwoordingssysteem is € 0,9 mln gedoteerd.
Tabel Vermogensontwikkeling 2013

1
2
3

Bedragen x € 1.000

2011

2012

2013

Eigen vermogen per 01/01
Saldo van baten en lasten
Directe mutaties in het EV:
3a uitkering aan moederdepartement
3b bijdrage moederdepartement ter versterking eigen
vermogen
3c overige mutaties
Eigen vermogen per 31/12
Omzet
Vermogensplafond (5%)

3.661
259

3.920
– 61

3.859
665

3.920
304.205

3.859
290.643

5.724
10.248
278.092
14.549

Onder de crediteuren en de nog te betalen bedragen / ontvangen facturen
zijn de volgende bedragen begrepen voor schulden aan het Ministerie van
EZ:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

155

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Bedragen in € 1.000

Moederdepartement
DICTU
Agentschap NL

2013

2012

6.019
1.385
4
7.408

10.947
289
11.236

Onder de debiteuren en de nog te ontvangen bedragen zijn de volgende
bedragen begrepen voor vorderingen op het Ministerie van EZ:
Bedragen in € 1.000

Moederdepartement
Dienst Landelijk Gebied
Dienst Regelingen
Agentschap NL
Nederlandse Mededingings Autoriteit

2013

2012

345
18
706
61

23.343
88
18

1.130

5
23.454

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting
2013

Realisatie
2013

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2013

24.331
– 3.492
– 11.010
– 11.010

39.097
7.798
– 10.334
2.387
– 7.947

14.766
11.290
676
2.387
3.063

– 11.130
11.010
– 120

18.000
– 10.612
12.078
19.466

18.000
518
1.068
19.586

9.709

58.414

48.705

Kasstroomoverzicht over 2013
Bedragen in € 1.000

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2013 + stand depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2013 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

(*noot: maximale roodstand € 0,5 mln)

Toelichting
Rekening-courant RHB
Het saldo rekening-courant op 1 januari is € 14,8 mln hoger onder andere
als gevolg van:
• een betaling in 2012 van € 10 mln door de eigenaar als onderdeel van
een bijdrage van € 33 mln voor de voorziening afkoop laboratoria met
als doel de huisvestingskosten structureel te verlagen;
• een resultaat 2012 dat € 3,9 mln hoger uitvalt dan de prognose bij de
2de suppletoire 2012;
• aanvullende balansmutaties ad € 0,9 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

156

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Operationele kasstroom
De verhoging van de operationele kasstroom met € 11,3 mln wordt mede
veroorzaakt door aanvullende opdrachten/financiering ad € 8,6 mln
verstrekt door EZ en € 1,7 mln verstrekt door VWS. Daarnaast heeft
(gesaldeerd) voor € 1 mln aan overige balansmutaties plaatsgevonden.
Investeringskasstroom
De € 10,3 mln aan investeringen is als volgt opgebouwd: € 2,2 mln
systeemontwikkeling, € 1,1 mln laboratoriumapparatuur, € 5,3 mln
dienstauto’s en € 1,8 mln inventaris, verbouwingen en overig.
De investeringskasstroom is € 3,1 mln lager als gevolg van € 0,7 mln
lagere investeringen en € 2,4 mln aan desinvesteringen. De desinvestering betreft naast € 0,3 mln systeemontwikkeling voor € 2,1 mln aan
dienstauto’s. Tegenover de laatste desinvestering staat € 1,8 mln aan
verkoopopbrengsten dienstauto’s.
Financieringskasstroom
De financieringskasstroom van € 19,6 mln komt tot stand door de betaling
van € 18 mln door EZ voor een openstaande vordering 2012 in verband
met de bijdrage van € 33 mln voor de dotatie voorziening afkoop
laboratoria. Daarnaast is enerzijds voor € 0,5 mln versneld in 2012 aan
leningen afgelost waardoor de aflossing in 2013 lager uitvalt en anderzijds
is het leenplafond in 2013 verhoogd en voor € 1,1 mln meer aan leningen
afgeroepen.
Doelmatigheidsindicatoren
Realisatie
2010
Gemiddelde Kostprijs (€/uur)
Tarieven
Index in reële termen t.o.v. 2012 (2012 = 100)
Omzet per productgroep (x € mln.)
Toezicht
Advies en Vertegenwoordiging
Klantinteractie en dienstverlening
Inlichtingen en opsporing
Incident en crisismanagement
Laboratoriumonderzoek
Kennis en expertise
Communicatie
FTE
Aantal FTE (excl. externe inhuur)
Verhouding FTE direct/indirect (excl externe inhuur)
Personeelskosten per fte
Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten als % van de totale baten
Kwaliteit
Afhandelsnelheid informatieverzoeken, klachten en
meldingen
Naamsbekendheid
– spontaan
– geholpen

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Begroting
2013

94,13

95,95

Nvt
100

100,5

100,06

100

159
8
19,4
11,9
4
20,4
11,3
2

153,5
8,5
23,5
12
6
19
10,5
1,5

149,4
7,6
20,9
11,8
5,2
16,5
9,2
1,3

141
9
18
11
6
19
10
2

2.347
1.802/545
64.869

2.168
1.741/427
71.004

2.163
1.733/430
70.143

2.140
1.727/413
70.000

0,08%

– 0,02%

0,24%

0,00%

96,8%

52%

64%

95%

17%
75%

20%
73%

41,8%
90,4%

20%
80%

Gemiddelde kostprijs
De kostprijs is nagenoeg gelijk aan 2012. De geringe stijging van € 0,06
wordt veroorzaakt door wijzigingen in de formatie. Index in reële termen
ten opzichte van 2012: € 94,07 (2012 = 100)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

157

To e l i c h t i n g b i j d e s a m e n v a t t e n d e v e r a n t w o o r d i n g s s t a a t
inzake agentschappen
Afhandelsnelheid informatieverzoeken, klachten en meldingen
Van de 9.181 informatieverzoeken en 15.221 meldingen die de NVWA
bereikte in 2013 is 64% binnen 6 weken volledig afgehandeld. Als de
afhandeling van een informatieverzoek of melding langer dan 6 weken in
beslag neemt, is na 6 weken aan de melder een brief verzonden dat de
afhandeling meer tijd in beslag neemt, waarmee 89% binnen 6 weken een
terugkoppeling ontvangt. Als er een inspectie of monsteronderzoek
uitgevoerd moet worden kost de afhandeling veelal onvermijdbaar meer
tijd. In het komend jaar gaat de NVWA extra aandacht besteden aan een
tijdige terugkoppeling.
Naamsbekendheid
De hogere score totale naamsbekendheid 90,4%, is het gevolg van het
gebruik van een internetpanel in plaats van het telefonisch onderzoek
zoals in voorgaande jaren. Vooraf was bekend dat de nieuwe meetmethode een trendbreuk zou opleveren. Deze nieuwe meting moet om deze
reden worden gezien als een «0-meting».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

158

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

1.4.4 SALDIBALANS EZ PER 31 DECEMBER 2013
Saldibalans per 31 december 2013 van het Ministerie van Economische Zaken (Hoofdstuk XIII)
(bedragen x € 1.000)
Debet
1)
3)
4)
6)

Uitgaven ten laste van
de begroting
Liquide middelen
Rekening-courant RHB
Uitgaven buiten
begrotings-verband
(=intracomptabele
vorderingen)
Subtotaal

31-12-2013

31-12-2012

5.014.864
96.711
13.018.044

4.853.752
92.890
7 538 587

810.574

720.068

18.940.193

13.205.297

2)

5)
7)

Openstaande rechten

9a)

10)

Extra-comptabele
vorderingen

10a)

11a)

Tegenrekening
extra-comptabele
schulden
Voorschotten

12)
13a)
14a)

15)

Tegenrekening
garantieverplichtingen
Tegenrekening
openstaande verplichtingen
Deelnemingen

Totaal

2.762.005
11)

12a)
12.056.297

11.868.158
13)

5.054.337

21.281.928

31-12-2013

31-12-2012

Ontvangsten ten gunste
van de begroting

17.974.573

12.543.580

669.155

451.378

296.465

210.339

18.940.193

13.205.297

3.784.568

2.762.005

12.056.297

11.868.158

5.054.337

5.873.545

Begrotingsreserve
Ontvangsten buiten
begrotingsverband
(=intra-comptabele
schulden)
Subtotaal

9)

3.784.568

Credit

Tegenrekening
openstaande rechten
Tegenrekening
extra-comptabele
vorderingen
Extra-comptabele
schulden
Tegenrekening
voorschotten
Garantieverplichtingen

5.873.545
14)

Openstaande verplichtingen
21.281.928

20.570.981

15a)

1.435.000

1.420.566

62.552.323

55.700.552

20.570.981

1.435.000

1.420.566

Tegenrekening
deelnemingen

62.552.323

55.700.552

Totaal

2.2 Toelichting op de saldibalans
Algemeen
De balansposten zijn bepaald en gewaardeerd overeenkomstig de
geldende voorschriften van de Comptabiliteitswet. Indien van de geldende
voorschriften wordt afgeweken is dit nader toegelicht.
Alle bedragen zijn opgenomen in duizenden euro’s tenzij anders vermeld.
Door afronding van bedragen op duizenden euro’s kunnen totaaltellingen
niet aansluiten bij de som der delen.
Toelichting per balanspost
Balanspost 1 Uitgaven ten laste van de begroting 2013
5.014.864
De uitgaven over 2013 zijn gespecificeerd in het jaarverslag van EZ (hoofdstuk XIII),
onderdeel uitgaven, artikelen 11 t/m 14, 16 t/m 18 en 40.

Balanspost 2 Ontvangsten ten gunste van de begroting 2013
17.974.573
De ontvangsten over 2013 zijn gespecificeerd in het jaarverslag van EZ (hoofdstuk XIII),
onderdeel ontvangsten, artikelen 11 t/m 14, 16 t/m 18 en 40.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

159

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

Balanspost 3 Liquide middelen
96.711
De post liquide middelen bestaat uit de aanwezige banksaldi bij kasbeheerders inzake
contante waarborgen en enkele kleine kassen. Tevens is hierin opgenomen het saldo van
de bankrekening van EZ bij het Groenfonds per 31 december 2013 ad. € 90,4 mln.

Balanspost 4 Rekening-Courant Rijkshoofdboekhouding
13.018.044
Op de rekening-courant Rijkshoofdboekhouding is de financiële verhouding tussen EZ
en de Rijksschatkist van het Ministerie van Financiën per 31 december 2013 geadministreerd. Het bedrag op de saldibalans is overeenkomstig de saldo opgave per
31 december 2013 van het Ministerie van Financiën.

Toelichting:
Het saldo rekening-courant met het Ministerie van Financiën is als volgt samengesteld:
Vordering
R/C RHB: Ministerie van Economische Zaken
R/C RHB: Begrotingsreserves Ministerie van Economische Zaken

12.348.889

Totaal

13.018.044

Schuld

669.155

Balanspost 5 Begrotingsreserves
669.155
De begrotingsreserves zijn een meerjarige budgettaire voorziening die EZ aanhoudt op
afzonderlijke rekening-couranten bij het Ministerie van Financiën.

Toelichting:
EZ maakt gebruik van tien interne begrotingsreserves. De toevoegingen
aan en onttrekkingen van deze reserves die respectievelijk ten laste of ten
gunste van de begroting plaatsvinden zijn in het jaarverslag toegelicht bij
de aangegeven artikelen.
De post begrotingsreserve is per 31 december 2013 als volgt opgebouwd:
Reserves artikel 13
Begrotingsreserve scheepsbouwgarantie
Begrotingsreserve Garantie Ondernemersfinanciering
Begrotingsreserve BMKB
Reserves artikel 14
Begrotingsreserve garantieregeling geothermie
Begrotingsreserve duurzame energie
Reserves artikel 16
Begrotingsreserve Landbouw
Begrotingsreserve Visserij
Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
Begrotingsreserve apurement
Reserve artikel 17
Begrotingsreserve groen onderwijs
Totaal begrotingsreserves

25.044
64.621
30.000
10.830
225.007
57.257
20.459
58.064
177.792
83
669.155

Van de Begrotingsreserve Landbouw zal in 2014 bij Voorjaarsnota € 14
mln worden onttrokken om dit bedrag in te zetten voor de regelingen
Programma Aanpak Stikstof.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

160

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

Balanspost 6 Uitgaven buiten begrotingsverband
810.574
Onder de uitgaven buiten begrotingsverband zijn bedragen opgenomen die niet ten
laste van de begroting behoeven te worden gebracht. Dit omdat deze uitgaven met
derden zullen worden verrekend.

