Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

25 268

Zelfstandige bestuursorganen

Nr. 145

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 juli 2017
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
31 maart 2017 over de verslagen voor de beoordeling van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het functioneren van de zelfstandige
bestuursorganen De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) (Kamerstuk 25 268, nr. 143)
De vragen en opmerkingen zijn op 18 mei 2017 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 17 juli 2017 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De griffier van de commissie,
Berck

kst-25268-145
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met enige teleurstelling kennisgenomen van de verslagen met de beoordeling van de doelmatigheid en
doeltreffendheid van DNB en de AFM. Zeker nu de betrokken sectoren de
volledige toezichtkosten en dus de kosten van de zelfstandige bestuursorganen DNB en de AFM moeten betalen, is de doelmatigheid des te meer
van belang. Er zijn immers ook regelmatig klachten over de hoogte van de
toezichtkosten in de financiële sector. Dat laat onverlet dat goed en
voldoende toezicht van groot belang is.
De leden van de VVD-fractie hebben al eerder zorgen geuit over hoe tot
een oordeel gekomen kan worden over het functioneren van DNB en de
AFM bij het schriftelijk overleg over kostenkaders DNB en de AFM
2017–2020. De Minister wilde toen niet weten van bijvoorbeeld een
nauwere samenwerking tussen DNB en de AFM in ondersteunende en
staffuncties die zou kunnen bijdragen aan een verdere reductie van de
kosten, te denken valt hierbij aan een gezamenlijke «back office» voor
personeelszaken, financiën en control, inkoop, etc. Waarom zijn dit soort
aspecten niet meegenomen en/of gewogen in dit onderzoek?
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of op basis van deze verslagen
en informatie kan worden geconcludeerd dat DBN en de AFM doelmatig
werken. De centrale vraag is dan immers of je met bijvoorbeeld 10% of
20% minder kosten niet ook dezelfde resultaten zou hebben kunnen
bereiken. Waarom is daar niet naar gekeken? Waarom is er gekozen voor
deze opzet van het onderzoek en de verslagen? Het is vooral ook een heel
lange beschrijving van veel zaken die al bekend zijn. Waarom is er niet
voor gekozen om ook met de ondertoezichtgestelden en de adviserende
panels te praten over de doelmatigheid en doeltreffendheid van DNB en
de AFM? Is de Minister bereid dat alsnog te doen c.q. de rapporten te
bespreken met de ondertoezichtgestelden en de adviserende panels?
De Minister heeft de AFM en DNB wel een financiële taakstelling opgelegd
voor de komende jaren. De leden van de VVD-fractie vinden dat terecht.
Maar waarop is de taakstelling dan gebaseerd, waar zit ruimte voor
verbetering en hoe kan die taakstelling gerealiseerd worden in de
komende jaren?
Waarom is er niet ook gekozen voor een benchmark met toezichthouders
in andere landen om de doelmatigheid te kunnen bepalen? Is de Minister
bereid dit alsnog te gaan doen? Zo nee, waarom niet? Of ook een meer
financiële en cijfermatige benadering van de doelmatigheid, al dan niet
voor een aantal processen? Is de Minister bereid dit alsnog te gaan doen?
Zo nee, waarom niet?
Welke prikkels zijn er ingebouwd om DNB en de AFM doelmatig te laten
werken?
De verslagen hebben betrekking op de periode 2010 t/m 2015. De
verslagen zijn pas op 31 maart 2017 naar de Tweede Kamer verzonden.
Waarom heeft het zo lang geduurd?
De leden van de VVD-fractie lezen verder dat niet gekozen is om te kijken
naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het financieel toezicht zelf.
Maar als niet gekeken is naar de doeltreffendheid van het financieel
toezicht zelf, hoe kan je dan wel tot het oordeel komen dat DNB en de
AFM doeltreffend hebben gefunctioneerd? Het één hangt toch samen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

2

het ander? Nu zou het blijkbaar zo kunnen zijn dat DNB en de AFM
doeltreffend functioneren, terwijl het financiële toezicht niet doeltreffend
is? Dat is toch niet uit te leggen? Hoe en wanneer wordt dan wel de
doeltreffendheid van het financiële toezicht bepaald?
Waarom is alleen gekeken naar de taken van DNB als onafhankelijk
toezichthouder en worden de stelseltaken van DNB buiten beschouwing
gelaten? Ook daarvoor is de doelmatigheid en doeltreffendheid toch van
belang?
De leden van de VVD-fractie lezen dat er vanuit de sector kritische
geluiden zijn over de ruime taakopvatting door DNB. Op pagina 27 van het
verslag wordt daar één korte alinea aan gewijd. Er wordt echter verder
niets mee gedaan. Waarom niet? Waar gaat DNB volgens de geluiden te
ver in haar taakopvatting? En in hoeverre spoort dit met de wettelijke
taken van DNB? Wat gaat de Minister doen met die kritische geluiden?
De leden van de VVD-fractie vinden het goed en logisch dat DNB
intensiveringen zoveel mogelijk opvangt binnen het bestaande begrotingskader door herprioritering, een interne taakstelling en mogelijke
versoberingen. In hoeverre is dit voor de AFM ook het geval? In bijlage VII
van het AFM-rapport wordt de prioriteitstelling omschreven. In hoeverre
slaagt de AFM erin om te herprioriteren zonder dat de kosten teveel
oplopen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat bij de AFM 355 fte bezig zijn met
toezicht en 229 met toezichtondersteuning en bedrijfsvoering. Voor DNB
gaat het om 579,7 fte primaire activiteiten en 208,9 fte ondersteunende
activiteiten. Vooral de verhouding tussen toezicht en ondersteuning bij de
AFM lijkt erg ongunstig. Kan er een verdere uitsplitsing worden gegeven
van wat er onder de verschillende activiteiten valt, want transparantie
over de inzet van middelen is van belang? Hoe is deze verhouding bij deze
toezichthouders ten opzichte van andere toezichthouders?
De Minister van Financiën en de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zijn ervoor verantwoordelijk om de (groei van) de toezichtkosten
nauwlettend in de gaten te houden. Wat hebben de Ministers daar de
afgelopen jaren concreet aan gedaan?
In de verslagen wordt vermeld dat de overheidsbijdrage is afgeschaft voor
de bekostiging van het financiële toezicht. Waarom wordt hier ook niet de
voorlichting van de afdeling advisering van de Raad van State genoemd
met betrekking tot de kosten voor de handhaving, toezicht en keuring
door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de gevolgen
daarvan?
De leden van de VVD-fractie lezen dat DNB de kritiek op het toetsingsproces met betrekking tot transparantie en rechtsbescherming van
kandidaten, ter harte heeft genomen en vanaf medio 2015 een aantal
maatregelen ter verbetering heeft doorgevoerd. Om welke maatregelen
gaat het hier?
In de tweede helft van 2016 heeft het kabinet bij een schriftelijk overleg
over de toezichtkosten van DNB en de AFM in antwoorden op vragen van
de leden van de VVD-fractie over de voorlichting van de Raad van State
over toezichtkosten bij de NVWA, aangegeven dat er een interdepartementale werkgroep is ingesteld die zal bezien welke betekenis de
voorlichting heeft voor het kabinetsbeleid over de doorberekening van
toezicht- en handhavingskosten zoals neergelegd in het rapport Maat
Houden 2014. Wanneer kan de werkgroep haar bevindingen presenteren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

3

en het kabinetsstandpunt geformuleerd worden? Lukt dit nog voor de
zomer van 2017? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de verslagen
inzake de beoordeling van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het
functioneren zelfstandige bestuursorganen DNB en de AFM.
Naar aanleiding van het genoemde punt brengen de leden van de
PVV-fractie het volgende naar voren.
Allereerst merken de leden van de PVV-fractie op dat de Minister aangeeft
dat de AFM, na de constatering van tekortkomingen bij de toetsing door
de AFM van de herbeoordeling van rentederivatendossiers door banken,
verdere verbeteringen op het gebied van o.a. kwaliteitsbewaking en
project governance heeft doorgevoerd. De leden van de PVV-fractie
vragen om een update van de verbeteringen die door de AFM zijn
doorgevoerd op dit gebied. Zijn alle fouten die in het verleden door de
AFM zijn gemaakt inmiddels rechtgezet?
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat er een tabel in het
verslag is opgenomen waarin een overzicht wordt gegeven van de
vergoedingen die de leden van het bestuur in de periode 2010–2015
hebben ontvangen. Kunt u tevens een overzicht geven van de nevenfuncties van deze bestuursleden en de bijbehorende vergoedingen in de
periode 2010–2015? Wat is de laatste update hiervan? Op de website van
de AFM zijn de nevenfuncties namelijk voor het laatst in januari 2017
bijgewerkt.
Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie ook om een overzicht van
de declaraties van de bestuursleden in de tweede helft van 2016. Op de
website van de AFM zijn de declaraties van bestuursleden namelijk niet
meer bijgewerkt.
Kunt u tevens hetzelfde overzicht van de nevenactiviteiten en declaraties
van de bestuursleden van DNB weergeven?
Voorts stellen de leden van de PVV-fractie vast dat de AFM aangeeft dat
de afschaffing van de overheidsbijdrage in 2015 ertoe heeft geleid dat
onder toezicht staande entiteiten kritischer zijn geworden over de kosten
van het toezicht. De leden van de PVV-fractie vragen de Minister hier
nader op in te gaan. Waar blijkt dit uit en heeft de AFM bijvoorbeeld
veranderingen aangebracht in de kosten van het toezicht?
Daarnaast merken de leden van de PVV-fractie op dat de Minister aangeeft
dat de AFM in de periode 2010–2015 doeltreffend en doelmatig als
zelfstandig bestuursorgaan functioneerde. De leden van de PVV-fractie
willen weten hoeveel onvolkomenheden er bij de AFM zijn vastgesteld,
welke dit zijn en welke verbeteringen de AFM zou kunnen doorvoeren.
Waar blijkt uit dat de AFM doelmatig en doeltreffend heeft gefunctioneerd? Hetzelfde willen de leden van de PVV-fractie weten over DNB.
Ten slotte merken de leden van de PVV-fractie op dat de Minister aangeeft
dat het financieel toezichtlandschap als gevolg van Europese autoriteiten
die nieuw of nadrukkelijker aanwezig zijn, minder overzichtelijk is
geworden. De leden van de PVV-fractie vragen op welke wijze het
toezichtlandschap minder overzichtelijk is geworden en hoe DNB en de
AFM hiermee omgaan. Voorts stelt de Minister vast dat dit de samenwerking tussen DNB en de AFM heeft gecompliceerd. De leden van de
PVV-fractie willen weten op welke wijze dit de samenwerking tussen DNB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

