Loodinname via
kraanwater
Gezondheidsrisico’s voor specifieke groepen

Samenvatting
2

2

Samenvatting

Loodinname via kraanwater | pagina 2 van 5

Blootstelling aan lood is schadelijk voor de

vergroten op hart- en vaataandoeningen en

concentraties in het kraanwater rond de 35 µg/l.

gezondheid. In Nederland is de blootstelling aan

chronische nierziekte. Voor de risicobeoordeling

De commissie schat dat er nog een honderd- tot

lood de afgelopen decennia sterk gedaald,

van lood heeft de Europese voedselautoriteit

tweehonderdduizend huizen met loden leidingen

vooral door de afname van lood in benzine.

EFSA ‘referentiepunten’ afgeleid: concentraties

kunnen zijn. Ook in huizen met nieuwe leidingen

Rond de eeuwwisseling hebben drinkwater-

die gepaard gaan met nadelige effecten die als

of kranen kunnen de eerste maanden vergelijk-

bedrijven op grote schaal de loden leidingen

eerste kunnen optreden bij langdurige bloot-

baar hoge loodconcentraties in het kraanwater

buiten de woning vervangen, waardoor ook het

stelling aan lage loodconcentraties en relevant

optreden door tijdelijke afgifte van lood uit

loodgehalte in kraanwater is teruggedrongen.

zijn voor de gezondheid. Het referentiepunt voor

nieuwe materialen.

Het Nederlandse kraanwater is over het alge-

een afname van 1 IQ-punt bij kinderen is zeven

Uit recente innameberekeningen van het

meen van hoge kwaliteit en veilig om te drinken.

keer lager (strenger) dan de maximaal toelaat-

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Een beperkt deel van de bevolking heeft echter

bare inname die de Wereldgezondheids-

(RIVM) blijkt dat de hoge blootstelling in huizen

nog te maken met hoge blootstelling aan lood

organisatie in 1986 vaststelde, die de basis

met loden leidingen vooral risico’s meebrengt

via het kraanwater uit loden binnenleidingen en

vormt voor de Europese en Nederlandse drink-

voor zuigelingen die flesvoeding krijgen, jonge

loopt daardoor gezondheidsrisico’s. De

waternorm van 10 microgram per liter (µg/l).

kinderen tot een jaar of zeven en ongeborenen

Commissie Signalering gezondheid en milieu

(via hun zwangere moeder). Zuigelingen zijn

van de Gezondheidsraad beschrijft in dit advies

Kleine groep heeft hoge blootstelling

extra kwetsbaar, omdat hun darm lood makke-

waar de grootste risico’s zitten en doet aanbeve-

Over het algemeen is het loodgehalte in het

lijker opneemt en hun hersenen sterk in ontwik-

lingen voor maatregelen.

Nederlandse kraanwater laag: rond 1 µg/l. Het

keling zijn. In woningen met loden leidingen

aantal overschrijdingen van de norm van 10 µg/l

overschrijdt de loodinname van deze gevoelige

Schadelijke effecten bij lagere concentraties

is de afgelopen decennia gedaald; in 2016 werd

groepen het referentiepunt gemiddeld driemaal

Er zijn sterke aanwijzingen dat een lage bloot-

de norm nog maar in ongeveer 1% van de

(jonge kinderen) tot dertien maal (flesgevoede

stelling aan lood schadelijker is dan eerder

watermonsters overschreden. Hoge concentra-

zuigelingen). Dit kan gepaard gaan met een

gedacht. Lood kan bij jonge kinderen leiden tot

ties blijven zich echter voordoen in huizen met

afname van 2 tot 5 IQ-punten. In huizen met

een lager IQ en kan bij volwassenen het risico

loden binnenleidingen: daar bedragen de lood-

nieuwe leidingen en kranen kan een tijdelijk

1

Gezondheidsraad | Nr. 2019/18

2

3

Samenvatting

Loodinname via kraanwater | pagina 3 van 5

verhoogde blootstelling aan lood plaatsvinden,

Drinkwaterrichtlijn te pleiten voor verlaging van

partijen om de tafel te gaan om te komen tot

die vooral risico’s oplevert voor flesgevoede

de drinkwaternorm tot maximaal 5 µg/l. Deze

een eenduidige communicatiestrategie hoe

zuigelingen en ongeborenen als de leidingen niet

waarde is in Nederland dan te hanteren als

ongewenst hoge blootstelling is te verminderen

goed zijn doorgespoeld. Naar schatting omvat de

actiewaarde in meetprogramma’s om loden

en daarbij aansluiting te zoeken bij bestaande

totale risicogroep enkele tienduizenden jonge

leidingen actief op te sporen. De commissie ziet

initiatieven.

kinderen en enkele duizenden zwangeren die via

kansen voor het vervangen van loden leidingen

kraanwater ongewenst hoog aan lood bloot-

bij de plannen voor verduurzaming van de

gesteld kunnen worden. Aangezien kraanwater

woningvoorraad: dat is immers het moment

in deze situaties tot 80% kan bijdragen aan de

waarop meer ingrijpende vervangingen van

totale loodblootstelling, concludeert de

technische installaties en bouwmaterialen

commissie dat maatregelen om de loodconcen-

kunnen worden gedaan. Zo lang loden leidingen

tratie in kraanwater te reduceren effectief

niet vervangen zijn, adviseert de commissie

kunnen zijn om de blootstelling aan lood en de

gebruikers van dergelijke panden om voor fles-

daarmee gepaard gaande nadelige effecten op

gevoede zuigelingen, jonge kinderen tot een

het IQ terug te dringen.

jaar of zeven en zwangeren flessenwater te
gebruiken in plaats van kraanwater. Jonge

Inzetten op bronmaatregelen

gezinnen in huizen met nieuwe leidingen en

De commissie adviseert primair in te zetten op

kranen beveelt de commissie aan om de eerste

bronmaatregelen: sanering van de resterende

maanden na installatie de kraan na enkele uren

loden leidingen, handhaven van nationale

stilstand door te spoelen. De adviezen van

producteisen aan nieuwe leidingmaterialen en

RIVM en GGD zouden daartoe opnieuw onder

kranen en inzet voor Europese producteisen. De

de aandacht moeten worden gebracht. Bij twijfel

commissie adviseert om in de Europese

raadt zij aan metingen te laten doen. De

discussie over de herziening van de Europese

commissie adviseert om met alle betrokken

2

Gezondheidsraad | Nr. 2019/18

2

4

Samenvatting

3

Gezondheidsraad | Nr. 2019/18

Loodinname via kraanwater | pagina 4 van 5

2

5

De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap
ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat;
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikkelingen of trends ­signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.

U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad. Loodinname via kraanwater. Den Haag: Gezondheidsraad, 2019;
publicatienr. 2019/18.
Infographic: Joris Fiselier
Auteursrecht voorbehouden

4

Gezondheidsraad | Nr. 2019/18

2