Resultaten en
vooruitzichten Energieefficiëntie MEE
bedrijven in Nederland
Evaluatie Meerjaren afspraken
energie efficiëntie MEE
KPMG Sustainability
In opdracht van het Ministerie
van Economische Zaken
24 september 2013

Inhoudsopgave (1/2)

The contacts at KPMG
in connection with this

Pagina
Inhoudsopgave

1

Hoofdconclusies

3

KPMG Sustainability

Samenvatting- Belangrijkste bevindingen

4

Partner

Samenvatting - Samenvatting en conclusies

7

Hendriksen.bernd@kpmg.nl

Onderzoeksaanpak

21

Jan van der Kolk

■ Onderzoeksaanpak en opdracht

22

Van der Kolk Advies

1. Achtergrondinformatie MEE convenant

23

■ Historie en deelnemers

24

■ Type maatregelen

25

2. Gerealiseerde en geprognosticeerde energie-efficiëntieverbetering

26

■ Het nakomen van de verplichtingen uit de MEE

27

■ Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

28

■ Energie-efficiëntieverbetering in periode 2013 t/m 2016

50

■ Belang van de MEE voor de energiebesparingsmaatregelen

56

■ Voorstudies en routekaarten

60

3. Raakvlakken MEE met andere instrumenten

61

■ De toegevoegde waarde van de MEE

62

■ Motieven voor deelname aan de MEE

63

report are:
Bernd Hendriksen

contact@vanderkolkadvies.nl

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

1

Inhoudsopgave (2/2)

The contacts at KPMG
in connection with this

Pagina
■ Wisselwerking tussen MEE en EU ETS

64

■ Invloed van Energie-investeringsaftrek (EIA) op MEE

67

KPMG Sustainability

■ Energiebelasting invloed op MEE

68

Partner

■ Interferentie met MIA/Vamil

69

Hendriksen.bernd@kpmg.nl

4. Nevendoelen

70

Jan van der Kolk

■ Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

71

Van der Kolk Advies

■ Indirecte effecten van de MEE: Internationaal gelijk speelveld

80

contact@vanderkolkadvies.nl

■ Indirecte effecten van de MEE: Niet-fiscale prikkels

82

■ Indirecte effecten van de MEE: Duurzame energie

83

5. Uitvoering van de MEE

87

■ Werkwijze van Agentschap NL inclusief team facilitering MJA

88

■ Uitvoeringslasten aan de kant van bedrijven

94

■ Uitvoeringskosten

95

Bijlagen

96

1. Toelichting op de methode

97

2. Geraadpleegde experts en personen

97

2. Bronnen

99

3. Enquête resultaten en additionele analyses

104

report are:
Bernd Hendriksen

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

2

Hoofdconclusies

Deze evaluatie heeft tot diverse inzichten en conclusies geleid. Hieronder vatten wij
de hoofdconclusies samen. Deze conclusies worden in de rapportage afzonderlijk
toegelicht.
1. De MEE hebben een toegevoegde waarde bij het formuleren van voorgenomen
energiebesparingsmaatregelen van bedrijven in hun periodieke Energie efficiëntie
verbeteringsplannen en de realisatie daarvan. De in het kader van de MEE uitgevoerde
voorstudies en routekaarten hebben een toegevoegde waarde voor het lange termijn
inzicht en het lange termijn perspectief van sectoren en ondernemingen.

4. Op tal van punten is sprake van een grote spreiding tussen de sectoren en binnen de
sectoren, onder andere:
– de gerealiseerde en voorgenomen procentuele energie efficiëntieverbetering;
– de absolute bijdrage aan energiebesparing;
– de mate van realisatie van Energie efficiëntie verbeteringsplannen;
– het belang van de MEE voor energiebesparing in de keten;

2. Deelnemers aan de MEE vinden de MEE veruit het belangrijkst voor het treffen van
energiebesparingsmaatregelen in vergelijking met andere instrumenten: de Energie
Investeringsaftrek, de Broeikasgas emissiehandel (EU ETS), de Teruggaaf van
energiebelasting en de Milieu Investeringsaftrek.

– het belang van andere instrumenten naast de MEE;

3. De realisatie van de voorgenomen maximale energiebesparing in de periode 2010 –
2012 is voor alle deelnemers samen 93%. Daarmee is een energie
efficiëntieverbetering bereikt van 4,8%. Energiebesparingsmaatregelen in
productieprocessen vormen het grootste deel: ongeveer 2/3 van de besparing in
processen en ketens samen. Circa 35% van de besparing in productieprocessen is
gerealiseerd door aanvullende maatregelen (dat wil zeggen maatregelen die niet in de
energie efficiëntie verbeteringsplannen hadden opgenomen).
Voor de periode 2013 – 2016 is de voorgenomen energie efficiëntieverbetering 4,7%.

– Dit betekent dat algemene conclusies niet op alle punten mogelijk zijn en daar waar
dat wel mogelijk is, de achterliggende verschillen aandacht verdienen.

– de motieven om aan de MEE deel te nemen;
– de betekenis van de MEE voor de concurrentiepositie.

5. Op diverse punten is een versterking van de MEE mogelijk:
– vergroting van het resultaat van de MEE in termen van energiebesparing/energie
– efficiëntieverbetering;
– meer maatwerk in de aanpak;
– versterking van de ondersteuning door de rijksoverheid;
– verbetering van de weergave van resultaten.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

3

Samenvatting

Belangrijkste bevindingen (1/3)

Uitvoering van de evaluatie

VNO-NCW en brancheorganisaties

De uitvoering van de evaluatie bestond uit een viertal onderdelen:

De belangrijkste verplichtingen zijn het stimuleren tot deelname aan de MEE en het
opstellen van een Voorstudie voor een eventuele Routekaart gericht op 50% energie
efficiëntieverbetering in 2030. Er is een redelijke stimuleringsinspanning geleverd, leidend
tot de hiervoor genoemde deelname. Zes van de zeven branche organisaties hebben een
Voorstudie uitgevoerd (voor de groep "Overige industrie" was dit wegens de heterogene
samenstelling met recht niet zinvol).

■ een analyse van bij AgentschapNL beschikbare gegevens over de prestaties van
deelnemers aan de MEE;
■ een enquête onder de 114 deelnemers aan de MEE (met een respons van 63%);
■ interviews met branche organisaties, het ministerie van EZ en de voorzitter van de
MEE commissie;
■ literatuuranalyse.
Daarbij is goede en binnen de restricties van vertrouwelijkheid maximale medewerking
verleend door alle betrokkenen.
Deelnemers aan de MEE
De MEE is gericht op bedrijven die vallen onder het EU broeikasgas
emissiehandelssysteem (EU ETS). Van de 114 MEE deelnemers nemen 73 deel aan EU
ETS in de periode t/m 2012, met ingang van 2013 zijn dat er 79. De niet deelnemers zijn
wel onderdeel van een concern met inrichtingen die onder EU ETS vallen. In totaal vallen
205 industriële inrichtingen onder EU ETS, waarvan dus 73 deelnemen aan de MEE. Dat
dekt overigens naar schatting wel het overgrote deel van het energieverbruik van die 205
EU ETS inrichtingen.
Nakomen van MEE verplichtingen
Deelnemers
De verplichting van deelnemers aan de MEE is het opstellen en uitvoeren van Energie
efficiëntieplannen (EEP's). Alle deelnemers hebben EEP's opgesteld.
Voor het collectief van de MEE deelnemers is in de periode 2010 t/m 2012 93%
gerealiseerd van de gecombineerde maximaal haalbare voorgenomen energiebesparing
uit de individuele EEP's (dit betreft de voorwaardelijke en zekere maatregelen). De
bijdragen per sector zijn verschillend. 30 deelnemers hebben die besparing volledig of
meer dan volledig gerealiseerd. 80 deelnemers hebben de maximaal voorgenomen
energiebesparing uit hun EEP niet gerealiseerd, met een flinke spreiding in de mate van
realisatie. De deelnemers hebben dus als collectief de som van de individuele besparing
gerealiseerd, maar individueel sterk wisselend.

Ministers
Op de ministers rust de verplichting een gelijk speelveld te bevorderen, additionele
nationale maatregelen te voorkomen en het zorgen voor ondersteuning bij de uitvoering
van de MEE. Alle branche organisaties geven aan dat de overheid zich overall heeft
ingespannen, met enkele kanttekeningen. het ontbreken van aanvullende steun voor
warmte krachtkoppeling (naast bestaande belastingvrijstellingen), in tegenstelling tot
omringende landen, het ontbreken van compensatie voor indirecte kosten in het kader van
EU ETS (met ingang van 2014 wordt daarin voorzien) en de verhoging van de
Energiebelasting op aardgas in 2013. Een vrijstelling van energiebelasting op aardgas voor
metallurgische en mineralogische productieprocessen is niet gerealiseerd, anders dan in
de omliggende EU landen. In 2013 is deze zelfs verhoogd.
Bereikte en te verwachten resultaten
Periode 2010 – 2012 Zoals bij de verplichtingen al is aangegeven, is 93% van de
maximale voorgenomen energiebesparing uit alle EEP's tezamen gerealiseerd. Dat betrof
ruim 35 PJ. De gerealiseerde energie efficiëntie verbetering over de gehele periode is
4,8%, gemiddeld 1,6% per jaar. Er zijn flinke verschillen tussen de sectoren respectievelijk
binnen vier van de zes sectoren (chemie, metallurgie, papier & karton en bier). Opvallend
is dat aanvullende maatregelen (die dus niet in de EEP's waren opgenomen) een grote rol
hebben gespeeld in de gerealiseerde energiebesparing.
Periode 2013 -2016 De beoogde energiebesparing in de productieprocessen is ruim 21 PJ
(2010 -2012: 23PJ). De beoogde besparing in productieprocessen plus de totale keten is
bijna 33 PJ (2010 -2012: ruim 35 PJ). De voorgenomen energiebesparing op basis van de
EEP's 2013-2016 is dus vergelijkbaar met die van de voorgaande periode, zij het dat die
periode drie jaar besloeg en de periode 2013-2016 vier jaar. Er vindt een lichte
verschuiving plaats naar besparingen in productieprocessen. Per sector zijn er in een
aantal gevallen flinke verschillen in de energiebesparingen in het productieproces en/of de
keten.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

4

Samenvatting

Belangrijkste bevindingen (2/3)

Belang van de MEE voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen

Verder ligt de toegevoegde waarde van de MEE in:

86% van de respondenten geeft aan de MEE belangrijk of zeer belangrijk te vinden voor
het treffen van energiebesparingsmaatregelen in het productieproces. Daarmee scoort de
betekenis van het convenant het hoogst van alle overige instrumenten (zie hierna). Echter,
64% van de respondenten op de enquête geeft aan dat 80% of meer van die maatregelen
ook zonder MEE zou zijn getroffen (voor de komende periode is dat 50%). In de keten
zouden relatief minder maatregelen zijn getroffen zonder MEE (de spreiding binnen de
sectoren is hier echter zeer groot). Het belang van de MEE zou vooral gelegen kunnen zijn
in het initiëren van maatregelen, terwijl bij het besluit tot uitvoering vooral financiële
overwegingen een rol spelen.

■ de aandacht voor het lange termijn perspectief, waarbij de Voorstudies en
Routekaarten een belangrijke rol spelen;
■ het verkrijgen van een gedetailleerd inzicht in de prestaties en mogelijkheden voor
energiebesparing bij bedrijven, mede als basis voor besprekingen tussen de MEE
partijen;
■ de netwerkfunctie.
Motieven voor deelname aan de MEE

Toegevoegde waarde van de MEE

Als belangrijkste motieven om aan de MEE deel te nemen geven de deelnemers aan:

Onderzocht is wat de betekenis is van de MEE ten opzichte van andere instrumenten:

■ vrijstelling/teruggaaf van energiebelasting

■ de Energie Investerings Aftrek (EIA)

■ druk vanuit de overheid

■ de Milieu Investerings Aftrek (MIA)

■ borging van de continue aandacht voor energiebesparing

■ de willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil)

■ kostenbesparing door energiebesparingsmaatregelen

■ het EU-ETS

■ versterking van het imago

■ de vrijstelling van Energiebelasting voor een aantal MEE deelnemers

Bij de motieven "druk vanuit de overheid" en "versterking van het imago" is sprake van een
grote spreiding tussen de sectoren.

De mate waarin gebruik wordt gemaakt of deelgenomen aan deze instrumenten is per
instrument verschillend; zo heeft 66% van de deelnemers vrijstelling/teruggaaf van de
energiebelasting. Uit de analyse blijkt dat de MEE het belangrijkste instrument wordt
gevonden voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen, gevolgd door EU ETS,
beide met een beperkte spreiding over de sectoren.

* De onderzoekers vragen zich af of de respondenten op de enquête onder de MEE

deelnemers bij de beantwoording van de vragen hierover de juiste omvang van de
vrijstelling/teruggaaf van energiebelasting voor ogen hadden, die immers maar voor een
deel is gerelateerd aan MEE deelname.

De vrijstelling van de energiebelasting voor de MEE deelnemers bedraagt ca. € 3 mln. per
jaar. Gebruik van de EIA leverde een belastingvoordeel op van ca. € 23 mln. over de
periode 2010 – 2012. Desalniettemin wordt de vrijstelling/teruggaaf van de
energiebelasting door de gebruikers daarvan belangrijker gevonden dan de EIA*. De
spreiding van de relevantie van deze twee instrumenten tussen de gebruikers is overigens
zeer groot.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

5

Samenvatting

Belangrijkste bevindingen (3/3)

Bijdrage aan de concurrentiepositie

Administratieve lasten

Energiekosten zijn in Nederland (en Europa) hoog. De energiekosten zijn voor veel
bedrijven een omvangrijk gedeelte van de productiekosten (tot vele tientallen procenten).
Energiebesparing is in die gevallen een relevant onderwerp. Meer dan 50% van de
respondenten in de chemie, glasindustrie, metallurgie en raffinaderijen geeft aan dat
energiekosten een doorslaggevende rol spelen bij de eventuele overweging (het
Nederlandse deel van) hun bedrijf geheel of gedeeltelijk naar het buitenland te
verplaatsen.

Onderzocht zijn de kosten van AgentschapNL voor de ondersteunende werkzaamheden bij
de uitvoering van de MEE en de administratieve lasten van de deelnemers (opstellen van
de EEP's, monitoring, voorbereiding van energiebesparende maatregelen).
De kosten van AgentschapNL over de periode 2008 t/m 2012 bedragen € 19,5 mln.
De respondenten geven aan gemiddeld 368 uren te hebben besteed aan de MEE in de
gehele periode 2010 t/m 2012. De kosten daarvan voor alle deelnemers tezamen zijn ruim
€ 1,5 mln.

Bijna 60% van de respondenten die de vraag over de betekenis van de MEE voor hun
concurrentiepositie hebben beantwoord geven aan dat de MEE daarop een positieve
invloed heeft. Bij de vraag naar de motieven om aan de MEE deel te nemen geeft 50% van
de respondenten "verbetering van de concurrentiepositie" als motief aan.

Verbeterpunten
Aan het einde van de samenvatting en conclusies in de paragraaf hierna zijn mogelijke
verbeterpunten opgenomen.

Bijdrage aan duurzame energie
Investeringen in de opwekking van duurzame energie en/of de inkoop van duurzame
energie maken geen deel uit van de verplichtingen in de MEE. Desalniettemin wordt dit
bijgehouden. In de periode 2010 t/m 2012 hebben 12 van de respondenten duurzame
energie ingekocht of zelf opgewekt, in totaal 1,2 PJ; voor 2013 – 2016 is de inzet van 0,6
PJ voorgenomen. Over het algemeen speelt de MEE hierbij geen belangrijke rol.
Belangrijke kanttekening is dat niet alle bedrijven een opgave doen, zodat sprake is van
een incompleet beeld.
Ondersteuning AgentschapNL
Meer dan 80% van de respondenten vindt zowel de ongevraagde als gevraagde
ondersteuning van AgentschapNL in het kader van de MEE goed tot zeer goed.
Uit een drietal klanttevredenheidsonderzoeken die AgentschapNL heeft laten uitvoeren
blijkt een gemiddelde waardering van bijna 7 voor de activiteiten.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

6

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

In deze samenvatting en conclusies komen achtereenvolgens aan de orde:

1.

1.

de opdracht voor de evaluatie

2.

de onderzoeksaanpak

In opdracht van het ministerie van Economische Zaken is medio 2013 een evaluatie
uitgevoerd van de Meerjarenafspraak Energie-efficiëntieverbetering. In de opdracht zijn
samengevat de volgende vragen opgenomen:

3.

het nakomen van de verplichtingen uit de MEE

■ Wat zijn de bereikte resultaten met de MEE in de periode 2010 t/m 2012?

4.

de bereikte en te verwachten resultaten van de MEE

■ Wat zijn de te verwachte resultaten in de periode 2013 t/m 2016

5.

het belang van de MEE voor energiebesparingsmaatregelen

■ Wat is de toegevoegde waarde van de MEE

6.

de toegevoegde waarde van de MEE

7.

de motieven voor deelname aan de MEE

8.

de interferentie met andere instrumenten

■ Wat is de interferentie met andere instrumenten: het EU Emissiehandelssysteem voor
broeikasgassen (EU-ETS), de Energiebelasting (EB), de Energie Investeringsaftrek
(EIA), de Milieu Investeringsaftrek (MIA), de willekeurige afschrijving milieu
investeringen (Vamil)?

9.

de bijdrage van de MEE aan de concurrentiepositie van bedrijven

10. de bijdrage van de MEE aan duurzame energie
11. de betekenis en rol van de MEE
12. de ondersteuning door AgentschapNL
13. administratieve lasten en uitvoeringskosten
14. gesignaleerde verbeterpunten

De opdracht

■ Wat is de bijdrage van de MEE aan de concurrentiepositie van bedrijven en aan het
gebruik van duurzame energie?
■ Hoe zijn verplichtingen nagekomen door de partijen bij de MEE, waaronder de
inspanningen van de overheid om een gelijk speelveld te waarborgen?
■ Wat waren de administratieve lasten (bedrijven en AgenschapNL)?
■ Hoe werd de ondersteuning door AgentschapNL ondervonden?
■ Het opnemen van verbeterpunten maakt strikt genomen geen onderdeel uit van de
opdracht aan KPMG, hier is (beknopt) echter wel in voorzien.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

7

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

2.

De onderzoeksaanpak

De resultaten van de enquête zijn naar aantal representatief voor alle deelnemers
respectievelijk alle sectoren, met uitzondering van de bierbrouwerijen. Van de biersector
zijn daarom geen analyses op sectorniveau gemaakt (wel vanuit gegevens van
AgentschapNL over de feitelijke en voorgenomen prestaties in de periode 2010 t/m 2016).

De uitvoering van het onderzoek bestond uit een viertal onderdelen:
■ een analyse door AgenschapNL van beschikbare gegevens over de met de MEE
bereikte en de te verwachten resultaten;

Deelnemers aan het convenant

■ een enquête onder de 114 deelnemende bedrijven, gericht op de hiervoor genoemde
vragen uit de opdracht;
■ interviews met branche organisaties , de commissie MEE en het ministerie van EZ;
■ literatuuranalyse.
De analyses die AgenschapNL op verzoek van KPMG heeft uitgevoerd hebben betrekking
op alle 114 deelnemende bedrijven.

De feitelijke situatie is als volgt:

De respons op de enquête was 63%. De verdeling van de respons over de verschillende
sectoren is in de tabel hieronder aangegeven.

Sector

Aantal
respondenten

Deelnemers aan het convenant zijn "ondernemingen met uitsluitend of in hoofdzaak één of
meer inrichtingen" die onder het emissiehandelssysteem van de EU (EU ETS) vallen. In
de MEE is niet aangegeven of bepaalde sectoren of typen bedrijven van deelname zijn
uitgezonderd. Deelname aan het convenant is niet verplicht. Niet deelnemen heeft geen
gevolgen in termen van vergunningvereisten onder de Wet Milieubeheer. Niet deelnemers
hebben geen vrijstelling Energiebelasting (die overigens met € 3 mln. voor alle MEE
deelnemers opgeteld van beperkte omvang is).

Aantal
deelnemers

Responspercentages

Bierbrouwerijen

1

5

20

Chemische industrie

36

58

62

Glasindustrie

7

9

78

Metallurgische industrie

3

5

60

Overige industrie

10

13

77

Papier- en karton

11

19

58

Raffinaderijen

4

5

80

Totaal

72

114

63

Er zijn 114 deelnemers aan het convenant op inrichtingen niveau. Daarvan nemen 73 deel
aan EU ETS (volgens de EU ETS definities t/m 2012; m.i.v. 2013 zijn het er 79). De
overige 41 (35 m.i.v. 2013) vormen een onderdeel van een concern met inrichtingen die
deelnemen aan EU ETS en uit dien hoofde onder de definitie van MEE deelnemer vallen.
Er waren 205 industrie deelnemers aan EU ETS in 2012; bedrijven uit die groep die neet
deelnamen aan MEE, namen in grote meerderheid deel aan de MJA3.

Tabel 1: Enquête responsaantallen per sector

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

8

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

3.

Nakomen van verplichtingen

Bedrijven
De verplichting voor bedrijven in de MEE is het opstellen en uitvoeren van een Energieefficiëntieplan (EEP). In het EEP moet worden opgenomen:
■ mogelijkheden voor het treffen van rendabele maatregelen;
■ de doelstelling voor de energie-efficiëntieverbetering.
Bedrijven zijn niet verplicht alle rendabele maatregelen op te nemen; de MEE bevat geen
nadere criteria, zoals wanneer sprake is van "voldoende" maatregelen in een EEP. De
hoogte van de maximaal voorgenomen energiebesparing ligt dus in handen van de
deelnemers en in de goedkeuring door AgentschapNL.
De ondernemingsorganisaties zien de MEE als een inspanningsverplichting. De overheid
neigt naar resultaatsverwachtingen ten aanzien van de energie-efficiëntieverbetering,
mede in het licht van de MJA3 waar sprake is van vastgelegde resultaatsverplichtingen.
Vanuit de afspraken tussen overheid en bedrijfsleven stoelt de MEE op een procesgerichte
aanpak. AgentschapNL toetst de EEP's aan de hand van de "Handreiking EEP format
2013 – 2016". Hoewel er zoals aangegeven geen verplichting is alle rendabele
maatregelen in het EEP op te nemen, bevordert AgentschapNL wel een zekere
voorgenomen prestatie, criteria daarvoor zijn er echter niet. Bij grote, complexe bedrijven
zoals raffinaderijen is AgentschapNL daarvoor sterker afhankelijk van de bedrijven dan bij
de kleinere minder complexe. AgentschapNL speelt een duidelijke rol bij het bewaken van
de kwaliteit van de EEP's en de omvang van de maximaal voorgenomen energiebesparing.
Daartoe wordt een intern formulier ingevuld; indien onder andere de maximaal
voorgenomen energiebesparing in een EEP beneden bepaalde waarde is, wordt het bedrijf
een motivatie gevraagd (voor zover die niet al in het EEP is gegeven) en zonodig discussie
aangegaan. Door de procesgerichte aanpak en de oordeelsvorming van Agentschap NL is
er sprake van een stimulans richting de bedrijven om een stap verder te gaan in
energiebesparing. De conclusie is echter ook dat de afwezigheid van ‘harde criteria’ tot
enige vrijblijvendheid leidt.
Alle EEP's voor de periode 2009-2012 zijn goedgekeurd. Voor de periode 2013-2016 zijn
106 EEP's goedgekeurd. De maximaal voorgenomen energiebesparing in de gezamenlijke
EEP's 2010-2012 is voor 93% gerealiseerd. De bedrijven hebben hiermee gezamenlijk
vrijwel volledig voldaan aan de som van de individuele maximaal voorgenomen
energiebesparingen.

De MEE kent wat energiebesparing betreft echter geen collectieve doelstelling, maar
alleen een individuele ‘maximaal voorgenomen energiebesparing’. Beschouwing van
individuele prestaties is daarom relevant.
30 bedrijven hebben de maximaal voorgenomen energiebesparing voor 100% of meer
gerealiseerd. 80 bedrijven hebben hun maximaal voorgenomen energiebesparing niet
bereikt, met een grote spreiding tussen de bedrijven. In alle gevallen is daarvoor een
deugdelijke motivering gegeven, conform het vereiste in de MEE.
Conclusie: op individueel niveau zijn er grote verschillen in het nakomen van de
verplichtingen uit de MEE. Voor het collectief van alle deelnemers is de som van de
individuele maximaal voorgenomen energiebesparing met 93% zo goed als bereikt.
VNO-NCW, Brancheorganisaties en Productschappen
De belangrijkste verplichtingen zijn het stimuleren van de leden om deel te nemen aan het
convenant en voor de branche organisaties het opstellen van een Voorstudie gevolgd
door - indien de Voorstudie daartoe aanleiding gaf - een Routekaart, gericht op 50%
energie-efficiëntieverbetering in 2030 ten opzichte van 2005. De leden zijn nadrukkelijk
gestimuleerd aan de MEE deel te nemen, zij het met een gedeeltelijk succes, gegeven het
feit dat 73 van de 205 deelnemers aan ETS uit de industrie ook deelnemen aan de MEE.
Die 73 bedrijven dekken overigen wel het overgrote deel van het energieverbruik van de
ETS industrie deelnemers. Er nemen136 MJA3 bedrijven deel aan de EU ETS. Daarmee
nemen ongeveer alle industriële EU ETS bedrijven deel aan hetzij MEE, hetzij de MJA3.
Dit betreft de situatie tot en met 2012
Zes van zeven branches hebben een Voorstudie uitgevoerd ( voor de groep "overige
industrie" was dit gezien de diversiteit niet zinvol; desalniettemin, heeft de Suikerindustrie
een voorstudie uitgevoerd.) Vier daarvan hebben een Routekaart opgesteld (geen
verplichting). De gezamenlijke raffinaderijen hebben geen Routekaart opgesteld, wegens
het individuele specifieke karakter van de bedrijven en mededingingsrechtelijke aspecten.
De bierbrouwerijen hebben evenmin een Routekaart opgesteld. Al met al is aan de
verplichtingen uit de MEE voldaan.
Daarnaast kunnen branche organisaties een Meerjarenplan vaststellen (geen verplichting).
Behalve bierbrouwerijen, papier- en kartonindustrie, raffinaderijen, glasindustrie en overige
industrie hebben de deelnemende sectoren dat gedaan.
De routekaarten zijn in het algemeen als waardevol ervaren. Van groot belang is het
volgen van de feitelijke uitvoering, waaronder de doorwerking in de EEP’s.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

9

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

Ministers

4.

Op de ministers rust een aantal verplichtingen, waarvan de belangrijkste hierna worden
genoemd (cursief). Daarbij is aangegeven hoe de ondernemingsorganisaties daarover
oordelen.

Bereikte resultaten

■ Voorkómen van additionele specifieke nationale maatregelen gericht op energieefficiëntieverbetering of CO2 reductie.
Dit is nagekomen, voornamelijk door de directe implementatie van de EU Energieefficiëntie richtlijn (zonder aanvullingen).
■ Het leveren van een uiterste inspanning voor de realisatie van een Europees en
mondiaal gelijk speelveld.
Alle branche organisaties geven aan dat de overheid zich overall heeft ingespannen, met
enkele kanttekeningen: het ontbreken van aanvullende steun voor warmte krachtkoppeling
(naast bestaande belastingvrijstellingen), in tegenstelling tot omringende landen, het
ontbreken van compensatie voor indirecte kosten in het kader van EU ETS (met ingang
van 2014 wordt daarin voorzien) en de verhoging van de Energiebelasting op aardgas in
2013. Een vrijstelling van energiebelasting op aardgas voor metallurgische en
mineralogische productieprocessen is niet gerealiseerd, anders dan in de omliggende EU
landen. In 2013 is deze zelfs verhoogd.
■ Beijveren voor verlening van financiële ondersteuning voor onderzoek, ontwikkeling en
stimulering.
Het verminderen van de ondersteuning in het kader van de MEE wordt als een minder
goede ontwikkeling gezien (menskracht, financiële middelen AGNL en afstand van het
Ministerie van EZ tot de MEE).
■ Bevorderen van ondersteunende werking van het MEE door beleid en regelgeving.
Hierover bestaan weinig concrete beelden.
■ Ondersteuning door AgentschapNL bij de uitvoering van de MEE.
In het algemeen wordt de ondersteuning positief gewaardeerd, met in incidentele gevallen
minder goede ervaringen.

Bereikte en te verwachten resultaten

In tabel 3 en tabel 4 is de realisatiegraad van de maximale voorgenomen
energiebesparing, de energie efficiëntieverbetering en energiebesparing weergegeven. De
maximaal voorgenomen energiebesparing is de som van de zekere en voorwaardelijke
maatregelen. De realisatie van de maximaal voorgenomen energiebesparing verschilt vrij
sterk tussen de sectoren. Er is geen verband met de gerealiseerde energie
efficiëntieverbetering: er is soms sprake van een hoge realisatiegraad en een relatief lage
energie efficiëntieverbetering en omgekeerd.
93% van de maximaal voorgenomen energiebesparing uit de EEP's van alle deelnemers is
gerealiseerd . Chemie, metallurgie, papier en karton en raffinaderijen leveren in absolute
zin de grootste bijdrage. Alle deelnemers tezamen hebben ruim 35 PJ energie bespaard in
de periode 2010 t/m 2012, waarvan 23 PJ in de productieprocessen. Deze besparing
betreft conform de MEE rekenmethodiek de besparingen in het productieproces plus de
besparingen in alle ketenonderdelen (productie en product, binnen- en buitenland).
De spreiding in de gerealiseerde energiebesparing als percentage van het energieverbruik
is groot binnen de overige industrie, chemie, papier en karton, respectievelijk klein bij
raffinaderijen, metaal en glas.
17 bedrijven hebben 80% van de procesefficiëntieverbetering gerealiseerd, 5 bedrijven
50%. Voor de ketenefficiëntieverbetering is dat nog extremer: 2 bedrijven hebben 80%
gerealiseerd.
Voor de energie-efficiëntieverbetering in de periode 2010 t/m 2012 tellen naast de
verbetering van de procesefficiëntie alleen de maatregelen in de productieketen in het
binnenland mee, waarmee het resultaat op 4,8% komt.
Binnen de sectoren is de spreiding in de energie-efficiëntieverbetering groot (chemie,
papier en karton, metaal, overig), dan wel klein (raffinaderijen, glas).
Hieraan kunnen verschillende oorzaken ten grondslag liggen. Zoals relatief veel
energiebesparing in eerdere jaren (dat is niet na te gaan gezien wisselingen in de wijze
waarop dat onder het regime van verschillende instrumenten is bijgehouden), gebrek aan
financiële middelen en/of menskracht en uitstel in verband met onderhoud, renovatie e.d.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

10

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

Conclusie is dat er een grote spreiding is tussen de sectoren en binnen de sectoren wat
betreft de omvang van de energiebesparing, de energie efficiëntieverbetering en de
realisatiegraad van de EEP’s. Daaruit blijkt dat de omstandigheden en mogelijkheden
tussen de sectoren sterk verschillen. Ook binnen de sectoren is dat het geval, zoals uit de
nadere analyses in dit rapport blijkt.
Sector

2010 t/m 2012
Energie besparing (in TJ)

productiekete
proces n binnenland
Bierbrouwerijen

Energiebesparin
g in TJ
(proces +
keten
keten
totaal1
totaal)

Voorgenomen
Mate van
maximale
realisatie
besparing voorgenomen
maximale
in EEP2
(%) besparing (%)

327

131

131

459

10,4

Chemische
industrie

11.454

2.715

3.727

15.181

5,4

Glasindustrie

442

26

82

523

5,1

Metallurgische
industrie

3.258

-9

3.191

6.449

8,7

Overige industrie

848

981

1.031

1.878

13,7

In de MEE systematiek wordt wat het productieproces betreft een onderscheid gemaakt in
zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. De grootste bijdrage komt van de
zekere maatregelen, die vooral in 2010 en soms in 2011 zijn getroffen.
Uit de analyse van de bij AgentschapNL bekende bedrijfsgegevens blijkt dat daarnaast
aanvullende maatregelen ten opzichte van de EEP's een belangrijke rol hebben gespeeld.
In drie sectoren komen aanvullende maatregelen overeen met ongeveer eenzelfde
bijdrage als de zekere maatregelen. In zes sectoren zelfs met een grotere bijdrage dan de
onzekere en voorwaardelijke maatregelen opgeteld (in het productieproces).

