Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 841

Wijziging van de Wet bescherming
persoonsgegevens in verband met de
vermindering van administratieve lasten en
nalevingskosten, wijzigingen teneinde
wetstechnische gebreken te herstellen en enige
andere wijzigingen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

ALGEMEEN
1. Doel van het wetsvoorstel
Met dit wetsvoorstel wordt een reductie beoogd van de administratieve
lasten en nalevingskosten die voortvloeien uit de Wet bescherming
persoonsgegevens (Wbp). Daarnaast worden enige wetgevingstechnische
gebreken hersteld en enkele andere wijzigingen in de Wbp aangebracht.
2. Vermindering lastendruk
Het verminderen van regeldruk, administratieve lasten en nalevingskosten
staat hoog op de agenda van dit kabinet. Bedrijven, burgers en instellingen moeten in staat worden gesteld hun tijd, inspanningen en financiële middelen te richten op de deelnemers in het primaire proces. Zij
moeten geen onevenredig deel van hun tijd kwijt zijn aan overbodige of
onnodig ingewikkelde bureaucratische verplichtingen. Daarnaast is het
van belang dat bedrijven niet onnodig worden geconfronteerd met
administratieve lasten en nalevingskosten. De overheid is verantwoordelijk voor kaderstelling, de instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor de
wijze waarop zij binnen deze kaders werken. Professionals moeten de
ruimte krijgen om hun activiteiten vorm te geven en uit te voeren op de
wijze die zij daarvoor adequaat achten. Het gaat hierbij om samenhangende doelstellingen: minder regels en minder administratieve lasten en
nalevingskosten.
Regeldruk, administratieve lasten en nalevingskosten worden ook ondervonden bij de uitvoering van de Wbp.
Er zijn inmiddels verschillende onderzoeken gedaan naar de administratieve lasten en nalevingskosten die voortvloeien uit de Wbp. Achtereenvolgens betreft het:
a. het onderzoek naar de administratieve lasten voortvloeiend uit de
regelgeving van het ministerie van Justitie (Sira Consulting, januari
2004);
b. Administratieve lasten in het privacydomein; reductievoorstellen nader
bekeken (EIM, september 2006);

KST127361
0809tkkst31841-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

1

c. Verschillen tussen de Wbp en Richtlijn 95/46/EG en de invloed op de
administratieve lasten- en regeldruk (TILT, juni 2006);
d. De eerste fase evaluatie Wet bescherming persoonsgegevens, literatuuronderzoek en knelpuntenanalyse, van het Centrum voor Recht in
de Informatiemaatschappij, en de Afdeling Staats- en bestuursrecht
van de Universiteit Leiden en Duthler Associates, Den Haag, 2007 (brief
van de minister van Justitie van 25 mei 2007 aan de voorzitter van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal, Kamerstukken II 2006/07, 31 051,
nr. 1). De tweede fase van de evaluatie van de Wbp is van start gegaan
op 1 januari 2008. In dit vervolgonderzoek op het literatuuronderzoek
en de knelpuntenanalyse van de eerste fase, staat de werking van de
Wbp in de praktijk centraal. Op deze wijze vormen de beide delen van
de evaluatie gezamenlijk een wetsevaluatie waarin aandacht is geschonken aan theorie, literatuur en praktijk.
e. Meten is Weten II, Handleiding voor het definiëren en meten van
administratieve lasten voor het bedrijfsleven (Regiegroep regeldruk,
2008).
f. Nulmeting administratieve lasten bedrijven 2007, ministerie van
Justitie (Capgemini, EIM, Deloitte en RambOll, 31 juli 2008)
Daarnaast is reeds in de brief van de minister van Financiën en de staatssecretaris van Economische Zaken aan de voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal van 3 oktober 2005 (Kamerstukken II, 2005/06,
29 515, nr. 94) aangegeven dat de beleefde administratieve lasten en de
ergernissen van ondernemers over wettelijke informatieverplichtingen,
aan de orde zijn gekomen in het project Modelbedrijven. In dit project is in
een representatieve steekproef van zeven sectoren van het bedrijfsleven
(Chemie, Horeca, Glastuinbouw, Metaalbedrijven, Podiumkunsten,
Uitzendbranche en Ziekenhuizen) geïnventariseerd wat de knelpunten in
het naleven van deze verplichtingen zijn. Uit dit traject Modelbedrijven
blijkt verder dat er sprake is van veel misverstanden ten aanzien van de
privacywetgeving. Deze knelpunten en voorstellen zijn veelal terug te
voeren op inmiddels niet meer geldende verplichtingen, dan wel afspraken die niet door de overheid worden opgelegd, maar bijvoorbeeld voortvloeien uit afspraken of verplichtingen binnen de bedrijven zelf of het
gevolg zijn van verplichtingen vanuit bijvoorbeeld CAO’s en instellingen
van sociale partners. Het grote aantal knelpunten dat door ondernemers
ten onrechte aan de overheid wordt toegeschreven duidt er op dat veel te
winnen valt door duidelijk(er) te communiceren wanneer bepaalde
verplichtingen zijn vervallen, welke verplichtingen een wettelijke grondslag hebben en welke niet.
Mede naar aanleiding hiervan is in het voorjaar van 2006 door mijn
ambtsvoorganger toegezegd een wetsvoorstel in te dienen tot wijziging
van de Wbp (brief van de minister van Justitie aan de voorzitter van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal van 24 april 2006, Kamerstukken II,
2005/06, 29 515, nr. 136). Het lag in de bedoeling in het toen aangekondigde wetsvoorstel zo veel mogelijk voorstellen te doen tot reductie van
de administratieve lasten op het terrein van de privacy. Een aantal van
deze reductievoorstellen is, na onderzoek en overleg met betrokken
partijen (waaronder het College bescherming persoonsgegevens (Cbp) en
VNO-NCW), niet haalbaar gebleken. Oorzaak daarvan is dat deze hetzij
geen daadwerkelijke vermindering van de administratieve lasten bleken
op te leveren, hetzij niet konden rekenen op voldoende draagvlak bij het
bedrijfsleven dan wel in strijd bleken met richtlijn nr. 95/46/EG van het
Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 24 oktober
1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband
met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer
van die gegevens (PbEG L 281) (hierna: privacyrichtlijn). Met name deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

