Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 104

Langdurige zorg

Nr. 56

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 april 2015
Met deze brief voldoe ik aan uw verzoek om een stand-van-zaken brief
over de eigen bijdragen in de langdurige zorg.
Ik zal eerst ingaan op de stand van zaken wat betreft de facturering door
het CAK, de hoogte van de factuur en communicatie hierover aan burgers.
Daarna zal ik de door uw Kamer gestelde vragen beantwoorden.
Stand van zaken facturering CAK
Cliënten met een eigen bijdrage voor een maatwerkvoorziening op grond
van de Wmo 2015 hebben eind februari/begin maart een beschikking van
het CAK ontvangen met daarin de maximale eigen bijdrage per periode
van 4 weken. Het CAK is, met uitzondering van de eigen bijdragen voor
beschermd wonen, voor zowel het sturen van de beschikking als van de
factuur afhankelijk van de cliënt- en zorggegevens die het CAK ontvangt
van de gemeente en/of de aanbieders. Voor de hoogte van de eigen
bijdragen voor extramurale ondersteuning en zorg (zoals voor huishoudelijke verzorging en begeleiding) geldt dat de hoogte van de factuur
afhangt van de daadwerkelijk afgenomen zorg- en ondersteuning. Zodra
het CAK over deze gegevens beschikt, kan de hoogte van de eigen
bijdrage worden berekend en de factuur naar de cliënt worden gestuurd.
De eerste facturen voor de extramurale eigen bijdragen Wmo 2015 heeft
het CAK – zoals gebruikelijk – in de maand maart gestuurd. Dit jaar geldt
echter in veel gevallen dat sprake is van nieuwe afspraken en werkwijzen
voor gemeenten en aanbieders. Aanpassingen vormen in opzet een risico
voor de gegevensaanlevering richting het CAK waardoor de gegevensaanlevering kan worden vertraagd of zelf onjuist kan verlopen. Met het oog
hierop zijn door het CAK en VWS dit voorjaar extra nieuwsbrieven aan
gemeenten gestuurd en rekentools aangereikt. Daar waar duidelijk werd
dat gemeenten en/of aanbieders tegen problemen aan liepen, zijn zij
gericht benaderd en is ondersteuning geboden.

kst-34104-56
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

1

Voor de eerste zorgperiode van dit jaar heeft 65% van de gemeenten en
aanbieders de juiste gegevens bij het CAK aangeleverd. Ter vergelijking:
vorig jaar had 85% van de gemeenten en aanbieders tijdig voor de eerste
facturering over 2014 aangeleverd. De achterstand in de aanlevering van
benodigde gegevens is door inspanning van alle betrokken partijen
inmiddels grotendeels ingelopen. Voor zorgperiode 2 had 75% van de
gemeenten en aanbieders de juiste gegevens aangeleverd en voor
zorgperiode 3 is dit percentage verder opgelopen naar 90%. Dit ligt
ongeveer in lijn met de aanlevering van gegevens in periode 3 vorig jaar.
Daar waar sprake is van vertraging in de aanlevering voor een zorgperiode wordt door het CAK de eigen bijdrage over de zorg en ondersteuning automatisch toegevoegd aan de volgende factuur. Als sprake is
van een incorrecte aanlevering van gegevens waardoor de factuur onjuist
is, stuurt het CAK een correctiefactuur. In alle gevallen kan het CAK met de
cliënt bezien of een betaling in termijnen gewenst is. Gemeenten waar
sprake is van onjuiste of te late aanlevering, zijn actief benaderd en waar
nodig door zowel het CAK als VWS ondersteund. Waar mogelijk en nodig,
hebben gemeenten hun burgers ook zelf geïnformeerd. Het CAK blijft de
aanlevering door gemeenten en zorgaanbieders per zorgperiode
nauwgezet volgen en analyseren. Bij opvallendheden wordt door het CAK
richting de desbetreffende gemeente en/of zorgaanbieder gerappelleerd
en wordt indien nodig ondersteuning geboden.
Voor de facturen voor de eigen bijdragen voor een pgb op grond van de
Wlz geldt dat, hoewel de meeste budgethouders hun eerste factuur voor
de opgelegde eigen bijdrage in maart zouden ontvangen, er ook een
groep mensen is die de factuur al medio februari zou hebben ontvangen.
Bij die laatste groep heeft het CAK de factuur voor de eigen bijdrage niet
in februari, maar pas in maart verzonden. Zij hebben hierdoor dus pas een
factuur ontvangen na uitbetaling van de ingediende declaraties door de
SVB. De verzending van de facturen voor pgb’s op grond van de Wmo
2015 was al voorzien in maart. De reden hiervoor is dat sprake is van één
factuur voor extramurale zorg en ondersteuning op grond van de Wmo
2015 en dat deze facturen vanaf maart worden verstuurd.
Het voorgaande geldt niet voor cliënten die in een instelling verblijven
(Wlz intramuraal en Wmo 2015 beschermd wonen) en hiervoor een
intramurale eigen bijdrage verschuldigd zijn. Deze eigen bijdrage is niet
afhankelijk van het zorggebruik en is automatisch door het CAK gecontinueerd. De eerste facturen zijn dan ook al eind januari verstuurd.
De hoogte van de factuur en communicatie hierover aan burgers
De hoogte van de eerste factuur voor zorg en ondersteuning op grond van
de Wmo 2015 (en het MPT op grond van de Wlz) kan om meerdere
redenen afwijken van de hoogte van een factuur over de laatste periode
van vorig jaar.
Conform het Regeerakkoord is de 33% korting op de eigen bijdrage voor
extramurale eigen bijdragen (de zogenaamde Wtcg-korting) vanaf dit jaar
komen te vervallen en wordt deze korting ook niet meer door het CAK
toegepast. Het vervallen van de korting is veelvuldig aan de orde geweest
bij onder andere de behandeling van de Wmo 2015 in uw Kamer en de
Eerste Kamer. In verband met de inkomenseffecten door het vervallen van
de 33%-korting is eerder ook besloten om de eigen bijdragesystematiek
voor de Wmo 2015 ongewijzigd te laten en af te zien van het eerdere
voornemen om een verruiming van de waarden van de parameters ten
behoeve van de berekening van de maximale eigen bijdrage door te
voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