4

en de AFM heeft gecompliceerd. Welke oplossingen zijn hiervoor
aangedragen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de beoordeling van de doelmatigheid en doeltreffendheid van de
AFM en DNB. Zij zijn tevreden over het gegeven dat deze belangrijke
organen voor de betrouwbaarheid van het financiële stelsel voldoende
functioneren. Zij hebben hierover geen nadere vragen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de vijfjaarlijkse
verslagen van de AFM en DNB. De leden hebben hier enkele vragen over.
De leden lezen dat de conclusie voor zowel de AFM als DNB is dat zij
doelmatig en doeltreffend te werk gaan en dat voorzetting als zelfstandig
bestuursorganen (ZBO) daarom in de rede ligt. De leden vragen de
Minister of er buiten deze conclusie ook andere zaken zijn onderzocht en
of er bijvoorbeeld andere aanbevelingen boven zijn gekomen in de beide
onderzoeken? Waarom wel of niet? En zo ja, welke aanbevelingen zijn dat
en wat zullen de AFM en DNB hiermee gaan doen? Kan de Minister ook
toelichten wat de toekomstdoelen van de AFM en DNB zijn in de komende
vijf jaar? Zodat er bij het volgende vijfjaarlijks verslag gekeken kan worden
of deze doelen behaald zijn?
De leden vragen of de Minister heeft overwogen om een andere partij, die
minder nauw betrokken is bij de ZBO’s dan het Ministerie van Financiën,
een dergelijk onderzoek te laten uitvoeren? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
waarom is ervoor gekozen dat het Ministerie van Financiën dit vijfjaarlijkse onderzoek (geheel) zelf uitvoert?
De leden hebben nog enkele vragen over het vijfjaarlijksverslag van DNB.
DNB heeft een cultuuromslag moeten maken en ook de steeds meer
Europese ontwikkelingen in regelgeving hebben invloed op de werkwijze
van DNB. Hoe gaat DNB hier in de toekomst om met een steeds internationaler wordende wereld? Is de cultuuromslag en wijziging in organisatie
die reeds is gedaan hiervoor voldoende of zijn hier nog verbetermogelijkheden?
Het toezicht van DNB wordt meer opgezet met open normen en principle
based. Kan de Minister toelichten of dit een soortgelijke trend is als wat
wordt gezet met het horizontaal toezicht door de Belastingdienst?
De leden zien dat de toezichtkosten trustkantoren toenemen in 2015, is dit
een trend die doorgezet wordt? Welke rol zal DNB op zich nemen met de
aanpak van belastingontwijking?
Klopt het dat er geen toezichtkosten gemaakt worden voor casino’s?
Waarom niet?
Wat verklaart de toename in intrekken van vergunningen in de leven-,
schade- en natura uitvaartverzekeringen?
De leden van de D66-fractie hebben ook een aantal vragen over het
vijfjaarlijksverslag van de AFM. De leden lezen dat de AFM haar interne
organisatie heeft aangepast zodat de organisatie wendbaarder werd en
met minder kosten en meer resultaat kon behalen. Is de interne organisatie nu voldoende aangepast of wordt er de komende jaren nog een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

5

verbeterslag gemaakt? Waarom is dit wel of niet nodig en wat zou er nog
verbeterd kunnen worden?
Daarnaast lezen de leden dat de AFM meer transparanter is geworden.
Kan de Minister toelichten of hierbij eenzelfde afweging speelt als bij DNB
waarbij transparantie en geheimhouding elkaar soms bijten? Hoe gaat de
AFM hiermee om en is dit dezelfde manier als DNB dit doet?
De samenwerking tussen DNB en de AFM lijkt lastiger te worden nu de
ECB er door het SSM als toezichthouder bijgekomen is. Kan de Minister
toelichten waarom samenwerking tussen DNB en de AFM lastiger is
geworden met de komst van de ECB als toezichthouder? De medewerkers
van DNB willen de samenwerking met de AFM houden zoals deze is. Bij
de AFM zien ze dat het steeds ingewikkelder wordt. Kan de Minister
toelichten hoe de AFM en DNB samen kunnen blijven werken en hoe dat
geborgd zal worden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
verslagen betreffende het functioneren van DNB en de AFM. Deze leden
hebben daarover de volgende vragen en opmerkingen.
Algemeen
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het toezicht op de
financiële sector bekostigd zou moeten worden door de overheid, en
maakt zich zodoende zorgen over het feit dat de overheidsbijdrage is
afgeschaft. Hoe beoordeelt het kabinet de gevolgen van de afschaffing
van de overheidsbijdrage aan de AFM en DNB voor het functioneren van
deze ZBO’s en het toezicht op de financiële sector? Is er een evaluatie
gemaakt van de gevolgen van dit beleid, en zo ja, wat zijn de resultaten
hiervan? Erkent het kabinet dat er als gevolg hiervan onwenselijke
afhankelijkheid is ontstaan van de financiële sector? Waarin komt dit tot
uiting? Is het te billijken dat pensioenspaarders meebetalen aan het
overheidstoezicht op de pensioenfondsen? En dat rekeninghouders dit
moeten doen voor hun bank? Overweegt het kabinet de overheidsbijdrage
derhalve opnieuw in te voeren? Waarom wel/niet?
Kan het kabinet aangeven in hoeverre de Brexit gevolgen gaat hebben
voor de taakstelling en werklast van beide ZBO’s? In hoeverre worden
DNB en de AFM op de hoogte gehouden en geconsulteerd over de
onderhandelingen met het VK en de gevolgen voor het Europese en in het
bijzonder Nederlandse financiële landschap en het toezicht op Britse
banken en andere financiële instellingen die op Nederlandse bodem actief
zijn? Welke samenwerking met de Europese toezichtsorganen wordt er
voorzien, en zijn de AFM en DNB voldoende geëquipeerd om met deze
ontwikkelingen om te gaan?
Welke aanbevelingen uit de rapporten van de commissie-De Wit betreffende de AFM en DNB zijn in de ogen van het kabinet nog niet of
onvoldoende geïmplementeerd?
AFM
Hoe beoordeelt het kabinet het feit dat de AFM zich in de afgelopen
periode nadrukkelijker heeft ingezet voor het belang van de eindgebruiker
(consument en belegger)? In hoeverre is dit ten koste gegaan van andere
activiteiten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

6

Kan het kabinet een inhoudelijke reactie geven op de volgende opmerking
uit het verslag inzake AFM: «In de literatuur en ook in de evaluatie van de
in artikel 4:24a Wft opgenomen algemene zorgplicht (zie paragraaf 3.5) is
enige kritiek geuit over de mate van rechtsbescherming tegen de
publicatie van opgelegde boetes»?
De taakuitbreiding van de AFM als gevolg van Europese regelgeving is
zeer fors geweest, zo constateren de leden van de SP-fractie. Kan het
kabinet aangeven of zij risico’s of problemen voorziet voor de taakstelling
van de AFM met het oog op Europese financiële wetgeving die de
komende jaren beoordeeld en geïmplementeerd moet worden, en daarbij
verwijzen naar de desbetreffende Commissievoorstellen, verordeningen
en richtlijnen?
Kan het kabinet reageren op de opmerking van de AFM dat zij op
internationaal niveau het belang van gedragstoezicht benadrukt? In
hoeverre is het gedragstoezicht sinds het uitbreken van de crisis volgens
de regering in voldoende mate geborgd op Europees niveau, en welke
verbeteringen zijn mogelijk?
Hoe beoordeelt het kabinet de ambitie van de AFM om een datagedreven
toezichthouder te worden, met name vanwege het belang van deugdelijke
regulering van kapitaalmarkten die in de Europese context steeds
belangrijker worden? Heeft de AFM hiertoe voldoende middelen en
toegang tot data?
Kan het kabinet reageren op de opmerking van de AFM dat zij graag
gezien dat de invoering van de Wet bekostiging financieel toezicht zou
zorgen voor meer stabiliteit in de heffingen aan onder toezicht staande
entiteiten?
Kan het kabinet aangeven in hoeverre de AFM in voldoende mate
samenwerkt met instanties zoals de Consumentenbond, de vakbonden,
het Kifid, etc. inzake het op de markt brengen van nieuwe financiële
producten en de afhandeling van gedupeerden? Welke invloed heeft de
AFM als het gaat om het weren van nieuwe financiële producten op de
Europese markt?
Hoe beoordeelt het kabinet de stijging van salarissen in de afgelopen vijf
jaar bij de AFM? Is deze volledig toe te schrijven aan het toegenomen
aantal fte’s?
Ziet het kabinet, naast de versterkte inzet op het ontvangen van signalen,
nog andere redenen voor de toename van het aantal signalen die de AFM
ontvangt? Beoordeelt het kabinet deze stijging als zorgelijk?
Kan het kabinet ingaan op de constatering van de AFM dat het moeilijk
blijft dat de organisatie melders geen terugkoppeling kan geven over wat
er exact is gedaan met hun melding? Welke verbetering is hier denkbaar?
Hoe beoordeelt het kabinet de verhouding tussen informele en formele
maatregelen die de AFM treft?
Kan het kabinet de Kamer een overzicht doen toekomen van alle gepubliceerde boetes die de AFM heeft uitgedeeld?
Gezien de aanpak van het rentederivatendossier dat, onder meer bij ABN
Amro, steeds meer vertraging oploopt, ziet het kabinet een rol weggelegd
voor de AFM om zorgvuldige afhandeling te versnellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

7

Kan het kabinet aangeven in hoeverre de AFM anticipeert op de komst
van de kapitaalmarktunie, en een overzicht geven van relevante activiteiten die de AFM op dit gebied ontplooit?
Kan het kabinet een oordeel vellen over het feit dat de consument zelden
een zaak wint bij het klachteninstituut Kifid, terwijl het aantal schikkingen
is toegenomen?
DNB
Kan het kabinet reageren op de conclusie uit het verslag betreffende DNB
dat het financieel toezichtlandschap als gevolg van Europese autoriteiten
die nieuw of nadrukkelijker aanwezig zijn, minder overzichtelijk en soms
minder efficiënt is geworden? Welke risico’s ziet het kabinet als gevolg
van deze ontwikkeling, en welke oplossingen liggen er in het verschiet?
In hoeverre acht het kabinet het een probleem dat de samenwerking
tussen DNB en de AFM complexer is geworden als gevolg van de rol van
het SSM in het toezicht? Zijn er potentiële obstakels in de samenwerking
tussen beide toezichthouders die de taken van de AFM en DNB onder druk
zetten?
Kan het kabinet een reactie geven op het feit dat medewerkers van DNB
kritiek hebben geuit over de hoeveelheid nieuwe regels die zijn ingegeven
vanuit de EU, gezien de Europeanisering en harmonisering leidt tot meer
afstemming, meer coördinatie, en meer contact in Europees verband? Hoe
wordt er met deze klachten omgegaan, en welke oplossingen zijn er voor
eventuele problemen gevonden? Hoe beoordeelt het kabinet de oplossingen die DNB heeft aangedragen, bijvoorbeeld als het gaat oom in de
on-site teams meer met andere landen te mixen?
Kan het kabinet reageren op de kritiek in het rapport wat betreft het
kostenkader?
II Reactie van de Minister
De leden van de VVD-fractie vragen naar de redenen achter de gekozen
opzet van de verslagen. Zo vragen zij zich af waarom zaken als een
gezamenlijke inkoop door de toezichthouders niet zijn meegenomen in
deze verslagen. Ook vragen zij of op basis van deze verslagen en
informatie kan worden geconcludeerd dat DNB en de AFM doelmatig
werken. Ook de leden van de PVV-fractie willen weten waaruit blijkt dat de
toezichthouders doelmatig en doeltreffend hebben gefunctioneerd.
Voor de beoordeling van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het
functioneren van DNB en de AFM zijn de zes principes van goed toezicht
uit de toezichtvisie «Minder last, meer effect; Zes principes van goed
toezicht» als uitgangspunt genomen: selectief, slagvaardig, samenwerkend, onafhankelijk, transparant en professioneel.1 Daarbij is gekeken
naar de organisatie van de toezichthouders, een aantal relevante
ontwikkelingen uit de periode 2010–2015 en naar de wijze waarop zij in die
periode verantwoording hebben afgelegd over hun toezicht en de
resultaten daarvan. Er zijn gesprekken gevoerd met verschillende DNB-ers
en AFM-ers. Ook zijn verschillende documenten, waaronder de bevindingen van externe reviews van het IMF en verschillende externe
commissies (o.a. De Wit en Ottow), geraadpleegd. Door deze verschillende invalshoeken ontstaat een breed en gevarieerd beeld van de

