Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3079
Vragen van de leden Van Dam (CDA) en Verhoeven (D66) aan de Ministers
van Justitie en Veiligheid en voor Rechtsbescherming over het bericht «Te
koop: openbare orde en veiligheid; Onderzoek Beveiligingsmultinational G4S
en de VVD-lobby» (ingezonden 16 april 2020).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 9 juni
2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2692.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel in De Groene Amsterdammer van
15 april 2020, «Te koop: openbare orde en veiligheid; Onderzoek Beveiligingsmultinational G4S en de VVD-lobby»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
In hoeverre is de Kamer geïnformeerd door uw voorganger ten aanzien van
het convenant dat in 2016 is getekend en dat het delen van data van
sensoren tussen bedrijven, politie, Openbaar Ministerie (OM) en overheid
makkelijker maakt? Is sprake van een convenant of een intentieverklaring?
Bent u bereid dit convenant alsnog aan de Kamer toe te zenden? Is er sinds
2016 sprake geweest van een update?
Acht u het wenselijk dat dergelijke vergaande publiek-private samenwerking
tot stand kan komen zonder enige politieke controle of zeggenschap?
Antwoord 2 en 3
In 2016 is door het Ministerie van Justitie en Veiligheid, de politie, de
Nederlandse Veiligheidsbranche en de Federatie Veilig Nederland (destijds
VEBON-NOVB) een intentieverklaring ondertekend over hun onderlinge
samenwerking op het gebied van sensing.2 Er is geen sprake van een
convenant. Over de ondertekening is destijds door verschillende partijen in
de openbaarheid verklaard. De intentieverklaring treft uw Kamer bijgevoegd

1

De Groene Amsterdammer, 15 april 2020, «Te koop: openbare orde en veiligheid»,
https://www.groene.nl/artikel/te-koop-openbare-orde-en-veiligheid
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

ah-tk-20192020-3079
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

aan. De intentieverklaring heeft geen vervolg gekregen in de vorm van een
hernieuwde verklaring of een convenant.
De Kamer is gezien de beperkte strekking destijds niet separaat over de
intentieverklaring geïnformeerd. Wel is uw Kamer in november 2015
geïnformeerd over de Visie op sensing.3 De intentieverklaring kan gezien
worden als een bevestiging van die visie en borduurt erop voort. Over de
inzet van sensing door de politie is uw Kamer sindsdien meermaals
geïnformeerd.4
Vraag 4 en 5
Biedt het convenant voldoende basis om data die door sensoren zijn
verzameld in de openbare ruimte te kunnen delen tussen bedrijven, politie,
OM en andere overheidsinstanties? Wat voor soort data worden gedeeld, zijn
er afspraken gemaakt over het gebruik daarvan en over bewaartermijnen?
Kunt u deze vragen beantwoorden inclusief het schetsen van regels voortvloeiend uit wettelijke bepalingen van de Algemene verordening gegevensbescherming en de Wet politiegegevens?
Op welke wijze is gewaarborgd dat particuliere beveiligingsorganisaties
publiek gesenste data niet kunnen benutten voor andere taken of doeleinden
dan strikt voor de taak waarvoor zij zijn gecontracteerd? Wilt u de in het
artikel aangehaalde uitspraak van G4S-topman Levinsohn dat «het oogsten
van data topprioriteit is voor het bedrijf» in uw antwoord betrekken?
Antwoord 4 en 5
In de verklaring wordt de intentie uitgesproken om data die met eigen
sensoren is verkregen zo direct mogelijk en in wederkerigheid met elkaar te
delen, met inachtneming van daartoe bestaande kaders en verantwoordelijkheden. Er zijn geen afspraken gemaakt over het soort data dat wordt gedeeld,
het gebruik daarvan en de bewaartermijnen.
In zijn algemeenheid geldt dat data die door de politie wordt verkregen voor
de uitvoering van haar taak politiegegevens zijn volgens de Wet Politiegegevens (Wpg). De wettelijke kaders voor de doorgifte of verstrekking van
politiegegevens aan anderen dan politie en Koninklijke marechaussee staan
beschreven in paragraaf 3 van de Wpg. Dergelijke wettelijke bepalingen zijn,
zoals ook expliciet is opgenomen in de intentieverklaring, altijd leidend. Voor
het verstrekken of doorgeven van politie- of justitiegegevens zijn altijd de
bepalingen uit de Wpg en Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg)
leidend.
G4S is een private organisatie en dient zich bij «het oogsten van data» aan de
bepalingen in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) te
houden. De AVG schrijft regels voor ten aanzien van het verzamelen en
verwerken van persoonsgegevens. De Autoriteit Persoonsgegevens is op dit
gebied de handhavende autoriteit.
Vraag 6
Kunt u inzichtelijk maken in hoeveel gevallen en op welke wijze al gebruik
gemaakt is en wordt van dit convenant?
Antwoord 6
De politie heeft mij desgevraagd laten weten dat de veiligheidsbranche na de
ondertekening van de intentieverklaring is uitgenodigd om zelf proeven te
doen met sensortoepassingen, gebaseerd op de aanpak van de politie, en de
ervaringen vervolgens uit te wisselen. Zoals gezegd is hier geen opvolging
aan gegeven.
Waar het gaat om gebruik van data van particuliere beveiligingsbedrijven
door politie of justitie kan de officier van justitie dergelijke data vorderen in
een opsporingsonderzoek. Bedrijven kunnen er ook zelf voor kiezen om,
binnen de kaders van de AVG, data beschikbaar te stellen aan de politie, zoals
dat bijvoorbeeld gebeurt in het kader van Live View, waarbij bij een alarmerende situatie beelden direct met de meldkamers kunnen worden gedeeld.
Ook kan sprake zijn van een vorm van technisch medegebruik van private