82

Dit zou tot de conclusie kunnen leiden dat de EEP’s een relatief bescheiden representatie
van de mogelijkheden weerspiegelen, wat in een aantal gevallen zo zou kunnen zijn, met
name in die gevallen waarin aanvullende maatregelen zijn getroffen in het eerste jaar van
de EEP periode (2010). Uit de antwoorden op de vraag in de enquête naar de redenen
voor het treffen van de aanvullende maatregelen blijkt echter dat de overwegende redenen
zijn dat de maatregelen niet eerder in beeld waren en/of technisch onvoldoende
uitgewerkt. Dat leidt tot de conclusie dat de tijdshorizon van de EEP’s relatief lang is ten
opzichte van de dynamiek rond het “bedenken” en uitwerken van respectievelijk besluiten
over maatregelen.

107

Sector

125
83

2012 t.o.v. 2009
Energie efficiëntieverbetering (in %)

74

proces

productieketen binnenland

keten totaal*

Bierbrouwerijen

9,2

3,6

3,8

Chemische industrie

3,4

0,8

1,1

Glasindustrie

3,5

0,2

0,7

Metallurgische industrie

4,9

0,0

4,3

Overige industrie

4,5

5,2

5,7

Papier- en kartonindustrie

6,2

11,4

15,4

Raffinaderijen

3,3

0,1

0,1

Totaal

3,7

1,1

1,9

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

11

Papier- en
kartonindustrie
Raffinaderijen
Totaal

80
1.535

2.793

3.793

5.328

28,3

5.085

155

155

5.240

2,5

22.949

6.793

12.110

35.059

6,0

136
93

1 De totale keten is de productieketen en de productketen, bij beide zowel de binnenlandse als
buitenlandse energie-efficiëntieverbetering
2 De voorgenomen maximale energiebesparing bestaat uit de zekere plus voorwaardelijke in het EEP
voorgenomen maatregelen

Tabel 2: Bereikte resultaten energie efficiëntie

Tabel 3: Energie-efficiëntieverbetering in %

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

In tabel 3 is de gerealiseerde energie-efficiëntieverbetering in productieprocessen en
ketens weergegeven. In de MEE systematiek telt de verbetering in het productieproces
plus de productieketen in het binnenland; dat is dus 4,8% over de periode 2010 – 2012,
wat neerkomt op gemiddeld 1,6% per jaar.

De beoogde energiebesparing in de productieprocessen is ruim 21 PJ (2010 -2012: 23PJ).
De beoogde besparing in productieprocessen plus de totale keten is bijna 33 PJ (2010 2012: ruim 35 PJ).

Als beslissende factoren voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen in het
productieproces zijn als belangrijk of zeer belangrijk door meer dan 90% van de
respondenten genoemd:

Voorgenomen verbeteringen in de procesefficiëntie zijn weergegeven in tabel 4a. Daaruit
blijkt dat de grootste voorgenomen absolute bijdrage aan energiebesparing in het
productieproces en in de totale keten in de chemiesector ligt, gevolgd door de papier- en
kartonindustrie voor procesbesparingen en de metallurgische industrie voor
ketenbesparingen.

■ Terugverdientijd

Sector

In de tabel is tevens de besparing in de totale keten weergegeven: 1,9%.

■ rendement

2013 t/m 2016
Energiebesparing(in TJ)

■ beschikbaarheid van eigen financiële middelen
Daarnaast noemt tussen 60 en 80% als belangrijk of zeer belangrijk:

Energieverbruik 2011
in TJ
(referentieketen
jaar)
totaal*

Verwachte
energiebesparing
volgens EEP in TJ
(proces + keten
totaal)

proces

productieketen
binnenland

554

89

187

3.197

740

Chemische
industrie

11.042

3.981

5.272

327.862

16.314

Glasindustrie

590

167

252

11.686

842

■ gebrek aan menskracht

Metallurgische
industrie

2.512

248

3.718

73.573

6.231

■ uitstel in verband met samenloop met groot onderhoud, renovatie e.d.

Overige industrie

668

115

182

14.617

849

Voor maatregelen in de keten zijn eveneens de genoemde factoren het belangrijkst, met
daarnaast de medewerking van partners in de keten.

Papier- en
kartonindustrie

2.215

1.654

1.904

20.908

4.119

De conclusie is dat financiële aspecten voorop staan, gevolgd door praktische
mogelijkheden tot uitvoering.

Raffinaderijen

3.698

1.251

1.411

152.035

3.858

■ samenloop met onderhoud, renovatie e.d.
■ beschikbare menskracht
■ beschikbare kennis
Als belangrijkste redenen voor het niet treffen van maatregelen die wel in het EEP waren
opgenomen, noemden de respondenten:
■ gebrek aan financiële middelen

Ten slotte duurzame energie: 12 van de 107 respondenten hebben duurzame energie
ingekocht of zelf opgewekt, in totaal 1,2 PJ. In de periode 2013 – 2016 is de inzet van 0,6
PJ voorgenomen. Belangrijke kanttekening is dat niet alle bedrijven een opgave doen,
zodat sprake is van een incompleet beeld. Dit is geen verplichting in de MEE.
Voorgenomen resultaten
Een analyse van de EEP's voor de periode 2013 -2016 heeft de volgende inzichten
opgeleverd.

Bierbrouwerijen

7.505
12.926
603.878
32.953
*Totaal
de totale keten omvat 21.277
de productieketen en productketen,
beide in zowel
binnen- als buitenland

Tabel 4:a Voorgenomen energiebesparing 2013 - 2016
Wat de status van de maatregelen betreft valt op dat de papier en karton, cement en glas
vooral voorwaardelijke maatregelen en de metaalsector en raffinaderijen vooral zekere
maatregelen opnemen in hun EEP’s voor de komende periode.
Beoogd is een toename van het verbruik van duurzame energie met 0,6 PJ, geheel te
realiseren in de chemie en overige industrie.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

12

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

In tabel 4b is de voorgenomen energiebesparing in productieprocessen en ketens
weergegeven ten opzichte van het referentiejaar 2011 dat in de EEP’s is gehanteerd.
Daaruit blijkt dat bierbrouwerijen de grootste procentuele besparing in het proces hebben
voorgenomen, gevolgd door papier en karton. In de totale keten is dat precies andersom.
De procentuele besparingen zijn vergelijkbaar met de periode 2010 - 2012, met dien
verstande dat dit een periode van drie jaar is en de periode 2013 – 2016 vier jaar betreft.

In beide perioden is sprake van grote verschillen tussen de sectoren en ook binnen de
sectoren, zoals uit nadere analyse in deze evaluatie blijkt.
Daaruit kan worden geconcludeerd dat de omstandigheden en de daaruit voortvloeiende
mogelijkheden tot energiebesparing in de verschillende sectoren respectievelijk binnen de
sectoren behoorlijk verschillend zijn.

Sector
Energie-efficiëntieverbetering (in % t.o.v. 2011)
proces

productieketen binnenland

keten totaal*

Bierbrouwerijen

17,0

2,8

5,8

Chemische industrie

3,4

1,2

1,6

5

1,4

2,2

Metallurgische industrie

3,4

0,3

5,1

Overige industrie

4,6

0,8

1,2

Papier- en kartonindustrie

10,6

7,9

9,1

Raffinaderijen

2,4

0,8

0,9

Totaal

3,5

1,2

2,1

Glasindustrie

* de totale keten omvat de productieketen en productketen, beide in zowel binnen- als buitenland

Tabel 4b: Voorgenomen Energie-efficiëntieverbetering (in % t.o.v. 2011)
2013 – 2016 t.o.v. het basisjaar 2011
Conclusie is dat het totaal van de voorgenomen energiebesparing en energie
efficiëntieverbetering vergelijkbaar is met de voorgaande periode, zij het dat die periode
drie jaar besloeg en de periode 2013-2016 vier jaar. Er zijn in een aantal gevallen per
sector flinke verschillen tussen de twee perioden. Verder vindt een lichte verschuiving
plaats naar besparingen in productieprocessen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

13

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

5.

Belang van de MEE voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen

In de enquête is de bedrijven gevraagd wat het relatieve belang is van de MEE voor de
energiebesparingsmaatregelen in het productieproces en in de keten. Samengevat geeft
dat het volgende beeld:

Productieketen

Productketen

De betekenis van de MEE in de verschillende fasen van ontwikkeling tot het besluit
maatregelen te treffen is niet onderzocht.

percentage
respondenten dat de
MEE belangrijk/zeer
belangrijk vindt

spreiding van het
belang over de
sectoren

86

75 - 100

binnenland

38

25 - 100

buitenland

19

10 - 100

binnenland

21

22 - 100

buitenland

12

0 - 100

Productieproces

Deze bevinding neemt niet weg dat de MEE een betekenisvolle rol kan hebben gespeeld in
het initieel formuleren en totstandbrenging van de maatregelen, terwijl de uiteindelijke
besluitvorming meer wordt bepaald door factoren als terugverdientijden, passende timing,
aansluiting bij strategie en beschikbare middelen.

Tabel 5: Relatieve belang van MEE voor energiebesparingsmaatregelen in het
productieproces

86% van de respondenten geeft aan de MEE belangrijk of zeer belangrijk te vinden voor
het treffen van energiebesparingsmaatregelen in het productieproces. Daarmee scoort de
betekenis van het convenant het hoogst ten opzichte van andere instrumenten.

Voor de energiebesparingsmaatregelen in de productieketen in het binnenland zou 40%
van de respondenten 80% of meer van de besparing zonder MEE hebben gerealiseerd
(34% in de periode 2013-2016).
Voor het overige deel van de ketenmaatregelen zou rond 30 - 35% van de respondenten
80% van de energiebesparing hebben gerealiseerd zonder MEE. Echter tussen de 30 50% van de energiebesparingsmaatregelen in de productie- en productketen zouden niet
zijn getroffen zonder MEE. Er lijkt sprake van een tegenstrijdigheid met het aangegeven
beperkte belang van de MEE voor ketenmaatregelen; de grote spreiding tussen de
sectoren maakt de antwoorden toch aannemelijk. Verder kan de relatief beperkte omvang
van ketenmaatregelen in diverse sectoren ten opzichte van de maatregelen in het
productieproces een rol hebben gespeeld bij het geringere belang dat aan de MEE wordt
gehecht in dit verband.
Conclusie is dat de MEE door het merendeel van de deelnemers weliswaar belangrijk
wordt gevonden voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen in met name het
productieproces, maar dat de feitelijke realisatie daarvan minder afhankelijk is van de
MEE.

Uit de tabel blijkt dat de relevantie van de MEE vooral is gelegen in de maatregelen in het
productieproces, waar overigens ook veruit de meeste energiebesparing wordt
gerealiseerd. Voor maatregelen in het binnenlandse deel van de productieketen is de MEE
voor een flink deel van de respondenten van belang, voor de maatregelen elders in de
ketens veel minder, alhoewel de spreiding tussen de sectoren zeer groot is.
Echter, 64% van de respondenten geeft aan dat 80% of meer van de
energiebesparingsmaatregelen in het productieproces ook zou zijn gerealiseerd zonder
MEE, met name in de chemie, glasindustrie en raffinaderijen (voor de periode 2013 – 2016
is dat vergelijkbaar). De overige respondenten laten een grote spreiding zien in het
percentage van de maatregelen dat zij ook zonder MEE zouden hebben getroffen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

14

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

6.

De toegevoegde waarde van de MEE

De toegevoegde waarde is nagegaan ten opzichte van andere instrumenten respectievelijk
in bredere zin.
Een kernvraag is in hoeverre de MEE heeft geleid tot extra energiebesparing ten opzichte
van de situatie dat er geen MEE zou zijn. Dat is een inherent lastig te beantwoorden vraag,
met name omdat de effecten van de MEE niet geïsoleerd kunnen worden beschouwd van
andere instrumenten:

Percentage
respondenten
dat gebruik
heeft gemaakt
van het
instrument

Percentage
respondenten dat
instrument zeer
belangrijk/
belangrijk vindt voor
Spreiding
het treffen van
gebruik energiebesparingsover de maatregelen in het
sectoren
productieproces

Spreiding relevantie
over de sectoren

■ Energie Investerings Aftrek (EIA)

Instrument

■ Milieu Investerings Aftrek (MIA)

MEE

100

n.v.t.

87

75 – 100

■ Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil)

EIA

42

0 - 90

48

0 – 100

■ EU-ETS

MIA

21

0 - 40

Vamil

15

0 - 33

27

0 – 100

EU-ETS

46

nb

73

60 - 100

vrijstelling EB

80

nb

65

25 – 100

■ De vrijstelling van Energiebelasting voor een aantal MEE deelnemers
In onderstaande tabel is aangegeven in welke mate gebruik is gemaakt van die
instrumenten en wat het belang ervan is in de periode 2010 t/m 2012. Voor de periode
2013 t/m 2016 wijkt het verwachte gebruik weinig af, behalve dat de spreiding van het
gebruik van de EIA kleiner zal worden (0 – 60%).
Zoals in de vorige paragraaf al is opgemerkt, geeft 87% van de respondenten aan de MEE
belangrijk of zeer belangrijk te vinden voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen
in het productieproces. Daarmee scoort de betekenis van het convenant het hoogst van
alle instrumenten. Opvallend is het relatief grote belang van EU-ETS.
Uit de enquête blijkt verder dat 65% van de respondenten 20% of minder van de getroffen
energiebesparingsmaatregelen in het productieproces in hoofdzaak toeschrijft aan andere
instrumenten (EIA, MIA, Vamil, EU-ETS, vrijstelling EB). Voor de periode 2013 – 2016 is
dat 64% van de respondenten. Dit betekent dat deze instrumenten een beperkte rol
spelen. In de paragraaf hierna wordt daarop dieper ingegaan.
79% van de respondenten van de enquête vinden dat de deelname aan het convenant tot
een structurelere en systematischere aandacht voor energiebesparing leidt. Dit beeld
wordt door alle sectoren gedeeld.

Tabel 6: Mate waarin gebruik gemaakt is van andere instrumenten en het relatieve belang
daarvan
Terugverdientijden van maatregelen in de periode 2010 – 2012 zijn niet bekend. Voor de
periode 2013 – 2016 slechts fragmentarisch en niet consistent. Een goed beeld hiervan
zou een relevante indicator zijn voor de toegevoegde waarde van de MEE.
Conclusie is dat het belang van de MEE groot wordt geacht ten opzichte van andere
instrumenten, met een beperkte spreiding over de respondenten. De spreiding in het
belang van die andere instrumenten is daarentegen groot. Daarmee heeft de MEE over het
geheel bezien de duidelijkste rol, gevolgd door EU ETS.
Verder ligt de toegevoegde waarde van de MEE in:
■ de aandacht voor het lange termijn perspectief, waarbij de de Voorstudies en
Routekaarten een belangrijke rol spelen;
■ het verkrijgen van een gedetailleerd inzicht in de prestaties en mogelijkheden voor
energiebesparing bij bedrijven, mede als basis voor besprekingen tussen de MEE
partijen;
■ de netwerkfunctie.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

15

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

7.

Interferentie met andere instrumenten

In paragraaf 6 is het gebruik en het relatieve belang dat de respondenten aan de MEE
toekennen ten opzichte van andere instrumenten al aangegeven.
Daarnaast is een nadere analyse gemaakt van die andere instrumenten, resulterend in de
volgende conclusies. Algemene conclusies zijn voor de meeste instrumenten niet mogelijk,
gezien de grote spreiding in de toepassing tussen de sectoren.
EU-ETS
Eerder is aangegeven dat 73 van de deelnemers aan de MEE onder EU-ETS valt. 136
MJA3 bedrijven nemen deel aan de EU ETS. Daarmee nemen ongeveer alle industriële
EU ETS bedrijven deel aan hetzij MEE, hetzij de MJA3. Dit betreft de situatie tot en met
2012.
(met ingang van 2013 nemen 79 MEE bedrijven deel aan EU ETS). wat het relatief grote
belang zou kunnen reflecteren: Een beperkt aantal bedrijven had in 2012 minder
emissierechten uit de kostenloze allocatie dan nodig om de CO2 emissie te dekken. In
totaal circa 1,5MT (waarvan 90% bij chemie en raffinaderijen). Bij een CO2 prijs van € 5,vertegenwoordigt dat een bedrag van € 7,5 mln.
Een tekort aan emissierechten is niet per definitie een reden om
energiebesparingsmaatregelen te treffen; de rentabiliteit van die maatregelen zal voorop
staan (waarbij sommige bedrijven een CO2 prijs bij incalculeren en andere niet). Het feit
dat 67% van de respondenten EU-ETS belangrijk/zeer belangrijk voor het treffen van
energiebesparende maatregelen geeft de relevantie van EU ETS aan.

EB
De vrijstelling (thans: teruggaaf) van Energiebelasting geldt voor circa 66% van de MEE
deelnemers (80% van de respondenten). De vrijstelling bedraagt voor alle deelnemers
tezamen ongeveer € 3 mln. per jaar. Desalniettemin wordt de vrijstelling/teruggaaf van de
energiebelasting door de gebruikers daarvan belangrijker gevonden dan de EIA*. De
spreiding van de relevantie van deze twee instrumenten tussen de gebruikers is overigens
zeer groot.
De ondernemingsorganisaties achten de teruggaaf van belang in verband met een gelijk
speelveld, maar zien de effecten daarvan als beperkt, gegeven de geringe omvang van de
teruggaaf.
De respondenten achten enerzijds de vrijstelling/teruggaaf van energiebelasting van
belang voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen, maar geven anderzijds aan dat
maar een klein deel van de getroffen energiebesparingsmaatregelen valt toe te schrijven
aan overheidsinstrumenten, waaronder de vrijstelling/teruggaaf van energiebelasting.
Al met al is de conclusie dat van de vrijstelling/teruggaaf van energiebelasting een geringe
extra impuls uitgaat om energiebesparingsmaatregelen te treffen, maar dat de
vrijstelling/teruggaaf wel relevant is als motief voor deelname aan de MEE (zie volgende
pagina) en daarmee ook een effect heeft op energiebesparing.
MIA/Vamil
De MIA/Vamil regeling speelt een ondergeschikte rol bij het treffen van
energiebesparingsmaatregelen, omdat volgens AgentschapNL maatregelen met een
energiecomponent worden "doorgeschoven" naar de EIA.

Van de respondenten geeft voorts 70% aan dat de MEE en EU ETS elkaar versterken en
hetzelfde doel dienen. Concluderend: EU ETS en MEE zitten elkaar niet in de weg en
beogen in belangrijke mate hetzelfde doel.
EIA
In de periode 2010 - 2012 heeft het gebruik van de EIA de MEE sectoren een
belastingvoordeel van ruim € 23 mln. opgeleverd (waarvan 40% in de chemie). De EIA kan
het treffen van energiebesparingsmaatregelen faciliteren, wat een versterking van de MEE
betekent. Over het geheel genomen lijkt geen sprake van een doorslaggevende betekenis
van de EIA voor het totale met de MEE behelsde resultaat, als zal dat in individuele
gevallen geheel tegenovergesteld liggen.

* De onderzoekers vragen zich af of de respondenten op de enquête onder de MEE deelnemers bij

de beantwoording van de vragen hierover de juiste omvang van de vrijstelling/teruggaaf van
energiebelasting voor ogen hadden, die immers maar voor een deel is gerelateerd aan MEE
deelname.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

16

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

8.

Motieven voor deelname aan de MEE

Bedrijven is gevraagd naar het belang van de verschillende motieven om deel te nemen
aan de MEE. In de tabel hieronder is dat weergegeven in rangorde van relevantie*.
belangrijk/zeer
belangrijk

spreiding over de
sectoren

Vrijstelling/teruggaaf energiebelasting

85

71 – 100

Borging continue aandacht voor energiebesparing

81

69 - 100

Kostenbesparing door
energiebesparingsmaatregelen

79

67 - 100

Druk vanuit de overheid

78

47 – 100

Versterking imago

76

18 – 100

Verbeteren concurrentiepositie

50

29 – 100

Bijdrage aan MVO/duurzaamheid

53

14 – 90

Versterking van innovatie op energiegebied

53

25 - 71

motief

Druk vanuit ondernemingsorganisaties

39

14 - 82

Versterking van de samenwerking in de keten
Kennisdeling/leren va n andere bedrijven

37
37

0 – 100
10 - 36

Verder valt op dat kennisdeling en leren van andere bedrijven relatief laag scoort als motief
en eveneens een geringe spreiding over de sectoren heeft. Voor het overige zijn wegens
de grote spreiding over de sectoren geen algemene conclusies te trekken.
Conclusie is dat er deels sprake is van een intrinsieke motivatie, maar dat een extrinsieke
motivatie (druk van de overheid) eveneens van belang is.
9.

Bijdrage van de MEE aan de concurrentiepositie van bedrijven

Energiekosten zijn in Nederland (en Europa) hoog. De energiekosten zijn voor veel
bedrijven een omvangrijk gedeelte van de productiekosten (tot vele tientallen procenten).
Energiebesparing is in die gevallen een relevant onderwerp. Meer dan 50% van de
respondenten in de chemie, glasindustrie, metallurgie en raffinaderijen geeft aan dat
energiekosten een doorslaggevende rol spelen bij de eventuele overweging (het
Nederlandse deel van) hun bedrijf geheel of gedeeltelijk naar het buitenland te
verplaatsen. Bijna 60% van de respondenten die de vraag over de betekenis van de MEE
voor hun concurrentiepositie hebben beantwoord, geven aan dat de MEE daarop een
positieve invloed heeft (zie de tabel in de vorige paragraaf). De resultaten van de open
vraag die daarnaast is gesteld naar de betekenis van de MEE voor de concurrentiepositie
zijn in het diagram hieronder weergegeven.

Tabel 7: Relatieve belang van verschillende motieven om deel te nemen aan MEE
De vrijstelling/teruggaaf van de energiebelasting is het belangrijkste motief voor deelname
en tevens de geringste spreiding heeft over de sectoren, wat opvallend is gezien de
conclusies op de vorige pagina.
Een drietal andere motieven scoort eveneens hoog: druk vanuit de overheid; borging van
de continue aandacht voor energiebesparing; kostenbesparing door
energiebesparingsmaatregelen.

*De vraagstelling luidde het belang aan te geven van de in de tabel letterlijk weergegeven motieven op de schaal zeer belangrijk –
belangrijk – enigszins belangrijk – onbelangrijk. Wat precies is verstaan door de respondenten onder “druk vanuit de overheid” is niet
nader onderzocht.

Figuur 1: Betekenis van MEE voor concurrentiepositie
Hieruit blijkt dat circa 40% van de respondenten vrij negatieve connotaties aangeeft bij de
MEE en iets meer dan de helft aan respondenten positieve relatie ziet tussen deelname
aan MEE en de concurrentiepositie. Ook dat duidt op (zeer) verschillende omstandigheden
tussen de MEE deelnemers.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

17

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

10. Bijdrage MEE aan duurzame energie
In 2012 hebben 12 van de respondenten duurzame energie ingekocht of zelf opgewekt, in
totaal 1,2 PJ, ten opzichte van 2009. 20% van de respondenten geeft aan dat de MEE
hiervoor belangrijk was. 2 respondenten hebben gebruik gemaakt van de SDE+ subsidie.
Voor de periode 2013 t/m 2016 wordt een gebruik van duurzame energie voorzien van 0,6
PJ, bij 20 respondenten, die een iets hoger belang van de MEE aangeven; voor beide
perioden geldt overigens een grote spreiding van het belang over de sectoren, zodat
moeilijk een algemene conclusie kan worden getrokken.
11. Betekenis en rol van de MEE
De verschillen in betekenis en beleving van de MEE tussen de sectoren is groot. Zoals
hierboven al is aangegeven varieert het belang van de MEE voor het treffen van
ketenmaatregelen sterk. Dat geldt ook voor de investeringen in duurzame energie. En
eveneens voor een aantal van de motieven voor deelname aan de MEE. Ten slotte is het
belang van de voorstudies en routekaarten verschillend. De rol van de MEE kan worden
gekarakteriseerd als variërend tussen bescheiden en groot, zowel per sector als tussen
individuele bedrijven over de sectoren heen. Dat hangt overigens niet noodzakelijkerwijs
samen met de gerealiseerde energiebesparing en energie efficiëntie verbetering.
12. Ondersteuning door Agentschap NL
Agentschap NL heeft in 2008, 2010 en 2012 door het bureau Methonder
klanttevredenheidsonderzoeken laten uitvoeren onder de deelnemende bedrijven. Het
gemiddelde algemene oordeel over de ondersteuning door AgentschapNL is een kleine 7,
met een spreiding tussen 6,5 en 7,5 voor de verschillende ondersteuningsactiviteiten. In
aanvulling daarop zijn in de enquête onder de deelnemers enkele aanvullen de vragen
gesteld. Daaruit komt onder andere naar voren dat ruim 80% van de respondenten de
ongevraagde ondersteuning van AgentschapNL tenminste als goed beoordeelt. De
gevraagde ondersteuning scoort zelfs bij bijna 90% van de respondenten tenminste als
goed. De geleidelijke beperking van de ondersteuning door AgentschapNL wordt door de
deelnemers betreurd.
13. Administratieve lasten en uitvoeringskosten
De respondenten geven aan gemiddeld 368 uren te hebben besteed aan de MEE in de
gehele periode 2010 t/m 2012 (opstellen EEP’s, monitoring) , exclusief één uitschieter. In
Euro’s betreft dit ca 13.600,- (bij standaard intern uurtarief van EUR 37,- gemiddeld ).

De totale kosten geëxtrapoleerd naar alle deelnemers zijn daarmee € 1,5 mln. De
spreiding van het aantal bestede uren is 40 – 1200. Mogelijk valt de ondergrens te
verklaren uit uitbesteding aan derden van de opstelling van EEP's en monitoringrapporten.
15. Mogelijke verbeterpunten MEE
Op basis van de evaluatie zijn verbeterpunten geformuleerd door KPMG. Inmiddels is het
SER energie akkoord tot stand gekomen, waarin de MEE aan de orde komt. De
verbeterpunten kunnen logischerwijs worden geplaatst binnen die context en de verdere
uitwerking van het akkoord.
1. Vergroting van het resultaat van de MEE in termen van energiebesparing/energie
efficiëntieverbetering
2. Meer maatwerk in de aanpak.
3. Versterking van de ondersteuning door de rijksoverheid
4. Verbetering van de weergave van resultaten.
Hierna is elk van deze punten bij wijze van voorzet verder uitgewerkt. Met name voor de
eerste twee punten geldt, dat de praktische uitvoerbaarheid en eventuele ongewenste
effecten en neveneffecten in de afweging moet worden betrokken.
De vier punten kunnen overigens niet geheel los van elkaar worden gezien, zoals
maatwerk bij het formuleren van de punten gericht op vergroting van het resultaat van de
MEE.
1. Vergroting van het resultaat van de MEE in termen van energiebesparing/energie
efficiëntieverbetering
Een vergroting van het resultaat van de MEE in termen van energiebesparing/energie
efficiëntieverbetering is te onderscheiden in een tweetal benaderingen:
■ verbeteringen binnen het kader van de huidige systematiek
■ het aangaan van een kwantitatieve doelstelling (of doelstellingen) voor
energiebesparing of energie efficiëntieverbetering.
In beide situaties is een verbinding met de routekaarten van belang.
Verbeteringen binnen de huidige systematiek
Uitgangspunt hierbij is dat de huidige werkwijze met opstellen en toetsen van EEP's en
monitoring van de bereikte energiebesparing en energie efficiëntieverbetering in stand
blijft. Verbeteringen kunnen gestalte krijgen in de vorm van aangescherpte eisen of van
beloningen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

18

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

Mogelijke aangescherpte eisen zijn:

2. Meer maatwerk in de aanpak

■ Het opnemen van alle maatregelen in de EEP's met een terugverdientijd van vijf jaar of
minder, dan wel een interne discontovoet van 15%.

Wat de realisatie van energiebesparingsmaatregelen betreft kennen de huidige MEE
alleen een individuele verplichting. Desalniettemin worden ook op het niveau van sectoren
respectievelijk van alle deelnemers branche organisaties en VNO-NCW aangesproken op
de collectieve resultaten, met als parameter een kwantitatieve energie
efficiëntieverbetering (alhoewel een dergelijke doelstelling nu niet bestaat). Dat schept een
onheldere situatie. Aangesprokenen op collectief niveau kunnen bij hun leden geen betere
resultaten afdwingen, maar hooguit daartoe aansporen. Echter, zoals uit de enquête onder
de deelnemers blijkt is dat geen krachtig middel.

■ Realisatie van tenminste alle zekere maatregelen (de minimaal voorgenomen
energiebesparing), of bijvoorbeeld tenminste 90% daarvan. Of tenminste een bepaald
percentage van de maximaal voorgenomen energiebesparing (de zekere plus de
voorwaardelijke maatregelen).
■ Het verplicht opnemen van niet gerealiseerde zekere maatregelen in het EEP voor de
opvolgende periode (al of niet verhoogd met een factor afhankelijk van de mate van
realisatie van het EEP).
■ Het aanscherpen van de eisen die worden gesteld aan de motivering van het niet
volledig uitvoeren van het EEP.
■ Alleen teruggaaf van energiebelasting indien de minimaal dan wel de maximaal
voorgenomen energiebesparing is gerealiseerd (voorop gezet dat de teruggaaf daartoe
een voldoende prikkel biedt).
Mogelijke beloningen zijn:
■ Het op een of andere wijze honoreren van die aanvullende maatregelen, waarvan
duidelijk is dat zij niet opgenomen hadden kunnen worden in het EEP voor de periode
waarin de aanvullende maatregelen zijn gerealiseerd, bijvoorbeeld door ze in mindering
te brengen op de niet gerealiseerde zekere maatregelen die verplicht worden
doorgeschoven naar de opvolgende EEP periode.
■ Het verhogen van de teruggaaf van de energiebelasting (met inachtneming van
Europeesrechtelijke bepalingen), in combinatie met een pakket aangescherpte eisen
dat voor alle deelnemers geldt.
■ Het verhogen van de teruggaaf van de energiebelasting (met inachtneming van
Europeesrechtelijke bepalingen), afhankelijk van de individuele prestaties (bijvoorbeeld
in geval van realisatie van een hogere dan de maximaal voorgenomen
energiebesparing).

Gezien de grote verschillen tussen de sectoren en de individuele deelnemers wat hun
mogelijkheden tot energiebesparing in het productieproces respectievelijk de keten betreft,
ligt een collectieve doelstelling in termen van energie efficiëntieverbetering niet voor de
hand.
Wel zou vanuit een wenselijke prestatie van alle deelnemers tezamen kunnen worden
terug geredeneerd naar vereiste individuele prestaties.
Om te voorkomen dat eisen aan de individuele prestaties teveel uiteen gaan lopen, zou
een minimum voor alle deelnemers kunnen gelden van bijvoorbeeld tenminste gemiddeld
1% energie efficiëntieverbetering per jaar in het productieproces, dus met ruimte voor
jaarlijks afwijkende percentages. Daarbij is ook een verschil in de periode denkbaar waarin
dat gemiddelde zou moeten worden bereikt, afhankelijk van de feitelijke
realisatiemogelijkheden, waarbij onder andere de concurrentiepositie een rol speelt.
3. Versterking van de ondersteuning door de rijksoverheid
Indirect zijn in punt 2 al enkele punten aan de orde gekomen, zoals een verhoging van de
teruggaaf van energiebelasting. Daarnaast is het van belang dat zo goed mogelijke
voorwaarden worden geschapen om een optimaal resultaat van de MEE respectievelijk de
routekaarten te bewerkstelligen, waaronder ook te verstaan concrete steun bij de
uitvoering van de MEE, zoals thans in hoofdzaak door AgentschapNL wordt verleend.
De invulling van een en ander hangt nauw samen met de verbeterpunten zoals in 1. en 2.
aangegeven en de wijze waarop die gestalte krijgen. Reden waarom hier geen lijst met
mogelijkheden is opgenomen.
Een en ander vraagt gedegen overleg tussen de partijen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

19

Samenvatting

Samenvatting en Conclusies

4. Weergave van resultaten
De huidige complexe wijze van weergeven van de prestaties van MEE deelnemers is voor
niet ingewijden niet erg inzichtelijk. Er is sprake van een op zich logisch onderscheid in vier
typen maatregelen en vier verschillende onderdelen in de keten. De wijze waarop de
resultaten worden gepresenteerd ter bespreking, beoordeling en publicatie kan beter.
De proces efficiëntieverbetering over de periode van een EEP is de som van de jaarlijkse
besparingen ten opzichte van de start van de EEP periode. Voor de keten is dat de
besparing in het laatste jaar van de EEP periode, ten opzichte van een basisjaar dat niet
het startmoment ven de EEP periode is. Vervolgens worden die besparingen bij elkaar
opgeteld, waarbij alle vier de ketenonderdelen meetellen, wat in feite een oneigenlijke
optelling is. Besparingen in de keten in tussenliggende jaren gaan bovendien aldus
verloren. Er is zeker iets te zeggen voor het weergeven van de besparingen in de keten
ten opzichte van een basisjaar, maar dan separaat. Daarnaast zou de som van de
besparingen over de jaren aangegeven moeten worden, over de periode van het EEP.
De energie efficiëntieverbetering die als de belangrijkste maat voor de prestaties van de
deelnemers geldt, is de som van de efficiëntieverbetering in het productieproces en het
Nederlandse deel van de productieketen (dus één van de vier ketenonderdelen). Zowel de
procesefficiëntieverbetering als de ketenefficiëntieverbetering worden berekend als
percentage van het energieverbruik in het productieproces; besparingen in de keten
hebben daar echter geen betrekking op. Die zouden in feite moeten worden berekend ten
opzichte van het energieverbruik in de keten; dat is praktisch gesproken ondoenlijk, zodat
de gehanteerde methode op zich begrijpelijk is. Dat pleit echter andermaal om besparing
proces en keten uit elkaar te houden.
Ten slotte is een aandachtspunt in specifieke gevallen de toename van energieverbruik als
gevolg van opgelegde milieumaatregelen; daar voor zou moeten worden gecorrigeerd.
In het algemeen kunnen de resultaten van de MEE intensiever worden gecommuniceerd
dan nu. De Resultatenbrochure wordt niet gebruikt als instrument om de
convenantresultaten en doelstellingen op de publieke agenda te zetten en te houden. Te
denken valt aan persbericht, presentatie bijeenkomsten of internet aandacht.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

20

Onderzoeksaanpak

Onderzoeksaanpak

Opdracht en onderzoeksaanpak

De opdracht

■ de administratieve lasten (bedrijven en AgenschapNL);

In opdracht van het ministerie van Economische Zaken is door KPMG Sustainability medio
2013 een evaluatie uitgevoerd van de Meerjarenafspraak Energie-efficiëntieverbetering. In
de opdracht zijn samengevat de volgende vragen opgenomen:

■ de rol en ondersteuning van AgentschapNL.