2

laatste omstandigheid legt beperkingen in de weg aan het realiseren van
veel voorstellen tot reductie van administratieve lasten en nalevingskosten.
Eerste ondergetekende heeft dit bij brief van 24 april 2006 aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal bericht (Kamerstukken II
2005/06, 29 515, nr. 136). In nauw overleg met de vak- en brancheorganisaties is vervolgens verder gewerkt aan de nadere concretisering van de in
laatstbedoelde brief genoemde reductiemaatregelen en aanpassingen van
de uitvoeringspraktijk. Hierbij is, zoals hiervoor reeds is aangegeven,
nadrukkelijk rekening gehouden met het feit dat de wijzigingen moeten
gebeuren binnen de grenzen van de richtlijn.
Het Cbp heeft bij brief van 7 december 2004 tien voorstellen gedaan voor
reductie van de administratieve lasten voortvloeiend uit de Wbp. Het
Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal), VNO-NCW en het
Cbp hebben voorts gezamenlijk bij brief van 10 november 2006 benadrukt
dat deze organisaties invoering van deze reductievoorstellen van belang
achten. Een deel van de deze voorstellen behoeft slechts aanpassing van
de uitvoeringspraktijk. De voorstellen die nopen tot aanpassing van de
Wbp zijn in het voorliggende wetsvoorstel opgenomen. Daarnaast zullen
op korte termijn het Vrijstellingenbesluit Wbp en het Meldingsbesluit Wbp
worden aangepast.
De brief van 7 december 2004 bevatte de volgende voorstellen:
a. De uitbreiding van het aantal vrijstellingen in het vrijstellingsbesluit
Wbp.
Deze wijziging van het Vrijstellingsbesluit Wbp is op het moment in
voorbereiding.
b. Verduidelijking van het Vrijstellingsbesluit Wbp zodat het aantal onnodige meldingen zal worden teruggedrongen.
Ook deze wijziging van het Vrijstellingsbesluit Wbp is op het moment
in voorbereiding.
c. Harmonisatie van de melding voor bedrijven met meerdere vestigingen in de EU.
De artikel 29 werkgroep heeft nog geen standaard meldingsformulier
ontwikkeld. Meer informatie hierover is te vinden in het rapport van de
artikel 29 werkgroep van 18 januari 2005 (10211/05, WP 106) te raadplegen op ec.europa.eu/justice_home/fsj/privacy/workinggroup/
index_en.htm.
d. Gestandaardiseerde aanpak voor voorafgaande onderzoeken.
Het Cbp heeft een informatieblad vastgesteld waar de procedure voor
het instellen van een voorafgaand onderzoek duidelijk is uiteengezet.
(Informatieblad voorafgaand onderzoek, 15 november 2007, te raadplegen op www.cbpweb.nl).
e. Fijnmaziger invullen van de uitzonderingen op het verbod van de
verwerkingen van strafrechtelijke gegevens en de verplichting van
voorafgaand onderzoek.
Dit voorstel is opgenomen in artikel I, onderdelen B en F, van het voorliggende wetsvoorstel.
f. Uitleg over de uitzonderingsgronden van artikel 26 van de privacyrichtlijn.
Artikel 26 van de privacyrichtlijn bevat de uitzonderingen op het
verbod van het doorverstrekken van persoonsgegevens naar derde
landen zonder een passend beschermingsniveau. In artikel I, onderdeel
N van het voorliggende wetsvoorstel is voorzien in een uitzondering
op dit verbod wanneer er sprake is van een besluit van de Europese
Commissie of de Raad van de Europese Unie dat zegt dat in het betreffende derde land sprake is van een passend beschermingsniveau.
Daarnaast heeft het Cbp een informatieblad doorgifte naar derde
landen opgesteld waarin te volgen procedure nauwkeurig uiteen is
gezet (Informatieblad doorgifte naar derde landen, november 2004, te
raadplegen op ww.cbpweb.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

3

g. Vrijstelling van de vergunningsplicht voor de doorgifte van persoonsgegevens naar derde landen indien gebruik wordt gemaakt van modelcontracten.
Dit voorstel is opgenomen in artikel I, onderdeel N, van het voorliggende wetsvoorstel.
h. De doorgifte van gegevens op grond van Binding Corporate Rules.
De artikel 29 werkgroep heeft voor een deel reeds Binding Corporate
Rules vastgesteld. Daarnaast zijn andere Binding Corporate Rules in
ontwikkeling. Meer informatie hierover kan worden gevonden op de
website van de artikel 29 werkgroep (ec.europa.eu/justice_home/fsj/
privacy/workinggroup/index_en.ht m).
i. Beperking van de informatieverplichtingen in het kader van direct
marketing.
Dit voorstel is opgenomen in artikel I, onderdeel I, van het voorliggende wetsvoorstel.
j. Concretisering van de open normen bij informatieverplichtingen.
De informatieplicht zoals deze is neergelegd in de artikelen 33, vierde
lid, Wbp en 34, vierde lid, Wbp vloeit voort uit de artikelen 10 en 11
van de richtlijn. De richtlijn bepaalt in beide artikelen dat informatie
moet worden verstrekt voor zover dat met inachtneming van de specifieke omstandigheden nodig is om tegenover de betrokkene een
eerlijke verwerking te waarborgen. Een nadere invulling van deze open
norm uit de richtlijn leidt ertoe dat de richtlijn op dit punt niet goed zou
zijn geïmplementeerd. Overigens heeft het Cbp in februari 2007 een
informatieblad gepubliceerd waarin de regels omtrent de informatieplicht duidelijk worden toegelicht (Informatieblad nummer 14, februari
2007, te raadplegen op www.cbpweb.nl).
Voorts heeft op 20 november 2006 een overleg plaatsgevonden tussen
een kabinetsdelegatie en het Cbp. Aanleiding voor dit overleg was een
afspraak terzake in de Catshuissessie over regeldruk van 20 maart 2006.
Doel van het gesprek was het voeren van overleg over de vermindering
van de regeldruk en administratieve lasten in het kader van de Wbp (brief
van de minister-president van 10 april 2006 aan de voorzitter van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal, Kamerstukken II 2005/06, 29 362 en
29 515, nr. 85). In dat overleg is onder meer afgesproken dat een beperkt
voorstel tot wijziging van de Wbp, strekkend tot vermindering van lasten
die samenhangen met deze wet zou worden voorbereid.
Verder heeft op 22 november 2007 een algemeen overleg plaatsgevonden
tussen de minister van Justitie en de vaste commissie voor Justitie van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal over het hierboven genoemde rapport
Eerste fase evaluatie Wet bescherming persoonsgegevens. In dat overleg
is door de minister van Justitie aangekondigd dat de nodige wettelijke
maatregelen zouden worden genomen om de lastendruk voortvloeiend uit
de privacywetgeving zo veel mogelijk terug te dringen (Kamerstukken II,
2007/08, 31 051, nr. 2).
Voorts is in 2008 een nieuwe nulmeting administratieve lasten gedaan.
Deze nieuwe nulmeting komt voort uit de doelstelling van het Kabinet om
de lasten van wet- en regelgeving deze kabinetsperiode met nog eens
25% netto te verlagen. Daartoe is een Plan van Aanpak Regeldruk Bedrijven opgesteld dat in de zomer van 2007 aan de Tweede Kamer is
verzonden (Kamerstukken II, 2006/07, 29 515, nr. 202). De nieuwe
nulmeting is uitgevoerd aan de hand van een verbeterde methodiek,
waarbij vooral ook aandacht is besteed aan de beleving van lasten door
bedrijven. Dit moet er voor zorgen dat er nog meer gerichte informatie
beschikbaar is aan de hand waarvan merkbare vereenvoudigingsmaatregelen kunnen worden geformuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

4

3. Inhoud van het wetsvoorstel
Het voorliggende wetsvoorstel is het resultaat van deze gezamenlijke
inspanningen en betreft onder meer:
1. Een uitzondering op de verplichting van een voorafgaand onderzoek,
als bedoeld in artikel 31 van de wet;
2. het verlagen van de frequentie en het waar mogelijk laten vervallen
van de inlichtingenplicht ten aanzien van het recht op verzet bij verwerking van persoonsgegevens met het oog op direct marketing;
3. het vervallen van de vergunningplicht voor doorgifte van gegevens
naar derde landen zonder passend beschermingsniveau wanneer
gebruik wordt gemaakt van door de Europese Commissie goedgekeurde modelcontracten;
4. diverse technische en tekstuele vereenvoudigingen of verhelderingen.
Dit wetsvoorstel staat niet op zichzelf. Naast aanpassing van de Wbp
zullen door aanpassing en verduidelijking van het Vrijstellingsbesluit Wbp
en het Meldingsbesluit Wbp alsmede door actievere voorlichting de
(gepercipieerde) lasten en ergernis over de Wbp aanzienlijk worden
verminderd. In paragraaf 2 van deze memorie van toelichting is de achtergrond van dit voornemen reeds geschetst. Een helder en toegankelijk
Vrijstellingsbesluit Wbp zal het aantal onnodige meldingen en daarmee
onnodige lasten terugbrengen. Zoveel mogelijk gelijktijdig met het onderhavige wetsvoorstel wordt dan ook een voorstel tot wijziging van het
Vrijstellingsbesluit Wbp en het Meldingsbesluit Wbp gedaan. Tenslotte
streeft het kabinet, in samenwerking met het Cbp, VNO-NCW en andere
relevante brancheorganisaties, naar een grotere bekendheid bij met name
het bedrijfsleven met het doel, de tekst en de inhoud van de Wbp en het
Vrijstellingsbesluit Wbp.
4. Adviezen

