Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 849

Mijnbouw

Nr. 206

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 september 2020
Door middel van deze brief geef ik gevolg aan drie toezeggingen.
Allereerst heeft mijn ambtsvoorganger op 20 december 2016, tijdens de
behandeling van drie wetsvoorstellen1 in de Eerste Kamer, een toezegging
gedaan aan de Kamer inzake de middelen van het Waarborgfonds
Mijnbouwschade.2 Als tweede heeft dezelfde ambtsvoorganger in het
plenair debat Mijnbouw van 15 februari 2017 toegezegd dat de Kamer
regelmatig wordt geïnformeerd over de aanpak van de na-ijlende effecten
van de steenkolenwinning in Zuid-Limburg (Handelingen II 2016/17, nr. 53,
item 6). Tot slot heb ik het lid De Vries (VVD) op 27 mei 2020 tijdens het
notaoverleg Mijnbouw/Groningen toegezegd dat ik de Kamer informeer
over de gevolgen van uitspraak3 van de Raad van State over de verjaring
van mijnbouwschade in Limburg.
Zorg voor Limburg en de schadeafhandeling
Ik volg ten aanzien van Limburg en de gevolgen van de voormalige
steenkolenwinning twee sporen. Het eerste spoor is het verminderen van
de bestaande risico’s en gevolgen voor de burgers in de voormalige
mijnstreek. De provincie Limburg en de gemeenten voeren concrete
maatregelen uit, zoals het saneren van schachten en verzakkingen, het
monitoren van bodembeweging, het starten van een meetprogramma
voor mijngas en het meten van de stijging van het mijnwater. Het door de
regio ingerichte Informatiecentrum Nazorg Steenkolenwinning geeft op
verzoek de daarbij benodigde informatie en bewaart alle gegevens. Dit
pakket van maatregelen is destijds met de regio afgesproken. De regio

1

Deze wetsvoorstellen zijn vindbaar via de volgende Kamerstukken 34 041, 34 390 en 34 348
De volledige toezegging luidt: bekijken wat de behoefte aan middelen voor het Waarborgfonds
Mijnbouwschade (in verband met schadeafhandeling in o.a. Limburg) is en zorg te dragen voor
het aanvullen van deze middelen
3
ECLI:NL:RVS:2020:1056
2

kst-32849-206
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 849, nr. 206

1

voert de maatregelen uit en deze worden door mij gefinancierd. Uw
Kamer is hier op 15 december 2016 per brief4 over geïnformeerd.
Het tweede spoor betreft de afhandeling van de mijnbouwschade in
Limburg. Hierbij was het lang onduidelijk of er nog iemand voor deze
mijnbouwschade aanspreekbaar is en of deze schade niet reeds is
verjaard. De uitspraak heeft mijn inzet niet gewijzigd: ik streef naar een
oplossing waarbij burgers met schade als gevolg van mijnbouw recht
wordt gedaan.5 Ik vind dat mijnbouwschade op een uniforme en
onafhankelijke wijze moet worden afgehandeld waarbij de burger wordt
ontzorgd. Ik zal daarom ook de behandeling van mijnbouwschade ten
gevolge van de voormalige steenkolenwinning onderbrengen bij de
landelijke aanpak van mijnbouwschade en de uniforme werkwijze van de
recent ingestelde Commissie Mijnbouwschade.6
De uitspraak in casu
Naar oordeel van de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) heeft
in dit geval een lekkende boorplug geleid tot transport van bodemmateriaal door het boorgat naar beneden in de oude mijngang. Dit heeft
uiteindelijk geleid tot bodembeweging onder de huizen, waardoor schade
is ontstaan aan de woningen. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft dit
oordeel overgenomen in haar uitspraak en het disfunctioneren van een
plug waarmee een opwaartse boring7 destijds is afgesloten aangemerkt
als de schadeveroorzakende gebeurtenis. Doordat de steenkolenmijnen
niet meer toegankelijk zijn, kan de aanvang of het einde van de schadeveroorzakende gebeurtenis moeilijk worden vastgesteld. Daarom is het
belangrijk om duidelijkheid te verkrijgen over het startpunt, de termijn en
daarmee het eindpunt voor een eventuele aansprakelijkheid voor schade
door bodembeweging als gevolg van mijnbouwactiviteiten.
Uitvoering van de uitspraak
De uitspraak ziet op de vergoeding van de kosten voor periodieke controle
aan de panden, een nieuwe beslissing over de waardedaling van de
woningen en de vergoeding van de proceskosten. Inmiddels heb ik de
uitspraak uitgevoerd en zijn de desbetreffende schadevergoedingen
uitgekeerd. Daarbij wil ik benadrukken dat de twee inwoners van Kerkrade
in 2018 een vergoeding hebben ontvangen uit het Calamiteitenfonds
Mijn(water)schade Limburg (hierna: het Calamiteitenfonds) voor herstel
van de woningen, zodat er geen sprake zou zijn van een onveilige of
onleefbare situatie of van een situatie waarbij de kosten van herstel voor
rekening van de bewoners zouden komen.8
Gevolgen van de uitspraak
In 2018 ben ik tegen de uitspraak9 van de rechtbank Limburg in hoger
beroep gegaan om duidelijkheid te krijgen over de aanvang van de
objectieve verjaringstermijn die geldt voor mijnbouwactiviteiten. Ik vind
dit belangrijk, omdat er sprake moet zijn van rechtszekerheid in
mijnbouwzaken.