■ de bereikte resultaten met de MEE in de periode 2010 t/m 2012;

De uitvoering van het onderzoek bestond uit een viertal onderdelen:

■ de verwachte resultaten in de periode 2013 t/m 2016;

■ een analyse op basis van AgentschapNL gegevens (door KPMG en Agentschap NL)
over de met de MEE bereikte en de te verwachten resultaten;

■ de toegevoegde waarde van de MEE;

Onderzoeksaanpak

■ een enquête bij de deelnemende MEE bedrijven/ locaties, gericht op de hiervoor
genoemde vragen uit de opdracht;

■ de interferentie met andere instrumenten: het EU Emissiehandelssysteem voor
broeikasgassen (EU-ETS), de Energiebelasting (EB), de Energie Investeringsaftrek
(EIA), de Milieu Investeringsaftrek (MIA), de willekeurige afschrijving milieu
investeringen (Vamil);

■ interviews met branche organisaties en betrokken beleidsambtenaren;
■ literatuuranalyse

■ de bijdrage van de MEE aan de concurrentiepositie van bedrijven en aan het gebruik
van duurzame energie;

De analyses die AgentschapNL op verzoek van KPMG heeft uitgevoerd hebben betrekking
op alle deelnemende bedrijven.

■ het nakomen van de verplichtingen door de partijen bij de MEE, waaronder de
inspanningen van de overheid om een gelijk speelveld te waarborgen;

De respons op de enquête betreft 67% [72 van de 107 uitgezette enquêtes ], hetgeen een
hoge respons is. De verdeling van de respons over de verschillende sectoren is in de tabel
hieronder weergegeven. De uitgezette enquêtes komen niet exact overeen met het totale
aantal MEE deelnemers. Dit valt te verklaren uit het feit dat voor sommige deelnemers alle
respectievelijke locaties een enquête hebben ontvangen en anderen geaggregeerd op
bedrijfsniveau (op verzoek). Hiermee is in de verwerking en presentatie van resultaten
rekening gehouden.

Sector

Aantal
respondenten

Aantal
deelnemers

Responspercentages

Bierbrouwerijen

1

5

20

Chemische industrie

36

58

62

Glasindustrie

7

9

78

Metallurgische industrie

3

5

60

Overige industrie

10

13

77

Papier- en karton

11

19

58

Raffinaderijen

4

5

80

Totaal

72

114

63

De resultaten van de enquête zijn naar aantal representatief voor alle deelnemers
respectievelijk alle sectoren, met uitzondering van de bierbrouwerijen , waar 1 deelnemer
heeft gereageerd. Van de biersector zijn daarom geen analyses op sectorniveau gemaakt.
Het responspercentage is hoog voor MEE deelnemers die vrijstelling van de
energiebelasting genieten: circa 30% van alle MEE deelnemers genieten geen teruggave
van energiebelasting. Van de respondenten is dat 10%.

Tabel 8: Responsaantallen per sector

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

22

1. Achtergrondinformatie MEE
convenant

Achtergrondinformatie

Historie en deelnemers

Historie

Deelnemers

De overheid en het bedrijfsleven hebben in convenanten samen afspraken over energieefficiëntieverbetering gemaakt. Dit past in een lange historie in Nederland: ruim twintig jaar
geleden is het eerste convenant opgesteld om een significante verbetering van de energieefficiëntie te bereiken. De convenanten beogen zowel een meer duurzame
energievoorziening door het verbeteren van de energie-efficiëntie, als een verbetering van
de concurrentiepositie van de Nederlandse bedrijven door een significante kostenreductie
die met besparing gepaard gaat.

Ruim 1.000 bedrijven uit verschillende sectoren nemen deel aan de gehele MJA- en MEE
systematiek. De deelnemende bedrijven gebruiken zo’n 839 PJ, ongeveer 80 procent van
het totale industriële energiegebruik in Nederland en een kwart van het totale
energiegebruik in Nederland. Iets minder dan 600 PJ energie wordt verbruikt door de
bedrijven in het MEE-convenant.

In 1992 werd gestart met het convenant Meerjarenafspraken energie-efficiëntie (MJA1), op
initiatief van het ministerie van Economische Zaken. In dit convenant maakte de overheid
met bedrijfsleven en instellingen vrijwillige, maar geen vrijblijvende afspraken over energieefficiëntie. Met een focus op procesefficiëntie had het convenant toentertijd tot doel om de
hoeveelheid benodigde energie per eenheid product of dienst verminderen, met een
jaarlijkse energie-efficiëntieverbetering van 2 procent.
Na afloop van MJA1 in 1998 zetten de partijen dit convenant voort in MJA2. De grote
industriële bedrijven zijn toen overgegaan naar het Convenant Benchmarking. Bij MJA2
waren behalve Economische Zaken ook de ministeries van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Verkeer en
Waterstaat betrokken. MJA2 had een geplande looptijd tot 2012. Ook in MJA2 lag de focus
op procesefficiëntie, maar was er verbreding naar onder meer duurzame energie en
ketenefficiëntie.
In 2008 is er gekozen voor intensivering, verlenging en verbreding van MJA2 naar MJA3.
Bij MJA3 zijn de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie en Infrastructuur en Milieu betrokken. Er ligt meer focus op
ketenefficiëntie en er zijn routekaarten ingevoerd. MJA3 is bedoeld voor bedrijven die niet
aan de EU-emissiehandel deelnemen.

De MEE-deelnemers zijn gecategoriseerd in zeven sectoren; Bierbrouwerijen, Chemische
industrie, Glasindustrie, Metallurgie industrie, Overige Industrie, Papier- en Kartonindustrie
en Raffinaderijen. De Overige Industrie bestaat uit bedrijven uit de volgende subsectoren:
Aardappelzetmeel, Suiker, Voeding, Cement, Textiel, Steenwol. Medio 2013 waren er 114
MEE convenantdeelnemers.
Verplichtingen
Deelnemende bedrijven aan de MEE stellen periodiek energie-efficiencyplannen (EEP’s)
op. De lopende plannen omvatten de periode 2009 - 2012. In 2012 stelden de bedrijven
hun EEP’s opnieuw bij voor de periode 2013 – 2016. Elke ETS-onderneming verplicht zich
om een energie-efficiëntieplan (EEP) op te stellen en uit te voeren. In de bijlage vindt u de
volledige weergave van de verplichtingen.
brancheorganisaties en productschappen kunnen desgewenst een meerjarenplan energieefficiëntie (MJP) maken. Het MJP bevat de kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen
voor de implementatie van energiebesparingsmaatregelen van de ondernemingen die bij
de brancheorganisatie / het productschap zijn aangesloten.
Voor de langere termijn hebben de sectoren voorstudies en vier sectoren hebben ook
routekaarten opgesteld. Een routekaart is een strategische studie voor 2030, die
inzichtelijk maakt hoe invulling zou kunnen worden gegeven aan de werkhypothese van 50
procent energie-efficiëntieverbetering.

Het MEE-convenant, ondertekend in 2009 en gebaseerd op de structuur van MJA3, is
bedoeld voor grote industriële bedrijven die verplicht meedoen aan de EU-emissiehandel.
De MEE-deelnemers – ETS-ondernemingen - vallen geheel of gedeeltelijk onder het ETS.
MEE is een vervolg op het Convenant Benchmarking en is bedoeld voor grote industriële
bedrijven. Bij MEE zijn de ministeries van Economische Zaken en Financiën betrokken.
In MJA3 en MEE hebben de Nederlandse overheid en het bedrijfsleven afgesproken te
streven naar 30% Energie-efficiëntieverbetering in 2020 ten opzichte van 2005.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

24

Achtergrondinformatie

Type maatregelen

Type resultaten

3. Duurzame energie

Jaarlijks worden de voortgang en resultaten van de convenanten gemonitord. Bij de
resultaten wordt een onderscheid gemaakt tussen drie soorten maatregelen:

Binnen de MJA vormt ook duurzame energie onderdeel van de afspraken. De MJAbedrijven rapporteren ieder jaar de hoeveelheid zelf opgewekte of ingekochte duurzame
energie. In de MJA-rapportage worden alleen de maatregelen opgenomen waarvoor het
bedrijf een extra inspanning levert. Binnen MEE vormt duurzame energie geen onderdeel
van de afspraken.

1. Procesefficiëntie
Voor het productieproces geven de bedrijven jaarlijks op welke nieuwe energiebesparende
maatregelen zij hebben getroffen en hoe groot de efficiëntieverbetering is die hiermee
wordt gerealiseerd. De besparingsomvang van de proces-efficiëntiemaatregelen draagt
één-op-één bij aan de verandering van het energiegebruik van het bedrijf. Daarom vormt
procesefficiëntie de basis voor het berekenen van de energie-efficiëntieverbetering in het
productieproces.
2. Ketenefficiëntie
Ketenprojecten leiden tot energiebesparing in alle delen van de keten, binnen of buiten
Nederland. We onderscheiden daarbij de productieketen en de productketen. De
productieketen omvat de keten totdat het product het bedrijf verlaat,plus transport en
afdanking na gebruik. De productketen beslaat de gebruiksfase nadat het product het
bedrijf heeft verlaten. Energiebesparingen zijn in beide ketens mogelijk. Zo zijn energie
optimalisatie projecten in de productieketen gericht op bijvoorbeeld materiaalbesparing, het
optimaliseren van productafdanking en -herverwerking of de distributieoptimalisatie van
producten. Projecten in de productketen zijn gericht op het verminderen van
energiegebruik tijdens het productgebruik en de optimalisatie van functievervulling of
levensduur.
Het idee achter het onderscheid tussen productie- en productketen is dat verbeteringen in
de productieketen binnen de directe invloedsfeer van het bedrijf liggen. Hierdoor is het
reëel om de gerealiseerde besparingen direct aan het bedrijf zelf toe te rekenen. In de
productketen hebben producent, consument, afzetketen en wetgever gezamenlijk een
aandeel in de realisatie van energiebesparing via energiezuinigere producten in de
gebruiksfase. Omdat de besparingsomvang van een ketenproject van jaar tot jaar kan
verschillen, wordt de bedrijven jaarlijks bij het aanleveren van hun monitoringgegevens
gevraagd naar de besparingsomvang van zowel bestaande als nieuwe ketenprojecten.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

25

2. Gerealiseerde en
geprognosticeerde
energie-efficiëntie
verbetering

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Het nakomen van de verplichtingen uit de MEE

Bedrijven

Sector

2010 t/m 2012
Energie besparing (in TJ)

De verplichting voor bedrijven in de MEE is het opstellen en uitvoeren van een Energieefficiëntieplan (EEP). In het EEP moet worden opgenomen:
■ mogelijkheden voor het treffen van rendabele maatregelen;
■ de maximaal voorgenomen energiebesparing voor de energie-efficiëntieverbetering (in
MEE verband gedefinieerd als “de maximaal voorgenomen energiebesparing”)
Bedrijven zijn niet verplicht alle rendabele maatregelen op te; de MEE bevat geen nadere
criteria, zoals wanneer sprake is van "voldoende" maatregelen in een EEP. De hoogte van
de maximaal voorgenomen energiebesparing ligt dus in handen van de deelnemers en in
de goedkeuring door AgentschapNL. De ondernemingsorganisaties zien de MEE als een
inspanningsverplichting. De overheid neigt naar resultaatsverwachtingen ten aanzien van
de energie-efficiëntieverbetering, mede in het licht van de MJA3 waar sprake is van
resultaatsverplichtingen.

Bierbrouwerijen

proces

productiekete
n binnenland

Energiebesparing
in TJ
keten
(proces +
totaal* keten totaal)

Mate van
Voorgenomen realisatie EEP
(maximaal)
besparing
(%)
(maximaal) (%)

327

131

131

459

10,4

Chemische
industrie

11.454

2.715

3.727

15.181

5,4

Glasindustrie

442

26

82

523

5,1

Metallurgische
industrie

3.258

-9

3.191

6.449

8,7

848

981

1.031

1.878

13,7

1.535

2.793

3.793

5.328

28,3

Overige
industrie

125
83
82
107
74

Vanuit de afspraken tussen overheid en bedrijfsleven stoelt de MEE op een procesgerichte
aanpak. AgentschapNL toetst de EEP's aan de hand van de "Handreiking EEP format
2013 – 2016". Hoewel er zoals aangegeven geen verplichting is alle rendabele
maatregelen in het EEP op te nemen, bevordert AgentschapNL wel een zekere ambitie,
prestatiecriteria daarvoor zijn er echter niet. Bij grote, complexe bedrijven zoals
raffinaderijen is AgentschapNL daarvoor sterker afhankelijk van de bedrijven dan bij de
kleinere minder complexe.

Tabel 9: Realisatie op EEP doelen per sector

AgentschapNL speelt een duidelijke rol bij het bewaken van de kwaliteit van de EEP's en
de omvang van de maximaal voorgenomen energiebesparing. Daartoe wordt een intern
formulier ingevuld; indien onder andere de maximaal voorgenomen energiebesparing in
een EEP beneden bepaalde waarde is, wordt het bedrijf een motivatie gevraagd (voor
zover die niet al in het EEP is gegeven). Door de procesgerichte aanpak en de
oordeelsvorming van Agentschap NL is er sprake van een stimulans richting de bedrijven
om een stap verder te gaan in energiebesparing. De conclusie is echter ook dat de
afwezigheid van ‘harde criteria’ tot enige vrijblijvendheid leidt.

De MEE kent wat energiebesparing betreft echter geen collectieve maximaal voorgenomen
energiebesparing, maar alleen individuele de maximaal voorgenomen energiebesparingen
(het opstellen en uitvoeren van een EEP). Beschouwing van individuele prestaties is
daarom relevant. 30 bedrijven hebben aan de maximaal voorgenomen energiebesparing
voor 100% of meer gerealiseerd. 80 bedrijven hebben hun maximaal voorgenomen
energiebesparing niet bereikt, met een grote spreiding tussen de bedrijven. In alle gevallen
is daarvoor volgens AgentschapNL een deugdelijke motivering gegeven, conform het
vereiste in de MEE.

Alle EEP's voor de periode 2009-2012 zijn goedgekeurd. Voor de periode 2013-2016 zijn
106 EEP's goedgekeurd. De maximaal voorgenomen energiebesparing in de EEP's 20102012 is voor 93% gerealiseerd. De bedrijven hebben hiermee gezamenlijk vrijwel volledig
aan de som van de individuele maximaal voorgenomen energiebesparingen voldaan.

Conclusie: op individueel niveau zijn er grote verschillen in het nakomen van de
verplichtingen uit de MEE. Voor het collectief van alle deelnemers is de som van de
individuele maximaal voorgenomen energiebesparing met 93% zo goed als bereikt.

Papier- en
kartonindustrie

80

Raffinaderijen

5.085

155

155

5.240

2,5

136

Totaal

22.949

6.793

12.110

35.059

6,0

93

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

27

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Het nakomen van de verplichtingen uit de MEE

VNO-NCW, Brancheorganisaties en Productschappen

Ministers

De belangrijkste verplichtingen zijn het stimuleren van de leden om deel te nemen aan het
convenant en voor de branche organisaties het opstellen van een Voorstudie gevolgd
door - indien de Voorstudie daartoe aanleiding gaf – een Routekaart, gericht op 50%
energie-efficiëntieverbetering in 2030 ten opzichte van 2005. Weliswaar zijn de leden
nadrukkelijk gestimuleerd aan de MEE deel te nemen, zij het met een gedeeltelijk succes,
gegeven het feit dat 73 van de 205 deelnemers aan ETS uit de industrie ook deelnemen
aan de MEE. Die 73 bedrijven dekken overigen wel het overgrote deel van het
energieverbruik van de ETS industrie deelnemers. Dit aantal neemt toe met zes bedrijven
vanaf 2013.

Op de ministers rust een aantal verplichtingen, waarvan de belangrijkste hierna worden
genoemd. Daarbij is aangegeven hoe de ondernemingsorganisaties daarover oordelen.

Zes van zeven branches hebben een Voorstudie uitgevoerd ( voor de groep "overige
industrie" was dit gezien de diversiteit niet zinvol; desalniettemin, heeft de Suikerindustrie
een voorstudie uitgevoerd.) Vier daarvan hebben een Routekaart opgesteld (geen
verplichting).
De gezamenlijke raffinaderijen hebben geen Routekaart opgesteld, wegens het individuele
specifieke karakter van de bedrijven en mededingingsrechtelijke aspecten. De
bierbrouwerijen hebben evenmin een Routekaart opgesteld. Al met al is goeddeels aan de
verplichtingen uit de MEE voldaan. Daarnaast kunnen branche organisaties een
Meerjarenplan vaststellen (geen verplichting). Behalve Bierbrouwerijen, Papier- en
Kartonindustrie, Raffinaderijen, Glasindustrie en Overige industrie hebben de
deelnemende sectoren dat gedaan.
De routekaarten zijn in het algemeen als waardevol ervaren. Van groot belang is het
volgen van de feitelijke uitvoering, waaronder de doorwerking in de EEP’s.

■ Voorkomen van additionele specifieke nationale maatregelen gericht op energieefficiëntieverbetering of CO2 reductie.
Dit is nagekomen, voornamelijk door de directe implementatie van de EU Energieefficiëntie richtlijn (zonder aanvullingen).
■ Het leveren van een uiterste inspanning voor de realisatie van een Europees en
mondiaal gelijk speelveld. Alle brancheorganisaties geven aan dat de overheid zich
overall heeft ingespannen, met enkele kanttekeningen: het ontbreken van aanvullende
steun voor warmte krachtkoppeling (naast bestaande belastingvrijstellingen), in
tegenstelling tot omringende landen, het ontbreken van compensatie voor indirecte
kosten in het kader van EU ETS (met ingang van 2014 wordt daarin voorzien), de
verhoging van de Energiebelasting op aardgas in 2013. De glasindustrie, anders dan
in de omliggende EU landen kent geen vrijstelling of vermindering van energiebelasting
op aardgas. In 2013 is deze zelfs verhoogd.
■ Beijveren voor verlening van financiële ondersteuning voor onderzoek, ontwikkeling en
stimulering. Het verminderen van de ondersteuning in het kader van de MEE wordt als
een minder goede ontwikkeling gezien (menskracht, financiële middelen AGNL en
afstand van het Ministerie van EZ tot de MEE).
■ Bevorderen van ondersteunende werking van het MEE door beleid en regelgeving.
Hierover bestaan weinig concrete beelden.
■ Ondersteuning door AgentschapNL bij de uitvoering van de MEE.
In het algemeen wordt de ondersteuning positief gewaardeerd, met in enkele gevallen
minder goede incidentele ervaringen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

28

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

A.

Resultaten Proces – en Keten efficiëntieverbetering

Doel en aanleiding
Door AgentschapNL zijn gegevens verstrekt over de uitvoering van het MEE convenant.
Het betreft anoniem gemaakte monitoring data in Excel vorm. De gegevens zijn verstrekt in
het kader van deze evaluatie van MEE 2010-2012 door KPMG. Doel is het analyseren van
de gegevens ten behoeve van de evaluatierapportage.
Beschikbare gegevens
De volgende gegevens per bedrijf zijn beschikbaar:
1. Energiebesparing in productieprocessen
2. Energiebesparing in de verschillende ketens
3. Duurzame energie
4. Maximaal voorgenomen energiebesparing voor 2010-2012 per bedrijf ten opzichte van
basisjaar 2009
5. Energieverbruik per jaar
Methodiek
De berekeningen hebben plaats gevonden op basis van de MEE Convenant Methodiek
energie efficientie.
Procesefficiëntie
De procesefficiëntie verbetering is berekend als PE.perc=PE/PE+E, waarin:
PE.perc=procesefficiency verbetering in TJ over de periode 2010-2012, E=energieverbruik
in TJ over de periode 2010-2012.

Ketenefficiëntie
De ketenefficiëntie verbetering is berekend als KE.perc=KE/PE+E, waarin
KE.perc=ketenefficiency verbetering in TJ over de periode 2010-2012, E=energieverbruik
in TJ over de periode 2010-2012 en PE is procesefficiëntie verbetering over de periode
2010-2012.
Bij de berekening van de ketenefficiëntie als percentage is alleen ketenefficiëntie
meegenomen voor zover de verbetering heeft plaatsgevonden in Nederland en indien het
ging om de productieketen. Bij de berekening van de TJ ketenefficiëntie verbetering zijn
alle ketenefficiëntie maatregelen meegenomen. Dit is conform de Methodiek energie
efficiëntie (zie boven).
Ketenefficiëntie is uitgedrukt als de verbetering van de ketenefficiëntie ten opzichte van
een voorgaand jaar (periode). Dit betekent dat voor een deelnemer die een identieke
omvang van ketenefficiëntie maatregelen (in TJ) rapporteert, een ketenefficiëntie van nul
(procent) wordt berekend.
Wanneer de omvang van de ketenefficiëntie maatregelen kleiner wordt (TJ), dan wordt een
negatieve ketenefficiëntie berekend (procent). Bij de berekening van ketenefficiëntie zijn 2
aannames gemaakt.
1. Wanneer de deelnemer voor 2009 geen ketenmaatregelen heeft gerapporteerd (NA),
worden deze op nul aangenomen.
2. Wanneer de deelnemer voor 2012 geen ketenmaatregelen heeft gerapporteerd,
worden deze op onbekend (NA) aangenomen.
Het effect van deze aannames is als volgt: Wanneer niet bekende ketenefficiëntie
maatregelen in 2009 niet op nul worden aangenomen, zou voor die bedrijven de
ketenefficiëntie verbetering (%) altijd NA zijn. Het is immers niet mogelijk om een getal
(ketenefficiëntie maatregelen 2012 in TJ) te verminderen met een onbekend getal (dito
2009 in TJ). Dit is dus een optimistische aanname.
Analoog hieraan: voor deelnemers die in 2012 geen ketenefficiëntie (TJ) hebben
gerapporteerd kan geen ketenefficiëntie verbetering (%) worden berekend, omdat het
basisjaar (ketenefficiëntie in TJ) onbekend is. Dit is dus een pessimistische aanname.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

29

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Totale energie efficiëntie

Maximaal voorgenomen energiebesparing

De totale energie ketenefficiëntie verbetering is berekend als EE.perc=(PE+KE)/(E+PE).
Bij de berekening van de totale energie-efficiëntie verbetering zijn de volgende aannames
gemaakt:

Deelnemers aan MEE hebben een maximaal voorgenomen energiebesparing opgegeven
voor de periode 2010-2012 met 2009 als basisjaar. De maximaal voorgenomen
energiebesparing voor alle deelnemers gezamenlijk was een reductie van 38 PJ, waarvan
93% is gerealiseerd*. Van de bedrijven zonder een maximaal voorgenomen
energiebesparing hebben er 14 wel energieverbruik opgegeven over de periode 20102012. Van de bedrijven zonder een maximaal voorgenomen energiebesparing hebben er
11 verbeteringen opgegeven in procesefficiëntie. Deze verbeteringen in procesefficiëntie
zijn meegenomen in de totale procesefficiëntie verbetering van de groep MEE deelnemers.

1. Wanneer geen ketenefficiëntie kon worden berekend omdat geen ketenefficiëntie data
over 2012 beschikbaar is dan is de ketenefficiëntie verbetering op nul aangenomen. De
totale energie-efficiëntie verbetering kan dan worden berekend, indien aan de volgende
voorwaarden wordt voldaan:
2. Wanneer geen procesefficiëntie maatregelen bekend zijn, is geen energie-efficiëntie
verbetering berekend.
3. Wanneer geen maximaal voorgenomen energiebesparing bekend is, maar wel
procesefficiëntie en/of ketenefficiëntie maatregelen zijn getroffen is wel de totale
energie-efficiëntie verbetering berekend.
B.

Resultaten MEE deelnemers gezamenlijk

C.

Resultaten per sector

Totale energie efficiëntie verbetering
De totale energie efficiëntie verbetering is gedefinieerd als de som van procesefficiëntie
verbetering en ketenefficiëntie verbetering over de periode 2010-2012. In de grafiek op de
volgende pagina is deze energie-efficiëntie verbetering over de sectoren weergegeven.

Totaal resultaat, alle bedrijven en sectoren
Alle gegevens hebben betrekking op de periode 2010-2012 tenzij anders vermeld.
Energie efficiëntie verbeteringen
De totale verbetering in energie-efficiëntie bedroeg 1.46 % gemiddeld per jaar. De totale
maatregelen van proces- en ketenefficiëntie bedroegen 35 PJ in absolute zin, waarvan 23
PJ kan worden toegeschreven aan procesefficiëntie en 12 PJ aan ketenefficiëntie. De
procesefficiëntie verbetering correspondeert met 1.25 % gemiddeld per jaar.
Deelnemers en maatregelen
Aantal deelnemers is 114. Aantal geregistreerde maatregelen is 2267 voor de periode
2010-2012.

* Ten opzichte van de maximaal voorgenomen energie efficiëntieverbetering in de EEP’s

voor de periode 2010 – 2012 van 6%. Aan het begin van die periode was 8,2%
geconstateerd. Analyse nadien gaf aan dat hierop een correctie nodig was wegens
verschuiving van zekere naar onzekere maatregelen, dubbeltellingen en buiten de
planperiode vallende maatregelen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

30

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

1.

Resultaten alle sectoren

De energie-efficiëntieverbetering in de periode 2010 t/m 2012 is in onderstaande tabel
10weergegeven (die deels identiek is aan tabel 9). Afspraak in het kader van de MEE is,
dat voor het totaalresultaat alleen maatregelen in de productieketen in het binnenland
meetelt, waarmee dat resultaat op 4,8% komt. In onderstaande tabel is de bijdrage van
elke sector weergegeven, alsmede de energiebesparing, waaruit blijkt dat chemie,
metallurgie, papier en karton en raffinaderijen in absolute zin de grootste bijdrage leveren.
Van de totale energiebesparing (35 PJ) is bijna 23 PJ energiebesparing in
productieprocessen.
In de totale energiebesparing tellen de maatregelen over de gehele keten mee (dus
productieketen en productketen, beide zowel wat binnenland als buitenland betreft).
Getallen zijn een optelling van de jaaresultaten uit de Resultatenbrochures, maar daar
staat geen uitsplitsing over de sectoren in voor de open gelaten kolommen.
Als procentuele besparing in de keten telt de besparing tussen het laatste jaar (2012) en
het basisjaar (2009). Als besparing in TJ geldt de besparing in de gehele keten ten
opzichte van het basisjaar. De besparing in de productieprocessen telt cumulatief over de
jaren. Deze complexe weergave bevordert de inzichtelijkheid niet.
Sector

2010 t/m 2012
Energie efficiëntieverbetering (in TJ)

proces
Bierbrouwerijen
Chemische industrie
Glasindustrie
Metallurgische industrie
Overige industrie

productieketen
binnenland

Energiebesparing (in TJ)
(proces + keten
totaal)
keten totaal*

327

131

131

459

11.454

2.715

3.727

15.181

442

26

82

523

3.258

-9

3.191

6.449

848

981

1.031

1.878

Papier- en kartonindustrie

1.535

2.793

3.793

5.328

Raffinaderijen

5.085

155

155

5.240

Totaal

22.949
6.793
12.110
35.059
* De totale keten is de productieketen en de productketen, bij beide zowel de binnenlandse als
buitenlandse energie-efficiëntieverbetering

Figuur 2: De verdeling van afstand tot maximaal voorgenomen energiebesparing per sector

Tabel 10: Bereikte resultaten energie efficiëntie
© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

31

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

In tabel 11 is de energie efficiëntieverbetering weergegeven in het proces respectievelijk
de productieketen in het binnenland en de totale keten. In figuur 3 is dat grafisch
weergegeven voor het proces plus de productieketen in het binnenland, wat de
belangrijkste beoordelingsparameter is binnen de MEE.
Sector

Voor de ketenefficiëntieverbetering is dat nog extremer: 2 bedrijven hebben 80%
gerealiseerd. Volgens AgentschapNL blijkt uit eerder gemaakte berekeningen dat er geen
verband is tussen de hoogte van het energieverbruik en de gerealiseerde besparingen.
In de MEE systematiek wordt een onderscheid gemaakt tussen zekere, onzekere en
voorwaardelijke maatregelen. De grootste bijdrage komt van de zekere maatregelen, die
vooral in 2010 en soms in 2011 zijn getroffen.

2010 t.o.v 2009
Energie efficiëntieverbetering (in %)
proces

productieketen
binnenland

keten totaal*

Bierbrouwerijen

9,2

3,6

3,8

Chemische industrie

3,4

0,8

1,1

Glasindustrie

3,5

0,2

0,7

Metallurgische industrie

4,9

0,0

4,3

Overige industrie

4,5

5,2

5,7

Papier- en kartonindustrie

6,2

11,4

15,4

Raffinaderijen

3,3

0,1

0,1

Totaal

3,7

1,1

1,9

Tabel 11: Energie-efficiëntieverbetering in %
De spreiding tussen de sectoren is groot
Binnen de sectoren is de spreiding groot (chemie, papier en karton, bier, metaal, overig),
dan wel klein (raffinaderijen, glas). Daaraan kunnen verschillende oorzaken ten grondslag
liggen. In eerdere jaren kan relatief veel energiebesparing zijn gerealiseerd (dat is niet na
te gaan gezien wisselingen in de wijze waarop dat onder het regime van verschillende
instrumenten is bijgehouden). Uit de enquête onder de deelnemers blijkt dat het niet treffen
van maatregelen uit de EEP's vooral wordt veroorzaakt door gebrek aan financiële
middelen, menskracht en uitstel in verband met onderhoud, renovatie e.d.
Zoals eerder aangegeven, is 93% van de maximaal voorgenomen energiebesparingen uit
de EEP's van alle deelnemers gerealiseerd In totaal is daarmee ruim 35 PJ energie
bespaard in de periode 2010 t/m 2012. Deze besparing betreft conform de MEE
rekenmethodiek de besparingen in het productieproces plus de besparingen in alle
ketenonderdelen (productie en product, binnen- en buitenland). Van de totale besparing
komt ruim 40% voor rekening van de chemie. 17 bedrijven hebben 80% van de
procesefficiëntieverbetering gerealiseerd, 5 bedrijven 50%.
.