1

Kamerstuk 27 831, nr. 15. «Minder last, meer effect; Zes principes van goed toezicht», Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

8

doelmatigheid en doeltreffendheid van het functioneren van de toezichthouders op basis waarvan tot een oordeel is gekomen.
Zoals ook in de verslagen is aangegeven, is de term «doelmatig» een
relatief begrip; prestaties of effecten zijn meer of minder doelmatig
gerealiseerd vergeleken met een soortgelijke organisatie of ten opzichte
van een situatie in het recente verleden. Absolute uitspraken doen over de
doelmatigheid is dan ook moeilijk. In de verslagen wordt onder meer
gekeken naar wat de toezichthouders in de periode 2010–2015 hebben
ondernomen in het kader van doelmatigheid. De AFM heeft bijvoorbeeld
haar interne organisatie op bepaalde onderdelen aangepast om zo meer
wendbaar te worden en de kosten van haar bedrijfsvoering te verlagen.
Ook heeft zij een Chief Operations Officer (COO) aangesteld die – onder de
verantwoordelijkheid van het bestuur – belast is met de centrale
aansturing van de bedrijfsvoering. DNB voert eveneens veranderingen
door in haar interne organisatie en werkt aan kostenreductie en modernisering van het intern bedrijf met een besparingsdoelstelling van 20% in
haar meerjarenplan 2016–2020.
Ook in de komende periode wordt gekeken naar mogelijkheden om
doelmatiger zijn. De leden van de VVD-fractie noemen gezamenlijke
inkoop als voorbeeld. De COO van de AFM en de secretarisdirecteur van
DNB onderzoeken in hoeverre samenwerking met elkaar en met derden
op dit terrein kan bijdragen aan schaalvoordelen en verdere verlaging van
de bedrijfsvoeringkosten.
De leden van de VVD-fractie willen weten waarom er niet met de onder
toezicht staande financiële ondernemingen en de adviserende panels is
gepraat over de doelmatigheid en doeltreffendheid van DNB en de AFM.
Ook vragen zij de Minister of hij bereid is dat alsnog te doen c.q. de
verslagen met genoemde groepen te bespreken.
Deze verslagen betreffen een oordeel van de Minister over de doelmatigheid en doeltreffendheid van het functioneren van de zelfstandige
bestuursorganen, en daarmee over de publieke taakuitoefening in de
huidige vorm. Uiteraard is bij het opstellen van de verslagen rekening
gehouden met relevante signalen uit de financiële sector waaronder ook
entiteiten waarop DNB en de AFM toezicht houden. Deze signalen komen
onder andere naar voren in consultatiereacties van wet- en regelgeving.
Daarnaast is het ministerie toehoorder bij de adviserende panels waarin
representatieve vertegenwoordigingen van financiële ondernemingen
twee maal per jaar met de betreffende toezichthouder spreken over o.a.
de kosten van het toezicht, de visie, doelen en prestaties van de toezichthouder.
De leden van de VVD-fractie willen weten waarop de financiële
taakstelling die aan de toezichthouders is opgelegd, is gebaseerd, waar er
ruimte is voor verbetering en hoe de taakstelling gerealiseerd kan worden
in de komende jaren. Zij willen weten welke prikkels zijn ingebouwd om
DNB en de AFM doelmatig te laten werken.
De toezichthouders hebben een taakstelling van 1,75% per jaar, hetgeen
de totale taakstelling binnen de kostenkader 2017–2020 op 7% brengt. Hoe
zij die taakstelling invullen, is aan de toezichthouders zelf. Wel is
afgesproken dat een versobering van de arbeidsvoorwaarden hier in ieder
geval onderdeel van uitmaakt. De taakstelling binnen de kostenkaders
leidt ertoe dat de toezichthouders prioriteiten stellen ten aanzien van het
toezicht en de bedrijfsvoering. De wijze waarop de toezichthouders
invulling geven aan de opgelegde taakstelling wordt in reguliere
gesprekken over de begroting en jaarrekening van de AFM respectievelijk
de zbo begroting en verantwoording van DNB besproken met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

9

Ministerie van Financiën en het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Bij de vaststelling van de taakstelling voor de toezichthouders is gekeken
naar de taakstellingen die opgelegd zijn aan vergelijkbare uitvoeringsorganisaties op grond van bezuinigingsplannen van de kabinetten Rutte I en
II. Gedurende de huidige kabinetsperiode is op basis van onder meer een
SEO-onderzoek2 ervoor gekozen bij uitvoeringsorganisaties zoals de ACM,
Rijkswaterstaat e.d. jaarlijks een efficiencytaakstelling van 1,5% in te
boeken. Ook blijkt uit een CBS-onderzoek3 dat de arbeidsproductiviteit bij
de financiële dienstverlening over de afgelopen jaren met 1,1% per jaar
gestegen is. De toezichthouders zijn bezig met ICT-investeringen,
waardoor de arbeidsproductiviteit van de toezichthouders in de komende
jaren geleidelijk verder zal oplopen.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister waarom er niet gekozen is
voor een benchmark met buitenlandse toezichthouders en of een meer
financiële en cijfermatige benadering van de doelmatigheid bestaat. Zij
wil weten of de Minister bereid is dit alsnog te doen.
Eerder werd al opgemerkt dat de term «doelmatig» een relatief begrip is;
prestaties of effecten zijn meer of minder doelmatig gerealiseerd
vergeleken met een soortgelijke organisatie of ten opzichte van een
situatie in het recente verleden. De inrichting en governance van het
toezicht en de centrale bank verschillen tussen lidstaten, waardoor er
geen identieke organisaties zijn. Hierdoor is een cijfermatige één op één
vergelijking met een prudentiële toezichthouder uit een andere lidstaat
lastig. Wel vindt in verschillende externe reviews een beoordeling van de
effectiviteit van het toezicht onder andere plaats aan de hand van
internationale standaarden van toezicht die door BCBS, IAIS en IOSCO zijn
opgesteld. De naleving door DNB en de AFM van deze standaarden is
onlangs door het IMF beoordeeld in haar FSAP-onderzoek. Verder vinden
in internationaal verband (EBA, EIOPA, ESMA, FSB) regelmatig peer
reviews plaats, waarin toezichthouders de belangrijkste ontwikkelingen en
best practices met elkaar delen. Tot slot vindt in het kader van het SSM
een verdere harmonisatie van internationale toezichtpraktijk plaats.
De leden van de VVD-fractie willen weten waarom de verslagen niet
eerder naar de Tweede Kamer zijn verzonden.
De verslagen hebben betrekking op de periode van 2010 tot en met 2015.
Het eerste kwartaal van 2016 is gestart met het opstellen van deze
verslagen die in het eerste kwartaal van 2017 naar zowel de Tweede
Kamer als de Eerste Kamer zijn gestuurd. Het opstellen van de verslagen
heeft dus in totaal ongeveer een jaar geduurd. In die periode is een opzet
voor de verslagen vastgesteld, een documentenstudie uitgevoerd, heeft
een selectie van onderwerpen plaatsgevonden, zijn gesprekken gevoerd
met verschillende medewerkers van verschillende afdelingen binnen de
AFM en DNB, heeft de gebruikelijke hoor en wederhoor plaatsgevonden,
en zijn de daadwerkelijke verslagen opgesteld. Hier speelt ook mee dat de
verslagen in concept worden opgesteld door medewerkers die een vol
werkpakket hebben en hun werkzaamheden vrijwel continu moeten
herprioriteren. In de periode van 2010 tot en met 2015 hebben zich veel
relevante gebeurtenissen voorgedaan op het terrein van de financiële
markten, zoals de aanpassing van de governance, de invoering van veel
nieuwe wet- en regelgeving en de invoering van het SSM. Het is daarom
passend geacht deze periodieke verplichting uit de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen zorgvuldig na te komen, genoemde gebeurtenissen
daarin te betrekken en daar voldoende tijd voor te nemen.
2
3

http://www.seo.nl/uploads/media/2012-45_Prikkels_voor_productiviteit.pdf.
https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2015/53/productiviteit-in-nederland-2002-2014economische-groei-productiviteit-en-de-crisis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