4

Kamerstuk 32 849, nr. 97
Kamerstuk 32 849, nr. 189
6
Kamerstuk 32 849, nr. 202
7
Een opwaartse boring is een boring die vanuit een mijngang richting de bovengrond is
gemaakt, met als doel het ontwateren en onderzoeken van de bovenliggende lagen. Naar
schatting zijn er ten tijde van de steenkolenwinning ruim 7000 opwaartse boringen gemaakt
8
Kamerstuk 32 849, nr. 151
9
Rb. Limburg, 2 november 2018, ECLI:NL:RBLM:2018:10382
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 849, nr. 206

2

Het belang van rechtszekerheid heeft daarbij twee kanten. Aan de ene kant
is dit het recht van gedupeerden op vergoeding voor schade als gevolg
van een mijnbouwactiviteit. Aan de andere kant hebben bedrijven en hun
rechtsopvolgers er ook behoefte aan om te weten hoe lang zij aansprakelijk blijven. Daarom is het belangrijk een duidelijk startpunt, termijn en
eindpunt te kunnen hanteren voor aansprakelijkheid voor schade door
bodembeweging als gevolg van mijnbouwactiviteiten.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft geoordeeld
dat de schadeveroorzakende gebeurtenis leidend is voor het bepalen van
het moment van aanvang van de verjaringstermijn. Met andere woorden,
de beëindiging van de schadeveroorzakende gebeurtenis is dus het
startpunt voor de looptijd van de verjaringstermijn. Indien er onzekerheid
bestaat over wanneer deze gebeurtenis is beëindigd, komt het risico dat
voortvloeit uit deze onzekerheid voor rekening van de exploitant of
rechtsopvolger. Wanneer er geen rechtsopvolger meer is, kan het
Waarborgfonds Mijnbouwschade (hierna Waarborgfonds) worden
aangesproken. Dat is in deze specifieke casus het geval. Voor mijnbouwactiviteiten geldt een objectieve verjaringstermijn van dertig jaren voor de
rechtsvordering tot vergoeding van de mijnbouwschade (artikel 3:310,
tweede lid, BW). Dit betekent dat schade als gevolg van mijnbouw dertig
jaar na beëindiging van de schadeveroorzakende gebeurtenis verjaart en
dus niet 30 jaar na het beëindigen van de mijnbouwactiviteit. Dit kan
betekenen dat een mijnbouwondernemer of zijn rechtsopvolger langer
dan 30 jaar na beëindiging van de mijnbouwactiviteit aansprakelijk blijft,
omdat er altijd een mogelijkheid bestaat dat er nog een schadeveroorzakende gebeurtenis kan optreden.
In de eerste plaats heeft de uitspraak gevolgen voor de situatie in
Limburg. Zo is de verjaring van aansprakelijkheid voor mijnbouwschade
niet meer gekoppeld aan de beëindiging van de steenkolenwinning, maar
aan de schadeveroorzakende gebeurtenis. Daardoor kan niet op basis van
het moment van het beëindigen van de mijnbouwactiviteiten alleen
worden geoordeeld dat mijnbouwschade ten gevolge van de voormalige
steenkolenwinning is verjaard. Dit hangt namelijk af van de specifieke
situatie van het schadegeval. Dit betekent dat de twee rechtsopvolgers
(DSM en Umicore) en het Waarborgfonds zich niet per definitie kunnen
beroepen op verjaring. Tegelijkertijd betekent dit ook dat mijn inzet om
schade als gevolg van de steenkolenwinning te herstellen vanuit een
publiek voorgefinancierd fonds in de voorgenomen vorm geen doorgang
kan vinden, omdat de rechtsopvolgers en het Waarborgfonds aanspreekbaar zijn. Ook heeft de uitspraak invloed op de manier waarop de
steenkolenwinning kan worden ondergebracht bij de werkwijze van de
Commissie Mijnbouwschade (hierna de Commissie). Mede daarom is het
van belang dat ik zorgvuldig omga met de gevolgen van de uitspraak,
teneinde een toekomstbestendige oplossing in te richten.
In de tweede plaats heeft de uitspraak gevolgen voor alle mijnbouwondernemingen in alle mijnbouwsectoren in Nederland. Waar zij eerder
meenden dat het risico van aansprakelijkheid voor schade – als gevolg
van hun mijnbouwactiviteiten – dertig jaar na het beëindigen van deze
activiteiten zou stoppen, moeten zij nu rekening houden met het risico dat
dit in potentie aanzienlijk langer kan voortduren dan 30 jaar na beëindiging van de mijnbouwactiviteit. Deze potentieel voortdurende aansprakelijkheid van mijnbouwondernemingen en hun rechtsopvolgers voor
schade is een logisch gevolg van het centraal stellen van de schadeveroorzakende gebeurtenis in plaats van het beëindigen van de mijnbouwactiviteit voor het bepalen van het moment van aanvang van de verjaringstermijn. Het volledig uitsluiten van het plaatsvinden van een schadeveroorzakende gebeurtenis is immers onmogelijk. Een potentieel niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 849, nr. 206