Toelichting:
De uitgaven buiten begrotingsverband zijn als volgt te specificeren:
Bedrag
EU uitgaven ELGF
EU uitgaven ELFPO
Opdrachten derden
Vordering EU inzake dierziektebestrijding
Vordering POP 2
Salarisvoorschotten
Diverse
Totaal

747.978
24.574
24.874
6.564
2.977
1.485
2.122
810.574

EU uitgaven ELGF en ELFPO
De gelden die EZ voor de Europese fondsen ELGF en ELFPO voorfinanciert betreffen de declaraties van de maanden november (16/10 – 30/11) en
december. De gedeclareerde bedragen van deze maanden zijn in 2014
ontvangen respectievelijk in de maanden januari en februari. De navolgende tabellen geven inzicht in de totaalbedragen van uitgaven en
ontvangsten met betrekking tot het ELGF en ELFPO van de jaren waarvan
de declaraties nog niet door de Europese Commissie zijn vastgesteld.
EU uitgaven ELGF
Omschrijving
Restant ELGF schuld voorgaand dienstjaar

Bedrag
– 1.792

Boekjaar 2013,
in 2012
gerealiseerde
uitgaven1 (+)
Vordering 31 december 2012
Boekjaar 2013,
in 2013
gerealiseerde
uitgaven (+)
Ontvangsten uit
ELGF boekjaar
2013 (–/–)
Afrekening
2012 (–/–)
Te weinig ontvangen boekjaar 20132

664.173
662.381

220.500

883.450
1.792
1.223

Boekjaar 2014,
in 2013
gerealiseerde
uitgaven (+)
Vordering 31 december 201

746.755
747.978

1

Het boekjaar voor het ELGF loopt van 16 oktober tot en met 15 oktober van het volgende jaar.
De jaardeclaratie is lager vastgesteld dan de maandelijkse gedeclareerde bedragen. Naar
verwachting zal de Europese Commissie de jaaraangifte 2013 in 2014 definitief vaststellen en het
te weinig ontvangen bedrag verrekenen.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

161

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

EU uitgaven ELFPO
Omschrijving
Restant ELFPO schuld voorgaand dienstjaar

Bedrag
– 241

Boekjaar 2013,
in 2012
gerealiseerde
uitgaven1(+)
Vordering 31 december 2012
Boekjaar 2013,
in 2013
gerealiseerde
uitgaven (+)
Ontvangsten uit
ELFPO boekjaar
2013 (–/–)
Afrekening
2012 (–/–)
Te veel ontvangen boekjaar 20132
Boekjaar 2014,
in 2013
gerealiseerde
uitgaven (+)
Vordering 31 december 2013

26.105
25.864

73.367

100.624
1.139
– 254

24.828
24.574

1

Het boekjaar voor het ELFPO loopt van 16 oktober tot en met 15 oktober van het volgende jaar
De jaardeclaratie is lager vastgesteld dan de per kwartaal gedeclareerde bedragen. Naar
verwachting zal de Europese Commissie de jaaraangifte 2013 in 2014 definitief vaststellen en het
teveel ontvangen bedrag verrekenen.
2

Opdrachten derden
AgNL, Dienst Regelingen en Dienst Landelijk Gebied voeren opdrachten
uit voor derden. Het betreft publieke, particuliere als Europese organisaties.
Vordering EU inzake dierziektebestrijding
Vordering op EU inzake uitvoering dierziektebestrijding (salmonella, bse).
Vordering POP 2
Vorderingen op derden in het kader van de uitvoering van de regeling
plattelandsontwikkeling.
Salarisvoorschotten
Dit betreft vooruitbetalingen aan personeel inzake salarissen en diverse
vergoedingen in afwachting van definitieve verrekening.
Balanspost 7 Ontvangsten buiten begrotingsverband
296.465
Onder de ontvangsten buiten begrotingsverband zijn de bedragen opgenomen die niet
ten gunste van de begroting behoeven te worden gebracht. Dit omdat deze ontvangsten
zullen worden verrekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

162

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

Toelichting:
De ontvangsten buiten begrotingsverband zijn als volgt te specificeren:
Bedrag
Opdrachten derden
Stortingen provincies voor ILG en andere regelingen DLG
ELFPO werkkapitaal
Bureau Beheer Landbouwgronden
Te verrekenen met provincies pop-gelden
Verschuldigde sociale premies en loonheffing
Octrooitaxen
Stortingen voor bommenregeling
Contante waarborgen productschappen
Diverse

108.580
34.896
34 056
29.446
23.540
16.837
13.982
9.849
5.069
20.210

Totaal

296.465

Opdrachten derden
Agentschap NL, Dienst Regelingen en Dienst Landelijk Gebied voeren
opdrachten uit voor derden. Het betreft publieke, particuliere als Europese
organisaties.
Stortingen provincies voor ILG en andere regelingen DLG
Dienst Landelijk Gebied draagt zorg voor de uitvoering van de ILG. De
provincies stellen gelden beschikbaar voor deze uitvoering. Deze post
betreft ook door DLG ontvangen bedragen van I&M en RWS voor de
sanering van asbestwegen in Oost-Nederland en voor het project
Millenwaard.
ELFPO werkkapitaal
In verordening (EG) nr. 1290/2005 (artikel 25 lid 1) is bepaald dat na
vaststelling door de commissie van het programma voor plattelandsontwikkeling (2007–2013) een voorfinanciering van 7% zal plaatsvinden van
de bijdrage uit het ELFPO voor het betreffende programma. In 2007 heeft
de commissie het programma voor plattelandsontwikkeling van
Nederland goedgekeurd en de voorfinanciering aan EZ betaald. Bij de
afsluiting van het programma zal het werkkapitaal worden verrekend.
Bureau Beheer Landbouw Gronden
DLG heeft gelden ontvangen voor de uitvoering van regelingen. Het
bedrag is in januari 2014 aan Bureau Beheer Landbouw Gronden betaald.
Te verrekenen met provincies pop-gelden
In 2013 heeft DR POP-regelingen uitgevoerd die vanwege overschrijding
van bestedingslimieten nog niet bij de EC declarabel waren. De provincies
hebben destijds de financiering van het EC-deel voor hun rekening
genomen. Na goedkeuring van de wijziging van de bestedingslimieten
heeft DR in 2013 de betreffende uitgaven alsnog gedeclareerd bij de EC.
Met de provincies is overeengekomen dat de van de EC ontvangen
bedragen in een later stadium worden ingezet op pop-projecten.
Verschuldigde sociale premies en loonheffing
Het gaat hier om uit de salarisadministratie voortkomende verschuldigde
bedragen op het gebied van loonheffing, premies en andere afdrachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

163

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

Octrooitaxen
AgNL zorgt voor inning van deze taxen en stort vervolgens deze bedragen
door naar het Europese Octrooibureau.
Stortingen voor bommenregeling
Dienst Regelingen voert in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken de bommenregeling uit. Voor de uitgaven van deze regeling stelt
het Ministerie van Binnenlandse Zaken vooraf gelden beschikbaar aan
Dienst Regelingen.
Contante waarborgen productschappen
De productschappen ontvangen per bank gelden van het bedrijfsleven als
zekerheidsstelling voor in- en uitvoercertificaten en uitvoerrestituties. Als
aan de voorwaarden voor de certificaten en restituties is voldaan dan
betalen de productschappen op verzoek van de belanghebbende de
bedragen terug.
Balanspost 10 Extra Comptabele Vorderingen
3.784.568
De extra comptabele vorderingen hebben betrekking op nog te ontvangen middelen die
voortkomen uit uitgaven die ten laste van de begroting zijn gebracht en nog met derden
zullen worden verrekend.

Direct opeisbare vorderingen
Op termijn opeisbare vorderingen
Geconditioneerde vorderingen
Totaal

512.972
1.267.571
2.004.025
3.784.568

Toelichting:
Direct opeisbare vorderingen per 31 december 2013:
Bedrag
Vorderingen inzake uitvoering regelingen
Opgelegde boetes ACM
Vorderingen in faillissement
Diverse vorderingen
Totaal

271.553
206.773
9.131
25.515
512.972

Vorderingen inzake uitvoering regelingen
DR en AgNL hebben vorderingen opgelegd voorkomend uit de provisies
van agrarische schadeverzekeringen, de uitvoering van het mestbeleid,
diverse heffingen uitgevoerd door het Productschap Zuivel en overige
regelingen.
Opgelegde boetes ACM
Voor de uitvoering van de mededingingswet heeft ACM boetes opgelegd
die tot ontvangst zullen leiden.
Vorderingen in faillissement
Vorderingen ontstaan als gevolg van verstrekte voorschotten op subsidie,
waarna het betreffende bedrijf in staat van faillissement is geraakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

164

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

Toelichting:
Op termijn opeisbare vorderingen per 31 december 2013:
Bedrag
Beheer Landbouw Gronden
Kredieten en projecten AgNL
Leningen
Totaal

829.493
234.678
203.401
1.267.571

Beheer Landbouwgronden
Het saldo van de landbouwgronden bestaat voornamelijk uit een
langlopend renteloos voorschot van EZ aan het Bureau Beheer
Landbouwgronden van € 385 mln waarvoor door het Bureau Beheer
Landbouwgronden gronden zijn verworven die na doorlevering aan
eindbeheerders leiden tot doelrealisatie. Daarnaast is er een bedrag van
€ 377 mln nog te vorderen uit hoofde van landinrichtingsrente door
grondeigenaren te betalen in afgesloten landinrichtingsprojecten, welke in
het algemeen in 26 jaar worden geïnd. Voorts heeft Dienst Landelijk
Gebied nog € 67 mln te vorderen uit hoofde van nog niet afgesloten
landinrichtingsprojecten.
Kredieten en projecten AgNL
AgNL voert regelingen uit waarbij kredieten beschikbaar worden gesteld
voor ontwikkelingen en innovatie op het gebied van technologie, nieuwe
producten etc. Naast deze vorderingen zijn er ook nog te ontvangen
gelden geboekt naar aanleiding van eindafrekeningen van subsidies.
Leningen
De leningen kunnen als volgt geworden gespecificeerd:
Bedrag
WUR (Stichting DLO)
Microkrediet Nederland
LIOF
WUR Praktijkonderzoek
Biopartner
Nedermaas
Eindhoven
Marin
BOM
WUR IAC/ILRI
NESEC
Panteia
NOM
SBU
Totaal

72.562
46.966
20.882
16.025
13.524
8.542
7.000
6.807
4.880
3.329
1.628
797
373
85
203.401

Toelichting:
De geconditioneerde vorderingen per 31 december 2013:
Bedrag
Gestelde zekerheden
Geconditioneerde vorderingen
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

1.166.182
837.843
2.004.025

165

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

Gestelde zekerheden
Dit betreffen zekerheden die bij de uitvoering van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid worden gevraagd. De uitvoering hiervan vindt plaats bij
Dienst Regelingen.
Geconditioneerde vorderingen
De geconditioneerde vorderingen kunnen als volgt worden gespecificeerd:
Bedrag
AgNL MKB faciliteit
Nederlandse Defensie Industrie
Faillissementen AgNL en niet gerealiseerde omzetten
Ontwikkelingsmaatschappij Oost Nederland NV
United Nations Univesity
TRN Toerisme Recreatie Nederland
Diverse kredieten
Totaal

347.497
279.025
184.390
17.073
6.807
1.500
1.551
837.843

Balanspost 11 Extra comptabele schulden

Nihil

Balanspost 12 Voorschotten
12.056.297
Onder voorschotten wordt verstaan de vooruit verstrekte gelden, welke op 31 december
2013 nog niet waren verrekend.

Toelichting:
Beleidsartikelen

11 Goed functionerende economie
en markten
12 Een sterk innovatievermogen
13 Een excellent ondernemingsklimaat
14 Een doelmatige en duurzame
energievoorziening
16 Concurrerende, duurzame,
veilige agro-, visserij- en voedselketens
17 Groen onderwijs van hoge
kwaliteit
18 Natuur en regio
40 Apparaat
Buiten begrotingsverband
Totaal

2009 en
eerder

2010

2011

2012

2013

Totaal

188.328
102.149

188.821
118.393

188.851
373.444

193.863
449.327

193.765
561.776

953.627
1.605.090

31.984

11.722

24.175

83.230

257.421

408.532

2.023.896

652.172

673.485

765.320

773.418

4.888.291

38.754

28.846

34.125

229.537

262.949

594.211

14.617
1.528.952

15.275
574.018

19.152
811.973

25.904
121.485

102.156
239.377

177.104
3.275.805

11.768
3.940.448

7.690
1.596.936

51.176
2.176.381

42.865
1.911.531

40.139
2.431.000

153.637
12.056.297

Verloop van de voorschotten gedurende het dienstjaar 2013
Beginstand 1 januari 2013
Verstrekte voorschotten
Eindafgerekende voorschotten
Eindstand 31 december 2013

Bedrag
11.868.158
2.681.127
2.492.988
12.056.297

Vanaf 2013 is artikel 15 «een sterke internationale concurrentiepositie»
nagenoeg volledig overdragen aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
De technische correctie van deze overdracht is voor wat betreft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

166

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

openstaande voorschotten verwerkt in de post eindafgerekende
voorschotten.
De overige mutaties buiten begrotingsverband hebben betrekking op
voorschotten die namens EZ zijn verstrekt maar waarvan financiering
door derden plaatsvindt. De voorschotten die verstrekt zijn door EZ
namens de volgende opdrachtgevers zijn niet in de openstaande
voorschotten buiten begrotingsverband meegenomen:
• Ministerie van Binnenlandse Zaken;
• Ministerie van Infrastructuur en Milieu;
• Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid;
• Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport;
• Ministerie van Buitenlandse Zaken;
• Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap;
• De provincies;
• De Europese Commissie, voor zover DR deze opdrachten uitvoert.
Balanspost 13 Garantieverplichtingen
5.054.337
De garantieverplichtingen per 31 december 2013 zijn voorwaardelijke financiële
verplichtingen aan derden die pas tot uitbetaling als bij de wederpartij zich bepaalde
omstandigheden voordoen.