10

De leden van VVD-fractie vragen waarom niet gekeken is naar de
doelmatigheid en doeltreffendheid van het financieel toezicht zelf, en
willen weten hoe dan toch tot het oordeel kan worden gekomen dat de
toezichthouders doeltreffend hebben gefunctioneerd. Zij vragen zich af
hoe en wanneer dan wel de doeltreffendheid van het financieel toezicht
wordt bepaald.
De zelfstandige bestuursorganen DNB en de AFM houden onafhankelijk
toezicht door onafhankelijke oordeelsvorming ten aanzien van individuele
gevallen op grond van specifieke deskundigheid. DNB en de AFM staan
op afstand van de Minister van Financiën. Deze verslagen zien op de
vraag of de toezichthouders voldoende doelmatig en doeltreffend
functioneren om de publieke taakuitoefening (d.w.z. het financieel
toezicht) in de vorm van een zelfstandig bestuursorgaan voor te zetten, of
dat wellicht een andere vorm, zoals een agentschap of een dienstonderdeel van het ministerie, beter zou zijn. De vraag of financieel toezicht
zelf doelmatig en doeltreffend is valt buiten de ministeriële verantwoordelijkheid en buiten de scope van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. De versterkte rol van het interne toezicht binnen DNB en de AFM
(de raad van commissarissen respectievelijk de raad van toezicht), de
interne kwaliteitsbewaking en diverse externe evaluaties zijn evenwel
middelen om de doelmatigheid en doeltreffendheid van het toezicht als
zodanig te waarborgen.
De leden van de VVD-fractie willen weten waarom het verslag m.b.t. DNB
niet ziet op (de doelmatigheid en doeltreffendheid van) de monetaire
taken van DNB.
Het verslag m.b.t. DNB ziet enkel op DNB als zelfstandig bestuursorgaan.
De monetaire taken waarmee DNB als onderdeel van het Europees Stelsel
van Centrale Banken belast is ter uitvoering van het Verdrag betreffende
de werking van de Europese Unie vallen buiten de scope van dit verslag,
omdat de Minister geen verantwoordelijkheid draagt voor DNB als
centrale bank. DNB is als centrale bank op grond van Europese vereisten
onafhankelijk.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de kritische geluiden waarnaar
wordt verwezen in het verslag aangaande DNB. Zij willen weten waarom
er in het verslag verder niets met de kritiek wordt gedaan en wat de
Minister met deze kritiek gaat doen. De leden van de VVD-fractie vragen
waar DNB volgens de geluiden te ver zou gaan in haar taakopvatting en of
dit spoort met de wettelijke taken van DNB.
De verslagen kijken terug op de periode 2010–2015. In die periode hebben
zich veel ontwikkelingen voorgedaan: veel nieuwe Europese en nationale
regelgeving, taakuitbreiding, etc. Deze ontwikkelingen worden in de
verslagen besproken, waarbij ook kort wordt ingegaan op kritiek op de
toezichthouders. In het geval van DNB menen sommigen dat zij een ruime
taakopvatting heeft. Hier wordt op pagina 27 van het verslag m.b.t. DNB
op ingegaan: «Uit de sector zijn wel enkele kritische geluiden gekomen
over de – volgens haar – ruime taakopvatting door DNB. DNB zou in het
toezicht de grenzen van haar wettelijke bevoegdheden volgens een
enkeling opzoeken of zelfs overschrijden. Ook zou DNB aandacht hebben
voor zaken die niet direct in haar takenpakket vallen en die niet aan de
externe maar aan de interne toezichthouders zijn (zoals de sinds de crisis
toegenomen aandacht voor de besturing van een financiële instellingen,
gedrag en cultuur).» De wettelijke doelstellingen die aan DNB zijn
opgelegd op het gebied van solide financiële instellingen en financiële
stabiliteit brengen een ruime verantwoordelijkheid met zich mee.
Bovendien heeft het prudentiële toezicht sinds de financiële crisis, door de
vergrote aandacht voor cultuur, gedrag, bedrijfsmodellen en strategie, ook
een breder perspectief gekregen. Uit het verslag volgt dat DNB waarde
hecht aan het afleggen van publieke verantwoording over haar werkzaam-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

11

heden en dat zij transparanter is geworden over haar toezicht, doelstellingen, activiteiten en over de resultaten van haar toezicht. Dat is een
positieve ontwikkeling.
De leden van de VVD-fractie willen weten of intensiveringen bij de AFM,
net als bij DNB, ook zoveel mogelijk moeten worden opgevangen binnen
het bestaande begrotingskader. Ook willen zij weten in hoeverre de AFM
erin slaagt te herprioriteren zonder dat de kosten te veel oplopen.
Op 8 juli 2016 is ten aanzien van de zbo-toezichttaken van de toezichthouders het meerjarig financieel kader voor de boekjaren 2017 tot en met
2020 openbaar gemaakt.4 Hierin is rekening gehouden met intensiveringen (zie hieronder). Binnen de flexibele schil bestaat (na 2017) ruimte
voor onvoorziene intensiveringen die de toezichthouder niet binnen het
basisbedrag kan opvangen. Met de flexibele schil is beoogd enige
bestuurlijke rust te creëren door vooraf een zekere mate van flexibiliteit in
te bouwen in het kostenkader.
De AFM wordt geacht haar activiteiten binnen het kostenkader te
realiseren, zodat zij prioriteiten stelt in de activiteiten die zij ontplooit. De
AFM stelt jaarlijks haar agenda en prioriteiten voor dat jaar vast en maakt
deze openbaar.5
Kostenkader DNB & AFM 2017–2020 (in miljoenen €)
2017

Basisbedrag
Taakstelling
Flexibele schil
Intensiveringen
Loon- en prijsbijstellingen
Meerjarenkader

2018

2019

2020

DNB
153,4
– 2,7
2,7
–

AFM
92,2
– 1,6
4
1,8

DNB
153,4
– 5,4
5
–

AFM
92,2
– 3,2
6
1,3

DNB
153,4
– 8,1
5,9
–

AFM
92,2
– 4,8
7
0,8

DNB
153,4
– 10,7
6,9
–

AFM
92,2
– 6,5
8
0,3

ntb

ntb

ntb

ntb

ntb

ntb

ntb

ntb

153,4

96,4

153

96,3

151,2

95,2

149,6

94

Kostenkader 2017–2020
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister om een verdere
uitsplitsing van wat er onder «toezicht», «toezichtondersteuning» en
«bedrijfsvoering» valt. Ook willen zij weten hoe de verhouding tussen
deze activiteiten is bij DNB en de AFM ten opzichte van andere toezichthouders.
In het geval van de AFM wordt onder «toezicht» verstaan: medewerkers
die zich direct bezighouden met het toezicht op de onder toezicht staande
entiteiten en dus primaire activiteiten verrichten. Het gaat hier om
toezichtafdelingen die bijvoorbeeld toezicht houden op de kapitaalmarkten, accountants en verslaggeving. De groep «toezichtondersteuning» bestaat uit medewerkers die directe ondersteuning bieden aan
de toezichtafdelingen en dus ook primaire activiteiten verrichten,
bijvoorbeeld de afdelingen Strategie, Beleid & Internationale Zaken,
Juridische Zaken en Communicatie. Onder «bedrijfsvoering» wordt bij de
AFM verstaan: IT, Informatiemanagement, het facilitaire bedrijf,
personeelsbeleid, financiën, bestuur en bestuursondersteuning; zij
houden zich bezig met secundaire ondersteunende activiteiten. In haar
jaarverslag over 20166 staan de definitieve cijfers over boekjaar 2016 en is
een nadere uitsplitsing opgenomen. In 2016 bedroeg het gemiddelde
aantal werknemers op fte-basis 603 (incl. inhuur), waarvan het overgrote
4

Kamerstuk 33 957, nr. 24. Deze brief is overigens ook naar de Eerste Kamer gestuurd
(Kamerstuk 33 957, F).
5
https://www.afm.nl/nl-nl/verslaglegging/agenda.
6
Te raadplegen via https://www.afm.nl/nl-nl/verslaglegging/jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

12

deel bestond uit fte’s die zich bezighielden met primaire activiteiten (464
in totaal). Het aantal fte’s dat zich bezighield met secundaire ondersteunde
activiteiten bedroeg in 2016 139.
In het verslag aangaande DNB wordt een tweedeling gehanteerd, waarbij
bepaalde onderdelen als primaire activiteiten worden aangeduid die bij de
AFM worden geduid als «toezichtondersteuning». Denk hierbij aan
juridische adviezen ten behoeve van de toezichtfunctie, beleid en externe
communicatie. Uit de zbo verantwoording van DNB over boekjaar 20167
volgt dat het aantal fte’s dat DNB in dat jaar heeft ingezet voor primaire
activiteiten 589,3 bedroeg, en dat het aantal fte’s dat zij op ondersteunende activiteiten heeft ingezet 192,2 bedroeg.
Een vergelijking tussen de verhouding toezicht, toezichtondersteuning en
bedrijfsvoering vormt geen onderdeel van de onderhavige verslagen.
De leden van de VVD-fractie willen weten wat de Minister van Financiën
en de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de afgelopen jaren
concreet hebben gedaan om de (groei van) de toezichtkosten nauwlettend
in de gaten te houden.
Bij het opstellen van hun (zbo) begroting houden de toezichthouders
rekening met het kostenkader. De Ministers van Financiën en van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid hebben een goedkeuringsbevoegdheid ten
aanzien van de vaststelling van de (zbo) begroting van de toezichthouders. De Ministers mogen hun goedkeuring onthouden wegens strijd
met het recht of het algemeen belang.8
In het kader van de (zbo) begrotingen vinden regulier gesprekken plaats
tussen de ministeries en de betreffende toezichthouder. Beheersing van
de toezichtkosten vormt onderdeel van deze gesprekken, evenals de wijze
waarop de toezichthouders invulling geven aan de taakstelling die uit het
kostenkader voortvloeit. In het huidige kostenkader 2017–2020 nemen de
toezichtkosten van DNB af, de jaarlijkse loon- en prijsbijstelling buiten
beschouwing latend, en is het voor de AFM reëel dat de toezichtkosten
vanaf 2018 dalen.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom in de verslagen niet wordt
verwezen naar de voorlichting van de Afdeling advisering van de Raad
van State aangaande de kosten voor handhaving, toezicht en keuring door
de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en de gevolgen daarvan. De
leden van de VVD-fractie willen bovendien weten wanneer de interdepartementale werkgroep die beziet welke betekenis deze voorlichting heeft
voor het kabinetsbeleid Maat Houden 2014 haar bevindingen presenteert
en het kabinetstandpunt geformuleerd kan worden.
In de verslagen is niet inhoudelijk ingegaan op bedoelde voorlichting van
de Afdeling advisering van de Raad van State omdat deze voorlichting in
september 2016 is uitgebracht en de verslagen zien op de periode 2010 tot
en met 2015. Bovendien was de voorlichting ten tijde van het opstellen
van de verslagen nog onderwerp van studie door een interdepartementale
werkgroep. Op 29 maart jl. heeft het kabinet bij brief aan uw Kamer laten
weten dat de uitgangspunten, grondslagen en beperkingen voor de
doorberekening van toezichts- en handhavingskosten zoals neergelegd in
Maat Houden 2014 gehandhaafd blijven.9
De leden van de VVD-fractie vragen naar de maatregelen die DNB heeft
genomen naar aanleiding van de kritiek op het toetsingsproces m.b.t.
transparantie en rechtsbescherming van kandidaten.