3

eindigende periode van aansprakelijkheid kan gevolgen hebben voor de
financiële zekerheden die ondernemingen moeten stellen als voorwaarde
voor vergunningverlening, de bereidheid van partijen om deel te nemen
aan een mijnbouwproject (zoals geothermie) en daarmee voor de
energiemarkt als geheel en het niet kunnen opheffen van ondernemingen
na beëindiging van mijnbouwactiviteiten.
In de laatste plaats heeft de uitspraak gevolgen voor het Waarborgfonds.
De casus waar de uitspraak op ziet betreft mijnbouwschade die veroorzaakt is door een mijnbouwonderneming die niet meer bestaat. Naar
aanleiding van de uitspraak zijn schadevergoedingen uitgekeerd, met als
gevolg dat het Waarborgfonds moet worden bijgevuld. Op grond van de
huidige regelgeving (het Mijnbouwbesluit) zijn bedrijven uit de gas-, olieen zoutsector een bijdrage verschuldigd ten behoeve van de vulling van
het Waarborgfonds. De mijnbouwbedrijven in kwestie zullen dit jaar een
verzoek ontvangen over het aanvullen van het Waarborgfonds. Daarmee
geef ik gevolg aan mijn toezegging op 20 december 2016.
Vervolgstappen
Naar aanleiding van de uitspraak ga ik drie vervolgstappen ondernemen.
De eerste stap is toewerken naar een toekomstbestendige oplossing voor
burgers met schade als gevolg van de voormalige steenkolenwinning.
Zoals ik eerder in deze brief aangaf, ben ik voornemens om schade door
bodembeweging als gevolg van steenkolenwinning onder te brengen bij
de landelijke aanpak van mijnbouwschade en de werkwijze van de
Commissie Mijnbouwschade. Dit draagt bij aan de uniformiteit en zorgt
ervoor dat ook bij schade door bodembeweging als gevolg van steenkolenwinning sprake is van een laagdrempelige, transparante en deskundige
afhandeling van mijnbouwschade.
Om mijn voornemen te realiseren, moet het proces van schademelding
worden vastgelegd in het zogenoemde protocol. Tevens zal ik een
overeenkomst moeten sluiten met de huidige twee rechtsopvolgers in
Limburg, teneinde te borgen dat zij zich committeren aan het advies van
de Commissie. Ik hoop samen met de rechtsopvolgers, de provincie
Limburg en het Calamiteitenfonds te komen tot een breed gedragen
protocol. Daartoe ga ik de komende weken in gesprek met de rechtsopvolgers. Ik streef ernaar om voor het einde van dit jaar het protocol gereed
te hebben.
De tweede stap betreft de werking van het Waarborgfonds. Het Waarborgfonds is aansprakelijk voor mijnbouwschade die is veroorzaakt door een
onderneming die niet meer bestaat. Het fonds is en wordt gevuld door
mijnbouwbedrijven uit de olie-, gas- en zoutsector. Deze bedrijven hebben
feitelijk niets te maken gehad met de voormalige steenkolenwinning. Ik
vind het dan ook bezwaarlijk dat deze bedrijven de schade door bodembeweging als gevolg van de voormalige steenkolenwinning dienen te
dragen. Dit vraagt om een oplossing. De komende periode ga ik werken
aan een nieuw fonds waaruit de mijnbouwschade door de steenkolenwinning betaald of hersteld kan worden. Dit fonds kan aangesproken
worden voor mijnbouwschade in die gebieden in Limburg waar op dit
moment het Waarborgfonds aansprakelijk is of waar sprake is van
verjaarde mijnbouwschade. Per casus zal ik aan de hand van het advies
van de Commissie Mijnbouwschade een besluit nemen tot het vergoeden
of herstellen van de mijnbouwschade.
Voor schadegevallen door oliewinning, gaswinning, zoutwinning,
geothermie en opslag blijft de huidige werking van het Waarborgfonds
van kracht. Ik neem daarbij ook de rol van de geothermiesector mee,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 849, nr. 206

