Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 156

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 januari 2011
Hierbij informeren wij u conform artikel 100 lid 1 van de Grondwet en aan
de hand van het Toetsingskader 2009 over het besluit van de regering
inzake de Nederlandse bijdrage aan de EU-geleide troepenmacht in
Bosnië-Herzegovina, operatie EUFOR Althea (hierna EUFOR genoemd).
De Nederlandse regering wil haar bijdrage aan de missie, in zijn huidige
vorm verlengen tot uiterlijk 19 november 2011. Op deze dag zal het
mandaat van de Verenigde Naties voor deze missie aflopen. Wel zal
Nederland zijn bijdrage afslanken; er zullen maximaal 75 militairen
worden ingezet. Afhankelijk van de ontwikkelingen zou de Nederlandse
bijdrage de komende periode gestaag kunnen worden verkleind.
Momenteel bestaat de Nederlandse bijdrage uit maximaal 85 militairen.
De veiligheids- en politieke situatie in Bosnië-Herzegovina zullen in 2011
na de formatie van een regering duidelijker contouren krijgen. Het is van
belang nu in de EU tot een gezamenlijk antwoord te komen op de vraag
hoe de EU haar lange termijn betrokkenheid bij Bosnië-Herzegovina wenst
te organiseren. Nederland hecht hierbij zeer aan een geïntegreerde
EU-strategie die erop gericht is een positieve bijdrage te leveren aan de
stabiliteit in Bosnië-Herzegovina en wil de discussie daarover aangaan. De
verlenging van de Nederlandse bijdrage toont de Nederlandse betrokkenheid hierbij. In de komende periode blijft Nederland pleiten voor een
heroriëntatie op het executieve mandaat, alsmede op de structuur en de
omvang van EUFOR om te komen tot een andere opzet van de missie.
In afwachting van die strategie acht de Regering het op dit moment niet
opportuun de Nederlandse bijdrage aan de missie sterk te reduceren of
geheel te beëindigen. Dit volgt mede uit de conclusies van de Raad
Buitenlandse Zaken (RBZ) van 25 oktober 2010, dat de lidstaten van de EU
onder het mandaat van de VN- Veiligheidsraad vasthouden aan voortzetting van de hybride taakstelling van EUFOR. Dit houdt in dat de missie