7

Te raadplegen via https://www.dnb.nl/binaries/ZBOVerantwoording2016_WEB_26042017_tcm46-356608.pdf.
8
Artikel 3 Wbft jo. artikel 29 Kaderwet zelfstandige bestuursorganen.
9
Kamerstuk 24 036, nr. 417.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

13

De toezichthouders hebben eind 2015 / begin 2016 verschillende versterkingen in het toetsingsproces doorgevoerd, zoals het betrekken van meer
senioriteit in het proces en het vergroten van de transparantie over het
proces. Vervolgens hebben zij de opzet van en de werkwijze bij de
geschiktheids- en betrouwbaarheidstoetsingen van bestuurders en
commissarissen laten onderzoeken door een onafhankelijke externe
commissie onder leiding van professor Ottow. Deze commissie concludeert dat met de opzet en werkwijze van het toetsingsproces adequaat
invulling wordt gegeven aan de wettelijke verplichting daartoe maar dat
dit proces op onderdelen verbeterd kan worden. Dit is voor beide
toezichthouders aanleiding geweest om de transparantie rondom deze
toetsingen te vergroten. Dat is gedaan door kandidaten meer informatie te
geven over het proces. En door de efficiëntie van het toetsingsproces te
verbeteren door verdere digitalisering. DNB en de AFM starten bovendien
een pilot met het betrekken van externe deskundigheid in het toetsingsproces. Daarnaast is het separate proces voor hertoetsingen verder
versterkt.10
De leden van de PVV-fractie vragen een update van verbeteringen die bij
de AFM zijn doorgevoerd na de constatering van tekortkomingen bij de
toetsing door de AFM van de herbeoordeling van rentederivatendossiers
door banken, en willen weten of alle fouten uit het verleden inmiddels zijn
rechtgezet.
De raad van toezicht van de AFM heeft naar aanleiding van de geconstateerde tekortkomingen het bureau Alvarez & Marsal aangesteld om een
onderzoek uit te voeren. De leerpunten die in het onderzoeksrapport11 van
dit bureau staan, vormden voor de AFM aanleiding om verbeteringen
door te voeren die aansluiten bij de strategieveranderingen gericht op het
versterken en vernieuwen van het toezicht. De AFM past een aantal
specifieke lessen uit het rentederivatenproject ook toe op andere
projecten. Een voorbeeld daarvan is het op kwartaalbasis centraal – op
bestuursniveau – monitoren van de risico’s van projecten. Verder versterkt
de AFM de inhoudelijke aansturing van medewerkers en krijgt het
bevorderen van persoonlijk leiderschap meer aandacht zodat
management en medewerkers opener communiceren.
De leden van de PVV-fractie vragen om een overzicht over de periode
2010–2015 alsmede een recent overzicht van de nevenfuncties van de
bestuursleden van de AFM en de directieleden van DNB, inclusief de
vergoedingen, evenals een overzicht van de declaraties van de bestuursleden van de AFM en DNB over de tweede helft van 2016.
Beide toezichthouders vermelden actuele nevenfuncties van hun
directieleden / bestuursleden (exclusief vergoedingen) op hun websites en
in hun jaarverslag. Ook het declaratiebeleid staat op de website van de
betreffende toezichthouder evenals de declaraties van de directieleden /
bestuursleden. Dit laatste gebeurt met een vertraging van een half jaar en
uiteraard met inachtneming van toepasselijke geheimhoudingsverplichtingen en veiligheid- en privacyoverwegingen. Declaraties van het bestuur
/ de directie worden gecontroleerd door de externe accountant van de
betreffende toezichthouder.
De leden van de PVV-fractie willen weten waaruit blijkt dat onder toezicht
staande entiteiten kritischer zijn geworden over de kosten van het
toezicht, en of de AFM hier iets aan heeft gedaan.
10

Zie ook de website van DNB: https://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsoverzicht-en-archief/
persberichten-2016/dnb350200.jsp en https://www.dnb.nl/nieuws/dnb-nieuwsbrieven/
nieuwsbrief-banken/nieuwsbrief-banken-maart-2017/index.jsp.
Kamerstuk 32 648, nr. 14.
11
Kamerstuk 31 311, nr. 172.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

14

Dit blijkt onder meer uit de verslagen van de adviserende panels.12 Tijdens
de halfjaarlijkse bijeenkomsten van deze panels, bestaande uit (representatieve vertegenwoordigers van) entiteiten die onder het toezicht van de
AFM staan alsmede de Consumentenbond, de Vereniging Eigen Huis en
de Vereniging van Effectenbezitters, gaat de AFM (maar ook DNB) met de
panelleden in gesprek over onder andere de kosten van het toezicht.
De leden van PVV-fractie willen weten hoeveel onvolkomenheden er bij
DNB en de AFM zijn vastgesteld, welke dit zijn en welke verbeteringen
DNB en de AFM zou kunnen doorvoeren.
Het doel van de verslagen is te bezien of de toezichthouders voldoende
doelmatig en doeltreffend functioneren om de publieke taakuitoefening
(d.w.z. het financieel toezicht) in de vorm van een zelfstandig bestuursorgaan voor te zetten, of dat wellicht een andere vorm beter zou zijn, en
de Eerste en Tweede Kamer daarover te informeren. Het betreft geen
onderzoek naar eventuele onvolkomenheden.
De leden van de PVV-fractie vragen op welke wijze het toezichtlandschap
minder overzichtelijk is geworden en hoe de toezichthouders daarmee
omgaan. Ook willen zij weten op welke wijze dit de samenwerking tussen
DNB en de AFM heeft gecompliceerd en welke oplossingen daarvoor zijn
aangedragen. Over deze samenwerking vragen de leden van de SP-fractie
in hoeverre het kabinet het een probleem acht dat deze complexer is
geworden als gevolg van de rol van het SSM in het toezicht. Ook willen de
leden van de SP-fractie weten of er potentiële obstakels zijn in de
samenwerking tussen de toezichthouders die hun taken onder druk zetten.
Ook de leden van de D66-fractie willen weten waarom de samenwerking
tussen DNB en de AFM lastiger is geworden met de komst van de ECB als
toezichthouder, en hoe geborgd zal worden dat DNB en de AFM samen
kunnen blijven werken.
Binnen het SSM is DNB in Nederland aangewezen als nationale competente autoriteit. De AFM maakt als gedragstoezichthouder geen rechtstreeks onderdeel uit van het SSM. De samenwerking verloopt via DNB en
de joint supervisory teams. Dat vraagt, vanwege de extra betrokken partij
en de bestaande verdeling van nationale en internationale bevoegdheden,
meer aandacht in de onderlinge samenwerking tussen DNB en de AFM.
Een aspect waarbij dit tot uitdrukking komt, is de informatie-uitwisseling
tussen de AFM en de ECB. De SSM-verordening biedt de ECB de
mogelijkheid een memorandum of understanding te sluiten met autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op markten voor
financiële instrumenten. Zoals al aangekondigd tijdens de parlementaire
behandeling van de Uitvoeringswet verordening bankentoezicht,13 heeft
de AFM recent een dergelijk memorandum of understanding met de ECB
gesloten waarin nadere afspraken zijn gemaakt.
De leden van de D66-fractie willen weten of er ook andere zaken onderzocht zijn dan de doelmatigheid en doeltreffendheid van het functioneren
van DNB en de AFM. Ook willen zij weten of, en zo ja welke, andere
aanbevelingen naar boven zijn gekomen en wat de toezichthouders
daarmee zullen doen.
Onderhavige verslagen zijn erop gericht te bezien of de toezichthouders
voldoende doelmatig en doeltreffend functioneren om de publieke
taakuitoefening (d.w.z. het financieel toezicht) in de huidige vorm
(zelfstandig bestuursorgaan) voor te zetten, en de Eerste en Tweede
Kamer daarover te informeren. DNB en de AFM nemen de bevindingen uit
de verslagen mee in de jaarlijkse begrotingscyclus en invulling van hun
werkzaamheden.
12
13

https://www.afm.nl/nl-nl/over-afm/organisatie/ext-stakeholders.
Handelingen II 2014/15, 52, item 25, p. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

15

De leden van de D66-fractie vragen naar de toekomstdoelen van de
toezichthouders voor de komende vijf jaar met de bedoeling om bij het
volgende vijfjaarlijkse verslag te bezien of die doelen ook behaald zijn.
Beide toezichthouders brengen visiedocumenten uit waarin zij aangeven
wat voor de komende jaren hun doelen zijn. DNB brengt elke vier jaar
haar Visie op Toezicht uit; de meest recente heeft betrekking op 2014 tot
2018.14 De AFM bracht in januari 2016 haar agenda voor 2016 tot en met
2018 uit.15 In de volgende verslagen op grond van artikel 39, eerste lid van
de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen zal naar de visiedocumenten
over de 2016 tot en met 2020 worden gekeken.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister waarom hij heeft besloten
de verslagen zelf op te stellen en of hij overwogen heeft de verslagen
door een andere partij te laten uitvoeren.
DNB en de AFM bevinden zich als zelfstandige bestuursorganen per
definitie op enige afstand van de Minister. Het is daarom goed om eens in
de vijf jaar te bezien of voortzetting van de publieke taak in de vorm van
een zelfstandig bestuursorgaan nog steeds de beste wijze is. Door i.c. de
verslagen zelf op te stellen, kan het ministerie zichzelf een mening vormen
over de adequate invulling van de publieke taak, in aanvulling op
bestaande mechanismen zoals het doorlopende toezicht op het functioneren van DNB en de AFM door de interne toezichthoudende organen en
de diverse externe evaluaties van de toezichthouders. De eerdere
verslagen uit 2010 waren overigens ook door het ministerie zelf opgesteld.
Het is overigens niet uitgesloten dat er in de toekomst voor gekozen wordt
om het opstellen van de verslagen door een derde partij te laten
uitvoeren.
De leden van de D66-fractie willen weten hoe DNB in de toekomst zal
omgaan met een steeds internationaal wordende wereld, en of de reeds
doorgevoerde cultuuromslag en organisatiewijzigingen hiervoor
voldoende zijn dan wel of er verbetermogelijkheden zijn.
Regelgeving en toezicht op het gebied van de financiële sector is het
afgelopen decennium in versneld tempo internationaal / Europees
geworden. DNB verwelkomt deze ontwikkeling omdat de financiële sector
een internationale sector is die vraagt om een grensoverschrijdende
toezichtaanpak. DNB neemt deel aan de diverse internationale en
Europese fora waarin regelgeving wordt voorbereid. Het SSM heeft het
bankentoezicht verder geïnternationaliseerd. DNB draagt actief bij aan het
SSM, onder meer door mensen te leveren. Dit is ook één van de speerpunten in de Visie op Toezicht 2014–2018 van DNB.16 Voor de komst van
het SSM heeft DNB haar toezichtorganisatie zo ingericht dat deze is
gespiegeld aan de toezichtorganisatie van de ECB om de samenwerking
binnen het SSM zo goed als mogelijk te laten verlopen. In de afgelopen
jaren hebben ook veel medewerkers van DNB bij de ECB in Frankfurt hun
bijdrage geleverd aan het SSM. Bankentoezichthouders opereren
daardoor permanent in een internationaal speelveld en hier wordt in het
wervingsbeleid rekening mee gehouden. Op sommige gebieden lopen
onze nationale toezichthouders voorop en fungeren zij als voorbeeld,
bijvoorbeeld op het gebied van de toetsingen van (mede)beleidsbepalers.
De leden van de D66-fractie willen weten of het gebruik van open en
principle based normen een soortgelijke trend is als het horizontale
toezicht door de Belastingdienst.
Het horizontaal toezicht van de Belastingdienst is niet hetzelfde als het
toezicht op de naleving van open normen door DNB en de AFM. In het
14

«Visie DNB toezicht 2014–2018», DNB, 4 maart 2014.
«Toezicht in tijden van verandering; Agenda 2016–2018», AFM, januari 2016.
16
https://www.dnb.nl/binaries/Visie%20DNB%20Toezicht%202010-2014_tcm46-230507.pdf
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