4.1. Actal
Actal is nauw betrokken geweest bij onderzoek naar de mogelijkheden
voor reductie van administratieve lasten die voortvloeien uit de Wbp. Zo
is in opdracht van Actal het onderzoeksrapport administratieve lasten in
het privacydomein opgesteld en heeft Actal naar aanleiding van dit
rapport advies uitgebracht. Dit advies is uiteraard betrokken bij de opstelling van het voorliggende wetsvoorstel en de wijziging van het Vrijstellingsbesluit Wbp. Dit heeft onder meer geleid tot vrijstelling van de
vergunningplicht voor de doorgifte van persoonsgegevens naar derde
landen bij gebruikmaking van modelcontracten, het opnemen van een
uitzonderingen op de verplichting van voorafgaand onderzoek en verduidelijking en uitbreiding van het Vrijstellingsbesluit Wbp.
Actal heeft op 14 december 2007 advies uitgebracht over het voorliggende
wetsvoorstel. Actal is van mening dat de gevolgen voor de administratieve lasten te globaal zijn weergegeven en adviseert mede daarom te
wachten op de cijfers die zullen voortvloeien uit de nieuwe nulmeting met
peiljaar 2007. Ook acht Actal de beperkte omvang van het wetsvoorstel
bezwaarlijk. Actal wijst er voorts op dat te weinig aandacht wordt besteed
aan de gezamenlijke brief van Actal, VNO-NCW en het Cbp van 10 november 2006. Daarnaast adviseert Actal in te gaan op eventuele incidentele
lasten, lasten voor de burger en de bedrijfseffectentoets.
Zoals in paragraaf 2 reeds werd opgemerkt acht het kabinet reductie van
administratieve lasten van wezenlijk belang. Voor zover het past binnen
de grenzen van de privacyrichtlijn zal alles worden gedaan om de lasten
voortvloeiend uit de Wbp tot een minimum te beperken. Het voorliggende
wetsvoorstel moet dan ook niet worden gezien als een eindstation. De in
paragraaf 2 genoemde evaluatie van de Wbp kan mogelijk leiden tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

5

nieuwe reductievoorstellen. Naar aanleiding van het advies van Actal is in
de toelichting vermeld dat het wetsvoorstel geen incidentele lasten en
lasten voor de burger met zich meebrengt. Ook is in paragraaf 2 en 3
nader ingegaan op de brief van Actal, VNO-NCW en het Cbp van
10 november 2006 en is aandacht besteed aan de nieuwe nulmeting met
peiljaar 2007. Verder is het wetsvoorstel ten behoeve van de bedrijfseffectentoets voorgelegd aan het Meldpunt voorgenomen regelgeving
van het ministerie van Economische Zaken. Het Meldpunt heeft ingestemd
met de lastenparagraaf en bevestigd dat er geen nalevingskosten voortvloeien uit het wetsvoorstel.

4.2. Cbp
Het wetsvoorstel is voorts voorgelegd aan het Cbp. Het Cbp merkt op zich
in grote lijnen te kunnen vinden in het wetsvoorstel. Daarbij plaatst het
Cbp onder meer kanttekeningen bij de formulering van de boetebevoegdheid voor overtreding van artikel 79, eerste lid, van de Wbp en de vrijstelling van de verplichting van voorafgaand onderzoek van artikel 31 van de
Wbp. Deze opmerkingen van het Cbp zijn verwerkt. Voorts is artikel 27 van
de Wbp zodanig aangepast dat geen enkele onduidelijkheid meer kan
bestaan over de boetebevoegdheid van het Cbp ten aanzien van overtreding van artikel 79, eerste lid van de Wbp. Een opmerking van het Cbp is
niet gevolgd, terwijl een opmerking slechts ten dele is gevolgd. Het betreft
het advies tot aanvulling van artikel 21 van de Wbp en het advies tot
handhaving van artikel 41, vierde lid, van de Wbp.
Het Cbp adviseert artikel 21 van de Wbp aan te vullen met een onderdeel
waarin de bevoegdheid wordt opgenomen voor werkgevers en het CWI
om gezondheidsgegevens te verwerken in het kader van het recht van de
werkgever om de arbeidsovereenkomst na twee jaar arbeidsongeschiktheid van een werknemer, onder bepaalde voorwaarden, te beëindigen.
Deze toevoeging wordt niet noodzakelijk geacht omdat artikel 21, eerste
lid, onder f, van de Wbp reeds bepaalt dat het verbod op verwerkingen
van medische gegevens niet van toepassing is wanneer deze noodzakelijk
zijn met het oog op de uitvoering van regelingen die samenhangen met
de gezondheidstoestand van de werknemer.
Daarnaast is het Cbp van mening dat het doen vervallen van artikel 41,
vierde lid, van de Wbp in strijd zou zijn met de richtlijn. Artikel 41, vierde
lid, van de Wbp bevat de verplichting voor de verantwoordelijke om,
indien hij betrokkene rechtstreeks een direct marketing boodschap zendt,
betrokkene telkens te wijzen op de mogelijkheid van verzet. Artikel 14,
onderdeel b, van de richtlijn schrijft voor dat lidstaten aan betrokkenen het
recht toekennen, op verzoek en kosteloos, zich te verzetten tegen een
voorgenomen verwerking van hem betreffende persoonsgegevens door
een verantwoordelijke met het oog op direct marketing, of aan betrokkenen het recht toekennen te worden ingelicht voordat persoonsgegevens
voor de eerste keer aan derden worden verstrekt of voor rekening van
derden worden gebruikt voor direct marketing, en het recht uitdrukkelijk
ter kennis gebracht krijgen dat hij of zij zich kosteloos kan verzetten tegen
deze verstrekking of dit gebruik van gegevens. Daaruit volgt niet dat
betrokkene telkens wanneer hij wordt benaderd op de hoogte dient te
worden gebracht van de mogelijkheid tot het doen van verzet. Derhalve
kan worden volstaan met het voorgestelde derde lid van artikel 41 van de
Wbp waarin is bepaald dat de verantwoordelijke die persoonsgegevens
verwerkt voor de in het eerste lid bedoelde doelen, passende maatregelen
neemt om betrokkenen de mogelijkheden bekend te maken tot het doen
van verzet. Naar aanleiding van het advies van het Cbp is de redactie van
het derde lid zodanig aangepast zodat duidelijk is dat deze verplichting
geldt voor beide doelen uit het eerste lid. Dat wil zeggen zowel ten
aanzien van de verwerking van gegevens door een verantwoordelijke in
verband met de totstandkoming of de instandhouding van een directe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

6

relatie tussen betrokkene en een derde, als de verwerking van gegevens
door een verantwoordelijke in verband met de totstandkoming of de
instandhouding van een directe relatie tussen betrokkene en verantwoordelijke zelf. Daarmee is artikel 41, vierde lid, van de Wbp materieel slechts
gedeeltelijk komen te vervallen.
Het Cbp heeft voorts in een brief d.d. 23 oktober 2008 aan eerste ondergetekende enkele dringende wensen onder de aandacht gebracht. Daarin
vraagt het Cbp om analoog aan de uitzonderingsbepaling voor de ombudsman een uitzondering voor het verwerken van bijzondere persoonsgegevens door het Cbp op te nemen. Verder adviseert het Cbp om de
aanvankelijk voorgenomen delegatiebepaling op grond waarvan bij algemene maatregel van bestuur categorieën van verwerkingen van strafrechtelijke gegevens vrij kunnen worden gesteld van de verplichting van voorafgaand onderzoek te vervangen door een wettelijke voorziening. Ook
vraagt het Cbp om termijnen op te nemen in de artikelen 30, 38 en 41 van
de Wbp. Al deze opmerkingen zijn gevolgd. Het Cbp herhaalt verder
nogmaals de opmerkingen over de artikelen 21 en 41. Hieraan is hierboven reeds uitgebreid aandacht besteed.

