Gespreksnotitie tbv rondetafelgesprek d.d. 3 oktober 2018 over het actieplan
“Verbetering Feitenonderzoek in de Jeugdbeschermingsketen”
Blok 4: Jeugd & Justitie
Indiener: mw. mr. Inge Schepens (advocaat Jeugdbescherming Gelderland)
Bij ingrijpende beslissingen zoals die in het kader van de jeugdbescherming kunnen worden
genomen is vanzelfsprekend een goede onderbouwing van beslissingen en daarmee
kwalitatief hoogstaand feitenonderzoek van groot belang. Hoewel in de praktijk de kwaliteit
van rapportages en verzoekschriften over het algemeen goed is en plannen steeds vaker
samen met de cliënt worden gemaakt, richt het actieplan zich op die punten die verbetering
behoeven.
Vanuit het perspectief van de GI’s, de gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming en
jeugdreclassering, heb ik de afgelopen 15 jaar hier het nodige in zien verbeteren. Daar waar
in het verleden de rechter de verzoeken van de jeugdbeschermer veelal voldoende
onderbouwd achtte is dit thans van een geheel andere orde. Zo wordt in ieder geval door de
rechter nadrukkelijker om onderbouwing van de verzoeken gevraagd, door overlegging van
rapportages en documenten en wordt de jeugdbeschermer vaker gevraagd naar de feiten en
meningen (conform artikel 3.3 Jeugdwet). Tevens zorgt een adequate (juridische)
ondersteuning van cliënten er tijdens procedures voor dat stellingen of onderbouwingen ter
discussie kunnen worden gesteld. De cliënt heeft diverse ingangen om een in zijn/haar ogen
ondeugdelijk feitenonderzoek aan de orde te stellen. Zo zijn er klachtprocedures (bij de
instelling of bij SKJ), heeft de cliënt diverse privacyrechten (inzage & afschrift, correctie), kan
de cliënt een beroep doen op een vertrouwenspersoon, cliëntondersteuner en/of advocaat,
en zijn er diverse rechtsingangen bij de rechter (w.o. geschillenregeling OTS, beroep op
contra-expertise ex art. 810a Rv, verzoek benoeming bijzonder curator, mogelijkheid van
hoger beroep).
Daarnaast zijn er diverse prikkels voor jeugdbeschermers die ervoor moeten zorgen dat de
kwaliteit van rapporteren goed is. Zo draagt de inzet van oplossings- en gezinsgerichte
methodieken bij aan cliëntparticipatie en betere samenwerking met de cliënt. Tevens zorgt
de introductie van het zogenaamd dynamisch rapporteren ervoor dat steeds gewerkt wordt
met een actuele beschrijving van de situatie. Om invulling te geven aan de wettelijke
verplichting op grond van artikel 3.3 Jeugdwet (scheiden van feiten en meningen in
rapportages) is voor de GI’s een richtlijn opgesteld ‘Feiten volledig en naar waarheid
aanvoeren’. Deze richtlijn bevat instructies ten aanzien van o.a. het onderscheiden van
feiten en meningen, het opnemen van bronnen in rapportages en het verwerken van de
reactie van cliënten op ontvangen informatie.
Tenslotte zorgen ook klachtprocedures, zowel bij de instelling zelf als bij het SKJ, voor
blijvende aandacht en scherpte in dossiervorming.
De ‘winst’ is volgens mij niet zozeer te behalen in een verdere versterking van de
rechtspositie van cliënten. Dit zal er naar mijn overtuiging niet voor zorgen dat de kwaliteit
Jeugdbescherming Gelderland - Velperweg 75 - 6824 HH Arnhem – 088 7121212

van het feitenonderzoek toeneemt. Het verschil van mening zit meestal in de interpretatie
van de feiten en niet in de feiten zelf. Bovendien, zoals hiervoor uiteengezet, zijn er al
diverse mogelijkheden voor cliënten om door de jeugdbeschermer naar voren gebrachte
feiten te betwisten c.q. te zorgen voor aanscherping van het feitenonderzoek. Daarnaast zijn
er voldoende prikkels voor jeugdbeschermers om zo zorgvuldig mogelijk te rapporteren. Het
nog verder reguleren van het reeds complexe werk van de jeugdbeschermer zou het
onuitvoerbaar maken. Voorkomen moet mijns inziens worden dat de jeugdbeschermer de
rol van rechercheur krijgt. In het bijzonder in de complexe scheidingszaken lopen
jeugdbeschermers regelmatig aan tegen tegenstrijdige verhalen van de ouders en leeft de
verwachting dat jeugdbeschermers in staat zijn feiten van fictie te scheiden, danwel grondig
onderzoek te doen naar de door ouders gestelde feiten. Dit is echter veelal niet mogelijk en
levert bovendien ook geen oplossing op voor het verminderen van de concrete
ontwikkelingsbedreiging van het betreffende kind. Sterker nog, de belangen van de kinderen
dreigen dan ondergeschikt te worden gemaakt aan die van de veelal mondige en
veeleisende ouder.
Waar is de winst dan wel te behalen? In ieder geval in blijvende aandacht binnen de GI’s
voor de zorgvuldigheid in rapporteren en in het steeds op de agenda houden van de wijze
van rapporteren in het contact met cliënt. Daar waar een jeugdbeschermer signaleert dat er
onvrede of onbegrip is met de gepresenteerde feiten, is tijd en aandacht nodig om hierover
het gesprek te voeren, met ondersteuning indien dit wordt gewenst door de cliënt.
Ingrijpende beslissingen vragen om onderbouwing en uitleg hierover aan ouders en kind,
zodat deze voor hen navolgbaar zijn. Dit is noodzakelijk voor een goede
samenwerkingsrelatie en respectvol contact. Dat hier nog winst valt te behalen blijkt ook uit
de recente tussenevaluatie van de herziening van de kinderbeschermingsmaatregelen.
Daarin wordt weliswaar geconstateerd dat er meer bewustzijn is over het belang kinderen te
spreken over verzoekschriften, maar blijkt tevens dat de GI’s verzoekschriften minder vaak
met de minderjarige bespreken dan de raad voor de kinderbescherming. Daarnaast valt
winst te behalen in het blijvend investeren in het opleiden en coachen van
jeugdbeschermers in rapporteren zoals de wet dit heeft beoogd en uitgewerkt is in de
richtlijn ‘Feiten volledig en naar waarheid aanvoeren’. Tenslotte kan winst worden behaald
in het daadwerkelijk effectueren van de rechtspositie van cliënten door hen beter voor te
lichten over de mogelijkheden danwel hen te verwijzen naar een ondersteuner. Maar laten
we niet uit het oog verliezen dat het bij onvrede over de inhoud en kwaliteit van de
rapportages ook vaak gaat over onvrede van ouders over - in het in belang van het kind –
genomen beslissingen.

Mw. mr. I.J.M. Schepens

Arnhem, 25 september 2018

Jeugdbescherming Gelderland - Velperweg 75 - 6824 HH Arnhem – 088 7121212