Toelichting:
Beleidsartikelen

Stand per
01-01-2013

11 Goed functionerende economie en markten
13 Een excellent ondernemingsklimaat
14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserijen voedselketens
17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
18 Natuur en regio
40 Apparaat
Totaal

87.000
3.374.261
1.497.164

In 2013
aangegaan
+

463.183
47.342

Bijstellingen –/–

Uitgaven
–/–

Stand per
31-12-2013

27.000
750.654
400.214

112.958
526

60.000
2.973.832
1.143.766

438.977
27.073
449.070

37.707
23.056

81.502
1.741
15.901

5.873.545

571.288

1.277.012

395.183
48.388
433.168
113.484

5.054.337

Onder de post garantieverplichtingen zijn ook opgenomen de garantieverplichtingen die vallen onder het domein van het schatkistbankieren van
het Ministerie van Financien. Dit is aan de orde bij de artikelen 11, 14
(COVA) en 17.
Vanwege administratief technische redenen zijn de uitgaven van de
garantieverplichtingen van artikel 16 verantwoord onder de saldibalanspost openstaande verplichtingen voor een bedrag van € 24,1 mln.
Balanspost 14 Openstaande verplichtingen
21.281.928
De openstaande verplichtingen per 31 december 2013 kunnen vanaf 2014 tot betaling
leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

167

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

Toelichting:
Beleidsartikelen

Stand per
01-01-2013

In 2013
aangegaan

Negatieve
bijstelling
–/–

Uitgaven
–/–

Stand per
31-12-2013

11 Goed functionerende economie en markten
12 Een sterk innovatievermogen
13 Een excellent ondernemingsklimaat
14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
16 Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserijen voedselketens
17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
18 Natuur en regio
40 Apparaat
Buiten begrotingsverband
Totaal

23.543
1.161.443
296.954
16.590.440

214.441
768.401
262.301
3.349.871

3.035
45.654
9.830
627.985

216.199
775.292
323.764
1.251.280

18.750
1.108.899
225.662
18.061.046

415.623
749.042
472.830
4.984
856.120
20.570.981

638.831
817.149
342.142
406.130
272.574
7.071.840

55.131
2.656
59.600
498
578.815
1.383.204

666.001
817.433
440.796
410.615
76.309
4.977.689

333.322
746.103
314.577
0
473.570
21.281.928

Vanaf 2013 is artikel 15 «een sterke internationale concurrentiepositie»
nagenoeg volledig overgedragen aan het Ministerie van Buitenlandse
Zaken. De technische correctie van deze overdracht is voor wat betreft de
openstaande verplichtingen verwerkt in bovenstaande post buiten
begrotingsverband in de kolom negatieve bijstellingen. De overige
mutaties buiten begrotingsverband hebben betrekking op verplichtingen
die namens EZ worden afgegeven maar waarvan financiering door derden
plaatsvindt. De verplichtingen van de opdrachtgevers Ministerie van
Binnenlandse Zaken, Infrastructuur en Milieu, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Buitenlandse Zaken,
Onderwijs Cultuur en Wetenschap en de provincies zijn niet in de stand
openstaande verplichtingen buiten begrotingsverband verwerkt.
Balanspost 15 Deelnemingen

1.435.000

Toelichting:
De specificatie van de deelnemingen van EZ is als volgt:
Naam

Nominaal

Betaald

Ultimo
2012

Ultimo
2013

Ultimo
2012

Ultimo
2013

Deeln.%

N.V. NOM

51.880

51.880

51.880

51.880

99,9

N.V. BOM

19.154

16.587

21.090

18.524

49,9

7.000

36,1

N.V. Zuidvleugel

7.000

N.V. LIOF

50.373

50.373

50.373

50.373

94,4

GasTerra B.V.

18.000

18.000

18.151

18.151

10

EBN NV

128.138

128.138

1.243.358

1.243.358

100

Oost N.V.

26.264

32.751

35.714

45.714

65,2

Totaal

293.808

293.808

1.420.566

1 435.000

Op de NOM deelneming is in 2013 € 17 mln dividend ontvangen.
De oude BOM deelneming van € 21,1 mln is in 2013 omgezet in een
deelneming in BOM Capita en BOM BDFI van € 18,5 mln. Het verschil is
gecompenseerd met een lening van € 2,6 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

168

Saldibalsn EZ per 31 december 2013

De deelneming in ROM Zuidvleugel ad € 7 mln is in 2013 verworven.
Hierop rust nog een stortingsverplichting van € 3 mln.
De deelneming in Oost NV is met € 10 mln verhoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

169

Voorzitter
Voorzitter
Voorzitter
Voorzitter
Voorzitter
Voorzitter
Secretaris

ZBO ACM
ZBO ACM
Raad voor de Plantenrassen

Grondkamer Noord
Grondkamer Noordwest
Grondkamer Zuid

Grondkamer Oost

Grondkamer Zuidwest
Kamer voor de binnenvisserij
Grondkamer Noordwest, Oost en
Kamer vd Binnenvisserij
Grondkamer Noord, Zuid, Zuidwest
Secretaris

Bestuursvoorzitter
Bestuurslid
Bestuurslid
Secretaris

ZBO ACM

Functie(s)1

C. M. Lubbers

F.J.H. Don
J.G. Vegter
C.J.A.
Groenewoud
T.K. Hoogslag
J.H. Huijzer
J.P.M. van der
Ham
J.K.B. van
Daalen
H.A. Witsiers
L. W. Bartelse
G.J.M. Krekel

C.A. Fonteijn

Naam

–

24.989

81.483

3.980

–
–
–
1.620

–
–
–

57.288
24.989
24.989

24.989
24.989
24.415
77.503

6.557
6.610

6.610

121.066
130.527

180.299

14.192

4.290
4.290
4.290
13.099

4.290

–
4.290
3.893

20.861
24.769

33.329

Beloning Belastbare
WerkDatum
Datum
vaste geversdeel
aanvang
einde
en
van
dienstdienstvariabele
voorzieverband
verband
onkostenningen
in het
in het
vergoeding
ten
boekjaar
boekjaar
behoeve
(indien
(indien
van
van
van
beloningen toepassing) toepassing)
betaalbaar
op
termijn

1,0

0,29
0,29
0,29
1,0

0,29

0,8
0,29
0,29

0,84
1,00

1,00

Omvang
dienstverband
(in FTE)

Interim2 Motiveringoverschrijding
norm

Voor het Ministerie van Economische Zaken heeft de publicatieplicht die voorkomt uit artikel 4.1 van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (Wnt) betrekking op de onderstaande topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen, ongeacht of er
sprake is van een hoger dan wettelijke bezoldigingsmaximum. Voor leden van de Top Management Groep (TMG) wordt verwezen naar het
jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

1.4.5 TOPINKOMENS

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

170

To p i n k o m e n s

Toelichting
Het Ministerie van Economische Zaken heeft zowel bij het kerndepartement als bij de vier Zelfstandige Bestuursorganen zonder rechtspersoonlijkheid geen topinkomens die boven de norm uitkomen.
De Minister van BZK heeft bij brief van 27 februari 2014 aan de Tweede
Kamer laten weten dat hij een ministeriële regeling over de WNT (inclusief
beleidsregels toepassing WNT) heeft opgesteld. In de begeleidende brief
is aangegeven dat het niet mogelijk is gebleken een sluitende oplossing te
vinden voor de uitvoeringsproblematiek ten aanzien van de vermelding
van de gegevens over personen die anders dan op grond van een
dienstbetrekking een functie vervullen als niet-topfunctionaris (externe
niet-topfunctionarissen). De Minister van BZK heeft daarom voor het
verslagjaar 2013 als gedragslijn bepaald dat niet volledig aan de
verplichting tot openbaarmaking kan en hoeft te worden voldaan. Het
Ministerie van EZ heeft overeenkomstig deze gedragslijn uitvoering
gegeven aan de WNT. Dit leidt tot een onzekerheid in de verantwoording
vanwege het ontbreken van een praktisch toepasbare normstelling voor
dit onderdeel van het WNT-overzicht. De onzekerheid betreft uitsluitend
het achterwege laten van de vermelding van de gegevens over externe
niet-topfunctionarissen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

171

X

X

Centraal Bureau voor de
Statistiek

X

RWT

Bureau Beheer
Landbouwgronden/
Commissie Beheer
Landbouwgronden

Agrarische Opleidingscentra (13)

Naam organisatie

X

X2
/X

X1

ZBO

De AOC’s zijn de
kennisinstellingen /
opleidingsinstituten
voor voeding, natuur
en milieu op
MBO/VMBO-niveau.
BBl is belast met de
verwerving van
onroerend goed voor
het realiseren van
overheidsdoelen in
het landelijk gebied
met betrekking tot de
thema’s natuur,
landbouw, recreatie,
landschap, water en
milieu
Het verzamelen,
bewerken en
publiceren van
statistieken ten
behoeve van praktijk,
beleid en wetenschap. Naast de
verantwoordelijkheid
voor de nationale
(officiële) statistieken
is het CBS ook belast
met de productie van
Europese (communautaire) statistieken.
De wettelijke
grondslag voor het
CBS is de «Wet op
het Centraal Bureau
voor de Statistiek».

Functie

11

18

17

Begrotings
artikel

173.626

Geen
bijdrage

526.369

begroting

premies

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

www.cbs.nl

www.dlg.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

1. Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT’s)

D. BIJLAGEN

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

√

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

172

X

X

X

X

AOC Raad (Bureau
Erkenningen)

Edelmetaal Waarborg
Nederland

Examinerende instanties
als bedoeld in artikel 19
van de Examenregeling
frequentiegebruik 2008

RWT

College Toelating
Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (vh.
CTB)

Centrale Commissie voor
de Statistiek

Naam organisatie

X

X

X

ZBO

Het, als onafhankelijke commissie,
bewaken van de
onafhankelijkheid,
onpartijdigheid,
relevantie, kwaliteit
en continuïteit van
het statistische
programma van het
CBS.
Het Ctgb oordeelt
over de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en
biociden.
Bureau Erkenningen
(BE) van de AOC
Raad is in de
Regeling gewasbeschermingsmiddelen
en biociden (Rgb),
aangewezen als
instantie voor het
verstrekken van
vakbekwaamheidsbewijzen gewasbescherming.
Zie functiebeschrijving Waarborg
Holland.
Het afnemen van
examens ter
verkrijging van
vergunningen voor
het gebruik van
frequentieruimte.

Functie

16

Begrotings
artikel

Geen
bijdrage

Geen
bijdrage

Geen
bijdrage

2.047

Geen
bijdrage

begroting

premies

6.854

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

http://
www.ewnederland.nl/

www.ctgb.nl

www.cbs.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

√

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

173

Kamer voor de
Binnenvisserij

Herinrichtingscommissie
Oost-Groningen &
Drents-Groningse Veenkoloniën4
Hogere Agrarische
Onderwijsinstellingen (6)

Faunafonds

Naam organisatie

X

X

RWT

X2

17

De HAS’en zijn de
kennisinstellingen /
opleidingsinstituten
voor voeding, natuur
en milieu op
HBO-niveau.
Toetsen van
overeenkomsten van
huur en verhuur van
visrechten en het
goedkeuren van
toestemmingen om
te vissen, uitgegeven
door
visrechthebbenden;
beide met het oog op
een doelmatige
bevissing van
binnenwateren.

X1

18

Begrotings
artikel

18

Het Faunafonds is
belast met het
toekennen van
tegemoetkomingen in
door beschermde
diersoorten aangerichte schade, het
bevorderen van
maatregelen ter
voorkoming en
bestrijding van
dergelijke schade en
advisering aan
gedeputeerde staten
van provincies en de
Minister van
Economische zaken,
Landbouw en
Innovatie.

Functie

X2

X

ZBO

Geen
bijdrage

86.110

Geen
bijdrage

)3

begroting

premies

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

http://
www.faunafonds.nl/

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

174

Keuringsinstanties als
bedoeld in artikel 10.3
Telecommunicatiewet5

Kamers van Koophandel
en fabrieken

Naam organisatie

RWT

X

X

ZBO

Het bevorderen van
de economische
belangen van handel,
industrie, ambacht en
dienstverlening.
Taken volgens de Wet
op de Kamers van
Koophandel en de
Handelsregisterwet:
voeren van het
Handelsregister, het
loket voor ondernemers, voorlichting
en het stimuleren van
de regionale
ontwikkeling.
Het afgeven van
advies in het kader
van rapporten,
certificaten of
EG-typeverklaringen
voor radiozendapparaten en randapparaten. Het doen van
onafhankelijke
onderzoeken naar de
overeenstemming
van producten of
diensten met de
geldende regelgeving.

Functie

13

Begrotings
artikel

Geen
bijdrage

148.462

begroting

premies

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

www.kvk.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

175

Raad van Bestuur
Autoriteit Consument en
Markt (ACM)

Raad voor de Accreditatie

Naam organisatie

X

RWT

X

X

ZBO

Verifiëren dat
instellingen die actief
zijn op het gebied van
laboratoriumtesten,
inspecteren,
kalibreren en
certificeren aan
accreditatienormen
voldoen. De taken
van de Raad voor
Accreditatie zijn
vastgelegd in de Wet
aanwijzing nationale
accreditatie-instantie.
Doel van de ACM is
vergroting van de
effectiviteit en de
efficiëntie van het
markttoezicht op de
niet-financiële
markten in
Nederland.
Het betreft drie typen
van markttoezicht die
tot doel hebben om
markten goed te laten
werken: mededingingstoezicht,
sectorspecifiek
markttoezicht en
consumentenbescherming.

Functie

11

11

Begrotings
artikel

669

162

begroting

premies
12.273

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

www.acm.nl

www.rva.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

√

√

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

176

Rendac BV

Reconstructiecommissie
Midden Delfland6
Regionale Grondkamers
(5)

Raad voor de Plantenrassen

Naam organisatie

X

RWT

X

X2

X2

ZBO

Bevorderen van
goede
pachtverhoudingen in
Nederland, toetsen
van de inhoud van
pachtovereenkomsten
aan de dwingend
rechtelijke bepalingen
van de Pachtwet,
uitvoeren van een
prijstoetsing en
toetsen van
overeenkomsten van
korte duur, bepalen
van verpachte
waarde.
Ophalen, verwerken
en (laten) vernietigen
van dierlijke
restmaterialen en
kadavers (categorie 1en 2-materiaal, niet
bestemd voor
consumptie).

16

Begrotings
artikel

De Raad voor
plantenrassen geeft
uitvoering aan de
Zaaizaad- en
Plantgoedwet 2005
op het gebied van
toelating van
plantenrassen en
verlening van
intellectuele
eigendomsbescherming
met betrekking tot
plantenrassen
(kwekersrecht).