2

Voor cliënten was het effect van het vervallen de korting voor het eerst
zichtbaar op de eerste factuur. Dit effect verschilt per persoon omdat de
hoogte van de eigen bijdrage voor extramurale zorg ook afhankelijk is van
het inkomen, vermogen, de gezinssituatie en de leeftijd van een persoon
(al dan niet de pensioensgerechtigde leeftijd hebben bereikt). Voor lage
inkomens betekent het vervallen van 33% korting daarom relatief een
minder groot effect. Iemand die in 2014 bijvoorbeeld € 19,– per periode
van vier weken verschuldigd was, betaalde door de korting van 33%
feitelijk € 12,73. Vanaf dit jaar zal deze persoon – zonder wijziging in
persoonlijke situatie, de ondersteuningsbehoefte en zonder rekening te
houden met ondersteuning/maatregelen vanuit de gemeente – feitelijk
100% moeten betalen, te weten € 19,– plus indexering.
Alle cliënten met een extramurale eigen bijdrage zijn over het vervallen
van de korting geïnformeerd. Eind oktober/november 2014 hebben alle
cliënten, in de vorm van een leaflet bij de factuur, een vooraankondiging
ontvangen over het vervallen van de korting op de extramurale eigen
bijdrage per 2015. Het CAK heeft vervolgens cliënten in de periode van 3
tot en met 24 februari nogmaals geïnformeerd over het vervallen van de
korting van 33% per 1 januari 2015 door het leaflet wederom mee te
sturen met de factuur over de periode 13 van 2014.
Voorts geldt – zoals hiervoor al kort aangestipt – dat het effect van het
vervallen van de korting van 33% naast de persoonlijke situatie van
iemand ook afhankelijk is van de maatregelen die een gemeente neemt.
Hierbij kan worden gedacht aan maatregelen binnen de eigen bijdragen
(bijvoorbeeld een lagere kostprijs of het toepassen van het minimabeleid
van het CAK. Gemeenten kunnen in dat kader een afspraak maken met het
CAK dat tot een bepaald inkomen de eigen bijdrage automatisch wordt
kwijtgescholden/niet wordt geïnd.), maar ook aan instrumenten zoals het
verstrekken van een financiële tegemoetkoming op grond van artikel 2.1.7.
van de Wmo 2015 of het aanbieden van een collectieve zorgverzekering.
Hieronder zal ik specifiek ingaan op de door de verschillende fracties
gestelde vragen.
Vragen van de PvdA-fractie
Kan de Staatssecretaris een uiteenzetting geven van de veranderingen in
de eigen bijdragen, zowel intra- als extramuraal als gevolg van het
schrappen van de 33% Wtcg-korting?
Zoals hiervoor beschreven was de 33%-korting tot dit jaar van toepassing
op alle extramurale eigen bijdragen. Dat wil zeggen dat alle mensen met
een eigen bijdrage voor extramurale zorg vanuit de AWBZ en de Wmo,
indien het individuele voorzieningen betrof, een korting van 33% kregen
op de factuur van de eigen bijdrage. De korting was niet van toepassing
op de eigen bijdrage voor intramurale zorg. Verder geldt – zoals hiervoor
gemeld – dat de hoogte van de verandering per persoon verschilt omdat
de hoogte van de eigen bijdrage voor extramurale zorg afhankelijk is van
het inkomen, vermogen, de gezinssituatie en de leeftijd van een persoon.
Voor lage inkomens betekent het vervallen van 33% korting daarom
relatief een minder groot effect. Daarbij kan ook sprake zijn van additionele gemeentelijke maatregelen/ondersteuning waardoor de eigen
bijdrage is veranderd.
Kan de Staatssecretaris een overzicht geven van de inkomensafhankelijke
eigen bijdragen zoals die dit jaar gelden voor Wlz en Wmo, de gevolgen
voor de verschillende inkomensgroepen en de werking van het
anti-cumulatiebeding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