kst-29521-156
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

1

naast haar executieve taak ook verantwoordelijkheid draagt voor de
capaciteitsopbouw en training van de Bosnische strijdkrachten.
Veiligheid en stabiliteit op de Balkan is in het belang van de EU en
daarmee van Nederland. Een deel van de internationale criminaliteit
waarmee Nederland en andere EU-lidstaten wordt geconfronteerd, vindt
zijn oorsprong in deze regio.
In deze brief wordt, aan de hand van de aandachtspunten van het
Toetsingskader, nader ingegaan op de afwegingen die ten grondslag
liggen aan het besluit van de Regering.
Mandaat en rechtsbasis
Het mandaat en de rechtsbasis voor het optreden van EUFOR blijven van
kracht. De VN-veiligheidsraad resolutie 1 575 onder Hoofdstuk VII van het
VN-Handvest is de basis voor dit optreden. EUFOR is verantwoordelijk
voor de handhaving van de militaire aspecten van annex 1A en Annex 2
van de Dayton akkoorden. Dit betekent dat EUFOR nog steeds formeel de
opdracht heeft toezicht te houden op het staakt-het-vuren en de ontwapening van de voormalige Bosnische strijdkrachten. In de praktijk is
EUFOR hoofdzakelijk verantwoordelijk voor een veilige omgeving waarin
de internationale gemeenschap haar werk kan doen. Voorts ondersteunt
EUFOR het ICTY, met inbegrip van de opsporing van «Persons Indicted for
War Crimes» (PIFWCs). Daarnaast ondersteunt EUFOR de Hoge Vertegenwoordiger. De trainingstaken worden onder hetzelfde mandaat uitgevoerd. De VN-veiligheidsraad heeft op 18 november 2010 met resolutie
1948 het mandaat van EUFOR met 12 maanden verlengd.
Politieke aspecten
Politieke risicoanalyse
De situatie in Bosnië-Herzegovina is vele malen stabieler dan vijftien jaar
geleden. Toch blijven politieke spanningen tussen de drie grootste
bevolkingsgroepen (Bosniaken (moslims), Serviërs en Kroaten) het land in
zijn greep houden. Vooralsnog heeft het gespannen politieke klimaat in
Bosnië-Herzegovina echter niet geleid tot een verslechterde veiligheidssituatie. Het zogenoemde entity voting, het mechanisme waarbij iedere
etnische groep over een veto beschikt om staatkundige wijzigingen te
blokkeren, heeft zich ook tijdens de verkiezingen van 3 oktober jl. weer
voorgedaan. De verkiezingen hebben daarom geen wezenlijke veranderingen van het politieke landschap opgeleverd en moeten vooral worden
gezien als een bestendiging van de impasse van het politieke hervormingsproces. Na de vorming van coalitieregeringen op staats-, entiteitsen cantonaal niveau (beëindiging van dit proces wordt in het voorjaar van
2011 verwacht) dient de politieke en veiligheidssituatie opnieuw geëvalueerd te worden. Bij de coalitievorming blijkt dat samenwerking
wederom grotendeels verloopt langs etnisch homogene lijnen. Wel is een
verandering van het politieke klimaat waarneembaar na de electorale
winst van de multicultureel ingestelde Bosniaakse partij SDP en van de
gematigde Bosniaak Izetbegovic, die de radicalere Silajdzic vervangt als
Bosniaaks lid van het Presidentschap. Toch zijn ook de gematigde
winnaars in de Bosniaakse gemeenschap evenwel niet bereid om een
fragmentatie van Bosnië-Herzegovina te accepteren. Aan BosnischServische zijde blijft de radicale SNSD van Dodik de grootste partij. Een
ongunstige ontwikkeling is dat de Kroatische gemeenschap gefrustreerd
is door de (vermeende) erosie van haar machtspositie op entiteits- en
nationaal niveau. Dit sentiment vormt een splijtzwam binnen de aloude
anti-Servische coalitie van Bosniaken en Kroaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

2

De internationale gemeenschap verschilt van mening over de toekomstige
rol van de Hoge Vertegenwoordiger (HV) in Bosnië-Herzegovina. De
Oostenrijker Valentin Inzko is sinds maart 2009 zowel de HV als de EU
Special Representative (EUSV) in Bosnië-Herzegovina. De Peace Implementation Council (PIC) is het orgaan dat toezicht houdt op de uitvoering
van de civiele kant van het Dayton Vredesakkoord en de HV.
Van de leden van de PIC behoren naast Nederland de Verenigde Staten,
het Verenigd Koninkrijk en Turkije tot de zogenaamde «hardliners»; de
landen die vast houden aan de zogenaamde «5+2 conditionaliteit»1 als
voorwaarde voor sluiting. De Russische Federatie, Duitsland, Frankrijk,
Italië en Spanje, daarentegen, willen het kantoor van de HV zo snel
mogelijk sluiten.
Vooralsnog is de Nederlandse lijn (en deze wordt binnen de EU gesteund
door het Verenigd Koninkrijk, Oostenrijk en Slowakije) dat het executieve
mandaat van de EUFOR behouden moet blijven zolang de Hoge Vertegenwoordiger nog aanwezig is in Bosnië-Herzegovina. Tegelijkertijd is het ook
evident dat de Bosnische autoriteiten verantwoordelijkheid hebben voor
het land. Nederland wil daarom in EU-verband de discussie aangaan over
de toekomst van de missie. Daarbij moet worden bezien of het mandaat,
alsmede de omvang en de structuur van de missie nog recht doen aan de
veiligheids- en politieke situatie in Bosnië-Herzegovina.
De lidstaten van de Europese Unie zijn van mening dat, wat betreft
verdere integratie van Bosnië-Herzegovina in de Euro-Atlantische
structuren, de verantwoordelijkheid bij de Bosniërs zelf ligt. Nederland
vindt dat er geen sprake kan zijn van het in behandeling nemen van
verzoeken in het EU-toetredingsproces van Bosnië-Herzegovina zolang de
HV in functie is. Bij eventuele sluiting van het kantoor van de HV (OHR)
acht Nederland een operationeel en sterk mandaat voor de toekomstige
EU-vertegenwoordiger van groot belang ter ondersteuning van het
hervormingsproces in het land.