4.3. Raad van State
De Raad van State heeft op 24 juli 2008 advies uitgebracht over het wetsvoorstel. De Raad onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel maar
maakt een aantal opmerkingen. Deze opmerkingen zijn grotendeels overgenomen. Naar aanleiding van het advies van de Raad is het wetsvoorstel
op een aantal punten gewijzigd. De belangrijkste wijzigingen worden
hieronder toegelicht. Aanvankelijk was voorzien in een algemene uitzondering voor het verwerken van bijzondere persoonsgegevens door de
ombudsman, toezichthouders en accountantsorganisaties De Raad is van
mening dat voor elk van deze organisaties en hun taken de specifiek moet
worden onderscheiden welk zwaarwegend algemeen belang uitzondering
op het verbod van het verwerken van bijzondere persoonsgegevens rechtvaardigt. De Raad adviseert voorts de betekenis en de inhoud, alsook de
toepassingsmogelijkheden van het criterium «noodzakelijk voor de uitvoering van de wettelijke taak» voor elk van de sterk verschillende categorieën nader toe te lichten. Met de Raad zijn wij van mening dat een
ombudsman, toezichthouders en accountantorganisaties te verschillend
zijn om in een eenduidig criterium te vatten. Daarom is besloten af te zien
van het regelen van een algemene uitzonderingsgrond voor toezichthouders en accountantsorganisaties. Eventueel zal op termijn in de voor deze
categorieën geldende sectorale wetgeving worden voorzien in een meer
specifieke uitzonderingsgrond op het verwerken van bijzondere persoonsgegevens voor concreet bepaalde taken. Ten aanzien van de ombudsman
wordt de algemene uitzonderingsgrond gehandhaafd, aangevuld met
eenzelfde uitzondering voor het Cbp. Daarbij is in de artikelsgewijs toelichting nader ingegaan op de gevallen waarvoor deze algemene uitzonderingsgrond geldt. Voorts is in de wettekst uitdrukkelijk opgenomen dat
sprake moet zijn van een zwaarwegend algemeen belang en dat moet zijn
voorzien in zodanige waarborgen dat de persoonlijke levenssfeer van de
betrokkene niet onevenredig wordt geschaad. Ook meent de Raad dat
voor de voorgestelde uitzondering op het verwerken van gezondheidsgegevens moet worden aangesloten bij artikel 23 van de Wbp. Naar
aanleiding van dit advies en met het oog op verdere vermindering van
regeldruk is besloten de voorgestelde wijziging van artikel 21 van de Wbp
te laten vervallen. Verder adviseert de Raad de wijziging van artikel 41
nader te bezien omdat niet duidelijk is hoe bezwaarlijk de administratiefrechtelijke lasten zijn die met deze wijziging worden weggenomen en
omdat onduidelijk is of de voorgestelde redactie van artikel 41 wel
voldoende waarborgen biedt. Hiervoor zij verwezen naar paragraaf 5 en
de artikelsgewijze toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

7

5. Kwantificering reductie administratieve lasten en
nalevingskosten
Reductie van administratieve lasten en nalevingskosten wordt bereikt met
de wijziging van artikel 77, tweede lid en artikel 41, derde en vierde lid,
van de Wbp.
Voor de berekening van de reductie van administratieve lasten en
nalevingskosten die naar verwachting zal voortvloeien uit het voorliggende wetsvoorstel is gebruikt gemaakt van de eerder genoemde
nulmeting administratieve lasten ministerie van Justitie uit 2008 (peiljaar
2007) en het EIM rapport uit 2006 (peiljaar 2003). Voor berekeningen die
niet zijn opgenomen in deze rapporten is gebruik gemaakt van het Sira
rapport van 2004.
Het belangrijkste verschil tussen het rapport uit 2008 en de andere twee
rapporten is dat in het rapport uit 2008 gebruik is gemaakt van het
standaardkostenmodel uit het rapport Meten is Weten II. Dit standaardkostenmodel aan de hand waarvan lasten worden berekend geeft onder
meer een aangescherpte definitie van het begrip administratieve last.
Administratieve lasten zijn volgens dit model de kosten voor het bedrijfsleven om te voldoen aan informatieverplichtingen aan de overheid die
voortvloeien uit wet- en regelgeving. Daarnaast onderscheid het
standaardkostenmodel andere vormen van lasten voor het bedrijfsleven
waaronder inhoudelijke nalevingskosten. Inhoudelijke nalevingskosten
zijn onder meer kosten voor het bedrijfsleven om te voldoen aan informatieverplichtingen aan derden die voortvloeien uit wet- en regelgeving.
Administratieve lasten en nalevingskosten zien dus op verschillende
doelen maar leveren beiden een last op voor het bedrijfsleven. Met dit
wetsvoorstel wordt beoogd beide vormen van lasten voor het bedrijfsleven voortvloeiende uit de Wbp zoveel mogelijk terug te dringen.
Onder de nieuwe definitie kan de voorgestelde wijziging van artikel 41,
derde lid en vierde lid, niet langer worden gezien als administratieve
lastenvermindering maar wel als reductie van nalevingskosten. Ook onder
de nieuwe definitie levert wijziging van artikel 41, derde en vierde lid dus
een lastenbesparing voor het bedrijfsleven op.
Ten aanzien van de wijziging van artikel 77, tweede lid, van de Wbp is in
het rapport uit 2008 uitgegaan van een last van € 2 250 per vergunningaanvraag. Daarbij is berekend dat de gemiddelde medewerker tegen een
uurtarief van € 45 zo’n 50 uur aan een vergunningaanvraag besteedt. In
het rapport is uitgegaan van negentig vergunningaanvragen per jaar. Dat
betekent dat deze wijziging maximaal een besparing op zal leveren van
(90 x € 2 250) € 202 500. Naar verwachting zal deze besparing in de
toekomst zelfs nog hoger zijn aangezien outsourcing van verwerking van
gegevens naar bedrijven buiten de Europese Unie steeds vaker plaatsvindt.
Omdat de lasten die voortvloeien uit artikel 41 op grond van het nieuwe
standaardkostenmodel niet meer kunnen worden gezien als administratieve lasten is deze bepaling niet opgenomen in het rapport uit 2008. In
het EIM rapport is een berekening gegeven van de lastenvermindering die
alleen wijziging van het derde lid van artikel 41 van de Wbp zou kunnen
opleveren. Ook dit rapport bevat geen cijfers over beperking van het
vierde lid van artikel 41 van de Wbp. Omdat in het voorliggende wetsvoorstel niet alleen de verplichtingen uit het derde lid van artikel 41 van de
Wbp maar ook de verplichtingen uit het vierde lid van deze bepaling
worden beperkt wordt voor de berekening van de vermindering van de
lasten als gevolg van beide leden van artikel 41 van de Wbp uitgegaan
van de cijfers uit het eerder genoemde Sira rapport. In het Sira rapport is
namelijk uitgegaan van de in het voorliggende wetsvoorstel opgenomen
beperking van zowel het derde als het vierde lid van artikel 41 van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