3

In de Wlz is in 2015 sprake van drie soorten eigen bijdragen: 1) de hoge
eigen bijdrage bij verblijf, 2) de lage eigen bijdrage voor mensen die (nog)
de kosten voor een huishouden buiten de instelling moeten betalen, bij
vpt en pgb en 3) de maximale periodebijdrage voor mpt. In plaats van
deze extramurale eigen bijdrage voor mpt komt vanaf 2016 ook de lage
eigen bijdrage Wlz. De feitelijke hoogte van de eigen bijdrage wordt
vastgesteld op basis van het inkomen, vermogen, de gezinssituatie en de
leeftijd (al dan niet de pensioensgerechtigde leeftijd hebben bereikt).
De hoge bijdrage voor zorg met verblijf bedraagt in 2015 maximaal
€ 2.284,60 per maand. De lage eigen bijdrage geldt de eerste zes
maanden in een instelling, bij een partner thuis, een volledig pakket thuis,
pgb en indien sprake een kind niet ouder dan 27 jaar waarvoor het
levensonderhoud wordt betaald. Deze lage bijdrage bedraagt 12,5% van
het bijdrageplichtig inkomen met in 2015 een minimum van € 158,60 en
een maximum van € 832,60 per maand. Voor een Wlz-pgb geldt de lage
eigen bijdrage minus € 136,–. Door deze aftrek wordt voorkomen dat er,
ten opzichte van de situatie onder de AWBZ, nadelige inkomenseffecten
ontstaan voor cliënten met een laag inkomen of vermogen.
Naast de eigen bijdragen in de Wlz heeft de Wmo 2015 haar eigen
bijdragesystematiek, waarvan de hoogte ook afhankelijk van het inkomen,
het vermogen, de gezinssituatie en de leeftijd. De eigen bijdrage die
gemeenten kunnen opleggen voor maatwerkvoorzieningen vanuit de
Wmo 2015 (met uitzondering van de eigen bijdrage voor opvang en
beschermd wonen) is per periode van vier weken gemaximeerd. Indien de
kosten van de Wmo voorziening lager zijn dan de maximale periodebijdrage, dan betaalt iemand alleen de kosten van de ondersteuning en/of
dienst.
Voor 2015 is het maximum bedrag voor minima vastgesteld op € 19,40
voor de groep 65+, ongehuwd en 65- ongehuwd en € 27,60 voor de groep
65+, gehuwd en 65- ongehuwd. Voor de bijdrage voor opvang geldt dat
iemand altijd zak- en kleedgeld dient over te houden. Voorts geldt voor de
eigen bijdrage voor beschermd wonen dezelfde systematiek als die voor
de Wlz-zorg van toepassing is.
De (eventuele) eigen bijdrage voor het gebruik maken van algemene
voorzieningen worden lokaal bepaald, er gelden hiervoor geen landelijke
regels. Gemeenten hebben er zelf echter veel belang bij om de algemene
voorzieningen financieel laagdrempelig te houden, zodat de druk op
duurdere maatwerkvoorzieningen beperkt wordt. Ook draagt de beschikbaarheid van goed toegankelijke algemene voorzieningen bij aan het
realiseren van een – ook met de Wmo 2015 beoogde – meer inclusieve
samenleving. Daarnaast zijn gemeenten gehouden in het onderzoek ter
voorbereiding op een besluit over ondersteuning aandacht te besteden
aan de financiële situatie en mogelijkheden van betrokkene.
Wat betreft samenloop en anticumulatie van eigen bijdragen voor één
persoon dan wel een meerpersoonshuishouden past het CAK het
anticumulatiebeding toe. Er zijn veel variaties van samenloop mogelijk. In
het geval binnen één huishouden sprake is van eigen bijdragen voor
zowel Wlz-zorg als een maatwerkvoorziening – niet zijnde beschermd
wonen – op grond van de Wmo 2015, is het huishouden enkel de eigen
bijdrage op grond van de Wlz verschuldigd. In het geval binnen één
huishouden sprake is van een eigen bijdrage voor beschermd wonen en
Wlz dan zijn, net als bij twee partners met een eigen bijdrage uit hoofde
van de Wlz, beide partners de (gezamenlijke) lage dan wel de hoge eigen
bijdrage verschuldigd die naar rato over beide partners wordt verdeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

4

In volgende grafieken is voor de verschillende eigen bijdragen de hoogte
van de eigen bijdrage afgezet tegen het verzamelinkomen (inclusief de
vermogensinkomensbijteling). Bij deze berekeningen voor Wmo/MPT is
uitgegaan van het uurtarief van € 14,20 dat geldt voor het MPT Wlz. Bij de
Wmo 2015 bepalen de gemeenten echter zelf de tarieven. Deze kunnen
lager of hoger zijn dan € 14,20. Met behulp van dit voorbeeldtarief en het
aantal uren zorg per week, zijn de kosten per 4 weken berekend. In dit
voorbeeld ontvangt de cliënt drie uur zorg per week en daarmee zijn de
kosten per 4 weken: 4 x 3 x € 14,20 = € 170,40. De meeste cliënten betalen
echter een eigen bijdrage die lager is dan de kosten doordat het
inkomensafhankelijk maximum lager ligt dan de werkelijke kosten.
De interpretatie van de vier grafieken voor Wmo/MPT wordt toegelicht
aan de hand van de eerste grafiek voor een alleenstaande
aow-gerechtigde. De groene lijn geeft tot ongeveer € 45.000 de maximale
eigen bijdrage weer en topt vervolgens af om de maximale eigen bijdrage
weer te geven bij 6 uur zorg per week. De zwarte lijn geeft aan dat bij 2
uur zorg per week de werkelijke kosten de hoogte van de eigen bijdrage
bepaalt bij een inkomen vanaf circa € 30.000. Dit betekent dat het niet
uitmaakt of iemand een hoger inkomen heeft gezien de werkelijke kosten
voor 2 uur zorg per week vanaf dat punt lager dan de maximale eigen
bijdrage. Bij vier uur zorg ligt dit keerpunt bij een inkomen van ongeveer
€ 40.000. De grafieken voor de Wmo/MPT laten zien dat bij lagere
inkomens het aantal uren zorg irrelevant is voor de hoogte van de eigen
bijdrage; het inkomen is bepalend en pas bij hogere inkomens gaat de
zorgomvang een rol spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

6

In de volgende twee grafieken is de hoogte van de eigen bijdrage voor de
Wlz (hoog en laag) afgezet tegen het verzamelinkomen (inclusief de
vermogensinkomensbijteling). In de eerste grafiek is terug te zien dat
hoge eigen bijdrage voor zorg met verblijf in 2015 maximaal € 2.284,60
per maand bedraagt. De tweede grafiek laat zien dat de lage bijdrage voor
zorg met verblijf maximaal € 832,60 per maand bedraagt en dat voor een
Wlz-pgb sprake is van de maximale lage eigen bijdrage minus € 136,–.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