16

laatste geval hebben de onder toezicht staande entiteiten de vrijheid om
zelf te bepalen hoe zij het resultaat dat de open norm stelt, bereiken. Bij
horizontaal toezicht van de Belastingdienst gaat het om het beleid van de
Belastingdienst om – uitgaande van wederzijds vertrouwen – met de
belastingplichtige ondernemingen en organisaties afspraken te maken
over wat ieders verantwoordelijkheden en mogelijkheden zijn om de
fiscale wettelijke verplichtingen na te komen. Deze afspraken worden in
convenanten vastgelegd.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister of de toename van de
toezichtkosten voor trustkantoren in 2015 doorzet in de jaren daarop, en
wil weten welke rol DNB speelt in de aanpak van belastingontwijking. Ook
willen deze leden weten waarom er geen kosten worden gemaakt voor het
toezicht op casino’s.
De totale toezichtkosten van DNB voor trustkantoren bedroeg in 2.015
EUR 3,2 miljoen. Dat is een daling ten opzichte van de jaren daarvoor; in
2012, 2013 en 2014 bedroegen de totale toezichtkosten van DNB voor
trustkantoren respectievelijk EUR 3,9 miljoen, EUR 4,5 miljoen en EUR 5,1
miljoen. In 2016 bedroegen de totale toezichtkosten van DNB voor
trustkantoren EUR 4,5 miljoen, hetgeen een stijging is ten opzichte van het
jaar daarvoor. Deze toename in kosten is het gevolg van extra inzet van
capaciteit voor het toezicht op trustkantoren. De aanleiding voor deze
intensivering van het toezicht was de constatering van DNB dat de
integriteitsrisico’s in de trustsector te hoog waren en onvoldoende werden
beheerst door de trustkantoren. Zie hierover de zbo verantwoording over
boekjaar 2016.17 Uit de zbo begroting over boekjaar 2017 volgt dat DNB
voorziet dat de verhoogde capaciteitsinzet op trustkantoren in ieder geval
zal doorzetten totdat de Wet toezicht trustkantoren is aangescherpt en
geïmplementeerd; daaraan wordt thans gewerkt.18
In 2017 is DNB een cross-sectoraal themaonderzoek naar agressieve
belastingplanning en klantanonimiteit gestart. DNB doet onderzoek naar
de betrokkenheid van trustkantoren en banken bij het faciliteren van
financiële constructies die de zichtbaarheid van klanten belemmeren voor
overheidsinstanties. De Panama Papers hebben blootgelegd dat ze
betrokken zijn bij dergelijke constructies. DNB heeft in het kader van de
Parlementaire ondervragingscommissie Fiscale constructies een position
paper uitgebracht waarin zij nader ingaat op het toezicht op trustkantoren
en op risico’s van bepaalde fiscale constructies.19
Het toezicht op casino’s ligt hoofdzakelijk bij de Kansspelautoriteit. DNB
houdt uit hoofde van de Sanctiewet 1977 toezicht op casino’s.
De leden van de D66-fractie willen weten wat de toename van het aantal
vergunningintrekkingen in de levens-, schade- en natura-uitvaartverzekeringen verklaart.
DNB heeft in december 2016 een rapport uitgebracht waarin zij de impact
van verschillende ontwikkelingen in de verzekeringssector in de komende
vijf tot tien jaar analyseert.20 Uit dit rapport volgt onder meer dat in de
afgelopen twintig jaar een sterke consolidatie heeft plaatsgevonden in de
verzekeringssector, waarbij een groot aantal kleine- en middelgrote
verzekeraars is opgegaan in grotere verzekeraars. Bij het samengaan van
verzekeraars vervalt de vergunning van de verdwijnende verzekeraar. De

17

https://www.dnb.nl/binaries/ZBOVerantwoording-2016_WEB_26042017_tcm46-356608.pdf.
https://www.dnb.nl/binaries/ZBO%20Begroting%202017_tcm46-350868.PDF.
19
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2017Z07582&did=2017D16018.
20
«Visie op de toekomst van de Nederlandse verzekeringssector; Duurzaamheid door transformatie», DNB, 13 december 2016, te raadplegen via https://www.dnb.nl/binaries/DNBrapport%20Visie%20op%20de%20toekomst%20van%20de%20verzekringssector,%2013%20
december%202016_tcm46-350191.pdf?2017061615.
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

17

toename van het aantal ingetrokken vergunningen wordt mede verklaard
door de inwerkingtreding van nieuwe regelgeving (richtlijn Solvency II21),
waardoor een groot aantal bestaande vergunningen is komen te vervallen
en nieuwe registratie heeft plaatsgevonden.
De leden van de D66-fractie willen weten of en waarom de interne
organisatie van de AFM nu voldoende aangepast is, of dat er de komende
jaren nog een verbeterslag wordt gemaakt. In het laatste geval willen de
leden van de D66-fractie weten wat er dan nog verbeterd kan worden.
De (technologische) ontwikkelingen in de financiële sector en de
maatschappij vragen van de AFM dat zij in haar toezicht meer
technologie- en datagedreven wordt, intensief samenwerkt met andere
toezichthouders, haar toezicht verder ontwikkelt en een interne organisatie heeft die dit ondersteunt. Dit vraagt om een wendbare en efficiënte
organisatie. Zoals ook in het verslag aangaande de AFM is aangegeven,
heeft de AFM daartoe reeds diverse verbeteringen doorgevoerd (o.a. op
het gebied van IT). Dit jaar werkt de AFM verder aan onder meer
versterking van de besturing, verdere professionalisering van de
bedrijfsvoering en verantwoording richting stakeholders.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister of hij kan toelichten of er
bij de AFM eenzelfde afweging speelt als bij DNB waarbij transparantie en
geheimhouding elkaar soms bijten. Zij willen weten hoe de AFM hiermee
omgaat en of dat op dezelfde wijze is als DNB dat doet.
Transparantie heeft in de context van markttoezichthouders betrekking op
het proces en het resultaat van toezicht houden. Een goede toezichthouder legt uit waarom hij toezicht houdt, maakt zijn keuzes in het
toezicht inzichtelijk, maakt zijn bevindingen zoveel als mogelijk openbaar
en legt verantwoording af over zijn keuzes en resultaten. Zoals ook uit de
verslagen blijkt, zijn beide toezichthouders de afgelopen jaren transparanter geworden over de wijze waarop zij toezicht houden. Omdat op de
financiële toezichthouders een wettelijke geheimhoudingsplicht rust, dient
bij het openbaren van resultaten in de vorm van oordelen over individuele
onder toezicht staande entiteiten een afweging van belangen plaats te
vinden van transparantie en geheimhouding. Zie hierover ook paragraaf
3.4 van het verslag m.b.t. de AFM.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het kabinet de gevolgen beoordeelt
van de afschaffing van de overheidsbijdrage op het functioneren van de
zelfstandige bestuursorganen en het toezicht op de financiële sector. Ook
willen zij weten of er een evaluatie is gemaakt van de gevolgen van dit
beleid en, zo ja, wat de resultaten zijn van die evaluatie. De leden van de
SP-fractie willen weten of het kabinet erkent dat er als gevolg van de
afschaffing van de overheidsbijdrage aan het financieel toezicht een
onwenselijke afhankelijkheid van de financiële sector is ontstaan, en
waarin dat tot uiting komt. In dit kader vragen zij ook of het te billijken is
dat pensioenspaarders meebetalen aan het overheidstoezicht op de
pensioenfondsen, en dat rekeninghouders dit moeten doen voor hun
bank. De leden van de SP-fractie willen weten of het kabinet overweegt de
overheidsbijdrage derhalve opnieuw in te voeren en waarom wel/niet.
In mei 2014 is het kabinetsbeleid ten aanzien van het doorberekenen van
toezichts- en handhavingskosten vastgesteld en neergelegd in het rapport
Maat Houden 2014.22 Algemeen uitgangspunt van dit beleid is dat
handhaving van wet- en regelgeving in beginsel uit de algemene
middelen moet worden gefinancierd daar deze activiteiten in de regel
21

Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009
betreffende de toegang tot en uitoefening van het verzekerings- en het herverzekeringsbedrijf
(Solvabiliteit II), PbEU 2009, L 335.
22
Kamerstuk 24 036, nr. 407.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

18

plaatsvinden voor het algemeen belang. Op dit algemeen uitgangspunt
zijn uitzonderingen mogelijk waarbij doorberekening van toezichts- en
handhavingskosten is toegestaan. Bijvoorbeeld wanneer een sector als
geheel profijt heeft van het toezicht (systeemprofijt). Hiervan is sprake bij
het financieel toezicht en daarom is met ingang van 1 januari 2015 voor de
sector de overheidsbijdrage afgeschaft. Recent is overigens door het
kabinet aan uw Kamer aangegeven dat de uitgangspunten, grondslagen
en beperkingen voor de doorberekening van toezichts- en handhavingskosten zoals neergelegd in Maat Houden 2014 gehandhaafd blijven.23
De overheidsbijdrage is twee jaar geleden afgeschaft en is nog niet
geëvalueerd. Zoals uit de verslagen volgt, is met de afschaffing van de
overheidsbijdrage de bijdrage van onder toezicht staande entiteiten is
toegenomen, een en ander afhankelijk van de toezichtcategorie waarin
een entiteit valt. Ook kan worden gezegd dat onder toezicht staande
entiteiten kritischer zijn geworden over de kosten van het toezicht als
gevolg waarvan toezichthouders zich explicieter verantwoorden over (de
resultaten van en de keuzes in) hun toezicht. Er zijn geen aanwijzingen dat
de afschaffing van de overheidsbijdrage invloed heeft op het functioneren
van de toezichthouders.
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet kan aangeven in
hoeverre de Brexit gevolgen gaat hebben voor de taakstelling en werklast
van DNB en de AFM, en in hoeverre DNB en de AFM op de hoogte
gehouden worden en geconsulteerd worden over de onderhandelingen
met het Verenigd Koninkrijk en de gevolgen voor het Europese en in het
bijzonder Nederlandse financiële landschap en het toezicht op Britse
banken en andere financiële instellingen die op Nederlandse bodem actief
zijn. Ook vragen de leden van deze fractie welke samenwerking met de
Europese toezichtorganen er wordt voorzien, en of DNB en de AFM
voldoende geëquipeerd zijn om met deze ontwikkelingen om te gaan.
De toezichthouders onderhouden nauw contact met het ministerie over
het verloop van de Brexit-onderhandelingen. Op Europees niveau draagt
de AFM bijvoorbeeld in de European Securities and Markets Authority
(ESMA) bij aan geharmoniseerde eisen aan partijen die hun activiteiten uit
Londen willen verplaatsen. DNB doet dit via het SSM en de European
Banking Authority (EBA). Ook hebben beide toezichthouders een speciaal
Brexit-team opgericht bestaande uit medewerkers met uiteenlopende
expertises om verzoeken en vragen van geïnteresseerde partijen
voortvarend op te kunnen pakken.
Het zal onder meer van het aantal en de aard van de instellingen die zich
in Nederland zullen vestigen als gevolg van Brexit afhangen of de huidige
middelen van de toezichthouders toereikend zullen zijn. De meeste
partijen die overwegen hun activiteiten te verplaatsen als gevolg van
Brexit, hebben op dit moment echter nog geen besluit over genomen over
hun vestiging.
Voor zover deze instellingen significante instellingen worden in de zin van
de SSM-verordening,24 ligt voor wat betreft het prudentieel toezicht het
voortouw bij de Europese Centrale Bank (ECB).
De leden van de SP-fractie vragen de minster welke aanbevelingen uit de
rapporten van de commissie-De Wit m.b.t. DNB en de AFM in de ogen van
het kabinet nog niet of onvoldoende geïmplementeerd zijn.
De wijze waarop de toezichthouders opvolging geven aan de aanbevelingen uit de rapporten van de commissie-De Wit is uiteengezet in de
kabinetreactie op deze rapporten en in de reactie van DNB op deze
23
24