3
4

Kamerstuk 29 628 nr. 594.
Gezichtsherkenningstechnologie: Kamerstuk 32 761 en 30 821, nr. 152. Bodycams: bijlage bij
Kamerstuk 29 628, nr. 896. ANPR: Kamerdossier 33 542.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

sensoren, waarbij de data ook beschikbaar is voor de uitvoering van de
politietaak. Hierbij geldt dat er altijd een eigen aparte verkrijgingsgrond nodig
is en er nooit kan worden verwezen naar een algemeen convenant.
Vraag 7
Kunt u aangeven binnen welk wettelijk kader gemeenten in de openbare
ruimte camera’s kunnen toepassen, dan wel beveiligingsbedrijven en
particulieren kunnen toestaan om camera’s toe te passen? Kunt u specifiek
aandacht besteden aan de termijn waarbinnen een camera ergens mag
hangen en de bewaartermijn voor beelden van die camera?
Antwoord 7
Cameratoezicht door gemeenten in de openbare ruimte is geregeld in
artikel 151c van de Gemeentewet (Gw). In het negende lid van dit artikel is
aangegeven dat de persoonsgegevens die worden verwerkt door middel van
dit cameratoezicht politiegegevens in de zin van de Wet politiegegevens
(Wpg) zijn. Dit betekent dat de korpschef verwerkingsverantwoordelijke is. De
burgemeester kan besluiten tot inzet van dit cameratoezicht indien de
gemeenteraad hem bij verordening daartoe de bevoegdheid heeft verleend.
De burgemeester stelt in overleg met de officier van justitie de periode vast
waarin in het belang van de handhaving van de openbare orde daadwerkelijk
gebruik van de camera’s plaatsvindt en de met de camera’s gemaakte
beelden in elk geval rechtstreeks worden bekeken (derde lid). De burgemeester besluit binnen welk gebied het cameratoezicht plaatsvindt en voor welke
duur de gebiedsaanwijzing geldt binnen de marges van de verordening. De
bewaartermijn van de beelden is geregeld in art 151c, negende lid. Vindt het
cameratoezicht plaats onder het regime van artikel 151c Gemeentewet, dan
mogen de beelden ten hoogste vier weken worden bewaard. Een uitzondering op deze regel vormen alle beelden waarop strafbare feiten zijn vastgelegd en de beelden die door de politie ingezet worden voor de opsporing en
vervolging van de verdachten van een gepleegd strafbaar feit.
Cameratoezicht op openbare plaatsen in het belang van de handhaving van
de openbare orde is uitsluitend voorbehouden aan gemeenten op grond van
artikel 151c Gemeentewet. Bij de private beveiliging van bijvoorbeeld
bedrijfsgebouwen of goederen met behulp van camera’s is het in sommige
gevallen onvermijdelijk dat een deel van de openbare ruimte in beeld wordt
gebracht.5 Op dit cameratoezicht door private organisaties is de Algemene
Verordening gegevensbescherming (AVG) van toepassing.
Vraag 8
Welke wettelijke grondslag gebruiken politie, OM, overheid en de private
sector om de camerabeelden te delen met elkaar?
Antwoord 8
De wettelijke grondslagen hiervoor zijn gelegen in de Wpg, Wsjg en de AVG.
Een officier van justitie kan camerabeelden van private partijen vorderen ten
behoeve van de strafvordering. Het delen van beelden door politie kan
uitsluitend op grond van de Wpg.
Vraag 9
Hebt u een beeld hoe gemeenten omgaan met camera’s en sensors in de
openbare ruimte en onder meer de opslag van deze data? Ziet u veel
verschillen tussen gemeenten? Hoe worden gemeenten geïnformeerd over
wat wettelijk is toegestaan op dit vlak? In welke mate houdt de Autoriteit
Persoonsgegevens toezicht hierop?
Antwoord 9
Gemeenten zetten camera’s (en sensoren) wisselend in, ook de opslag van de
beelden wisselt sterk. Enkele gemeenten hebben zelf hun eigen toezichtruimte. Het verwerken van de gegevens is voorbehouden aan de politie.
Gemeenten worden op diverse wijzen geïnformeerd over wat wettelijk is
toegestaan op dit vlak. Zo heeft de Autoriteit Persoonsgegevens beleidsregels