7

Kan de Staatssecretaris een reactie geven op het artikel in de AD
(13-3-2015) waarin een persoon met een laag inkomen ineens ruim 600
euro eigen bijdrage dient te betalen bij eenzelfde budget?
Ik verwijs voor het antwoord op deze vraag naar de beantwoording van de
vragen van het Kamerlid Voortman over het bericht dat mensen te maken
krijgen met stijgende zorgkosten door de bezuinigingen op de langdurige
zorg1.
Kan de Staatssecretaris aangeven wat het voordeel is voor mensen, nu
voor verzorging en verpleging geen eigen bijdrage nodig is en dit ook niet
onder het eigen risico Zvw valt?
De inkomenseffecten van de overheveling van de wijkverpleging naar de
Zvw zijn sterk afhankelijk van de persoonlijke situatie van de cliënt. Voor
de wijkverpleging geldt, anders dan in de AWBZ geen eigen bijdrage.
De volgende vergelijkingen zijn daarbij mogelijk:
• Cliënt ontvangt naast wijkverpleging ook Wmo-voorzieningen
Voor cliënten die zowel in 2014 als in 2015 huishoudelijke hulp en
wijkverpleging ontvangen zijn de inkomenseffecten veelal nihil. Op
basis van uitsluitend huishoudelijke hulp wordt immers reeds de
maximale eigen bijdrage betaald. Ook in 2014 was er voor wijkverpleging dus feitelijk geen eigen bijdrage verschuldigd. Bij hogere
inkomens kan de overheveling van de wijkverpleging wél tot een
lagere eigen bijdrage leiden omdat alleen op basis van huishoudelijke
hulp het inkomensafhankelijk maximum nog niet werd bereikt. Dit
geldt bijvoorbeeld voor een alleenstaande aow-gerechtigde met drie
uur huishoudelijke hulp per week en een inkomen boven de € 30.000.
Bij een inkomen van € 60.000 is de inkomensverbetering ongeveer
€ 40 per 4 weken.
• Cliënt ontvangt géén andere zorg of voorzieningen
In 2014 betaalde de cliënt de eigen bijdrage voor verpleging en
verzorging (in de Zvw aangeduid als wijkverpleging). Die bijdrage is in
2015 vervallen voor verzekerden die de zorg vanuit de Zvw zijn gaan
ontvangen. Het positieve inkomenseffect zal voor de overgrote
meerderheid van de cliënten bescheiden zijn, omdat de eigen bijdrage
in 2014 ook bescheiden was (€ 19,– per 4 weken als minimum voor
een alleenstaande dat neerkwam op € 12,73 inclusief de 33%-korting).
Voor een alleenstaande aow-gerechtigde met zes uur wijkverpleging
1

Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1951

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

8

per week zorg kan het positieve inkomenseffect echter oplopen tot
ongeveer € 225 per 4 weken. Dit positieve inkomenseffect treedt op
vanaf een inkomen van circa € 45.000.
Voor de verzekerde met wijkverpleging vanuit de Zvw zal in 2015 een
verplicht eigen risico (€ 375) of een verhoogd eigen risico van maximaal
€ 875 gelden. Het eigen risico geldt echter niet voor de wijkverpleging.
Door de keuze om de wijkverpleging niet onder het eigen risico te
brengen, wordt een sterke en toegankelijke eerste lijn gecreëerd. De
hoogte van het eigen risico van de individuele verzekerde hangt af van de
afgesloten polis. Het «volmaken» van het eigen risico is bovendien
afhankelijk van het overige zorggebruik van de verzekerde, zodat een
vergelijking met de eigen bijdragen AWBZ of Zvw niet is te maken.
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe de extra middelen die gemeenten
hebben gekregen om mensen gericht te ondersteunen ter compensatie
van het vervallen van de Wtcg-korting worden ingezet? Daarnaast vragen
de leden van de PvdA-fractie hoeveel mensen gebruik maken van een
collectieve regeling/zorgverzekering die gemeenten aanbieden aan hun
burgers (in hoeveel gevallen zijn eigen betalingen daarbij (deels)
herverzekerd.)
Gemeenten hebben met de Wmo 2015 en de daartoe verkregen extra
middelen de verantwoordelijkheid om mensen met een chronische ziekte
en/of beperking te ondersteunen. Daarbij hebben gemeenten de beleidsruimte gekregen om te bepalen op welke wijze dit (lokaal) het beste kan.
Onderzoek van bureau BS&F in opdracht van Ieder(in), dat eerder ook is
meegestuurd bij antwoorden op Kamervragen van de Kamerleden Leijten
en Van Gerven over collectieve zorgverzekeringen waarbij chronisch
zieken geen baat hebben2, toont aan dat bijna 80% van de 300 gemeenten
waar het onderzoek op is gebaseerd met behulp van het aanvullende
budget dat zij hebben ontvangen, hun gemeentelijke collectiviteiten
hebben uitgebreid en hun bijdrage in de premie hebben verhoogd.
Burgers die hiervan gebruik maken genieten per saldo gemiddeld een
financieel voordeel van bijna € 460,– per jaar ten opzichte van wat deze
zorgverzekering normaliter zou kosten zonder bijdrage van de gemeente
en zonder uitonderhandelde collectiviteitkorting. De gemiddelde gemeentelijke bijdrage in de premie is verdrievoudigd tot € 340,–. Eigen bijdragen
en het eigen risico zijn meestal opgenomen in de collectieve regeling. Uit
het onderzoek blijkt ook dat meer dan de helft van de onderzochte
gemeenten de toegang tot de gemeentelijke collectiviteiten hebben
verruimd naar een inkomensgrens van 120% of hoger. Dat impliceert dat
circa 1,4 miljoen Nederlanders toegang hebben tot de collectiviteit met
een bijdrage van de gemeente.
Vragen van de SP-fractie
Welke gemeenten en zorgaanbieders hebben u gevraagd de eigen
bijdrage voor de HHT te verlagen?
Het verzoek voor een tijdelijke verlaging van de eigen bijdrage voor
mensen, afgestemd op de regionale of lokale situatie, is gedaan namens
gemeenten en aanbieders door de vertegenwoordigende organisaties
VNG respectievelijk ActiZ en BTN3. Daarnaast heb ik met wethouders en
aanbieders op verschillende bijeenkomsten en momenten gesproken over
het voorstel van een tijdelijke verlaging van de eigen bijdrage. Hiervoor
hoeven gemeenten geen verzoek of melding te doen aan het Rijk. Een
volledig overzicht van de betreffende gemeenten en aanbieders is niet
geadministreerd en kan ik daarom niet verstrekken.
2
3

Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1530
Kamerstuk 29 538, nr. 179

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

9

Waarom erkent u niet dat de eigen bijdrageregeling problemen oplevert,
gezien nu al is gevraagd om de eigen bijdrage te verlagen?
In het algemeen overleg arbeidsmarkt sector op 12 februari jl. heb ik
aangegeven de voortgang van de huishoudelijke hulp toelage
nauwlettend te volgen en in overleg met gemeenten en aanbieders
eventuele belemmeringen in de uitvoering weg te nemen. Een aantal
gemeenten en aanbieders heeft mij gevraagd naar de mogelijkheden om
tijdelijk de eigen bijdrage voor mensen te verlagen, rekeninghoudend met
de lokale omstandigheden. Vele gemeenten en aanbieders staan een
model voor waarin de drempel om gebruik te maken van de HHT in het
eerste jaar verder wordt verlaagd waarna mensen na verloop van tijd
geleidelijk een passende eigen bijdrage gaan betalen. Deze meer
geleidelijke ontwikkeling van de eigen bijdrage stelt gemeenten en
aanbieders beter in staat om regionaal en lokaal de markt voor persoonlijke dienstverlening tot ontwikkeling te brengen en draagt bij aan het
behoud van werkgelegenheid in loondienst die anders zou verdwijnen.
Hoeveel mensen betalen een eigen bijdrage uit de Wmo en hoeveel
mensen betalen een eigen bijdrage vanuit de Wlz?
Het CAK heeft het eerste kwartaal van dit jaar 1.435.477 facturen gestuurd
voor een eigen bijdrage voor een maatwerkvoorziening op grond van de
Wmo. In de Wmo wordt gewerkt met de perioden van vier weken en de
facturatie vindt achteraf plaats. Het eerste kwartaal beslaat voor de Wmo
de facturatie van de perioden 12 en 13 van vorig jaar en periode 1 van dit
jaar. Hiervan hebben 683.000 facturen betrekking op dit jaar. In de Wlz
vindt de facturatie per maand plaats en het eerste kwartaal beslaat voor
de Wlz de maanden januari tot en met maart. Voor het eerste kwartaal
gaat het bij de Wlz om 328.921 facturen.
Hoeveel mensen zien af van zorg vanwege de hoge eigen bijdrage sinds
2015 en hoe was dit in vorige jaren?
Ik beschik niet over de gevraagde gegevens.
Hoeveel mensen zijn inmiddels als wanbetaler geregistreerd omdat ze (de
stapeling aan) eigen bijdragen niet meer kunnen ophoesten?
Het begrip wanbetalers is enkel in het kader van Zvw-zorg gebruikt.
Binnen de Zvw zijn circa 330.000 wanbetalers (ultimo 2014). Dit is 2,5%
van het aantal betalende verzekerden, vergelijkbaar als ten tijde van de
Zfw. Het CAK int de eigen bijdragen Wmo 2015 en Wlz en hanteert het
begrip wanbetalers niet. Er is wel sprake van mensen met een betalingsachterstand, maar die groep is klein. In de Wmo 2015 wordt 97,5% van de
facturen tijdig betaald. In de Wlz wordt 99,5% van de facturen tijdig
betaald. Het CAK beschikt niet over informatie over de reden van de
achterstand in betaling. Als mensen aangeven gebruik te willen maken
van de faciliteit gespreid betalen, is dat mogelijk. Bij gespreid betalen
spreken we niet over een betalingsachterstand.
Hoeveel bezwaren zijn er ingediend bij het CAK vanwege de verhoging
van de eigen bijdrage?
In onderstaande tabel is af te lezen dat het CAK tot half april jl. in totaal
633 bezwaren heeft gekregen over de eigen bijdrage Wmo 2015 en Wlz.
Tevens valt in de tabel af te lezen dat het in 270 gevallen ging om de
nieuwe berekening van de eigen bijdrage in 2015 (in de meeste gevallen
gaat het hierbij om het nieuwe inkomen dat wordt meegenomen uit een
nieuw kalenderjaar t-2) en in 13 gevallen ging het om het vervallen van de
33%-korting. Daarbij dient vermeld te worden dat de periode van bezwaar
nog niet verstreken is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