Functie

Geen
bijdrage

Geen
bijdrage

894

begroting

premies

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

www.rendac.nl

www.grondkamers.nl

www.plantenrassen.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

177

X

X

Stichting Centraal Orgaan
Kwaliteitsaangelegenheden
Zuivel

X

Staatsbosbeheer

Stichting
Bloembollenkeuringsdienst

RWT

Naam organisatie

X

X

X2

ZBO

16

18

Begrotings
artikel

Staatsbosbeheer richt
zich op de volgende
hoofddoelstellingen:
het instandhouden,
herstellen en
ontwikkelen van
natuur-, landschapsen cultuurhistorische
waarden in de
gebieden van
Staatsbosbeheer;
het bevorderen van
recreatie in zo veel
mogelijk gebieden
van Staatsbosbeheer;
het leveren van een
bijdrage aan de
productie van
milieuvriendelijke en
vernieuwbare
grondstoffen zoals
hout.
Stichting BKD geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet
(Plantenziektenwet) in
de sector
bloembollen.
Stichting COKZ geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet
in de zuivelsector en
in de sector pluimvee
en eieren
(COKZ/NCAE).

Functie

143

Geen
bijdrage

40.659

begroting

premies

7.871

7.112

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

www.cokz.nl

www.bloembollenkeuringsdienst.nl

www.staatsbosbeheer.nl/

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

√

√

√

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

178

X

X

X

X

Stichting Dienst
Landbouwkundig
Onderzoek

Stichting Kwaliteitscontrole Alternatieve
Landbouwproductiemethoden

Stichting Kwaliteitscontrolebureau Groente en Fruit

RWT

Stichting COVA

Naam organisatie

X

X

ZBO

Er voor zorgen dat
Nederland te allen
tijde een minimum
voorraad aardolieproducten heeft, om in
tijden van crises te
kunnen voldoen aan
de aardolievraag.
In het algemeen
belang bijdragen aan
strategisch en
toepassingsgericht
onderzoek op het
gebied van productie,
verwerking, afzet en
handel van
agrarische producten,
van de visserij, van
het natuur- en
milieubeheer, van de
openluchtrecreatie en
van het beheer en de
inrichting van het
landelijk gebied.
Stichting Skal geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet met
betrekking tot
biologische productiemethoden.
Stichting KCB geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet, (en de
Plantenziektenwet) in
de Groenten en Fruit.

Functie

16

14

Begrotings
artikel

Geen
bijdrage

Geen
bijdrage

167.720

101.000

begroting

premies

11.073

2.624

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

www.kcb.nl

www.skal.nl

www.wur.nl/

www.cova.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

√

√

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

179

X

X

TNO

X

RWT

Stichting Nederlandse
Algemene Keuringsdiensten (Zaaizaad en
Pootgoed Landbouwgewassen)

Stichting Nederlandse
Algemene Kwaliteitsdienst
Tuinbouw

Naam organisatie

X2

X

X

ZBO

12

Begrotings
artikel

Stichting
Naktuinbouw geeft
uitvoering aan de
Zaaizaad- en
Plantgoedwet 2005
(en de Plantenziektenwet) met
betrekking tot
teeltmateriaal in de
sectoren tuinbouwen de bosbouwgewassen.
Stichting NAK geeft
uitvoering aan de
Zaaizaad- en
Plantgoedwet 2005
(en de Plantenziektenwet) met
betrekking tot
zaaizaad en pootgoed
in de sector
landbouwgewassen.
TNO is een
onafhankelijke
onderzoeksorganisatie
die op basis van haar
expertise en
onderzoek een
belangrijke bijdrage
levert aan de
concurrentiekracht
van bedrijven en
organisaties, aan de
economie en aan de
kwaliteit van de
samenleving als
geheel.

Functie

154.840

Geen
bijdrage

Geen
bijdrage

begroting

premies

19.233

12.738

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

www.tno.nl

www.nak.nl

www.naktuinbouw.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

√

√

√

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

180

Verispect

VSL

Naam organisatie

X

X

RWT

X

ZBO

Het uitoefenen van
het toezicht op de
naleving van de
Metrologiewet. Op
grond van artikel 27
van deze wet is
Verispect door de
Minister van EZ
hiervoor aangewezen. Daarnaast de
uitvoering van het
toezicht op de
Waarborgwet zoals
vastgelegd in de
Waarborgwet.

Het onderhouden en
verwezenlijken van
nationale meetstandaarden zoals
vastgelegd in de
Metrologiewet. Op
grond van artikel 3
van deze wet is VSL
door de Minister van
EZ hiervoor
aangewezen.

Functie

11

11

Begrotings
artikel

Zie
VSL

14.969)7

begroting

premies

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

www.verispect.nl

www.vsl.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

181

WaarborgHolland

Aangewezen instanties als
bedoeld in art. 12 Metrologiewet8

Naam organisatie

X

RWT

X

X2

ZBO

Begrotings
artikel

Het optreden als
onafhankelijke
toetsende instantie
bij
overeenstemmingbeoordelingen
van
meetinstrumenten.
De werkzaamheden
die zij verrichten
kunnen per
overeenstemmingbeoordeling
verschillen maar
omvat onder andere
het beoordelen van
kwaliteitssystemen,
het afgeven van
certificaten van
typeonderzoek of
ontwerponderzoek en
het keuren van
meetinstrumenten.
Het keuren van alle
gouden, zilveren en
platina voorwerpen
boven een bepaalde
gewichtsdrempel en
alvorens zij op de
Nederlandse markt
worden gebracht, te
voorzien van één of
meerdere
stempelmerken (het
waarborgen).

Functie

Geen
bijdrage

Geen
bijdrage

begroting

premies

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

www.waarborgholland.nl

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

182

X

RWT

X1

ZBO

Wageningen
Universiteit is de
belangrijkste
Europese Universiteit
op het gebied van de
Life Sciences.
Onderzoekers en
studenten van
Wageningen
Universiteit richten
zich op onderwerpen
op het terrein van de
voeding, gezondheid,
natuur en
leefomgeving.

Functie

17

Begrotings
artikel

171.664

begroting

premies

tarieven

Financiering (realisatiecijfers)

www.wur.nl/

Verwijzing
(URL-link) naar
websiteRWT/ZBO

Verwijzing
(URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

Het bestuur
en/of accountantverklaart dat
de rechtmatigheid op orde
is

2

De onderwijsinstellingen zijn partieel ZBO, namelijk voor het deel waarin zij examens afnemen en beoordelen.
Valt niet onder de Kaderwet ZBO.
3
Bijdrage loopt via de provincies die de financiële verantwoordelijkheid voor het Faunafonds hebben overgenomen van het Rijk (zie Besluit Faunafonds). Met het van kracht worden van de Wet
natuurbescherming zullen de taken van het Faunafonds formeel bij de provincies zijn belegd.
4
Opheffing voorgenomen. Commissie verricht alleen nog afrondende werkzaamheden.
5
Het gaat hierbij om het volgende cluster aan ZBO’s: Telefication BV, TÜV Rheinland EPS BV, Kiwa Nederland BV, DEKRA Certification BV, D.A.R.E.!! Consultancy en Thales Nederland BV.
6
De reconstructiecommissie Midden Delfland is eind 2012 ontbonden.
7
Dit bedrag betreft niet alleen het instituut VSL, maar omvat ook de bijdrage aan Verispect en de verplichte bijdrage aan de internationale organisaties BIPM, OIML en Welmec.
8
Het gaat hierbij om het volgende cluster aan deeltijd-ZBO’s: Kalibra International BV, Kema Nederland BV, Kiwa NV Certificatie en Keuringen, Nmi Certin BV en SGS Nederland BV.

1

Wageningen Universiteit

Naam organisatie

B i j l a g Z e l f s t a n d i g e B e s t u u r s o r g a n e n ( Z B O ’s ) e n R e c h t s p e r-

s o n e n m e t e e n We t t e l i j k e Ta a k ( RW T ’s )

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

183

Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013

2. Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013
Artikel 11 Goed functionerende economie en markten
Soort
Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
2 Overig onderzoek
Evaluatie Postwet
11

Start

Afronding

2013

2013

Start

Afronding

2012

2013

Vindplaats

De Evaluatie van de Postwet is in
2013 gestart maar is nog niet
afgerond. Medio 2014 zullen
uitkomsten naar de Tweede Kamer
worden gestuurd.

Artikel 12 Een sterk innovatievermogen
Soort
Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Innovatiekrediet
12

Eurostars, Eureka, Opkomende
markten, Geïndustrialiseerde
landen
Deze vier instrumenten worden
samen geëvalueerd.

12

2013

2013

Syntens

12

2012

2013

Netherlands Space Office

12

2013

2013

Innovatiebox

12

2013

2013

Vindplaats

Evaluatie Innovatiekrediet &
Uitdagerskrediet 2006–2011
(TK, 32 637, nr. 73).
Het prepareren van bestanden
voor de koppeling (met CBS)
levert onvoorziene vertraging op.
Naar verwachting zal de evaluatie
uiterlijk medio 2014 naar de Kamer
verzonden worden.
Bedrijfslevenbeleid,
(TK,32 637, nr. 58 ).
Evaluatierapport Netherlands
Space Office (NSO)
(TK, 24 446, nr. 54).
In de brief van 26 juni 2013 is
opgenomen dat op dat moment
onvoldoende gegevens
beschikbaar waren om een
kwantitatieve uitspraak te doen
over de effectiviteit van de
regeling. Toegezegd werd om in
2014 rapportage te sturen over het
gebruik en gebruikers van de
innovatiebox in de periode
2010–2012.

Samenvatting afgeronde evaluaties 2013 artikel 12
Hoofdconclusies Innovatiekrediet
Op basis van de uitkomsten van de evaluatie concluderen de onderzoekers dat het Innovatiekrediet doeltreffend en doelmatig is. De
toekenning van een Innovatiekrediet zorgt ervoor dat de R&D-loonsom
gemiddeld 68% hoger is dan deze zou zijn geweest zonder een Innovatiekrediet. Hieruit volgt dat één euro aan Innovatiekredietbetaling 1,82 euro
extra R&D-uitgaven oplevert. Bedrijven die een Innovatiekrediet hebben
gekregen in vergelijking met afgewezen bedrijven starten vaker met het
innovatieproject dat ze voor ogen hadden. Ze hebben vaker succes en
groeien vaker. Verder vallen de berekende administratieve lasten mee
(circa 1% van het gemiddeld kredietbedrag) en zijn de uitvoeringskosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

184

Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013

laag (1,5% per jaar als percentage van de kredietportefeuille). Op basis
van deze bevindingen wordt aanbevolen het Innovatiekrediet te continueren en voldoende capaciteit voor de uitvoering te behouden. Voorts
worden een aantal verbeterpunten voor de uitvoering gedaan.
De positieve conclusies van deze evaluatie sterken het Kabinet in haar
voornemen om het Innovatiekrediet te continueren. Voor beleidsmatige
wijzigingen geeft deze evaluatie geen aanleiding.
Hoofdconclusies Netherlands Space Office
Het overall beeld is dat het NSO op een voldoende niveau functioneert,
met wel een aantal verbeterpunten. Een van de conclusies van de
evaluatie is dat NSO goed geslaagd is in de missie: bundelen van
uitvoeringsactiviteiten in een ruimtevaart uitvoeringsorganisatie met
verstrekkende bevoegdheden en het adviseren bij de beleidsvoorbereiding ervan. In de eerste helft van 2014 wordt een interdepartementaal
afgestemde beleidsreactie op het evaluatierapport aangeboden aan de
Tweede Kamer, samen met een nieuwe beleidsvisie op het ruimtevaartbeleid.
Artikel 13 Een excellent ondernemingsklimaat
1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Valorisatie
13

2013

2014

Microfinanciering

13

2013

2015

Programma Biobased Economy

13

2013

2014

Green Deal aanpak

13

2013

2013

Evaluatie Beroepsonderwijs in
bedrijf
Garantie Ondernemingsfinanciering

13

2013

2013

13

2013

2014

Evaluatie groeiversneller

13

2013

2014

Evaluatie EIM

13

2013

2013

Zelfstandigenaftrek plus diverse
overige maatregelen

13

2012

2013

Evaluatie samen met OCW in
maart/april wordt gestart in
verband met het vrijkomen van de
meest recent jaarcijfers op dat
moment.
De evaluatie is in de begroting
2014 verplaatst naar 2015. Er is
een wijziging geweest t.a.v.
coaching en er is een langere
periode nodig om effecten van
coaching te kunnen meten.
De evaluatie loopt en wordt, zoals
gepland, afgerond in 2014.
Rapport groene economische
groei in Nederland (TK, 33 043, nr.
26).
Aan de eindrapportage van de BiB
wordt nog gewerkt.
De evaluatie is gestart in 2013 en
zal in het voorjaar in 2014 worden
afgerond.
Groeiversneller wordt in 2014
geëvalueerd. Opzet wordt
besproken in de Beleidskwaliteit
en Evaluatie Commissie in
maart/april 2014.
Afgerond november 2013. Richting
kamer gecommuniceerd dat er
voor zomer 2014 een plan komt
voor programmaonderzoek 2.0.
Evaluatie zal worden bezien in
relatie tot beleid rond winstbox.