8

Wbp. Sira heeft berekend dat beperking van de verplichting uit het derde
en vierde lid van artikel 41 een reductie van lasten van 50% zal opleveren.
Uitgaande van 50% van 6 800 000 handelingen van gemiddeld één minuut
tegen een uurtarief van € 40,00 zou dat een reductiepotentieel van (50%
van 4 533 300=) € 2 266 700 betekenen.
Deze berekening van Sira wordt overigens ondersteund door de door EIM
gemaakte berekeningen van het reductiepotentieel uitgaande van aanpassing van slechts het derde lid van artikel 41 van de Wbp. EIM gaat daarbij
uit van een besparing op advertentiekosten van € 700 per advertentie
voor zo’n 2000 tot 3000 bedrijven per jaar. Dit reductiepotentieel van
€ 1 750 000 euro bij beperking van het derde lid van artikel 41 van de Wbp
sluit qua orde van grootte aan bij de berekening van Sira van € 2 266 700
voor zowel het derde als het vierde lid van artikel 41 van de Wbp. Te
verwachten valt namelijk dat beperking van zowel het derde als het vierde
lid zal leiden tot een besparing van lasten maar dat het reductiepotentieel
van het derde lid groter zal zijn dan het reductiepotentieel voortvloeiend
uit schrapping het vierde lid. Het feit dat het reductiepotentieel uit de
berekening uit het EIM rapport iets meer dan de helft bedraagt van het
reductiepotentieel uit de berekening van Sira sluit aan bij deze verwachting.
De totale reductie van administratieve lasten en nalevingskosten voortvloeiend uit dit wetsvoorstel bedraagt derhalve zo’n € 2 700 000.
De overige in dit wetsvoorstel voorziene maatregelen leiden niet tot
effecten op de administratieve lasten voor burgers of bedrijven. Evenmin
geven de maatregelen aanleiding tot noemenswaardige nalevingskosten.
Artikelsgewijs
A
In nauw overleg met het Cbp is onderzocht hoe de uitzonderingen op het
verbod van de verwerking van strafrechtelijke gegevens fijnmaziger
kunnen worden ingevuld. Dat heeft ertoe geleid dat aan artikel 22 een
uitzondering is opgenomen voor het uitwisselen van strafrechtelijke
tussen partijen in publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden. Bij een
publiekrechtelijke samenwerkingsverband moet worden gedacht aan een
samenwerkingsverband dat wordt beheerst door regels van publiekrecht
en dat bestaat uit hetzij bestuursorganen hetzij privaatrechtelijke vormgegeven organen die bij of krachtens de wet zijn belast met een publiekrechtelijke taak. Indien deze uitwisseling plaatsvindt op grond van de Wet
politiegegevens of de Wet Justitiële en strafvorderlijke gegevens biedt
artikel 22, eerste lid, al een uitzondering op het verbod van verwerking
van strafrechtelijke gegevens. Er zijn echter ook verwerkingen van strafrechtelijke gegevens door publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden
mogelijk waarop de Wet politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens niet van toepassing zijn. Artikel 20 van de Wet politiegegevens voorziet in verstrekking van politiegegevens door de politie ten
behoeve van een samenwerkingsverband van de politie met personen of
instanties. Artikel 39f van de Wet Justitiële en strafvorderlijke gegevens
ziet op de verstrekking van strafvorderlijke gegevens aan personen of
instanties voor de daar genoemde doeleinden. Op grond van het Bjg kan
de minister van Justitie aan tal van personen en instanties om de daar
genoemde redenen justitiële gegevens verstrekken. Wanneer deze gegevens vervolgens binnen een publiekrechtelijk samenwerkingsverband
worden doorverstrekt zijn de Wet politiegegevens en de Wet Justitiële
gegevens niet meer van toepassing. Dat is bijvoorbeeld het geval
wanneer de politie op grond van artikel 20 van de Wet politiegegevens
gegevens verstrekt aan de reclassering en de reclassering in het kader van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

9

een publiekrechtelijk samenwerkingsverband deze gegevens wil doorverstrekken aan de gemeente. De voorgestelde uitzondering ziet op dergelijke situaties. Uiteraard is deze uitzondering met waarborgen omkleed: de
verwerking moet noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de taak van de
publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden en bij de uitvoering moet zijn
voorzien in zodanige waarborgen dat de persoonlijke levenssfeer van de
betrokkene niet onevenredig wordt geschaad. Dat wil zeggen dat er altijd
zal moeten zijn voldaan aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, er mogen nooit meer gegevens worden gewisseld dan noodzakelijk
voor het kunnen uitoefenen van de taak van het publiekrechtelijke samenwerkingsverband. Ook moeten er binnen het samenwerkingsverband
regels worden opgesteld over beveiliging van gegevens en systemen,
verwijdering van gegevens enzovoorts.
Naar het oordeel van het Cbp zal deze wijziging leiden tot verlichting van
administratieve lasten. Nader onderzoek zal moeten uitwijzen in welke
mate verlichting zal kunnen plaatsvinden. Concrete cijfers kunnen
derhalve momenteel nog niet worden gegeven.
B
Op grond van de artikelen 17 tot en met 22 van de Wbp en artikel 8 van de
privacyrichtlijn is het verwerken van bijzondere persoonsgegevens, zoals
gegevens betreffende iemands godsdienst of levensovertuiging, ras,
politieke gezindheid, gezondheid, seksuele leven, alsmede persoonsgegevens betreffende het lidmaatschap van een vakvereniging, in
beginsel niet toegestaan. Op dit verbod is op grond van artikel 8, eerste
tot en met derde lid, van de privacyrichtlijn (artikel 23 van de Wbp) een
aantal uitzonderingen mogelijk. Zo is het verbod op het verwerken van
bijzondere persoonsgegevens niet van toepassing wanneer betrokkene
hier uitdrukkelijk mee heeft ingestemd. Verder biedt artikel 8, vierde lid,
van de privacyrichtlijn de mogelijkheid tot het opnemen van andere
uitzonderingen op het verbod mits deze uitzonderingen noodzakelijk zijn
met het oog op een zwaarwegend algemeen belang en daarbij passende
maatregelen worden geboden ter bescherming van de persoonlijke
levenssfeer. Dit voorschrift is geïmplementeerd in artikel 23, eerste lid,
onderdeel e, van de Wbp. Ingevolge deze bepaling is inbreuk op het
verbod tot het verwerken van bijzondere persoonsgegevens toegestaan
mits dit geschiedt ten behoeve van een zwaarwegend algemeen belang,
passende maatregelen worden geboden ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer en daarvoor een wettelijke grond aanwezig is. De in de
artikel B voorgestelde wijziging voorziet in deze wettelijke grondslag.
Bijzondere persoonsgegevens komen met grote regelmaat binnen bij de
Nationale ombudsman en de overige ombudslieden, bedoeld in artikel
9:17 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Hetzelfde geldt voor het
Cbp. De verwerking van bijzondere persoonsgegevens is inherent aan de
wettelijke (onderzoeks)taken van deze instanties. Daarom wordt voorgesteld het verbod van verwerking van deze gegevens niet te laten gelden
voor de Nationale ombudsman, de overige ombudslieden en het Cbp. De
Raad van State adviseert deze uitzondering met meer waarborgen te
omkleden. Daarom is in de wettekst geëxpliciteerd dat de Nationale
ombudsman, de overige ombudslieden en het Cbp alleen een uitzondering op het verbod op het verwerken van bijzondere persoonsgegevens
mogen maken wanneer daarvoor een zwaarwegend algemeen belang
bestaat, verwerking van deze gegevens noodzakelijk is voor de uitvoering
van de aan hen wettelijk opgedragen taken en is voorzien in zodanige
waarborgen dat de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene niet
onevenredig wordt geschaad. Daarnaast vraagt de Raad nader in te gaan
op het zwaarwegend belang op grond waarvan deze uitzondering wordt
opgenomen en een nadere omschrijving te geven van de taken waarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