1

In februari 2007 besloot de Peace implementation Council een zogenaamde «tijdsgebonden aanpak» te vervangen door het identificeren van vijf doelstellingen waar aan voldaan
moet worden voordat het kantoor van de
Hoge Vertegenwoordiger kan sluiten. De
overeengekomen doelstellingen zijn:
1) verdeling van staatseigendom (onroerend
goed) over het centrale niveau en entiteiten;
2) oplossing voor overdracht, inventarisatie en
management van defensiebezittingen;
3) duurzame regeling voor de status van
Brčko;
4) akkoord over verdeling van de belastinginkomsten;
5) werkende rechtsstaat; Tevens zijn ondertekening van de Stabilisatie en Associatie
Overeenkomst en een positieve beoordeling
van de situatie in Bosnië-Herzegovina door de
Peace Implementation Council Steering Board
noodzakelijk voordat de OHR gesloten kan
worden; de twee «voorwaarden». Vandaar 5 +
2.
2
Kamerstuk 23 987 nr. 112, 1 december 2010.
3
Zie ook Kamerbrief betreffende het verslag
van de ministeriële bijeenkomst van de
Noord-Atlantische Raad (NAR) te Tallinn van
17 mei 2010 (2009–2010, 28 676, nr. 106,
Tweede Kamer).

Tijdens de laatste vergadering van de PIC, op 30 november-1 december jl.
werd nog onvoldoende voortgang op de «5 +2 conditionaliteiten»
geconstateerd. Met name ten aanzien van de twee resterende onvervulde
doelstellingen: verdeling staatseigendom en overdracht/beheer defensiebezittingen. Een door de Republika Srpska (RS) unilateraal aangenomen
staatseigendomwet maakt een Bosnië-breed akkoord over de verdeling
van staatseigendom nog moeilijker dan het al was. Er is nog steeds geen
intergouvernementeel akkoord over de overdracht en verdeling van (met
name onroerende) defensie-eigendommen. De regeling van de status van
Brcko en de doelstellingen op het gebied van verdeling van belastinginkomsten en een functionerende rechtsstaat kunnen als grotendeels
voltooid worden beschouwd.
Integratie van de landen van de Westelijke Balkan in Euro-Atlantische
structuren is een belangrijk instrument voor de bevordering van
duurzame stabiliteit in de regio. Nederland steunt dit proces, onder
voorwaarde dat aan alle gestelde voorwaarden wordt voldaan. De Kamer
is per brief2 geïnformeerd over het Nederlandse beleid ten aanzien van
verdere uitbreiding van de Europese Unie.
Tijdens de informele NAVO-bijeenkomst van ministers van Buitenlandse
Zaken in Tallinn (april 2010) is aan Bosnië-Herzegovina voorwaardelijk de
Membership Action Plan (MAP)-status verleend. De voorwaarde houdt in
dat Bosnië-Herzegovina allereerst de kwestie van de onroerende defensie
eigendommen moet regelen, voordat de MAP-status van kracht wordt3.
Tot nu toe is er geen voortgang geboekt in dit proces en is de MAP-cyclus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