Samenvatting afgeronde evaluaties 2013 artikel 13
Hoofdconclusies Evaluatie Beroepsonderwijs in bedrijf (BiB)
Aan de eindrapportage van de BiB wordt nog gewerkt. Naar verwachting
wordt dit begin maart afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

185

Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013

Hoofdconclusies Evaluatie EIM
Op basis van het evaluatierapport wordt vastgesteld dat Panteia in de
periode 2010–2013 een doelmatige en doeltreffende uitvoering heeft
geleverd. Het rapport constateert tegelijkertijd echter ook een aantal
nadelen van de huidige vormgeving van het Programmaonderzoek. Een
belangrijk punt in dit kader is dat Panteia, als commercieel onderzoeksbureau, concurrentievoordelen ontleent aan de verkregen subsidie. Het
rapport laat zien dat andere manieren om het Programmaonderzoek vorm
te geven denkbaar zijn. Deze vragen wel om een zorgvuldige afweging.
Hoofdconclusies Green Deal aanpak
Gezien de fase waarin de aanpak zich afgelopen jaar bevond – vrijwel alle
Green Deals waren nog volop in uitvoering – is er mede op suggestie van
de Green Deal Board voor gekozen om een extern auditonderzoek op het
proces en de aanpak te laten uitvoeren. Of de Green Deal aanpak
daadwerkelijk leidt tot groene groei zal op een later moment nog moeten
worden onderzocht, eventueel in een bredere beleidscontext naast andere
instrumenten, bijvoorbeeld in het kader van het Nationaal Energieakkoord
of Groene Groei.
In het auditrapport wordt geconcludeerd dat de Green Deal-aanpak een
bijdrage levert aan het stimuleren van dynamiek in de samenleving en
een toegevoegde waarde heeft als instrument in het Groene Groei beleid.
De dealpartijen uit het veld zijn positief over de Green Deal-aanpak. Het
merendeel van de initiatiefnemers geeft expliciet aan zich hierdoor
geholpen te voelen. Doordat alle Green Deals een direct aanspreekpunt
krijgen bij de departementen, krijgt de Rijksoverheid een gezicht en wordt
de toegankelijkheid van de overheid verbeterd. Een belangrijk neveneffect
is dat de Green Deal-aanpak heeft geleid tot een vernieuwende werkwijze
bij betrokkenen van de verschillende departementen.
De Minister van EZ heeft toegezegd de meeste aanbevelingen uit het
auditrapport over te nemen. Voorbeelden van aanbevelingen die
overgenomen worden zijn de focus op kwalitatief goede deals of een
efficiënte inzet van de ambtelijke capaciteit door te focussen op perspectiefrijke deals en de inzet van communicatie te richten op succesvolle
deals en daarbij resultaten en opschalingskansen uit te dragen.
Artikel 14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
Soort
Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Een doelmatige en duurzame
14
energievoorziening
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Energie Investeringsaftrek (EIA)
14

Start

Afronding

2012

2014

De beleidsdoorlichting is nog niet
afgerond. De streefdatum voor
afronding is het voorjaar 2014.

2012

2013

Evaluatie Energie Investeringsaftrek
(TK, 33 752 nr. 5).
De evaluatie is nog niet afgerond.
De streefdatum voor afronding is
maart 2014.
Evaluatie Meerjaren afspraken
energie efficiëntie MEE, (TK, 30
196 nr. 221).

Onderzoek en ontwikkeling
bodembeheer

14

2013

2013

Meerjarenafspraak Energieefficiëntie ETS-ondernemingen
(MEE)

14

2013

2013

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

186

Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013

Samenvatting afgeronde evaluaties 2013 artikel 14
Hoofdconclusies Energie Investeringsaftrek (EIA)
• Voor een ruime groep gebruikers is het kostenvoordeel van de EIA een
effectieve prikkel voor (extra) investeringen in energiebesparende
bedrijfsmiddelen. Het effect hiervan is echter lang niet voor alle
investeerders hoog. Het additionele financiële voordeel van de EIA is
vaak niet van belang om de investering te laten renderen. Het
percentage «free riders» is ruim 44% (ondergrens) en mogelijk 64%.
• De relatieve onbekendheid onder gebruikers en onder niet-gebruikers
van de EIA zorgt ervoor dat veel bedrijven pas bij concrete investeringsplannen van de EIA op de hoogte raken;
• De doeltreffendheid en kostenefficiëntie van de regeling kan worden
verhoogd door het bodembedrag voor investeringen.
Hoofdconclusies Meerjarenafspraak Energie-efficiëntie
ETS-ondernemingen (MEE)
• Deelnemers vinden de MEE veruit het belangrijkst voor het treffen van
energiebesparingsmaatregelen in vergelijking met andere maatregelen;
• Op tal van punten is sprake van een grote spreiding tussen en binnen
de sectoren;
• Op diverse punten is een versterking van de MEE mogelijk.
Artikel 16 Concurrende, duurzame en veilige agro-, visserij en voedselketens
1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Concurrerende, duurzame en
16
veilige agro, visserij en voedselketens

1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
Beëindigings- en saneringsrege16.1
ling
Regeling Garantstellingen
16.1
(Landbouw, aquacultuur,
zeevisserij)

2013

2014

Het concept eindrapport van het
IBO onderzoek Agro-, Visserij- en
Voedselketens, waar de beleidsdoorlichting een onderdeel van
is,wordt naar verwachting medio
mei 2014 geleverd.

2013

2013

2013

2013

Regeling wordt beëindigd, wordt
niet geëvalueerd.
De Staatssecretaris heeft in 2011
aan de Tweede Kamer toegezegd
om de Regeling Garantstellingen
te evalueren op de bijdrage aan
duurzaamheidsdoelstellingen en
eventueel de regeling hierop aan
te passen. Deze interne evaluatie
is eind 2012 door de Auditdienst
opgeleverd.
Evaluatie is doorgeschoven naar
2014.
Deze subsidieregeling wordt
samen met de «investeringsregeling fijnstofmaatregelen»
geëvalueerd. De evaluatie is
gestart en wordt in 2014 afgerond.
Zie Regeling duurzaamheidsinvesteringen POP NU.
De Stidug is nog niet afgerond in
verband met een nog lopende
beroepsprocedure. De uitslag van
deze beroepsprocedure wordt in
2014 verwacht, hierna kan de
regeling worden geëvalueerd.

Koopmansgelden melkveehouderij

16.1

2013

2013

Subsidie gecombineerde
luchtwassystemen

16.1

2013

2014

Investeringsregeling energiebesparing
Regeling stidug

16.1

2013

2014

16.1

2013

2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

187

Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013

Artikel 16 Concurrende, duurzame en veilige agro-, visserij en voedselketens
Regeling duurzaamheidsinvesteringen POP NU

16.1

2013

2014

Ondersteuning biologische sector

16.1

2013

2013

Platform Verduurzaming voedsel

16.2

2013

2013

Stichting Zeldzame Huisdierrassen
(SZH)
Nederlands-Duitse grensoverschrijdende dierziekteoefening

16.3

2013

2013

16.3

2013

2013

Preventieregeling

16.3

2012

2013

Verlaagd tarief glastuinbouw

16.1

2013

2014

2 Overig onderzoek
Evaluatie binnenvisserij

16.1

2013

2013

WOT Voedselveiligheid

16.4

2014

2014

WOT Genetische bronnen
WOT Diergezondheid

16.4
16.4

2014
2013

2013
2013

De evaluatie is gestart en
verwachte einddatum medio 2014.
De Investeringsregeling Energiebesparing is onderdeel hiervan.
Dit onderzoek wordt opgepakt in
2014 in verband met koppeling
aan traject herziening Europese
verordening voor de biologische
productie en etikettering.
Aanbieding evaluatie van het
Platform Verduurzaming Voedsel
(TK, 31 532-120).
Deze evaluatie wordt in 2014
opgepakt.
In 2013 heeft een grensoverschrijdende MKZ oefening met
Duitsland plaatsgevonden. De
resultaten van deze oefeningen
worden naast gewijzigde
beleidsinzichten, voortschrijdende
kennis en nieuwe technieken
benut om draaiboeken te herzien.
Actuele draaiboeken kunt u vinden
op www.rijksoverheid.nl.
Een evaluatie heeft in 2013 niet
plaatsgevonden. Wel heeft de
NVWA diverse audits uitgevoerd,
naar aanleiding waarvan de aan
het kwaliteitssysteem QLL
verleende toezichtmodaliteiten per
1 maart 2014 zijn ingetrokken.
Evaluatie is gestart, afronding in
2014.
De evaluatie is als onderdeel van
de Toekomstvisie voor de
binnenvisserij (Commissie
Remkens) op 14/12/2012 aan de
Tweede Kamer aangeboden.
Binnenvisserij Evaluatie (TK, 29
664, nr. 106).Kabinetsreactie (TK 29
664 nr. 107).
De looptijd van deze WOT loopt in
2014 af. Daarom wordt de WOT dit
jaar geëvalueerd. Op basis van de
evaluatie wordt een nieuwe
WOT-overeenkomst gesloten.
Idem
De evaluatie van deze WOT loopt
achter vanwege financiële
problemen met de High Containment Unit (HCU). Ook deze
evaluatie wordt in 2014 afgerond.

Samenvatting afgeronde evaluaties 2013 artikel 16
Hoofdconclusies Regeling Garantstelling (Landbouw, aquacultuur,
zeevisserij)
In een debat met de Tweede Kamer over de selectiviteit van de landbouwgarantstelling op het aspect duurzaamheid heeft de Staatssecretaris in
2011 toegezegd deze regeling te evalueren en op basis hiervan te «bezien
of nadere selectiviteit ten aanzien van duurzaamheid geboden is». De
Auditdienst Rijk heeft deze (interne) evaluatie eind 2012 opgeleverd. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

188

Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013

evaluatie heeft geen aanleiding gegeven om de Regeling Garantstelling
op selectiviteit ten aanzien van duurzaamheid bij te stellen.
Hoofdconclusies Platform verduurzaming voedsel
De evaluatie van het Platform verduurzaming voedsel geeft aan dat de
samenwerking tussen vijf private partijen en de overheid per saldo
positief was. De opvolger van het platform, de Alliantie Verduurzaming
Voedsel, wordt getrokken door bedrijfsleven.
Hoofdconclusies Evaluatie binnenvisserij
De situatie in de binnenvisserij is geëvalueerd als onderdeel van het
traject om te komen tot een toekomstvisie voor de binnenvisserij.
Voornaamste oordeel is dat de binnenvisserij op de Nederlandse wateren
onder druk staat. Er is wel toekomst voor de sector maar in een andere
vorm en in een kleinere omvang dan op dit moment. Op basis van de
evaluatie zijn in de Kamerbrief van 25/03/2013 een 7-tal beleidspunten
benoemd waar overheid en sector in de komende periode op willen
inzetten.
Artikel 17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
Groen onderwijs van hoge
17
kwaliteit
1b Ander onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
IBO bekostiging funderend
17
onderwijs bij dalende leerlingaantallen

2012

2014

Gereed, rapport wordt begin 2014
naar de Kamer verzonden.

2012

2013

Rapport IBO Bekostiging
funderend onderwijs bij dalende
leerlingaantallen, Ministerie van
Financiën, maart 2013.

2 Overig onderzoek
Regeling praktijkleren en groene
plus

17

Regeling groene plus lectoraten

17

Kennisnetwerk Ontwikkeling en
beheer Natuurkwaliteit
Evaluatie NME en Leren voor
Duurzame ontwikkeling

17

2012

2012

17

2012

2012

Dit is meegenomen in de
beleidsdoorlichting, er komt dus
geen aparte evaluatie.
Dit is meegenomen in de
beleidsdoorlichting, er komt dus
geen aparte evaluatie.
Evaluatie en toekomstverkenning
Kennisnetwerk OBN.
Duurzaam doen!, (TK 20487 nr. 41)
2013 opgeleverd. Leren in vitale
coalities. Monitoring en evaluatie
van de programma’s Leren voor
Duurzame Ontwikkeling en
Natuur- en Milieueducatie.

Samenvatting afgeronde evaluaties 2013 artikel 17
Hoofdconclusies Kennisnetwerk Ontwikkeling en beheer Natuurkwaliteit
Het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) levert
een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van de natuur in Nederland in
het algemeen, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), en aan de instandhouding van soorten en habitats die beschermd worden onder Natura
2000 wetgeving in het bijzonder. Deze bijdrage wordt geleverd door de
praktijkgestuurde ontwikkeling van kennis met een hoge wetenschappelijke kwaliteit die – na vertaalslagen – verspreid wordt naar en benut wordt
in de beheerpraktijk. Nederland heeft zich daarmee in de afgelopen
decennia een internationale koppositie op het gebied van herstelecologie
verworven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

189

Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013

Hoofdconclusies Evaluatie NME en Leren voor Duurzame ontwikkeling
De programma’s Leren voor Duurzame Ontwikkeling (LvDO) en Natuur- en
Milieueducatie (NME) hebben in de periode 2008–2011 een groot aantal
activiteiten, projecten en netwerken in gang gezet. Bij LvDO lag hierbij de
nadruk op het verankeren van duurzaamheid in de dagelijkse praktijken.
Bij NME lag de nadruk op het realiseren van een omslag van een cultuur
van aanbodgericht werken naar een cultuur van vraaggericht werken en
het positioneren van NME als beleidsinstrument. Op Rijksniveau is, zeker
de laatste jaren, door de politieke context de agendabepalende invloed
van het programma LvDO beperkt geweest. Na een krachtige start met de
Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling (KADO) heeft het
programma de tweede helft van de programmaperiode voornamelijk
gewerkt aan het creëren van voorwaarden voor duurzame ontwikkeling
binnen de Rijksoverheid, onder andere op het gebied van HR. Op
decentraal niveau is het programma LvDO erin geslaagd om het provinciale niveau meer te betrekken bij LvDO-trajecten binnen de provincie.
Binnen het programma NME heeft het instrument «arrangementenmodel»
een centrale plaats ingenomen. Hiermee heeft het programma NME een
beweging in de NME-sector in gang gezet richting vraaggericht werken.
Artikel 18 Natuur en regio
Soort
Titel / onderwerp
onderzoek

Artikel

1 Onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
1a Beleidsdoorlichtingen
1b Ander onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
Balans van de leefomgeving
18.2/3
Doorwerking ruimtelijk econo18.1
misch beleid in de regio
Natuurlijk ondernemen
18.2

2 Overig onderzoek
EHS Groot project 2012

18.3

Start

Afronding

Vindplaats

2013
2013

2014
2014

2013

2014

Voortgangsrapportage Green
Deals 2013 TK, 2013–2014, 33 043,
nr. 26.