Uit de analyse van de bij AgentschapNL bekende bedrijfsgegevens bleek, dat aanvullende
maatregelen ten opzichte van de EEP's een belangrijke rol hebben gespeeld: in drie
sectoren met ongeveer eenzelfde bijdrage als de zekere maatregelen en in zes sectoren
met grotere bijdrage dan de onzekere en voorwaardelijke maatregelen tezamen (in het
productieproces). De aanvullende maatregelen waren eerder niet in beeld, technisch nog
onvoldoende onderbouwd of het was nog niet duidelijk wat de maatregelen aan
energiebesparing zou opleveren, aldus de respondenten op de enquête. De EEP's geven
daarmee dus een niet volledig beeld van wat uiteindelijk aan maatregelen mogelijk bleek
respectievelijk is gerealiseerd.
Als belangrijkste redenen voor het niet treffen van maatregelen die wel in het EEP waren
opgenomen, noemde de respondenten:
■ gebrek aan financiële middelen
■ gebrek aan menskracht
■ uitstel in verband met samenloop met groot onderhoud, renovatie e.d.
Als belangrijkste beslissende factoren voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen
in het productieproces zijn als belangrijk of zeer belangrijk door meer dan 90% van de
respondenten genoemd:
■ terugverdientijd
■ rendement
■ beschikbaarheid van eigen financiële middelen
Daarnaast noemt tussen 60 en 80% als belangrijk of zeer belangrijk:
■ samenloop met onderhoud, renovatie e.d.
■ beschikbare menskracht
■ beschikbare kennis
Voor maatregelen in de keten zijn eveneens de genoemde factoren het belangrijkst, met
daarnaast de medewerking van partners in de keten.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

32

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Energieverbruik
Totaal energieverbruik van de MEE deelnemers in de periode 2010 t/m 2012 was 1813
PJ. Het effect van verbeteringen in procesefficiëntie op het totale resultaat voor
procesefficiëntie wordt bepaald door de sectoren chemie en raffinaderijen.
Dit wordt zichtbaar wanneer de procesefficiëntie verbetering wordt gewogen voor het
aandeel dat de sector heeft in het totale energieverbruik van de MEE deelnemers in de
periode 2010-2012. De chemiesector heeft de grootste procesefficiëntie verbetering in
absolute termen gerealiseerd.
Resultaten per sector
Als totale energie-efficiëntie verbetering telt de som van de procesefficiëntie verbetering en
ketenefficiëntie verbetering in de productieketen in Nederland over de periode 2010-2012.
In de grafiek rechts is deze energie-efficiëntie verbetering over de sectoren weergegeven.
De sectoren hebben over de periode 2010 – 2012 een energie-efficiëntie verbetering
tussen 3,4 en 17,6 % gerealiseerd. Gemiddeld is dat 1,1% tot 5,9 %.
De papier en karton bedrijven hebben gezamenlijk de grootste energie
efficiëntieverbetering gerealiseerd.

Figuur 3: Procentuele energie-efficiëntieverbetering in 2010 t/m 2012 (PE+KE)

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

33

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

De totale verbetering van de procesefficiëntie naar rato van het energieverbruik wordt
bepaald door de sectoren chemie en raffinaderijen. Dit wordt zichtbaar wanneer de
procesefficiëntie verbetering wordt gewogen voor het aandeel dat de sector heeft in het
totale energieverbruik van de MEE deelnemers in de periode 2010-2012.
De chemiesector heeft de grootste procesefficiëntie verbetering in absolute termen
gerealiseerd.

Figuur 4: Bijdrage aan energie-efficiëntieverbetering van energieverbruik

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

34

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

In figuur 5 is binnen elke van de sectoren de spreiding aangegeven van de
energiebesparing in TJ in de productieprocessen.
De verticale streep in de gekleurde blokken is de mediaan. De breedte van het blok is de
spreiding over 50% van de deelnemers. De horizontale streep is de spreiding over alle
deelnemers, exclusief de uitschieters, die met punten zijn weergegeven.
De spreiding in de metallurgische industrie is het grootst, terwijl in de chemie, raffinaderijen
en metallurgische industrie de meest (extreme) uitschieters voorkomen.

Figuur 5: procesefficiëntie verbetering per sector in TJ

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

35

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

In figuur 6 is binnen elke van de sectoren de spreiding aangegeven van de
energiebesparing in de keten in TJ .
Hier is de spreiding het grootst in de overige industrie, terwijl de uitschieters uit de papier
en karton en chemie komen.

Figuur 6: ketenefficiëntie verbetering per sector in TJ

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

36

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

3. Maximaal voorgenomen energiebesparingen en realisatie per sector
Niet alle maatregelen die in de EEP’s 2010 t/m 2012 zijn opgegeven als energiebesparing
zijn gerealiseerd. Volgens de respondenten van de enquête, waren de voornaamste
redenen; het gebrek aan financiële middelen (36%), gebrek aan menskracht binnen het
bedrijf (35%) en uitstel van samenlopende werkzaamheden (zoals onderhoud, renovatie)
(27%). Binnen de Chemische industrie werd het gebrek aan menskracht binnen het bedrijf
het meest genoemd (44%) en binnen de Glasindustrie kwam uitstel van samenlopende
werkzaamheden ook sterk naar voren (43%). (Enquêterespons 27 in de bijlage)

Gebrek aan financiële middelen

Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal

Gebrek aan kennis

Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal

Gebrek aan menskracht binnen uw Wel genoemd in aantallen
bedrijf
In % t.o.v. sectortotaal
Externe ondersteuning niet
beschikbaar

Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal

Uitstel van samenlopende
werkzaamheden (zoals
onderhoud, renovatie)

In % t.o.v. sectortotaal

Wel genoemd in aantallen

Totaal

Wel genoemd in aantallen

MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

17

6

1

9

4

2

39

34%

43%

33%

39%

27%

50%

36%

Totaal*

1

0

0

0

1

0

2

2%

0%

0%

0%

7%

0%

2%

22

2

1

8

4

1

38

44%

14%

33%

35%

27%

25%

35%

0

0

0

1

0

0

1

0%

3%

11%

1%

3%

6%

0%

10

6

1

5

6

1

29

20%

43%

33%

22%

40%

25%

27%

50

14

3

23

15

4

109

* In het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Tabel 12: Opgegeven redenen waarom niet alle maatregelen in de EEP’s 2010 t/m 2012 zijn gerealiseerd

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

37

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

4. Spreiding energie-efficiëntie verbeteringen binnen de sectoren
In figuur 8 is de verbetering van de procesefficiëntie van de deelnemers weergegeven. De
bierbrouwerijen hebben de hoogste mediaan gerealiseerd en daarna de papier en karton
sector. De spreiding in gerealiseerde procesefficiëntie verbetering varieert tussen de
sectoren. Papier en karton, overige industrie, gasl en chemie laten een relatief grote
spreiding zien.

Figuur 8: procentuele procesefficiëntie verbetering 2010 - 2012

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

38

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

In figuur 9 is de verbetering van de ketenefficiëntie van de deelnemers weergegeven.
ketenefficiëntie verbetering (%) is berekend als de verbetering in 2012 ten opzichte van
2009. Ter wille van de overzichtelijkheid van de schaal zijn vier uitschieters buiten de
grafiek gelaten.
De bierbrouwerijen hebben de hoogste mediaan gerealiseerd. De spreiding in
ketenefficiëntie verbetering is kleiner dan de spreiding in procesefficiëntie verbetering. Met
name de spreiding van ketenefficiëntie verbetering voor de sectoren raffinaderijen, metaal
en glasindustrie is klein, hetgeen te verklaren valt door het zeer geringe aantal deelnemers
in deze sectoren die ketenmaatregelen hebben opgesteld.

Figuur 9: Procentuele ketenenergie-efficiency verbetering (KE) in 2010 - 2012

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

39

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Spreiding en realisatie op maximaal voorgenomen energiebesparingen binnen de
sectoren
Er moet rekening worden gehouden met een bijzonderheid in de monitoringsmethodologie.
Deze bestaat eruit dat procentuele verbetering van de ketenmaatregelen alleen wordt
berekend op maatregelen die zijn genomen in Nederland en betrekking hadden op de
productieketen. Voor de verbetering van de ketenefficiëntie in termen van TJ energie zijn
alle ketenmaatregelen meegenomen.
In de rechter grafiek zijn de maximaal voorgenomen energiebesparingen op basis van de
EEPs van de MEE deelnemers per sector weergegeven. Het betreft de procentuele
reductie die in 2012 zou moeten zijn behaald volgens de EEP. Deze reductie is de som
van keten- en procesefficiëntie verbeteringen.
Wat kunnen we hieruit aflezen:De bierbrouwers hebben de hoogste mediaan, gevolgd door
de papier en karton en overige sectoren. Enkele deelnemers in de overige sector, chemie
en bierbrouwerijen hebben relatief hoge maximaal voorgenomen energiebesparingen
opgesteld ten opzichte van de andere MEE deelnemers.
In figuur 10 hiernaast zijn de maximaal voorgenomen energiebesparingen per sector als
energieverbruik (TJ) weergegeven. Het betreft dus het energieverbruik dat in 2012 zou
moeten zijn behaald volgens de EEP. Conform de monitoringsmethodologie zijn alle
ketenefficiëntie maatregelen meegenomen, dus ook maatregelen buiten Nederland en/of
maatregelen in de productketen.
Het verband hiertussen laat zien dat raffinaderijen met relatief gematigde procentuele
maximaal voorgenomen energiebesparingen een grote absolute energieverbruik
doelstelling hebben opgesteld. De reden hiervoor is dat raffinaderijen grote
energieverbruikers zijn.
De sector overig blijkt geen groot energieverbruiker te zijn, wanneer de relatief hoge
procentuele maximaal voorgenomen energiebesparing wordt vergeleken met de relatief
lage absolute doelstelling.

Figuur 10: Spreiding in de maximaal voorgenomen energiebesparing in percentage van
2009 energieverbruik

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

40

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

In figuur 11 is de spreiding binnen de sectoren weergegeven van het in 2012 te bereiken
energieverbruik, dus bij de uitvoering van de maximaal voorgenomen energiebesparing in
het productieproces en de gehele keten. De figuur geeft een beperkt beeld, gezien de
schaalverdeling van de x-as; de spreiding binnen de kleinere energieverbruikers komt niet
tot uitdrukking.
Binnen de chemie komen de grootste uitschieters voor.

Figuur 11: Spreiding in het in 2012 te bereiken energieverbruik

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

41

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Tot slot is in de grafiek hiernaast de spreiding binnen de sectoren van de afstand in TJ tot
het energieverbruik in 2012 weergegeven, dat is of zou zijn bereikt bij uitvoering van de
maximaal voorgenomen energiebesparing. Een positief getal betekent dat het
energieverbruik in 2012 nog boven dat energieverbruik lag. Een negatief getal geeft aan
dat meer energiebesparing is gerealiseerd dan de maximaal voorgenomen
energiebesparing.
Met name voor de raffinaderijen, met uitzondering van één raffinaderij en binnen de
chemie lag het energieverbruik in 2012 nog boven de maximaal voorgenomen
energiebesparing geformuleerd in de EEPs.
Voor de andere sectoren lag de mediaan op of dichtbij de geformuleerde maximaal
voorgenomen energiebesparing in de EEP. Alle bierbrouwers hebben redelijk gelijk
energieverbruik gereduceerd zoals geformuleerd stond in hun EEPs. Binnen de chemie
zijn er een aantal deelnemers geweest waarvan het energieverbruik nog ver boven de
maximaal voorgenomen energiebesparing lag (>2000 TJ). Daarentegen heeft één
deelnemer is de chemiesector het energieverbruik met 8000 TJ meer vermeden dan
geformuleerd stond in de EEP.

Figuur 12: Afstand tot het in 2012 te bereiken energieverbruik bij uitvoering van de
maximaal voorgenomen energiebesparing

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

42

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Bijdrage per bedrijf aan energie-efficiëntie verbetering
Grafiek 13 geeft de bijdrage van individuele deelnemers aan de totale verbetering van de
procesefficiency weer. Dit is berekend door per deelnemer de berekende procesefficiency
te delen door de totale procesefficiency verbetering. In de grafiek is bijvoorbeeld te zien dat
100 deelnemers ieder 2% of minder bijdragen aan de totale procesefficiency verbetering
van alle MEE deelnemers tezamen. Zes deelnemers zijn bepalend voor het uiteindelijk
behaalde resultaat [in TJ]. Ieder van deze deelnemers vertegenwoordigt meer dan 5% van
de totale procesefficiency verbetering. Voor drie van deze zes deelnemers is dat zelfs
meer dan 10% per deelnemer.

Figuur 13: Bijdrage per bedrijf aan procesefficiëntie verbetering

Grafiek 14 geeft de bijdrage van individuele deelnemers aan de totale verbetering van de
ketenefficiency weer. Dit is berekend door per deelnemer de berekende procesefficiency te
delen door de totale ketenefficiency verbetering van alle MEE deelnemers tezamen. In de
grafiek is bijvoorbeeld te zien dat 39 deelnemers ieder minder dan 1% bijdragen aan de
totale ketenefficiency verbetering. Zes bedrijven vertegenwoordigen ieder meer dan 5%
van de totale ketenefficiency verbetering; voor twee van deze vier bedrijven is dat zelfs
meer dan 20%.

Figuur 14: Bijdrage per bedrijf aan ketenefficiëntie verbetering

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

43

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Energie-efficiëntie verbetering opgesplitst in verschillende maatregelen
Energiebesparende maatregelen zijn binnen de MEE ingedeeld als: zeker, onzeker,
voorwaardelijk en zeker. Daarnaast kunnen er aanvullende maatregelen in de EEP’s
worden opgenomen. Uit de analyse van de bij AgentschapNL bekende bedrijfsgegevens
bleek, dat aanvullende maatregelen ten opzichte van de EEP's een belangrijke rol hebben
gespeeld, met een grotere bijdrage dan de onzekere en voorwaardelijke maatregelen
(zowel in het productieproces als in de keten).
In drie sectoren komen aanvullende maatregelen overeen met ongeveer eenzelfde
bijdrage als de zekere maatregelen. In zes sectoren zelfs met een grotere bijdrage dan de
onzekere en voorwaardelijke maatregelen opgeteld (in het productieproces).
Dit zou tot de conclusie kunnen leiden dat de EEP’s een relatief bescheiden representatie
van de mogelijkheden weerspiegelen, wat in een aantal gevallen zo zou kunnen zijn.
Bijvoorbeeld in die gevallen waarin de aanvullende maatregelen al zijn getroffen in het
eerste jaar van de EEP periode (zie figuur 15). Uit de antwoorden op de vraag in de
enquête naar de redenen voor het treffen van de aanvullende maatregelen blijkt echter dat
de overwegende redenen zijn dat de maatregelen niet eerder in beeld waren en/of
technisch onvoldoende uitgewerkt. Dat leidt tot de conclusie dat de tijdshorizon van de
EEP’s relatief lang is ten opzichte van de dynamiek rond het “bedenken” en uitwerken van
respectievelijk besluiten over maatregelen.
De verdeling van type maatregel over de deelnemende sectoren is weergegeven in de
rechter grafiek.
De respondenten op de enquête die aanvullende maatregelen hebben genomen hadden
verschillende redenen. Zodoende hebben sommige respondenten aangegeven dat de
aanvullende maatregelen eerder niet in beeld waren (35%), technisch nog onvoldoende
uitgewerkt waren (22%) of dat het nog niet duidelijk was wat de maatregel aan
energiebesparing zou kunnen opleveren (15%). (Enquêterespons 29 in de bijlage)

Figuur 15: Energiebesparing door gerealiseerde procesefficiëntie

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

44

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

De verdeling van type maatregel (zeker, onzeker, voorwaardelijk, aanvullend) over de
deelnemende sectoren is weergegeven in de rechter grafiek.

Figuur 16: Energiebesparing door gerealiseerde ketenefficiëntie

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

45

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

1.

Nadere analyse doelbereiking 2010 -2012

In onderstaande grafieken is voor alle MEE deelnemers de spreiding weergegeven in
procenten respectievelijk TJ ten opzichte van de EEP doelstellingen. Daarnaast is apart
weergegeven wat de spreiding is van de 30 deelnemers die hun maximaal voorgenomen
energiebesparing wel hebben gehaald, respectievelijk de 80 deelnemers die hun maximaal
voorgenomen energiebesparing niet hebben gehaald.
Uitleg van de grafieken:
■ de horizontale streep in de box is de mediaan ( dus 50% van de deelnemers zit qua
bereiking van het EEP doel boven het percentage van de mediaan en 50% eronder);
■ de box is de spreiding over 50% van de deelnemers;
■ de verticale streep is de spreiding over alle deelnemers, exclusief de uitschieters;
■ de punten zijn de uitschieters.
Uit figuur 17 blijkt:
■ 50% van de deelnemers heeft tussen 80 en 100% van hun EEP maximaal
voorgenomen energiebesparing gerealiseerd.
■ exclusief de uitschieters hebben de deelnemers tussen 50 en 125% hun maximaal
voorgenomen energiebesparing gerealiseerd.

Figuur 17: Spreiding in % van de afstand tussen de maximaal voorgenomen
energiebesparing en realisatie EEP 2010-2012, alle deelnemers

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

46

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Uit figuur 18 blijkt:
■ Van 50% van de deelnemers die hun maximaal voorgenomen energiebesparing niet
hebben bereikt is de spreiding in doelbereiking 65 tot 90%
■ Voor alle deelnemers exclusief de uitschieters is ligt de doelbereiking tussen 25 en
98%.
■ één uitschieter heeft een negatieve doelbereiking (een toename van het
energieverbruik in plaats van besparing).
■ Bij 50% van de deelnemers die hun doel hebben overschreden is de spreiding in die
overschrijding 105 tot 120%
■ Bij alle deelnemers exclusief de uitschieters is de spreiding 100 tot 130%.
■ Eén uitschieter heeft circa 180% van zijn doel bereikt.

Figuur 18: Spreiding in % van de afstand tussen de maximaal voorgenomen
energiebesparing en realisatie EEP 2010-2012, gesplitst in de 80 deelnemers die het doel
niet hebben bereikt (links) respectievelijk wel hebben bereikt.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

47

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Uit figuur 19 blijkt:
■ In TJ is de spreiding van 50% van de deelnemers kleiner dan in % van de
doelbereiking.
■ Er zijn in TJ meer uitschieters.

Figuur 19: Spreiding in TJ van de afstand tussen de maximaal voorgenomen
energiebesparing en realisatie EEP 2010-2012, alle deelnemers

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

48

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2010 t/m 2012

Uit figuur 20 blijkt:
■ De compensatie van de 80 bedrijven die de maximaal voorgenomen energiebesparing
in hun EEP niet hebben bereikt door de 30 die beter dan de maximaal voorgenomen
energiebesparing presteren wordt met name gerealiseerd door de uitschieters.

Figuur 20: Spreiding in % van de afstand tussen de maximaal voorgenomen
energiebesparing en realisatie EEP 2010-2012, alle deelnemers

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

49

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2013 t/m 2016

Procesefficiëntie

Sector

Voorgenomen verbeteringen in de procesefficiëntie zijn weergegeven in de tabel 13a. Uit
de tabel blijkt dat de grootste voorgenomen absolute bijdrage aan energiebesparing in het
productieproces en in de totale keten in de chemiesector ligt, gevolgd door de papier- en
kartonindustrie voor procesbesparingen en de metallurgische industrie voor
ketenbesparingen.
Sector

proces
Bierbrouwerijen

productieketen
binnenland

proces

productieketen binnenland

keten totaal*

Bierbrouwerijen

17,0

2,8

5,8

Chemische industrie

3,4

1,2

1,6

Glasindustrie

2013 t/m 2016
Energiebesparing(in TJ)

Energie-efficiëntieverbetering (in % t.o.v. 2011)

Energieverbruik 2011
Verwachte
in TJ energiebesparing in
keten
(referentie- TJ (proces + keten
totaal)
totaal*
jaar)

554

89

187

3.197

740

Chemische
industrie

11.042

3.981

5.272

327.862

16.314

Glasindustrie

590

167

252

11.686

842

Metallurgische
industrie

2.512

248

3.718

73.573

6.231

Overige industrie

668

115

182

14.617

849

5

1,4

2,2

3,4

0,3

5,1

Overige industrie

4,6

0,8

1,2

Papier- en kartonindustrie

10,6

7,9

9,1

Raffinaderijen

2,4

0,8

0,9

Totaal

3,5

1,2

2,1

Metallurgische industrie

* de totale keten omvat de productieketen en productketen, beide in zowel binnen- als buitenland

In
de grafieken
rechts en op de volgende pagina is weergegeven hoe voorgenomen
Papieren
procesefficiëntie
verbeteringen
zijn verdeeld
over de1.904
sectoren. 20.908
kartonindustrie
2.215
1.654

4.119

Raffinaderijen

3.698

1.251

1.411

152.035

3.858

Totaal

21.277

7.505

12.926

603.878

32.953

* de totale keten omvat de productieketen en productketen, beide in zowel binnen- als buitenland

Tabel 13a: Voorgenomen energie efficiëntieverbetering 2013 - 2016

Tabel 4b: Voorgenomen Energie-efficiëntieverbetering (in % t.o.v. 2011)
2013 – 2016 t.o.v. het basisjaar 2011

In tabel 13b is de energiebesparing in productieprocessen en ketens weergegeven ten
opzichte van het referentiejaar 2011 dat in de EEP’s is gehanteerd. Daaruit blijkt dat
bierbrouwerijen de grootste procentuele besparing in het proces hebben voorgenomen,
gevolgd door papier en karton. In de totale keten is dat precies andersom.
De procentuele besparingen zijn vergelijkbaar met de periode 2010 - 2012, met dien
verstande dat dit een periode van drie jaar is en de periode 2013 – 2016 vier jaar. Er zijn in
een aantal gevallen per sector flinke verschillen tussen de twee perioden. Verder vindt een
lichte verschuiving plaats naar besparingen in productieprocessen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

50

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2013 t/m 2016

In de grafiek hiernaast is de spreiding in de voorgenomen besparingen in
productieprocessen in TJ weergegeven. De spreiding in de chemie is het grootst, wat niet
verrassend is gezien de diversiteit naar omvang en aard van de productieprocessen.
In figuur 22 op de volgende pagina is de spreiding voorgenomen procesefficiëntie
maatregelen als percentage van het basisjaar weergegeven. Te zien is dat er een flinke
spreiding bestaat bij de meeste sectoren. Kennelijk zijn er grote verschillen in de mate
waarin procesefficiëntie verbeteringen mogelijk zijn, althans in de EEP;s zijn opgenomen.
Figuur 23 geeft per sector de typen maatregelen in de productieprocessen aan (zeker,
onzeker, voorwaardelijk), de omvang van die maatregelen en het beoogde jaar waarin zij
zullen worden getroffen. Let op de grotere verschillen in de schaalverdeling per sector voor
deze en de twee volgende figuren.
Het valt op dat in de bier en glassector onzekere maatregelen een relatief grote rol spelen.
In de chemie, metallurgie, raffinaderijen en overige industrie spelen de zekere maatregelen
een overwegende rol.
Figuur 24 laat hetzelfde zien voor de ketenmaatregelen. Ten opzichte van de
procesmaatregelen is een verschuiving zichtbaar naar voorwaardelijke maatregelen, vooral
in de chemie, bier en papier en karton sector. Metallurgie en overige industrie houden het
bij zekere maatregelen, raffinaderijen vrijwel geheel bij onzekere maatregelen. In de
glassector spelen onzekere en zekere maatregelen beide de hoofdrol.
Figuur 25 ten slotte toont de gecombineerde proces en ketenmaatregelen
De figuren 26 en 27 geven de spreiding per sector van de ketenmaatregelen in TJ en in
procenten ten opzichte van het basisjaar weer.

Figuur 21: Spreiding in voorgenomen besparingen in het proces in TJ

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

51

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2013 t/m 2016

Figuur 22: Spreiding in voorgenomen procesefficiëntie maatregelen in % van basisjaar

Figuur 23: Voorgenomen energiebesparing proces per type maatregel en sector

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

52

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2013 t/m 2016

In het onderstaande figuur is weergegeven hoe het type maatregel zich verhoudt tot de
sectoren [zeker, onzeker, voorwaardelijk] voor ketenefficiëntie.

In het onderstaande figuur is weergegeven hoe het type maatregel zich verhoudt tot de
sectoren [zeker, onzeker, voorwaardelijk] voor proces- en ketenefficiëntie.

Figuur 24: Voorgenomen energiebesparing keten per type maatregel en sector

Figuur 25: Voorgenomen energiebesparing proces + keten per type maatregel en sector

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

53

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2013 t/m 2016

Figuur 26: Voorgenomen keten besparingen in TJ

Figuur 27: Voorgenomen ketenbesparing in % van basisjaar

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

54

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Energie-efficiëntieverbetering in periode 2013 t/m 2016

Duurzame energie

Sector

Voorgenomen gebruik van duurzame energie is opgenomen in de onderstaande tabel.
De tabel is gerangschikt naar grootte van energieverbruik in het basisjaar.

Chemische industrie

Sector

2013

2014

2015

2016

6,3

229

78

0

Metallurgische industrie

0

0

0

0

Papier- en karton

0

0

0

0

Glasindustrie

0

0

0

0

TJ basisjaar

TJ DE

% van basisjaar

Chemische industrie

64.994

314

0,5

Overige industrie

256

0,00035

0

0

Metallurgische industrie

1.392

0

0

Bierbrouwerijen

0

0

0

0

Papier- en karton

3.072

0

0

Tabel 18: Voorgenomen gebruik van duurzame energie per jaar

Glasindustrie

2.874

0

0

Overige industrie

7.331

256

3,5

Bierbrouwerijen

1.418

0

0

Totaal

81.081

570

0,7

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

55

Tabel 17: Voorgenomen gebruik van duurzame energie
De toename in gebruik van duurzame energie wordt berekend door het vergelijken van het
gebruik van duurzame energie in het rapportagejaar ten opzichte van het referentiejaar.
Dit betekent dat een verbetering in het gebruik van duurzame energie alleen kan worden
bereikt door een jaarlijkse verbetering ten opzichte van het voorgaande jaar. Uit de tabel
blijkt dat dit niet altijd het geval is: voor niet alle sectoren geldt dat duurzame energie
gebruik 2016 hoger is dan het duurzame energie gebruik 2013.

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Belang van de MEE voor de energiebesparingsmaatregelen

1. Beslissende factoren voor getroffen EE maatregelen in het productieproces

2. Beslissende factoren voor getroffen EE maatregelen in de productieketen

Op een enkele uitzondering hebben alle respondenten van de enquête aangegeven
energiebesparende maatregelen te hebben getroffen in het productieproces zowel in de
periode 2010 t/m 2012 als in het EEP voor de periode 2013 t/m 2016. (Enquêterespons 1
en 2 in de bijlage)

Drie kwart van de respondenten van de enquête hebben aangegeven energiebesparende
maatregelen te hebben getroffen in de productieketen zowel in de periode 2010 t/m 2012
als in het EEP voor de periode 2013 t/m 2016.

De respondenten van de enquête hebben aangegeven dat er drie beslissende factoren
een belangrijke of zeer belangrijke rol (gezamenlijk >90%) hebben gehad voor het treffen
van energiebesparingsmaatregelen in het productieproces: (Enquêterespons 3 in de
bijlage)
■ De beschikbaarheid van eigen financiële middelen
■ De terugverdientijd
■ Het rendement op de investering
Tussen de 70 en 80% van de respondenten vinden de volgende beslissende factoren
belangrijk of zeer belangrijk voor het nemen van energiebesparende maatregelen:
■ De samenloop met onderhoud, renovatie e.d.
■ De beschikbare menskracht

Opvallend is dat er is geen toename te zien in het aantal bedrijven dat maatregelen in de
productieketen opgenomen in de EEPs voor de periode 2013 t/m 2016 t.o.v. getroffen
maatregelen in de periode 2010 t/m 2012.
Alle respondenten binnen de Papier- en Kartonindustrie hebben energiebesparende
maatregelen getroffen in de productieketen. (Enquêterespons 4 en 5 in de bijlage)
a. Binnenlandse deel van de productieketen
De respondenten van de enquête hebben aangegeven dat er vier beslissende factoren
een belangrijke of zeer belangrijke rol (gezamenlijk >80%) hebben gehad voor het treffen
van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de productieketen:
(Enquêterespons 6in de bijlage)
■ De beschikbaarheid van eigen financiële middelen
■ De terugverdientijd

■ De beschikbare kennis

■ Het rendement op de investering

Beschikbaarheid van financiële middelen uit externe bronnen wordt door minimaal 75%
van de respondenten de Raffinaderijen en de Chemische industrie als enigszins
belangrijke tot onbelangrijke beslissende factor beoordeeld.

Rond ca. 70 a 75% van de respondenten vinden ook de volgende beslissende factoren
belangrijk of zeer belangrijk voor het nemen van energiebesparende maatregelen:

Minimaal 60% van de respondenten van de Raffinaderijen en de Overige industrie
beoordelen beschikbare kennis als enigszins belangrijke tot onbelangrijke beslissende
factor. De Glasindustrie daarentegen geeft aan dat beschikbare kennis juist een
belangrijke tot zeer belangrijke beslissende factor voor hen is.
Meer dan 80% van de respondenten van de Raffinaderijen en de Glasindustrie hebben
aangegeven dat de samenloop met onderhoud en renovatie een belangrijk tot zeer
belangrijke beslissende factor is voor het nemen van energiebesparende maatregelen.
(Enquêterespons 4 in de bijlage)

■ De medewerking van partners in de keten

■ De beschikbare menskracht
■ De beschikbare kennis
Beschikbaarheid van financiële middelen uit externe bronnen wordt slechts door de helft
van de respondenten als belangrijk of zeer belangrijk beoordeeld. Meer dan 75% van de
respondenten in de chemische industrie beoordeelt de beschikbaarheid van financiële
middelen uit externe bronnen als enigszins belangrijk tot onbelangrijk.
Circa 50% van de respondenten in de Papier- en kartonindustrie, Overige industrie en
Metallurgische industrie beoordelen beschikbare menskracht enigszins belangrijke
beslissende factor voor het treffen van energiebesparende maatregelen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

56

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Belang van de MEE voor de energiebesparingsmaatregelen

Beschikbare kennis is voor minimaal 50% van de respondenten van de Raffinaderijen, de
Overige industrie en de Metallurgische industrie een enigszins belangrijke tot onbelangrijke
beslissende factor.
b. Buitenlandse deel van de productieketen
De respondenten van de enquête hebben aangegeven dat er vier beslissende factoren
een belangrijke of zeer belangrijke rol (gezamenlijk >70%) hebben gehad voor het treffen
van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de productieketen:
(Enquêterespons 7 in de bijlage)
■ De beschikbaarheid van eigen financiële middelen
■ De terugverdientijd
■ Het rendement op de investering
■ De medewerking van partners in de keten
Voor het binnenlandse deel van de productieketen beoordeelden meer dan 80% van de
respondenten de bovenstaande beslissende factoren als belangrijk tot zeer belangrijk.
Rond ca. 60 a 65% van de respondenten vinden ook de volgende beslissende factoren
belangrijk of zeer belangrijk voor het nemen van energiebesparende maatregelen:
■ De beschikbare menskracht
■ De beschikbare kennis
Voor het binnenlandse deel van de productieketen beoordeelden ca. 70 a 75 % van de
respondenten beschikbare menskracht en kennis als belangrijk tot zeer belangrijk.

3. Beslissende factoren voor getroffen EE maatregelen in de productketen
Circa 40% van de respondenten van de enquête hebben aangegeven energiebesparende
maatregelen te hebben getroffen in de productketen zowel in de periode 2010 t/m 2012 als
in het EEP voor de periode 2013 t/m 2016.
Ook hier is geen toename te zien in het aantal bedrijven dat maatregelen in de
productketen heeft opgenomen in de EEPs voor de periode 2013 t/m 2016 t.o.v. getroffen
maatregelen in de periode 2010 t/m 2012.
Alle respondenten van de Papier- en Kartonindustrie hebben energiebesparende
maatregelen getroffen in de productketen in de periode 2010 t/m 2012 en 83% heeft
maatregelen opgenomen in de EEP voor de periode 2013 t/m 2016. (Enquêterespons 8 en
9 in de bijlage)
a. Binnenlandse deel van de productieketen
De respondenten van de enquête hebben aangegeven dat er vier beslissende factoren
een belangrijke of zeer belangrijke rol (gezamenlijk >80%) hebben gehad voor het treffen
van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de productieketen:
(Enquêterespons 10 in de bijlage)
■ De beschikbaarheid van eigen financiële middelen
■ De terugverdientijd
■ Het rendement op de investering
■ De medewerking van partners in de keten

Ook in het buitenlandse deel van de productieketen wordt beschikbaarheid van financiële
middelen uit externe bronnen door slechts de helft van de respondenten als belangrijk of
zeer belangrijk beoordeeld en vindt meer dan 75% van de respondenten in de Chemische
industrie deze beslissende factor enigszins belangrijk tot onbelangrijk.

Rond ca. 60 a 65% van de respondenten vinden ook de volgende beslissende factoren
belangrijk of zeer belangrijk voor het nemen van energiebesparende maatregelen:

Minimaal 50% van de respondenten in de Raffinaderijen, Overige industrie en
Glasindustrie beoordelen beschikbare menskracht enigszins belangrijke beslissende factor
voor het treffen van energiebesparende maatregelen.

Beschikbaarheid van financiële middelen uit externe bronnen wordt door minder dan 50%
van de respondenten als belangrijk of zeer belangrijk beoordeeld. Meer dan 75% van de
respondenten in de Chemische industrie en de Papier – en kartonindustrie beoordelen de
beschikbaarheid van financiële middelen uit externe bronnen als enigszins belangrijk tot
onbelangrijk.