10

Tabel: aantal bezwaren binnengekomen tot half april
Wlz

Wmo 2015

Totaal

Nieuwe berekening eigen bijdrage 2015
33%-korting vervallen

200

70
13

270
13

Totaal aantal ingekomen bezwaren

425

207

633

Bent u bereid uit te zoeken hoeveel mensen de eigen bijdrage voor een
algemene voorziening of een maatwerkvoorziening niet kunnen betalen?
Zoals eerder in antwoord op vragen van het Kamerlid Leijten over de
verhoging van de eigen bijdrage Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo) en Wet langdurige zorg4 heb ik onvoldoende aanleiding om te
veronderstellen dat mensen de eigen bijdrage voor een algemene
voorziening niet kunnen betalen. Dit geldt ook voor signalen over het niet
kunnen betalen van de eigen bijdrage voor een maatwerkvoorziening.
Voor een meer uitgebreide beschouwing verwijs ik naar de hiervoor
genoemde beantwoording op de eerdere vragen.
Welke gemeenten vragen een eigen bijdrage en welke gemeenten vragen
geen eigen bijdrage, kunt u de Kamer een overzicht sturen?
Alle gemeenten leggen via het CAK eigen bijdragen voor maatwerkvoorzieningen op. Ik beschik niet over een registratie van algemene voorzieningen binnen gemeenten en de door hen (eventueel) daarvoor in
rekening gebrachte eigen bijdragen.
In eerdere antwoorden op schriftelijke vragen d.d. 25 maart gaf u aan dat
gemeenten terughoudend zijn bij het vragen van een te hoge eigen
bijdrage voor een algemene voorziening, omdat laagdrempeligheid en
toegankelijkheid de kern is van een algemene voorziening. Hoe verhoudt
dit zich bij die bij die gemeenten die terughoudend zijn in het verstrekken
van algemene voorzieningen aan zorgbehoevende mensen, om zo uit te
komen met de bezuinigingen die zij moeten verantwoorden?
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het bieden van maatschappelijke
ondersteuning aan degenen die daarop aangewezen zijn. Gemeenten
kunnen dus niet terughoudend zijn in het verstrekken van voorzieningen
indien het zorgbehoevende mensen betreft; daar waar wordt vastgesteld
wordt dat mensen in hun zelfredzaamheid of participatie ondersteuning
nodig hebben en dit niet zelf of met hulp van hun omgeving kunnen
organiseren, is het aan de gemeente om in die ondersteuning te voorzien.
Dat kan door middel van toeleiding naar een algemene voorziening als die
in die betreffende situatie als passende ondersteuning kan worden
aangemerkt. Is dat niet of onvoldoende het geval, dan dient een
maatwerkvoorziening te worden verstrekt. Daarbij geldt dat een gemeente
met het aanbieden van goede algemene voorzieningen het gebruik van
vaak duurdere maatwerkvoorzieningen voorkomt.
Welke gemeenten nemen extra maatregelen om zorgbehoevende mensen
te compenseren voor de eigen bijdrage of voor hoge zorgkosten? Welke
maatregelen nemen deze gemeenten precies?
Ik beschik niet over het gevraagde landelijk overzicht. Onderzoek van
bureau BS&F in opdracht van Ieder(in) toont aan dat bijna 80% van de 300
gemeenten waar het onderzoek op is gebaseerd met behulp van het
aanvullende budget dat zij hebben ontvangen, hun gemeentelijke
collectiviteiten hebben uitgebreid en hun bijdrage in de premie hebben
verhoogd. Burgers die hiervan gebruik maken genieten per saldo
gemiddeld een financieel voordeel van bijna € 460,– per jaar ten opzichte
van wat deze zorgverzekering normaliter zou kosten zonder bijdrage van
4

Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1678

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

11

de gemeente en zonder uitonderhandelde collectiviteitkorting. De
gemiddelde gemeentelijke bijdrage in de premie is verdrievoudigd tot
€ 340,–. Eigen bijdragen en het eigen risico zijn meestal opgenomen in de
collectieve regeling. Uit het onderzoek blijkt ook dat meer dan de helft van
de onderzochte gemeenten de toegang tot de gemeentelijke collectiviteiten hebben verruimd naar een inkomensgrens van 120% of hoger. Dat
impliceert dat circa 1,4 miljoen Nederlanders toegang hebben tot de
collectiviteit met een bijdrage van de gemeente. Naast deze vorm van
ondersteuning hebben gemeenten mogelijkheden van ondersteuning op
basis van gemeentelijk minimabeleid. Op grond van de wet zijn
gemeenten gehouden in het onderzoek ter voorbereiding op een besluit
over ondersteuning aandacht te besteden aan de financiële situatie en
mogelijkheden van betrokkene.
Hoe voorkomt u dat het vragen van een eigen bijdrage een financiële
drempel opwerpt voor zorgbehoevende mensen, waardoor zij afzien van
noodzakelijke zorg en voorzieningen?
Het kabinet vindt het belangrijk dat de personen die gebruik maken van
zorg een deel van de kosten die deze zorg met zich meebrengt zelf
betalen. Dat geldt voor zowel de Zvw (eigen bijdrage en eigen risico) als
de Wlz en de Wmo 2015 (eigen bijdragen). De berekening van de eigen
bijdragen houdt rekening met het inkomen, vermogen, de gezinssituatie
en de leeftijd (al dan niet gepensioneerde leeftijd) van de cliënt die de zorg
krijgt. De regels voor de berekening zijn dusdanig vormgegeven dat de
eigen bijdrage een redelijk geacht bedrag afhankelijk van de situatie van
de cliënt. Een voorbeeld is dat er in een intramurale instelling altijd
minimaal geld voor onder meer zak- en kleedgeld overblijft na betaling
van de eigen bijdrage. Door de eigen bijdragesystematiek op deze wijze
vorm te geven, wil het kabinet voorkomen dat een financiële drempel
ontstaat voor het afnemen van noodzakelijke zorg en voorzieningen.
Hoe verhoudt de stapeling van eigen bijdragen zich met het aantal
mensen dat zorg mijdt. Zijn sinds 2015 hierin veranderingen te zien? Het
zijn vaak juist de meest zorgbehoevenden die de maken krijgen met een
stapeling van eigen bijdragen, welke effecten ziet u specifiek bij deze
groep? Wilt u bij de komende voortgangsrapportage nadere informatie
geven over de stapeling van eigen bijdrage in de zorg?
In mijn eerdere antwoorden op vragen van het Kamerlid Leijten over de
verhoging van de eigen bijdrage Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo) en Wet langdurige zorg5 heb ik geantwoord dat ik op basis van
mijn huidig inzicht onvoldoende aanleiding heb om te veronderstellen dat
mensen de eigen bijdrage voor een algemene voorziening niet kunnen
betalen. Ook binnen de Wlz zijn geen signalen bekend over het mijden van
zorg als gevolg van de eigen bijdrage. Ik wil daarbij opmerken dat er in de
Wmo 2015 en Wlz een anticumulatieregeling geldt voor de eigen bijdrage.
Dit geldt niet voor de eigen betalingen binnen de Zvw.
Vragen van de CDA-fractie
Kan de Staatssecretaris aangeven hoeveel gemeenten voor algemene
voorzieningen eigen bijdragen vragen?
Ik beschik niet over de gevraagde informatie.
Is de Staatssecretaris bereid de non-cumulatie te laten gelden voor eigen
bijdragen ook voor algemene voorzieningen opgelegd op basis van de
gemeentelijke verordening? Zo nee, waarom niet?