2012

2013

Zesde voortgangsrapportage
Groot Project Ecologische
Hoofdstructuur
TK, 2013–2014, 30 825, nr. 206.

Samenvatting afgeronde evaluaties 2013 artikel 18
EHS Groot project2 2012
De belangrijkste bevindingen zijn hieronder opgenomen.
• Uit de voortgangscijfers blijkt dat in 2012, evenals in 2011, een
aanzienlijke oppervlakte voor natuur, namelijk bijna 5.200 ha is
ingericht binnen de grenzen van de huidige EHS. Dit is positief in het
licht van de in het Natuurpact opgenomen ambitie om in de periode
2011–2027 80.000 ha in te richten.
• De oppervlakte natuur in beheer (binnen en buiten de EHS) is in 2012
met 3.445 ha toegenomen.
• In 2012 zijn 9 knelpunten tussen natuurgebieden en infrastructuur
opgelost. Van de 215 in totaal op te lossen knelpunten zijn daarmee op
1 januari 2013 68 knelpunten geheel opgelost en 56 gedeeltelijk
opgelost.
2

Met het Natuurpact is de aanduiding Ecologische Hoofdstructuur veranderd in Natuurnetwerk
Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

190

Bijlage afgerond evaluatie- en overig onderzoek 2013

•

Sinds de introductie van de EHS in 1990 is de Nederlandse natuur er
gemiddeld genomen op vooruit gegaan. Dat geldt zowel voor het
areaal, de milieudruk en de kwaliteit als voor de onderlinge samenhang van de natuurgebieden. Dat is echter in veel gevallen nog niet
voldoende om de natuur duurzaam in stand te houden en om de
internationale biodiversiteitdoelen te bereiken. Blijvende en gerichte
aandacht om de biodiversiteit te verbeteren blijft daarom nodig. De
ambitie van dit kabinet om te komen tot een robuust netwerk van
natuurgebieden, het Natuurnetwerk Nederland, draagt wezenlijk aan
bij.

Hoofdconclusies Natuurlijk ondernemen
In 2013 is een onderdeel van Natuurlijk ondernemen geëvalueerd,
namelijk de green deal-aanpak, die inmiddels ook gepositioneerd is als
een instrument in het Groene Groei beleid dat een breed scala aan
thema’s omvat. Gezien de fase waarin de aanpak zich afgelopen jaar
bevond – vrijwel alle Green Deals waren nog volop in uitvoering – is er
mede op suggestie van de Green Deal Board voor gekozen om een extern
auditonderzoek op het proces en de aanpak te laten uitvoeren. Of de
Green Deal aanpak daadwerkelijk leidt tot groene groei zal op een later
moment nog moeten worden onderzocht, eventueel in een bredere
beleidscontext naast andere instrumenten, bijvoorbeeld in het kader van
het Nationaal Energieakkoord of Groene Groei.
In het Auditrapport wordt geconcludeerd dat de Green Deal-aanpak een
bijdrage levert aan het stimuleren van dynamiek in de samenleving en
een toegevoegde waarde heeft als instrument in het Groene Groei beleid.
Het merendeel van de dealpartijen geeft expliciet aan zich door de aanpak
geholpen te voelen. Doordat alle Green Deals een direct aanspreekpunt
krijgen bij de departementen, krijgt de Rijksoverheid een gezicht en wordt
de toegankelijkheid van de overheid verbeterd.
De Minister van EZ heeft toegezegd de meeste aanbevelingen uit het
auditrapport over te nemen. Voorbeelden van aanbevelingen die
overgenomen worden zijn de focus op kwalitatief goede deals of een
efficiënte inzet van de ambtelijke capaciteit door te focussen op perspectiefrijke deals en de inzet van communicatie te richten op succesvolle
deals en daarbij resultaten en opschalingskansen uit te dragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

191

Bijlage Europese geldstromen

3 Europese geldstromen
Inleiding
Deze bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen voor zover relevant
voor de beleidsterreinen van EZ. Er wordt ingegaan op de Europese
begroting, op het Meerjarig Financieel Kader en op een aantal EU-fondsen
en EU-programma’s voor de periode 2007–2013 en voor de periode
2014–2020. Deze bijlage bevat een samenhangend overzicht van de EUgeldstromen, de cofinanciering met EZ-middelen en middelen van andere
overheden en private partijen.
De Europese begroting
De Europese begroting is een belangrijk instrument voor het realiseren
van de met de lidstaten gedeelde meerjarige beleidsdoelen. Met
gemiddeld € 155 mld per jaar (vastleggingen, lopende prijzen) vormt de
Europese begroting een aanzienlijke geldstroom.
Meerjarig Financieel kader 2014–2020
In het Meerjarig Financieel Kader (MFK) worden zowel de maximale
omvang van de jaarbegrotingen als de verdeling van de middelen over de
hoofdthema’s van het beleid vastgelegd. Het MFK wordt vastgesteld in
een verordening. Parallel hieraan wordt in het Eigen Middelen Besluit de
financiering van het EU-beleid geregeld. Deze afspraken worden
aangevuld met een Interinstitutioneel Akkoord over begrotingsaangelegenheden tussen Europese Commissie, Europees Parlement en Raad.
De Europese Raad bereikte op 8 februari 2013 een akkoord over het
Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor de periode 2014–2020. Op 27 juni
2013 bereikten de Raad en het Europees Parlement een politiek akkoord
over de MFK-verordening en het Interinstitutioneel Akkoord. Op
19 november 2013 is het MFK 2014–2020 formeel door het Europees
Parlement goedgekeurd en op 2 december 2013 door de Raad.
De uitgavencategorie met daarin het onderzoeks- en innovatieprogramma
Horizon 2020 stijgt ten opzichte van de huidige periode. Het budget
Horizon 2020 stijgt naar € 70,2 mld voor 2014 – 2020 (in prijzen 2011). Het
budget voor het landbouw- en visserijbeleid daalt met 11% ten opzichte
van de huidige periode. Het structuurfondsenbudget is met 8% teruggebracht ten opzichte van de huidige periode. Het budget voor de
(Connecting Europe Facility) voor infrastructuur stijgt met 75% ten
opzichte van de huidige periode.
Met name door de verlaging van de budgetten voor het landbouw- en
cohesiebeleid zullen de Nederlandse ontvangsten uit deze categorieën in
de komende periode afnemen. Op het gebied van onderzoek en innovatie
streeft het kabinet ernaar om het huidige hoge niveau van deelname door
Nederland te continueren in Horizon 2020.
Eigen Middelen EU
De Eigen Middelen van de EU bestaan uit de volgende onderdelen:
1. Traditionele eigen middelen (vooral invoerrechten);
2. BTW-afdracht;
3. Afdracht op basis van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI).
De voor EZ relevante afdrachten zijn de zogenaamde douanerechten op
landbouwproducten en productieheffingen (categorie 1: Traditionele eigen
middelen). Deze ontvangsten worden op de EZ begroting verantwoord
(artikel 16) en worden na inhouding van een perceptiekostenvergoeding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

192

Bijlage Europese geldstromen

(25%) via de begroting van Buitenlandse Zaken afgedragen aan de EU. De
ontvangsten voor douanerechten op landbouwproducten en productieheffingen voor 2013 bedragen € 272,9 mln.
De verschillende EU-programma’s en EU-fondsen
De Europese Commissie stelt voor de realisatie van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, het Gemeenschappelijk Visserijbeleid en het
Europees structuurbeleid middelen uit EU-fondsen aan de lidstaten
beschikbaar.
Voor EZ zijn de volgende EU-programma’s en EU-fondsen relevant:
1. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 1e pijler (GLB): het Europees
Lanbouwgarantiefonds (ELGF);
2. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2e pijler (POP): het Europees
Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO);
3. Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB): het Europees Visserijfonds
(EVF);
4. Europees Structuurbeleid: Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO);
5. Zevende Kaderprogramma voor onderzoek en technologishe
ontwikkeling (KP7);
6. Programma’s Eurostars en Joint Technology Initiatives (JTI);
7. Horizon 2020 (periode 2014–2020, opvolger van KP7 (7e Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling)).
1. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 1e pijler (GLB): Europees
Landbouwgarantiefonds (ELGF)
De EU-steun voor het GLB pijler 1 bedraagt in 2013 circa € 885 mln voor
inkomenssteun en markt- en prijsmaatregelen. De steun voor markt- en
prijsmaatregelen fluctueert afhankelijk van de marktomstandigheden. Ten
aanzien van het GLB is EZ verantwoordelijk voor een recht- en doelmatige
uitvoering van het op EU-niveau vastgestelde beleid binnen Nederland.
De uitvoering van het GLB is aan stringente Europese voorwaarden
gebonden die met name de rechtmatigheid van de uitvoering moeten
waarborgen. Nederland beschikt vanaf 16 oktober 2013 over één erkend
betaalorgaan voor de uitvoering van het GLB. De ADR is belast met de
controle van de door het betaalorgaan ingediende rekeningen bij de
Europese landbouwfondsen.
Het Gemeenschappelijk landbouwbeleid pijler 1 maatregelen is onder te
verdelen in:
1. bedrijfstoeslag;
2. artikel 68 maatregelen;
3. markt- en prijsbeleid;
4. melkquotering.
1. Bedrijfstoeslagsteun
Voor de periode 2006–2013 ontvangen boeren jaarlijks een bedrijfstoeslag.
Aan de berekening van de bedrijfstoeslag ligt het «historisch model» ten
grondslag. Dit betekent dat de toeslag is berekend op basis van de
subsidies die de ondernemer tussen – voor de meeste producten – 2000
en 2002 ontving.
Om de bedrijfstoeslag te krijgen moet voldaan worden aan een flink
aantal wettelijke voorschriften. De verbinding van de bedrijfstoeslag aan
deze wettelijke voorschriften wordt «cross-compliance» genoemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

193

Bijlage Europese geldstromen

Voor de bedrijfstoeslagen over 2013 is € 806 mln gedeclareerd bij de
Europese Commissie.
2. Artikel 68 maatregelen
Op basis van artikel 68 mag Nederland een deel van de nationale
enveloppe voor inkomenssteun herbestemmen voor het stimuleren van
bijvoorbeeld milieuvriendelijke landbouw, kwaliteitslandbouw en
risicoverzekeringen. Hiermee kunnen de betreffende middelen behouden
blijven in de eerste pijler.
In 2011 is besloten het bestaande pakket artikel 68 maatregelen te
continueren en in 2012 en 2013 verder uit te bouwen.
Aan het pakket is voor het jaar 2013 de maatregel Instandhouding van
vezelgewassen toegevoegd en is het onderdeel risicoverzekering
plant/dier geschrapt. Met dit onderdeel werd de invoering van een
risicoverzekering voor broedeieren voorzien. Omdat echter binnen de
sector geen overeenstemming kon worden bereikt is deze maatregel
stopgezet.
In onderstaande tabel 1a is een overzicht gegeven van de lopende artikel
68 maatregelen in 2012 en 2013.
Tabel 1a. Overzicht van de artikel 68 maatregelen in 2012 en 2013
(Begrote bedragen x € 1 mln)

Dierenwelzijn
• Investeringsregeling duurzame
stallen (alle dierlijke sectoren)
• Subsidieregeling diervriendelijk
produceren (leghennen, vleesrunderen, vleeskalveren, varkens en
vleeskuikens; elk € 300.000)
• Diervriendelijke kalvervloeren
• Stimulering precisielandbouw en
milieuvriendelijke bewaarplaatsen
Vaarvergoeding
Elektronische identificatie en
registratie schapen/geiten
• Investering identificatie en registratie
Verzekeringen
• brede weersverzekering
• risicoverzekeringen dier/plant
• instandhouding vezelgewassen
Totaal

2012

2013

Realisatie
2013

15,2

14,2

8,2

1,5
0,8

1,5
0,8

0,4
0,3

10,0
1,1

11,4
1,1

5,8
0,6

1,5

1,5

1,3

5,6
2,2

7,6
2,2
0,9
41,2

3,5

37,9

20,1

Aanvankelijk was het gebruik van artikel 68 voorzien voor de jaren
2010–2013. Met het uitstel van de inwerkingtreding van het onderdeel
Directe Betalingen van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
per 1 januari 2015, is op basis van artikel 6, lid 5 van de Transitieverordening ((EU) nr. 1310/2013), de mogelijkheid geboden om ook in 2014 van
artikel 68 gebruik te maken. Van deze mogelijkheid wordt in 2014 gebruik
gemaakt. Tabel 1b geeft het aangepaste pakket voor 2014 weer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

194

Bijlage Europese geldstromen

Tabel 1b. Overzicht van de artikel 68 maatregelen in 2014
Begrote bedragen x (1 mln)

2014

Dierenwelzijn
Investeringsregeling duurzame stallen
Stimulering precisielandbouw en milieuvriendelijke bewaarplaatsen
Vaarvergoeding
Brede Weersverzekering
Instandhouding van vezelgewassen
Investeringen in mestbewerkingsinstallaties
Totaal