3

nog niet aan de orde. Derhalve blijft de samenwerking tussen de NAVO en
Bosnië-Herzegovina in het kader van de Intensified Dialogue gehandhaafd. Dit betekent dat Bosnië-Herzegovina jaarlijks op basis van een
individueel partnerschapactieplan werkt aan politieke en defensiehervormingen. De NAVO spoort Bosnië-Herzegovina bij iedere gelegenheid ertoe
aan de registratie van de defensie-eigendommen te voltooien en blijft
ontwikkelingen op dit gebied nauwlettend volgen.
Algemene politieke situatie
De meeste politieke partijen in Bosnië-Herzegovina zijn op etnische basis
georganiseerd en concentreren hun activiteiten op hun achterban waarbij
het overkoepelend nationale belang nauwelijks een rol speelt. Dit
bemoeilijkt het politieke proces. Het noodzakelijke hervormingsproces
voor Euro-Atlantische integratie stagneert sinds de algemene verkiezingen
van 2006. De politieke leiders hebben belang bij deze status quo. Naast
het uitblijven van Grondwetshervorming zijn de grootste problemen het
gebrek aan een goed werkende rechtsstaat in de strijd tegen corruptie en
georganiseerde misdaad, het etnisch verdeeld onderwijs en het gebrek
aan economische vooruitgang.
Herziening van de Grondwet is noodzakelijk om van Bosnië-Herzegovina
een efficiënte en functionele staat te maken die aan de verplichtingen van
toetreding tot de EU kan voldoen. Het Dayton Vredesakkoord is succesvol
gebleken om de vrede te bewaren in Bosnië-Herzegovina, maar het heeft
niet tot een functionele staatsindeling en adequate staatsinstellingen
geleid. Daarbij komt dat het een discriminerende Grondwet is, aangezien
slechts de drie grootste bevolkingsgroepen (etnische Bosniaken, Serviërs
en Kroaten) voor het Presidentschap en het «House of Peoples» kunnen
worden verkozen. Het Europees Hof van de Rechten van de Mens heeft in
december 2009 geoordeeld dat dit in strijd was met het Europees Verdrag
van de Rechten van de Mens («Sejdic en Finci arrest»). Naar aanleiding
van de uitspraak zijn de Bosnische autoriteiten verplicht om de Grondwet
en de verkiezingswet aan de Conventie aan te passen. De internationale
gemeenschap dringt erop aan dat de nieuw gevormde regering hier
prioriteit aan zal geven.
De EU, de NAVO en de OVSE trachten elk vanuit hun specifieke context
een faciliterende rol te spelen ten aanzien van de grondwetsherziening en
de bredere hervormingen die nodig zijn om het land vooruit te helpen. De
grondwetsherziening is aangeduid als een belangrijke korte termijn
prioriteit in het Europese Partnerschap. Het recente voortgangsrapport
(november 2010) van de Europese Commissie biedt een uitstekend
actieplan voor hervormingen. De internationale gemeenschap blijft
faciliteren en druk uitoefenen om te komen tot een functionele, democratische en welvarende staat. Dit gebeurt via technische en financiële steun,
diplomatieke initiatieven en soms ook door het opleggen van sancties,
maar uiteraard moeten de oplossingen van de Bosniërs zelf komen. De
militaire missie EUFOR is een van de instrumenten die de EU en de OHR
in handen heeft om het zogenaamde «Mission Implementation Plan» van
de HV uit te voeren. De hoofddoelstelling van dit Plan is zorgdragen dat
Bosnië-Herzegovina een adequaat functionerende overheid heeft, mede
met oog op toetreding tot de EU.
Naast de etnische verdeeldheid bedreigen ook de georganiseerde
misdaad en corruptie het politieke proces. De verwevenheid tussen
(corrupte) politici en de georganiseerde misdaad blijft, zoals overal op de
Balkan, een groot probleem. Door haar aanwezigheid in BosniëHerzegovina kan de internationale gemeenschap (OHR, EUFOR en EUPM)
een actieve bijdrage leveren aan de bestrijding hiervan, bijvoorbeeld door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