5

Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1678

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

12

Zoals eerder in mijn antwoord op vragen van het Kamerlid Keijzer over
het bericht «Modale inkomens veel meer kwijt aan eigen bijdragen»6
aangegeven geldt voor algemene voorzieningen het uitgangspunt dat
zonder administratieve rompslomp een passende bijdrage voor algemene
voorzieningen mogelijk moet zijn. Een euro voor de deelname aan een
avondje bingo of een bijdrage voor een maaltijdvoorziening inkomensafhankelijk maken en door het CAK de eigen bijdrage te laten innen, is
onwenselijk. Daarbij heb ik het vertrouwen dat gemeenten zeer terughoudend zullen zijn in het vragen van een hoge bijdrage voor een
algemene voorziening. Op grond van de wet zijn gemeenten gehouden in
het onderzoek ter voorbereiding op een besluit over ondersteuning
aandacht te besteden aan de financiële situatie en mogelijkheden van
betrokkene. Ik zie gelet op het voorgaande geen aanleiding om de eigen
bijdrage voor algemene voorzieningen onderdeel te laten zijn van het
anticumulatiebeding.
Kan de Staatssecretaris aangeven hoeveel gemeenten de middelen die zij
hebben gekregen voor de korting van de Wtcg inzetten voor de compensatie van personen met een handicap of ouderen?
Onderzoek van bureau BS&F in opdracht van Ieder(in) toont aan dat bijna
80% van de 300 gemeenten waar het onderzoek op is gebaseerd met
behulp van het aanvullende budget dat zij hebben ontvangen, hun
gemeentelijke collectiviteiten hebben uitgebreid en hun bijdrage in de
premie hebben verhoogd. Burgers die hiervan gebruik maken genieten
per saldo gemiddeld een financieel voordeel van bijna € 460,– per jaar ten
opzichte van wat deze zorgverzekering normaliter zou kosten zonder
bijdrage van de gemeente en zonder uitonderhandelde collectiviteitkorting. De gemiddelde gemeentelijke bijdrage in de premie is verdrievoudigd tot € 340,–. Eigen bijdragen en het eigen risico zijn meestal
opgenomen in de collectieve regeling. Uit het onderzoek blijkt ook dat
meer dan de helft van de onderzochte gemeenten de toegang tot de
gemeentelijke collectiviteiten hebben verruimd naar een inkomensgrens
van 120% of hoger. Dat impliceert dat circa 1,4 miljoen Nederlanders
toegang hebben tot de collectiviteit met een bijdrage van de gemeente.
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe het komt dat mensen vanaf januari
2015 ineens 50% meer eigen bijdragen betalen?
Zoals hiervoor aangegeven gaat het om het vervallen van de korting op
de maximale eigen bijdrage met 33% en niet om het verhogen van de
eigen bijdrage met 50%. Voorts verwijs ik naar het algemene deel van
deze brief en de eerdere antwoorden op vragen van het Kamerlid Leijten
over de verhoging van de eigen bijdrage Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Wet langdurige zorg.7
Kan de Staatssecretaris aangeven hoeveel gemeenten de maximale eigen
bijdragen hanteren?
Van alle gemeenten hanteren 18 gemeenten afwijkende parameters dan
de landelijke maxima, waardoor het CAK een lagere maximale eigen
bijdrage voor cliënten van deze gemeenten berekent.
Kan de Staatssecretaris per categorie (HBH, woningaanpassingen,
begeleiding, Wlz) een staffel geven bij welke inkomens- plus vermogens
de maximale eigen bijdrage betaald moet worden?
Onderstaande tabel toont voor de verschillende eigen bijdrage het
verzamelinkomen inclusief de vermogingsinkomensbijstelling (VIB)
waarbij het maximum wordt bereikt.

6
7

Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 792
Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1678

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

13

Kan de Staatssecretaris alsnog onderzoek doen naar de effecten van
stapeling van eigen bijdragen op besteedbaar inkomen van chronisch
zieken, gehandicapten en ouderen?
De begroting van SZW brengt de koopkrachteffecten van beleidswijzigingen voor de categorie chronisch zieken, ouderen en mensen met een
handicap adequaat in beeld. Naast het standaardkoopkrachtbeeld schenkt
de SZW-begroting immers ook aandacht aan maatregelen (waaronder de
eigen bijdrage) die slechts een deel van de bevolking raken. Dit wordt
gepresenteerd in de vorm van de zogenoemde puntenwolken, die het
koopkrachtbeeld voor een breed scala aan huishoudens inzichtelijk
maken. Daarnaast brengt de stapelingsmonitor de gevolgen van de
samenloop van maatregelen bij huishoudens in kaart. De stapelingsmonitor is een integraal databestand waar alle Nederlanders in voorkomen.
De stapelingsmonitor houdt rekening met de huishoudsamenstelling, het
inkomen, het vermogen en het gebruik van regelingen zoals de ontvangst
van toeslagen, uitkeringen en zorggebruik. Begroting en puntenwolken
worden jaarlijks op Prinsjesdag gepubliceerd.
Vragen van de ChristenUnie-fractie
Wat is er bekend over mensen die hun zorg weigeren vanwege de hoogte
van de eigen bijdrage in de Wmo/Wlz?
Ik beschik niet over deze gevraagde informatie.
Eerder is er door de Staatssecretaris aangegeven dat gemeenten
terughoudend zijn bij het vragen van een te hoge bijdrage voor een
algemene voorziening, omdat laagdrempelig en toegankelijkheid de kern
is van deze algemene voorziening, welke gegevens zijn hierover bekend?
Ik beschik niet over de gevraagde informatie. Ik heb eerder het vertrouwen
uitgesproken dat gemeenten zeer terughoudend zullen zijn in het vragen
van een hoge bijdrage voor een algemene voorziening. Het is ook in het
belang van gemeenten om zoveel mensen gebruik te laten maken van
algemene voorzieningen in plaats van de relatief duurdere maatwerkvoorzieningen. Op grond van de wet zijn gemeenten daarnaast gehouden in
het onderzoek ter voorbereiding op een besluit over ondersteuning
aandacht te besteden aan de financiële situatie en mogelijkheden van
betrokkene. Ik ga er van uit dat gemeenten hierin hun verantwoordelijkheid nemen, zowel in lokaal beleid als in de toepassing daarvan in
individuele situaties.
Wat is er bekend over cliënten die vanwege de hoogte van de eigen
bijdrage ervoor kiezen om zo lang mogelijk zorg te ontvangen via de
Zorgverzekeringswet?
Via het veld heb ik signalen gekregen dat burgers zich zeer bewust zijn
van het verschil in eigen bijdrage voor verpleging en verzorging in de Zvw
en in de Wlz. Zo zullen sommige verzekerden binnen de Zvw hun
zorgvraag uitbreiden voor verpleging en verzorging, voordat zij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