9,5
12,3
1,1
6,5
0,9
5,0
35,3

3. Markt- en prijsbeleid
Het markt- en prijsbeleid is afgebouwd met als doel de landbouw
marktgerichter te maken. In 2013 bedroeg de steun voor de Gemeenschappelijke Marktordening Groenten en Fruit € 76,0 mln, exportsteun
€ 5,5 mln en afzetbevordering € 3,0 mln.
4. Melkquotering
Sinds het quotumjaar 2009/2010 is het melkquotum ieder jaar met 1%
verruimd. Voor het laatste quotumjaar 2014/2015 is geen verruiming
voorzien. Het besluit om de melkquotering per 2015 te beëindigen staat
nog steeds. In het quotumjaar 2013/2014 is er sprake van toename van de
melkproductie, dit mede als gevolg van de gunstige weersomstandigheden en een goede melkopbrengstprijs. Hierdoor lijken meer lidstaten
dan gebruikelijk af te stevenen op quotumoverschrijding. De Commissie is
echter tot nog toe van oordeel dat de bestaande maatregelen voldoende
zijn om de ’zachte landing» in het kader van de melkquotering te kunnen
waarborgen.Vooruitlopend op het einde van de melkquotering heeft de
Raad in 2012 het «zuivelpakket» aangenomen. In het zuivelpakket is
vastgelegd dat de Commissie eind juni 2014 (en in 2018) een evaluatierapport zal opleveren over implementatie en de werking van dit zuivelpakket. In september 2013 heeft de Europese Commissaris voor
Landbouw (dhr. Ciolos) in Brussel een grote conferentie over de toekomst
van de zuivelsector «post 2015» georganiseerd. Op basis van de
conclusies van deze conferentie gaat de Commissaris bezien of er verdere
stappen gezet zouden moeten gaan worden voor de zuivelsector post
2015.
2. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2e pijler (POP): Europees
Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO)
Met het Nederlandse Plattelandsontwikkelingsprogramma voor de
periode 2007–2013 (POP2) streeft Nederland vier doelen na, in lijn met de
doelen van verordening 1698/2005. Deze doelen komen terug in vier
assen:
As 1: het versterken van de landbouwsector;
As 2: het verbeteren van de natuur en het milieu;
As 3: het verhogen van de leefbaarheid op het platteland en de diversificatie van de plattelandseconomie;
As 4: bevorderen van lokale plattelandsontwikkeling via de LEADERaanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

195

Bijlage Europese geldstromen

POP2 is in 2013 het laatste jaar in gegaan. In verband met de (N+2)-regel
die de Europese Commissie hanteert voor de tweede pijler, kunnen
lidstaten tot 2 jaar na afloop van het betreffende EU-begrotingsjaar een
declaratie indienen over de projecten. De uitgaven voor de programmaperiode 2007–2013 kunnen dus tot uiterlijk 2015 worden gedaan.
In de tabellen 2 en 3 zijn de beschikbare GLB pijler 2 middelen
opgenomen en de realisatie tot en met 2013. In tabel 2 gaat het om het
totale POP-2 budget en in tabel 3 om het additionele budget op basis van
het Health Check akkoord van 2008.
Tabel 2. Middelen GLB, pijler 2 ten gunste van Nederland voor de periode 2007–2013 en 2013 ten opzichte van realisatie per 16 oktober
2013 (EU jaar) inclusief Health Check en Economisch Herstel Plan (bedragen x € 1 mln)

GLB/pijler 2 (POP2) inc. Health Check en Economisch Herstelplan
As 1: Versterking concurrentiekracht landbouw en
bosbouw
As 2: Verbetering van het milieu en het platteland
As 3: Leefkwaliteit op het platteland en diversificatie
plattelandseconomie
As 4: Uitvoering LEADER-aanpak
Kosten technische bijstand
Totaal

Beschikbaar
totale
periode
2007–2013

Waarvan
beschikbaar
in 2013

Waarvan
realisatie in
2013

Realisatie
tot en met
2013

Restant
beschikbaar
voor de
periode
(N+2) 2014
en 2015

188
197

25
44

28
38

91
169

97
28

147
58
3
593

24
9
0,7
102,7

24
10
0,3
100,3

104
41
2,3
407,3

43
17
0,7
185,7

Toelichting
De kolommen over het beschikbare budget 2013 en de realisatie in 2013
zijn gebaseerd op het EU-jaar 2013. Deze periode loopt van 16 oktober
2012 tot en met 15 oktober 2013. De realisatie is per 15 oktober 2013
(einde EU-jaar 2013). Het resterend beschikbaar bedrag heeft betrekking
op de periode 16 oktober 2013 tot en met 31 december 2015.
Tabel 3. Additionele EU-bijdrage 2009–2013 op basis van Health Check en Economisch Herstel Plan (POP-NU) (x € 1 mln)
Begroting tot en met 2013
As

1. Versterking concurrentiekracht
landbouw en bosbouw
2. Verbetering van het milieu en het
platteland
3. Leefkwaliteit op het platteland en
diversificatie plattelandseconomie
4. Uitvoering LEADER-aanpak
Kosten technische bijstand
Totaal

Realisatie tot en met 2013

Overheids
bijdragen
totaal

Procentuele
ELFPObijdrage
(%)

Bedrag
ELFPObijdrage

Overheids
bijdragen
totaal

Procentuele
ELFPObijdrage
(%)

Bedrag
ELFPObijdrage

74,1

75%

55,6

22,7

75%

17

40,9

75%

30,7

20

75%

15

15,1
0
0
130,1

75%
n.v.t.
n.v.t.

11,3
0
0
97,6

2,6
0
0
45,3

75%
n.v.t.
n.v.t.

2
0
0
34

Ook voor deze tabel geldt dat de lidstaten tot 2 jaar na afloop van het
betreffende EU-begrotingsjaar een declaratie kunnen indienen over de
projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

196

Bijlage Europese geldstromen

3. Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB): Europees Visserijfonds (EVF)
De Europese Commissie heeft, in het kader van het Europees Visserijfonds (EVF), een communautaire bijdrage van € 48,6 mln toegekend aan
Nederland voor de periode 2007–2013. Daarnaast levert Nederland een
nationale bijdrage van € 72 mln. Voor het totale EVF-programma is dus
€ 120,6 mln beschikbaar. Onderstaande tabel bevat een overzicht van de
uitgaven in 2013.
Tabel 4. Programma-uitgaven voor het jaar 2013 (bedragen x € 1 mln)
Begroting 2013

Europees Visserijfonds (EVF)
• EVF as 1 Maatregelen visvangst
• EVF as 2 Aquacultuur binnenvisserij
• EVF as 3 Gemeenschappelijk
Visserijbeleid

Realisatie 2013

EU

EZ

Totaal

EU

EZ

Totaal

4,1
0,1

6,0
1,0

10.1
1,1

3,9

7,3
1,4

11,2
1,4

0,4

0,6

1,0

0,2

0,3

0,5

3,6

4,4

8,0

3,7

5,6

9,3

Per ultimo 2013 is een bedrag van € 117 mln toegekend aan projecten. De
realisatie bedraagt circa € 90 mln. In de jaren 2014 en 2015 vindt de
uitfinanciering plaats van het resterend budget.
Het jaar 2013 stond naast de uitvoering van de huidige programma ook in
het teken van voorbereiding op het Europees Fonds voor Maritieme Zaken
en Visserij (EFMZV), de nieuwe programmaperiode 2014–2020.
4. Europese Structuur en Investeringsfondsen (EFRO)
De uitvoering van de EFRO programma’s 2007–2013 wordt in de komende
jaren afgerond en in 2017 definitief afgesloten. Met EFRO worden vier
landsdelige programma’s gefinancierd, te weten Noord Nederland,
Oost-Nederland, West-Nederland en Zuid-Nederland. Daarnaast worden
vier grensoverschrijdende programma’s ondersteund. Dit zijn de
programma’s Duitsland-Nederland, Euregio Maas-Rijn, VlaanderenNederland en Twee Zeeen.
Voor de programmaperiode 2007–2013 is in totaal € 1,1 mld Europees
budget beschikbaar gesteld. Inmiddels is de huidige programmaperiode
in de eindfase en zijn in grote mate de middelen toegekend aan projecten.
Voor de vier landsdelige programma’s is een bedrag € 255 mln aan
Rijkscofinanciering beschikbaar gesteld. Hiervan is tot en met 2013
€ 176,1 mln gerealiseerd. Voor de jaren 2014–2016 is derhalve nog een
budget van € 78,9 mln beschikbaar voor uitfinanciering van aangegane
verplichtingen.
Voor de vier grensoverschrijdende programma’s is een bedrag van
€ 169,2 mln aan Rijkscofinanciering beschikbaar gesteld. Hiervan is tot en
met 2013 € 160,7 mln gerealiseerd. Voor de jaren 2014–2016 is derhalve
nog een budget van € 8,5 mln beschikbaar voor uitfinanciering van
aangegane verplichtingen.
De resultaten van de EFRO programma’s zijn positief. Conform de ambitie
wordt ruim 60% van de middelen besteed aan innovatieve projecten. Door
middel van EFRO is de innovatie van ruim 18.000 bedrijven gestimuleerd
en is steun verleend aan 5.000 startende bedrijven. Deze resultaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

197

Bijlage Europese geldstromen

overtreffen de verwachting die bij de start van de programma’s werden
ingeschat.
Het jaar 2013 stond naast de uitvoering van de huidige programma’s
vooral in het teken van voorbereiding op de nieuwe programmaperiode
2014–2020. Gezamenlijke hoofddoelen van Rijk en regio voor de landsdelige programma’s zijn innovatie en koolstofarme economie. Het MKB is
een belangrijke doelgroep. Belangrijke thema’s binnen Interreg zijn
grensoverschrijdende innovatiesamenwerking, koolstofarme economie en
arbeidsmobiliteit.
Besloten is om de decentrale uitvoering van de landsdelige programma’s
te continueren. Ook is afgesproken dat de landsdelige beheersautoriteiten
nauwer gaan samenwerken en een uniforme werkwijze hanteren.
Nederland ontvangt aan EFRO voor de nieuwe programmaperiode
2014–2020 € 507.318.228,00 (in lopende prijzen) voor de landsdelige
programma’s en € 389.675.917,00 (in lopende prijzen) voor de grensoverschrijdende samenwerking. EZ stelt voor de uitvoering van de nieuwe
programmaperiode 2014–2020 in totaal € 91 mln aan Rijkscofinanciering
beschikbaar voor de vier landsdelige programma’s en € 49 mln voor de
grensoverschrijdende programma’s.
De Europese Structuurfondsverordeningen zijn in december 2013 in
werking getreden na besluitvorming hierover in het Europese parlement
en de Europese Raad. Het eindresultaat van de onderhandelingen over het
cohesiebeleid 2014–2020 komt grotendeels overeen met de Nederlandse
inzet (TK, 21 501-08, nr. 493).
In 2013 is door het Ministerie van EZ gewerkt aan het opstellen van de
Partnerschapsovereenkomst. Dit is het overkoepelende strategische
document dat samen met het landsdelige EFRO programma en de andere
Structuurfondsprogramma’s in 2014 ter goedkeuring bij de Europese
Commissie zal worden ingediend. De Partnerschapsovereenkomst gaat in
op de punten waarop Nederland zich verder moet ontwikkelen in het licht
van de Europa2020 strategie en de bijdrage die de Europese Structuur- en
Investeringsfondsen, waaronder EFRO, hieraan leveren.
5. Zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische
ontwikkeling (KP7) periode 2007-2013
In 2013 heeft in Europees verband de afronding van de activiteiten van het
zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling
(KP7, 2007–2013) plaatsgevonden. De laatste «calls for proposals» voor
KP7 zijn in 2013 gepubliceerd.
In 2013 lag de nadruk bij de voorbereiding van het nieuwe programma
voor onderzoek en innovatie Horizon 2020 en de voortzetting van het
Europees instituut voor Innovatie en Technologie (EIT). Het budget van
Horizon 2020 (inclusief EIT) is in het meerjarig financieel kader vastgesteld
op € 70,2 mld voor de periode 2014 tot en met 2020. Na een succesvolle
onderhandeling hebben de Raad en het Europees Parlement eind 2013
zowel Horizon 2020 als het EIT goedgekeurd. Nederland kan tevreden zijn
met het behaalde resultaat. Het EIT krijgt € 2,7 mld uit het Horizon 2020
budget voor de periode 2014–2020. Daarmee wordt de bijdrage aan de
drie al lopende Europese «Knowledge and Innovation Communities»
(KICs) op het gebied van informatie- en communicatietechnologie,
duurzame energie en klimaatverandering voortgezet. Ook worden in de
komende jaren vijf nieuwe KICs opgezet voor de thema’s gezond leven en
actief ouder worden, grondstoffen, een industrie met toegevoegde
waarde, duurzame voeding en de mobiliteit in steden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