4

de ondersteuning van politie, procureurs en rechters bij de uitoefening
van hun werk door internationale experts.
Samenwerking met het ICTY
Over Bosnië-Herzegovina stelde ICTY-hoofdaanklager Brammertz
recentelijk dat de autoriteiten in het algemeen adequaat samenwerken
met het Tribunaal, maar effectiever zouden moeten optreden tegen
netwerken die hulp bieden aan veroordeelden of verdachten van
oorlogsmisdaden.
Defensiehervorming
De voormalige entiteitlegers worden sinds juli 2007 als één krijgsmacht
onder één commando aangestuurd. Deze centralisatie heeft gezorgd voor
een stabielere organisatie, die als voorbeeld mag dienen voor andere
instituties en waarbinnen in ieder geval geen sprake is van een merkbaar
etnisch antagonisme. Integratie op lager niveau komt maar moeizaam van
de grond. De strijdkrachten van Bosnië-Herzegovina worden daarnaast
geconfronteerd met grote uitdagingen: budgettaire beperkingen,
verouderd en overtollig materieel alsmede aanzienlijke mutaties en
reducties in het personeelsbestand. Het proces van verdere aanpassing
aan NAVO-structuren (waaronder de realisatie van de Partnership Goals)
verloopt nog steeds traag ondanks intensieve begeleiding door het in
Sarajevo gevestigde NATO Advisory Team.
Trainingscapaciteit voor het Bosnische leger
Voor de ondersteuning van capaciteitsopbouw en de training van de
Bosnische strijdkrachten heeft EUFOR recentelijk de Capacity Building and
Training Division (CBTD) opgericht. Het CBT-programma sluit aan bij het
programma van de NAVO dat zich specifiek richt op het hoogste segment
van het Bosnische leger. Het trainingsprogramma is gericht op het
opzetten van een robuuste en duurzame trainingsstructuur in BosniëHerzegovina (het «train de trainer«-concept). De thema’s waar dit
programma zich op richt, liggen op het vlak van het militair onderwijs,
training en doctrine, communicatie- en informatiesystemen, standaardisatie en interoperabiliteit, logistiek, onderhoud, mijnenruiming en
rampenbestrijding. De voortgang zal door EUFOR worden bewaakt op
basis van nog vast te stellen benchmarks. Vanaf half juni 2010 werken er
zes Nederlandse militairen in de CBTD.
De trainingstaken worden opgezet in samenspraak met de Bosnische
strijdkrachten. De eigenlijke trainingen worden uitgevoerd door
zogenaamde Mobile Training Teams (MTT’s). Deze MTT’s worden
ingericht voor alle verschillende thema’s. Ze variëren in omvang en
worden, afhankelijk van het deelonderwerp, voor langere of kortere tijd
uitgezonden. In totaal wordt rekening gehouden met een personele
bezetting van 70 militairen voor alle MTT’s samen. Nederland zal (samen
met Turkije en Griekenland) in 2011 gedurende ongeveer twee maanden
twee instructeurs bijdragen aan een Mobile Training Team (MTT) dat zich
richt op Bosnische communicatie- en informatiesystemen. De verwachting
is overigens dat de trainingsactiviteiten de komende jaren doorgaan.
Vanaf medio 2012 overweegt Nederland een MTT op te zetten dat zich
richt op lessons learned op het gebied van communicatie- en informatiesystemen. De Tweede Kamer zal tijdig geïnformeerd worden indien de
Regering besluit de Nederlandse bijdrage aan deze trainingsactiviteiten
voort te zetten na beëindiging van de Nederlandse bijdrage aan de missie
in meer brede zin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