4

omdat de aansprakelijkheid van het Waarborgfonds ook ziet op schadegevallen als gevolg van geothermie.
Als derde stap ga ik onderzoeken of en op welke manieren aan de
rechtszekerheid voor mijnbouwondernemingen tegemoet kan worden
gekomen. Op dit moment is het mogelijk dat een mijnbouwonderneming
lange tijd aansprakelijk kan zijn voor mijnbouwschade, ook na het sluiten
van een mijnbouwwerk. Dit geldt niet alleen voor de voormalige steenkolenwinning, maar ook voor andere vormen van mijnbouw. Bij het zoeken
naar oplossingen voor mijnbouwondernemingen mag vanzelfsprekend
geen afbreuk worden gedaan aan het recht op schadevergoeding van
gedupeerden van mijnbouwbouwschade.
Tot slot
De uitspraak van de Raad van State heeft mij duidelijkheid gegeven over
de kwestie omtrent het startpunt van verjaring en de aanspreekbaarheid
van partijen. De uitspraak heeft geen gevolgen voor mijn inzet. Ik wil dat
niemand blijft zitten met mijnbouwschade, of deze nu verjaard is of niet.
In de komende weken wordt gesproken met de rechtsopvolgers over de
gevolgen van de uitspraak. Ik zal de afhandeling van de mijnbouwschade
als gevolg van de voormalige steenkolenwinning onderbrengen in de
landelijke aanpak van de Commissie Mijnbouwschade. Ik streef ernaar om
voor het einde van dit jaar het protocol voor de schadeafhandeling gereed
te hebben. Totdat deze structurele oplossing van kracht wordt, blijven de
Tcbb en het Calamiteitenfonds actief in Limburg. Hierdoor kunnen de
urgente schadegevallen waarbij de veiligheid in het geding is, worden
aangepakt.
Ook de succesvolle samenwerking met de regio, met als doel het
verminderen van bestaande risico’s en gevolgen, gaat onverminderd door.
Risicovolle schachten en verzakking worden gesaneerd. Daar waar we
nieuwe dingen tegenkomen, passen we de lopende afspraken en
regelingen in overleg aan. De kennis die hierbij wordt opgedaan, is en
wordt ondergebracht bij het door de regio ingerichte Informatiecentrum
Nazorg Steenkolenwinning. Het centrum adviseert de regionale
overheden over de voormalige mijnbouw. Dit zogenoemde pakket van
maatregelen zal nog vele jaren van kracht zijn en de nadelige gevolgen
van de voormalige steenkolenwinning verminderen.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 849, nr. 206

5