198

Bijlage Europese geldstromen

In juli 2013 heeft de Europese Commissie, als onderdeel van Horizon 2020,
een investeringspakket gepubliceerd bestaande uit vier publieke
programma’s op basis van artikel 185 van het Verdrag betreffende de
Werking van de Europese Unie (VWEU) (zie paragraaf over Eurostars en
JTI’s) en 6 publiekprivate programma’s op basis van artikel 187 VWEU. Het
pakket heeft een omvang van € 8 mld uit Horizon 2020 en minimaal
datzelfde budget uit nationaal publieke en private bijdragen. Dit pakket is
tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 3 december 2013
goedgekeurd en zal begin 2014 in triloog met het Europees Parlement
worden besproken (BNC fiche 22 112 nr. 1692 fiche 1).
6. Programma’s Eurostars en Joint Technology Initiatives (JTI’s)
De Europese Commissie draagt vanuit Horizon 2020 bij aan publiekpublieke en publiekprivate programma’s. Publiekpublieke programma’s op
basis van artikel 185 VWEU zijn programma’s waarin lidstaten een
afgestemd beleid willen voeren op het gebied van onderzoek en innovatie
om zo een groter effect te bereiken dan alleen nationaal mogelijk is. Dit
betreft onder andere het programma Eurostars-2, met financiering van het
Ministerie van EZ. Eurostars-2 is een Europees innovatieprogramma voor
het onderzoek uitvoerende MKB, maar ook andere organisaties kunnen
(onder voorwaarden) meedoen aan Eurostars-projecten. Het programma,
een samenwerking van het Eureka-netwerk en de Europese Unie, is in de
afgelopen jaren zeer succesvol gebleken. Eurostars-2 zal van start gaan
met een budget van naar verwachting € 1 mld voor een periode van 7
jaar, bijna driemaal zo hoog als in de voorgaande periode.
De publiekprivate programma’s, zogenaamde Joint Technology Initiatives
(JTI’s), zijn gebaseerd op artikel 187 van VWEU en krijgen in een aantal
gevallen eveneens nationale cofinanciering. Het Ministerie van EZ is tot
2014 betrokken geweest bij de cofinanciering van de JTI’s ARTEMIS en
ENIAC gericht op respectievelijk embedded computing systems en
nano-electronica. De JTI ECSEL (Electronics Components and Systems for
European Leadership) komt in 2014 in de plaats van de huidige ENIAC en
ARTEMIS, waarin het Ministerie van EZ de betrokkenheid bij de thema’s
zal voortzetten als belangrijk onderdeel van de internationalisering van de
topsector Hoge Tech Tystemen & Materialen (HTSM). ECSEL is een door
de industrie aangestuurd publiekprivaat onderzoeksprogramma dat zich
richt op projecten van pan-Europees belang, die maatschappelijke
kwesties (veiligheid, energie e.d.) adresseren. De omvang van ECSEL zal
naar verwachting meer dan € 5 mld bedragen, hiervan komt € 1,2 mld
voor rekening van de Europese Commissie en € 1,2 mld voor rekening
van de betrokken lidstaten. Het overige budget komt voor rekening van
bedrijven en kennisinstellingen.
7. Horizon 2020 (kaderprogramma voor onderzoek en innovatie)
periode 2014- 2020
Voor het merendeel blijft de ondersteuning in Horizon 2020 vergelijkbaar
met het Zevende Kaderprogramma, namelijk de ondersteuning van de
mobiliteit van onderzoekers en het verstrekken van toegang tot onderzoeksinfrastructuur, financiering van individuele onderzoekers op grond
van excellente onderzoeksvoorstellen en de ondersteuning van onderzoekssamenwerking met als doel versterking van de industrie en het
vinden van oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Met het
samenbrengen van onderzoek en innovatie in één strategisch kader is wel
een aantal nieuwe instrumenten toegevoegd, zoals prijsvragen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

199

Bijlage Europese geldstromen

ondersteuning van precommercieel en innovatiegericht aanbesteden. Ook
is er nadrukkelijk meer aandacht voor de rol van het MKB en voor
multidisciplinaire en interdisciplinaire projecten om te komen tot
innovatieve oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen.
Nationaal is de ondersteuningsstructuur bij de ministeries en bij de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland omgevormd van KP7 naar
Horizon 2020. Op 12 november 2013 is het startcongres Horizon 2020
georganiseerd. In samenwerking met de Innovatie-estafette is een groot
publiek bereikt zodat het evenement heeft bijgedragen aan de voorbereiding van de Nederlandse partijen op de start van het programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

200

Bijlage externe inhuur

4 Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (bijlage externe inhuur)
Ministerie van Economische Zaken (XIII) Verslagjaar 2013
(Bedragen x € 1.000)
Programma- en apparaatskosten
1. Interim-management
2. Organisatie- en Formatieadvies
3. Beleidsadvies
4. Communicatieadvisering
Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)
5. Juridisch Advies
6. Advisering opdrachtgevers automatisering
7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)
8. Uitzendkrachten (formatie & piek)
Ondersteuning bedrijfsvoering
Totaal uitgaven inhuur externen

1.534
393
1.461
982
4.370
977
10.026
3.137
14.140
61.025
61.025
79.535

Noot: De kosten voor inhuur uit hoofde van de flexibele schil bij de agentschappen, zijn
opgenomen onder 8 (uitzendkrachten). De flexibele schil bij deze diensten is onderdeel van de
aanpak ten behoeve van adequate en flexibele uitvoering van opdrachten EZ en andere
ministeries/overheden. De bepaling van de externe inhuur door EZ is conform de gedragslijn/
interpretatie van voorgaande jaren.

Toelichting op het inhuurpercentage 2013
De inhuuruitgaven 2013 zijn ten opzichte van 2012 met € 7,2 mln gedaald.
Het inhuurpercentage (inclusief de reguliere inhuuruitgaven en exclusief
de flexibele schil inhuuruitgaven bij AgNL en DR) over geheel 2013 is
uitgekomen op 6,1% en valt daarmee onder de norm van 10% van de
motie Roemer. De flexibele schil betreft het gebruik van in tijd, samenstelling en omvang wisselende inzet van externe inhuur waarvan AgNL en
DR structureel gebruik maken om het aantal medewerkers en de
benodigde kennis en expertise snel en flexibel aan te passen aan
veranderingen in de omvang en samenstelling van het opdrachtenpakket.
Het inhuurpercentage van EZ inclusief flexibele schil over 2013 komt uit
op 10,2%, en komt daarmee nagenoeg overeen met de Roemer norm.
Het rapporteren van twee inhuurpercentages; met flexibele schil en
zonder flexibele schil, heb ik per brief van 28 juni 2012 (TK,
2011–2012,33 240 XIII, nr 16) nader toegelicht. Hierover waren tijdens het
wetgevingsoverleg op 13 juni 2012 van de vaste Commissie voor
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie vragen gesteld bij de
behandeling van het jaarverslag 2011 EL&I.
De flexibele schil betreft het gebruik van in tijd, samenstelling en omvang
wisselende inzet van externe inhuur waarvan AgNL en DR gebruik maken
om het aantal medewerkers en de benodigde kennis en expertise snel en
flexibel aan te passen aan veranderingen in de omvang en samenstelling
van het opdrachtenpakket.
Rapportage overschrijding maximumuurtarief externe inhuur
buiten mantelcontracten
In onderstaande tabel wordt weergegeven in hoeveel gevallen in 2013
door het ministerie buiten de mantelcontracten om externe krachten zijn
ingehuurd boven het voor de organisaties van het rijk afgesproken
maximumtarief van € 225,– (exclusief BTW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

201

Bijlage externe inhuur

Inhuur externen buiten mantelcontracten

2013

Aantal overschrijdingen maximumtarief

geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

202

Bijlage Lijst van afkortingen

5 Lijst van afkortingen
AAU
ACM
ADR
AF
AgNL
AGRA
AI
AIVD
ANVS
AOC
AR/ARK
AVB
BBE
BBI
BBI
BBP
BES
BGT
BMKB
BNI
BOL
BOP
BTR
BuZA
BVP
BZK
CBS
CCS
CEP
CIV
CM
CN
CoE
COVA
CPB
CPVO
CTGB
CTMM
DGF
DGIS
DICTU
DLO
DR
EBS
ECN
EFRO
EHS
EIA
EIM
ELFPO
ELGF
EP
EPK
EPK

Assigned Amount Units
Autoriteit Consument en Markt
Auditdienst Rijk
Agrofood
Agentschap Nederland
Alliance for a Green Revolution in Africa
Aviaire Influenza
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbeschermin
Agrarisch Opleidingscentrum
Algemene Rekenkamer
Agrarische Vertegenwoordiging Buitenland
Biobased Economy
Bestuurs- en beleidsinstrumentarium
BioBased Industries
Bruto Binnenlands Product
Bonaire, St. Eustatius en Saba
Basisregistratie Grootschalige Topografie
Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf
Bruto Nationaal Inkomen
Beroepsopleidende leerweg
Behoefte-onderbouwingsplan
Bedrijfstoeslagregeling
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Bedrijfsvoeringsparagraaf
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
Centraal Bureau voor de Statistiek
Carbon Capture and Storage
Centraal Economisch Plan
Centra voor Innovatief Vakmanschap
Crisismanagement
Caribisch Nederland
Centers of Expertise
Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten
Centraal Plan Bureau
Community Plant Variety Office
College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen
Center for Translational Molecular Medicine
Diergezondheidsfonds
Directoraat-Generaal internationale Samenwerking
Dienst ICT Uitvoering
Dienst Landbouwkundig Onderzoek
Dienst Regelingen
E-Business Suite
Energieonderzoek Centrum Nederland
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
Ecologische Hoofd Structuur
Energie- Investeringsaftrek
Economische Instituut voor Midden- en Kleinbedrijf
Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
Europees Landbouwgarantiefonds
Europees Parlement
Energie Prestatie Keuring
Energie Prestatie Keuring

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

203

Bijlage Lijst van afkortingen

ESA
ESTEC
ETS
EU
EVF
EZ
FES
GAN
GLB
GO
GSF
GTI
GVB
HACCP
HAO
HBO
HHI
HTSM
I&M
I&R
IA
IA GOT
IAEA
IBG
ICES
ICT
ILG
IPC
IPO
IRRS
IUC
JI
JTI
KADO
KFD
KNAW
KvK
LEI
LPG
LvDO
LWOO
MBO
MEE
MEI
MEP
MER
MFK
MIP
MIT
MJA
MKB
MKZ
NBTC
NCSS2
NDFF
NEN

European Space Agency
European Space Research and Technology Centre
Emission Trading Scheme
Europese Unie
Europees Visserijfonds
Ministerie van Economische Zaken
Fonds Economische Structuurversterking
Gegevensautoriteit Natuur
Gemeenschappelijk Landbouw Beleid
Garantie Ondernemingsfinanciering
Garantieregeling Scheepsnieuwbouwfinanciering
Grote Technologishe Instituten
Gemeenschappelijke Visserij Beleid
Hazard Analysis and Critical Control Points
Hoger Agrarisch Onderwijs
Hoger Beroeps Onderwijs
Herfindahl-Hirschman Index
HighTech Systems & Materials
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Identificatie en Registratie
Innovatie Agenda Energie
Implementing Agreement Gas&Oil Technologies
Internationale Atoom Energie Agentschap
Informatie Beheer Groep
Council for the Exploration of the Sea
Informatie Communicatie Technologie
Investeringsbudget Landelijk Gebied
Innovatie Prestatie Contracten
Interprovinciaal overleg
Integrated Regulatory Review System
Inkoop Uitvoering Centrum
Joint Implemanetation
Joint technology Initiatives
Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling
Kernfysische Dienst
Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
Kamer van Koophandel
Landbouw-Economisch Instituut
Liquefied Petroleum Gas
Leren voor Duurzame Ontwikkeling
Leerweg Ondersteunende Onderwijs
Middelbaar Beroepsonderwijs
Meerjarenafspraak Energie-efficiëntieverbetering
Marktintroductie Energie Innovaties
Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie
Milieu Effect Rapportage
Meerjarig Financieel Kader
Meerjaren Investerings Programma’s
MKB Innovatiestimulering Topsectoren
Meerjarenafspraken Energie-efficiëntie
Midden- en Kleinbedrijf
Mond- en Klauwzeer
Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen
Nationale Cybersecurity Strategie 2
Nationale Databank Flora en Fauna
Nederlands Normalisatie Instituut

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

204

Bijlage Lijst van afkortingen

NFP
NGO
NIPO
NLR
NM
NMa
NME
NOM
NPO
NRG
NURG
NV
NVWA
NWO
O&S
OBN
OCW
OESO
OIE
OPTA
PAS
PBL
PBO
POP
PPP
PPS
QLL
R&D
R&TTE
RCR
RDA
RGD
ROA
ROAD
ROM
RVO
RWT
S&O
SBB
SBIR
SBL
SDE
SER
SER
SIS
SNL
SSO
STW
SZW
TAPAS
TEEB
TKI

Nationaal Frequentieplan
Niet overheidsorganisaties
Nederlands Instituut voor Publieke Opinie
Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratoruim
Natuurmonumenten
Nederlandse Mededingingsautoriteit
Natuur- en Milieueducatie
Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij
Nederlandse Publieke Omroep
Nucleair Research Group
Nadere uitwerking Rivierengebied
Nationale Verklaring
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek
Ontwikkeling en Samenwerking
Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer van Natuurkwaliteit
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Office Internationale des Epizoöties
Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit
Programmatishe Aanpak Stikstof
Planbureau voor de Leefomgeving
Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie
Plattelands Ontwikkelings Plan
Purchasing Power Parity
Publiek-private samenwerking
Quality system Livestock Logistics
Research and Development
Radio- en randapparatuur
Rijkscoördinatieregeling
Research & Development Aftrek
Rijksgebouwendienst
Rijksoverheid Architectuur
Rotterdam Opslag en Afvang Demonstratieproject
Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
Rechtspersonen met een wettelijke taak
Speur en Ontwikkelingswerk
Staatsbosbeheer
Small Business Innovation Research
Stimulering Bos en Landbouwgronden
Stimulering Duurzame Energieproductie
Sociaal Economische Raad
Sociaal Economisch Raad
Subsidieregeling Innovatieve Scheepsbouw
Subsidieregeling Natuur en Landschap
Shared Service Organisatie
Stichting Technische Wetenschappen
Ministerie van Sociale Zaken en Wetenschap
Thermoplastic Affordable Primary Aircracft Structures
The Economics of Ecosystems and Biodiversity
Topconsortia voor Kennis en Innovatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

205

Bijlage Lijst van afkortingen

TNO
TOP
TSE
TU
UNWTO
UVD
VAMIL
VGI
VMBO
VOA
VWS
WBSO/S&O
WEF
WILG
WIPO
WKK
WU
WUR
ZBO
ZZP

Nederlandse Organisatie voor toegepastnatuurwetenschappelijk onderzoek
Technische Ontwikkelingsprojecten
Transmissible Spongiform Encephalopathies
Tuinbouw/uitgangsmaterialen
United Nations World Tourism Organization
Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij
Regeling Vervroegde Afschrijving Milieu-investeringen
Voedings- en Genotsmiddelen Industrie
Voortgezet Middelbaar Beroepsonderwijs
Voorbereidende en Ondersteunende Activiteiten
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Afdrachtsvermindering Speur- en Ontwikkelingswerk
World Economic Forum
Wet Inrichting Landelijk Gebied
World Intellectual Property Organization
Warmtekrachtkoppeling
Wageningen Universiteit
Wageningen Universiteit Researchcentrum
Zelfstandig Bestuursorgaan
Zelfstandige Zonder Personeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 930 XIII, nr. 1

206