5

Politiehervorming
De politiehervorming is een proces van lange adem, maar er zijn wel
degelijk tekenen van vooruitgang. Zo zijn de afgelopen tijd enkele grote
politieonderzoeken uitgevoerd die verband houden met verdovende
middelen. Ook wordt er resultaat geboekt op het gebied van de corruptiebestrijding. Recentelijk werden dertig politiefunctionarissen uit één canton
in verband met corruptie aangehouden en uit hun functie ontheven. Over
het algemeen echter opereert de Bosnische politie nog steeds
versnipperd. De internationale gemeenschap blijft pogingen ondernemen
de Bosnische autoriteiten er toe te bewegen de politiewetgeving uit te
werken. Ook moet de politieorganisatie verder worden ontwikkeld, zoals
de oprichting van het Directorate for Police Coordination (DPC). Dit
voorjaar zijn drie directeuren benoemd. Het DPC beschikt echter (nog) niet
over een goedgekeurd budget en heeft geen eigen personeel en
huisvesting. De directie is daarom ondergebracht in het EUPM HQ te
Sarajevo.
EU Police Mission Bosnië-Herzegovina (EUPM)
Op 8 december 2009 is het mandaat van de civiele EUPM met twee jaar
verlengd tot 31 december 2011. De doelstelling van de missie is niet
gewijzigd. EUPM heeft de opdracht Bosnië-Herzegovina te adviseren over
de totstandbrenging van een duurzame politiestructuur die aan de
internationale standaarden voldoet. De missie richt zich daarbij vooral, op
strategisch niveau, op de aanpak van de georganiseerde misdaad en
corruptiebestrijding. Een bijzonder aandachtpunt is ook de verbetering
van de samenwerking tussen de politie en de justitiesector. Daarnaast
wordt gewerkt aan verbeterde samenwerking tussen de diverse
geledingen van de politieorganisatie op zowel canton- als entiteitsniveau
en krijgt de verdere harmonisatie van wetgeving veel aandacht. Het
streven is dat de Europese Commissie de activiteiten van EUPM na 2011
overneemt. Nederland neemt tot aan het einde van het mandaat deel aan
deze missie. De huidige bijdrage bestaat uit vier civiele politiefunctionarissen, twee functionarissen van de Koninklijke Marechaussee en een
medewerker van de IND.
Aanwezigheid internationale missies in het politieke proces
De executieve aanwezigheid van EUFOR (als stok achter de deur) heeft in
de periode van oplopende spanningen naar de verkiezingen een
matigende werking uitgeoefend op degenen die belang hebben bij
verstoring van het politieke proces. Daarnaast houdt EUFOR de veiligheidssituatie in Bosnië-Herzegovina nauwlettend in de gaten in het kader
van de bredere stabiliteit op de Balkan en kan desnoods militair ingrijpen,
al is de kans klein dat het nodig zal zijn.
Regionale ontwikkelingen
De landen in de regio rondom Bosnië-Herzegovina spelen een belangrijke
rol voor de stabiliteit van het land. Recente Turkse initiatieven om Servië
en Kroatië nauwer bij Bosnië-Herzegovina te betrekken zijn daarom zeer
lovenswaardig. Over het algemeen spelen Kroatië en Servië, als belangrijke buurlanden, een constructieve rol hetgeen ook past in de voorwaarde
van goed nabuurschap voor EU-toetreding.
Ontwikkelingsaspecten
In 2007 besloot de toenmalige Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
het bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsprogramma over een periode