Kamerstuk 24 036, nr. 417.
Verordening (EU) nr. 1024/2013 van de Raad van 15 oktober 2013 waarbij aan de Europese
Centrale Bank specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het
prudentieel toezicht op kredietinstellingen (PbEU 2013, L 287).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

19

rapporten. Dit heeft vervolgens nadere invulling gekregen door middel
van aanscherping van wet- en regelgeving, het vernieuwen van de
toezichtaanpak, cultuurverandering en het doorvoeren van organisatorische wijzigingen.
De leden van de SP-fractie willen weten wat het kabinet ervan vindt dat de
AFM zich in de afgelopen periode nadrukkelijker heeft ingezet voor het
belang van de eindgebruiker (consument en belegger). En in hoeverre dat
ten koste is gegaan van andere activiteiten.
Eén van de gebieden waar de AFM in de periode 2010–2015 haar
toezichtmiddelen heeft ingezet, was het belang van de eindgebruiker.
Mede aan de hand van risicoanalyses achterhaalt de AFM waar zich de
grootste risico’s voordoen, zodat zij de inzet van haar toezichtmiddelen
daar op kan aanpassen (risicogestuurde toezichtaanpak). De prioriteit die
aan de inzet van toezichtmiddelen wordt gegeven, is afhankelijk van de
risico’s. De focus op het belang van de eindgebruiker is ten koste gegaan
van gebieden waarop zich minder risico’s voordeden. Zoals uit het verslag
m.b.t. de AFM volgt, heeft de AFM met de focus op het belang van de
eindgebruiker verschillende resultaten bereikt, bijvoorbeeld op het gebied
van informatieverstrekking aan klanten. In paragraaf 3.5 van het verslag
wordt hier nader op ingegaan.
De leden van de SP-fractie vragen om een inhoudelijke reactie op de
volgende opmerking uit het verslag inzake AFM: «In de literatuur en ook in
de evaluatie van de in artikel 4:24a Wft opgenomen algemene zorgplicht
(zie paragraaf 3.5) is enige kritiek geuit over de mate van rechtsbescherming tegen de publicatie van opgelegde boetes.»
Deze passage ziet op kritiek die in de literatuur en bij de evaluatie van de
algemene zorgplicht (artikel 4:24a Wft) is geuit over rechtsbescherming
tegen met name informele maatregelen. De toezichthouders zullen niet in
alle gevallen direct overgaan tot het hanteren van formele maatregelen,
zoals het opleggen van een boete of intrekken van een vergunning. In
bepaalde gevallen zullen zij bijvoorbeeld eerst de betreffende onder
toezicht staande instelling uitnodigen voor een zogeheten normoverdragend gesprek of een waarschuwingsbrief sturen. Dit is in lijn met het
handhavingsbeleid van de toezichthouders. De kritiek die op dergelijke
informele maatregelen bestaat, houdt (kort samengevat) in dat deze
«maatregelen» niet wettelijk geregeld zijn en rechtsonzekerheid met zich
mee brengen. De inzet van informele maatregelen geeft de betreffende
instelling evenwel de kans om over te gaan tot normconform gedrag
zonder dat haar een formele maatregel is opgelegd. Bovendien zijn de
toezichthouders, ongeacht het type toezichtinstrument dat zij inzetten,
gehouden aan toepasselijke wet- en regelgeving en in het bijzonder aan
de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet kan aangeven of het
risico’s of problemen voorziet voor de taakstelling van de AFM met het
oog op Europese financiële wetgeving die de komende jaren beoordeeld
en geïmplementeerd moet worden, met verwijzing naar de desbetreffende
Commissievoorstellen, verordeningen en richtlijnen.
Ik voorzie thans geen problemen. Het huidige kostenkader voorziet hierin.
De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op de opmerking van de
AFM dat zij op internationaal niveau het belang van gedragstoezicht
benadrukt, en vraagt of het gedragstoezicht sinds het uitbreken van de
crisis in voldoende mate is geborgd op Europees niveau, en welke
verbeteringen mogelijk zijn.
De maatregelen die op internationaal niveau zijn getroffen naar aanleiding
van de kredietcrisis zagen vooral op prudentiële aspecten. Ook het SSM is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

20

hoofdzakelijk prudentieel. De aandacht voor gedragstoezicht neemt
inmiddels toe, hetgeen een positieve ontwikkeling is.
De leden van de SP-fractie vragen om een beoordeling van de ambitie van
de AFM om een datagedreven toezichthouder te worden, en wil weten of
de AFM daartoe voldoende middelen en toegang tot data heeft.
De ambitie van de AFM is ingegeven door nieuwe ontwikkelingen en
regelgeving.
Steeds meer informatie komt digitaal beschikbaar, technologieën om deze
informatie in het toezicht te gebruiken worden geavanceerder en
toegankelijker en het verwerken van nieuwe informatie vormt steeds
vaker onderdeel van regelgeving (bijv. EMIR, AIFMD en MiFID II).
De AFM is een programma gestart om zich datagedreven vaardigheden
eigen te maken. Daarbij gaat het om het inrichten van een
data-infrastructuur en informatieprocessen die het toezicht faciliteren en
tegelijkertijd rekening houden met de randvoorwaarden voor het
verantwoord verwerken van data (bijv. cyber security en aankomende
Europese privacy regelgeving). Om nieuwe dataoplossingen in het
toezicht te integreren, is geschikt personeel nodig. Daartoe leidt de AFM
bestaande medewerkers op en trekt zij nieuwe medewerkers aan.
De AFM maakt in haar toezicht gebruik van eigen bronnen en, wanneer
het daartoe bevoegd is, van publieke bronnen en bronnen van andere
toezichthouders (bijv. DNB en ESMA). Zij verwacht dat de onderbouwde
vraag naar data-uitwisseling tussen toezichthouders en overheidsinstanties in de toekomst zal toenemen.
Met de ambitie van de AFM om een datagedreven toezichthouder te
worden is zoveel als mogelijk rekening gehouden in het huidige kostenkader. Het kostenkader kent voor de AFM voor 2017 een stijging ten
opzicht van 2016 (na 2017 loopt het elk jaar richting 2020 af). Deze stijging
houdt verband met de taken die volgen uit MiFID II en met extra investeringen om de organisatie van de AFM meer datagedreven en efficiënter te
maken.
De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op de opmerking van de
AFM dat zij graag had gezien dat de invoering van de Wet bekostiging
financieel toezicht zou zorgen voor meer stabiliteit in de heffingen aan
onder toezicht staande entiteiten.
Bij invoering van de Wet bekostiging financieel toezicht is gekozen voor
een procentuele verdeling van de kosten over de verschillende toezichtcategorieën. Een dergelijke verdeling moest voor stabiele en voorspelbare
heffingen zorgen voor de onder toezicht staande instellingen, en voor
minder fluctuaties dan bij een systeem waarin de gemaakte kosten van
jaar op jaar per categorie worden vastgesteld. In algemene zin heeft deze
systematiek goed gewerkt. Tegelijkertijd is in de afgelopen jaren veel
(Europese) wetgeving doorgevoerd die van invloed is geweest op het
toezicht. Wijzigingen die daardoor optraden in de kosten van de AFM
leidden tot fluctuaties in de heffingen. Overigens is op dit moment een
wetsvoorstel in voorbereiding tot wijziging van de Wet bekostiging
financieel toezicht.
De leden van de SP-fractie willen weten in hoeverre de AFM in voldoende
mate samenwerkt met instanties zoals de Consumentenbond, de
vakbonden en het Kifid inzake het op de markt brengen van nieuwe
financiële producten en de afhandeling van gedupeerden. Zij vragen naar
de invloed van de AFM als het gaat om het weren van nieuwe financiële
producten op de Europese markt.
Sinds 1 januari 2013 gelden er wettelijke eisen ten aanzien van de kwaliteit
van productontwikkelingsprocessen van financiële ondernemingen en de
daaruit voortvloeiende producten. De AFM houdt hier toezicht op. Zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

21

beoogt met het toezicht op het productontwikkelingsproces ervoor te
zorgen dat de markt zelf in staat is de kwaliteit van haar financiële
producten te borgen en productaffaires te voorkomen. De AFM krijgt door
de inwerkingtreding van de verordening essentiële-informatiedocumenten25 vanaf 1 januari 2018 bevoegdheden om een verbod of
beperking op te leggen ten aanzien van het op de markt brengen,
distribueren of verkopen van verzekeringen met een beleggingscomponent. Vanaf 3 januari 2018 beschikt de AFM op grond van de verordening markten voor financiële instrumenten26 over een soortgelijke
bevoegdheid met betrekking tot financiële instrumenten en gestructureerde deposito’s. De AFM kijkt ook naar de manier waarop risicovolle
financiële producten online worden aangeboden aan consumenten in
Nederland. Ook heeft zij overleg met en werkt zij samen met verschillende
organisaties. Zo worden met de Consumentenbond en het Kifid trends en
ontwikkelingen in de markt besproken.
De leden van de SP-fractie vragen om een beoordeling van de stijging van
salarissen bij de AFM in de afgelopen vijf jaren, en wil weten of die
stijging enkel komt door het toegenomen aantal fte’s.
De personeelslasten zijn in de periode 2010–2015 voornamelijk gestegen
als gevolg van een toename van het aantal medewerkers in verband met
de taakuitbreiding. De toename van het aantal fte’s valt hoofdzakelijk toe
te schrijven aan de uitbreiding van het takenpakket, de internationalisering van het toezicht en de professionalisering van de interne organisatie. Zie ook paragraaf 4.5 van het verslag m.b.t. de AFM.
De leden van de SP-fractie vragen of er, behalve de versterkte inzet op het
ontvangen van signalen, nog andere redenen zijn voor het toegenomen
aantal signalen dat de AFM ontvangt en of het kabinet die stijging
zorgelijk vindt. Ook willen zij weten wat het kabinet ervan vindt dat het
voor de AFM moeilijk blijft dat niet richting de melders van een signaal
kan worden teruggekoppeld over wat er exact met hun melding is gedaan.
De leden van de SP-fractie vragen wat er op dit punt verbeterd kan
worden.
Signalen zijn meldingen van mogelijke misstanden die de AFM vanuit
verschillende hoeken kan ontvangen, bijvoorbeeld van haar eigen
medewerkers, van onder toezicht staande entiteiten, van consumenten of
van andere toezichthouders. Het valt niet altijd te achterhalen waarom
iemand een dergelijke melding maakt bij de AFM. Wel is aannemelijk dat
de stijging van het aantal signalen in de periode 2010–2015 verband houdt
met de toegenomen aandacht hiervoor. De AFM heeft daar actief op
ingezet.
Binnengekomen signalen worden door de AFM centraal geanalyseerd om
bijvoorbeeld patronen of samenhang te herkennen. Niet alle signalen zijn
bruikbaar. Mocht een signaal wel bruikbaar zijn en bijvoorbeeld in
samenhang met andere informatie waarover de AFM beschikt, voldoende
zijn om een onderzoek in te stellen naar een bepaalde onder toezicht
staande entiteit, dan is het niet in lijn met de wettelijke vertrouwelijkheid
die de AFM als toezichthouder in acht moet nemen, om daarover naar
buiten toe kenbaar te maken dat het signaal mede de aanleiding is
geweest om een onderzoek in te stellen. Wat de AFM wel doet, is in meer
algemene zin terugkoppeling geven in haar jaarverslag. Bijvoorbeeld in
het jaarverslag 2016: «In 2016 zijn 73 signalen over (misleidende)
25