10

deze uitzondering zal worden toegepast. Het zwaarwegend algemeen
belang voor deze uitzonderingen op het verbod op het verwerken van
bijzondere persoonsgegevens door deze instanties wordt gerechtvaardigd
door de bijzondere maatschappelijke functie die zij vervullen. Bovendien
waarborgt de wijze waarop zowel de Nationale ombudsman en de overige
ombudslieden als en het Cbp hun wettelijke taken vervullen, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen. Gezien de aard
van hun functies zijn de Nationale ombudsman, de overige ombudslieden
en het Cbp bij uitstek in staat te beoordelen of er in een concreet geval
sprake is van een zwaarwegend belang. Ook kan hen worden toevertrouwd slechts dan over te gaan tot het verwerken van bijzondere persoonsgegevens wanneer de persoonlijke levenssfeer van betrokkene niet
onevenredig wordt geschaad. Dat laatste kan onder meer worden bereikt
door ervoor zorg te dragen dat dergelijke gegevens met de grootste
vertrouwelijkheid worden behandeld, documenten en bestanden waarin
deze gegevens zijn opgenomen goed worden beveiligd en de gegevens
niet langer worden bewaard dan strikt noodzakelijk. Ook zijn Nationale
ombudsman, de overige ombudslieden en het Cbp gehouden aan de
geheimhoudingsplicht zoals neergelegd in artikel 2:5 van de Awb. Overigens is de verwachting dat bij de verwerking van bijzondere persoonsgegevens door deze instanties veelal sprake zal zijn van uitdrukkelijke
toestemming van betrokkene. Betrokkene verstrekt deze gegevens doorgaans immers ook zelf voor behandeling door een ombudsman of het
Cbp.
Op grond van artikel 9:17 van de Awb wordt onder ombudsman verstaan
de Nationale ombudsman of een ombudsman of ombudscommissie ingesteld krachtens de Gemeentewet, de Provinciewet, de Waterschapswet of
de Wet gemeenschappelijke regelingen. Een ombudsman doet onderzoek
naar de behoorlijkheid van gedragingen van bestuursorganen jegens
burgers. Een ombudsman is een onafhankelijk instituut waar burgers
terecht kunnen met klachten over de wijze waarop bestuursorganen zich
jegens hen hebben gedragen. Daarmee vervult een ombudsman een
belangrijke maatschappelijke functie, namelijk door het bijdragen aan (het
herstel van) het vertrouwen in de overheid. De Nationale ombudsman en
de overige ombudslieden krijgen regelmatig de beschikking over bijzondere persoonsgegevens. Wat betreft de Nationale ombudsman kan
bijvoorbeeld worden gedacht aan medische gegevens van de verzekeringsarts van het UWV in geval van klachten over het UWV, strafrechtelijke
informatie van de politie bij klachten over de politie of bijzondere
persoonsgegevens in dossiers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) als over de IND wordt geklaagd. De ombudsman kan zijn wettelijke
taken niet vervullen wanneer hij niet over de bevoegdheid beschikt om de
gegevens op basis waarvan hij mede zijn oordeel moet baseren kan
verwerken. Dat is evenzeer het geval voor het Cbp. De taken van het Cbp
zijn neergelegd in de artikelen 51 en 52 van de Wbp. Het Cbp heeft tot taak
toe te zien op de verwerking van persoonsgegevens overeenkomstig het
bij en krachtens de wet bepaalde. Dat betekent onder meer dat het Cbp
toeziet op de naleving van de Wbp, is belast met de behandeling van
verzoeken om bemiddeling bij geschillen over de uitoefening van het
recht op inzage of correctie van persoonsgegevens of over de uitoefening
van het recht op verzet, een ontheffing kan verlenen voor de verwerking
van bijzondere persoonsgegevens maar ook op verzoek van een belanghebbende een onderzoek kan instellen naar de naleving van het bepaalde
bij of krachtens de Wbp. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het
de beoordeling van een klacht over het doorverstrekken van medische
gegevens aan de werkgever. Ook zal het Cbp strafrechtelijke informatie
moeten verwerken bij onderzoek naar de gang van zaken bij de vernietiging van geheimhoudersgesprekken door de landelijke tapkamers van de
politie. Bij de beoordeling van de vraag of een gegevensverwerking onterecht bijzondere persoonsgegevens bevat zal het Cbp deze gegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

11

moeten inzien en verwerken. Gelet op het voorgaande is de noodzaak tot
het verwerken van deze gegevens onlosmakelijk verbonden met een
goede taakuitoefening van een ombudsman.
Dit zijn slechts enkele voorbeelden van taken van de Nationale ombudsman, de overige ombudslieden en het Cbp waarin zij bijzondere persoonsgegevens zullen (moeten) verwerken. De taken van deze instanties
bestrijken een zodanig breed terrein dat het niet mogelijk is op voorhand
per specifieke taak en per specifiek bijzonder persoonsgegeven apart uit te
werken wanneer aan de voorgestelde uitzondering zal zijn voldaan. De
hierboven beschreven waarborgen zien er bovendien op toe dat het
ontbreken van deze nadere specificering op adequate wijze wordt ondervangen.
Daarnaast wordt voorgesteld om in artikel 23 van de Wbp een uitzondering op te nemen voor de vrijwaring van een vitaal belang van de betrokkene of een andere persoon en deze niet in staat zijn daartoe toestemming
te verlenen. De vrijwaring van een vitaal belang is wel een grondslag voor
de verwerking van persoonsgegevens (zie artikel 8, onder d, van de wet),
maar doorbreekt niet het verbod uit artikel 16 van de Wbp op het verwerken van bijzondere persoonsgegevens. Het lijkt onwaarschijnlijk dat dit er
iemand van zal weerhouden gegevens te verstrekken in gevallen waarin
acuut gevaar voor iemands leven of gezondheid dreigt. Niettemin verdient
het de voorkeur om deze uitzondering expliciet in artikel 23 van de wet op
te nemen. Bovendien bepaalt artikel 8, tweede lid, onderdeel c, van de
richtlijn dat het verbod op het verwerken van bijzondere gegevens niet
van toepassing is indien de verwerking noodzakelijk is ter verdediging van
de vitale belangen van de betrokkene of een andere persoon en deze niet
in staat zijn daartoe toestemming te verlenen.
C
Op grond van artikel 79, eerste lid, dienden gegevensverwerkingen die
reeds voor inwerkingtreding van de Wbp plaatsvonden een jaar na inwerkingtreding overeenkomstig artikel 27 van de wet zijn gemeld. Artikel 27
van de Wbp ziet echter op een verplichting tot melding alvorens met
verwerking van gegevens wordt aangevangen. De formulering van artikel
27 van de Wbp is zodanig aangepast dat geen twijfel kan bestaan over het
feit dat op grond van artikel 79, eerste lid, van de Wbp jo. artikel 27 van de
Wbp gegevensverwerkingen die zijn aangevangen voor inwerkingtreding
van de Wbp sinds 1 september 2002 (een jaar na inwerkingtreding van de
wet) moeten zijn gemeld.
D
Op grond van artikel 30 van de wet is de verantwoordelijke verplicht
desgevraagd inlichtingen te verstrekken over van aanmelding vrijgestelde
gegevensverwerkingen. Deze bepaling noemt echter geen termijn waarbinnen aan een dergelijk verzoek dient te worden voldaan. Voorgesteld
wordt hiervoor een termijn van vier weken te hanteren. Indien de inlichtingen niet binnen vier weken kunnen worden gegeven, dan stelt de
verantwoordelijke de aanvrager daarvan in kennis en noemt hij daarbij
een zo kort mogelijke termijn waarbinnen de inlichtingen wel tegemoet
kunnen worden gezien.
E
Het verbod op het verwerken van strafrechtelijke gegevens van artikel 16
van de Wbp kan worden doorbroken indien die strafrechtelijke gegevens
ten behoeve van derden worden verwerkt mits passende en specifieke
waarborgen zijn getroffen en de procedure van artikel 31 van de Wbp is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