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

6

van vier jaar uit te faseren. Het meerjarenprogramma van de Nederlandse
ambassade voor de periode 2008 tot en met 2011 geeft vorm aan deze
uitfasering en is gericht op het bevorderen van goed bestuur en mensenrechten, economische ontwikkeling, vluchtelingenterugkeer en
Srebrenica-gerelateerde activiteiten. In 2010 was de totale bijdrage nog
circa € 10 miljoen. Ter bestrijding van corruptie steunt Nederland de
organisatie Transparency International, die rapporteert over de mate van
transparantie van het openbare bestuur. Zo heeft Transparancy International zich de afgelopen jaren kritisch uitgelaten over de privatisering van
staatsbedrijven in Republika Srpska. Nederland dringt er bij de Europese
Commissie op aan om meer anticorruptie-projecten te financieren onder
de EU Pre-Accessie Fondsen.
Nederland heeft in 2010, het jaar van de parlementsverkiezingen, extra
aandacht besteed aan het ondersteunen van organisaties die zich
bezighouden met het monitoren van het verkiezingsproces. Deze
organisaties informeren kiezers over de partijprogramma’s en partijbeloften (alsmede de mate waarin die beloften tijdens de afgelopen vier jaar
daadwerkelijk zijn ingelost). Ook spannen ze zich in voor vrije en onafhankelijke media.
In overeenstemming met de toezegging van de minister van Buitenlandse
Zaken tijdens het debat over het rapport van de enquêtecommissie
Srebrenica op 18 juni 2003 wordt jaarlijks minimaal € 5 miljoen aan
Srebrenica gerelateerde projecten besteed. Dit zal na de uitfasering van de
bilaterale ontwikkelingsrelatie worden voortgezet. Hiervoor zal de
Nederlandse ambassade een strategie opstellen voor de periode
2011–2015. Daarnaast wordt Bosnië-Herzegovina door de EU ondersteund
om wetgeving en beleid aan te passen aan EU-standaarden (ruim € 100
miljoen per jaar). Deze fondsen richten zich op ondersteuning op het
gebied van mensenrechten, democratisering, justitie en binnenlandse
zaken.
Militaire aspecten
Veiligheidssituatie
De verkiezingen van 3 oktober 2010 zijn geen aanleiding geweest voor
ongeregeldheden of openlijke confrontaties tussen de diverse bevolkingsgroepen.
Toch zijn er nog steeds gebieden waar spanningen zijn. Dit zijn de
gebieden waar verschillende bevolkingsgroepen gezamenlijk leven, of
waar tijdens de oorlog hevig is gevochten, zoals in Mostar en de
voormalige Moslimenclaves in de oostelijke delen van de Republika
Srpska. Van een constructieve vrede is nog steeds geen sprake. Voor de
uitgezonden militairen bestaat evenwel geen directe veiligheidsbedreiging.
Militair vermogen
Het afgelopen jaar heeft EUFOR enkele organisatorische aanpassingen
doorgevoerd. Deze waren nodig omdat een aantal troepenleverende
landen de bijdrage aan de missie heeft beëindigd1. Andere landen2
hebben dat deels gecompenseerd. In totaal gaat het om een reductie van
bijna 500 militairen hetgeen de huidige troepensterkte op ongeveer 1 600
brengt.

1
2

Spanje, Italië, Portugal, Hongarije, Polen.
Waaronder Oostenrijk.

De reorganisatie van EUFOR heeft vooral gevolgen gehad voor de
structuur van de Liaison and Observation Teams (LOTs). EUFOR heeft het
aantal regio’s teruggebracht van vijf naar vier en tevens heeft er een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