Beschikbare kennis is – overeenkomstig de binnenlandse productieketen - voor minimaal
50% van de respondenten van de Raffinaderijen, de Overige industrie en de
Metallurgische industrie een enigszins belangrijke tot onbelangrijke beslissende factor.

■ De beschikbare menskracht
■ De beschikbare kennis

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

57

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Belang van de MEE voor de energiebesparingsmaatregelen

Minimaal 50% van de respondenten in de Papier- en kartonindustrie, Overige industrie en
Metallurgische industrie beoordelen beschikbare menskracht enigszins belangrijke
beslissende factor voor het treffen van energiebesparende maatregelen.

Minimaal 50% van de respondenten in de Papier- en kartonindustrie, Overige industrie en
Metallurgische industrie beoordelen beschikbare menskracht enigszins belangrijke
beslissende factor voor het treffen van energiebesparende maatregelen.

Beschikbare kennis is voor minimaal 50% van de respondenten van de Overige industrie
en de Metallurgische industrie een enigszins belangrijke tot onbelangrijke beslissende
factor.

Beschikbare kennis is voor minimaal 50% van de respondenten van de Overige industrie
en de Metallurgische industrie een enigszins belangrijke tot onbelangrijke beslissende
factor.

80% van de respondenten in de Overige industrie beoordeelt medewerking van partners in
de keten als enigszins belangrijke tot onbelangrijke beslissende factor.

80% van de respondenten in de Overige industrie beoordeelt medewerking van partners in
de keten als enigszins belangrijke tot onbelangrijke beslissende factor.

b. Buitenlandse deel van de productketen
De respondenten van de enquête hebben aangegeven dat er drie beslissende factoren
een belangrijke of zeer belangrijke rol (gezamenlijk >80%) hebben gehad voor het treffen
van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de productieketen:
(Enquêterespons 11 in de bijlage)
■ De terugverdientijd
■ Het rendement op de investering
■ De medewerking van partners in de keten
Tussen de 70 en 80% van de respondenten vinden ook de volgende beslissende factoren
belangrijk of zeer belangrijk voor het nemen van energiebesparende maatregelen:
■ De beschikbaarheid van eigen financiële middelen
■ De beschikbare kennis
Beschikbaarheid van financiële middelen uit externe bronnen wordt door 50% van de
respondenten als belangrijk of zeer belangrijk beoordeeld. Circa 75% van de respondenten
van de Papier – en kartonindustrie beoordelen de beschikbaarheid van financiële middelen
uit externe bronnen als enigszins belangrijk tot onbelangrijk.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

58

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Belang van de MEE voor de energiebesparingsmaatregelen

Relatieve belang van de MEE voor de getroffen energiebesparingsmaatregelen

Verwachte realisatie van de getroffen energiebesparingsmaatregelen zonder MEE

In de enquête is de bedrijven gevraagd wat het relatieve belang is van de MEE voor de
energiebesparingsmaatregelen in het productieproces en in de keten. Samengevat geeft
dat het volgende beeld. (Enquêterespons 14, 16, 17, 18 en 19 in de bijlage)

64% van de respondenten geeft aan dat 80% of meer van de
energiebesparingsmaatregelen in het productieproces ook zou zijn gerealiseerd zonder
MEE voor de periode 2010 t/m 2012. 50% van de respondenten geeft aan dat 80% of
meer van de energiebesparingsmaatregelen in het productieproces ook zouden worden
gerealiseerd zonder MEE voor de periode 2013 – 2016. (Enquêterespons 25 in de bijlage)

maatregel
Productieproces
Productieketen

Productketen

percentage
respondenten dat de
MEE belangrijk/zeer
belangrijk vindt

spreiding van het
belang over de
sectoren

86

75 - 100

binnenland

38

25 - 100

buitenland

19

10 - 100

binnenland

21

22 - 100

buitenland

12

0 - 100

Tabel 19: Relatieve belang van MEE energiebesparingsmaatregelen in productieproces en
in de keten
Hieruit blijkt dat de relevantie van de MEE vooral is gelegen in de maatregelen in het
productieproces.
Voor maatregelen in het binnenlandse deel van de productieketen is de MEE voor meer
dan 40% van de respondenten belangrijk tot zeer belangrijk. Met name de Papier-en
kartonindustrie en de Metallurgische industrie heeft dit aangegeven. Voor de maatregelen
in het buitenlandse deel van de productieketens heeft minder dan 30% aangegeven MEE
belangrijk tot zeer belangrijk te vinden, alhoewel de spreiding tussen de sectoren hiervoor
groter is.
Voor de getroffen maatregelen in de productketen wordt MEE door de respondenten als
minder belangrijk beschouwd. Circa 25% van de respondenten vindt MEE belangrijk tot
zeer belangrijk voor het binnenlandse deel van de productketen, en minder dan 20% vindt
dit voor het buitenlandse deel van de productketen. De spreiding tussen de sectoren is
zeer groot.

Voor de energiebesparingsmaatregelen in de productieketen in het binnenland zou 40%
van de respondenten 80% of meer van de besparing zonder MEE hebben gerealiseerd.
34% van de respondenten geeft aan dat 80% of meer van de energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de productieketen ook zouden worden
gerealiseerd zonder MEE voor de periode 2013 – 2016.
Voor de energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de productieketen, en
de energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse en buitenlandse deel van de
productketen, zou 30 - 35% van de respondenten 80% of meer van de besparing zonder
MEE hebben gerealiseerd.
Echter tussen de 30 - 50% van energiebesparingsmaatregelen in de productie- en
productketen zouden niet zijn getroffen of gepland zonder MEE. Er is dus een belangrijk
effect van de MEE op de ketenmaatregelen. Er lijkt sprake van een tegenstrijdigheid met
het aangegeven beperkte belang van de MEE voor ketenmaatregelen; de grote spreiding
tussen de sectoren maakt de antwoorden toch aannemelijk.
Verwachte realisatie van de getroffen energiebesparingsmaatregelen zonder MEE
65% van de respondenten schrijft 20% of minder van de getroffen energiebesparingsmaatregelen in het productieproces in hoofdzaak toe aan andere instrumenten (EIA, MIA,
Vamil, EU-ETS, vrijstelling EB). Voor de periode 2013 – 2016 schrijft dat 64% van de
respondenten 20% of minder van de getroffen energiebesparings-maatregelen in het
productieproces in hoofdzaak toe aan andere instrumenten (EIA, MIA, Vamil, EU-ETS,
vrijstelling EB). Dit betekent dat deze instrumenten een beperktere rol spelen voor
energiebesparingsmaatregelen. (Enquêterespons 26 in de bijlage)

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

59

Gerealiseerde en geprognosticeerde Energie-efficiëntieverbetering

Voorstudies en routekaarten

Routekaarten (MJA)
In deze evaluatie zijn de voorstudies en routekaarten niet in detail geëvalueerd. De
routekaarten spelen echter wel een duidelijke rol ten aanzien van (lange termijngerichte)
doelstellingen voor energie-efficiëntie, al dan niet in combinatie met andere
duurzaamheidaspecten (zoals de glasindustrie die de ambities in integraliteit heeft
opgesteld).

Opvolging van de routekaart
Aantal van Opvolging
van routekaart

Opvolging van routekaart
Sluiten van Vervangen
de van fossiele
energie- materiaalket grondstoffe Eindn totaal
efficiëntie
en

AgentschapNL omschrijft dat het doel van een routekaart is een sector goed voor te
bereiden op de toekomst en concurrentievoordeel te ontwikkelen. Bovendien zou de
routekaart tonen welke wegen bewandeld kunnen worden om de energie-efficiëntie in
2030 met 50% te verbeteren ten opzichte van 2005.

Sectornaam

Duurzame
energie

Duurzame
producten

Chemie-MEE

10

2

Chemie-MJA

18

Eindtotaal

28

De chemische industrie, glasindustrie, metallurgische industrie en papier- en
kartonindustrie hebben een routekaart opgesteld in het kader van de MEE . De
bierbrouwerijen, raffinaderijen en de suikerindustrie (onderdeel van de overige industrie)
hebben voorstudies opgesteld in het kader van de MEE .

Tabel 20: Aantal concrete projecten in navolging van de routekaart chemie (ter
illustratie). Dit geeft aan wat in de EEP’s is terug te vinden aan maatregelen die een
relatie hebben met de routekaart. Deze informatie is helaas nog niet voor andere
sectoren beschikbaar.

De volgende doelstellingen zijn in de routekaarten opgesteld:

Totaal 1304 maatregelen

■ Chemische industrie: “40 procent broeikasgasreductie (CO2 equivalenten) in 2030 ten
opzichte van 2005”;

Dus ruim 7% van de projecten heeft iets met de routekaart te maken.

■ Glasindustrie: “De sector wil de komende jaren verschillende (r)evolutionaire
verbeteringen realiseren waarmee ze een ambitie van 25,2 procent energie efficiëntie
wil realiseren”;

Van de 99 hierboven genoemde projecten zijn er 17 zeker, 35 voorwaardelijk, 47 onzeker

11

11

11

45

12

1

14

12

19

4

54

30

15

99

Daarbij vallen er veel onder de categorieën DE en KE

■ Metallurgische industrie: “het realiseren van 50 procent energie-efficiëntieverbetering
binnen de inrichting en in de keten in 2030 ten opzichte van 2005”;
■ Papier- en kartonindustrie: “50% energiebesparing per eindproduct in de keten in 2020,
ten opzichte van 2004 door proces- en materiaal efficiëntie en overgang naar
duurzame energiebronnen”.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

60

3. Raakvlakken
MEE met andere
instrumenten

Raakvlakken MEE met andere instrumenten

De toegevoegde waarde van de MEE

Een kernvraag is in hoeverre de MEE afspraken hebben geleid tot extra energiebesparing
ten opzichte van de situatie dat er geen MEE zou zijn. Dat is een inherent lastig te
beantwoorden vraag, met name omdat de effecten van de MEE niet geïsoleerd kunnen
worden beschouwd van andere instrumenten:
■ Energie Investerings Aftrek (EIA)
■ Milieu Investerings Aftrek (MIA)
■ EU-ETS
■ de vrijstelling van Energiebelasting voor een aantal MEE deelnemers
In onderstaande tabel is aangegeven in welke mate gebruik is gemaakt van die
instrumenten en wat het belang ervan is in de periode 2010 t/m 2012. (Enquêterespons
vraag12 in de bijlage)

Instrument

Percentage
respondenten
dat gebruik
heeft gemaakt
van het
instrument

42 % van de respondenten heeft gebruik gemaakt van EIA in de periode 2010 t/m 2012.
Met name de Overige Industrie (90%) en de Papier- en kartonindustrie (55%) geven aan
gebruik hiervan te hebben gemaakt. In de Glasindustrie is geen gebruik gemaakt van EIA
in dezelfde periode. Voor de periode 2013 t/m 2016 verwachten circa 45% van de
respondenten gebruik te zullen maken van EIA.
21 % van de respondenten heeft in de periode 2010 t/m 2012 gebruik gemaakt van MIA.
Met name in de Overige industrie en de Metallurgische industrie is hier gebruik van
gemaakt. De respondenten van de Glasindustrie en de Raffinaderijen geven aan geen
gebruik van MIA te hebben gemaakt in dezelfde periode. Circa 30% van de respondenten
verwachten in de periode 2013 t/m 2016 gebruik te zullen maken van MIA.

■ Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil)

Percentage
respondenten dat
instrument zeer
belangrijk/
belangrijk vindt voor
Spreiding
het treffen van
gebruik energiebesparingsover de maatregelen in het
sectoren
productieproces

Gebruik van verschillende beleidsinstrumenten

Vamil is door circa 15% van de respondenten in de periode 2010 t/m 2012 gebruik van
gemaakt. Ook hier hebben met name de Metallurgische industrie en de Overige industrie
gebruik gemaakt van het beleidsinstrument gemaakt, terwijl de respondenten van de
Glasindustrie en de Raffinaderijen aangeven hier geen gebruik van te hebben gemaakt.
Circa 24% van de respondenten verwachten in de periode 2013 t/m 2016 gebruik te zullen
maken van Vamil. (Enquêterespons 12 en13 in de bijlage)
46% van de respondenten neemt ook deel aan de EU-ETS. 80% van de respondenten
heeft gebruik gemaakt van de vrijstelling Energiebelasting in 2010 t/m 2012 (zie paragraaf
“Energiebelasting invloed op MEE”).

Spreiding relevantie
over de sectoren

MEE

1001

n.v.t.

87

75 – 100

EIA

42

0 - 90

48

0 – 100

MIA

21

0 - 40

27

0 – 100

Vamil

15

0 - 33

EU-ETS

46

NB

73

60 - 100

vrijstelling EB

80

NB

65

25 – 100

Tabel 21: Mate waarin gebruik is gemaakt van verschillende instrumenten en het
relatieve belang

Relatieve belang van verschillende beleidsinstrumenten voor het treffen van
energiebesparingsmaatregelen
87% van de respondenten vindt het MEE belangrijk tot zeer belangrijk voor het treffen van
energiebesparingsmaatregelen in het productieproces. Daarmee scoort de betekenis van
de MEE het hoogst van alle instrumenten.
79% van de respondenten van de survey vinden dat de deelname aan de MEE tot een
structurelere en systematischere aandacht voor energiebesparing leidt. Dit beeld wordt
door alle sectoren gedeeld. (Enquêterespons vraag 46 in de bijlage)
EIA (48%) en MIA/Vamil (27%) worden relatief als minder belangrijk instrument door de
respondenten gezien voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen in het
productieproces.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

62

Raakvlakken MEE met andere instrumenten

Motieven voor deelname aan de MEE

EU ETS en de vrijstelling energiebelasting worden door 73% respectievelijk 65% van de
respondenten, respectievelijk, als belangrijk tot zeer belangrijk beoordeeld.
De vrijstelling van energiebelasting bedraagt voor alle deelnemers tezamen ongeveer € 3
mln. per jaar. Desalniettemin wordt de vrijstelling/teruggaaf van de energiebelasting door
de gebruikers daarvan belangrijker gevonden dan de EIA1. De spreiding van de relevantie
van deze twee instrumenten tussen de gebruikers is overigens zeer groot.
De ondernemingsorganisaties achten de teruggaaf van belang in verband met een gelijk
speelveld, maar zien de effecten daarvan als beperkt, gegeven de geringe omvang van de
teruggaaf.
Circa 70% van de respondenten hebben aangegeven dat zij het belangrijkste kenmerk
van de eventuele interferentie tussen de MEE en EU ETS als “versterkend / zelfde doel”
beoordelen. De overige respondenten geven aan dat zijn de eventuele interferentie als
“conflicterend” (ca. 10%), “beide zijn kostenverhogend, ander doel en niet stimuleren”(ca.
10%) en “ETS werkt beter / flexibeler (ca. 10%) zien. (Enquêterespons 15 in de bijlage)
Volgens AgentschapNL is uit berekeningen gebleken dat er geen verband is tussen de
hoogte van de energieprijzen die bedrijven hanteren en de gerealiseerde
energiebesparing.
Terugverdientijden van maatregelen in de periode 2010 – 2012 zijn niet bekend. Voor de
periode 2013 – 2016 slechts fragmentarisch en niet consistent. Een goed beeld hiervan
zou een relevante indicator zijn voor de toegevoegde waarde van de MEE.
Relatieve belang van verschillende motieven voor deelname aan de MEE
Bedrijven is gevraagd naar het belang van de verschillende motieven om deel te nemen
aan de MEE. In de tabel hieronder is dat weergegeven in rangorde van relevantie.
(Enquêterespons 44 in de bijlage)

Verder valt op dat kennisdeling en leren van andere bedrijven relatief laag scoort als motief
en eveneens een geringe spreiding over de sectoren heeft.
Voor het overige zijn wegens de grote spreiding over de sectoren geen algemene
conclusies te trekken.
Belangrijk/zeer
belangrijk

Spreiding over de
sectoren

Vrijstelling/teruggaaf energiebelasting

85

71 – 100

Borging continue aandacht voor
energiebesparing

81

69 - 100

Kostenbesparing door
energiebesparingsmaatregelen

79

67 - 100

Druk vanuit de overheid

78

47 – 100

Versterking imago

76

18 - 100

Verbeteren concurrentiepositie

60

29 – 100

Bijdrage aan MVO/duurzaamheid

53

14 – 90

Versterking van innovatie op energiegebied

53

25 - 71

Druk vanuit ondernemingsorganisaties

39

14 - 82

Versterking van de samenwerking binnen de
keten

37

0 - 100

Kennisdeling/leren van andere bedrijven

27

10 – 36

Motief

Tabel 22: Relatieve belang van verschillende motieven om deel te nemen aan MEE

Het valt op dat de teruggaaf (voorheen: vrijstelling) van de energiebelasting het
belangrijkste motief is voor deelname en tevens de geringste spreiding heeft over de
sectoren.
1 De onderzoekers vragen zich af of de respondenten op de enquête onder de MEE deelnemers bij

de beantwoording van de vragen hierover de juiste omvang van de vrijstelling/teruggaaf van
energiebelasting voor ogen hadden, die immers maar voor een deel is gerelateerd aan MEE
deelname.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

63

Raakvlakken MEE met andere instrumenten

Wisselwerking tussen MEE en EU ETS

Ondernemingen die deelnemen aan het Europese systeem voor verhandelbare
emissierechten kunnen toetreden tot de meerjarenafspraken energie-efficiëntie EU ETS
ondernemingen. De vraag hierbij is in welke mate EU ETS en MEE met elkaar interfereren.
EU ETS is bedoeld om een vooraf gestelde CO2 emissiedoelstelling op EU niveau zo
kosteneffectief mogelijk te bereiken. MEE is bedoeld om de efficiëntie van zowel product
als proces en in de keten te verbeteren. Energiebesparing en CO2 emissiereductie zijn aan
elkaar gerelateerd, maar zijn niet identiek. Energiebesparing hoeft niet te leiden tot
emissiereductie [bij gebruik van duurzame energie]. CO2 emissiereductie hoeft niet het
gevolg te zijn van energiebesparing [bijvoorbeeld bij reductie van procesemissies]. Verder
is de werking van EU ETS gebaseerd op directe emissies, dat wil zeggen CO2 emissies
die plaatsvinden op de inrichting zelf. Energiebesparing kan ook betrekking hebben op
energie die elders is opgewekt, en de bijbehorende emissies zijn dan indirect.
Zowel directe als indirecte invloed van EU ETS op deelnemers MEE is mogelijk
Deelname aan EU ETS kan deelnemers aan MEE zowel direct als indirect beïnvloeden.
Een directe beïnvloeding ontstaat wanneer de MEE deelnemer binnen EU ETS een tekort
aan emissierechten heeft en dit tekort oplost door het reduceren van emissies
[bijvoorbeeld door energiebesparing]. Een indirecte beïnvloeding vindt plaats wanneer
energiebedrijven die deelnemen aan EU ETS de prijs van emissierechten doorberekenen
in geleverde elektriciteit en warmte. De hogere prijs van geïmporteerde energie kan dan
aanleiding geven tot het nemen van energiebesparende maatregelen. Tot slot is ook
onderzocht in welke mate deelname aan EU ETS het realiseren van energiebesparingen
doorkruist zoals onder andere door de Algemene Rekenkamer is vastgesteld. Hierna volgt
de algemene conclusie, gevolgd door een nadere uitwerking en onderbouwing van de
directe respectievelijk indirecte effecten en het doorkruisen van de energiebesparing door
EU ETS.
Invloed van EU ETS op MEE deelnemers
64% van de MEE deelnemers zijn EU ETS bedrijven (73 van 114). Feit is dat veel
deelnemers aan EU ETS niet deelnemen aan MEE, dit is echter minder relevant als het
gaat om de invloed van ETS op de MEE (doelen). Bedrijven kunnen emissierechten kopen
in plaats van emissiereducerende maatregelen uitvoeren, waardoor het effect wordt
beperkt. Opgemerkt dient wel te worden dat de hoeveelheid gratis rechten die een bedrijf
ontvangt niet bepalend hoeft te zijn voor de prikkel om emissies te reduceren.
Onafhankelijk van het aantal rechten dat gratis wordt verkregen kan een bedrijf voor elke
ton emissiereductie de emissieprijs ontvangen, mits dit bedrijfseconomisch aantrekkelijk is
uiteraard.

Indirecte effecten kunnen ontstaan door doorberekening van de CO2 prijs in geleverde
elektriciteit. Bij het vergelijken van de CO2 prijs en de elektriciteitsprijs is te zien dat het
aandeel CO2 kosten in de elektriciteitsprijs (bij volledige doorberekening) is gezakt van
>10% in 2008 tot rond de 4% in 2013. Uit studies is gebleken dat een significant deel van
de CO2 prijs van gratis verkregen rechten wordt doorberekend in de elektriciteitsprijs.
Directe effecten
Deelnemers aan MEE kunnen directe effecten ondervinden van EU ETS. Deze directe
effecten kunnen ontstaan onder de volgende omstandigheden:
■ De MEE deelnemer neemt ook deel aan EU ETS. Indien dit niet het geval zou zijn,
wordt de deelnemer aan MEE niet geconfronteerd met directe kosten die voortvloeien
uit deelname aan EU ETS. Wel zijn indirecte effecten mogelijk door eventueel hogere
prijzen van geïmporteerde energie [warmte, elektriciteit].
■ De MEE/EU ETS deelnemer heeft een tekort aan emissierechten. Dat wil zeggen dat
de hoeveelheid toegewezen emissierechten over de handelsperiode 2008-2012 kleiner
is dan de uitstoot over die periode. Wanneer er geen tekort zou zijn aan emissierechten
hoeft de deelnemer voor wat betreft EU ETS geen maatregelen te nemen die leiden tot
emissiereductie [bijvoorbeeld energiebesparing], noch CO2 rechten te kopen.
■ De MEE/EU ETS deelnemer met een tekort aan emissierechten lost het tekort op door
emissiereducerende maatregelen, waaronder energiebesparing, of koopt CO2-rechten..
Wanneer het bedrijf emissierechten zou kopen, hoeft het zelf geen emissiereducerende
maatregelen uit te voeren. Het is mogelijk dat de aangekochte rechten het gevolg zijn
van een energiebesparing door een ander bedrijf. Het ontwerp van EU ETS brengt met
zich mee dat de aangekochte rechten afkomstig kunnen zijn uit een ander Europees
land of daarbuiten [Clean Development Mechanism].
Noot: Een meerderheid (ca 70%) van de MEE
deelnemers die hebben geantwoord op de
open vraag wat zij zien als wisselwerking
tussen EU ETS en de MEE geeft aan dat de
twee instrumenten elkaar versterken. (N=60) .
Zie de figuur hiernaast.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

64

Raakvlakken MEE met andere instrumenten

Wisselwerking tussen MEE en EU ETS

Overlap tussen aantal deelnemers EU ETS en MEE

MJA3 en MEE versus EU ETS

De overlap tussen EU ETS en MEE is berekend door het vergelijken van deelnemerslijsten
van de Europese Unie [EU ETS] en AgentschapNL [MEE]. De overlap tussen EU ETS en
MEE is beperkt voor wat betreft het aantal deelnermers. De deelnemerslijsten van
respectievelijk MEE en EU ETS zijn vergeleken. Hierbij is er van uitgegaan dat de MEE lijst
een opsomming bevat van deelnemers op inrichtingniveau [de MEE lijst splitst concerns uit
in deelnemende inrichtingen]. Uit de vergelijking blijkt dat van de 365 deelnemers aan EU
ETS er 73 deelnemen aan de MEE. De 365 EU ETS deelnemers zijn inclusief de gehele
categorie thermisch vermogen >20 MW, dit kunnen bedrijven uit de chemie zijn, maar ook
tuinders of elektriciteitsbedrijven. Er zijn 205 industriële bedrijven die wel deelnemen aan
EU ETS maar niet aan MEE, en 41 bedrijven die wel deelnemen aan MEE maar niet aan
EU ETS. Deze 41 bedrijven ondervinden alleen indirecte effecten van EU ETS (via de
elektriciteitsprijs). Het aandeel CO2 emissies van MEE deelnemers in de EU ETS populatie
is wel groot: ca. 45% (ca. 39 Mt CO2 allocatie2012 tegen 87 Mt CO2 allocatie voor alle
deelnemers). Met ingang van 2013 is het aantal MEE deelnemers aan EU ETS gestegen
naar 79, als gevolg van gewijzigde criteria voor deelname aan EU ETS.

Er nemen136 MJA3 bedrijven deel aan de EU ETS. Daarmee nemen ongeveer alle
industriële EU ETS bedrijven deel aan hetzij de MEE, hetzij de MJA3. Dit betreft de situatie
tot en met 2012.

EU ETS
205

MEE
73

41

Weinig bedrijven uit de overlap EU ETS / MEE hebben een tekort aan emissierechten
Van de 73 bedrijven die aan zowel EU ETS als MEE deelnemen zijn er 16 bedrijven met
een tekort aan emissierechten over de periode 2008-2012 [berekend als som van
allocaties 2008-2012 minus som geverifieerde emissies 2008-2012]. Bedrijven zonder
tekort zijn voor wat betreft EU ETS niet genoodzaakt om maatregelen te nemen of
emissierechten aan te schaffen. Wat overigens niet betekent dat zij dat niet zullen doen.
De balans voor emissierechten over de periode 2008-2012 voor bedrijven met een netto
tekort bedroeg ca. -1.5 Mt in 2012.
Sector

2012 tekort emissierechten in Mt

Bierbrouwerijen

-0.899

Chemische industrie

-0.480

Glasindustrie

-0.119

Metallurgische industrie

-0.010

Overige industrie

-0.009

Papier- en karton

-0.008

Raffinaderijen

-0.899

Tabel 23: 2012 tekort aan emissierechten in Mt per sector
Informatie over aankoop van emissierechten is niet beschikbaar, althans niet binnen 5 jaar
na de registratie van de transactie. Indien alle bedrijven met een tekort emissierechten
zouden hebben gekocht zijn de directe effecten van EU ETS op energiebesparing
nagenoeg nul. Met „nagenoeg“ wordt bedoeld dat de verkregen emissierechten afkomstig
kunnen zijn van Nederlandse bedrijven die rechten hebben vrijgespeeld door het nemen
van energiebesparende maatregelen.

Figuur 29: Overlap tussen MEE en industriële EU ETS bedrijven

Van de respondenten geeft 70% aan dat de MEE en EU ETS elkaar versterken en
hetzelfde doel dienen. (zie figuur op de vorige pagina)

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

65

Raakvlakken MEE met andere instrumenten

Wisselwerking tussen MEE en EU ETS

Indirecte effecten
Emissiehandel kan leiden tot indirecte effecten op MEE deelnemers. Het is daarbij niet van
belang of de MEE deelnemer ook aan EU ETS deelneemt of niet. Het effect ontstaat door
de verhoging van de prijs van elektriciteit, warmte en stoom. Deze verhoging vindt plaats
wanneer energieproducenten die deelnemen aan EU ETS de prijs van emissierechten
doorberekenen. Deze doorberekening kan ook plaatsvinden wanneer de emissierechten
gratis zijn verkregen. Door de hogere prijzen voor geïmporteerde energie kan de MEE
deelnemer besluiten om energiebesparende maatregelen door te voeren.
Indirecte effecten van EU ETS op MEE zijn mogelijk onder de volgende condities:
■ De prijzen van elektriciteit [en warmte] gaan omhoog ten gevolge van het
doorberekenen van de prijs van CO2 emissierechten in de prijs van de geleverde
energie.
■ De CO2 component van de elektriciteit- en warmteprijs is significant.
■ Het bedrijf dat de energie tegen hogere kosten importeert kan deze kosten niet
doorberekenen aan de afnemers van haar producten.
Europese Commissie heeft lijst opgesteld van bedrijven die internationaal
concurrerend zijn
Bedrijven die deelnemen aan EU ETS zijn vaak internationaal actief. Wanneer het beleid
voor CO2 emissiereducties in Europa intensiever is dan daarbuiten, kunnen bedrijven
besluiten om hun productie buiten Europa te plaatsen [‘carbon leakage’] omdat zij directe
of indirecte kosten moeten maken die hun concurrenten buiten Europa niet hebben. De
Europese Commissie heeft vastgesteld bij welke sectoren een belangrijke kans op carbon
leakage bestaat.
In het Besluit hierover is een lijst opgenomen met NACE nummers van sectoren die een
ruimere allocatie krijgen dan andere in verband met een verhoogd risico op ‘carbon
leakage’.
Grote bedrijven zijn nagenoeg allemaal internationaal concurrerend bevonden. Dit
betekent dat klimaatbeleid dat leidt tot extra kosten kan leiden tot verhoogde kans op
carbon leakage (wat betreft de Europese Commissie).

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

66

Raakvlakken MEE met andere instrumenten

Invloed van Energie-investeringsaftrek (EIA) op MEE

Doel van de EIA
De Energie Investeringsaftrek (hierna: EIA) is bedoeld om investeringen in innovatieve
energietechnieken te stimuleren die nog niet rendabel zijn. Bij investeringen in dergelijke
technieken mogen bedrijven 41.5% van de fiscale winst aftrekken. Dat leidt tot ca. 10%
voordeel op het investeringsbedrag.
Deelname van MEE bedrijven aan EIA
AgentschapNL heeft uit de database van EIA gegevens beschikbaar gemaakt op
sectorniveau. De gegevens zijn hieronder samengevat. De gegevens per sector zijn de
som van respectievelijk de energie gerelateerde investeringen (miljoen Euro), vermeden
energieverbruik (TJ) en vermeden CO2 uitstoot (miljoen ton CO2) in de periode 2010-2012.
Sector

Mln.Euro

M.Nm3

kton CO2

Euro tCO2

Bierbrouwerijen

1

1

1,9

35,09

Chemische industrie

93

102

180,5

34,35

Glasindustrie

2,3

2,3

4,2

36,51

Metallurgische industrie

50,7

48,5

85,9

39,35

Overige industrie

44,7

42,8

75,7

39,37

Papier- en karton

18,1

17,5

31

38,92

Raffinaderijen

29,5

31,6

55,9

35,18

De kosten voor vermeden energieverbruik bedragen rond de 0.002 Euro per MJ (deze
eenheid komt overeen met miljoen Euro per TJ). Bij een calorische onderwaarde van 31.65
MJ/m3 zijn de energie-investeringen rond de 0.063 Euro per Nm3. Bij de opgegeven
vermeden CO2-emissies bedraagt de prijs per ton vermeden CO2 circa 36 Euro per ton.
Zelfs bij een EIA voordeel van rond de 10% zijn de kosten voor bedrijven altijd nog 90%
van deze bedragen.
De EIA kan het treffen van energiebesparingsmaatregelen faciliteren, wat een versterking
van de MEE betekent. Over het geheel genomen lijkt geen sprake van een
doorslaggevende betekenis van de EIA voor het totale met de MEE behaalde resultaat, als
zal dat in individuele gevallen geheel tegenovergesteld liggen.

Tabel 24: EIA gegevens per sector

N.B. - AgentschapNL geeft de volledige energie-investering, de vermeden CO2 en aardgas
equivalenten aan en hebben betrekking op een jaar. Om een indruk te krijgen van de prijs
van vermeden CO2 zijn de energie-investeringen afgeschreven over een periode van 15
jaar zonder restwaarde.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

67

Raakvlakken MEE met andere instrumenten

Energiebelasting invloed op MEE

Vrijstelling/teruggaaf energiebelasting op elektriciteit in verband met deelname MEE
Zoals aangegeven in de artikelsgewijze toelichting bij artikel 3.1, eerste lid van het
Convenant MEE kan op basis van artikel 65 van de Wet belastingen op milieugrondslag
(Wbm). “…onder bepaalde voorwaarden vrijstelling worden verleend van energiebelasting
op elektriciteit.”
Het Ministerie van Financien heeft een overzicht beschikbaar gemaakt van de vrijstellingen
energiebelasting elektriciteit op grond van artikel 65 Wbm, op basis van
elektriciteitsverbruikcijfers 2012. Het overzicht is op sectorniveau en bevat dus geen
gegevens van individuele bedrijven.

Sector

Aantal

GWh verbruik

M Euro vrijstelling

Chemie

36

6428

1,421

Glas

9

454

0,182

Metallurgie

4

4153

0,952

Overige

10

479

0,183

Raffinaderijen

4

696

0,328

Papier- en karton

13

336

0,103

Totaal

76

12546

3,169

Het Ministerie van Financien verduidelijkt dat het bewuste Artikel 65 Wbm betrekking heeft
op bedrijven die:

Tabel 25: Gegevens vrijstelling energiebelasting per sector

■ geen netto elektriciteitsopwekker zijn

De ondernemingsorganisaties achten de teruggaaf van belang in verband met een gelijk
speelveld, maar zien de effecten daarvan als beperkt, gegeven de geringe omvang van de
teruggaaf.