12

gevolgd. Deze procedure houdt in dat het Cbp een zogenaamd voorafgaand onderzoek instelt naar de betreffende verwerking. De achtergrond
daarvan is dat de «passende en specifieke waarborgen» in het belang van
de betrokkene een toets door het Cbp behoeven (Kamerstukken II 1997/98,
25 892, nr. 3, p. 121–122). Op deze wijze worden bijvoorbeeld de zogenaamde zwarte lijsten beoordeeld door het Cbp. Het Cbp heeft bij brief
van 12 juli 2005 erop gewezen dat het regelmatig voorkomt dat een voorafgaand onderzoek wordt aangevraagd terwijl dat niet nodig zou hoeven
zijn. Dat is het geval bij de zwarte lijsten voor de detailhandel. Vaak
worden dergelijke lijsten beheerd door een overkoepelende brancheorganisatie. De bedrijven die zijn aangesloten bij deze brancheorganisatie
leveren daarbij gegevens aan. Het beheren van de zwarte lijst maar ook
het aanleveren van de gegevens is een vorm van gegevensverwerking.
Dat betekent dat zowel de brancheorganisatie als de individuele bedrijven
ieder een voorafgaand onderzoek moeten doorlopen voor dezelfde
gegevensverwerking. Het is niet nodig dat dezelfde gegevensverwerking
door elk van de verwerkers afzonderlijk wordt voorgelegd voor voorafgaand onderzoek. In artikel 31 wordt daarom voorgesteld de verplichting
van een voorafgaand onderzoek niet van toepassing te laten zijn op
gegevensverwerkingen die reeds door een andere verantwoordelijke voor
voorafgaand onderzoek zijn voorgelegd en ten aanzien waarvan het Cbp
heeft verklaard dat de betreffende verwerking rechtmatig is.
Daarnaast is het eerste lid van artikel 31 aangepast. Het Cbp heeft namelijk talrijke signalen ontvangen dat het begrip «eigen waarneming» in de
praktijk tot verwarring leidt. Vaak is onduidelijk wat hiermee precies wordt
bedoeld. De voorgestelde wijziging beoogt deze onduidelijkheid weg te
nemen door beter tot uitdrukking te brengen dat het informatie betreft die
niet wordt verkregen van een andere verantwoordelijke. De voorgestelde
omschrijving omvat onder meer observeren, posten en gericht burenonderzoek (bijvoorbeeld informatie vragen bij buren en vervolgens een
rapport terzake opstellen).
F
Op grond van artikel 38 van de wet is de verantwoordelijke verplicht om
derden aan wie gegevens zijn verstrekt, te informeren over de correctie
van deze gegevens. Deze bepaling noemt echter geen termijn waarbinnen
aan het verzoek dient te worden voldaan. Voorgesteld wordt hiervoor een
termijn van vier weken te hanteren. Indien de kennisgeving niet binnen
vier weken kan worden gedaan, stelt de verantwoordelijke de derde
daarvan in kennis en noemt hij daarbij een zo kort mogelijke termijn waarbinnen de inlichtingen wel tegemoet kunnen worden gezien, tenzij kennisgeving onmogelijk blijkt of een onevenredige inspanning vergt.
G
Artikel 35, tweede lid, van de wet, spreekt niet van een «bericht» maar van
een «mededeling». Met het oog op het hanteren van uniforme terminologie wordt artikel 39 van de Wbp hierop aangepast.
H
Artikel 41, eerste lid, Wbp waarborgt de mogelijkheid van kosteloos verzet
voor de betrokkene bij de verwerking van gegevens in verband met de
totstandbrenging of de instandhouding van een directe relatie tussen de
verantwoordelijke of een derde en betrokkene met het oog op werving
voor commerciële of charitatieve doelen. Artikel 41, tweede lid, van de
wet, schrijft voor dat de verantwoordelijke terstond gehoor dient te geven
aan verzet tegen verwerking met het oog op werving voor commerciële of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

13

charitatieve doeleinden. Een verzoek tot beëindiging van de verwerking
van gegevens van een burger in geval van direct marketing dient de eerstvolgende keer dat tot verwerking van gegevens wordt overgegaan te zijn
geëffectueerd. In beginsel kan dan niet tot verwerking van gegevens
worden overgegaan zolang niet alle verzoeken tot beëindiging zijn
verwerkt.
Door het ontbreken van de verplichting voor de verantwoordelijke om de
betrokkene op de hoogte te stellen welke maatregelen zijn genomen en op
welk moment, is in de praktijk onduidelijk wanneer de termijn aanvangt
waarbinnen de betrokkene een verzoekschrift kan indienen bij de rechtbank of het Cbp als de verantwoordelijke het verzoek tot beëindiging van
de verwerking van gegevens niet inwilligt (artikel 46 van de wet). In deze
leemte wordt thans voorzien door in het tweede lid de mogelijkheid op te
nemen voor betrokkene om de verantwoordelijke te verzoeken hem te
berichten welke maatregelen, wanneer zijn genomen. De verantwoordelijke dient daarbij binnen vier weken aan de betrokkene opgave te doen
van de genomen maatregelen. Indien de kennisgeving niet binnen vier
weken kan worden gedaan, dient de verantwoordelijke uiterlijk vier weken
na de datum van ontvangst van het verzoek mede te delen binnen welke
termijn de kennisgeving alsnog kan worden gedaan.
Op de wijziging van het derde een vierde lid, van artikel 41 is in het algemeen deel van deze toelichting reeds uitgebreid aandacht besteed.
I
Zoals reeds opgemerkt onder C bepaalt artikel 79, eerste lid, van de Wbp
dat gegevensverwerkingen die reeds voor inwerkingtreding van de Wbp
plaatsvonden een jaar na inwerkingtreding van deze wet in overeenstemming hiermee moesten zijn en overeenkomstig artikel 27 van de wet
moesten zijn gemeld. Abusievelijk was daarbij verzuimd deze bepaling op
te nemen in de boetebepaling van artikel 66 van de Wbp en de strafbepaling van artikel 75 van de Wbp zodat overtreding van artikel 79, eerste lid,
van de Wbp niet kon worden beboet respectievelijk bestraft.
In haar uitspraak van 21 september 2005, zaaknummer 200504372/1,
stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vast dat
artikel 79, eerste lid, van de Wbp een zelfstandige norm stelt voor verwerkingen die op het moment van inwerkingtreding van de Wbp reeds
bestonden. De enkele verwijzing in artikel 79, eerste lid, van de Wbp naar
artikel 27 van die wet bracht niet met zich mee dat bij het achterwege
blijven van de vereiste melding, artikel 27 van de Wbp als zodanig was
overtreden. De Afdeling wees erop dat die bepaling, gelet op de tekst
daarvan, alleen betrekking kon hebben op nieuwe gegevensverwerkingen.
Dientengevolge was het Cbp niet bevoegd een bestuurlijke boete op te
leggen op grond van artikel 66, eerste lid, van de Wbp voor het niet
melden van verwerkingen die waren aangevangen voor inwerkingtreding
van de wet.
Naar aanleiding daarvan is in de Reparatiewet II Justitie (Stb. 2006, 24) in
artikel 66 van de Wbp een verwijzing naar artikel 79 van de wet opgenomen zodat overtreding van artikel 79, eerste lid, voortaan beboetbaar
zou zijn. Daarbij is echter verzuimd ook in artikel 75 van de Wbp een
verwijzing naar 79, eerste lid, van de wet op te nemen. In het voorliggende wetsvoorstel worden de artikelen 27 en 75 van de Wbp zodanig
aangepast dat geen twijfel meer kan bestaan over de bevoegdheid tot het
opleggen van een bestuurlijke- dan wel strafrechtelijke boete voor het
overtreden van artikel 79, eerste lid, van de wet.
Gelet op artikel 16 van de Grondwet, artikel 7 van het EVRM en artikel 1
van het Wetboek van Strafrecht brengt het beginsel van nulla poena sine
lege overigens mee dat overtreding van artikel 79, eerste lid, van de Wbp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