7

herverdeling tussen troepenleverende landen plaatsgevonden van de
LOT-huizen, die in aantal van 38 naar 30 werden teruggebracht. Het
hoofdkwartier en het multinationale manoeuvrebataljon waarover de
missie beschikt, zijn beide vrijwel ongewijzigd gebleven. Van de onlangs
gereorganiseerde Integrated Police Unit (IPU) is één mobiele compagnie,
die zich onder meer bezighoudt met Crowd and Riot Control, direct onder
de commandant van EUFOR geplaatst. Ook de uit de IPU voortkomende
zogenoemde Specialized Element Teams (SETs) zijn rechtstreeks onder de
commandant van EUFOR geplaatst.
Getalsmatig ligt het zwaartepunt van de Nederlandse EUFOR-bijdrage bij
de LOTs. De LOTs vergaren informatie over de veiligheidssituatie en over
de sociale, politieke en economische ontwikkelingen in het inzetgebied.
Eventuele spanningen worden zo snel zichtbaar waardoor een adequate
reactie mogelijk is. Bovendien opereren de teams als schakel tussen
EUFOR en de internationale organisaties in Bosnië-Herzegovina. De LOTs
vormen voor de Bosnische bevolking het meest zichtbare deel van
EUFOR. De Nederlandse militairen zijn verantwoordelijk voor het
bemannen van de vier LOT-huizen in Travnik, Mrkonjic Grad, Drvar en
Livno. In Regio West zijn zij ook verantwoordelijk voor de bemanning van
het Regionaal Coördinatie Centrum, (RCC-West) in Banja Luka. In Regio
West werkt Nederland nauw samen met Bulgarije, Chili en Roemenië.
Nederland levert nu aan de RCC West en de LOTs 38 militairen.
Nederland levert aan EUFOR ook een detachement van de Koninklijke
Marechaussee. De Nederlandse functionarissen, elf in getal, worden
ingezet voor recherchetaken in relatie tot de georganiseerde misdaad en
oorlogsmisdaden en voor het analyseren van inlichtingen. Daarnaast
ondersteunen zij op verzoek van de Bosnische autoriteiten de politie bij
het verrichten van onderzoek en het uitvoeren van acties. De SETs
opereren in het gehele operatiegebied van EUFOR. Bovendien is één
Nederlandse functionaris geplaatst in de Information Analysis Division
van EUFOR, die belast is met de functionele aansturing van de SETs.
Aan het hoofdkwartier van EUFOR levert Nederland elf staffunctionarissen. Allen zijn geplaatst in Sarajevo. De ondersteuning van de
Nederlandse militairen in Bosnië-Herzegovina wordt verzorgd door een
Nederlands «National Support Element» (NSE) op Camp Butmir in
Sarajevo. In Banja Luka is een dependance van het NSE ondergebracht. In
totaal zijn dit zeven militairen.
Sinds 4 december 2009 heeft de Oostenrijkse generaal-majoor Bernhard
Bair het commando over EUFOR. De regelingen over commandovoering
en de samenwerking tussen de EU en de NAVO in deze operatie zijn niet
gewijzigd. De samenwerking tussen de NAVO en de EU in BosniëHerzegovina verloopt goed1. Naast een tactische reserve uit eigen EUFOR
capaciteiten kan COMEUFOR, indien nodig, een beroep doen op de door
de EU en de NAVO gedeelde Operational Reserve Forces (ORF) en
Strategic Reserve Forces (SRF). Daarnaast kan ook nog worden teruggevallen op de tactische reserve van de NAVO-missie in Kosovo, KFOR.
De totale Nederlandse bijdrage aan EUFOR zal niet hoger zijn dan 75
militairen.
Geweldsinstructie
De door de EU opgestelde Rules of Engagement (ROE) voor EUFOR zijn
gebaseerd op de machtiging van EUFOR onder Hoofdstuk VII van het
VN-Handvest. Het door Nederland, op basis van de ROE opgestelde
1

Berlin Plus arrangement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

8

Nederlandstalige aide-mémoire voor het kader, en een Instructiekaart
Geweldgebruik voor alle militairen, blijven gehandhaafd.
Financiële gevolgen
De additionele uitgaven die gemoeid zijn met de verlenging van de
Nederlandse bijdrage, van 1 maart 2011 tot en met 19 november 2011,
aan EUFOR in Bosnië-Herzegovina worden geraamd op € 5,6 miljoen.
Voor de periode tot 1 maart 2011 was al € 1,3 miljoen in de begroting
opgenomen. De totale Nederlandse bijdrage aan deze missie tot
19 november 2011 wordt geraamd op € 6,9 miljoen.
Nederland ondersteunt partnerlanden in de LOT-huizen (Chili, Bulgarije en
Roemenië). Voor deze ondersteuning ontvangt Nederland voor de periode
tot 19 november 2011 € 0,8 miljoen. De netto kosten zijn dus € 6,1
miljoen, waarvan € 4,8 miljoen additioneel voor 2011.
De additionele uitgaven komen ten laste van de structurele voorziening
«uitvoeren crisisbeheersingsoperaties» van de Homogene Groep
Internationale Samenwerking (HGIS) op de defensiebegroting. Ook de
ontvangsten worden op deze voorziening verantwoord.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 521, nr. 156

9