■ het elektriciteitsverbruik is groter dan 10 miljoen KWh per jaar
Aantal MEE deelnemers met EB vrijstelling
Van de 114 deelnemers blijven er 76 over die een vrijstelling energiebelasting op
elektriciteit Wbm artikel 65 hebben gekregen. 17 bedrijven zijn netto elektriciteitsopwekker,
van 7 bedrijven is geen opgave (gesloten, uitgetreden of gecombineerd met andere), en
van 19 bedrijven is het verbruik kleiner dan 10 MWh/jaar.
Overzicht EB vrijstelling
In de onderstaande tabel zijn het aantal bedrijven, elektriciteitsverbruik per jaar en de
vrijstelling EB op grond van Artikel 65 in 2012 opgenomen.

De respondenten achten enerzijds de vrijstelling/teruggaaf van energiebelasting van
belang voor het treffen van energiebesparingsmaatregelen, maar geven anderzijds aan dat
maar een klein deel van de getroffen energiebesparingsmaatregelen valt toe te schrijven
aan overheidsinstrumenten, waaronder de vrijstelling/teruggaaf van energiebelasting.
Al met al is de conclusie dat van de vrijstelling/teruggaaf van energiebelasting een geringe
extra impuls uitgaat om energiebesparingsmaatregelen te treffen, maar dat de
vrijstelling/teruggaaf wel relevant is als motief voor deelname aan de MEE (zie de passage
hiervoor: “Relatieve belang van verschillende motieven voor deelname aan de MEE”), en
daarmee ook een effect heeft op energiebesparing.

In de onderstaande grafiek zijn aantallen deelnemers, elektriciteitsverbruik en vrijstelling
energiebelasting op elektriciteit uitgezet.
Conclusies
Van de 114 deelnemers kan of mag circa 1/3 van de deelnemers geen gebruik maken van
de vrijstelling energiebelasting op elektriciteit. Het elektriciteitsverbruik per deelnemer loopt
sterk uiteen, en de vrijstelling EB per deelnemer dus ook. Het elektriciteitsverbruik en
vrijstelling EB lopen ongeveer gelijk op, met uitzondering van de raffinaderijen.
De gemiddelde vrijstelling energiebelasting op elektriciteit per GWh bedraagt ongeveer
0.034 Eurocent per GWh. Dit bedrag is zodanig klein dat geen interferentie tussen MEE en
Wbm Artikel 65 mag worden verwacht.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

68

Raakvlakken MEE met andere instrumenten

Interferentie met MIA/Vamil

Overigen: invloed MIA en Vamil op MEE

Ruwe data per jaar

De Milieu-investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen
(VAMIL) zijn subsidies op milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen voor ondernemers.
Deze instrumenten spelen naar zeggen van AgentschapNL geen rol voor wat betreft
interferentie met MEE, omdat maatregelen met een energie component onder de EIA
regeling vallen.

Jaar

M Euro

M Nm3

2010

0,2

0,2

0,4 Bierbrouwerijen

2011

0,2

0,2

0,4 Bierbrouwerijen

2012

0,6

0,6

1,1 Bierbrouwerijen

Wanneer een aanvraag van een ondernemer een belangrijke energiecomponent bevat,
wordt de aanvraag doorverwezen naar EIA.

2010

19

19

33,6 Chemische industrie

2011

20

24

42,5 Chemische industrie

Met het oog hierop houdt AgentschapNL ook geen energiebesparingen bij zijn gerelateerd
aan dit instrument, zodat geen verdere gegevens beschikbaar zijn.

2012

54

59

104,4 Chemische industrie

2010

1,5

1,5

2,7 Glasindustrie

2011

0,2

0,2

0,4 Glasindustrie

2012

0,6

0,6

1,1 Glasindustrie

2010

21,4

20,7

36,6 Overige industrie

2011

10,4

10,1

17,9 Overige industrie

2012

12,9

12

21,2 Overige industrie

2010

3,9

3,6

6,4 Papier- en karton

2011

8,2

8

14,2 Papier- en karton

2012

6

5,9

10,4 Papier- en karton

2010

12,8

14,3

25,3 Raffinaderijen

2011

9,2

10,1

17,9 Raffinaderijen

2012

7,5

7,2

12,7 Raffinaderijen

2010

5,9

5,6

9,9 Metaal

2011

20

18,8

33,3 Metaal

2012

24,8

24,1

42,7 Metaal

kton CO2 Sector

M Euro = miljoen euro
M Nm3 = miljoen m3 aardgas equivalenten
kton CO2 = ‘1000 t CO2
Tabel 26: Gegevens MIA / Vamil per sector

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

69

4. Nevendoelen

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

Algemeen beeld van de concurrentie verhoudingen op energiegebied.

Schaliegas

De internationale ontwikkelingen op het gebied van energie hebben invloed op de
concurrentieverhoudingen van Nederlandse bedrijven in het buitenland en andersom. Als
bijvoorbeeld de energieprijs in landen zoals de VS daalt, kan dit gevolgen hebben voor
Nederlandse bedrijven die in deze markt hun producten verkopen. Uit de uitgevoerde
enquête onder de aan het MEE-convenant deelnemende bedrijven vormt
energiebesparing in relatie tot hun concurrentiepositie een belangrijke overweging.

Schaliegas is een actueel onderwerp in de energiewereld. Schaliegas is gas dat zit
‘opgesloten’ in gesteente dat een heel dichte structuur heeft (een versteende vorm van
klei, ook wel schalie genoemd). Door die schalie stroomt het gas niet makkelijk naar een
boorput en is het lastig te winnen. Dankzij technieken als horizontaal boren en ‘fracking’
begint winning toch economisch haalbaar te worden. Fracking is het onder hoge druk
injecteren van water in de aardlaag.

Dit hoofdstuk biedt een bondig overzicht van een aantal ontwikkelingen die plaats vinden
op het gebied van energie, teneinde een inzicht te kunnen geven over de
concurrentieverhoudingen van Nederlandse bedrijven op energiegebied. Daarbij zal het
onderwerp ‘schaliegas’ een prominent deel van uitmaken, lettend op de aandacht die deze
onconventionele energiedrager de afgelopen periode heeft gekregen.
Nederlandse energiemix
Over (de toekomst van) het Nederlandse energie systeem is de afgelopen jaren veel
gezegd, geschreven en gepubliceerd. Het TNO-rapport dat in maart dit jaar is verschenen
geeft dit goed weer. In de periode 2006-2012 zijn er minstens tien studies uitgebracht op
dit gebied.1
In 2012 kwam 53 procent van de in Nederland geproduceerde elektriciteit uit aardgas. In
2011 was dat nog 60 procent. Vooral de aardgascentrales die elektriciteit opwekken en
leveren aan het landelijk hoogspanningsnet, produceerden in 2012 minder elektriciteit.
Deze centrale productie van elektriciteit uit aardgas daalde met 25 procent. Doordat
steenkool in 2012 relatief goedkoop was, steeg de hoeveelheid elektriciteit uit steenkool
met ruim 15 procent, wat een deel van de eerder genoemde daling verklaart.2 Figuur 27
geeft weer dat wij met name afhankelijk zijn van aardgas als energiedrager.
Vanuit het buitenland werd in 2012 goedkoper elektriciteit aangeboden dan de
Nederlandse aardgascentrales op veel momenten zelf konden produceren. Vooral uit
Duitsland werd meer elektriciteit geïmporteerd, met name door lage kolenprijzen en een
groter aanbod van groene stroom uit wind. Ook uit Noorwegen kwam in 2012 meer
elektriciteit dan in 2011. Dit is vooral elektriciteit uit waterkracht. De export van elektriciteit
naar deze twee landen daalde in 2012 sterk. De handel in elektriciteit met België en GrootBrittannië verliep tegenovergesteld: de import daalde terwijl de export steeg.3

Figuur 30: Elektriciteitsproductie per energiebron (Bron: CBS)

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

71

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

De potentie van dit onconventionele gas is groot, maar de winning ervan staat ter discussie
omdat hierbij veel water nodig is en er bovendien chemicaliën in het grondwater (kunnen)
komen. De wereldwijde beschikbare reserves van schaliegas zijn volgens de (US) Energy
Informatie Administration (2013) bijna 7300 ‘trillion cubic feet’.4 Ter vergelijking, de
wereldwijde gas reserves (excl. schalie) zijn zo groot als 15.500 ‘trillion cubic feet’.4
Schaliegas heeft dus het potentieel om de totale reserves met bijna vijftig procent te doen
toenemen. China, Argentinië en Algerije zijn de landen met de meeste schaliegas
reserves (zie figuur hiernaast).

1200
1000
800
600
400
200
0

Het belang van gas zal in alle waarschijnlijkheid verder uitbreiden. In alle scenario’s van de
OECD Energy Outlook 2012 wordt een stijging naar de vraag van gas verondersteld, terwijl
het aandeel van olie in de energie mix afneemt.5
De Verenigde Staten is wereldmarktleider in schaliegas en boort al jaren met economisch
succes. 20 procent van Amerika's gasproductie komt inmiddels uit schalie. De International
Energy Agency voorspelt dat de Verenigde Staten door de winning van schaliegas tegen
2020 een netto-exporteur in plaats van een invoerder van gas zullen zijn met een
verwachte totale energie onafhankelijkheid in 2035.6 De winning van schaliegas heeft de
gas prijzen in de VS in een rap tempo omlaag gedreven. Kostte Amerikaans gas in januari
2001 nog 6,8 dollar per 1000 kubieke voet en in juli 2008 zelfs 10,8 dollar, vandaag de
dag is de prijs gezakt tot 3,35 dollar per 1000 kubieke voet.7
De gemiddelde gasprijs ligt in de Verenigde Staten inmiddels drie tot vier keer lager dan in
Nederland8, waardoor sommige bedrijven binnen energie intensieve sectoren aldaar een
concurrentievoordeel hebben op energie- en grondstofkosten. Deze gevolgen zijn
ondermeer voelbaar in de chemische en glassector en metallurgische industrie. Voor de
Nederlandse chemie leveren de huidige prijsverschillen met de VS alleen al op de inzet
van aardgas een concurrentienadeel van 1 miljard euro per jaar op9 (ten opzichte van een
jaaromzet van 60 miljard euro10). De impact gaat zelfs verder. Vanwege de lage gasprijs
zijn kolen in Amerika nu zo goedkoop dat elektriciteitscentrales in Europa op grote schaal
overgaan op deze grondstof11, wat invloed heeft op de CO2 emissies. Andersom
overwegen industrieën omwille van de gasprijs naar de VS te verhuizen, maar hieromtrent
spelen ook andere overwegingen een rol zoals blijkt uit de enquête voor dit project.

Figuur 31: Top 10 landen met technisch haalbare schaliegas reserves
Bron: US Energy Information Administration (EIA). 10 juni 2013.
http://www.eia.gov/analysis/studies/worldshalegas.
De schalierevolutie heeft ook zijn weerslag op de beleidsmakers in diverse Europese
landen. Over de afgelopen jaren heeft Europa tientallen miljarden euro’s geïnvesteerd in
een poging om CO2­ emissies te reduceren. De bulk van de uitgaven zijn naar CO2 arme
energiebronnen zoals wind en zonne energie gegaan, waar speciale tarieven of subsidies
vaak noodzakelijk waren om de oplossingen economisch rendabel te maken. In de huidige
tijdsgeest van economische crises in diverse Europese landen en het beklag van bedrijven
over de relatief hoge energieprijzen onder andere als gevolg van schaliegas in de VS, zijn
overheden terughoudender. Spanje, voorheen een voorvechter van hernieuwbare energie,
heeft subsidies flink teruggedrongen.13 In de UK gaat men op een compromis af waarbij
subsidies gehandhaafd blijven, maar ook groen licht wordt afgegeven voor proefboringen
naar schaliegas.14

Uit onze enquête blijkt dat meer dan 50% van de respondenten in de chemie,
glasindustrie, metallurgie en raffinaderijen aangeeft dat de hoogte van de energiekosten
een doorslaggevende rol bij de eventuele overweging het Nederlandse deel van het bedrijf
geheel of gedeeltelijk naar het buitenland te verplaatsen.
© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

72

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

Op dit moment wordt er in Nederland geen schaliegas gewonnen. Vooralsnog zijn er 2
opsporing vergunningen voor schaliegas verleend; 1 in Noord-Brabant en 1 in de
Noordoostpolder.15 Het is niet duidelijk of winning van schaliegas in Nederland ooit van
betekenis kan zijn. Proefboringen zijn nodig om te onderzoeken welke mogelijkheden
schaliegas biedt. Naar onderzoek van TNO voor Energie Beheer Nederland (EBN) zijn
schatting van de Nederlandse reserves tussen de 200 en 500 miljard kubieke meters. Dit
in vergelijking met de conventionele gas voorraad van 1304 miljard kubieke meters
(2011).16 In de rest van Europa wordt door steeds meer landen nagedacht over de winning
van schaliegas en is het beleid zeer heterogeen;
■ Frankrijk heeft besloten geen boringen meer te doen.17
■ Oostenrijk vindt de winning, als gevolg van strenge milieuwetgeving, niet rendabel.18

Ter illustratie, de verwachte groei in China’s vraag naar energie in de periode 2010-2035 is
meer dan de huidige vraag van de Verenigde Staten en Japan bij elkaar opgeteld.24 In
algemene zin zullen we een verschuiving zien van olie en kolen (en in sommige landen
nucleair) naar gas en hernieuwbare bronnen. Ondanks de groei in CO2 arme
energiebronnen, blijven fossiele brandstoffen de overhand houden in de energiemix, mede
ingegeven door de wereldwijde subsidies van USD 523 miljard in 2011, hetgeen ongeveer
6 keer meer is dan de subsidies op duurzame bronnen.24
2010Energiebron

1990

2010

2015

2020

2030

2035

2035*

Kolen

2231

3474

3945

4082

4180

4218

0,8%

■ Het Verenigd Koninkrijk deed proefboringen, stopte na aardschokken, maar wil de
boringen toch weer hervatten.19

Olie

3230

4113

4352

4457

4578

4656

0,5%

Gas

1668

2740

2993

3266

3820

4106

1,6%

■ Spanje gaat in de toekomst boren naar schaliegas hoewel zeer recentelijk lokale
overheden het winnen van schaliegas hebben verboden in hun regio. Daarnaast is er
wetgeving in ontwikkeling welke strengere (ecologische) regels aan schaliegaswinning
stelt.20

Nucleair

526

719

751

898

1073

1138

1,9%

Water

184

295

340

388

458

488

2,0%

Biomassa

903

1277

1408

1532

1755

1881

1,6%

Overige hernieuwbare
energie

36

112

200

299

554

710

7,7%

■ Polen is in Europa koploper op het gebied van schaliegas en de industrie is groeiende
in het land.21
In juni 2013 heeft een grote groep hoogleraren ‘duurzaamheid’ zich nog uitgesproken
tegen de winning van schaliegas in Nederland. In hun manifest concluderen zij dat
schaliegas voor Nederland niet interessant is doordat de ecologische schade de
opbrengsten van de winning overtreft.22
Prijs – en vraag ontwikkelingen
De mondiale vraag naar energie zal naar verwachting in de periode tot 2010-2035 met
meer dan 30% toenemen.23 China, India en het Midden-Oosten zijn de grootste
verbruikers, zij zijn verantwoordelijk voor ca 60% van de totale groei. Deze groei wordt
voornamelijk veroorzaakt door niet OECD landen. China levert de grootste bijdrage aan
deze verwachte toename, met een groei van de vraag naar energie van zestig procent.

* Gemiddelde jaarlijkse groei
Bron: World Energy Outlook 2012 Factsheet.
http://www.worldenergyoutlook.org/media/weowebsite/2012/factsheets.pdf

Tabel 27: Wereldwijde vraag naar energie per bron volgens het New Policies Scenario
(Mtoe)
De gemiddelde mondiale elektriciteit prijzen zullen naar verwachting met 15% stijgen tot
2035, mede ingegeven door de hogere input kosten, verschuivingen naar kapitaalintensievere productie methoden, subsidies op hernieuwbare energie en CO2 heffingen in
sommige landen. Er zijn ook regionale verschillen in prijsvariaties, met de hoogste prijzen
in de Europese Unie en Japan, ver boven het prijsniveau van de Verenigde Staten en
China.24

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

73

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

Ontwikkelingen EU ETS
In 2005 werd het EU ETS systeem gelanceerd om emissierechten te kunnen kopen en
verkopen en hiermee de deelnemers in de markt in staat te stellen hun CO2
reductiedoelstellingen te behalen. In algemene zin tracht de EU ETS de concurrentiepositie van Europese bedrijven te borgen ten opzichte van niet-Europese bedrijven. Dit
doet de EU ETS door de emissierechten te corrigeren voor die partijen die concurreren op
de wereldmarkt.

De regeling omschrijft de maximale hoogte van financiële compensatie door gebruik te
maken van benchmarks die zijn gebaseerd op de meest efficiënte fabriek in Europa.
Enkele landen zijn reeds voornemens al dan niet maximaal te compenseren. Duitsland
heeft aangekondigd dat zijn zware industrie de kostenstijging vanaf januari 2014 voor 85
procent vergoed krijgt en Frankrijk en Engeland overwegen maximale compensatie.
In Nederland wordt met ingang van 2014 voorzien in compensatie voor indirecte kosten in
het kader van EU ETS.

■ De ruimte voor gratis rechten neemt sterk af.

De invulling van de compensatieregeling heeft effect op de energiekosten voor de
eindgebruikers. Ter illustratie, de chemische sector heeft laten berekenen dat onder de
nieuwe ETS constructie bij de 25% bedrijven met de hoogste ETS-kosten de meerprijs
zonder compensatie zou neerkomen op EUR 2,7 miljoen per installatie, iets wat voor
tweederde veroorzaakt wordt door de indirecte ETS-kosten.27

■ Er zijn geen gratis rechten meer voor elektriciteitsproductie.

Marginale reductiekosten

■ Toewijzing van gratis emissierechten (allocatie) vindt voortaan plaats op basis van
benchmarks.

De hoogte van de EU ETS kosten voor een individueel bedrijf hangt samen met diverse
componenten (1) de hoogte van de CO2 prijs (2) de verhouding tussen de hoeveelheid
rechten en de omvang van de daadwerkelijke emissies (3) de marginale reductiekosten
curve. De hoogte van de CO2 prijs is Europees breed bepaald, en de verdeling van de
hoeveelheid rechten is eveneens geharmoniseerd. De reductiekosten curve beschrijft de
hoogte van de aanvullende kosten voor het nemen van energiebesparingsmaatregelen
teneinde niet boven de emissiebenchmark uit te komen. Op dit onderdeel zijn wel diverse
kostenpatronen tussen de verschillende EU ETS landen zichtbaar. Nederland heeft in het
verleden veel gedaan aan energiebesparingen, in termen van convenanten en private
initiatieven door de industrie. Hierdoor is het laag hangend fruit grotendeels weg. Om
aanvullende energiebesparingen te realiseren, zijn derhalve kapitaalintensievere
maatregelen nodig. Bij eventuele emissie tekorten zijn de reductiekosten daarom hoger
dan in de Europese landen die op energie efficiëntie nog een achterstand hebben (bijv.
Spanje). Met andere woorden, de tekorten in Nederland zijn relatief duur, hetgeen zijn
weerslag kan hebben op de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie. Daarbij
dient gezegd dat de goede energie efficiëntie prestaties van de Nederlandse industrie in
internationale context, vanzelfsprekend ook een positieve werking op de
concurrentiepositie heeft (daarmee worden de energiekosten als aandeel van het totaal
intermediair verbruik immers gedrukt).28

Sinds 1 januari 2013 is het EU ETS op onderdelen hervormt. De meest in het oog
springende wijziging is de geharmoniseerde wijze waarop de emissierechten worden
uitgereikt. De belangrijkste wijzigingen zijn verder:25, 26

■ De totale beschikbare emissieruimte neemt af met 1,74 procent per jaar.
■ Bij sectoren die niet concurreren op de wereldmarkt vermindert de hoeveelheid gratis
emissierechten van 80 procent van de totale uitstoot in 2013 naar 30 procent in 2020.
Hoewel de toegenomen harmonisatie als gevolg van de wijzigingen per 1 januari ook het
gelijke speelveld binnen Europa moet borgen, zijn er in de praktijk ook verschillen tussen
landen te zien:
Financiële compensatieregeling voor de indirecte CO2 kosten
In de EU ETS betalen grootverbruikers mee voor de indirecte CO2 kosten. Deze zitten
veelal verrekend in de energieprijzen die energieleveranciers aan hun klanten
doorbelasten. De Europese Commissie maakt het lidstaten echter mogelijk om bepaalde
sectoren met een verhoogd risico op ‘carbon leakage’ (weglekken van activiteiten naar
buiten de EU) vanwege gestegen elektriciteitskosten te compenseren met financiële
middelen (staatssteunregeling). De aangewezen sectoren zijn onder meer ijzer en staal,
aluminium, koper, zink, papier, en organische en anorganische chemie.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

74

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

Dit wordt bevestigd in de enquête (zie de figuur hieronder en de volgende pagina).
Tussen 30 en 100% van de respondenten vinden de MEE belangrijk in relatie tot hun
concurrentiepositie.
50% van de respondenten geeft aan dat verbetering van de concurrentiepositie een
belangrijk/zeer belangrijk motief is om aan de MEE deel te nemen. In het SER
Energieakkoord hebben partijen recentelijk opnieuw aangegeven energie-efficiëntie te zien
als een kans om de concurrentiepositie van energie intensieve bedrijven te versterken
(Enquêterespons 44 in de bijlage). Daarnaast geeft bijna een kwart van de respondenten
aan dat deelname aan de MEE direct tot lagere kosten leidt. Samen met nog iets meer
dan een kwart (en daarmee een beperkte meerderheid) blijkt dat deelname de
concurrentiepositie en/of de strategie voor energiebesparing ondersteunt en tevens dat de
teruggaaf van energiebelasting (beperkt) tot meer level playing field leidt (Enquêterespons
43in de bijlage).

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

75

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

Vraag 43: Omschrijf de betekenis van het convenant in relatie tot de
concurrentiepositie van uw bedrijf. Deze vraag beantwoorden vanuit concernniveau

Tot het intermediair verbruik worden alle producten gerekend, die in de verslagperiode zijn
verbruikt in het productieproces. Dit kunnen al of niet in de verslagperiode aangekochte
grondstoffen, half fabricaten en brandstoffen zijn maar ook diensten zoals
communicatiediensten, schoonmaakdiensten en diensten van externe accountants.31
Tabel 28 geeft weer wat het intermediair verbruik was voor een aantal geselecteerde
sectoren in 2011, niet gelimiteerd tot de sectoren zoals deze worden benoemd in de MEE.
Daarnaast is het energieverbruik genoemd, opgedeeld in energiedrager per sector over
2011.

Figuur 32: Betekenis van de MEE in relatie tot de concurrentiepositie
Respondenten geven de volgende overwegingen van relevantie aan voor de betekenis van
de MEE voor hun concurrentiepositie: Hieruit blijkt dat iets minder dan de helft vrij
negatieve connotaties aangeeft bij de MEE en iets meer dan de helft van de
respondenten een positieve betekenis aangeven voor de MEE.
B.

Energiekosten als aandeel van de productiekosten

Aan de hand van de nationale rekeningen (CBS) is na te gaan wat het aandeel
energiekosten per sector29 is van het intermediair verbruik van deze sectoren. 26 De
productiekosten zijn bekend uit CBS statistieken, zodat het aandeel energiekosten
(verbruik maal kostrijs)30 in de productiekosten kan worden berekend op sectorniveau. Dat
is een eerste ruwe indicatie van het effect van energie op de concurrentiepositie, en
daarmee van het belang van verbetering van energie-efficiëntie. Opgemerkt dient te
worden dat dit een illustratie betreft en geen directe vergelijking met MEE deelnemers. De
CBS definitie van sectoren wijkt namelijk af ten opzichte van die in de MEE methodologie.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

76

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

Industrie

Intermediair
verbruik
(mln euro)1 Steenkool

1 Tot het intermediair verbruik worden alle producten gerekend, die in de

Energieverbruik sectoren (PJ)
Aardolie

Electricite Hernieuw
it
baar
Aardgas

Anders2

Totaal

Voedings-,
genotmiddelen-industrie

52574

0,97

0,14

58,58

18,21

1,21

3,47

82,58

Textiel-, kleding-,
lederindustrie

2856

0

0,03

2,93

1,23

0

0,12

4,31

Hout-, papier-,
grafische industrie

9308

0

0,13

20,554

6,615

2,56

3,26

33,02

Aardolie-industrie

40875

0

109,12

64,19

4,76

5,4

6,07

189,54

Chemische-,
farmaceutische
industrie

480867

7,02

544,97

180,06

39,19

0,11

62,96

834,31

Basismetaal,
metaalproducten /
machine industrie

351288

77,059

20,1510

27,0511

41,8912

0

1,76

167,9

Transportmiddelenindustrie

11736

0

0,03

1,85

2,06

0

0,03

3,97

Overige industrie en
reparatie

10445

0

6

4,91

6,9

0,01

0,3

18,12

Tabel 28: Intermediair verbruik en energieverbruik (o.a) sectoren MEE convenant

verslagperiode zijn verbruikt in het productieproces (Zie CBS – Nationale
rekeningen 2011)
2 Energie uit kern, warmte, afval en andere energie dragers en overigen
3 Som Houtindustrie (0,06 PJ) en Papier-, grafische industrie (0,04 PJ)
4 Som Houtindustrie (0,97 PJ) en Papier-, grafische industrie (19,58 PJ)
5 Som Houtindustrie (0,77 PJ) en Papier-, grafische industrie (5,84 PJ)
6 Som Houtindustrie (1,66 PJ) en Papier-, grafische industrie (0,84 PJ)
7 Som van Chemische industrie (42647) en Farmaceutische industrie (5439)
8 Som van Basismetaal, metaalproductenindustrie (20792) en Machineindustrie (14336)
9 Som van Basismetaalindustrie (77,05 PJ) en Metaalproducten /
machineindustrie (0 PJ)
10 Som van Basismataalindustrie (2 PJ) en Metaalproducten / machineindustrie (18,15 PJ)
11 Som van Basismetaalindustrie (15,27 PJ) en Metaalproducten / machineindustrie (11,78 PJ)
12 Som van Basismetaalindustrie (30,71 PJ) en Metaalproducten / machineindustrie (11,18 PJ)

De kosten van het totale energieverbruik zijn in het kader van deze
evaluatie interessant om te vergelijken met het intermediair verbruik
per sector. De verhouding geeft op hoog niveau weer welke
industrieën het meeste energie verbruiken, ten opzichte van hun
intermediair verbruik. Daarvoor moet eerst per sector het
energieverbruik (per energie drager) worden omgezet in totale
energiekosten. De volgende gegevens, verkregen uit het CBS systeem
Statline (2011 Aardgas en elektriciteit, gemiddelde prijzen van
eindverbruikers) worden daarvoor gebruikt.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

77

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

Energiedrager

Waarde

Eenheid

Aardgas

83370001

Euro / PJ

Elektriciteit

21944444,462

Euro / PJ

Aardgas equivalent

83370003

Euro / PJ

Tabel 29: Energieprijs grootverbruik
1 Aardgasprijs 2011;

Verbruiksklassen niet-huishoudens, 1000 TJ en meer: 8,337 Euro per GJ =
8337000 Euro per PJ
2 Elektriciteitsprijs 2011; Verbruiksklassen niet-huishoudens, 150 000 MWh en meer: 0,079 Euro per
kWh = 21944444,46 Euro per PJ
3 Aardgas equivalent; Geldt voor alle overige energiedragers en is gelijk aan de aardgasprijs 2011;
8337000 Euro per PJ

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

78

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Concurrentiepositie

De figuur rechts geeft inzicht in het aandeel van de energiekosten als percentage van de
productiekosten, op basis van de enquête onder de MEE deelnemers. Per sector is in
kaart gebracht voor een oplopende percentagerange van het productaanbod wat het
aandeel is. Inzichtelijk wordt dat de verschillen in energiekosten als aandeel van de
productiekosten binnen en tussen sectoren verschillen.
Door verschillen tussen de respondenten wat precies onder “het aandeel energiekosten als
percentage van de productiekosten” wordt verstaan, draagt de tabel slechts een indicatief
karakter. Duidelijk is in elk geval dat voor flinke aandelen van het productenpakket de
energiekosten een substantieel deel uitmaken van de productiekosten.

Figuur 33: Aandeel energiekosten als percentage van de productiekosten per sector

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

79

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Internationaal gelijk speelveld

Energie efficiëntie maatregelen in de belangrijkste concurrerende landen

Nederland

Nederland scoort hoog op het gebied van energie efficiëntie, wat blijkt uit een onderzoek
van KPMG;Iets meer dan de helft (11) van de geanalyseerde landen voor de Green Tax
Index hebben fiscale prikkels ingevoerd om energie-efficiëntie in het bedrijfsleven te
bevorderen. (prikkels die specifiek zijn voor groene voertuigen of groene gebouwen vallen
hier buiten). Energie-efficiëntie rangorde: Nederland 1, Duitsland, Singapore 2, China,
Rusland, Zuid-Afrika, de VS 4.32

In Nederland biedt VAMIL (Willekeurige Afschrijving Milieu-investeringen) versnelde
afschrijvingen en inhoudingen op energie-efficiënte projecten die hier voor in aanmerking
komen. De afschrijvingen zijn maximaal 75 procent van de investeringskosten.

Het grootste deel van deze prikkels zijn verhoogde investeringsaftrek of versnelde
afschrijving om daarmee de aanschaf van energiezuinige apparatuur te stimuleren. Het
meten van de effectiviteit van dergelijke initiatieven is lastig en bewijs van succes is
schaars, maar is aanwezig. Een goed bijvoorbeeld is de Nederlandse Energieinvesteringsaftrek regeling welke heeft geholpen om zakelijke investeringen in energieefficiëntie met 45 procent te verhogen in 2012.
Andere benaderingen, bijvoorbeeld door Duitsland gehanteerd, zorgen voor vrijstellingen
van andere belastingen bij bedrijven (zoals onroerend goed of energieheffingen) op basis
van de prestaties van de energie-efficiëntie. In Zuid-Afrika is energie-efficiëntie een
belangrijk criterium geworden voor potentieel belastingaftrek voor grote industriële
projecten onder haar Sectie 121 belastingsvermindering programma.
Het stimuleren van energie efficiëntie bij industrie en consumenten wordt algemeen gezien
als de eerste beleidskeuze voor regeringen om de energie zekerheid te waarborgen,
bedrijven en consumenten te beschermen tegen de stijgende kosten, ondersteuning van
duurzame economische groei en vermindering van bijdragen aan klimaatverandering. Dit is
omdat energie-efficiëntie goedkoop en eenvoudig schaalbaar is vergeleken met duurdere
benaderingen zoals de ontwikkeling van grootschalige duurzame energieopwekking.
Volgens een rapport van de United Nations Foundation kan de vraag naar energie in de
G8-landen in 2030 met 20 procent verminderd zijn, mits deze landen inclusief de vijf
belangrijkste opkomende economieën, hun snelheid van verbetering van de energieefficiënte zouden verdubbelen. Een vermindering gelijk aan de energie geproduceerd door
2000 kolencentrales.33
Figuur 34: Green Tax Index (Bron: KPMG Green Tax Index (2013))

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

80

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Internationaal gelijk speelveld

Voor VAMIL is in 2013 een budget beschikbaar van EUR 24 miljoen.34 Daarnaast biedt de
Nederlandse Energie-investeringsaftrek (EIA) een aftrek van 41,5 procent van de kosten
verbonden aan investeringen in energie-efficiënte en hernieuwbare energie. Dit resulteert
in een netto voordeel van circa 10 procent van de totale investering per project.
In juli 2012 werd gemeld dat de EIA aanzienlijk heeft geholpen om een ​ vermindering van
het energieverbruik en de CO2-uitstoot in Nederland te realiseren. Het mechanisme heeft
Nederlandse bedrijven aangemoedigd om ongeveer EUR 1,8 miljard te investeren in
energie-efficiëntie in 2011, een stijging van 45 procent in vergelijking met het voorgaande
jaar.35

Voorbeeld; een gekwalificeerde ESCO, actief met energie-prestatiecontracten (EPCprojecten), komt in China in aanmerking voor een vrijstelling in de eerste 3 jaar38 van de
looptijd van het contract en een vermindering van belasting van 50 procent (een effectief
tarief van 12,5 procent) over de volgende 3 jaar. Daarnaast kunnen ESCO’s vrijstelling
krijgen van btw op de overdracht van activa aan cliënten aan het eind van een project en
deze activa kunnen (na overdracht) volledig worden afgeschreven voor de
vennootschapsbelasting.
Rusland

Bedrijven in Nederland kunnen ook in aanmerking komen voor een maximale aftrek van
36% van investeringen in energie-efficiënte apparatuur onder de milieu-investeringsaftrek
‘MIA’. Voor MIA is in 2013 een budget beschikbaar van EUR 101 miljoen31. De EIA en de
MIA kunnen niet tegelijkertijd worden toegepast op dezelfde projecten, maar projecten
kunnen tegelijkertijd in aanmerking komen voor VAMIL en MIA.