14

slechts kan worden beboet voor gegevensverwerkingen die reeds waren
aangevangen voor inwerkingtreding van de Wbp en na inwerkingtreding
van de Reparatiewet II Justitie nog steeds niet waren gemeld. Voorts kan
bestraffing van deze overtreding slechts plaatsvinden voor gegevensverwerkingen die reeds waren aangevangen voor inwerkingtreding van de
Wbp en na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel nog steeds niet zijn
gemeld.
De hoogte van de bestuurlijke boetes die op grond van artikel 66 van de
Wbp kunnen worden opgelegd en de hoogte van de strafrechtelijk boetes
die op grond van artikel 75 van de Wbp kunnen worden opgelegd lopen
uit de pas. Daarom wordt voorgeteld de boetecategorieën in artikel 75,
eerste en tweede lid te verhogen.
Van de voorgestelde verhogingen van de boetecategorieën zal naar
verwachting een preventieve werking uitgaan. Ook op tal van andere
(verwante) terreinen heeft de wetgever inmiddels bewust relatief hoge
boetebedragen vastgesteld. Immers, indien niet werkelijk zware geldboetes kunnen worden opgelegd en ook regelmatig opgelegd worden,
achten velen het geregeld begaan van (economische getinte) delicten met
het risico van een lichte straf, zakelijk beschouwd, voordeliger dan het
zorgvuldig nakomen van de voorschriften. Ook voor de verantwoordelijken geldt dat met de maatregelen die zij geacht worden te nemen
teneinde aan hun meldplicht te kunnen voldoen, tijd en geld gemoeid
gaan. De voorgestelde verhogingen van de boetebedragen zullen voor de
verantwoordelijke een belangrijke financiële prikkel geven om zijn wettelijke verplichting na te leven. Meldingen van gegevensverwerkingen
zorgen voor openheid en daarmee controleerbaarheid voor de personen
van wie gegevens worden gebruikt. De meldingen stellen betrokkenen in
staat om zo nodig gebruik te maken van hun rechten. Ook maken de
meldingen een effectiever toezicht mogelijk omdat via de melding gecontroleerd kan worden of een verantwoordelijke gegevens verwerkt overeenkomstig de doeleinden die vóór de verwerking zijn geformuleerd. Om
de betrokkene effectief in staat te stellen zijn rechten te verwerkelijken,
moet hij dus op de hoogte zijn van de verwerking van hem betreffende
gegevens. De bedreiging van de persoonlijke levenssfeer in onze huidige,
steeds complexer wordende, en ook in toenemende mate virtuele
informatiemaatschappij, bestaat echter juist uit de vele mogelijkheden om
persoonsgegevens buiten medeweten van de betrokkene te verwerken.
Gelet op de toegenomen complexiteit van onze informatiemaatschappij,
de versterkte bedreiging die daarvan uitgaat voor de persoonlijke levenssfeer, en de daardoor toegenomen noodzaak tot openheid en controleerbaarheid, zijn ondergetekenden van mening dat het dringend gewenst is
om de bedragen van de geldboetes, die in het kader van een strafrechtelijke procedure kunnen worden opgelegd als een gegevensverwerking niet
is gemeld, als een verwerking onjuist of onvolledig is gemeld of als wijzigingen niet (tijdig) zijn doorgegeven, te verhogen.
J
Als een derde land geen passend beschermingsniveau heeft, zijn er twee
mogelijkheden om toch gegevens naar een dergelijk land te mogen doorgeven. Zo is doorgifte mogelijk op basis van een vergunning van de
minister van Justitie. Aan een dergelijke vergunning worden nadere voorwaarden verbonden die als waarborg voor de bescherming van persoonsgegevens dienen. Daarnaast is doorgifte aan een derde land dat niet
beschikt over een passend beschermingsniveau mogelijk indien er sprake
is van een de uitzonderingen zoals genoemd in artikel 77, eerste lid, van
de Wbp. Voorbeelden hiervan zijn het geval dat de betrokkene zijn ondubbelzinnige toestemming heeft gegeven voor doorgifte van zijn gegevens,
de doorgifte noodzakelijk is voor de uitvoering van een overeenkomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

15

tussen de betrokkene en de verantwoordelijke en wanneer de doorgifte
noodzakelijk voor de vaststelling, de uitvoering of de verdediging in
rechte van enig recht. Deze lijst met uitzonderingen wordt uitgebreid met
de mogelijkheid van het gebruik van modelcontracten die goedgekeurd
zijn door de Europese Commissie. Voorwaarde daarbij is uiteraard dat
deze modelcontracten ongewijzigd worden overgenomen. Zowel het Cbp
als Actal heeft er op gewezen dat een vergunning niet nodig is wanneer
gebruikt wordt gemaakt van deze modelcontracten. Ook in het rapport
Eerste fase evaluatie Wet bescherming persoonsgegevens is opgemerkt
dat het vergunningvereiste bij gebruikmaking van modelcontracten wordt
ervaren als een knelpunt (Rapport Eerste fase evaluatie Wet bescherming
persoonsgegevens, p. 89 en p. 114–115).
De Europese Commissie heeft inmiddels twee modelcontracten goedgekeurd: een modelcontract voor doorgifte tussen twee verantwoordelijken
waarvan de één gevestigd is in een EU-lidstaat en de ander buiten de EU
(2004/915/EG, kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 5271 (PbEU
L 385, 29.12.2004, 74–84)), en 2) en een modelcontract voor doorgifte naar
een bewerker in een derde land (2001/497/EG (PbEU L 181, 04.07.01,
19–31) en 2002/16/EG (PbEU L 6, 10.01.02, 52–62)). Informatie over de
modelcontracten van de EC en het passend beschermingsniveau in derde
landen is te vinden op de website van de Europese Unie.
K
Overeenkomstig de artikelen 25 en 26 van de richtlijn moeten de lidstaten
van de Europese Unie bepalen dat persoonsgegevens slechts naar een
derde land mogen worden doorgegeven indien dat land een passend
beschermingsniveau waarborgt en de wetgeving van de lidstaat die is
vastgesteld ter uitvoering van de andere bepalingen van deze richtlijn al
vóór de doorgifte wordt nageleefd.
Het gegevensbeschermingsniveau dient te worden beoordeeld met
inachtneming van alle omstandigheden waarin doorgifte van gegevens of
categorieën van gegevens plaatsvindt en in het bijzonder dient rekening te
worden gehouden met een aantal elementen die van belang zijn voor de
doorgifte en in artikel 25, tweede lid, van de richtlijn zijn opgenomen. De
Europese Commissie of de Raad van de Europese Unie kan vaststellen dat
een derde land waarborgen voor een passend beschermingsniveau biedt.
In dat geval kunnen persoonsgegevens zonder aanvullende garanties
door de lidstaten worden doorgegeven. Gelet hierop heeft Nederland
besloten om alle besluiten van de Europese Commissie of de Raad van de
Europese Unie dat in een derde land sprake is van een passend beschermingsniveau zonder meer te erkennen.
De doorgifte van persoonsgegevens aan derde landen, waarvan de Europese Commissie of de Raad van de Europese Unie op enig moment heeft
vastgesteld dat deze landen waarborgen voor een passend beschermingsniveau bieden, kan onder omstandigheden (en al dan niet tijdelijk) worden
opgeschort.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 841, nr. 3

16