14

indicatie van de Wlz aan gaan vragen. Echter, deze (extra) zorg kan alleen
in de Zvw geleverd worden zo lang dit verantwoord (thuis) kan. De
wijkverpleegkundige kan signaleren wanneer dit niet meer het geval is.
Is het te categoriseren hoeveel mensen op dit moment welke eigen
bijdrage binnen de Wlz betalen? Hoeveel mensen betalen bijvoorbeeld op
dit moment de maximale hoge eigen bijdrage binnen de Wlz van
maximaal 2.284,60?
Het gaat nu om circa 9.500 unieke klanten die de maximale hoge eigen
bijdrage binnen de Wlz betalen.
Op de site van de VNG staat dat gemeenten die de kosten van de
algemene voorziening door het CAK willen laten meenemen bij de
berekening van de eigen bijdrage voor een maatwerkvoorziening
daarover afspraken met het CAK kunnen maken. Wat is bekend over
gemeenten die daarover afspraken hebben gemaakt?
Tot op heden is sprake van één gemeente die afspraken met het CAK heeft
gemaakt over de inning van de eigen bijdrage voor een algemene
voorziening. De gemeente Veenendaal heeft per 1 januari 2015 het CAK
gemachtigd tot werkzaamheden, bestaande uit de inning van de eigen
bijdragen voor de algemene voorziening schoonmaakondersteuning voor
de gemeente Veenendaal. De gemeente Veenendaal verleent geen
mandaat aan het CAK tot het nemen van besluiten die de rechtspositie
van de burger eenzijdig bepalen. Dit betekent dat de gemeente
Veenendaal zelf dergelijke besluiten neemt, zoals het verlenen van uitstel
van betaling of geheel dan wel gedeeltelijke kwijtschelding van de eigen
bijdrage. Voorts geldt dat geen sprake is van het laten meenemen van de
kosten van de algemene voorziening bij de berekening van de eigen
bijdrage voor een maatwerkvoorziening. Ik zal de VNG erop wijzen dat dit
niet tot de mogelijkheden hoort en vragen de woordvoering hierop aan te
passen.
Vragen van de GroenLinks-fractie
Kan de Staatssecretaris aangeven of en hoe het kan dat er budgethouders
zijn die voor de Wmo een hogere eigen bijdrage moeten betalen dan de
hoogte van het budget?
De hoogte van de eigen bijdrage kan in de gemeentelijke verordening
voor de verschillende vormen van voorzieningen anders worden
vastgesteld, met dien verstande dat de hoogte van de bijdrage voor een
maatwerkvoorziening wordt gelimiteerd tot een bedrag gelijk aan de
kostprijs van de voorziening. Onder kostprijs wordt overeenkomstig het
taalgebruik de prijs verstaan waarvoor de gemeente de voorziening heeft
ingekocht bij de aanbieder of leverancier en de daarin begrepen onderhoudskosten. Voor opvang en beschermd wonen geldt dat de cliënt altijd
het in de Wet werk en bijstand bepaalde zak- en kleedgeld tot zijn
beschikking moet houden. In het geval van een persoonsgebonden
budget kan geen onduidelijkheid bestaan over de kostprijs; deze is per
definitie gelijk aan het bedrag van het persoonsgebonden budget. De
gemeente geeft aan het CAK de kostprijs van een maatwerkvoorziening
door dan wel de hoogte van het persoonsgebonden budget. Het CAK
monitort wanneer de kostprijs is bereikt en stopt vervolgens automatisch
de eigen bijdrage.
Kan de Staatssecretaris aangeven of gemeenten de mogelijkheid hebben
om de middelen ter compensatie van de Wtcg-korting in te zetten voor
verlaging van de eigen bijdragen en hoeveel gemeenten daar gebruik van
maken?
Onderzoek van bureau BS&F in opdracht van Ieder(in) toont aan dat bijna
80% van de 300 gemeenten waar het onderzoek op is gebaseerd met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

15

behulp van het aanvullende budget dat zij hebben ontvangen, hun
gemeentelijke collectiviteiten hebben uitgebreid en hun bijdrage in de
premie hebben verhoogd. Burgers die hiervan gebruik maken genieten
per saldo gemiddeld een financieel voordeel van bijna € 460,– per jaar ten
opzichte van wat deze zorgverzekering normaliter zou kosten zonder
bijdrage van de gemeente en zonder uitonderhandelde collectiviteitskorting. De gemiddelde gemeentelijke bijdrage in de premie is verdrievoudigd tot € 340,–. Eigen bijdragen en het eigen risico zijn meestal
opgenomen in de collectieve regeling. Uit het onderzoek blijkt ook dat
meer dan de helft van de onderzochte gemeenten de toegang tot de
gemeentelijke collectiviteiten hebben verruimd naar een inkomensgrens
van 120% of hoger. Dat impliceert dat circa 1,4 miljoen Nederlanders
toegang hebben tot de collectiviteit met een bijdrage van de gemeente.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 56

16