Verordening (EU) nr. 1286/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 26 november
2014 over essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en
verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIP’s), PbEU 2014, L 352.
26
Verordening (EU) nr. 600/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014
betreffende markten in financiële instrumenten en tot wijziging van Verordening (EU)
nr. 648/2012, PbEU 2014, L 173.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

22

informatieverstrekking opgepakt. Zo hebben we verschillende aanbieders
van beleggings-, krediet- en spaarproducten bewogen de verstrekking van
misleidende, onduidelijke en onvolledige informatie te staken.»27
Bovendien wordt meestal wel een terugkoppeling gegeven als er een
boete of last onder dwangsom wordt opgelegd. Deze maatregelen worden
ook openbaar gemaakt door de AFM.
De leden van de SP-fractie vragen naar een beoordeling van de
verhouding tussen het aantal door de AFM opgelegde formele en
informele maatregelen. Ook willen zij een overzicht van alle gepubliceerde
boetes die de AFM heeft opgelegd.
Gepubliceerde boetes plaatst de AFM op haar website. Op pagina 38 en
verder van het verslag aangaande de AFM wordt een overzicht gegeven
van de verschillende maatregelen die de AFM in de periode 2010–2015
heeft ingezet, waaronder boetes. Uit dit overzicht kan worden afgeleid dat
in die periode het aantal informele maatregelen min of meer gelijk is
gebleven en het aantal formele maatregelen is afgenomen. Hierbij dient
echter wel bedacht te worden dat dit slechts algemene conclusies zijn; de
AFM heeft verschillende toezichtinstrumenten tot haar beschikking en die
conclusie valt niet over elk individueel instrument te trekken. Zo is in die
periode het aantal openbare waarschuwingen (hetgeen een formele
maatregel is) toegenomen terwijl over het algemeen het aantal formele
maatregelen is afgenomen. Ook is in 2016 weer een stijging van het aantal
formele maatregelen te zien (in totaal 97) waar in de jaren daarvoor een
daling was te zien.
Uiteraard dient ook rekenschap gegeven te worden van het handhavingsbeleid van DNB en de AFM, waarbij de keuze voor de inzet van een
bepaald toezichtinstrument het bevorderen van normconform gedrag
centraal staat en de wijze waarop dit instrument wordt ingezet afhankelijk
is van de omstandigheden van het geval. Overigens zijn de toezichthouders, ongeacht het type toezichtinstrument dat zij inzetten, gehouden
aan toepasselijke wet- en regelgeving en in het bijzonder de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur.
De leden van de SP-fractie willen weten of het kabinet een rol ziet
weggelegd voor de AFM om zorgvuldige afhandeling in het rentederivatendossier te versnellen.
Banken zijn zelf verantwoordelijk voor een goede en tijdige uitvoering van
het herstelkader. De AFM is verantwoordelijk voor het toezicht op de
naleving en uitvoering van het herstelkader. De AFM heeft vooraf de
plannen van aanpak van de banken en de externe dossierbeoordelaars
getoetst op kwaliteit. In deze plannen van aanpak zijn de werkprogramma’s omschreven om goed uitvoering te geven aan het herstelkader.
De AFM zal toezicht houden op de goede toepassing van het herstelkader
door middel van deelwaarneming. Signalen over mogelijke vertraging bij
de uitvoering van het herstelkader worden hierin meegenomen.
In de recent aangenomen motie van de Kamerleden Ronnes en Aukje de
Vries28 wordt de regering verzocht om in een gesprek met banken en de
AFM duidelijk te maken dat verdere vertraging zeer ongewenst is, aan te
dringen op een versnelling en boven tafel te krijgen welke maatregelen
worden genomen om verdere vertraging te voorkomen dan wel een
versnelling te realiseren, en de Tweede Kamer hierover voor het zomerreces te informeren. Ik onderschrijf de doelstelling van deze motie om
druk te blijven uitoefenen op de sector om dit proces zo snel als mogelijk
af te ronden. Om deze reden heb ik deze motie op 19 juni jl. nadrukkelijk
onder de aandacht gebracht van dhr. Chris Buijink, voorzitter van de
27
28

Jaarverslag AFM 2016, p. 56.
Kamerstuk 31 311, nr. 188.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

23

Nederlandse Vereniging van Banken. Ook in reguliere overleggen met de
AFM worden de doorlooptijd en de voortgang van de uitvoering van het
herstelkader besproken, en is ook dit signaal van de Tweede Kamer aan de
AFM overgebracht. Dit zal ook in de toekomst in gesprekken met de sector
en de AFM een belangrijk punt van aandacht blijven.29
De leden van de SP-fractie willen weten in hoeverre de AFM anticipeert op
de komst van de kapitaalmarktunie, en vragen om een overzicht van
relevante activiteiten die de AFM op dit gebied ontplooit.
Op Europees niveau werkt de AFM binnen de European Securities and
Markets Authority (ESMA) aan de convergentie van toezicht, hetgeen
bijdraagt aan een eenduidige uitleg en toepassing van regelgeving in
verschillende EU-lidstaten.
De AFM heeft samen met DNB en mij een reactie op verschillende
consultaties in het kader van de kapitaalmarktunie ingediend, zoals bij het
groenboek kapitaalmarkten, de mid-term review en recent de consultatie
voorafgaand aan de herziening van de verordeningen van de Europese
Toezichthoudende Autoriteiten (ESAs). In deze consultatiereacties wordt
het streven naar een kapitaalmarktunie ondersteund en wordt aangegeven dat dit ook gevolgen voor het toezicht kan hebben. In de recente
reactie op de consultatie over de ESAs wordt het streven naar één
toezichthouder op de kapitaalmarktunie onderschreven daar waar het
pan-Europese en grensoverschrijdende marktsegmenten betreft zoals
eerder beschreven in het «Five Presidents»-report. Daarnaast is de AFM
internationaal betrokken bij de nadere uitwerking van Europese regelgeving in de ESAs, zoals (de uitwerking van) de prospectusverordening en
de securitisatievoorstellen.
De leden van de SP-fractie vragen om een oordeel over het feit dat de
consument zelden een zaak wint bij het klachteninstituut Kifid terwijl het
aantal schikkingen is toegenomen.
Afgezien van klachten die ingetrokken worden door consumenten (5% van
de klachten) wordt 27% van alle ingediende klachten opgelost door een
schikking na bemiddeling. Een door de consument geaccepteerd
bemiddelingsresultaat is een oplossing van de klacht. Bij de overige zaken
komt het tot een uitspraak, waarvan het grootste deel vereenvoudigd
wordt afgedaan. Van de overige uitspraken wordt in ongeveer een vijfde
van de zaken de consument in het gelijk gesteld (cijfers 2015/2016). De
evaluatie van het Kifid30 geeft ook aan dat de onafhankelijkheid en
expertise van het Kifid goed geborgd zijn. Dat is dan ook geen reden
waarom er weinig uitspraken ten gunste van de consument zijn. Een deel
van de verklaring is er wellicht in gelegen dat de klachten eerst via de
interne klachtenprocedure bij de financieel dienstverlener zijn gegaan.
Evident gegronde klachten zullen in die fase door de financieel dienstverlener veelal zijn gehonoreerd en komen dan niet meer bij het Kifid. Ook bij
andere geschilleninstanties blijkt overigens dat de percentages van
gegronde klachten niet het grootste deel van de afgehandelde klachten is.
Al met al ben ik op basis van de evaluatie van oordeel dat het Kifid haar
doel grotendeels bereikt.
De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op de conclusie uit het
verslag betreffende DNB dat het financieel toezichtlandschap als gevolg
van Europese autoriteiten die nieuw of nadrukkelijker aanwezig zijn,
minder overzichtelijk en soms minder efficiënt is geworden. Ook vragen
de SP-leden welke risico’s het kabinet ziet als gevolg van deze ontwikkeling, en welke oplossingen er in het verschiet liggen.

29
30

Kamerstuk 31 311, nr. 193.
Kamerstuk 29 507, nr. 142.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

24

Met de versterking van de Europese toezichtautoriteiten via het European
System of Financial Supervision (ESFS) en de invoering van het SSM
nemen de Europese integratie en afstemming verder toe. Er dient meer
afstemming plaats te vinden, omdat het toezichtlandschap is uitgebreid
en verdere harmonisatie plaatsvindt. Dit vergt van de nationale toezichthouders dat zij ook op Europees niveau actief betrokken zijn en blijven.
Zoals uit de verslagen blijkt, zijn DNB en de AFM daartoe in de periode
2010–2015 voldoende in staat geweest.
De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op het feit dat
medewerkers van DNB kritiek hebben geuit over de hoeveelheid nieuwe
regels die zijn ingegeven vanuit de EU, dat gezien de Europeanisering en
harmonisering leidt tot meer afstemming, meer coördinatie, en meer
contact in Europees verband. Deze leden willen weten hoe met deze
klachten wordt omgegaan, welke oplossingen er zijn gevonden voor
eventuele problemen, hoe het kabinet de oplossingen die DNB heeft
aangedragen beoordeelt.
De komst van het ESFS, het SSM en regelgeving vanuit Europa van de
nationale toezichthouders vergt meer afstemming in Europees verband.
Dat is op zichzelf geen negatieve ontwikkeling maar een gegeven en zal
op de langere termijn leiden tot eenduidigheid in de uitleg en toepassing
van de regelgeving door verschillende toezichthouders in verschillende
EU-lidstaten.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister te reageren op de kritiek die
in het verslag aangaande DNB is geuit met betrekking tot het kostenkader.
De Ministers van Financiën en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
hebben een goedkeuringsbevoegdheid ten aanzien van de vaststelling
van de zbo begroting van DNB. In het kader van de totstandkoming van
die documenten vinden reguliere overleggen plaats tussen de ministeries
en DNB waarin de beheersing van de toezichtkosten een belangrijk
gespreksonderwerp is evenals de wijze waarop DNB invulling geeft aan
de taakstelling die uit het kostenkader voortvloeit. Voor DNB is het dan
ook, net als voor de AFM, van belang om zo goed als mogelijk aan te
tonen dat een verhoging van de heffing in redelijke verhouding staat tot
de versterkte toezichtinspanning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 268, nr. 145

25