Russische belastingplichtigen hebben recht op een vrijstelling van drie jaar voor heffingen
gerelateerd aan nieuwe energiezuinige investeringen zoals airconditioners en liften. De
Russische regering heeft ook een vermogenskostenvergoeding voor goedgekeurde
energie-efficiënte investeringen in vaste activa36. Het uitgekeerde bedrag kan worden
verdubbeld voor bepaalde activa. Investeringen in energie-efficiënte apparatuur komt ook
in aanmerking voor versnelde afschrijving van tweemaal het standaardtarief.

Duitsland

UK

In Duitsland zijn er belastingen op het gebruik van elektriciteit (StromSteuerGesetz) en
brandstoffen (EnergieSteuergesetz).36 Tot 2012, werden energie-intensieve sectoren
vrijgesteld van deze belastingen of profiteerden zij van lagere tarieven. Vanaf 2013 moeten
bedrijven in deze sectoren een milieu-of energie-management systeem in de plaats
hebben om te kunnen profiteren van deze verlaagde elektriciteit belastingtarieven.
Daarnaast moeten de sectoren als geheel een jaarlijkse energie-efficiëntie verbetering van
1,3 procent bereiken. Anders zullen ze meer elektriciteit belasting moeten betalen.

In het Verenigd Koninkrijk biedt de staat vergoeding in het eerste jaar na aanschaf van
gekwalificeerde energiebesparende installaties en machines. Als een bedrijf apparatuur
aanschaft die in aanmerking komt voor deze regeling, kan het bedrijf 100 procent van de
kosten afschrijven tegen de belastbare winst van dat jaar.42 Verliesgevende bedrijven
kunnen kiezen voor een alternatief van 19 procent belasting kaskrediet tot een maximum
van £ 250.000 (EUR 300.000).

China
Bedrijven in China die gekwalificeerde energiebesparende apparatuur aankopen en
gebruiken kunnen een aanvraag indienen voor een fiscale aftrek van 10 procent van het
geïnvesteerde bedrag. Indien deze aftrek niet op het moment van aanschaf wordt gebruikt,
kan deze vijf jaar in de toekomst worden meegenomen. China biedt ook douanerechten en
BTW-vrijstelling voor bepaalde ingevoerde apparatuur en technologie welke energieefficiëntie bevordeerd. Daarnaast is China actief in de ondersteuning van de ontwikkeling
van de energie-services sector in het land door middel van aantrekkelijke
belastingvoordelen voor energiedienst bedrijven (ESCO's) en energieverbruikers.37

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

81

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Niet-fiscale prikkels

Naast fiscaal beleid stimuleren veel overheden energie efficiëntie bij bedrijven en
organisaties ook op andere manieren. Subsidies, giften, en leningen zijn hier voorbeelden
van.
Australië heeft aanzienlijke bedragen gereserveerd om dergelijke programma’s op te
zetten. Een goed voorbeeld hiervan is het ‘Clean Technology Investment Program’ van
AUD 800 miljoen (EUR 555 miljoen).43 Dit programma geeft subsidies aan Australische
fabrikanten om deze te helpen met investeringen in energie-efficiënte bedrijfsapparatuur
en lage emissie-processen en producten. De toegang tot deze subsidies wordt
gereguleerd en is gebaseerd op de beoogde energiebesparingen die behaald gaan worden
en andere criteria.
Australië heeft daarnaast ongeveer AUD 200 miljoen (EUR 140 miljoen) gereserveerd voor
een ​vergelijkbare energie-efficiëntie subsidie programma welke specifiek bedoeld is voor
de voedsel-en gieterij-industrieën.44 Daarnaast is er nog een speciaal programma van 70
AUD miljoen (EUR 50 miljoen) voor subsidies in de steenkoolindustrie.45 Met deze
subsidies worden bedrijven in deze sector gestimuleerd om technologieën te
implementeren gerelateerd aan energiebesparing en carbon reductie.
In Australië zal bovendien de ‘Coal Sector Jobs Package’ (CSJP) van ongeveer AUD 1
miljard (EUR 700 miljoen) moeten zorgen voor emissie vermindering van de meest emissie
intensive kolenmijnen in het land. De komende 6 jaar zal worden geïnvesteerd in de
ontwikkeling en toepassing van nieuwe emissiereductie technologieën.46
China biedt subsidies aan bedrijven via de centrale en provinciale overheden. Het normale
tarief van de subsidies van de centrale overheid is (CNY) 240 (EUR 30) per standaard ton
kolen bespaard en minimaal 60 CNY (EUR 7,5) per ton steenkool bespaard van de
provinciale overheid.47
Singapore biedt financiering van maximaal 20 procent van de kosten voor projecten
gerelateerd aan implementatie van energie-efficiëntie technologieën, met een maximum
van (SGD) 4 miljoen (EUR 2,4 miljoen) per project. Deze subsidies lopen via het ‘GREET’
programma.48

In Finland gaat in 2013 een nieuw energie-efficiëntie subsidies programma van start. Dit
nieuwe programma vervangt het oude ‘Energy Aid’ programma. Het bedrag dat via deze
subsidies wordt verstrekt als financiering van het project ligt rond de 15-25 procent van de
totale projectkosten.49
In België kunnen bedrijven financiële ondersteuning krijgen indien zij investeren in
vermindering van energie verbruik of groene energie. Deze ondersteuning kan van de
federale overheid, Vlaamse overheid, de elektriciteitsnetbeheerders en in een beperkt
aantal gevallen ook de gemeente of provincies.50 De federale overheid heeft twee
belangrijke instrumenten waarmee ze energie efficiëntie stimuleren. Als eerste een
verhoogde investeringsaftrek. Artikel 69 van het Wetboek der Inkomstenbelasting (W.I.B.)
biedt bedrijven de mogelijkheid hun belastbare winst te verminderen met een verhoogde
investeringsaftrek voor energiebesparende investeringen. De aftrek wordt verricht op de
winst van het belastbaar tijdperk tijdens hetwelk de vaste activa zijn verkregen of tot stand
zijn gebracht. Voor de energiebesparende investeringen, gedaan tijdens het belastbaar
tijdperk dat aan aanslagjaar 2012 (inkomsten 2011) verbonden is, is er een verhoogde
aftrek van 13,5%. Voor inkomstenjaar 2012 (aanslagjaar 2013) bedraagt de verhoogde
aftrek 15,5%.51 Als tweede hanteert de overheid een vermindering van accijnzen en
heffingen voor convenantbedrijven. In ruil voor de engagementen aangegaan in het kader
van het Benchmarking- of Auditconvenant kunnen toegetreden bedrijven gebruik maken
van enkele voordelen op het vlak van accijnzen en heffingen.52 Vanuit de Vlaamse
overheid worden verschillende tegemoetkomingen voorzien; ecologiepremie (EP-plus),
groene stroom certificaten, warmtekrachtcertificaten, korting op onroerende voorheffing en
bijkomende IWT (agentschap voor Innovatie, door Wetenschap en Technologie) steun
voor duurzame technologische ontwikkeling, ondersteuning voor het verkrijgen van
energie-advies.53 Daarnaast wordt er vanuit de Vlaamse overheid ook een 'groene
waarborg' verleend voor leningen ter financiering van enkele energiebesparende
investeringen.
Spanje is momenteel nationale en regionale maatregelen aan het ontwerpen welke zouden
moeten bijdragen aan het bereiken van de EU-verplichting van een vermindering van het
energieverbruik van 20 procent in 2020. Subsidies ​van maximaal 40 procent van de
projectkosten worden verwacht vrij te komen voor bedrijven en projecten die voldoen aan
de criteria49.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

82

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Duurzame energie

Binnen de MJA systematiek vormt ook duurzame energie onderdeel van de afspraken. De
MJA-bedrijven rapporteren ieder jaar de hoeveelheid zelf opgewekte of ingekochte
duurzame energie. In de MJA-rapportage worden alleen de maatregelen opgenomen
waarvoor het bedrijf een extra inspanning levert. Binnen MEE vormt duurzame energie
geen onderdeel van de afspraken voor bedrijven (verplichting). Voor de overheid geldt: ‘De
Ministers stimuleren en ondersteunen de ontwikkeling en het gebruik van ketenefficiëntie
en duurzame energie’ (MEE convenantstekst)
Nederland is niet goed gepositioneerd op het thema duurzame energie. Ongeveer 4
procent van alle energie komt uit hernieuwbare bronnen, ter vergelijking bij de Europese
koploper Zweden is dit 50 procent. In de Europese rang­lijst voor het aandeel
hernieuwbare energie staat Nederland op de vierde plaats van onderen.
Er zijn meerdere redenen waarom Nederland zo laag staat op de Europese ranglijst:
■ Beperkte waterkracht door de geringe hoogteverschillen in onze rivieren.
■ Laag aandeel hout onder huishoudens voor productie van warmte.
■ Beleidsintrumentarium loopt achter bij sommige andere Europese landen (bijv.
Denemarken, Duitsland, Spanje).
Wereldwijd is er een toename in het aandeel hernieuwbare energie. Hoewel de
ontwikkelingen omtrent schalieolie en gas momenteel ook leiden tot uitstel en afstoot van
investeringen, is de verwachting dat in 2035 hernieuwbare energie verantwoordelijk is voor
ca 1/3 van de elektriciteit output. Kijkende naar divers regio’s, zullen hernieuwbare
bronnen in 2035 aan de basis staan van 43% van de totale elektriciteit productie in de
Europese Unie, voor 27% in China en voor 23% in de Verenigde Staten. Zonne-energie is
de snelst groeiende bron voor hernieuwbare energie. Investeringen in hernieuwbare
energie vergroten ondermeer de onafhankelijkheid van landen van het internationale
krachtenveld en toevoer van energiebronnen en prijsfluctuaties. Het is de vraag in
hoeverre hernieuwbare bronnen in Nederland in het huidige tempo een significant aandeel
in de energie mix uit zullen maken en wat de interferentie met de toekomstige prijs op CO2
is op de totale energieprijs in Nederland inclusief CO2 heffingen. Het recent gesloten
Energie akkoord gaat uit van een toename van het aandeel van hernieuwbare
energieopwekking (nu 4 procent) naar 14 procent in 2020 en een verdere stijging van dit
aandeel naar 16 procent in 2023.

Figuur 35: Aandeel hernieuwbare energie in bruto energetisch eindverbruik
Resultaten enquete
In de periode 2010 t/m 2012 hebben 12 van de 107 respondenten duurzame energie
ingekocht of zelf opgewekt, in totaal 1,2 PJ (obv gegevens van AgNL)
Dit komt overeen met de resultaten uit de enquête: 11 bedrijven geven aan dat de MEE
belangrijk of zeer belangrijk is voor de investeringen en 12 voor de inkoop; dat zou
betekenen dat de bedrijven die investeren dezelfde zijn als degen die inkopen. Voor 2013
– 2016 is de inzet van 0,6 PJ voorgenomen.
Belangrijke kanttekening is, dat omdat dit geen MEE verplichting is, niet alle bedrijven een
opgave doen, zodat sprake is van een incompleet beeld.
2 Respondenten hebben gebruik gemaakt van de SDE+ subsidie. Voor de periode 2013
t/m 2016 zijn dat er 20. Duurzame energie inkopen vinden de MEE deelnemers daarvoor
niet of hooguit enigszins belangrijk.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

83

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Duurzame energie

Vraag 20: Hebt u in de periode 2010 t/m 2012 gebruik gemaakt van de SDE+ subsidieregeling voor investeringen in duurzame energie?
MEE
Bierbrouwerijen
Ja
Nee

MEE Chemische
industrie

MEE Glasindustrie

MEE Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE Raffinaderijen

Totaal

0

1

0

0

1

0

0

2

0,0%

2,8%

0,0%

0,0%

10,0%

0,0%

0,0%

2,8%

1

35

7

3

9

11

4

70

100,0%

97,2%

100,0%

100,0%

90,0%

100,0%

100,0%

97,2%

Tabel 30: Gebruik SDE+ subsidieregeling in de periode 2010 t/m 2012

Vraag 21: Hebt u het voornemen in de periode 2013 t/m 2016 gebruik te maken van de SDE+ subsidieregeling voor investeringen in duurzame energie?
MEE
Bierbrouwerijen
Ja
Nee

MEE Chemische
industrie

MEE Glasindustrie

MEE Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE Raffinaderijen

Totaal

1

7

0

1

2

8

1

20

100,0%

19,4%

0,0%

33,3%

20,0%

72,7%

25,0%

27,8%

0

29

7

2

8

3

3

52

0,0%

80,6%

100,0%

66,7%

80,0%

27,3%

75,0%

72,2%

Tabel 31: Verwachte gebruik SDE+ subsidieregeling in de periode 2013 t/m 2016

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

84

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Duurzame energie

Figuur 36: Relatieve belang van MEE voor investeringen in duurzame energie in de periode 2010 t/m 2012
* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Figuur 37: Relatieve belang van MEE voor verwachte investeringen in duurzame energie in de periode 2013 t/m 2016
* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

85

Nevendoelen

Indirecte effecten van de MEE: Duurzame energie

Figuur 38: Relatieve belang van MEE voor de inkoop van duurzame energie in de periode 2013 t/m 2016
* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Figuur 39: Relatieve belang van MEE voor de verwachte inkoop van duurzame energie in de periode 2013 t/m 2016
* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

86

5. Uitvoering van
de MEE

Uitvoering van de MEE

Werkwijze van Agentschap NL inclusief team facilitering MJA: Advisering

Agentschap NL heeft in 2008, 2010 en 2012 een klanttevredenheidsonderzoek (KTO) laten
uitvoeren (door Methonder) waarbij het programma Facilitering MJA is geëvalueerd op
klanttevredenheid en beleidsinteractie. De MEE maakt deel uit van het programma MJA

Het EEP-format werd beoordeeld met 6,77 in 2010 en 6,78 in 2012, terwijl de EEPhandreiking licht daalde van 7,05 in 2010 naar 6,95 in 2012. Voor beide vormen van
dienstverlening werd de klantvriendelijkheid (gebruiksgemak), duidelijkheid en
bruikbaarheid (het nut) niet hoog gewaardeerd. De EEP-website kwam met name door een
lage score op klantvriendelijkheid (het gemak om iets te vinden) op gemiddeld oordeel van
6,93 in 2010 en 6,84 in 2012. De verschillen met 2010 zijn klein en statistisch niet
significant.
Het format van de monitoring ontving in 2010 de laagste score (6,19) binnen de
verschillende vormen van dienstverlening. In 2012 was het oordeel (6.71) redelijk in lijn
met de andere monitorings- en EEP-diensten. Met name de klantvriendelijkheid
(gebruikersgemak) is laag gewaardeerd. De Handreiking Monitoring (2010: 6,79 en 2012:
6,92) en de monitoringsrapportage (2010: 6,76 en 2012: 6,77) scoren relatief laag door
een relatief lage score op klantvriendelijkheid en bruikbaarheid.
De enquêteresultaten in dit evaluatieproject bevestigen het beeld (kritisch ten aanzien van
werkbaarheid formats), maar zeer positief ten aanzien van de advisering, facilitering en
ondersteuning van de MEE afspraken.
Over het algemeen is het oordeel over de dienstverlening van Agentschap NL op het het
programma Facilitering MJA vrijwel ongewijzigd in 2012 ten opzichte van 2010. Dit
gelijkblijvende oordeel dient afgespiegeld te worden aan de forse krimp in die in de
ondersteuning heeft plaats moeten vinden door bezuinigingen van AgentschapNL.

Figuur 40: Algemeen oordeel van MJA- en MEE-bedrijven en oordelen per vorm van
dienstverlening (Bron: Methonder)
Uit de KTO in 2010 is gebleken dat het algemene oordeel over alle vormen van
dienstverlening toendertijd samengenomen 6,84 betrof (zie tabel hieronder). In 2012 betrof
het algemene oordeel 6,87. Over het algemeen valt het algemene oordeel relatief laag uit
in vergelijking met andere KTO’s voor Agentschap NL (gemiddeld 7,5 in 2011). Het
onderzoeksbureau geeft aan dat de convenanten veel meer een “moeten” karakter hebben
dan bijvoorbeeld subsidies waar financiering en investeringsruimte gehaald kan worden.
De cijfers voor de monitoring en de EEP’s kunnen een reden hiervoor zijn. De
verschillende vormen van dienstverlening zijn verder onderzocht op (i) volledigheid, (ii)
tijdigheid, (iii) duidelijkheid, (iv) klantvriendelijkheid en (v) bruikbaarheid.

Klanttevredenheid scoort het laagst binnen de verschillende aspecten van dienstverlening
door de relatief lage scores op het gemak om het EEP- of monitoringsformat te gebruiken
en het gemak om iets in de handreikingen of op de website te vinden. De advisering door
het programma MJA scoren relatief hoog, 7,58 in 2010 en 7,51 in 2012. De
klantvriendelijkheid (behulpzaamheid) is voor deze vorm van dienstverlening het meest
gewaardeerde aspect. Dit is volgens het onderzoeksbureau gebruikelijk bij diensten die
persoonlijke contacten impliceren.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

88

Uitvoering van de MEE

Werkwijze van Agentschap NL inclusief team facilitering MJA: Advisering

De maatregelenlijst ontving in 2010 een score van 6,56 en in 2012 een 6,63 in het
klanttevredenheidsonderzoek. De score van de EVA tool was in 2012 hoger (5,86) dan in
2010 (5,19).

Figuur 41: Oordelen over andere hulpmiddelen door MJA- en MEE-bedrijven.
Verder werd de ondersteuning van ketenprojecten gemiddeld beoordeeld met een 6,47 in
2012 en 6,98 in 2010 (6,97 in 2008). De dienstverlening in verband met
gebruikersgroepen, kennisnetwerken en workshops bleven vrijwel gelijk in 2012 ten
opzicht van 2012.

Figuur 42: Oordelen over andere activiteiten en producten door MJA-bedrijven

In aanvulling daarop zijn in de enquête onder de deelnemers enkele aanvullen de vragen
gesteld (zie de volgende pagina’s). Daaruit komt onder andere naar voren dat ruim 80%
van de repondenten de ongevraagde ondersteuning van AgentschapNL tenminste als
goed beoordeelt. De gevraagde ondersteuning scoort zelfs bij bijna 90% van de
respondenten tenminste als goed.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

89

Uitvoering van de MEE

Werkwijze van Agentschap NL inclusief team facilitering MJA: Advisering

Vraag 32: De vragen hierna gaan over de ondersteuning door Agentschap NL. Hoe beoordeelt u de ongevraagde en gevraagde ondersteuning van Agentschap NL in het
kader van het MEE Convenant?

Figuur 43: Beoordeling ongevraagde en gevraagde ondersteuning van AgentschapNL

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

90

Uitvoering van de MEE

Werkwijze van Agentschap NL inclusief team facilitering MJA: Advisering

Vraag 33: Hoe beoordeelt u de bruikbaarheid van de informatie over ketenefficiëntie?
Vraag 34: Hoe beoordeelt u de toegevoegde waarde van gebruikersgroepen waaraan u hebt deelgenomen?

Figuur 44: Beoordeling bruikbaarheid van de informatie over ketenefficiëntie en de toegevoegde waarde van
deelgenomen gebruikersgroepen
* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze
vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen
MEE Chemische industrie
MEE Glasindustrie
MEE Metallurgie industrie
MEE Overige Industrie
MEE Papier- en
Kartonindustrie
MEE Raffinaderijen
Totaal

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

1
36
7
3
10
11
4
72

91

Uitvoering van de MEE

Werkwijze van Agentschap NL inclusief team facilitering MJA: Advisering

Vraag 35: Welke activiteiten van Agentschap NL in het kader van het MEE convenant spreken u het meeste aan?

Figuur 45: Type activiteiten van AgentschapNL in het kader van de MEE die deelnemers het meest aanspreken

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

92

Uitvoering van de MEE

Werkwijze van Agentschap NL inclusief team facilitering MJA: Advisering

Vraag 36: Geef in enkele trefwoorden aan hoe u de werkzaamheden van Agentschap NL in het kader van het MEE convenant beoordeelt.

Figuur 46: Beoordeling van de werkzaamheden van AgentschapNL

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

93

Uitvoering van de MEE

Uitvoeringslasten aan de kant van bedrijven

Vraag 31: Administratieve lasten: Wat is het tijdsbeslag van de bovengenoemde
activiteiten in uren in de gehele periode 2010 t/m 2012?
De respondenten geven aan gemiddeld 368 uren te hebben besteed aan de MEE in de
gehele periode 2010 t/m 2012 (opstellen EEP’s, monitoring) , exclusief één uitschieter. In
Euro’s betreft dit ca 13.600,- (bij standaard intern uurtarief van EUR 37,- gemiddeld ). De
totale kosten geëxtrapoleerd naar alle deelnemers zijn daarmee € 1,5 mln. De spreiding
van het aantal bestede uren is 40 – 1200. Mogelijk valt de ondergrens te verklaren uit
uitbesteding aan derden van de opstelling van EEP's en monitoringrapporten.

Figuur 47: Tijdsbeslag aan MEE convenant in de periode 2010 t/m 2012
* Er was een uitschieter van 4000 uren die uit het figuur is weggelaten.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

94

Uitvoering van de MEE

Uitvoeringskosten

Ter inleiding
1. Voor de totstandkoming en ondersteuning van het MEE-convenant heeft AgNL jaarlijks
ruwweg twee (gescheiden) geldstromen, namelijk voor:
2. vergoeding van de door AgNL gemaakte uren (zgn. apparaatskosten). Dit betreft
advies en ondersteuning.
projectmiddelen (die kunnen worden ingezet voor het verstrekken van opdrachten aan
derden in het belang van de convenantuitvoering en daarvoor te ontwikkelen
instrumenten). Dit betreft zaken als de routekaarten en voorstudies.
Begroting
De voornoemde kosten zijn in de afgelopen jaren bekostigd vanuit de begroting van het
ministerie van Economische Zaken (dit in tegenstelling tot de MJA3, waar naast EZ ook
BZK (voorheen VROM) en voormalig LNV als financiers zijn opgetreden).
AgNL brengt hiervoor jaarlijks een offerte uit aan EZ-ETM, als onderdeel van een veel
bredere, gebundelde offerte voor geheel EZ. Na afloop van ieder kalenderjaar legt AgNL
over de programma-uitvoering en besteding van de apparaatskosten en projectmiddelen
op hoofdlijnen verantwoording af aan EZ-ETM (ook gebundeld).

Jaar

Apparaatskosten

2008

€

560.000

2009

€

2010

€

2011

Projectmiddelen
€

Totaal

840.000

€ 1.400.000

1.970.000

€ 1.780.000

€ 3.750.000

2.110.000

€ 3.490.000

€ 5.600.000

€

1.490.000

€ 4.310.000

€ 5.800.000

2012

€

1.700.000

€ 1.200.000

€ 2.900.000

Subtotaal
2008 t/m 2012

€

7.830.000

€ 11.620.000

€ 19.450.000

2013 (prognose)

€

1.600.000

€ 1.200.000

€ 2.800.000

Totaal

€

9.430.000

€ 12.820.000

€ 22.250.000

Tabel 32: Uitvoeringskosten MEE-convenant door AgNL periode 2008 t/m 2013 (bedragen
zijn afgerond)

Uitvoeringskosten
In onderstaande tabel zijn de gerealiseerde uitvoeringskosten per kalenderjaar
weergegeven, opgesplitst naar apparaatskosten en projectmiddelen.
Ofschoon het MEE-convenant pas in het najaar van 2009 formeel is ondertekend, zijn er in
2008 en 2009 uiteraard al diverse kosten gemaakt in de aanloop naar die afspraken en ter
voorbereiding van de uitvoering.
Opgemerkt dient te worden dat de inzet van projectmiddelen in de jaren 2010 en 2011
substantieel hoger uitvallen dan in de jaren daarvoor en daarna. Dit is vooral te verklaren
uit de inzet van extra middelen ten behoeve van de voorstudies en routekaarten (2010 en
2011) en de EEP-begeleiding (2011) die eens in de vier jaar wordt aanbesteed.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

95

Bijlagen

■ Toelichting op de methode
■ Geraadpleegde experts en personen
■ Bronnen
■ Enquête resultaten en additionele analyses

Bijlagen

Toelichting op de methode

Aanvullende statistieken bij enquete MEE
In de enquete hebben we niet gevraagd naar de branche waar de respondent toe behoort.
Een koppeling is gemaakt tussen de deelnemerslijst MEE en de enquête list.
Respons
Er zijn 5 bedrijven die dubbel voorkomen in de deelnemerslijst en die verschillen door
plaatsnaam. Die plaatsnaam hebben we niet in de enquête, dus die 5 bedrijven zijn
weggelaten in de onderstaande tabel.
De MEE colom telt dus op tot 114.

Sector

Enquêtelijst

MEE deelnemerslijst

Bierbrouwerijen

1

5

Chemische industrie

36

58

Glasindustrie

7

9

Metallurgische industrie

3

5

Overige industrie

10

13

Raffinaderijen

4

5

Papier- en kartonindustrie

11

19

Figuur 48: Relatieve belang van MEE voor energiebesparingsmaatregelen in het
productieproces

Tabel 33: Vergelijk enquêtelijst en deelnemerslijst
Belang van MEE
In de figuren rechts is het belang van MEE en het belang van de vrijstelling
energiebelasting voor energiebesparingsmaatregelen in het productieproces weergegeven.
Wanneer MEE inderdaad belangrijk is, zouden de figuren dit verband laten zien.
Dit verband is inderdaad aantoonbaar [Fisher exact test, p=0.24].

Figuur 49: Relatieve belang van energiebelasting vrijstelling voor
energiebesparingsmaatregelen in het productieproces

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

97

Bijlagen

Toelichting op de methode

Toelichting op respondenten
Er is sprake van een oververtegenwoordiging van respondenten die teruggaaf van de
energiebelasting genieten: 66% van alle MEE deelnemers genieten teruggaaf van
energiebelasting. Van de respondenten is dat 80%. Dat lijkt weinig relevant gezien de
betekenis van de vrijstelling van energiebelasting, zowel naar financiële omvang als
beleving.
Toelichting op de complexiteit van de MEE rekenmethodiek voor energie efficiëntie
Als procentuele energie efficiëntie verbetering in de keten telt de besparing in de
productieketen in het binnenland in het laatste jaar (2012) ten opzichte van het basisjaar
(2009). De energie efficiëntie verbetering in de productieprocessen telt cumulatief over de
tussenliggende jaren ten opzichte van het basisjaar. Toch worden deze percentages bij
elkaar opgeteld om de “totale” energie efficiëntieverbetering zichtbaar te maken, het
belangrijkste getal in de discussies over de MEE.
Voor de energiebesparing telt echter de besparing over de gehele keten in het laatste jaar
ten opzichte van het basisjaar mee. Voor de maximaal voorgenomen energiebesparing
tellen alleen de zekere en voorwaardelijke maatregelen mee (niet de voorwaardelijke).
Voor het bereikte energiebesparingresultaat tellen alle maatregelen mee: de gerealiseerde
zekere, onzekere, voorwaardelijke en aanvullende maatregelen. Bovendien worden deze
cijfers op het niveau van alle MEE deelnemers gepresenteerd en – enigszins willekeurig –
op het niveau van de sectoren, terwijl op geen van deze niveaus enige
prestatieverplichting bestaat. Deze complexe weergave bevordert de inzichtelijkheid niet,
die slechts door een beperkt deel van de insiders als zodanig is te doorgronden, laat staan
in zijn consequenties.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

98

Bijlagen

Geraadpleegde experts en personen

Geïnterviewde en geraadpleegde personen

Leden Klankbordgroep MEE evaluatie

■ Dhr. J. van der Woude – Vereniging Nederlandse Glasfabrikanten

■ Dhr. G.Koopman – Vereniging Nederlandse Papier en Karton

■ Mw. M. van den Bosch - Vereniging Nederlandse Glasfabrikanten

■ Dhr. E. Te Brake – VNO-NCW

■ Dhr. G. Koopman – Vereniging Nederlandse Papier en Karton

■ Dhr. F. Buijs – Vereniging Nederlandse Metallurgische Industrie

■ Dhr. C. Lambrechts – Vereniging Nederlandse Papier en Karton

■ Dhr. H. Cahen – Ministerie van Economische Zaken

■ Dhr. E. Te Brake – VNO-NCW

■ Dhr. R. Gerrits-Vereniging Nederlandse Chemische Industrie

■ Dhr. T. Jurriaanse- Vereniging Nederlandse Bierbrouwers

■ Dhr. R. Vermeer – Ministerie van Economische Zaken

■ Dhr. F. Buijs – Vereniging Nederlandse Metallurgische Industrie

■ Dhr. T. Leupen – AGNL

■ Dhr. H. Cahen – Ministerie van Economische Zaken

■ Dhr. B. Hendriksen - KPMG

■ Dhr. G. Priekaerts – Voorzitter Commissie MEE
■ Dhr. P. van der Want- Vereniging Nederlandse Petroleum Industrie
■ Dhr. R. Gerrits - Vereniging Nederlandse Chemische Industrie
■ Dhr. R. Vermeer – Ministerie van Economische Zaken
■ Mw. B. Hecht – Ministerie van Financiën/ DG Fiscale Zaken
■ Dhr. T. Leupen – AGNL
■ Dhr. C. van Abeelen – AGNL
■ Dhr. M. Kavelaars - AGNL

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

99

Bijlagen

Bronnen interferentie MEE en EU ETS

Bronnen
Algemene Rekenkamer, Energiebesparing: ambities en resultaten, 2011
European Commission, Verified Emissions 2012, 2012
AgentschapNL, Deelnemerslijst MEE 15 november 2012, 2012
European Commission, European Union Transaction Log, 2012 : „In accordance with Annex XIII (4) of Regulation EC/2010/920 and Annex XII (4) of Regulation EC/2011/1193 the
information for each completed transaction recorded by the EUTL shall be displayed on 1 January of the fifth year after the recording of the information.“
International Energy Agency, CO2 Emissions from Fuel Combustion, 2012
IntercontinentalExchange [ICE], IceFutures, 2013 [de mediaan waarde van de strips is genomen als gemiddelde CO2 prijs].
Centraal Bureau voor de Statistiek [CBS], Wereldmarktprijzen energie, 2013
Zie onder andere : Algemene Rekenkamer, Energiebesparing: ambities en resultaten, 2011 en CE Delft, Evaluatie energiebesparingsbeleid in de industrie, 2010.
European Commission, Commission Decision of 24 December 2009 determining, pursuant to Directive 2003/87/EC of the European Parliament and of the Council, a list of sectors and
subsectors which are deemed to be exposed to a significant risk of carbon leakage
CE Delft, Carbon leakage and the future of the EU ETS market: Impact of recent developments in the EU ETS on the list of sectors deemed to be exposed to carbon leakage, Delft, April
2013
ECN, The impact of the EU ETS on electricity prices, 2008.
Europese Commissie: ec.europa.eu/clima/policies/ets/registry/docs/verified_emissions_2012_en.xls

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

100

Bijlagen

Bronnen Nevendoelen (1/3)

1 TNO – Naar een toekomstbestendig energiesysteem voor Nederland, 2012
2 www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/industrie-energie/publicaties/artikelen/archief/2013/2013-3868-wm.htm
3 www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/industrie-energie/publicaties/artikelen/archief/2013/2013-3868-wm.htm
4 US Energy Information Administration (EIA). 2013. Technically Recoverable Shale Oil and Shale Gas Resources: An Assessment of 137 Shale Formations in 41 Countries Outside the

United States. June 10, 2013.
5

IEA,World Energy Outlook, 2013

6 IEA, World Energy Outlook, 2012
7 www.eia.gov/dnav/ng/hist/n9190us3m.htm
8 nos.nl/artikel/530985-hoge-gasprijs-schaadt-industrie.html
9 Chemie Magazine, pagina 20-22, maart 2013
10 www.vnci.nl/feiten/chemie-in-nederland.aspx
11 GasTerra, Jaarverslag 2012 – Aardgas in perspectief, 2012
12 www.nytimes.com/2012/12/27/business/energy-environment/27iht-green27.html
13 online.wsj.com/article/BT-CO-20130712-707994.html
14 www.bloomberg.com/news/2013-06-06/u-k-minister-says-spurring-shale-gas-exploration-is-responsible.html
15 fd.nl/economie-politiek/441538-1302/nederlands-schaliegas-tot-zomer-in-ijskast
16 Mark Zijp, Geologische Dienst Nederland – TNO, Schaliegas in Nederland, 2012
17 www.bbc.co.uk/news/business-23311963
18 www.reuters.com/article/2012/09/17/omv-shale-austria-idUSL5E8KHHDG20120917
19 www.gov.uk/oil-and-gas-onshore-exploration-and-production
20 www.bloomberg.com/news/2013-07-04/repsol-delays-first-shale-gas-project-in-spain-after-frack-ban.html
21 E&Y, Shale gas report – Poland, 2012
22 http://www.trouw.nl/tr/nl/4332/Groen/article/detail/3463474/2013/06/22/Hoogleraren-Schaliegas-is-voor-Nederland-niet-interessant.dhtml

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

101

Bijlagen

Bronnen Nevendoelen (2/3)

23 Europese Commissie, Uitdagingen en beleid op energiegebied, 22 mei 2013
24 IEA, World Energy Outlook, 2012
25 Agentschap NL, Emissiehandel in Europa, 2011
26 Questions and Answers on the Commission's proposal to revise the EU Emissions Trading System, MEMO/08/35, Brussels, 23 January 2008
27 VNCI Energie en klimaat, Nieuwsbrief 2012 week 41, 8 november 2012
28 Nieuwsbrief Emissiehandel, NR101, 31 mei 2012
29 CBS, Statline, Energiebalans; aanbod, omzetting en verbruik, 2013.
30 CBS, Statline, Aardgas en elektriciteit, gemiddelde prijzen van eindverbruikers
31 CBS, Nationale rekeningen 2011, Tabel P2, p44, 2012
32 KPMG, Green Tax Index, 2013
33 United Nations Foundation, Realizing the Potential of Energy efficiëntie - Targets, Policies, and Measures for G8 Countries, 2007
34 www.agentschapnl.nl/programmas-regelingen/over-de-regeling-miavamil
35 Agentschap NL, MIA \ Vamil 2013, Brochure en Milieulijst, december 2012
36 www.gesetze-im-internet.de/bundesrecht/stromstg/gesamt.pdf
37 KPMG, Green Tax Index, 2013
38 King & Wood, Energy Performance Contracting in China, 2010
39 http://www.thedti.gov.za/financial_assistance/financial_incentive.jsp?id=45&subthemeid=26
40 South African National Energy Development Institute (SANEDI), Energy efficiëntie – Tax Allowances, Energy efficiëntie Leadership Network Workshop, 6 March 2012
41 Department of Trade and Industry, Republic of South Africa - Section 12I Tax Allowance Supported Projects, 2013
42 www.hmrc.gov.uk/capital-allowances/fya/energy.htm
43 Ausindustry, Clean Technology Investment Program, Feb 2013
44 Ausindustry, Clean Technology Food and Foundries Investment Program, Feb 2013

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

102

Bijlagen

Bronnen Nevendoelen (3/3)

45 Australian Government – Department of Resources, Energy and Tourism, 2013, Coal Mining Abatement Technology Support Package $70 million
46 www.ret.gov.au/energy/clean/ctap/csjp/Pages/CoalSectorJobsPackage.aspx
47 KPMG, Taxes and incentives for renewable energy, 2012.
48 app.e2singapore.gov.sg/Incentives/Grant_for_Energy_Efficient_Technologies.aspx
49 www.energiesparen.be/subsidies/bedrijven
50 fiscus.fgov.be/interfaoifnl/Investeringsaftrek/inleiding.htm
51 www.energiesparen.be/node/3341
52 www.energiesparen.be/node/3267

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

103

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 1 en 2

Vraag 1: Zijn in uw bedrijf energiebesparingsmaatregelen getroffen in het productieproces in de periode 2010 t/m 2012?
MEE
Chemische
industrie
Ja

Nee

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

35

7

3

10

11

4

71

97,2%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

98,6%

1

0

0

0

0

0

1

2,8%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

1,4%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Vraag 2: Zijn in uw bedrijf energiebesparingsmaatregelen in het productieproces opgenomen in het EEP voor de periode 2013 t/m 2016?