5

Cameratoezicht Beleidsregels voor de toepassing van bepalingen uit de Wet bescherming
persoonsgegevens en de Wet politiegegevens, Autoriteit Persoonsgegevens, p. 40.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

cameratoezicht uitgebracht. Ook is informatie te raadplegen via het Centrum
voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (het CCV). Veel gemeenten nemen
in de eerste plaats contact op met het CCV bij vragen over camera’s.
Vanwege de bovengenoemde verantwoordelijkheid van de korpschef waar
het gaat om het verwerken van de gegevens wordt hierover door de
gemeenten ook gesproken met de politie.
De Autoriteit Persoonsgegevens ziet toe op de naleving van de AVG en
aanverwante wetten, waaronder de Wpg. Daartoe beschikt de Autoriteit
Persoonsgegevens over een aantal middelen, waaronder het instellen van
een onderzoek naar de naleving van relevante wetgeving.6
Vraag 10
Wordt in de publieke ruimte door particuliere beveiligingsbedrijven gemaakt
van camera’s met gezichtsherkenningstechnologie?
Antwoord 10
Uit artikel 9 van de AVG volgt dat biometrische gegevens die verwerkt
worden met het oog op de unieke identificatie van een persoon, bijzondere
persoonsgegevens zijn. Verwerking hiervan is verboden, tenzij een van de
specifieke uitzonderingen van toepassing is, zoals expliciete toestemming
door de betrokkene of wanneer het gaat om openbare gegevens. Particuliere
beveiligingsbedrijven komen in principe niet voor de uitzonderingsgronden in
aanmerking.
Vraag 11
Op welke wijze wordt gegarandeerd dat beelden van camera’s in de openbare
ruimte geverifieerd worden op echtheid? Hoe wordt voorkomen dat door
(cyber)criminelen beelden (bijvoorbeeld na een hack) gemanipuleerd kunnen
worden?
Antwoord 11
Zoals beschreven in mijn brief van 20 november 20197 is het overheidsbeleid
dat bij de aanschaf en installatie van beveiligingsapparatuur nationale
veiligheidsoverwegingen worden meegewogen bij de inkoop en aanbesteding
van beveiligingsproducten en hieraan gerelateerde diensten. Bij de aanschaf
van gevoelige apparatuur zal volgens dit beleid bij aanschaf en implementatie
rekening worden gehouden met zowel eventuele risico’s in relatie tot de
leverancier als met het concrete gebruik van de systemen, bijvoorbeeld waar
het gaat om de controle op toegang tot het systeem door derden. Eind vorig
jaar heeft het Kabinet een verscherpt inkoop- en aanbestedingsbeleid ten
aanzien van nationale veiligheidsrisico’s geïmplementeerd alsmede een
instrumentarium om dit beleid te ondersteunen. Dit instrumentarium wordt
ook ter beschikking gesteld aan bedrijven en organisaties uit vitale sectoren
en medeoverheden.
Vraag 12
Wat is de betrokkenheid van grote beveiligingsbedrijven als G4S, Trigion en
Securitas bij het «verhuren» van buitengewoon opsporingsambtenaren
(boa’s) aan gemeenten en aan andere overheidsorganen? Hoe verhoudt zich
in deze gevallen de private aanstelling van een boa tot de publieke taak van
opsporingsambtenaar? Op welke wijze wordt voorkomen dat publieke en
private informatiestromen en belangen door elkaar heen gaan lopen? Wie
houdt hier toezicht op?
Antwoord 12
Voor de inhuur van boa’s gelden de Beleidsregels Buitengewoon opsporingsambtenaar. In algemene zin geldt het uitgangspunt dat boa’s in bezoldigde
dienst moeten zijn van een overheidsorgaan. Hierop zijn uitzonderingen
mogelijk, deze worden ook in de beleidsregels beschreven. Inhuur van
boa-bekwame functionarissen die werken voor particuliere bedrijven is alleen
mogelijk als voldaan is aan een aantal voorwaarden, waaronder toestemming

6

Cameratoezicht Beleidsregels voor de toepassing van bepalingen uit de Wet bescherming
persoonsgegevens en de Wet politiegegevens, Autoriteit Persoonsgegevens, p. 54, 55.
7
Kamerstuk 32 761, nr. 152.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

van de lokale driehoek. Ook mag een ingehuurde boa geen toegang hebben
tot politie- en of opsporingssystemen. Bovendien geldt voor ingehuurde boa’s
dat zij moeten voldoen aan dezelfde eisen en gehouden zijn aan dezelfde
voorwaarden zoals deze gelden voor niet-ingehuurde boa’s.
Vraag 13
Wat is uw oordeel over de in het artikel geconstateerde samenloop van
functies van de heer Joustra in zijn voormalige hoedanigheid van voorzitter
van de Onderzoeksraad voor Veiligheid én lid van de Raad van advies van
G4S?
Antwoord 13
De heer Joustra had in de periode dat hij voorzitter was van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) een nevenfunctie bij G4S Group. Medewerkers
van de OVV hebben de status van rijksambtenaar. Voor ambtenaren gelden
regels en richtlijnen over hun integriteit, waaronder de verplichting om
nevenwerkzaamheden te melden. Voor zover mij bekend heeft de heer
Joustra zich hieraan gehouden.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Van
Raak (SP), ingezonden 16 april 2020 (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 3078).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5