Ja

Nee

MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

34

7

3

10

11

4

70

94,4%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

97,2%

2

0

0

0

0

0

2

5,6%

0,0%

0,0%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

0,0%

0,0%

0,0%

2,8%

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

104

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 3

Vraag 3: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het productieproces van uw bedrijf?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

105

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 3 (1/4) sectorspecifiek

Vraag 3: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het productieproces van uw bedrijf?

* MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

106

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 3 (2/4) sectorspecifiek

Vraag 3: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het productieproces van uw bedrijf?

* MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

107

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 3 (3/4) sectorspecifiek

Vraag 3: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het productieproces van uw bedrijf?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

108

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 3 (4/4) sectorspecifiek

Vraag 3: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het productieproces van uw bedrijf?

* MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

109

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 4 en 5

Vraag 4: Zijn in uw bedrijf energiebesparingsmaatregelen getroffen in de productieketen in de periode 2010 t/m 2012?
MEE
Chemische
industrie
Ja

Nee

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

27

6

2

7

11

1

54

75%

86%

67%

70%

100%

25%

75%

9

1

1

3

0

3

18

25%

14%

33%

30%

0%

75%

25%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Vraag 5: Zijn in uw bedrijf energiebesparingsmaatregelen in de productieketen opgenomen in het EEP voor de periode 2013 t/m 2016?

Ja

Nee

MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

26

6

1

7

11

2

53

72%

86%

33%

70%

100%

50%

74%

10

1

2

3

0

2

19

28%

14%

67%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

30%

0%

50%

26%

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

110

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 6

Vraag 6: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

111

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 6 (1/4) sectorspecifiek

Vraag 6: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

112

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 6 (2/4) sectorspecifiek

Vraag 6: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

113

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 6 (3/4) sectorspecifiek

Vraag 6: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

114

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 6 (4/4) sectorspecifiek

Vraag 6: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

115

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 7

Vraag 7: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

116

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 7 (1/4) sectorspecifiek

Vraag 7: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

117

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 7 (2/4) sectorspecifiek

Vraag 7: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

118

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 7 (3/4) sectorspecifiek

Vraag 7: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

119

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 7 (4/4) sectorspecifiek

Vraag 7: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productieketen?

Response rate
MEE Chemische industrie

31

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

8

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

3

Totaal

62

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

120

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 8 en 9

Vraag 8: Zijn in uw bedrijf energiebesparingsmaatregelen getroffen in de productketen in de periode 2010 t/m 2012?

Ja

Nee

MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

18

3

2

5

11

1

40

50%

43%

67%

50%

100%

25%

56%

18

4

1

5

0

3

32

50%

57%

33%

50%

0%

75%

44%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Vraag 9: Zijn in uw bedrijf energiebesparingsmaatregelen in de productketen opgenomen in het EEP voor de periode 2013 t/m 2016?

Ja

Nee

MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

19

4

1

4

9

1

38

53%

57%

33%

40%

82%

25%

53%

17

3

2

6

2

3

34

47%

43%

67%

60%

18%

75%

47%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

121

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 10

Vraag 10: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

122

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 10 (1/4) sectorspecifiek

Vraag 10: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

123

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 10 (2/4) sectorspecifiek

Vraag 10: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

* MEE Raffinaderijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is
ontvangen.

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

124

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 10 (3/4) sectorspecifiek

Vraag 10: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

125

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 10 (4/4) sectorspecifiek

Vraag 10: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het binnenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

* MEE Raffinaderijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

126

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 11

Vraag 11: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

127

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 11 (1/4) sectorspecifiek

Vraag 11: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

128

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 11 (2/4) sectorspecifiek

Vraag 11: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

* MEE Raffinaderijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is
ontvangen.

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

129

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 11 (3/4) sectorspecifiek

Vraag 11: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

130

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 11 (4/4) sectorspecifiek

Vraag 11: Geef aan wat de relevantie is van de volgende beslissende factoren voor het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen in het buitenlandse deel van de
productketen van uw bedrijf?

* MEE Raffinaderijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate
MEE Chemische industrie

22

MEE Glasindustrie

5

MEE Metallurgie industrie

2

MEE Overige Industrie

5

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

1

Totaal

46

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

131

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 12 sectorspecifiek

Vraag 12: Heeft uw bedrijf in de periode 2010 t/m 2012 gebruik gemaakt van de EIA, MIA en/of Vamil?
MEE
MEE
MEE
Chemische
MEE Metallurgie Overige MEE Papier- en
MEE
industrie Glasindustrie industrie Industrie Kartonindustrie Raffinaderijen Totaal*
Ja

Nee

13

0

1

9

6

1

30

36,1%

0,0%

33,3%

90,0%

54,6%

25,0%

41,7%

23

7

2

1

5

3

42

63,9%

100,0%

66,7%

10,0%

45,5%

75,0%

58,3%

MEE
MEE
MEE
Chemische
MEE Metallurgi Overige MEE Papier- en
MEE
industrie Glasindustrie e industrie Industrie Kartonindustrie Raffinaderijen Totaal*
Ja

Nee

9

0

1

4

1

25,0%

0,0%

33,3%

40,0%

9,1%

27

7

2

6

10

75,0%

100,0%

66,7%

60,0%

90,9%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Tabel :Gebruik van EIA in periode 2010 t/m 2012

Tabel :Gebruik van MIA in periode 2010 t/m 2012

0

15

0,0% 20,8%
4

58

100,0% 79,2%

MEE
MEE
MEE
Chemische
MEE Metallurgie Overige MEE Papier- en
MEE
industrie Glasindustrie
industrie Industrie Kartonindustrie Raffinaderijen Totaal*
Ja

Nee

7

0

1

2

1

19,4%

0,0%

33,3%

20,0%

9,1%

29

7

2

8

10

80,6%

100,0%

66,7%

80,0%

90,9%

0

11

0,0% 15,3%
4

61

100,0% 84,7%
Response rate

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

MEE Bierbrouwerijen

1

Tabel :Gebruik van Vamil in periode 2010 t/m 2012

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

132

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 13 sectorspecifiek

Vraag 13: Zal uw bedrijf in de periode 2013 t/m 2016 naar verwachting gebruik maken van de EIA, MIA en/of Vamil?
MEE
MEE
MEE
Chemische
MEE Metallurgie Overige MEE Papier- en
MEE
industrie Glasindustrie industrie Industrie Kartonindustrie Raffinaderijen Totaal*
Ja

Nee

17

1

1

6

6

2

33

47,2%

14,3%

33,3%

60,0%

54,6%

50,0%

45,8%

19

6

2

4

5

2

39

52,8%

85,7%

66,7%

40,0%

45,5%

50,0%

54,2%

MEE
MEE
MEE
Chemische
MEE Metallurgi Overige MEE Papier- en
MEE
industrie Glasindustrie e industrie Industrie Kartonindustrie Raffinaderijen Totaal*
Ja

Nee

12

1

1

5

2

33,3%

14,3%

33,3%

50,0%

18,2%

24

6

2

5

9

66,7%

85,7%

66,7%

50,0%

81,8%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Verwacht gebruik van EIA in periode 2013 t/m 2016

Verwacht gebruik van MIA in periode 2013 t/m 2016

1

22

25,0% 30,6%
3

50

75,0% 69,4%

MEE
MEE
MEE
Chemische
MEE Metallurgie Overige MEE Papier- en
MEE
industrie Glasindustrie
industrie Industrie Kartonindustrie Raffinaderijen Totaal*
Ja

Nee

10

1

1

2

2

27,8%

14,3%

33,3%

20,0%

18,2%

26

6

2

8

9

72,2%

85,7%

66,7%

80,0%

81,8%

1

17

25,0% 23,6%
3

55

75,0% 76,4%
Response rate

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

MEE Bierbrouwerijen

1

Verwacht gebruik van VAMIL in periode 2013 t/m 2016

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

133

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 14 (1/2) sectorspecifiek

Vraag 14: Hoe belangrijk zijn deze instrumenten voor de energiebesparingsmaatregelen in het productieproces van uw bedrijf?

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

134

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 14 (2/2) sectorspecifiek

Vraag 14: Hoe belangrijk zijn deze instrumenten voor de energiebesparingsmaatregelen in het productieproces van uw bedrijf?

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

135

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 15

Vraag 15: Omschrijft u de belangrijkste kenmerken van de eventuele interferentie tussen het MEE convenant en EU ETS (het Europese emissiehandelssysteem).

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

136

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 16 en 17 sectorspecifiek

Vraag 16: Hoe belangrijk was/is het MEE convenant voor de maatregelen die uw bedrijf heeft getroffen in het binnenlandse deel van de productieketen?

Response rate

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

Vraag 17: Hoe belangrijk was/is het MEE convenant voor de maatregelen die uw bedrijf heeft getroffen in het buitenlandse deel van de productieketen?

Response rate

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen. Ook MEE Raffinaderijen zijn weggelaten omdat
alle deelnemers hebben “niet van toepassing” bij deze vraag ingevuld.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

137

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 18 en 19 sectorspecifiek

Vraag 18: Hoe belangrijk was/is het MEE convenant voor energiebesparingsmaatregelen die uw bedrijf heeft getroffen in het binnenlandse deel van de productketen?

Response rate

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
** MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

Vraag 19: Hoe belangrijk was/is het MEE convenant voor energiebesparingsmaatregelen die uw bedrijf heeft getroffen in het buitenlandse deel van de productketen?

Response rate

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

138

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 20 en 21 sectorspecifiek

Vraag 20: Hebt u in de periode 2010 t/m 2012 gebruik gemaakt van de SDE+ subsidieregeling voor investeringen in duurzame energie?

Ja

Nee

MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

1

0

0

1

0

0

2

2,8%

0,0%

0,0%

10,0%

0,0%

0,0%

2,8%

35

7

3

9

11

4

70

97,2%

100,0%

100,0%

90,0%

100,0%

100,0%

97,2%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

Vraag 21: Hebt u het voornemen in de periode 2013 t/m 2016 gebruik te maken van de SDE+ subsidieregeling voor investeringen in duurzame energie?

Ja

Nee

MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

7

0

1

2

8

1

20

19,4%

0,0%

33,3%

20,0%

72,7%

25,0%

27,8%

29

7

2

8

3

3

52

80,6%

100,0%

66,7%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

80,0%

27,3%

75,0%

72,2%

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

139

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 22 sectorspecifiek

Vraag 22: Hoe belangrijk is het MEE convenant voor investeringen in duurzame energie die uw bedrijf heeft getroffen respectievelijk voornemend is te treffen?

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

140

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 23 sectorspecifiek

Vraag 23: Hoe belangrijk is het MEE convenant voor de inkoop van duurzame energie?

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

Response rate

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.
* * MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de grafiek omdat er slechts één respons is ontvangen.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

141

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 24 sectorspecifiek

Vraag 24: Welke drie instrumenten en activiteiten in het kader van het MEE convenant en de uitvoering daarvan hebben de belangrijkste stimulerende rol gespeeld bij het
treffen van de verschillende soorten maatregelen die in de tabel hieronder zijn aangegeven?
MEE
Chemische
industrie
Energiebesparing in het productieproces

Energiebesparing in het binnenlandse
deel van de productieketen
Energiebesparing in het buitenlandse
deel van de productieketen
Energiebesparing in het binnenlandse
deel van de productketen
Energiebesparing in het buitenlandse
deel van de productketen
Totaal

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

Wel genoemd in aantallen

34

7

3

10

11

4

70

In % t.o.v. sectortotaal

3%

0%

20%

0%

0%

0%

2%

Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal
Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal
Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal
Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal
Wel genoemd in aantallen

20

6

0

6

8

1

41

13%

6%

20%

0%

23%

17%

13%

5

4

0

0

1

0

10

7%

22%

0%

0%

4%

0%

7%

9

1

1

0

6

1

18

29%

33%

0%

38%

31%

17%

29%

2

0

1

0

0

0

3

49%

39%

60%

63%

42%

67%

49%

70

18

5

16

26

6

142

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

142

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 25 sectorspecifiek

Vraag 25: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL de energiebesparing in het productieproces van uw bedrijf, de productieketen en de product keten voor
de perioden 2010 t/m 2012 en 2013 t/m 2016 ontvangen. Wilt u aangeven welk percentage van die besparingen naar beste inschatting ook zou zijn getroffen zonder MEE
convenant? Een nauwkeurigheid van circa +/- 10% is voldoende.

Periode
2010 t/m 2012

Periode
2013 t/m 2016

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

143

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 26 (1/2) sectorspecifiek

Vraag 26: Welk deel van de energiebesparingsmaatregelen in het productieproces kunt u naar beste inschatting in hoofdzaak toeschrijven aan andere
overheidsinstrumenten (EIA, MIA/Vamil, vrijstelling EB, EU ETS)?

2010 t/m 2012 (Realisatie zonder MEE convenant)
MEE Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

0%

20

2

2

1

3

1

30

5%

2

0

0

0

1

0

3

10%

1

1

0

0

1

0

3

15%

0

0

0

0

1

0

1
10

20%

6

2

0

0

1

1

25%

4

0

1

0

0

0

5

30%

0

0

0

3

1

0

4

50%

1

0

0

0

1

0

2

60%

0

1

0

3

0

0

4

70%

0

1

0

1

0

0

2

80%

1

0

0

2

1

0

4

90%

1

0

0

0

1

1

3

100%

0

0

0

0

0

1

1

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.
Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

144

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 26 (1/2) sectorspecifiek

Vraag 26: Welk deel van de energiebesparingsmaatregelen in het productieproces kunt u naar beste inschatting in hoofdzaak toeschrijven aan andere
overheidsinstrumenten (EIA, MIA/Vamil, vrijstelling EB, EU ETS)?

2013 t/m 2016 (Realisatie zonder MEE convenant)
MEE Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

0%

19

2

2

1

3

1

29

5%

2

0

0

0

1

0

3

10%

0

0

0

0

1

0

1

15%

1

0

0

0

1

0

2

20%

0

0

0

0

1

0

1

25%

6

2

0

0

1

1

10

30%

4

0

1

0

0

0

5

50%

0

1

0

3

0

0

4

60%

2

0

0

3

1

0

6

70%

0

0

0

0

0

1

1

80%

1

1

0

0

0

0

2

90%

0

1

0

1

0

0

2

100%

0

0

0

2

1

0

3

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.
Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

145

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 27 sectorspecifiek

Vraag 27: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over de in het EEP 2010 t/m 2012 opgegeven energiebesparing en maatregelen die
NIET zijn gerealiseerd, onderscheiden in zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?
MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

17

6

1

9

4

2

39

34%

43%

33%

39%

27%

50%

36%

1

0

0

0

1

0

2

2%

0%

0%

0%

7%

0%

2%

22

2

1

8

4

1

38

44%

14%

33%

35%

27%

25%

35%

0

0

0

1

0

0

1

In % t.o.v. sectortotaal

0%

3%

11%

1%

3%

6%

0%

Wel genoemd in aantallen

10

6

1

5

6

1

29

20%

43%

33%

22%

40%

25%

27%

50

14

3

23

15

4

109

Gebrek aan financiële middelen

Wel genoemd in aantallen

Gebrek aan kennis

Wel genoemd in aantallen

In % t.o.v. sectortotaal

In % t.o.v. sectortotaal
Gebrek aan menskracht binnen uw bedrijf Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal
Externe ondersteuning niet beschikbaar

Uitstel van samenlopende
werkzaamheden (zoals onderhoud,
renovatie)
Totaal

Wel genoemd in aantallen

In % t.o.v. sectortotaal
Wel genoemd in aantallen

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

146

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 28

Vraag 28: Wilt u aangeven welke reden voor welk percentage van de niet gerealiseerde energiebesparing geldt (dus bijvoorbeeld: bij 60% van de niet gerealiseerde
energiebesparing was gebrek aan financiële middelen de reden en voor 40% het gebrek aan interne menskracht. De opgegeven percentages hoeven niet op te tellen tot
100%, omdat meer redenen voor hetzelfde aandeel niet gerealiseerde besparing kunnen gelden).

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

147

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 28 (1/6) sectorspecifiek

Vraag 28: Wilt u aangeven welke reden voor welk percentage van de niet gerealiseerde energiebesparing geldt (dus bijvoorbeeld: bij 60% van de niet gerealiseerde
energiebesparing was gebrek aan financiële middelen de reden en voor 40% het gebrek aan interne menskracht. De opgegeven percentages hoeven niet op te tellen tot
100%, omdat meer redenen voor hetzelfde aandeel niet gerealiseerde besparing kunnen gelden).

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

148

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 28 (2/6) sectorspecifiek

Vraag 28: Wilt u aangeven welke reden voor welk percentage van de niet gerealiseerde energiebesparing geldt (dus bijvoorbeeld: bij 60% van de niet gerealiseerde
energiebesparing was gebrek aan financiële middelen de reden en voor 40% het gebrek aan interne menskracht. De opgegeven percentages hoeven niet op te tellen tot
100%, omdat meer redenen voor hetzelfde aandeel niet gerealiseerde besparing kunnen gelden).

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

149

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 28 (3/6) sectorspecifiek

Vraag 28: Wilt u aangeven welke reden voor welk percentage van de niet gerealiseerde energiebesparing geldt (dus bijvoorbeeld: bij 60% van de niet gerealiseerde
energiebesparing was gebrek aan financiële middelen de reden en voor 40% het gebrek aan interne menskracht. De opgegeven percentages hoeven niet op te tellen tot
100%, omdat meer redenen voor hetzelfde aandeel niet gerealiseerde besparing kunnen gelden).

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

150

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 28 (4/6) sectorspecifiek

Vraag 28: Wilt u aangeven welke reden voor welk percentage van de niet gerealiseerde energiebesparing geldt (dus bijvoorbeeld: bij 60% van de niet gerealiseerde
energiebesparing was gebrek aan financiële middelen de reden en voor 40% het gebrek aan interne menskracht. De opgegeven percentages hoeven niet op te tellen tot
100%, omdat meer redenen voor hetzelfde aandeel niet gerealiseerde besparing kunnen gelden).

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

151

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 28 (5/6) sectorspecifiek

Vraag 28: Wilt u aangeven welke reden voor welk percentage van de niet gerealiseerde energiebesparing geldt (dus bijvoorbeeld: bij 60% van de niet gerealiseerde
energiebesparing was gebrek aan financiële middelen de reden en voor 40% het gebrek aan interne menskracht. De opgegeven percentages hoeven niet op te tellen tot
100%, omdat meer redenen voor hetzelfde aandeel niet gerealiseerde besparing kunnen gelden).

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

152

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 28 (6/6) sectorspecifiek

Vraag 28: Wilt u aangeven welke reden voor welk percentage van de niet gerealiseerde energiebesparing geldt (dus bijvoorbeeld: bij 60% van de niet gerealiseerde
energiebesparing was gebrek aan financiële middelen de reden en voor 40% het gebrek aan interne menskracht. De opgegeven percentages hoeven niet op te tellen tot
100%, omdat meer redenen voor hetzelfde aandeel niet gerealiseerde besparing kunnen gelden).

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

153

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 29 sectorspecifiek

Vraag 29: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over de in het EEP 2010 t/m 2012 opgegeven energiebesparing en maatregelen die
EXTRA zijn gerealiseerd. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?

De maatregel was niet eerder in beeld

Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal

De maatregel(en) volde(e)d(en) eerder
niet aan de criteria
De maatregel(en) was/waren technisch
onvoldoende uitgewerkt
Nog niet duidelijke wat de maatregel(en)
aan energiebesparing zou(den) kunnen
opleveren
Andere reden

Wel genoemd in aantallen

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

15

5

3

9

4

1

37

29%

50%

100%

53%

22%

20%

35%

Totaal*

2

1

0

1

1

0

5

In % t.o.v. sectortotaal

4%

10%

0%

6%

6%

0%

5%

Wel genoemd in aantallen

10

2

0

3

6

2

24

19%

20%

0%

18%

33%

40%

22%

5

2

0

4

4

0

16

10%

20%

0%

24%

22%

0%

15%

In % t.o.v. sectortotaal
Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal
Wel genoemd in aantallen
In % t.o.v. sectortotaal

Niet van toepassing, er zijn geen extra
maatregelen gerealiseerd
Totaal

MEE
Chemische
industrie

Wel genoemd in aantallen

2

0

0

0

0

0

2

4%

0%

0%

0%

0%

0%

2%

18

0

0

0

3

2

23

35%

0%

0%

0%

17%

40%

21%

52

10

3

17

18

5

107

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

154

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 30

Vraag 30: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over EXTRA maatregelen die zijn gerealiseerd ten opzichte van de in het EEP 2010
t/m 2012 opgegeven zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

155

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 30 (1/6) sectorspecifiek

Vraag 30: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over EXTRA maatregelen die zijn gerealiseerd ten opzichte van de in het EEP 2010
t/m 2012 opgegeven zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

156

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 30 (2/6) sectorspecifiek

Vraag 30: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over EXTRA maatregelen die zijn gerealiseerd ten opzichte van de in het EEP 2010
t/m 2012 opgegeven zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

157

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 30 (3/6) sectorspecifiek

Vraag 30: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over EXTRA maatregelen die zijn gerealiseerd ten opzichte van de in het EEP 2010
t/m 2012 opgegeven zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

158

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 30 (4/6) sectorspecifiek

Vraag 30: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over EXTRA maatregelen die zijn gerealiseerd ten opzichte van de in het EEP 2010
t/m 2012 opgegeven zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

159

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 30 (5/6) sectorspecifiek

Vraag 30: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over EXTRA maatregelen die zijn gerealiseerd ten opzichte van de in het EEP 2010
t/m 2012 opgegeven zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

160

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 30 (6/6) sectorspecifiek

Vraag 30: Gelijktijdig met deze enquête hebt u van Agentschap NL informatie ontvangen over EXTRA maatregelen die zijn gerealiseerd ten opzichte van de in het EEP 2010
t/m 2012 opgegeven zekere, onzekere en voorwaardelijke maatregelen. Wilt u aangeven wat daarvoor de redenen zijn?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

161

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 31

Vraag 31: Administratieve lasten: Wat is het tijdsbeslag van de bovengenoemde activiteiten in uren in de gehele periode 2010 t/m 2012?

Response rate

* Er was een uitschieter van 4000 uren die uit het figuur is weggelaten.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

162

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 32

Vraag 32: De vragen hierna gaan over de ondersteuning door Agentschap NL. Hoe beoordeelt u de ongevraagde en gevraagde ondersteuning van Agentschap NL in het
kader van het MEE Convenant?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

163

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 33 en 34

Vraag 33: Hoe beoordeelt u de bruikbaarheid van de informatie over ketenefficiëntie?
Vraag 34: Hoe beoordeelt u de toegevoegde waarde van gebruikersgroepen waaraan u hebt deelgenomen?

* (..) refereert naar het percentage deelnemers dat "niet van toepassing" bij deze vraag heeft ingevuld. Dit antwoord is weggelaten uit het figuur.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

164

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 35

Vraag 35: Welke activiteiten van Agentschap NL in het kader van het MEE convenant spreken u het meeste aan?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

165

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 36

Vraag 36: Geef in enkele trefwoorden aan hoe u de werkzaamheden van Agentschap NL in het kader van het MEE convenant beoordeelt.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

166

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 37

Vraag 37: In de tekst van het convenant is aandacht geschonken aan de concurrentiepositie respectievelijk een gelijk speelveld voor deelnemende bedrijven. Met het oog
daarop volgen hierna enkele vragen daarover. Doel is het verkrijgen van een indruk van het belang van export voor uw bedrijf en van de energiekosten als aandeel van de
productiekosten. Welk percentage van de omzet van uw bedrijf wordt geëxporteerd?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

167

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 38 (1/3)

Vraag 38: Wat zijn in volgorde van belangrijkheid de drie belangrijkste landen waarmee uw bedrijf concurreert? Deze vraag beantwoorden vanuit concernniveau.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

168

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 38 (2/3)

Vraag 38: Wat zijn in volgorde van belangrijkheid de drie belangrijkste landen waarmee uw bedrijf concurreert? Deze vraag beantwoorden vanuit concernniveau.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

169

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 38 (3/3)

Vraag 38: Wat zijn in volgorde van belangrijkheid de drie belangrijkste landen waarmee uw bedrijf concurreert? Deze vraag beantwoorden vanuit concernniveau.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

170

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 39

Vraag 39: Welk percentage van de export vindt plaats naar de drie belangrijkste landen waarmee uw bedrijf concurreert?

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

171

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 40

Vraag 40: Wat is het aandeel energiekosten als percentage van de productiekosten? Omdat dit bij een divers productenpakket kan verschillen, kunt u het in de tabel
aangeven per gedeelte van de totale productiekosten (dus bijvoorbeeld voor 20-40% van de productiekosten is het aandeel energiekosten 25%).

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

172

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 41 sectorspecifiek

Vraag 41: Speelt de hoogte van energiekosten een doorslaggevende rol bij de eventuele overweging (het Nederlandse deel van) uw bedrijf geheel of gedeeltelijk naar het
buitenland te verplaatsen?
MEE
Chemische
industrie
Ja

Nee

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE
Overige
Industrie

Response rate
MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

19

4

2

0

1

3

29

52,8%

57,1%

66,7%

0,0%

9,1%

75,0%

40,3%

17

3

1

10

10

1

43

47,2%

42,9%

33,3%

100,0%

90,9%

25,0%

59,7%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

173

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 43

Vraag 43: Omschrijf de betekenis van het convenant in relatie tot de concurrentiepositie van uw bedrijf. Deze vraag beantwoorden vanuit concernniveau.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

174

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 44 sectorspecifiek

Vraag 44: De vragen hierna gaan over de motieven voor uw bedrijf om deel te nemen aan het MEE convenant.
Wilt u in onderstaande tabel aangegeven wat het belang is van de aangegeven motieven om aan het MEE convenant deel te nemen?
Deze vraag beantwoorden vanuit concernniveau.

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

175

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 44 sectorspecifiek

Vraag 44: De vragen hierna gaan over de motieven voor uw bedrijf om deel te nemen aan het MEE convenant.
Wilt u in onderstaande tabel aangegeven wat het belang is van de aangegeven motieven om aan het MEE convenant deel te nemen?
Deze vraag beantwoorden vanuit concernniveau.

* MEE Bierbrouwerijen zijn weggelaten uit de
grafiek omdat er slechts één respons is
ontvangen.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

176

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 45

Vraag 45: Wat zijn voor uw bedrijf de belangrijkste voordelen/baten van het MEE convenant? Deze vraag beantwoorden vanuit concernniveau.

Response rate
MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

177

Bijlagen

Enquête analyses – Vraag 46 sectorspecifiek

Vraag 46: Leidt de deelname aan het convenant tot een structurelere en systematischer aandacht voor energiebesparing?

Ja

Nee

Response rate

MEE
Chemische
industrie

MEE
Glasindustrie

MEE
Metallurgie
industrie

MEE
Overige
Industrie

MEE Papier- en
Kartonindustrie

MEE
Raffinaderijen

Totaal*

27

5

3

9

9

3

57

75,0%

71,4%

100,0%

90,0%

81,8%

75,0%

79,2%

9

2

0

1

2

1

15

25,0%

28,6%

0,0%

10,0%

18,2%

25,0%

20,8%

* Bij het Totaal is de respons van de Bierbrouwers inbegrepen.

MEE Bierbrouwerijen

1

MEE Chemische industrie

36

MEE Glasindustrie

7

MEE Metallurgie industrie

3

MEE Overige Industrie

10

MEE Papier- en
Kartonindustrie

11

MEE Raffinaderijen

4

Totaal

72

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG
International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Gedrukt in Nederland.
De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde merken van KPMG International.

178

Ministerie van Economische Zaken
Jon Eikelenstam
Hans Cahen
Ralf Vermeer
Agentschap – NL
Theo Leupen
Verantwoordelijk Partner KPMG
Bernd Hendriksen
Practice leader, KPMG Sustainability
Projectverantwoordelijk & contact
Jan van der Kolk
Van der Kolk Advies
© 2013 KPMG Advisory N.V., registered with the trade register in the Netherlands under number
33263682, is a subsidiary of KPMG Europe LLP and a member firm of the KPMG network of
independent member firms affiliated with KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), a
Swiss entity. All rights reserved. Printed in the Netherlands.
The KPMG name, logo and ‘cutting through complexity’ are registered trademarks of KPMG
International.
The Report is exclusively drawn up for the purpose of evaluating the Dutch long term agreements
on energy-efficiency and for no other purposes. KPMG Advisory N.V. (“KPMG”) does not guarantee
or declare that the information in the Report is suited for the objectives of others than the
addressee. This means that our Report cannot replace other investigations and/or procedures that
others than the addressee may (or should) initiate with the objective to obtain adequate information
about matters that are of interest to them. It is not the responsibility of KPMG to provide information
to any third party that has become known or available at any time after the date of the Report.
KPMG accepts no liability for the Report towards any others than the Dutch Ministry of Economic
Affairs. The terms and conditions of the agreement under which this Report has been drawn up are
exclusively governed by Dutch law, and the court in the district within which the office is situated has
exclusive jurisdiction with respect to any disputes arising under or in connection with that
agreement.

Auteurs
Arnoud Walrecht
Manager, KPMG Sustainability
Henk Harmsen
Senior Adviseur, KPMG Sustainability
Karlijn Steinbusch
Adviseur, KPMG Sustainability

www.kpmg.nl